gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

מוציא לאור: ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish

שבוע: האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ן‬ ‫אי‬ ‫יד‬ ‫א‬ ‫ש‬ ‫י‬ ‫ערב שב”ק פרשת‬ ‫האזינו ‪ -‬שובה‬ ‫‪hi iii iii ii iii iii iiii iig‬‬ ‫ז’ תשרי שנת תשפ”ז‬ ‫בס"ד‬ ‫בס”ד‬ ‫עשרת ימי תשובה געפונט זיך דער אייבערשטער אליין מיט דעם איד‪,‬‬ ‫און מען קען גרינג תשובה טוהן!!!‬ ‫הארבקייט איז ווען דער מענטש מיינט אז מיט זיין רייכקייט וועט איהם העלפען‬ ‫« ווען ווערט גערעכענט די השתדלות אויף פרנסה אלס כפירה??‬ ‫יושר‬ ‫איז נישט‬ ‫פארהוילן‬ ‫טוהט עס‬ ‫ער זיך‬ ‫מאל‪ ,‬און‬ ‫פילפאכיג מער‬ ‫דעריבער‬ ‫געזינדיגט‬ ‫שלעכט מאכען‪,‬‬ ‫עראיהם‬ ‫ארעמקייטהאט‬ ‫וועט‬ ‫זייןאון וידוי‪,‬‬ ‫חרטה‬‫אין‬ ‫» עשרת ימי תשובה איז נישט נאר א זכות נאר עס איז א חובה!!!‬ ‫אננעמען‪”.‬‬ ‫לעבען אין דען‪ ,‬איז עס דאך‬ ‫מעןזיךזאל עס‬ ‫פארזיכערן זיין‬ ‫פון מצוות צדקה‪ ,‬ווייל ער אז‬ ‫טוהט‬ ‫שטייט אין די וואכענדיגע פרשה )טו‪ ,‬י( 'כי בגלל הדבר הזה יברכך ה' אלוקיך‬ ‫אזוי‬ ‫“‪...‬און פונקט‬ ‫דערפאר די‬ ‫וועט דיר‬‫פאלגענד‪:‬‬ ‫וועסטה”ג) ווי‬ ‫טיילן צדקה‪,‬‬ ‫מהלכותדיתשובה‬ ‫(פ”גידך'‪ .‬אז‬ ‫רמב"ם‬ ‫משלח‬ ‫מעשיךאיןובכל‬ ‫בכלשטייט‬‫עס‬ ‫עניןדעם‬ ‫אויף‬ ‫ערן אין‬ ‫פארזיכדעם‬ ‫זיך אויף‬ ‫נאךטוהט‬ ‫נסיונות‬ ‫ח"ו און‬ ‫זרה און‬ ‫עבודה נאך‬ ‫וואס דינט‬ ‫אינטערשיקן‬ ‫איהם‬‫איינער‬ ‫צו מוז‬ ‫געגליכןמען‬ ‫"נאר‬ ‫די‬ ‫אוועק פון‬ ‫הרה"ק‬ ‫טייטשט‬‫טוהסט‪.‬גייט‬ ‫מענטשדיווען ער‬ ‫זינד פון א‬ ‫מעשים וואס‬ ‫אלעדידיינע‬ ‫בענטשן און‬ ‫אייבערשטער די זכיות‬ ‫ווי מען וועגט‬ ‫ער טוהט תשובה‪ ,‬צו זעהן צו ער וועט ביישטיין די נסיונות‪ .‬און אפי' ער‬ ‫איהם‪.‬‬ ‫העלפט‬ ‫דאס‬ ‫אז‬ ‫וואס‬ ‫מענטש‬ ‫יעדןבענטשען‬ ‫דערזכיות פון א‬ ‫אייבערשטער‬ ‫מיט די‬ ‫פסוק‪,‬יארוועןדי זינד‬ ‫וועט דיר‬ ‫דעםיעדע‬ ‫מען א‬ ‫וועגט‬ ‫אריין‬ ‫אזויזי"ע‪,‬‬ ‫וועלט‪,‬‬ ‫מקאברין‬ ‫צו ארבעטן און‬ ‫צוריקצוכאפן‬ ‫צוצוגייןזיך‬ ‫וויאזוי‬ ‫איז גרייט‬ ‫און ער‬ ‫מען בליק‬ ‫זעהן צו‬ ‫תורה'דיגע‬ ‫וואס איז די‬ ‫כאטש וועט‬ ‫וועטצויאדערגיין‬ ‫דורכפאלן‪,‬‬ ‫ווערט‬ ‫צדיק‪,‬‬ ‫א‬ ‫געפונען‬ ‫ווערט‬ ‫עס‬ ‫ווער‬ ‫השנה‪.‬‬ ‫ראש‬ ‫יו”ט‬ ‫אום‬ ‫וועלט‬ ‫פון די‬ ‫דיינע אלע מעשים‪ ,‬וואס דאס מיינט‪ ,‬דיין האנדלען אויף פרנסה און אלע אנדערע‬ ‫בחיי‬ ‫רבינו‬ ‫פון‬ ‫ווערטער‬ ‫פייערדיגע‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫עס‬ ‫און זיך שטארקן און זיך נישט לאזן די נסיון זאל איהם אראפקלאפן‪ ,‬וואס‬‫מיר‬ ‫טרעפען‬ ‫פרנסה‪,‬‬ ‫ברענגען‬ ‫גלייך‪,‬‬ ‫פאר'חתמ'עט‬ ‫ווערט‬ ‫רשע‪,‬‬ ‫א‬ ‫געפונען‬ ‫ווערט‬ ‫עס‬ ‫ווער‬ ‫און‬ ‫לעבן‪,‬‬ ‫צום‬ ‫גע'חתמ'עט‬ ‫מענטשליכע געברויכן אויף דער וועלט‪ ,‬דאס איז נאר ווען די וועסט שטענדיג‬ ‫ליכטיג‬ ‫מאכט‬ ‫און‬ ‫פארשטאנד‬ ‫מענטש‬ ‫דער‬ ‫אויס‬ ‫לערנט‬ ‫)בפתיחהדעם וועט דער מענטש איבערווייזן אז זיין תשובה איז אן אמת'ער‪ ,‬און‬ ‫וואס‬ ‫שלח(‬ ‫לפרשת‬ ‫דורך‬ ‫תשובה‬ ‫טוהט ער‬ ‫כיפור‪ ,‬אויב‬ ‫גארנישטיום‬ ‫ברענגסטאויס ביז‬ ‫ווארט מען‬ ‫בינוני‬ ‫און די‬ ‫מעשים‪ ,‬עס‬ ‫דיינע אלע‬ ‫אויף מיט‬ ‫אז די‬ ‫גלייבן‪,‬‬ ‫שטארבן‪ .‬און‬ ‫צוגעדענקען‬ ‫קלארע וועג‪.‬‬ ‫שטארקע מיט די‬ ‫החלטה‪”.‬‬ ‫אומצוגיין ריכטיג‬ ‫די אויגן פון א איד ווי אזוי מיט א‬ ‫צו‬ ‫פאר'חתמ'עט‬ ‫אייבערשטער‬ ‫ווערטאיזערדער‬ ‫שפייזער‬‫נישט‬ ‫דעראון אויב‬ ‫ריכטיגער‬ ‫לעבן‪,‬‬ ‫אבער‬ ‫צום‬ ‫פאר'חתמ'עט‬ ‫טוהן‪,‬‬ ‫ערא פליכט צו‬ ‫ווערטנאר‬ ‫איז‬ ‫התשועה'‪.‬זיין‬ ‫ולה'סימן אז‬ ‫דאס א‬ ‫מלחמה‬ ‫מוכן ליום‬ ‫נפילה‪ ,‬איז‬ ‫'סוסזיין‬ ‫לא( פון‬ ‫ווערן‬ ‫עראין משלי‬ ‫צובראכן)כא‪,‬‬ ‫זאגט‬ ‫וועט‬‫המלך‬ ‫שלמהאויב‬ ‫"דאגעגן‬ ‫מענטש זאל מוזן טוהן‪ ,‬און דורכדעם‬ ‫דער עכ”ל‪.‬‬ ‫שטארבן”‪,‬‬ ‫אליין‪ ,‬און ער האט געאורטיילט אז‬ ‫אמת'דיגמיט‬ ‫תשובה מלחמה‪,‬‬ ‫טוהטפפען די‬ ‫וואסבאקעמ‬ ‫קענען‬ ‫פערד צו‬‫שטארק‪ ,‬אווייל‬ ‫האבען גרייט‬ ‫דארףגענוג‬ ‫מענטשנישט‬ ‫דער‬ ‫בינונידער‬ ‫דעם אויב‬ ‫באשערט‪,‬‬ ‫מיט‬ ‫איינער‬ ‫חרטה איז‬ ‫צו‬ ‫איהם פאר‬ ‫איז גענוג‬ ‫נישט‬ ‫איזעס‬ ‫וויפל‬‫צושיקןעס‬ ‫דעם איהם‬ ‫רמב”ם‪ ,‬אז‬ ‫אייבערשטער‬ ‫דער אויס פון‬‫וועטקומט‬ ‫עס‬ ‫די גאנצע הארץ‪ ,‬דערשרעקט זיך נישט אפי' ווען ער פילט אז דער אייבערשטער‬ ‫צוויי‬ ‫די‬ ‫צוזאם‬ ‫גייען‬ ‫אזווי‬ ‫ווי‬ ‫פארשטיין‬ ‫דאך‬ ‫דארף‬ ‫אייבערשטען‪.‬‬ ‫פונעם‬ ‫הילף‬ ‫די‬ ‫א‬ ‫צו‬ ‫זיין‬ ‫זוכה‬ ‫ער‬ ‫וועט‬ ‫דעמטאלטס‬ ‫בעט‪,‬‬ ‫אר‬ ‫זיין‬ ‫צו‬ ‫איין מצוה צו ווערן איבערגעוואויגן צום כף זכות‪ ,‬נאר ער מוז תשובה‬‫צוגיין‬ ‫אזוי‬ ‫וועט‬ ‫מענטש‬ ‫טוהן‬ ‫אויסאז‬‫איהםסימן‬ ‫פעהלט‬ ‫איז א‬ ‫וואסדאס‬‫אייבערשטען‪ ,‬און‬ ‫נישט אננעמען‪.‬‬ ‫איהם פון‬ ‫די הילף‬ ‫מענטשוויל‬ ‫האט דער‬ ‫אוועק און‬ ‫איהם‬‫אויב‬ ‫זאכן‪,‬‬ ‫שטופט‬ ‫יצחק בלאזער (כוכבי אור מאמר ה') פרעגט‪ ,‬אז לכאו'‬ ‫הארעוואניע‪.‬‬ ‫דער גאון ר'‬‫אין זיין‬ ‫ברכהאון‬ ‫טוהן‪.‬‬ ‫לערנט אונז‬ ‫פריעדיגע‬ ‫המלךזיין‬ ‫בחיי‪ ,‬שלמה‬ ‫צוריקגיין צו‬ ‫רבינונישט‬‫דעראופן‬ ‫בשום‬ ‫ערקלערט‬ ‫טיפער‪ ,,‬אז ער‬ ‫באקעמפפען‬ ‫חרטהצואיז א‬ ‫זייןפערד‬ ‫די‬ ‫מה(‬ ‫אמנם‬ ‫ד"ה‬ ‫)פכ"א‬ ‫ישרים‬ ‫המסילת‬ ‫בעל‬ ‫דער‬ ‫וואס‬ ‫דאס‬ ‫באוואוסט‬ ‫פארוואס זאל נישט זיין גענוג איין מצוה צו ווערן איבערגעוואויגן צום כף זכות‪,‬‬ ‫איז‬ ‫עס‬ ‫וואס‬ ‫אלעס‬ ‫מאכן‬ ‫צו‬ ‫מענטש‬ ‫פונעם‬ ‫זיך‬ ‫פאדערט‬ ‫עס‬ ‫מצב‪ ,‬און האט מחליט געווען אז אפי' מען וועט אוועקשטופן פון הימל אסאך‬ ‫אז‬ ‫וועג‪,‬‬ ‫לעבענס‬ ‫א‬ ‫אויס‬ ‫דא‬ ‫מענטש וואלט‬ ‫תשובה‬ ‫דער מענטש‬ ‫דארףאז די‬ ‫אוודאיוואר‬ ‫שטארבן‪'.‬עס איז‬ ‫ד"ה צואמנם מה(‪.‬‬ ‫ווערן ספר )פכ"א‬ ‫פאר'חתמ'עט‬ ‫אין זיין‬ ‫שרייבט‬ ‫נישט צו‬ ‫כדי‬ ‫פארלאזעןווי‬ ‫זיך שטעלע‪,‬‬ ‫אויףערזיין‬ ‫שטעלןזאל‬ ‫זיךאיבריגע‬ ‫דאס‬ ‫צוריקקערןאוןאון‬ ‫בדרך הטבע‪,‬‬ ‫זיך צו טוהן‬ ‫שטענדיג‬ ‫הענט‬ ‫זיינעער‬ ‫מאל‪,‬איןוועט‬ ‫איז‬ ‫תשובהזאל ער‬ ‫דוקא‪,‬‬ ‫און דאך‬ ‫גארנישט‪,‬אין‬ ‫אנגעהאנגען‬‫ווערןטוהן‬ ‫פאר'חתמ'עטנישט‬ ‫פארלייגטע הענט און‬ ‫אבערזיצן מיט‬ ‫פארוואס איז די‬ ‫געקענט‬ ‫טוהן‪,‬‬ ‫מלחמה‪,‬‬ ‫די‬ ‫באזיגן‬ ‫צו‬ ‫צוברענגען‬ ‫איהם‬ ‫וועט‬ ‫ער‬ ‫א סאלדאט וואס קעמפט ביז צו די לעצטע כוחות צו ראטעווען זיין נשמה‪”.‬‬‫אז‬ ‫הילף‪,‬‬ ‫אייבערשטען‬ ‫אויפן‬ ‫מצוה‪.‬ווען נישט דער אייבערשטער‬ ‫אייןהימל‪,‬‬ ‫באשערט פון‬ ‫איהםנישט און‬ ‫באקומען אלעס וואס איז און‬ ‫ווייל אזוי האט דער אייבערשטער באשאפען זיין וועלט‪ ,‬אז עס פעהלט אויס‬ ‫זענען‬ ‫"יעצט‪,‬‬ ‫זאל גוזר זיין און אנהייב פון די וועלט וואס ער האט געשאלטען אדם הראשון‪ ,‬אז‬ ‫זיי‪ ,‬דער‬ ‫דעםאויף‬ ‫טוהט‬ ‫מקטרג‬ ‫זענען‬ ‫אויף‬ ‫מקטרגיםנאר‬ ‫טבע‪ ,‬און‬‫וואס די‬ ‫מענטשן‬ ‫פון די‬ ‫צווישן די אלע‬ ‫געוואוינהייט‬ ‫אויסצופילן די‬ ‫ענטפערט ער א וואונדערבארא תירוץ‪ .‬חז”ל הק' דרשענען (ר”ה דף יח‪ ).‬אויפן‬ ‫מענטשצו‬ ‫ברייט זיי‬ ‫די‬ ‫אויף‬ ‫און‬ ‫לענג‬ ‫די‬ ‫אויף‬ ‫זיך‬ ‫שטעלן‬ ‫זיי‬ ‫וועם‬ ‫אויף‬ ‫אזעלכע‬ ‫דא‬ ‫מיט שווייס און פלאג וועט ער האבען זיין שטיקל ברויט‪ ,‬און דעריבער מוז דער‬ ‫אייבערשטער ברענגען זיין הילף דורך א נס‪ ,‬און דורכדעם וואס דער‬ ‫פסוק ִִּד ְרׁשּו ה' ְְּב ִה ָָּמ ְצאֹו (ישעיהו נה‪ ,‬ו) אז דאס גייט ארויף אויף די צען טעג‬ ‫שווערע‬ ‫אריבער‬ ‫נישט‬ ‫גייען‬ ‫זיי‬ ‫ווילאנג‬ ‫ביז‬ ‫תשובה‪,‬‬ ‫פולקאמע‬ ‫א‬ ‫פון‬ ‫שטערן‬ ‫מענטש ארבעטן און זיך פלאגן צו ברענגען פרנסה‪.‬‬ ‫טוהט ערפילן זיין פליכט גרייט ער צו דעם גרונד‪ ,‬ווי ער זאל קענען דערגרייכן‬ ‫צווישן ראש השנה און יום כיפור‪ ,‬וואס אין די טעג איז דער רבונו של עולם‬ ‫נסיונות‪ .‬דאגעגן זענען דא אנדערע אויף וועם מען קען זיי דן‬ ‫און און‬ ‫זיין האף‪.‬‬ ‫שטערונגען‬ ‫זיין ווילן‬ ‫טוהןמלך‪,‬‬ ‫און‬ ‫תשובה דער‬ ‫געבן פאר‬‫דארףאון‬ ‫דעמאלטסוואס מען‬ ‫אויספויעלן‬ ‫אזוי שטייער‬ ‫מעןנארקען‬ ‫אוןאיז‬ ‫אז עס‬ ‫אויס‪,‬‬ ‫אונז‪,‬‬ ‫קומט צו‬ ‫זייער נאנט‬ ‫זיין לזכות‪ ,‬און זיך נוצן מיט די הנהגה פונעם אייבערשטן וואס באגנאדיגט אפי'‬ ‫שטייט אין‬ ‫עס‬ ‫ווי‬ ‫אזוי‬ ‫דעם‪,‬‬ ‫פון‬ ‫ארויסצודרייען‬ ‫זיך‬ ‫מעגליך‬ ‫דערנענטערן צום אייבערשן אפי' מיט א קליינע הרהור תשובה‪.‬‬ ‫נישט‬ ‫זיך איז‬ ‫און עס‬ ‫ווי צום ביישפיל ביי א מלחמה‪ ,‬דארף דער מענטש צוגרייטען א פערד מיט‬ ‫זיין א‬ ‫פוןאיז‬ ‫וואס‬ ‫אזעלכע וואס זענען ראוי פאר דעם‪ ,‬אדער דורך די כח פון איינער‬ ‫ספרי )דברים קכ"ג( יכול אפילו יושב ובטל‪ ,‬תלמוד לומר )יד‪ ,‬כט( 'בכל מעשה ידיך‬ ‫וואפען צו קענען באזיגען‪ ,‬און אויב נישט וועט ער אריינפאלן אין הענט‬ ‫שטיקלא‬ ‫הגדרה פון‬ ‫נישטצו נאר א‬ ‫דעריבער‬ ‫'מעביר על מדותיו'‪”.‬‬ ‫ברענגען זיין‬ ‫העלפטאיזאיהם‬ ‫ארבעטאז עס‬ ‫געהאלטן‪,‬‬ ‫רמב”ם‬ ‫אז זיין‬ ‫דער נישט‬ ‫האטאבער‬ ‫תעשה'‪,‬‬ ‫אשר‬ ‫פיינט‪ ,‬אדער ביי א קראנקער מענטש דארף מען איהם געבן מעדיצינען און‬ ‫מענטש‬ ‫א‬ ‫אויב‬ ‫און‬ ‫איד‪.‬‬ ‫יעדע‬ ‫א‬ ‫אויף‬ ‫חוב‬ ‫א‬ ‫איז‬ ‫דאס‬ ‫נאר‬ ‫זמן'‪,‬‬ ‫'סגולה'דיגע‬ ‫ברויט‪ ,‬דערפאר איז גענוג אביסל ארבעט וואס אין דעם זאל אריינגיין די ברכה‪,‬‬ ‫מצב‬‫עסנווארגדיוואס‬ ‫תשובה איז‬‫ימיאיהם‬ ‫אבער עשרת‬ ‫אפהאלטען פון‬ ‫יאר‪.‬און‬ ‫אגאנצן‬ ‫זיין גוף‪,‬‬ ‫שטארקען‬ ‫אלעס איז‬ ‫וואס זאל‬ ‫"אבער‬ ‫געווירצעןדאס‬ ‫אייבערשטן‪,‬‬ ‫דערנענטערןאיןצום‬ ‫טוהן און זיך‬ ‫תשובה צו‬ ‫די צייט‬ ‫אייבערשטענס‬ ‫מענטש פארזיכערן‬ ‫זיך דער‬ ‫ווייטער זאל‬ ‫אויסאון‬ ‫דארט‬ ‫נישט‬ ‫נוצט פון‬ ‫און‬ ‫דער‬‫מענטשזיךהאט‬ ‫געפונט‬‫תשובהדער‬ ‫עשרת ימי‬ ‫אלעם וואס‬ ‫אבערפוןנאך דעם‬ ‫געזונט‪,‬טעג‬ ‫אנדערש‪.‬זייןאין די‬ ‫שאטען פאר‬ ‫אינגאנצן‬ ‫קען‬ ‫מצוה‪ ,‬כדי איבערצואוועגן די‬ ‫איין‬ ‫צו‬ ‫לייגט‬ ‫ער‬ ‫וואס‬ ‫דאס‬ ‫העלפן‬ ‫נישט‬ ‫וועט‬ ‫הילף‪ ,‬און זיך נישט ערגערן אויף קיין שום זאך'‪ .‬עכ"ל‪.‬‬ ‫טעג‬‫געטוהן וואס עס ליגט אין זיין באגרייף‪ ,‬דארף זיך דער מענטש פארזיכערן און‬ ‫די‬ ‫אויף‬ ‫דרש'ענען‬ ‫הק'‬ ‫חז”ל‬ ‫ווי‬ ‫אזוי‬ ‫אליין‪,‬‬ ‫מענטש‬ ‫דעם‬ ‫מיט‬ ‫אייבערשטער‬ ‫אזאלכע‬ ‫וואגשאהל לטובה‪ ,‬ווייל דאס אליין וואס ער טוהט נישט תשובה אין‬ ‫באזיגען און געזונט‬ ‫וויבאלד‬ ‫רֹוב טאקע‬ ‫(ישעיהו נה‪ ,‬ו)‪.‬‬ ‫וועטק ער‬ ‫אייבערשטעןיֹותֹו ָ‬ ‫הילףָּמ ְצפוןאֹו ְק ָר ֻאהּו ְִּב ְה‬ ‫ׁשּו דיה' ְְּב ִה ָ‬ ‫מיט‬‫נארִִּד ְר‬ ‫פסוקאזפון‬ ‫גלייבן‬ ‫די‬ ‫גאר שארף זענען די ווערטער פון רבינו אברהם בן הרמב"ם אין זיין ספר‬ ‫אסאך‬ ‫דעהויבענע מסוגל'דיגע טעג‪ ,‬דאס אליין איז א זינד וואס וועגט ווי‬ ‫המספיק לעובדי השם )פ"ח הבטחון( ווי ער ווארנט אהן אויף דעם‪' ,‬דער מענטש‬ ‫וועט קומען די‬ ‫אריינקומען‬ ‫דעםנישט‬ ‫שוםאויף‬ ‫מקטרג‬ ‫קייןוואס‬ ‫גרונד‬ ‫דערקען‬ ‫צוגעגרייט‬ ‫ביחידות‪,‬‬ ‫אייבערשטן‬ ‫מיטןהאט נאר‬ ‫ווייל ער‬ ‫ווערן‪,‬זענען‬ ‫מיר‬ ‫איבערצואוועגן‬ ‫אנדערע עבירות‪ ,‬דעריבער איז נישטא קיין אנדערע וועג ווי אזוי‬ ‫געטוהןפון‬ ‫תשובה‬‫האט‬‫מענטש די‬ ‫וואסצודער‬ ‫זיין אויף‬ ‫רשותטראץ‬ ‫מקטרג‬ ‫אלעמאל‬ ‫נישט קיין‬ ‫האבןאז נישט‬ ‫אינצווישן‪,‬וויאוןמעןזייןזעהט‬ ‫ישועת ה'‪,‬‬ ‫וואס טוהט זיך פארזיכערן אין זיין ארבעט‪ ,‬אז דאס וועט איהם ברענגען פרנסה‪,‬‬ ‫דורך תשובה‪.‬‬ ‫אייבערשטען ח"ו‪ ,‬צוליב דעם‬ ‫לטובה‪ ,‬נאר‬ ‫לייקענען אין‬ ‫וואגשאהל‬ ‫פאזיציע פון‬ ‫גייט עס אריין אין די‬ ‫אינעם‬ ‫מענטש‪”.‬נישט אלעמאל ווערט ער געזונט‬ ‫דעם קריג‪ ,‬און‬ ‫די בעסטע באשיצונגען געווינט ער די‬ ‫וואס ער זאגט נאר מיטן מויל אז דער אייבערשטער איז דער וואס מאכט רייך אין‬ ‫באהאנדלונגען‪.‬רמב”ם‪ ,‬וועט מען זעהן אז עס איז זייער מדויק אין‬ ‫אלעקוקט אריין אין‬ ‫טראץאזדימען‬ ‫און‬ ‫» אין די עשרת ימי תשובה געפונט זיך דער אייבערשטער מיט‬ ‫ארעם‪ ,‬וואס מאכט לעבן און טויט‪ ,‬וואס מאכט קראנק אין געזונט‪ ,‬אבער אין זיין‬ ‫)‬ ‫זאגט‬ ‫המלך‬ ‫דוד‬ ‫ווי‬ ‫ישועה‪,‬‬ ‫די‬ ‫ברענגט‬ ‫כח‬ ‫אייבערשטענס‬ ‫זיינע ווערטער‪ .‬ווי די רמב”ם שרייבט ווי פאלגענד (בהל' תשובה פ”ב)‪“ :‬כאטש‬ ‫תהילים‬ ‫די‬ ‫נאר‬ ‫ווייל‬ ‫הארץ טראכט ער אז לויט זיינע מעשים וועט ער האבען פרנסה‪ ,‬און לויט די‬ ‫אונז ‪ -‬אליין!!!‬ ‫צען לא‬ ‫טעג‬ ‫הסוסדייחפץ‬ ‫בגבורת‬ ‫גוט‪ ,‬אין‬ ‫איז וגו' לא‬ ‫אלעמאל‬ ‫לעצבותם‬ ‫צוםומחבש‬ ‫אייבערשטן‬ ‫געשריי לב‬ ‫און לשבורי‬ ‫הרופא‬ ‫תשובה‬ ‫וואסג ‪ -‬יז(‪,‬‬ ‫קמז‪,‬‬ ‫ווערט ער‬ ‫הכהן‬ ‫אזוי צדוק‬ ‫וואספוןטראכט‬ ‫הרה"ק רבי‬ ‫לויטאוןדיאיינער‬ ‫ווערטער‬ ‫געזונט‪,‬‬ ‫שענער‪,‬‬‫האבען‬ ‫מסביר‬‫וועט‬‫מעדיצינעןדאס‬ ‫מען קען‬ ‫ע"כ‪.‬‬ ‫לתשועה"‬ ‫הסוס‬ ‫שקר‬ ‫צווישן ראש השנה און יום כיפור איז עס נאך אסאך בעסער און עס ווערט גלייך‬ ‫וגו'‬ ‫ירצה‬ ‫האיש‬ ‫בשוקי‬ ‫ספרהמלך‬ ‫בים‬ ‫זאגטאיןדוד‬ ‫איהםדעם‬ ‫אראפ‬ ‫ברענגט איף‬ ‫אייבערשטען‪ ,‬און‬ ‫אותאיןקנ”ט) ווי עס‬ ‫לייקענט‬ ‫זצ"לווי ער‬ ‫(צדקת הצדיק‬ ‫גערעכענט‬ ‫מלובלין‬ ‫פליכט זיך‬ ‫וואס‬ ‫דערצו דעם‬ ‫מענטש‪,‬רמז‬ ‫שטארקע‬ ‫פאראדער‬ ‫שטייט דא‬ ‫לשוןוואס‬ ‫'גלייך' איז‬ ‫שטארקעדינסיון‬ ‫עכ”ל‪ .‬פון‬ ‫איז די‬ ‫אנגענומען”‪,‬‬ ‫דאס‬ ‫עסמיינונגען‪,‬‬ ‫שטארק‪,‬‬ ‫פאלשע‬ ‫און זיך אפ מיט‬ ‫פארברייטערט‬ ‫צו‪,‬היטן‬‫וואס‬ ‫מענטשן‬ ‫דארט‬ ‫ער דילייגט‬ ‫פיינט‬ ‫האבווי‬ ‫איך און‬ ‫לא‪ ,‬ז(קה)‪,‬‬ ‫תהילים‬ ‫(מאמר‬ ‫)‬ ‫דרך‬ ‫מקטרגיםוויסן‬ ‫נישט‬ ‫צייט זאל ער‬ ‫תשובהזעלבע‬ ‫האבן די‬ ‫און אין די‬ ‫פרנסה‪ ,‬ימי‬ ‫די עשרת‬ ‫איןזיין‬ ‫ארבעטןאזפאר‬ ‫פריעראוןגעזאגט‪,‬‬ ‫באשעפטיגן‬ ‫מיר האבן‬ ‫צו‬ ‫פרעגט‪ ,‬פארוואס זעען מיר אז מענטשן‬ ‫אייבערשטען'‪.‬‬ ‫ווערטער‪:‬אין‬ ‫“ר' צדוק‬ ‫פארזיכער זיך נאר‬ ‫פאלגענדע‬ ‫וויילדיאיך‬ ‫מיט‬ ‫ישועת ה'‬ ‫יאר‪ ,‬קענען‬ ‫דורך אדיגאנץ‬ ‫דאגעגן‬ ‫מענטש‪,‬נאר‬ ‫דעםדי שפייז‪,‬‬‫איהם‬‫ברענגעןפון‬ ‫פלאג תשובה‬ ‫נישט זיין מיה און‬ ‫צוריקצוהאלטן די‬ ‫קיין כח‬‫אז‬ ‫זאכן‪,‬‬ ‫געוויסע‬ ‫זאגט‪,‬אין‬ ‫מחזק זיין‬ ‫וואס טוט‬ ‫יעדער‬ ‫זיךקרחה‬‫און בן‬ ‫צוריקכאפן‬ ‫יהושע‬ ‫זיך י( אז רבי‬ ‫און )ב"ב‬ ‫טוהן‬ ‫גמרא‬ ‫תשובהדער‬ ‫וואס ווילן‬ ‫שטייט אין‬ ‫די מקטרגים צוריק האלטן די תשובה‪ ,‬ביז ווי לאנג דער מענטש ווערט נישט‬ ‫דאך‬ ‫זרה‪,‬מיר‬ ‫און ער‬ ‫האבן‬ ‫עבודה‬‫לכאו'‬‫דינט‬‫שטערונגען‪,‬‬ ‫און אזוי ווי ער‬ ‫געבןנסיונות‬ ‫צדקה‪ ,‬איז‬ ‫שווערע‬ ‫זיינעגאר‬ ‫אויגן פון‬ ‫פארהוילן מיט‬ ‫קלאפן זיך אן‬ ‫זיך‬ ‫נסיונות‪”.‬‬ ‫רשב"י??‬ ‫אסאך‬‫מיטלויט‬ ‫אויסגעפריווט‬ ‫אויך‬ ‫« ווען מעג מען טוהן השתדלות‬ ‫מסייעין‬ ‫השמר לך פן‬ ‫לטהר‬ ‫פרשה'הבא‬ ‫)טו‪ ,‬ט(‬ ‫שרייבן‪ ,‬אז‬ ‫אין אונזער‬‫שטייטחז”ל‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬ווי‬ ‫פונעםדי פסוק וואס‬ ‫קלארעעסצוזאג‬ ‫ארויס פון‬ ‫א לערנט‬ ‫פונעם‬ ‫מצב‬ ‫צוערשטצודי ארבעט‬ ‫שילדערן די‬ ‫באקאנטע משל‬ ‫פאדערט זיך‬‫עסאיז די‬ ‫פארשטיין אז‬ ‫ווערטער‪,‬‬ ‫וואסצומיראונזערע‬ ‫לויטראיה‬ ‫"נאך א‬ ‫הימל‪”.‬‬ ‫אלחנן‬ ‫ערקלערט‬ ‫איהם פון‬ ‫הגה"ק רבי‬ ‫מיינט 'ע"ז'‪.‬‬ ‫העלפט מען‬ ‫בליעל‬ ‫רייניגען‪,‬‬ ‫אוןזיך‬ ‫קומט‬‫בליעל‪,‬‬ ‫לבבךוואס‬ ‫דבר‪ -‬עם‬ ‫איינער‬ ‫יהיה‬ ‫אותו'‬ ‫די אין‬ ‫חפץ‬ ‫שטייט‬ ‫וואס זאגט‪:‬‬ ‫ספרים‪ ,‬און‬ ‫פריעדיגע‬ ‫אין) די‬ ‫ברכות לה‪(:‬‬ ‫גמרא‬ ‫פארשטיין די‬ ‫געברענגט‬ ‫לכאורהווערט‬ ‫טעג‪ ,‬וואס‬ ‫דארף מען‬ ‫מענטש‪,‬הייליגע‬ ‫פון די‬ ‫גמרא וואס‬ ‫עבודת‬ ‫ווערטער פון די‬ ‫שטארקן אין‬ ‫נ"א( די‬ ‫זיין און זיך‬ ‫מחזק‬ ‫וואסערמאן זי"ע הי"ד )קובץ שיעורים ב"ב אות‬ ‫"ענטפערט ער‪ ,‬אז ווען א איד קומט זיך‬ ‫לערנען אז א מענטש דארף זיך‬ ‫ברענגטאונז‬ ‫זצ”לקומט עס‬ ‫די תורה 'וְ ָא ַס ְפ ָּת ְדגָ נֶ ָך' )דברים‬ ‫אינעם‬ ‫פונקט‬ ‫הויפט‬ ‫די‬ ‫אז‬ ‫ווייסן‬ ‫מיר‬ ‫זרה‪,‬ערווייל‬ ‫עס אויך‪”.‬‬ ‫חיים‬ ‫יא‪ ,‬יד(‬ ‫האט געטוהן ביז יעצט‪ ,‬ערוועקן זיך אסאך‬ ‫עבודהוואס‬ ‫חרטהצו אויף‬ ‫עס צו‪,‬‬ ‫גלייכטהאט‬ ‫ה'‪ ,‬און‬ ‫דעןווי‬ ‫זאגט‪,‬צוקען‬ ‫צייט‬ ‫רשב"י צייט‬ ‫ר' ישמעאל‪,‬‬ ‫פארשטעלן פון‬ ‫זאגטזיך‬ ‫וואסאזוי‬ ‫פלעגט‬ ‫וועלט‬ ‫מנהגצופוןא דער‬ ‫קעניג‬ ‫לויט אדימשל‬ ‫פירן‬ ‫"עס איז‬ ‫פארהאן‬ ‫האט‬ ‫איז ער‬ ‫עס אז‬ ‫האלט‪ ,‬אז‬ ‫טענה‬ ‫דער מענטש‬ ‫תשובה‪ ,‬מיטן‬ ‫וואס זיין‬ ‫זרה איז‪ ,‬דאס‬ ‫צוריקצוהאלטן‬ ‫פון עבודה‬ ‫פראבירן‬ ‫הארבקייטוואס‬ ‫מקטרגים‬ ‫אזייןפשוטער מענטש‪ ,‬און אזוי ארומגיין אין די אלע שטעט אונטער זיין קעניגרייך‪,‬‬ ‫ווי‬ ‫געברויכן‬ ‫וועלטליכע‬ ‫מיט‬ ‫פארנעמען‬ ‫זיך‬ ‫דארפן‬ ‫זאל‬ ‫מענטש‬ ‫דער‬ ‫אז‬ ‫א געוויסן כח אינעם ע"ז וואס קען העלפען אדער שעדיגן ח"ו‪ ,‬דאס זעלבע‬ ‫איינמאליגע‬ ‫נאכנישט תשובה געטוהן מיט א תשובת המשקל‪ ,‬ווייל אקעגן זיין‬ ‫}א{‬ ‫פארזיךא נישט‬ ‫'בעל‬ ‫פאררעכענטטאר‬ ‫השתדלות‪ ,‬ווייל מען‬ ‫טוהן ער שוין‬ ‫דורךווערט‬ ‫אייבערשטעןאן‪,‬‬ ‫אין פאנגט נאר‬ ‫פארזיכערן‬ ‫מענטש‬ ‫זיך‬ ‫אויב דער‬ ‫אויב‬ ‫זייעטזייאיין‪,‬‬ ‫באציען‬ ‫מעןאזוי‬ ‫וואס ווי‬ ‫זיךצייט‬ ‫אויף און‬ ‫פירןביים‬ ‫אנזייען‬ ‫אקערט‪,‬‬ ‫בירגער‬ ‫ווימען‬ ‫אזוי די‬ ‫וואס‬ ‫בייםדיצייט‬ ‫נאנט‬ ‫אקערן פון‬ ‫צו זעהן‬ ‫אפהאלטונג ביים‬ ‫נישט דא קיין‬ ‫סאלאנטער זי"ע‪.‬‬ ‫עס ר'איזישראל‬ ‫וואס פון‬ ‫באקאנט‬ ‫איזדעם‬‫טראץ‬ ‫נסים‪ ,‬עס‬ ‫פארלאזן אויף‬ ‫תשובה'‪ ,‬ווי‬ ‫דאווענען‪ ,‬נאר מוז זיין‪ ,‬אז אויב אידן‬ ‫לערנען און‬ ‫קעניג‪”.‬‬ ‫אזוי‪ ,‬ווען וועט האבען צייט צוזיך צום‬ ‫נישט קיין‬ ‫קליינע‬ ‫האבןער מאכט‬ ‫צוגעגליכן די‬ ‫חז”לוואס‬ ‫טראץ‬ ‫מענטש‬ ‫זאגט‪ ,‬אז‬ ‫וועלט‬‫העלפען דידעם‬ ‫באקאנט וואס‬‫אייבערשטען צו‬ ‫און עס איז‬ ‫ארבעט‬ ‫דאווענען‪ ,‬וועט זייער‬ ‫פארטשעפעט מיט‬ ‫און האבן זיך‬ ‫לערנעןוואס‬ ‫ווילןבירגער‬ ‫אייבערשטענס‬ ‫פון די‬ ‫דעםדארט איינע‬ ‫וועלןאיזטוהן‬ ‫געווען‬ ‫"עס‬ ‫דאס‬ ‫און‬ ‫‪,‬‬ ‫דעגרייכט‬ ‫ער‬ ‫וואס‬ ‫טוהן‬ ‫צו‬ ‫פליכט‬ ‫א‬ ‫קליינע לאך פון א נאדעל‪ ,‬ווייל אפי' עס איז זייער קליין איז עס‬‫מענטש‬ ‫אויפן‬ ‫השתדלות‪ ,‬ליגט‬ ‫טיר צו א‬ ‫ח"ו‬ ‫טאמער‬ ‫נאר‬ ‫ארבעטן‪,‬‬ ‫מוזן‬ ‫ניששט‬ ‫וועלן‬ ‫י‬ ‫זי‬ ‫און‬ ‫קעניגרייך מיט שווערע עבירות‪ ,‬און אלע מיטלין וואס ער האט געזוכט‬ ‫אנדערע‬ ‫דורך‬ ‫ווערן‬ ‫דיגעטוהן‬ ‫צו אזייןזינדדי‬ ‫פאר‬ ‫געווארען‬ ‫דארף‬ ‫גערעכענט‬ ‫לאך‪ .‬אזוי‬ ‫איהםאייביגע‬ ‫אוןאזעסעס איז‬ ‫בלייבט א‬ ‫אדורך‪,‬אסא‬ ‫טרעפט ביי‬ ‫אבער מען‬ ‫אדורך און‬ ‫וואס‬ ‫פאר‬ ‫ארבעטען אליין‬ ‫עצה'געבער'ס‬ ‫זיי מוזן‬ ‫איהם זיינע‬ ‫וועלן‬ ‫האבן‬ ‫דעמאלטס‬ ‫ערפאלג‪.‬‬ ‫טוהןאיזרצון ה'‪,‬‬ ‫געווען אן‬ ‫נישטווערן‬ ‫אידן וועלן‬ ‫געראטעוועט צו‬ ‫ער‬ ‫ווייל‬ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫דאקטער‪,‬‬ ‫א‬ ‫ביי‬ ‫היילן‬ ‫זיך‬ ‫געגאנגען‬ ‫קליינע עפענונג וואס דער מענטש טוהט אויף תשובה‪ .‬אפי' מען פאדערט נאר‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫וואס‬ ‫דעם‬ ‫אויף‬ ‫איז‬ ‫זייערע אז די איינציגסטע לעזונג זיינע וועט זיין‪ ,‬אויב וועט איהם געלונגען צו‬ ‫רשב"י‬ ‫ווי‬ ‫אזוי‬ ‫מאכן‬ ‫צו‬ ‫פראבירט‬ ‫האבען‬ ‫אסאך‬ ‫אביי‪,‬‬ ‫זאגט‬ ‫פרנסה‪,‬‬ ‫געראטן‪,‬‬ ‫אייבערשטען‪,‬‬ ‫אויפן‬ ‫נישט‬ ‫און‬ ‫מעשים‬ ‫אייגענע‬ ‫זיינע‬ ‫אויף‬ ‫א קלייניגקייט‪ ,‬אבער דער קלייניגקייט דארף זיין א אייביגע זאך וואס האלט‬ ‫פארלאזט‬ ‫נאר‬ ‫זיך‬ ‫האט‬ ‫עס מיט די קעניג אליין‪ ,‬וואס ער איז א גוטער מענטש‪ ,‬און ער קען באגנאדיגן‬ ‫ע"כ‪.‬‬ ‫געגאנגען'‪,‬‬ ‫נישט‬ ‫זיי‬ ‫איז‬ ‫רעדן‬ ‫דארט"‪.‬‬ ‫בלייבט אויף אייביג‪.‬‬ ‫פסוקאון‬ ‫ווי עס שטייט קלאר אין זיך‬ ‫אייבערשטען אז ' ְ ּבזֵ ַעת‬ ‫געטוהן‪”.‬‬‫האטפון‬ ‫וואסדיערגזירה‬ ‫דאך דא‬ ‫מענטש עס איז‬ ‫אפגעזעהן‬ ‫פארשטיין‪,‬‬ ‫דארף מעןיעדן‬ ‫"לויט דער רמב"ן‪ ,‬איז די בטחון זיך אינגאנצען ארויף ווארפען אויפן‬ ‫נישט‬ ‫אוןמען דארף‬ ‫פארשטעלט אז‬ ‫זיך זאגט רשב"י‬ ‫וויאזוי‬ ‫ַא ּ ֶפ ָ‬ ‫לעבן!!!‬ ‫ארומגעגאנגען‬ ‫קעניגאוןהאט‬ ‫)בראשיתדיג‪ ,‬יט(‪,‬‬ ‫ֹאכַ לדילֶ ֶחם'‬ ‫מאל וואס‬ ‫"איינע ּתפון‬ ‫יך‬ ‫גמרא‬ ‫פון איין די‬ ‫ער פרט‬ ‫טייטשט‬ ‫יעדן‬ ‫א ווי‬ ‫השתדלות‪,‬אין‬ ‫אזוי‬ ‫שום אלוקית‬ ‫מציאת‬ ‫דעם קיין‬ ‫איינווארצלןמאכען‬ ‫אייבערשטען‪ ,‬אהן‬ ‫»‬ ‫אנדערע‪.‬‬ ‫האט גענעכטיגט ביי נישט קיין‬ ‫דורך קעניג‬ ‫ווערןאז די‬ ‫איזעס געטוהן‬ ‫אויסגעקומען‬ ‫ווייל‬ ‫ארבעטען‪,‬‬ ‫שטעט‪,‬‬ ‫אין די‬ ‫ערוועקונגאיז‬ ‫צו‬ ‫לרפא‪ .‬אז עס‬ ‫רשות לרופא‬ ‫כללית'דיגע‬ ‫אט די‬‫שניתן‬ ‫מכאןאיז‬ ‫דארפן ַר ּ ֵפא )שמות כא‪,‬‬ ‫אריינטראכטן‪,‬יט(‪,‬וואס‬ ‫מיר‪' ,‬וְ ַר ּפֹא יְ‬ ‫)און‬ ‫ב"ק פה‪(.‬‬ ‫שטייט‬ ‫וואסוועג ווי‬ ‫צו רשב"י‬ ‫טרעפן א‬ ‫אזויפון‬ ‫מעשה‬‫אנדערע ווי‬ ‫האט געזוכט‬ ‫וואסמיט א‬‫ערקלערן‪,‬‬‫חברה'מאן‪,‬‬‫קען מען‬ ‫תשובה‬ ‫אונזער‬ ‫די ווי‬ ‫אנדערע‬ ‫פאר דער מענטש‬ ‫דאס איז‬ ‫איינעם‪.‬‬ ‫דאקטערפוןצואהיילן‪.‬‬ ‫יעדעם‬ ‫פארפאדערט‬ ‫מען‬ ‫ערלויבעניש‬ ‫תשובה וואס‬ ‫געגעבן געווארען‬ ‫פאר‬ ‫קעניג‪,‬אהאט‬ ‫דערגעווען‬ ‫עס איז‬ ‫דאס‪" :‬איז‬ ‫דעראזמדרש‬ ‫דערציילט‬ ‫וויסענדיג‬ ‫נישט‬‫אבערכח(‬ ‫קעניג‪,‬בראשית‬‫צום שמעוני‬ ‫מדרש )‬ ‫רעדןילקוט‬ ‫איןצו‬‫אזוי‬ ‫מצוהאיז‬ ‫פון‬ ‫מענטש וואס‬ ‫דער אויף די‬ ‫אבער‬ ‫שרייבט‬ ‫בטחון‪,‬ער‬ ‫תשובהפוןה”ד) ווי‬ ‫מהלכותדרגה‬ ‫(פ”גא הויכע‬ ‫רמב"םאין‬ ‫נאך נישט‬ ‫וואס האלט‬ ‫טרעפן אין‬ ‫פראבלעם‪”.‬זוכה געווען‬ ‫מיר‬ ‫זייןהאבען נישט‬ ‫פוןזיי‬ ‫גערעדטאון‬ ‫גארנישט צען יאר‬ ‫געלעבט צוזאמען‬ ‫ער האבען‬ ‫פאלק וואס‬ ‫פארשטייט זיך‬ ‫תקיעתאיןשופר ווי פאלגענד‪“ :‬כאטשיג אז תקיעת שופר ראש השנה איז א גזירת‬ ‫איז‬ ‫זעלבע‬ ‫די‬ ‫דאקטער‪,‬‬ ‫א‬ ‫ביי‬ ‫זוכן‬ ‫צו‬ ‫וואס‬ ‫נישט‬ ‫האט‬ ‫ער‬ ‫הבטחון‪,‬‬ ‫מדת‬ ‫גאנץ‬ ‫צו קיין קינדער‪ ,‬זענען זיי געקומען צו ר' שמעון‪ ,‬און געזאגט פאר ר' שמעון אז זיי‬ ‫שפייז‪ ,‬נאר זיך‬ ‫אייךזיין‬ ‫וועקטאויף‬ ‫ארבעטן‬ ‫נישט‬ ‫מענטשווידארף‬ ‫"מען קען זיך פארשטעלן וואספארא צער האט דער מענשט געהאט הערענדיג‬ ‫שלאפעדיגע‬ ‫אויף‬ ‫זאגט‪,‬‬ ‫איינער‬ ‫אזאא רמז‪,‬‬ ‫פרנסה‪,‬איןאזדעם‬‫הכתוב‪,‬בייאיז דא‬ ‫אויך‬ ‫ווילן זיך אפטיילן‪ ,‬האט זיי ר' שמעון געזאגט‪ ,‬אזוי ווי ביי די חתונה האבען ענק‬ ‫בערשטען"‪.‬‬ ‫איי‬ ‫אויפן‬ ‫אינגאנצען‬ ‫צומארגענס‪ ,‬אז זיין נעכטיגער גאסט איז געווען נישט מער און נישט ווייניגער‬ ‫פארלאזן‬ ‫פון שלאף‪ ,‬און די וואס שלאפן טיף וועקט אייך אויף פון‬ ‫צוגעגרייט א גיטע סעודה לכבוד די חתונה‪ ,‬זאלן אייך אויך צוגרייטן א גיטע‬ ‫טאר א‬ ‫הלבבות‪,‬‬ ‫חובות‬ ‫דער קעניג אליין‪ .‬ער האט זיך נישט געקענט בארואיגן און‬ ‫און‬ ‫מעשים‪,‬‬ ‫אייערע‬ ‫דערנאך‬ ‫לויטזוכט‬ ‫אפילו און‬ ‫טיפעאזשלאף‪,‬‬‫אייער וויסן‬ ‫"אבער מען דארף צו‬ ‫סעודה לכבוד די גט‪ ,‬זענען זיי געגאנגען די פארפאלק און‬ ‫השתדלות‬ ‫פארמערן ווי מער‬ ‫פארלוירן און‬ ‫נישט ווערן‬ ‫האט זיך געגעסן די געזונט‪ ,‬ווי אזוי ער האט פארפאסט‬ ‫באשעפער וכו'”‪.‬‬ ‫געדענקט אייער‬ ‫תשובה‪ ,‬און‬ ‫מענטשטוהט‬ ‫זענען‬ ‫אמת’ן‬ ‫“‪...‬אין‬ ‫צוגעגרייט א סעודה מיט עסען אין טרינקן און געמאכט א יום‬ ‫זייער שטארק‬ ‫אזא געלעגנהייט‪ ,‬ווי ער וואלט געקענט ארויס ריין פון‬ ‫עפשטיין‬ ‫אפ חיים‬ ‫שוואכט ר'‬ ‫השתדלות די גאון‬ ‫געהערט בשם‬ ‫האבצופיל‬‫איך ווייל‬ ‫פרנסה‪,‬‬‫אויף און‬ ‫טוב‪ ,‬און אזוי ווי זיי האבען זיך אנגעטרינקען מיט אסאך וויין‪,‬‬ ‫אלע זיינע פראבלעמען‪”.‬‬ ‫ווערטער פון רמב”ם‪ ,‬אז חוץ‬ ‫די אמונה ובטחון פון דעם מענטש‪".‬‬ ‫זצ"ל אז ער איז מדייק אין די‬ ‫האט דער מאן זיך אנגערופען צו זיין ווייב‪ ,‬קענסט נעמען די אלע טאקע גאר‬ ‫מעשים‪,‬וואס‬ ‫אפיקורסים‬ ‫מינים און‬ ‫ליידער‬ ‫איינערצו די‬ ‫עס טראגן‬ ‫און פון‬ ‫צער‬ ‫שטוב‪,‬‬‫מיין פון‬ ‫געפיל‬ ‫דיר פון‬ ‫גלוסטדער‬ ‫עס איז‬ ‫אויבוואסדאס‬ ‫אלעס‬‫"נו‪,‬‬ ‫איז‬ ‫שלעכטע‬ ‫אויף די‬ ‫ביי די‬‫תשובה‬ ‫זעהטפון‬ ‫עבודה‬ ‫ווידימען‬‫"פון‬ ‫וויילרעדן‬ ‫דאס‬ ‫וועלט‪ ,‬און‬ ‫באשעפער'‪,‬‬ ‫פירט די‬ ‫אז ער‬ ‫אייער‬ ‫אייבערשטען‬ ‫'געדענקט‬ ‫נישט אין‬ ‫עבודה פון‬ ‫דא אן‬‫איינשטיין דער חשובע ארגעניזאציעס גלייבן‬ ‫מדרש‪ ,‬נאך וואס‬‫קעניג גייט‬ ‫עלטערן‪ ,‬אז דער‬ ‫דערציילט די‬ ‫דיינע געוויסט‬ ‫פון נישט‬ ‫האט‬ ‫וואס‬ ‫שטוב‬ ‫שטערענעס‪,‬‬ ‫עפענונגזוןצואון די‬ ‫געפערט דורך די‬ ‫ווערט‬ ‫אייןאאז עס‬ ‫מיט‬ ‫וואס‬ ‫בעט‬ ‫איינער‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ‫גענומען‬ ‫צער‬ ‫ווייב‬ ‫די‬‫די‬ ‫זיין‬ ‫האט‬ ‫דארף‬ ‫גרויס‬ ‫איינגעשלאפען‪,‬‬ ‫ווי‬ ‫איהם‪,‬‬ ‫איז‬ ‫מאן‬ ‫ביי‬ ‫אין‬ ‫תשובה‪ .‬ווייל‬ ‫עצה און אן‬ ‫גרויסע‬ ‫זזיךאיז‬ ‫איינעם וועט זיי‬ ‫אזויפיל‬ ‫יעדעם אז דאס‬‫ממינעדיג‬ ‫השתדלות‪,‬‬ ‫אויף א‬ ‫אריבער‬ ‫זייער‬ ‫פארמערןדאך‬ ‫זיי טוהן‬ ‫אמת'ן גייען‬ ‫טוהן‬ ‫און‬ ‫זיך‪,‬‬ ‫פאר‬ ‫פון‬ ‫דער‬ ‫שטוב‬ ‫אז‬ ‫צום‬ ‫פאראויס‬ ‫אריבערגעטראגן‬ ‫פון‬ ‫געווען‬ ‫עס‬ ‫און‬ ‫מודיע‬ ‫איהם‬ ‫אינערווענדיג‪,‬‬ ‫האט‬ ‫מאן‬ ‫מעט‬ ‫דער‬ ‫וואס‬ ‫דאס‬ ‫נאר‬ ‫מאכען‬ ‫מאמינים‬ ‫בני‬ ‫מאמינים‬ ‫אבער‬ ‫ן‪,‬‬ ‫העלפע‬ ‫ער מיט זיין‬ ‫אויפגעוועקט‪,‬‬ ‫און זיך‬ ‫איהם‪,‬האט‬‫דער מאן‬‫איינשטיין ביי‬ ‫נאכדעם וואס‬ ‫קומען‬ ‫קעניג גייט‬ ‫עלטערן‪,‬‬ ‫איר‬ ‫צרות און יסורים‪ ,‬און דאס אליין דארף קענען מעורר‬ ‫מעשה‬ ‫געוואלדיגע‬ ‫גלייבן זיי‬ ‫און‬ ‫געלעגנהייט‬ ‫די‬ ‫ארויסגעלאזט‬ ‫זעהט ער אז ער געפונט זיך אין הויז פון אירע עלטערן‪ ,‬פרעגט‬ ‫האט‬ ‫נארישקייט‬ ‫גרויס‬ ‫של‬ ‫מעשים רבונו‬ ‫האט מיטן‬ ‫אין די‬ ‫אויךער‬ ‫קשראוןוואס‬ ‫מענטש‪,‬‬ ‫פארן פונעם‬ ‫מענטש די‬ ‫פאדערט זיך‬ ‫זיין‬ ‫זיין אז‬ ‫נעמטקען‬‫מחלוקת‬ ‫איינבעטן‬ ‫עלטערן?‬ ‫איךאוןמיטזיךדיינע‬‫קעניג‪,‬‬ ‫צום האב‬ ‫אויסצורעדן וואס‬ ‫וואס טו איך דא‪,‬‬ ‫'פארגעסן' זיך‬ ‫ער איר‬ ‫אן‬ ‫אלעס‬ ‫עכ"ל‪.‬אוןדערמען‬ ‫נישט‪,‬‬ ‫אייבערשטען"‪.‬‬ ‫פוןמען כאפט‬ ‫קומטנאר‬‫עולם‪,‬‬‫אז עס‬ ‫איהם‪ ”.‬געזאגט אז איך קען חסד‪ ,‬אבער מיט דעם‬ ‫ר"י‪.‬‬ ‫און‬ ‫רשב"י‬ ‫פון‬ ‫מחלוקת‬ ‫אינעם‬ ‫אהן‬ ‫זיך‬ ‫הענגט‬ ‫עס‬ ‫האס טמיר‬ ‫די ביי‬ ‫לעבן‬‫געעטפערט‪,‬‬ ‫האט זי איהם אויף זיין‬ ‫מיט א נאטורליכקייט‪ ,‬אן טראכטן אז דער אייבערשטער‬ ‫טענ'ס‬ ‫טראגן צו מיין טא‬‫דעםאוןגרויסן‬ ‫ממחיש וויל‬ ‫גיטע זאך איך‬ ‫וועלכע‬ ‫נעמען‬ ‫איז איהם מעורר מיט דעם‪ .‬דעריבער דורך די עבודה פון‬ ‫קיין אלעמען‪ ,‬די אמת’ע‬ ‫אונטערשייד‬ ‫נישט‬ ‫האב‬ ‫איך‬ ‫'ווייל‬ ‫גענומען‬ ‫דיר‬ ‫משל איז‬ ‫איך‬ ‫האב‬ ‫דער‬ ‫"אט‬ ‫שטוב‪,‬‬ ‫??‬ ‫ברווח‬ ‫פרנסה‬ ‫האבען‬ ‫'געדענקן אייער באשעפער' וועט דער מענטש זיך כאפן‬ ‫צו‬ ‫אויף‬ ‫עצה‬ ‫די‬ ‫איז‬ ‫וואס‬ ‫«‬ ‫תשובה‪,‬‬ ‫ימי‬ ‫עשרת‬ ‫און‬ ‫יאר‬ ‫גאנץ‬ ‫א‬ ‫צווישן‬ ‫צייטן‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫דיר אליין'‪.‬‬ ‫וואסווי‬ ‫בעסערע זאך‬ ‫שמיטה ויובל(‪,‬‬ ‫איהם‪,‬‬ ‫רמב"ם ז"ל )סוף‬ ‫אייבעשטערהל'שיקט‬ ‫אין דער‬ ‫וואס‬‫געפסקנ'ט‬ ‫ווערט סימנים‬ ‫אויף אלע‬ ‫עס‬ ‫שומרים פון כלל ישראל‬ ‫זיך‬ ‫מאכט‬ ‫און‬ ‫קומט‬ ‫אייבערשטער‬ ‫דער‬ ‫דעם‬ ‫מיט‬ ‫טייל אין‬ ‫טוהן‪.‬‬ ‫באקומען קיין‬ ‫תשובה‬ ‫נישט איהם און‬ ‫האבען שבט לוי‬ ‫צוריקקערן צו‬ ‫ארום זיך‬ ‫פארוואס‬ ‫און אזוי‬‫וז"ל‪' :‬‬ ‫אזוי און‬ ‫רשב"י‪,‬‬ ‫צו און‬ ‫געגאנגען‬ ‫מעלה‪,‬‬ ‫פמליא של‬ ‫גאנצעצוריק‬ ‫פארפאלק‬ ‫איד אן די‬ ‫זענען די‬ ‫טרעפן צום‬ ‫ה'‪ ,‬זיי‬ ‫זיך‬ ‫וואס‬ ‫עבודת‬‫דערפאר‪,‬‬ ‫כללי אין‬ ‫שבטים‪,‬‬ ‫אלעבאופן‬ ‫מיט עצה‬ ‫צוזאמען‬ ‫גרויסע‬ ‫ישראל‬ ‫דאס איז א‬ ‫ארץ און‬ ‫אינגעלייט‬ ‫די‬ ‫זענען‬ ‫און‬ ‫אויפגעשטאנען‬ ‫וועט‬ ‫תשובה‬ ‫זיין‬ ‫רשב"י‬ ‫אז‬ ‫איז‬ ‫פארזיכערט‬ ‫געשיכטע‪,‬‬ ‫מענטש‬ ‫די‬ ‫דער‬ ‫פארציילט‬ ‫ארום איז‬ ‫באשעפער‪ ,‬דעריבער‬ ‫א‬ ‫מיט‬ ‫געווארען‬ ‫געהאלפען‬ ‫זענען‬ ‫זיי‬ ‫און‬ ‫אנגענומען ווערן‪ ,‬אויב וועט ער זיך נאר אויסבעטן פון‬ ‫זיי‬ ‫אויף‬ ‫געדאווענט‬ ‫אייבערשטן‪,‬‬ ‫דינעןצו דילעבן מיטן‬ ‫אפגעשייד צו‬ ‫ענינים‪.‬‬ ‫צו געווארען‬ ‫דערהייבן אין אלע‬ ‫זענען‬ ‫וואס זיצן און לערנען‬ ‫זענען אפגעשייד פון זיך באשעפטיגן מיט די וועלטליכע‬ ‫עקרות‬ ‫די‬ ‫העלפען אפילו‬ ‫אריבערגיין‬ ‫וועטכח צו‬ ‫נישט לויזן‬ ‫האבען א‬‫הארץ‪ ,‬און‬‫פוןצדיקים‬ ‫טיפענישווייל‬ ‫קינד‪,‬‬ ‫און פארשטיין און געדענקן אז דער אייבערשטער קוקט‬ ‫המקדש ווי‬ ‫אוןבית‬‫פרטאין‬‫יעדעטייל‬ ‫זייערע‬ ‫באקומען‬ ‫איהםהאבען‬ ‫זיך און‬ ‫זאכען‪,‬‬ ‫ווערטער ודם‬ ‫מאדאך א בשר‬ ‫ק"ופון די‬ ‫תוכן‬ ‫איז די‬ ‫דאך א‬ ‫דאאיז‬ ‫ביזעס‬ ‫גארנישט”‪,‬‬ ‫מדרש‪,‬‬ ‫ענדיגט די‬‫צייט מיט‬ ‫צייט‪,‬‬ ‫אין יעדע‬ ‫ָ‬ ‫אויף א‬ ‫ָ‬ ‫אויף אונז‪,‬‬ ‫און‬ ‫בייטאג‬ ‫תורה‬ ‫דרך'‪.‬‬ ‫'בים‬ ‫ספר‬ ‫פונעם‬ ‫אייבערשטן‪.‬כ(‪ .‬און ווען‬ ‫פונעםך' )במדבר יח‪,‬‬‫געפירטך וְ נַ ֲחלָ ְת‬ ‫ווערט' ֲאנִ י ֶחלְ ְק‬ ‫אין פסוק‪,‬‬ ‫אלעס‬‫שטייט‬ ‫עס און‬ ‫וואס דורך דעם וואס ער זאגט‪ ,‬איך האב נישט קיין בעסערע‬ ‫האט געקענט‬ ‫אנדערש‪,‬‬ ‫גאנצעלוילעבן‬‫צו שבט‬ ‫געבוירןזיין‬ ‫וואס ווערט‬ ‫איינער אזוי‪,‬‬ ‫נאר לעבט‬ ‫מענטש‬ ‫אנישט‬ ‫ביינאכט‪”...‬‬ ‫און‬ ‫ישועה‬ ‫די‬ ‫אויסגעפוילט די‬ ‫פארשטענדליך‬ ‫שויןהאט‬ ‫זייער‬ ‫ווי דיר‪,‬‬ ‫וועלט איז‬‫אויפן דעם‬ ‫זאך לויט‬‫און‬ ‫גלוסט‬ ‫ער‬ ‫וואסאןזייןצוהארץ‬ ‫פילן אז‬ ‫פאנגט‬ ‫ער איד‬ ‫יעדער‬ ‫נארזיך‪,‬‬ ‫טוישן‬‫געווען‪,‬‬ ‫זיינע זוכה‬ ‫תפילות‬ ‫אין דעם‬ ‫ווארטען‬ ‫וואס‬ ‫אייבערשטער‬ ‫קינדער‬‫דער‬‫אידישע‬ ‫ק"ו‬ ‫וויבאלד‬ ‫געווארען‪,‬‬ ‫אז‬ ‫רמב”ם‪,‬‬ ‫געהאלפען‬ ‫זענען‬ ‫אויבנדערמאנטע‬ ‫אפצושיידן פון אלע‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫צוגעגרייט זיך‬ ‫רעדטאיזממש מיטן‬ ‫איהם אין זיין גייסט‬ ‫געלעגנהייטאז זיי‬ ‫אויס יעדן טאג‬ ‫שרייען‬ ‫האט א‬ ‫אוןאוןמען‬ ‫ישועת ה'‬ ‫צו אונז‪,‬‬‫נאנטאויף‬‫זיךלאנג‬ ‫געפונטאזוי‬ ‫שוין‬ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫וועלט‬ ‫אויפן‬ ‫זאך‬ ‫בעסערע‬ ‫קיין‬ ‫נישט‬ ‫האבען‬ ‫געפעדערטאיזא‬ ‫אלעמאלצו וואס ער‬ ‫גלייכען וועג‬ ‫אויפןהאבן‬ ‫גיין זיי‬ ‫זאכן‪,‬וויאוןאזוי‬ ‫אסאך‪,‬‬ ‫וועלטליכע‬ ‫און אין חז”ל זעען מיר‬ ‫תשובה צו טוהן גרינגערהייט‪ ,‬איז אוודאי א גרויסע חרון אף אויף א איד וואס‬ ‫וואס‬ ‫יאך‬ ‫די‬ ‫זיך‬ ‫פון‬ ‫אראפ‬ ‫ווארפט‬ ‫און‬ ‫געווארען‪,‬‬ ‫באשאפען‬ ‫תשובה‪.‬‬‫ווערן'‪ ,‬ע"כ‪.‬‬ ‫טוהט נישט‬ ‫געהאלפען‬ ‫רעכט זיי זאלן‬ ‫געלענגהייט און‬ ‫איז די‬ ‫זיכער‬ ‫ארויס‬ ‫לאזט‬‫אייבערשטער‪,‬‬ ‫תפילה פאר א יעדע זאך וואס זיי האבן געטוהן‪ ,‬ווייל זיי האבן געלעבט מיטן‬ ‫ווערט געהייליגט‬ ‫אייבערשטן‪,‬‬ ‫מענטשפונעם‬‫געדענקט‬ ‫האבןאזא‬ ‫מיט זיי‪,‬‬ ‫זיך זיי‬ ‫שריט‪,‬‬ ‫רעכענען‬ ‫טריט און‬ ‫מענטשן‬ ‫אייבערשטן אויף יעדע‬ ‫מיט די מדרש קען מען פארענטפערן די ווערטער פון‬ ‫דערהויבענער‪.‬אויף‬ ‫און איז זיין טייל‬ ‫באשעפער‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫און‬ ‫הקדשים‪,‬‬ ‫בקודש‬ ‫תשובה!!‬ ‫כללית'דיגע ארבעטען‬ ‫מענטש טאר נישט‬ ‫תשובהאאון א‬ ‫רשב"י אז‬ ‫פרטית'דיגע‬ ‫»א‬ ‫רשב"י‪ ,‬ווען זאגט‬ ‫אזוי ארום איז זייער גאנצע עבודה געווען העכער‬ ‫שטענדיג‪ ".‬עכ"ל‪.‬‬ ‫דאס איז דאס וואס‬ ‫דאס איז‬‫זאך אז‬‫דאווענען‪,‬‬ ‫לערנעןא און‬ ‫געוויסע‬ ‫נישט אויף‬ ‫אנטייטלן‬‫וועט ער‬ ‫אינדערש און‬ ‫וויסן‪ ,‬זאגן‬‫ווייל‬ ‫צו‬ ‫ראטעוועןזיך‬ ‫וואס א איד איז‪,‬‬ ‫לעבן פאר‬ ‫זענען די‬ ‫'חברים'וועג צו‬ ‫און בעסטע‬ ‫'הצלה' דאס‬ ‫'שומרים'רמב"ם אז‬ ‫נישט אונז דער‬‫»לערנט‬ ‫תורה‪,‬‬ ‫פון נישט‬‫זייןאיז‬ ‫מבטל‬ ‫דאס‬ ‫יעצטיגע צוטעג‪,‬‬ ‫וועטדיער קומען‬ ‫ארבעטאין‬ ‫פון אונז‬‫דורך די‬ ‫פאדערט‬ ‫פארדאכט אז‬ ‫אייבערשטער‬ ‫נאר אלס‬ ‫דער‬ ‫אינגאנצען איבערגעבן זיין לייב אין גייסט אויף צו דינען דעם אייבערשטען‪ ,‬און‬ ‫אנדערש אונז‪!!...‬‬ ‫זאלן קענען‬‫ארבעטען‪,‬‬ ‫חכמים וואס‬‫אינגאנצען נישט‬ ‫מען און קיין‬ ‫קיין זאל‬ ‫נביאים‬ ‫בעסער‬ ‫נישט‬ ‫געזאגט‬ ‫מירערהאבן‬ ‫האט‬‫דערפאראון‬ ‫מעגליך‪,‬‬ ‫זאךאזוואס ער‬ ‫ער‬ ‫פון‬ ‫ווייסט‬ ‫פאדערט‬ ‫מוח‬ ‫און‬ ‫און‬ ‫קאפ‬ ‫וויל‬ ‫זיין‬ ‫אייבערשטער‬‫אבער‬ ‫פיזיש‬ ‫דער‬ ‫נאר‬ ‫אז‬ ‫ארבעט‬ ‫קלאר‬ ‫איז‬ ‫מענטש‬ ‫עס‬ ‫אבער‬ ‫א‬ ‫ווען‬ ‫אבער‬ ‫באטאנען‪.‬‬ ‫איז‬ ‫דאס‬ ‫חכמים‬ ‫אייציגערה”ז)‪,‬‬ ‫זייןחגיגה פ”א‬ ‫וועלט‪ ,‬ביז‬ ‫וירושלמי‬ ‫פתיחתא ב'‬ ‫פון דער‬ ‫שטערונגען‬ ‫(איכ”ר‬ ‫אלע געשריבן‬ ‫שטייט‬ ‫אוועקטרייבן‬ ‫אין מדרש‬ ‫אייבערשטער‬ ‫איהם דער‬ ‫אנדערע‬ ‫אלע‬ ‫און‬ ‫ה‬ ‫פרנס‬ ‫זיין‬ ‫ברענגט‬ ‫וואס‬ ‫דער‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫נישט‬ ‫אז‬ ‫קלארעהייט‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫'היטער'ס' פון‬ ‫וועט די‬ ‫צו אונז‬ ‫דעמאלטס‬ ‫ה'‪ ,‬ברענגט‬ ‫ערפילן רצון‬ ‫געזאגט‪,‬‬ ‫זיין נאר‬ ‫שטאט‪ ,‬און‬ ‫ארייןזאל‬ ‫אין א‬ ‫פארמאגט‬‫אונז אז מיר זאלן זיך ערוועקן און תשובה טוהן‪ ,‬און יעדער איינער דארף זיך זענען‬ ‫השתדלות‪.‬‬ ‫שום‬ ‫קיין‬ ‫אהן‬ ‫באדארף‬ ‫ער‬ ‫וואס‬ ‫אלעס‬ ‫צושיקן‬ ‫געברויכן‪ ,‬און ער שרייט אויס 'באשעפער‪ ,‬איך האב נישט קיין בעסערע זאך פון‬ ‫אליין אויפפאדערן און פרעגן וואס וויל דער אייבערשטער פון איהם‪ ,‬לויט זיין איז מען געגאנגען און געברענגט פאר זיי די הויפט פון די שומרים און די‬ ‫בזעת אפך‬ ‫פסוק '‬ ‫מאכן‪ ,‬אויפן‬ ‫אלע געברויכן‪ ,‬און ער‬ ‫מיט זיינע‬ ‫עבודת ה'‪.‬‬ ‫ווערןאין‬ ‫שטאפל‬ ‫אלפען‬‫געהאון‬ ‫זיכערמצב‬ ‫דיר'‪ ,‬אזיין מענטש וועט‬ ‫פרטית'דיגע‬ ‫האט‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫חרוב די‬ ‫וואס בשלח(‬ ‫משהדי)בפרשת‬ ‫זענען‬ ‫ישמח‬ ‫ספה"ק זיי‬ ‫שטייטזייאיןגעזאגט‪,‬‬ ‫ווי‬ ‫מיליטער‪.‬עסהאבן‬ ‫האבןאויך‬ ‫שטאט‪ .‬קען‬ ‫אבער לחם‬ ‫וואסברויט‪,‬‬ ‫גשמיות'דיגע‬ ‫וועט נישט צוקומען צו מבטל זיין פון די תורה‪ ,‬ווייל דאס איז זיין לעבן‪ ,‬וועט‬ ‫זיי‬ ‫היטן די‬ ‫לחם זענען די‬ ‫מעןווער‬ ‫מיינטאזוי‬ ‫פשוט אויב‬ ‫געפרעגט‪,‬‬ ‫תאכלזיילחם'‪.‬‬‫אבער מיט דעם אלעם איז דא כללית'דיגע חוב פון זיך מחזק זיין און זיך מען‬ ‫בעליאוןתלמוד‬ ‫וואס אלו‬ ‫סופרים לחם‬ ‫חכמיםיד‪(.‬אוןכל משען‬ ‫די דרשנ'ט‬ ‫גמרא‬ ‫דאס די‬ ‫'תורה'‪ ,‬ווי‬ ‫מיינען‬ ‫אויך רשב"י האלטען אז אזיין איינער קען ארבעטען‪.‬‬ ‫חזר'ן‬ ‫לערנען‬ ‫תלמידי )חגיגה‬ ‫זענען‬ ‫געענטפערט‪,‬‬ ‫מתעורר זיין צו תשובה‪ ,‬וואס דאס וועט דינען אלץ א טיר'ל זיך צו דערהייבן‬ ‫גשמיות'דיגע ברויט דארף מען‬ ‫און ביינאכט‪.‬‬ ‫בייטאג ווי‬ ‫תורהאון אזוי‬ ‫בלחמי‪,‬‬ ‫לחמו די‬ ‫און היטן‬‫שנאמר )משלי ט‪ ,‬ה( לכו‬ ‫נאך מער‪ ,‬אזוי ווי חז”ל הק' זאגן (שהש”ר פ”ה‪ ,‬ג) “האט דער אייבערשטער‬ ‫זיך‬ ‫פאדערט‬ ‫תורה‬ ‫פארשטיין‬ ‫צו‬ ‫אויך‬ ‫אזוי‬ ‫גרייט‪,‬‬ ‫ווערט‬ ‫עס‬ ‫ביזע‬ ‫פלאגן‬ ‫אסאך‬ ‫אזוי‬ ‫פון תשובה‪,‬‬ ‫רמב"ן??‬ ‫איין טיר‬‫מירמיטן‬ ‫הלבבות‬ ‫חובותעפענט‬ ‫מיינע בעל‬ ‫קינדער‪,‬‬ ‫זיך דער‬ ‫קריגן‬ ‫אידן‪,‬‬ ‫וואס די‬ ‫אין פאר‬ ‫«‬ ‫געזאגט‬ ‫און דאס איז א חלק פון די בלבול און טעותים פון די וועלט‪ .‬מען זאגט און‬ ‫אויסטוישן זיין‬ ‫'מתעסקים'‬ ‫מענטש קען‬ ‫'ידידים' און‬ ‫'חברים'‪,‬‬ ‫'הצלה'‪,‬אז א‬ ‫דער פסוק‬ ‫ב"ה זאגט‬ ‫'שומרים'‪,‬‬ ‫פלאגעניש‪,‬‬ ‫'מיר האבן‬ ‫טראכט און‬ ‫אסאך מיה‬ ‫זיך מען‬ ‫וואסקריגן‬ ‫גרויסע‬ ‫טירןאז זיי‬ ‫עפענען ר"י‬ ‫רשב"י מיט‬ ‫וועלפוןאייך‬ ‫מחלוקת‬ ‫און איך‬‫נאדל‪,‬דער‬ ‫ערקלערן‬ ‫מעןפון א‬ ‫שפיץ‬ ‫נאךאקען‬ ‫גרויס ווי‬ ‫תורה‪,‬‬ ‫אין‬ ‫פלאגעניש‬ ‫אויף‬ ‫ברויט‪,‬‬ ‫מאכן‬ ‫אד"ג‪ .‬און אין אמת'ן זענען די אלע טאקע גאר חשובע ארגעניזאציעס פאר זיך‪,‬‬‫צו‬ ‫האט‬ ‫ער‬ ‫וואס‬ ‫שווייס‬ ‫און‬ ‫פלאגעניש‬ ‫ישראל‬ ‫אבן‬ ‫ספר‬ ‫אינעם‬ ‫ערקלערט‬ ‫אריין”‪.‬‬ ‫ווערט‬ ‫דארט‬ ‫עס‬ ‫גייען‬ ‫ווי‬ ‫הבטחון‪,‬‬ ‫וועגענער‬ ‫מדת‬ ‫פון‬ ‫אופן‬ ‫אינעם‬ ‫און דורכדעם וועט איהם אויך גארנישט פעהלן פון גשמיות‪ ,‬ווי דער משנה זאגט‬ ‫מדת‬ ‫אין‬ ‫"‬ ‫‪:‬‬ ‫שרייבט‬ ‫ער‬ ‫ווי‬ ‫‪,‬‬ ‫זצ"ל‬ ‫סלנטר‬ ‫ישראל‬ ‫רבי‬ ‫הצדיק‬ ‫הגאון‬ ‫פון‬ ‫)דרש ג(‬ ‫און די טעם פון דעם איז‪ ,‬ווייל תשובה צו טוהן אויף אן אופן וואס מען זאל אין און טוהן געוואלדיגע מעשה חסד‪ ,‬אבער מיט דעם אלעמען‪ ,‬די אמת'ע שומרים‬ ‫אין מסכת אבות )פ"ג מ"ו( דער וואס נעמט אויף זיך די יאך פון תורה נעמט מען‬ ‫און‬ ‫וועג פון כלל ישראל זענען די אינגעלייט וואס זיצן און לערנען תורה בייטאג‬ ‫אוןדידער‬ ‫גרינגע‬ ‫הלבבות‪,‬פון‬ ‫איז נישט‬ ‫חובות‬ ‫מענטש‪,‬‬ ‫אנדערעפונעם‬ ‫דער וועג‬ ‫וועגן‪,‬אן‬ ‫ערליי אויף‬ ‫צוויי ווערן‬ ‫הבטחון איז דא‬ ‫איבערגעדרייט‬ ‫אמת'ן‬ ‫אראפ פון איהם די עול מלכות ודרך ארץ‪.‬‬ ‫פונעם רמב"ן‪ .‬לויט די חובות הלבבות )אין שער הבטחון פרק ד'(‪ ,‬דארף דער מענטש‬ ‫ביינאכט‪ .‬און ווי מער א מענטש‬ ‫עבודות‪ ,‬עס פארדערט פון דעם מענטש א לאנגעפארצויגענע ארבעט‪ .‬אבער‬ ‫}ב{‬