gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

צום פינטל - אידיש · Tzim Pintel - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

מוציא לאור: צום פינטל - אידיש · Tzim Pintel - Yiddish

שבוע: האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

צום פינטל - אידיש · Tzim Pintel - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

פתח את ה-PDF הורדה

‫‪1‬‬ ‫•‬ ‫גליון צום פינטל • שבת שובה האזינו • יום כיפור תשפ״ז‬ ‫שבת שובה • האזינו • יום כיפור תשפ״ז‬ ‫בקשת מחילה כדי צו פטור ווערן‬ ‫די תירוצים זענען נישט אלעמאל ליגענט‪ .‬אפשר איז‬ ‫ערב יום כיפור‬ ‫טאקע נישט געווען קיין כוונה‪ ,‬און אפשר האט דער‬ ‫ערב יום כיפור באקומט איבערבעטן א שטארקע‬ ‫צווייטער אויך א חלק‪ .‬אבער דאס ענטפערט נאך‬ ‫פלאץ‪ .‬ס'איז דא מענטשן וואס בעטן מחילה ווייל אזוי‬ ‫נישט איין פשוטע שאלה‪ :‬איז א נפש געבליבן‬ ‫שטייט אין שלחן ערוך‪ :‬עבירות שבין אדם לחבירו איז‬ ‫פארווייטאגט פון וואס איך האב געטון אדער געזאגט?‬ ‫יום כיפור נישט מכפר ביז מ'בעט איבער‪ .‬מ'וויל טון די‬ ‫א מענטש קען אויפשטעלן א גאנצן בית דין אין קאפ‬ ‫חיוב‪ ,‬מ'וויל מאכן א טשעק אז מ'האט יוצא געווען‪.‬‬ ‫צו באווייזן ווער איז גערעכט‪ ,‬און אין דער זעלבער‬ ‫אנדערע עפענען זיך צו בעטן מחילה ווייל זיי דארפן א‬ ‫צייט אנטלויפן פון דער פשוטער מציאות אז יענער‬ ‫ישועה‪ .‬עפעס קוועטשט זיי‪ ,‬און מ'הייבט אן טראכטן‪:‬‬ ‫טראגט א ווייטאג‪ .‬זאכן ארום מיר איז סטאק‪ ,‬זאכן‬ ‫אפשר האב איך יענעם וויי געטון; אפשר וועט מחילה‬ ‫זענען תקועה‪.‬‬ ‫מיר עפענען א טיר‪.‬‬ ‫וואס א צרה קען צעברעכן‬ ‫ביידע האבן א מעלה‪ .‬דער‬ ‫ווען א מענטש האט א צרה חס‬ ‫ערשטער אנערקענט דעם חיוב‬ ‫ושלום און דארף א ישועה‪ ,‬קען‬ ‫פון שלחן ערוך; דער צווייטער‬ ‫די צרה טון א גוטע זאך‪ :‬זי‬ ‫צרה‬ ‫זיין‬ ‫דורך‬ ‫ווערט‬ ‫שטיפט אים ארויס פון דער‬ ‫א‬ ‫פון‬ ‫ארויסגעשטופט‬ ‫גאנצער וועלט פון תירוצים‪.‬‬ ‫פארמאכטע פלאץ‪ .‬אבער אויב‬ ‫פלוצלינג איז אים נישט אזוי‬ ‫דארט ענדיגט זיך די בקשת‬ ‫וויכטיג צו באווייזן אז יענער‬ ‫מחילה‪ ,‬פעלט נאך דער עיקר‪.‬‬ ‫אהער‪ ,‬יענער אהין‪ .‬ער איז‬ ‫דער ערשטער קען זאגן‪ :‬איך‬ ‫גרייט אנצורופן‪ ,‬צוצוגיין און‬ ‫האב געבעטן; אויב יענער איז‬ ‫זאגן א ווארט‪ .‬אפילו א התחלה‬ ‫נישט מוחל‪ ,‬האב איך מער‬ ‫שלא לשמה קען עפענען א‬ ‫נישט קיין עסק דערמיט‪ .‬דער‬ ‫גרויסן טיר‪.‬‬ ‫צווייטער מאכט יענעמס נפש‬ ‫אבער ווידער ווי געשמועסט‪.‬‬ ‫פאר א מיטל צו זיין אייגענע‬ ‫אויב די גאנצע בקשת מחילה‬ ‫ישועה‪ .‬מ'שטייט עפעס נישט‬ ‫קומט נאר ווייל איך ווארט אויף‬ ‫דא פארן אמת‪ :‬א מענטש איז‬ ‫א ישועה‪ ,‬בין איך נאך אלץ אין‬ ‫פון מיר געשעדיגט געווארן‪ ,‬און‬ ‫צענטער‪ .‬א אמת׳ע בקשת‬ ‫זיין נפש ווארט אז איך זאל‬ ‫מחילה הייבט זיך אן ווען איך‬ ‫אנערקענען וואס עס האט‬ ‫קען פאר א מינוט אוועקלייגן‬ ‫פאסירט‪.‬‬ ‫מיין ישועה און זען דעם מענטש‬ ‫א וועלט פון תירוצים‬ ‫פאר מיר‪ .‬נישט ווייל ער האט‬ ‫די סוגיה פון איבערבעטן איז‬ ‫עפעס וואס איך דארף‪ ,‬נאר ווייל ער איז א נפש און‬ ‫געווענטליך ארומגענומען מיט א גאנצע וועלט פון‬ ‫איך האב אים געטון אן עוולה‪.‬‬ ‫תירוצים‪ .‬ער איז נישט באמת באליידיגט; איך האב‬ ‫פשוט זאגן‪ :‬איך האב א טעות געמאכט‬ ‫גארנישט געמיינט; איך האב געהאט א סיבה; איך‬ ‫עס זענען דא אמת׳דיגע מענטשן‪ .‬ווען זיי פארשטייען‬ ‫האב געמוזט אזוי טון; איך בין געווען מחיוב אזוי צו טון‪.‬‬ ‫אז זיי האבן א טעות געמאכט‪ ,‬זאגן זיי פשוט‪ :‬איך‬ ‫אמאל זאגט מען‪ :‬יא‪ ,‬איך דארף בעטן‪ ,‬אבער קודם‬ ‫האב א טעות געמאכט‪ .‬איך האב דיר געטון א עוולה‪.‬‬ ‫דארף ער מיר איבערבעטן‪ .‬און אמאל שפירט מען אז‬ ‫איך האב זיך נישט אויפגעפירט ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫מ'איז שוין בשלום‪ ,‬וואס הייסט מ׳גריסט זיך אפילו‪,‬‬ ‫אן לאנגע הקדמות‪ ,‬אן זיך מסביר זיין‪ ,‬אן מסביר זיין‬ ‫מ׳טרעפט זיך אויף שמחות‪ .‬מ'רעכנט די געווענטליכע‬ ‫וואס יענער האט געטון‪ ,‬אן קלענער מאכן דעם ווייטאג‪.‬‬ ‫שלום ווי א מחילה‪.‬‬ ‫‪2‬‬ ‫•‬ ‫גליון צום פינטל • שבת שובה האזינו • יום כיפור תשפ״ז‬ ‫פלאץ אין זיך פאר יענעם‪ .‬הערן וואס האט אים וויי‬ ‫דאס איז א זעלטענע גבורה‪ ,‬צו שטיין פארן אמת אן‬ ‫געטון‪ ,‬אפילו ווען זיין מעשה איז נישט פונקט ווי מיין‬ ‫אנטלויפן‪.‬‬ ‫מעשה‪ .‬נישט יעדע הרגשה צווינגט מיך מודה צו זיין‬ ‫דאס איז נישט גרינג‪ .‬מ'דארף אסאך בעטן דעם‬ ‫צו יעדן פרט; אבער יעדע נפש פארלאנגט אז איך זאל‬ ‫אייבערשטן צו זוכה זיין צו לעבן אמת׳דיג‪ .‬מיר האבן‬ ‫פאר איר מיט א ערנסטקייט‪.‬‬ ‫א טיפן כח צו באשיצן דאס בילד וואס מיר האבן פון‬ ‫טראסט ווערט נישט געבויט מיט איין זאץ‬ ‫זיך‪ .‬יעדע הודאה שפירט ווי זי מעקט אונז אויס‪.‬‬ ‫אמאל זאגט א מענטש “מחילה”‪ ,‬מוחל מוחל‪ ,‬ער‬ ‫אבער דער אמת איז פארקערט‪ :‬ווען א מענטש זאגט‬ ‫ווארט אז אין יענע רגע זאל אלעס צוריק ווערן ווי‬ ‫“איך האב א טעות געמאכט”‪ ,‬מעקט ער זיך נישט‬ ‫פריער‪ .‬אויב יענער איז נאך פארזיכטיג‪ ,‬ווערט ער‬ ‫אויס; ער הערט אויף אויסצומעקן יענעם‪.‬‬ ‫נאכאמאל באליידיגט‪ :‬איך האב דאך געבעטן! וואס‬ ‫לערנען די מציאות פונעם שלחן ערוך‬ ‫וויל מען נאך? אבער א פגיעה איז נישט אלעמאל א‬ ‫מען קען לערנען שלחן ערוך אורח חיים סימן תר״ו‬ ‫זאץ‪ ,‬און דער תיקון איז אויך נישט אלעמאל א זאץ‪.‬‬ ‫מיט אלע פרטי הדין‪ :‬וויפל מאל מען דארף בעטן‪,‬‬ ‫טראסט ווערט געבויט אביסל און נאך אביסל‪ .‬אמאל‬ ‫וויאזוי מען בעט‪ ,‬און וואס דער דין איז ווען יענער‬ ‫דארף א נייע הנהגה ווייזן אז די ווערטער זענען אמת;‬ ‫ווערט נישט איבערגעבעטן‪ .‬אבער מען קען וויסן אלע‬ ‫אמאל דארף מען געבן צייט; אמאל דארף מען‬ ‫סעיפים און נאך אלץ נישט פארשטיין פון וואס מען‬ ‫צוריקקומען צום ענין ווען די הערצער ווערן רואיג‪.‬‬ ‫רעדט‪ .‬און מען קען פארמאכן דעם שלחן ערוך און זיך‬ ‫ווער עס וויל נאר יוצא זיין זאגט‪ :‬פון יעצט‪ ,‬בין איך‬ ‫מתבונן זיין‪ :‬וואס איז א נפש? וואס איז א ווייטאג פון‬ ‫שוין נישט מער אין בילד‪ .‬ווער עס בעט אמת׳דיג‬ ‫א נפש? וואס פאסירט ווען מען פארשעמט אדער‬ ‫זאגט‪ :‬איך בין נישט בעל הבית אויף דער שנעלקייט‬ ‫איגנארירט א מענטש? און וואס פאסירט ווען מען‬ ‫פון יענעמס רפואה‪ .‬איך וועל טון וואס ליגט אויף מיר‪,‬‬ ‫געבט אים צוריק זיין כבוד?‬ ‫היטן די גבולים פון הלכה‪ ,‬און אינעווייניג האלטן דאס‬ ‫דאס איז נישט ארויסגיין פונעם לערנען‪ .‬דאס איז‬ ‫הארץ אפן‪.‬‬ ‫לערנען די מציאות פונעם שלחן ערוך‪“ .‬עד שירצה את‬ ‫א זאך אן א סוף‬ ‫חבירו” שטייט אויף עפע א מציאות‪ ,‬אויף עפעס גאר א‬ ‫אין הלכה זענען דא שיעורים און גבולים‪ .‬אבער אין‬ ‫טיפע מציאות‪ ,‬איך דארף דאס שפירן‪ :‬יענער האט א‬ ‫אחריות און אין דער הכרה פון א צווייטער נפש ליגט‬ ‫הארץ‪ ,‬א זכרון‪ ,‬כבוד און טראסט‪ .‬כל זמן מען געבט‬ ‫עפעס וואס מען קען נישט אויסמעסטן‪ .‬מען קען נישט‬ ‫נישט קיין אמת׳ע ערנסטקייט צו כבוד הנפש‪ ,‬קען מען‬ ‫וויסן גענוי וויפל כבוד איז צוריקגעקומען‪ ,‬וויפל פחד‬ ‫לערנען די הלכה פון איבערבעטן הונדערט און צען יאר‬ ‫איז רואיג געווארן‪ ,‬און וויפל טראסט איז ווידער‬ ‫און נאך נישט וויסן פון וואס מ'רעדט‪ .‬די הלכה געבט‬ ‫געבויט‪.‬‬ ‫די גבול; התבוננות אנטפלעקט די וועלט וואס דער‬ ‫גבול היט‪.‬‬ ‫הלכה האט גבולים‪ ,‬אבער מצד די נפש‪ ,‬איז איבערבעטן‬ ‫א אין סופית'דיגע הרגשה‪ .‬די קענסט קיינמאל נישט‬ ‫יוצא זיין—און אריינגיין אין דעם חיוב‬ ‫זאגן איבערגעבעטן‪ ,‬יוצא געווען‪ .‬ס'איז נישט קיין יוצא‬ ‫הלכה שטעלט א סדר און א גבול‪ .‬מ'דארף נישט‬ ‫געווען‪ .‬האסט זיך אביסל געריקט‪ ,‬אביסל מסדר געווען‬ ‫נאכלויפן איינעם וואס וויל זיך נישט איבערבעטן‪ ,‬און‬ ‫די זאך‪ .‬נעקסטע מאל נאך א משהו‪ ,‬און אזוי ווייטער‪.‬‬ ‫נישט יעדע תערומות איז אמת‪ ,‬נישט אלעמאל האט‬ ‫יום כיפור שטייען מיר פארן אייבערשטן און בעטן‪:‬‬ ‫יענער די רעכט צו האבן תערומות‪ .‬צו האבן תערומות‬ ‫מחל לנו‪ ,‬סלח לנו‪ ,‬כפר לנו‪ .‬ס'איז נישטא קיין וועג‬ ‫דארף מען אויך רעכט‪ .‬אבער דער גבול פון חיוב און די‬ ‫צום הימל פאר מ'פארגלייכט זיך אביסל דא אונטן‪ .‬ווען‬ ‫פארהאקטקייט ארום ארום‪ ,‬דאס איז צוויי זאכן‪ .‬מ'קען‬ ‫מען איז זוכה פשוט צו זאגן “איך האב א טעות‬ ‫מקיים זיין דעם סדר מיט איין רצון‪ :‬ארויסצוגיין פון‬ ‫געמאכט”‪ ,‬ווערט די בקשת מחילה אליין א תפילה—‬ ‫בילד‪ .‬און מען קען טון דעם זעלבן מעשה מיט א רצון‬ ‫פאר א לעבן פון אמת‪ ,‬פאר א הארץ וואס אנערקענט‬ ‫צו פארשטיין‪ ,‬צוריקגעבן כבוד‪ ,‬און פאררעכטן וויפל‬ ‫יענעמס נפש‪ ,‬און פאר א כפרה וואס דעקט נישט נאר‬ ‫עס איז שייך‪.‬‬ ‫צו‪ ,‬נאר פאררעכט‪.‬‬ ‫“עד שירצה את חבירו” מיינט נישט נאר ביז איך האב‬ ‫געזאגט די ריכטיגע נוסח‪ .‬איבערבעטן מיינט מאכן‬ ‫‪3‬‬ ‫•‬ ‫גליון צום פינטל • שבת שובה און האזינו • יום כיפור תשפ״ז‬ ‫יארצייט • ט׳ תשרי • ערב יום כיפור‬ ‫דער בריסקער רב און די קלארקייט וואס האט געטוישט די תורה־וועלט‬ ‫ס׳איז הימל און ערד צי מען זאגט א מהלך‪ ,‬אדער מען‬ ‫דער בריסקער רב‬ ‫זאגט‪ :‬דאס איז עס‪ .‬א אפשר׳דיגע הסבר צווישן אנדערע‬ ‫ט׳ תשרי תש״כ‪ ,‬ערב יום כיפור‪ ,‬איז נסתלק געווארן מרן‬ ‫הסברים איז נישט די זעלבע זאך ווי דערקענען א עצם‪.‬‬ ‫רבי יצחק זאב הלוי סאלאווייצ׳יק זצ״ל‪ ,‬דער בריסקער‬ ‫ווען דער יסוד ווערט קלאר‪ ,‬באקומט די גאנצע זאך א‬ ‫רב‪ .‬ער איז געווען דער זון און ממשיך דרך פון רבי חיים‬ ‫אנדערע פלאץ און א אנדערע ווערט‪.‬‬ ‫בריסקער‪ ,‬ער האט געטראגן די רבנות אין בריסק נאך זיין‬ ‫געבן יעדע זאך איר פלאץ‬ ‫טאטע‪ .‬אין די מלחמה־יארן איז ער אנגעקומען קיין‬ ‫א בריסקער וועט אפט אפשטעלן און זאגן‪ :‬רעדט מען פון‬ ‫ירושלים‪ .‬ער איז בארימט געווארן מיט א מורא׳דיגע‬ ‫איין זאך אדער פון צוויי? דאס איז א צענטראלע כח אין‬ ‫יראת שמים‪ ,‬חומרות אין הלכה‪ ,‬געשטאנען שטארק אויפן‬ ‫די דרך פון בריסק‪ :‬קודם שטעלן יעדע זאך אויף איר‬ ‫אמת‪ ,‬און בפרט זיין ספעציעלע קלארקייט אין הגדרות‪,‬‬ ‫פלאץ‪ ,‬און ערשט נאכדעם דן זיין‪.‬‬ ‫וואס האט ניי אוועקגעשטעלט דעם דרך הלימוד אין דער‬ ‫תורה־וועלט‪.‬‬ ‫געבן א פלאץ קען מיישב זיין א גאנצע וועלט‪ .‬כל זמן‬ ‫צוויי דינים ליגן אין דער זעלבער שופלאד‪ ,‬ווערט יעדע‬ ‫וואס איז בריסק‬ ‫קשיא אויף איינעם א קשיא אויפן צווייטן‪ .‬ווען יעדער‬ ‫בריסק באגענוגט זיך נישט מיט וויסן די פרטים‪ .‬ווען א‬ ‫באקומט זיין מקור‪ ,‬גדר און‬ ‫בריסקער זעט עטליכע דינים‪,‬‬ ‫תפקיד‪ ,‬דארף מען נישט קיין‬ ‫פרעגט ער גלייך‪ :‬וואס איז דער‬ ‫תירוצים‪ ,‬אלעס טרעפט זיין‬ ‫איין יסוד וואס האלט זיי אלע?‬ ‫פלאץ‪ .‬צומאל פעלט נישט קיין‬ ‫וואס האט זיך דא געטוישט? איז‬ ‫תירוץ; עס פעלט א מאפע‪.‬‬ ‫דאס איין דין אין עטליכע פעלער‪,‬‬ ‫בריסק מאלט די מאפע און‬ ‫אדער באזונדערע דינים וואס‬ ‫זאגט‪ :‬דער דין געהערט אהער‪,‬‬ ‫האבן זיך צוזאמגעמישט?‬ ‫און דער צווייטער געהערט אהין‪.‬‬ ‫אין יעדער זאך קען א מענטש זען‬ ‫נישט נאר א חילוק — נאר א‬ ‫די דרויסנדיגע שיכט‪ ,‬די פאל‪ ,‬די‬ ‫הגדרה‬ ‫מעשה‪ ,‬דעם פרט אינעם דין‪ .‬און‬ ‫מען קען אריינגיין טיפער און זוכן‬ ‫מ'הערט אז אין בריסק לעבט מען‬ ‫די הגדרה פון דער זאך‪ .‬מיט‬ ‫אויף “צוויי דינים”‪ ,‬ס'הערט זיך‬ ‫דעם האט בריסק א שייכות צו‬ ‫ווי גאנץ בריסק באשטייט פון צוויי‬ ‫פנימיות‪ .‬אזא הגדרה וואס‬ ‫דינים‪ .‬די קונץ פון צעטיילן איין‬ ‫מער‬ ‫אריין‬ ‫דיך‬ ‫ברענגט‬ ‫זאך אין צוויי‪ .‬אבער קודם דארף‬ ‫פנימיות'דיגער אין די זאך‪ .‬די‬ ‫מען הערן א לשון הרמב״ם‪ ,‬א‬ ‫פנימיות פון הגדרה‪ :‬וויסן וואס‬ ‫שוועריקייט אין דער סוגיא אדער‬ ‫די זאך איז בעצם‪ ,‬איידער מען‬ ‫א קליינע טויש אין פרטי הדין‪,‬‬ ‫רעדט פון אלעס וואס קומט‬ ‫עפעס וואס פארלאנגט א פינקטליכערע הגדרה‪ .‬ערשט‬ ‫דערפון ארויס‪.‬‬ ‫נאכדעם ווערט קלאר אז דער מושג וואס האט אויסגעזען‬ ‫ווי איינס האלט אין זיך צוויי מערכות‪ .‬א חילוק אן קיין‬ ‫דאס איז עס‬ ‫הכרח איז חריפות; א חילוק וואס אנטפלעקט דעם עצם‬ ‫א בריסקער האט ליב קלארקייט‪ .‬ס'איז אים שווער‬ ‫איז תורה‪.‬‬ ‫אנצונעמען א לשון וואס מען קען אויסטייטשן אהין און‬ ‫דערפאר איז נישט גענוג צו קענען די קוד־ווערטער‪ .‬מען‬ ‫אהער‪ .‬ער וויל וויסן וואס דאס ווארט מיינט‪ ,‬וואו דער‬ ‫קען זאגן גברא וחפצא‪ ,‬מעשה וחלות‪ ,‬און בלייבן ווייט פון‬ ‫גבול פונעם מושג איז‪ ,‬און וואס מען האט דא גענוי‬ ‫בריסק‪ .‬די מושגים זענען נישט אויטאמאטישע תירוצים;‬ ‫געזאגט‪ .‬מען דערציילט אז איינער האט געוויזן דעם‬ ‫זיי זענען שאלות‪.‬‬ ‫בריסקער רב אז זיין מהלך שטייט שוין אין אן א תשובה‬ ‫ספר צווישן עטליכע וועגן‪ .‬האט ער געענטפערט‪ :‬דארט‬ ‫וואס ליגט אויפן מענטש? וואס איז חל אינעם חפץ? וואס‬ ‫זאגט מען דאס אויך‪ ,‬נאך א פשט וואס מ'קען זאגן; איך‬ ‫איז דער מעשה‪ ,‬און וואס ווערט געשאפן דערדורך? ווען‬ ‫זאג אז נאר דאס איז דער פשט‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫•‬ ‫גליון צום פינטל • שבת שובה און האזינו • יום כיפור תשפ״ז‬ ‫בריסק פאר דער תורה־וועלט—די זהירות נישט צו‬ ‫דאס ווארט וועקט אויף די ריכטיגע שאלה‪ ,‬הייבט עס אן‬ ‫פארמישן מושגים‪ ,‬און די ביקוש אז יעדע זאך זאל‬ ‫צו שיינען‪.‬‬ ‫באקומען א נאמען‪ ,‬א גבול און א פלאץ‪.‬‬ ‫וואס וויל מען מיט דעם‬ ‫פון דער סוגיא צום לעבן‬ ‫אסאך האבן שווער זיך צו פארבינדן מיט מושגים ווי‬ ‫בריסק איז א שפראך נאר אין בית המדרש‪ .‬די בריסקער‬ ‫גברא און חפצא‪ ,‬מעשה און חלות‪ ,‬א דין אינעם חפץ און‬ ‫רב האט בשום אופן נישט געוואלט ניצן מושגים פון‬ ‫א דין אינעם מענטש‪ .‬א בחור הערט די לשונות און‬ ‫אינדרויסן ווי למשל עצם ומקרה וכדומה‪ .‬בריסק איז כולו‬ ‫זאגט‪ :‬וואס וויל מען מיט דעם? לאז מיך לערנען ווי א‬ ‫ריין תורה‪ .‬אבער במציאות א מענטש וואס כאפט גוט די‬ ‫נארמאלער מענטש‪ .‬אים דוכט זיך אז מען לייגט ארויף‬ ‫מהלך‪ ,‬קען באקומען דערפון א כלי אויך צום לעבן‪:‬‬ ‫אויף דער גמרא א פרעמדע‪ ,‬קאמפליצירטע ווערטערבוך‪.‬‬ ‫איידער דו קריגסט זיך‪ ,‬זיי מברר אויף וואס‪ .‬איידער דו‬ ‫אבער אסאך מאל קומט די ווייטקייט פשוט ווייל מען‬ ‫באשולדיגסט‪ ,‬קלער וואס האט פאסירט און וואס דו‬ ‫פארשטייט נישט דעם עצם מושג‪ .‬עפען עס אביסל‪ ,‬און‬ ‫האסט געטייטשט‪ .‬איידער דו פארבינדסט זאכן—געב‬ ‫מ'זעט ווי אלעס שיינט‪.‬‬ ‫יעדן איינעם זיין פלאץ‪.‬‬ ‫למשל ביי גברא און חפצא‪ .‬נעם דעם פשוטן חילוק צווישן‬ ‫וויפל צער ווערט געבוירן ווייל א מענטש מישט אויס‬ ‫א מענטש און א חפץ‪ .‬א מענטש וויל‪ ,‬טוט‪ ,‬ער איז מכוון‬ ‫צווישן וואס ער האט געטון און ווער ער איז‪ ,‬צווישן א‬ ‫זיין תנועה‪ ,‬ער קומט אן‪ .‬א חפץ באקומט א שם‪ ,‬א שם‬ ‫טעות און א זהות‪ ,‬צווישן ווייטאג און שולד‪ ,‬צווישן חיוב‬ ‫דבר‪ ,‬א בעלות אדער א פסול‪ .‬ווען מען פרעגט צי דער‬ ‫און רצון‪ .‬קלארקייט נעמט נישט אוועק דעם געפיל; זי‬ ‫דין ליגט אינעם גברא אדער אינעם חפצא‪ ,‬שפילט מען‬ ‫היט דעם געפיל ער זאל נישט דערטרינקען ווערן אין א‬ ‫נישט מיט ווערטער; מען פרעגט וואו די זאך לעבט‪.‬‬ ‫מישמאש‪ .‬ווען יעדע זאך שטייט אויף איר פלאץ‪ ,‬קען מען‬ ‫אפילו דער פשוטער דקדוק צווישן א 'נאון' און א 'ווערב'‬ ‫איר אויך פארבינדן צום פנימיות׳דיגן שורש און צו דער‬ ‫קען עפענען די אויג‪' .‬נאון' און 'ווערב' זענען נישט ממש‬ ‫נפש‪.‬‬ ‫גברא און חפצא; דאס זענען אנדערע חלוקות‪ .‬אבער‬ ‫די קלארקייט פון ערב יום כיפור‬ ‫דער עיקר געוואוין זיך צו מבחין צו זיין צווישן זאכן‪ ,‬א‬ ‫דער יארצייט פונעם בריסקער רב פאלט ערב יום כיפור‪.‬‬ ‫מענטש איז א פועל‪ ,‬א תנועה‪ ,‬א חפץ איז א זאך וואס‬ ‫עס ליגט דא א באזונדערער רוף‪ :‬יום כיפור פארלאנגט‬ ‫שטייט‪ .‬כאפ אביסל די זאך מציאות'דיג וועט אלעס לייכטן‪.‬‬ ‫אמת‪ .‬נישט א כלליות׳דיגע הרגשה פון התעוררות‪ ,‬נאר‬ ‫יעדעס ווארט ווייזט אויף אן אנדער מציאות‪ .‬ווען דער‬ ‫א בירור—וואס האב איך געטון‪ ,‬אויף וואס האב איך‬ ‫בחור זעט די מציאות אונטערן מושג‪ ,‬הערט בריסק אויף‬ ‫חרטה‪ ,‬וואס נעם איך זיך אונטער‪ ,‬און וואס וויל איך נאך‬ ‫צו זיין א זאמלונג פון סיסמאות‪ ,‬און הייבט אן שיינען אין‬ ‫נישט זען‪.‬‬ ‫דער סוגיא‪.‬‬ ‫מען קען אריינגיין אין יום הקדוש מיט צען צוזאמגעמישטע‬ ‫אפטיילן כדי צו פארבינדן‬ ‫הרגשים‪ .‬און מען קען זיך אפשטעלן און פרעגן די‬ ‫בריסק פרעגט נאכאמאל און נאכאמאל‪ :‬וואס זענען די‬ ‫בריסקער שאלה‪ :‬פון וואס רעדט מען דא? איז דאס‬ ‫צוויי זאכן וואס האבן זיך דא צוזאמגעמישט? זי‬ ‫חרטה אדער פחד? א קבלה אדער א ווינטש? בעט איך‬ ‫אנטפלעקט עטליכע דינים אין וואס האט אויסגעזען ווי‬ ‫מחילה ווייל אזוי דארף מען‪ ,‬אדער ווייל איך האב געזען‬ ‫איינס‪ .‬ביי א שור שנגח זעט מען נישט נאר א שור און א‬ ‫יענעמס נפש? די הגדרה קילט נישט אפ די תשובה; זי‬ ‫שאדן; מען זעט בעלות‪ ,‬חיוב תשלומין‪ ,‬מעשה המזיק‬ ‫נעמט איר ארויס פונעם נעפל און שטעלט איר אויפן‬ ‫און שם המזיק‪ .‬ביי א קרבן שנפסל פרעגט מען צי עס‬ ‫אמת‪.‬‬ ‫איז געשעדיגט געווארן דער שם קרבן‪ ,‬דער מעשה‬ ‫בריסק האט געגעבן דער תורה־וועלט דעם כח זיך‬ ‫העבודה‪ ,‬די כפרה אדער דער היתר אכילה‪.‬‬ ‫אפצושטעלן אין א פולער סוגיא און פרעגן א פשוטע‬ ‫די הבדלה צעברעכט נישט די תורה‪ .‬פארקערט‪ :‬זי לאזט‬ ‫שאלה‪ :‬וואס איז די זאך? פון וואס רעדט מען? א מתנה‬ ‫יעדן חלק זיך פארבינדן אויף זיין ריכטיגן פלאץ‪ .‬א חיבור‬ ‫פאר די תורה וועלט‪.‬‬ ‫אן הבחנה ווערט א מישמאש; א חיבור נאך הבחנה‬ ‫ווערט א בנין‪ .‬דאס איז איינע פון די גרויסע מתנות פון‬ ‫מכון מישרים • שלום לאנגסאם‬ ‫‪ • shalomlangs@gmail.com • 8452743516‬קול הלשון פרטי ‪6053136803‬‬