gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

מוציא לאור: א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish

שבוע: האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בים‬ ‫בסיעתא דשמיא‬ ‫הר‬ ‫כות‬ ‫גליון פרדס התורה‬ ‫ב לז‬ ‫תנד‬ ‫שבת תשובה ‪ -‬יום כיפור‬ ‫נ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫אידיש‬ ‫א קוואל‬ ‫פון חיזוק‬ ‫שבת תשובה • יום הקדוש • הילולא דצדיקיא‬ ‫אינעם גליון‪:‬‬ ‫‪ 3‬מאמר פתיחה‬ ‫י"ל ע"י מערכת‬ ‫'פרדס התורה' לכתיבת‬ ‫‪ 6‬שבת תשובה‬ ‫ועריכת שיעורי מורינו‬ ‫הרב שליט"א‬ ‫‪ 9‬כי קדוש היום‬ ‫•••‬ ‫‪ 12‬כל נדרי‬ ‫הגליון יצא לאור בהסכמת גדולי‬ ‫ישראל בארץ הקודש‪ ,‬דייני העדה‬ ‫‪ 16‬תפילת נעילה‬ ‫החרדית‪ ,‬וגדולי רבני ארה"ב‬ ‫(ההסכמות במילואם נמצא‬ ‫‪ 19‬תשובה‬ ‫בספר 'טבריא של מעלה'‬ ‫שיצא לאור ע"י מורינו הרב שליט"א)‬ ‫‪ 25‬וכולם מקבלים‬ ‫•••‬ ‫‪ 27‬יארצייטן‬ ‫די גליונות קען מען באקומען‬ ‫ביי די פאלגענדיגע לאקאלן‪:‬‬ ‫קרית יואל‬ ‫בארא פארק‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫ביהמ״ד שומרי שבת‬ ‫‪97 Acres Rd.‬‬ ‫‪5302 13 Ave.‬‬ ‫ביהמ״ד עדת יראים וויען‬ ‫לעיקוואד‬ ‫‪1350 50 St.‬‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫ביהמ״ד הדרת קודש‬ ‫‪12 America Ave.‬‬ ‫סוואליווע‬ ‫ביהמ״ד סאטמאר‬ ‫‪4801 15 Ave.‬‬ ‫‪405 Forest Ave.‬‬ ‫וויליאמסבורג‬ ‫ביהמ״ד צאנז‬ ‫בנין בראך למטה‬ ‫קלויזענבורג‬ ‫לאקער ‪#405‬‬ ‫‪25 Havens Ave.‬‬ ‫‪Bedford Cor. Park‬‬ ‫ביהמ״ד בעלזא‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫‪44 Grove Springs‬‬ ‫‪801 Bedford Ave.‬‬ ‫‪Ct.‬‬ ‫מאורות‬ ‫טאמס ריווער‬ ‫‪218 Wallabout St.‬‬ ‫ביהמ״ד קהל בני יששכר‬ ‫מאנסי‬ ‫‪1767 Whitesville Rd.‬‬ ‫ביהמ״ד זוועהיל‬ ‫פלטבוש‬ ‫‪101 W Maple Ave.‬‬ ‫‪MB VINEYARD‬‬ ‫שיינער'ס שול‬ ‫‪3012 AVE J‬‬ ‫‪18 Forshay Rd.‬‬ ‫•••‬ ‫פרנס הגליון‬ ‫©‬ ‫נתנדב לז"נ‬ ‫להצטרפות קבלת שיעורי מורינו‬ ‫הרה"ק רבינו יואל‬ ‫הרב שליט"א והגליונות באימייל‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבינו חנני' יו"ט‬ ‫ניתן לפנות‪:‬‬ ‫ליפא זצוקללה"ה מסאטמאר‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫ע"י הרוצה בעילום שמו הי"ו‬ ‫להצטרפות קבלת הגליונות לבד‬ ‫ולזכות ברכה והצלחה בכל ענינים‬ ‫באימייל‪ ,‬ניתן לפנות‪:‬‬ ‫‪pardesgilyones@gmail.com‬‬ ‫פ ‪+‬רדס‬ ‫יום כיפור‬ ‫תשפ"ז‬ ‫שיעורי‬ ‫הרה''ג רבי יששכר יהודה‬ ‫ה ‪+‬ת ור‪+‬ה‬ ‫גליון ‪46‬‬ ‫בערקוי שליט''א‬ ‫אב''ד פרדס התורה‬ ‫מח"ס שו"ת יהודה מחוקקי‬ ‫זכות פטרון השנה נתנדב לעילוי נשמת‬ ‫אלטע פערל רויזא בת הרה"ח ר' חיים משה ע"ה‬ ‫נפטרה ו' ניסן תשפ"ו אחר קבלת יסורים באהבה ובאמונה ובטחון‪,‬‬ ‫אידיש‬ ‫והיתה למופת לזה לכל משפחתה ומכירי' • ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫מאמר פתיחה‬ ‫א זכי' צו קוקן אויף אונז ‪ַ -‬חזַ ק!‬ ‫לאמיר זיך אביסל מתבונן זיין ווי‬ ‫זיך מקשר זיין דורך די פינעף‬ ‫דער מזון פון עולם הבא אום‬ ‫אזוי מיר קענען זיך אנקניפן אין‬ ‫תפילות‬ ‫יום הקדוש‬ ‫דעם טאג‪ ,‬לסבר את האוזן‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫קענען מיר ארייננעמען אין זיך די‬ ‫פרעגט דער הייליגער אר"י‬ ‫"כי ַב ּיוֹ ם ַהזֶ ּה יְ כַ ּ ֵפר ֲעלֵ יכֶ ם‬ ‫ִּ‬ ‫הרגשה אז מיר שטייען "לפני ה'‬ ‫הקדוש‪ :‬ווי אזוי קען איך זיך מדבק‬ ‫לְ ַט ֵהר ֶא ְתכֶ ם ִמ ּכֹל ַח ּטֹ ֵ‬ ‫אתיכֶ ם לִ ְפנֵ י‬ ‫תטהרו"‪.‬‬ ‫זיין צו עולם הבא‪ ,‬אז אונזער נשמה‬ ‫ה' ִּת ְט ָהרוּ" (ויקרא טז‪ ,‬ל)‪ .‬מיר טרעטן‬ ‫און אונזער גוף זאלן ווערן ניזון‬ ‫יעצט אריין אין א הייליגן טאג וואס‬ ‫וועלן מיר פרובירן ארויסצוגיין‬ ‫דערפון?‬ ‫די תורה הקדושה מעיד אויף דעם‬ ‫אביסל פונעם נפש הגשמי און‬ ‫פונעם גוף הגשמי‪ ,‬און אריינגיין‬ ‫זאגט דער אר"י הקדוש אז עולם‬ ‫"לִ ְפנֵ י ה' ִּת ְט ָהרוּ" ‪ -‬מיר שטייען‬ ‫אין א העכערן מושג‪ ,‬כדי מיר‬ ‫הבא איז א פנימיות'דיגע וועלט‪.‬‬ ‫פאר'ן אייבערשטן‬ ‫יעצט כביכול ַ‬ ‫זאלן האבן כאטש א אפס קצהו‪ ,‬א‬ ‫ממילא אין יום הקדוש גיי איך נישט‬ ‫אליין‪.‬‬ ‫שטיקל 'בית יד' פון א 'כלי' ווי אזוי‬ ‫ניזון ווערן פון די חיצוניות'דיגע‬ ‫דער הייליגער אר"י הקדוש אין‬ ‫אריינצוגיין אין אזא הייליגן טאג‬ ‫חלק פונעם מענטש און נישט פון‬ ‫'שער הכוונות' (דרוש א') איז מסביר‪,‬‬ ‫וואס די תורה הקדושה מעיד אויף‬ ‫נאר דורך‬‫זיין גשמיות'דיגע חלק‪ָ ,‬‬ ‫אז א גאנץ יאר ווערט א מענטש‬ ‫דעם "לפני ה' תטהרו"‪.‬‬ ‫די 'הבל' פונעם מענטש ‪ -‬דעם‬ ‫הבל פיו‪ .‬דהיינו‪ ,‬דורך די הייליגע‬ ‫ניזון פון גשמיות'דיגע מאכלים‬ ‫'פינעף תפילות' וואס איך גיי‬ ‫דורך די פינעף חושים‪ .‬אבער‪,‬‬ ‫דער הרגש פון שטיין פאר'ן‬ ‫ווען עס קומט דער הייליגער טאג‬ ‫רבוש"ע‬ ‫דאווענען מיט א הארץ און מיט‬ ‫כוונה‪" ,‬ואשפוך את נפשי לה'"‪ ,‬מיר‬ ‫יום הקדוש‪ ,‬גייען מיר אריין אין‬ ‫ווען מען זאל פרעגן א מענטש‪,‬‬ ‫גייען זיך אויסגיסן דאס הארץ צום‬ ‫א בחינה פון 'עולם הבא'‪ .‬פונקט‬ ‫ווי אזוי וואלסטו געשפירט ווען‬ ‫אייבערשטן בבחינת "שפכי כמים‬ ‫ווי אין עולם הבא געפינען מיר‬ ‫די שבעה רועים‪ ,‬די הייליגע אבות‬ ‫לבך"‪ ,‬מיט דעם הבל פיו גיי איך‬ ‫אז "צדיקים יושבים ועטרותיהם‬ ‫הקדושים‪ ,‬שיקן א משלחת אז זיי‬ ‫ווערן ניזון‪ ,‬און דאס קומט במקום‬ ‫בראשיהם ונהנים מזיו השכינה"‪,‬‬ ‫ווילן רעדן צו דיר און זיי ווילן דו‬ ‫די פינעף עינויים‪ .‬די פינעף תפילות‬ ‫און דארט איז "אין בו לא אכילה‬ ‫זאלסט קומען פאר זיי? פארשטייט‬ ‫געבן דעם מזון פאר'ן מענטש אין‬ ‫ולא שתיה"‪ ,‬אזוי אויך כלל ישראל‬ ‫זיך אליין אז דער הרגש וואס מיר‬ ‫דעם הייליגן טאג יום הקדוש‪.‬‬ ‫אין דעם טאג גייט אריין אין עולם‬ ‫וואלטן דעמאלטס געשפירט איז‬ ‫אין אזא הייליגן טאג ווען מיר‬ ‫הבא‪ .‬דער אר"י הקדוש זאגט אז‬ ‫אומבאשרייבליך‪.‬‬ ‫גייען אריין אין עולם הבא ‪ -‬א‬ ‫מיר ווערן יעצט געשפייזט פון‬ ‫ווען מיר וואלטן אנגעקומען‬ ‫וועלט וואס אין זוהר הק' ווערט‬ ‫א העכערן עולם‪ ,‬דאס איז 'עולם‬ ‫אהין און געשטאנען פאר די‬ ‫עס אנגערופן "עולם הבינה" ‪-‬‬ ‫הבא'‪.‬‬ ‫‪3‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫עס זענען אבער געווען נאך‬ ‫זען זיין צורה‪ ,‬אבער אויף יענע‬ ‫הייליגע אבות‪ ,‬און זיי וואלטן אונז‬ ‫יראים ושלמים וואס דער חפץ‬ ‫וועלט ווייס איך נישט צי איך וועל‬ ‫געזאגט חיזוק ווערטער און דברי‬ ‫חיים האט געזאגט אז עס איז א‬ ‫האבן די זכיה אים צו זען"‪.‬‬ ‫שבח‪ ,‬און ארויסגעוויזן אז זיי‬ ‫זכיה זיי צו זען אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫מיר דארפן וויסן אז מען רעדט‬ ‫זענען אינטערעסירט אין אונז און‬ ‫ווייל אויף יענע וועלט און ווען‬ ‫דא פון עמיצער וואס דער אלטער‬ ‫ווילן אונז ארויסהעלפן ברוחניות‬ ‫משיח וועט קומען ווייסט ער נישט‬ ‫פון נובהרדוק זי"ע ‪ -‬וואס איז געווען‬ ‫ובגשמיות‪ ,‬וואלטן מיר ממש‬ ‫צי מען וועט האבן די זכיה‪ .‬ווער‬ ‫איינער פון די גרעסטע תלמידים‬ ‫געווען אין א מצב פון דעם העכסטן‬ ‫זענען זיי געווען? הערט די מעשה‪.‬‬ ‫פון רבי ישראל סאלאנטער זי"ע‬ ‫תענוג און לעכטיגקייט וואס א‬ ‫און א גיבור שבגבורים וואס האט‬ ‫מענטש וויל גרייכן אין זיין לעבן‪.‬‬ ‫די מסירות נפש פון די‬ ‫צענדליגער‬ ‫אויפגעשטעלט‬ ‫דאס איז יום הקדוש‪" ,‬לפני ה'‬ ‫אמעריקאנער בחורים אין‬ ‫ישיבות בפומבי און זיך געשלאגן‬ ‫תטהרו"‪ .‬דער אייבערשטער כביכול‬ ‫ליטא‬ ‫מיט דער רוסישער ארמיי און דעם‬ ‫זוכט יעדע אידיש קינד און זאגט‬ ‫רוסישער צאר בריש גלי ָאן קיין‬ ‫אים‪" :‬יום הקדוש שטייסטו פאר‬ ‫מיר ווייסן אז אין די צייטן פון‬ ‫מורא ‪ -‬האט געהאט פאר אים א‬ ‫מיר! איך וויל הערן וואס דו האסט‬ ‫די ערשטע וועלט מלחמה האבן‬ ‫מורא'דיגע ביטול‪.‬‬ ‫צו זאגן‪ ,‬איך וויל הערן דיין ווידוי‬ ‫פון איין זייט אין אייראפע געבליט‬ ‫ישיבות‪ .‬ובתוכם די מירער ישיבה‪,‬‬ ‫ווען זיי זענען אמאל‬ ‫און דיין קבלה אויף להבא‪ .‬איך וויל‬ ‫סלאבאדקע‪ ,‬פינוביז'‪ ,‬די ישיבה‬ ‫אריינגעקומען מוצאי שבת מיט‬ ‫דו זאלסט אויסגיסן דיין הארץ‪,‬‬ ‫פונעם חפץ חיים אין ראדין‪ ,‬און‬ ‫ביקסן אין די הענט און געוואלט‬ ‫"שפכי כמים לבך"‪ ,‬און איך וויל דיר‬ ‫נאך פילע גרויסע ישיבות אין‬ ‫מאכן א 'פאגראם' אין די ישיבה‪,‬‬ ‫אנוואונטשן א גוט געבענטשט יאר‬ ‫די געגענטער פון ליטא‪ .‬פון די‬ ‫האט ער פונקט געהאלטן ביי‬ ‫און דיך חותם זיין בספר החיים!"‬ ‫אנדערע זייט וועלט איז געווען על‬ ‫הבדלה‪ .‬זיין דביקות איז געווען‬ ‫אדמת אמעריקע אסאך אידישע‬ ‫אזוי שטארק‪ ,‬אז דער סטייפלער‬ ‫די מעשה פונעם 'חפץ חיים'‬ ‫קינדער‪ ,‬און צווישן זיי געוויסע‬ ‫זי"ע (וואס איז געווען זיין תלמיד מובהק)‬ ‫און דעם הייליגן 'לשם'‬ ‫וואס זענען געגאנגען מיט מסירות‬ ‫האט מעיד געווען אז קיין איין‬ ‫טראפ וויין פונעם בעכער איז נישט‬ ‫עס איז דא א מורא'דיגע‬ ‫נפש לערנען קיין אייראפע אין די‬ ‫ארויסגעפאלן!‬ ‫מעשה וואס וועט אונז אביסל‬ ‫ליטווישע ישיבות‪ ,‬און שפעטער‬ ‫זענען זיי אויסגעוואקסן ענקי‬ ‫פונדעסטוועגן‪ ,‬דער גיבור‬ ‫אריינברענגען אין דעם אוויר און‬ ‫הרוח וגדולי ישראל‪.‬‬ ‫שבגבורים‪ ,‬דער צדיק יסוד עולם‪,‬‬ ‫אין דעם הרגש היום‪.‬‬ ‫לאמיר אויסרעכענען עטליכע‪:‬‬ ‫דער אלטער פון נובהרדוק‪ ,‬ווען ער‬ ‫דער הייליגער 'חפץ חיים'‬ ‫רבי חיים פנחס שיינבערג זצ"ל‪,‬‬ ‫איז געגאנגען לערנען סתרי תורה‬ ‫זי"ע ‪ -‬וואס רבי ברוך בער זי"ע‬ ‫וואס איז געווען איינער פון די‬ ‫ביים הייליגן 'לשם' טיף אינמיטן די‬ ‫שרייבט אין א בריוו אז זיין רבי‪,‬‬ ‫גרעסטע גדולי הדור און האט‬ ‫נאכט‪ ,‬איז ער געגאנגען זיך אפרוען‬ ‫דער הייליגער רבי חיים בריסקער‬ ‫מחבר געווען די באקאנטע ספרים‬ ‫אין דעם דרויסנדיגן צימער (מען האט‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט געזאגט אויף אים אז‬ ‫'טבעת החושן'‪' ,‬משמרת חיים'‬ ‫נאר געקענט אריינגיין צום 'לשם' דורך דעם‬ ‫ָ‬ ‫"ווען דער בית המקדש זאל זיין‬ ‫און נאך פילע ספרים וואס האבן‬ ‫צימער וואו דער אלטער איז געשלאפן)‪.‬‬ ‫אויפגעבויט וואלט דער חפץ חיים‬ ‫באלאכטן כלל ישראל‪ ,‬איז געבוירן‬ ‫פלוצלינג האט ער געהערט א‬ ‫געווען דער כהן גדול!" ‪ -‬פלעגט‬ ‫געווארן אין אמעריקע און איז‬ ‫צווייטע קול און געזען א מורא'דיגע‬ ‫זאגן פאר מענטשן אז אויב זיי‬ ‫געפארן לערנען קיין אייראפע‪.‬‬ ‫ליכטיגקייט‪ ,‬און פאר שרעק איז ער‬ ‫האבן א מעגליכקייט‪ ,‬זאלן זיי‬ ‫אזוי אויך דער באקאנטער צדיק‬ ‫אראפגעפאלן פון בעט‪ ...‬ער האט‬ ‫פארן צו די שטאט 'שאוויל'‪ .‬דארט‬ ‫ָ‬ ‫יסוד עולם‪ ,‬רבי אביגדור מיללער‬ ‫געהערט ווי נשמות קומען לערנען‬ ‫וואוינט דער מלאך ה' צבאות‪,‬‬ ‫זצ"ל וואס באלייכט די וועלט עד‬ ‫מיט'ן הייליגן 'לשם' פון עולם‬ ‫דער הייליגער 'לשם'‪ ,‬רבי שלמה‬ ‫היום‪ ,‬איז געבוירן אין אמעריקע‬ ‫העליון‪.‬‬ ‫אלישוב זי"ע‪ ,‬דער בעל מחבר פון‬ ‫און געגאנגען לערנען קיין ליטא‪.‬‬ ‫דאס איז די ערשטע מעשה‬ ‫די ספרים 'לשם שבו ואחלמה'‪ ,‬און‬ ‫הרב גיפטער זצ"ל‪ ,‬דער ראש‬ ‫איבער דעם צדיק וואס דער חפץ‬ ‫מען זאל גיין זען זיין הייליגע צורה‪.‬‬ ‫ישיבה פון טעלז‪ ,‬און נאך פילע‬ ‫חיים האט געהייסן גיין זען זיין‬ ‫דער חפץ חיים האט געזאגט אזוי‪:‬‬ ‫אנדערע‪ .‬צווישן זיי איז אויך‬ ‫צורה‪.‬‬ ‫"אויף דער וועלט קענט איר נאך‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪4‬‬ ‫אנצוקוקן‪ .‬לאמיר אריינטראכטן‪:‬‬ ‫דער היליגער חפץ חיים וואלט‬ ‫געווען דער מירער ראש ישיבה‬ ‫ווי אזוי האבן זיך יענע בחורים‬ ‫געווען בשמחה אונז צו זען אין‬ ‫אין אמעריקע‪ ,‬דער געוואלדיגער‬ ‫געפילט ווען דער חפץ חיים האט‬ ‫דער היינטיגער דור‪ .‬מיר דארפן‬ ‫גאון בכל התורה כולה‪ ,‬רבי שמואל‬ ‫זיי געזאגט אז עס איז א זכיה זיי‬ ‫שפירן די געוואלדיגע זכי' אז מיר‬ ‫בירנבוים זצ"ל‪ .‬ער איז געגאנגען‬ ‫אנצוקוקן? עס האט זיי זיכער‬ ‫גייען ָאן מיט אזא שטארקייט מיט‬ ‫צוזאמען מיט נאך עטליכע חברים‬ ‫געגעבן א חיזוק שאין לשער ואין‬ ‫אונזער אידישקייט‪ ,‬אז דער חפץ‬ ‫לערנען אין דער מירער ישיבה‬ ‫לתאר‪.‬‬ ‫חיים וואלט אונז אוודאי געוואלט‬ ‫אין שטעטל מיר אין ליטא‪ ,‬און זיי‬ ‫ווען מיר קומען אריין אין‬ ‫ָאנקוקן!‬ ‫זענען אויך געגאנגען צום הייליגן‬ ‫ביהמ"ד אין די הייליגע טעג‪ ,‬פילן‬ ‫פון די צייטן פונעם חפץ‬ ‫חפץ חיים נעמען א ברכה‪.‬‬ ‫מיר זיך אסאך מאל צעבראכן‪ .‬מיר‬ ‫חיים ביז היינט איז די וועלט‬ ‫ווען זיי זענען אריין צום הייליגן‬ ‫טראכטן ביי זיך‪" :‬איך גיי יעצט‬ ‫דורכגעגאנגען פילע גלגולים‪ ,‬און‬ ‫חפץ חיים‪ ,‬וואס איז שוין דעמאלטס‬ ‫פארן רבוש"ע און זאגן‬ ‫ַ‬ ‫שטיין‬ ‫די נסיונות פון היינטיגע צייטן‬ ‫געווען אין זיינע עלטערע יארן‪,‬‬ ‫'כי ביום הזה יכפר עליכם לטהר‬ ‫זענען נישט צום באשרייבן‪.‬‬ ‫האט מען אים געזאגט אז ס'זענען‬ ‫אתכם מכל חטאתכם'‪ ,‬איך גיי‬ ‫ווען מיר קומען אריין אין‬ ‫געקומען בחורים פון אמעריקע‬ ‫אויסשרייען 'לפני ה' תטהרו'‪ ,‬און‬ ‫ביהמ"ד דעם יום הקדוש‪ ,‬ווארפן‬ ‫לערנען אין מיר‪ .‬אפילו דער חפץ‬ ‫מען קוקט אויף זיך אליין און מען‬ ‫מיר אוועק אלע שטותים און‬ ‫חיים איז געווען זייער שוואך‪,‬‬ ‫טראכט מיט ווייטאג‪" :‬אוי‪ ,‬קוק ָאן‬ ‫נארישקייטן‪ ,‬מען קומט אריין‬ ‫האט ער געבעטן מען זאל זיי‬ ‫ווי אזוי איך זע אויס"‪.‬‬ ‫איינגעהילט אין טלית און קיטל‪,‬‬ ‫אריינברענגען‪.‬‬ ‫אבער פון די אנדערע זייט‬ ‫מען נעמט ארויס דעם מחזור‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים האט‬ ‫דארף מען האבן א געוואלדיגע‬ ‫און מען גיסט אויס דאס הארץ‬ ‫זיך דאן אויסגעדריקט מיט די‬ ‫'התחזקות'‪ .‬מיר געפינען זיך אין‬ ‫צום אייבערשטן‪ .‬מען זאגט‪:‬‬ ‫ווערטער‪:‬‬ ‫אזא דור וואס דער הייליגער חפץ‬ ‫"רבוש"ע! שהחיינו וקיימנו‬ ‫"בחורים פון אמעריקע לאזן‬ ‫חיים האט געזאגט אז עס איז א‬ ‫והגיענו לזמן הזה‪ ,‬איך דאנק דיר‬ ‫זכיה אונז אנצוקוקן‪ ,‬און מיט דעם‬ ‫איבער די אמעריקאנער ערד צו גיין‬ ‫וואס איך בין אנגעקומען צו א‬ ‫חיזוק גייען מיר אריין צום הייליגן‬ ‫לערנען תורה אין מיר? איך וויל זיי‬ ‫טאג וואס דו גייסט מיר אפוואשן‬ ‫טאג‪ .‬מיט א שטאלץ גייען מיר‬ ‫זען‪ ,‬איך וויל זען זייער צורה!"‬ ‫מיינע עבירות"‪ .‬מען זאגט דעם‬ ‫זאגן‪:‬‬ ‫'אשמנו' מיט אזא מין שמחה‪ ,‬און‬ ‫ער האט ווייטער געזאגט‪" :‬אויף‬ ‫"רבוש"ע‪ ,‬אפילו אין אזא דור‪,‬‬ ‫מען בעט דער אייבערשטער זאל‬ ‫דער וועלט קען איך זען אייערע‬ ‫אפילו אין אזא גלות און מיט‬ ‫מוחל זיין‪ .‬דארפן מיר שפירן ווי‬ ‫פנימ'ער‪ ,‬אבער אויף יענע וועלט‬ ‫אזעלכע נסיונות‪ ,‬קום איך צו דיר‪,‬‬ ‫געוואלדיג אונזע מדריגה איז! אז‬ ‫און ווען משיח וועט קומען‪ ,‬ווייס‬ ‫איך זאג וידוי‪ ,‬איך בין זיך מקבל‬ ‫אפילו אין אזא דור השפל ווילן‬ ‫איך נישט צי איך וועל האבן די זכיה‬ ‫אויף להבא מיט אזא שטארקע‬ ‫מיר אזוי שטארק זיין נענטער צום‬ ‫אייך אנצוקוקן!"‬ ‫אהבה‪ ,‬און איך זאג 'שהחיינו'!"‬ ‫באשעפער!‬ ‫דער חיזוק פון אונזער דור‬ ‫און בעזרת השם וועלן מיר זוכה‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים זאגט‬ ‫זיין צו "לפני ה' תטהרו‪ ,‬אמן!‬ ‫אז אונזערע צורות איז א זכיה‬ ‫פארשטעלן ווי אזוי‬ ‫לאמיר זיך ָ‬ ‫‪5‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫שבת תשובה‬ ‫די געוואלדיגע קדושה פון שבת תשובה און די כח פון תשובה‬ ‫אויף שבתים פון א גאנץ יאר‬ ‫זאל איך אינזין האבן דעם שבת‬ ‫אזוי פארשטייט מען שוין פארוואס‬ ‫דער נאמען "שבת תשובה"‬ ‫אויפרוף? איך וויל אויסנוצן דעם‬ ‫עס הייסט "שבת תשובה"‪.‬‬ ‫און מקור‬ ‫שבת ווי עס דארף צו זיין"‪.‬‬ ‫אין אזא געוואלדיגן שבת‬ ‫זוכט יעדער איינער א מורא'דיגע‬ ‫דער נאמען "שבת תשובה"‬ ‫עס איז געווארן שטיל אין‬ ‫התעלות‪ ,‬יעדער וויל נתעלה ווערן‪,‬‬ ‫ווערט שוין דערמאנט אין די‬ ‫צימער‪ .‬דער רבי ז"ל‪ ,‬וואס‬ ‫און ווערן נענטער צום באשעפער‪.‬‬ ‫ראשונים‪ .‬דער רא"ש אין מסכת‬ ‫כידוע‪ ,‬כל רז לא אניס ליה בנגלה‬ ‫מיר ווילן דא אראפברענגען א‬ ‫ראש השנה (פרק ד' סי' י"ד)‪ ,‬און דער‬ ‫ובנסתר‪ ,‬ובנוסף לזה האט ער‬ ‫ר"ן אין מסכת ראש השנה (דף יב‪ ,‬ב)‬ ‫משמש געווען אבותיו וזקניו‬ ‫געוואלדיגען מעשה וואס וועט‬ ‫אונז געבן א ריכטיגן בליק און א‬ ‫דערמאנען שוין די געוואלדיגע‬ ‫הקדושים לבית ראחמיסטריווקא‬ ‫געוואלדיגע ישוב הדעת ווי אזוי‬ ‫גרויסקייט פון דעם שבת וואס‬ ‫אין ירושלים עיר הקודש‪ ,‬ווי אויך‬ ‫מען דארף צוגיין צו אזא שבת‬ ‫ווערט אנגערופן שבת תשובה‪.‬‬ ‫האט ער זיך מסתופף געווען ביי די‬ ‫קודש‪.‬‬ ‫אויך דער מהרי"ל אין הלכות‬ ‫צדיקי ירושלים ‪ -‬ביי ר' שלמה'קע‬ ‫עשרת ימי תשובה שרייבט אז דער‬ ‫זוועהילער‪ ,‬ביים טשעבינער‬ ‫שבת הייסט שבת תשובה‪ .‬אזוי‬ ‫רב‪ ,‬ביי די אדמור"י גור‪ ,‬און ביים‬ ‫א ריכטיגע בליק ווי אזוי צו‬ ‫צוגיין צו שבת‪ :‬די מעשה‬ ‫אויך להלכה‪ ,‬זאגן דער הייליגער‬ ‫הייליגן בעלזער רב זי"ע‪ ,‬ועוד נקיי‬ ‫בית יוסף מיט'ן דרכי משה אין סימן‬ ‫הדעת שבירושלים‪ .‬און ווען ער איז‬ ‫פונעם ראחמיסטריווקא רבי'ן‬ ‫תכ"ח אז דער שבת הייסט שבת‬ ‫אנגעקומען דא קיין אמעריקע‪ ,‬איז‬ ‫זי"ע מיט'ן חתן‬ ‫תשובה‪ ,‬בפרט צוליב די הפטורה‬ ‫ער כידוע געווען א חברותא און‬ ‫פון "שובה ישראל" וואס מען ליינט‬ ‫די מעשה האב איך געהערט‬ ‫איז געווען חביב כבבת עינו ביי‬ ‫דעמאלטס‪.‬‬ ‫פון ידידי הרה"צ רבי מרדכי פנחס‬ ‫זיין גרויסן שווער‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫טווערסקי שליט"א‪ ,‬דער ראש‬ ‫בפשטות‪ ,‬דער טעם פארוואס‬ ‫סקווערער רבי זי"ע‪.‬‬ ‫ישיבה פון ראחמיסטריווקא‬ ‫עס הייסט שבת תשובה שטייט‬ ‫און טראץ דעם אלעם וואס‬ ‫ישיבה אין אמעריקע‪ ,‬וועלכער‬ ‫אויך אין לבוש‪ ,‬ווייל עס איז איינע‬ ‫ער האט פארמאגט אזעלכע‬ ‫האט עס געהערט פונעם בעל‬ ‫פון די טעג פון עשרת ימי תשובה‪.‬‬ ‫געוואלדיגע ידיעות און שימוש‬ ‫המעשה אליין‪ ,‬וואס דאס האט‬ ‫ספעציעל שטייט אין ספר קצה‬ ‫צדיקים‪ ,‬און איז אליין געווען א‬ ‫פאסירט מיט זיין זיידן‪ ,‬הרה"ק‬ ‫המטה‪ ,‬אז כידוע שטייט פונעם‬ ‫צדיק יסוד עולם‪ ,‬איז ער פון די‬ ‫דער ראחמיסטריווקא רבי זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגן אר"י הקדוש אז יעדן טאג‬ ‫אנדערע זייט געווען א מורא'דיגער‬ ‫בעל 'אמרות טהורות'‪.‬‬ ‫פון די עשרת ימי תשובה טוט מען‬ ‫איש אמת און א געוואלדיגער‬ ‫די מעשה איז געווען מיט א‬ ‫מתקן זיין דעם זעלבן טאג פון א‬ ‫מחנך‪ .‬ווען עס איז אריינגעקומען‬ ‫חתן פאר זיין שבת אויפרוף‪ .‬ער‬ ‫גאנץ יאר‪ :‬זונטאג איז מען מתקן‬ ‫א שאלה‪ ,‬אדער ווען ער האט‬ ‫איז געווען א חשוב'ער בחור‬ ‫אלע זונטאגס פון א גאנץ יאר‪,‬‬ ‫געדארפט אוועקשטעלן א זאך‬ ‫וואס האט זיך געווייקט ביים‬ ‫מאנטאג אלע מאנטאגס‪ ,‬ועל זה‬ ‫מיט ַאן אמת'קייט און מיט א‬ ‫ראחמיסטריווקער רבי'ן ז"ל‪ ,‬און‬ ‫הדרך אלע זיבן טעג צווישן ראש‬ ‫פשטות‪ ,‬איז ער געווען א יחיד‬ ‫ער איז אריינגעגאנגען צום רבי'ן‬ ‫השנה מיט יום הקדוש‪.‬‬ ‫בדורו‪.‬‬ ‫פאר'ן שבת אויפרוף בעטן א‬ ‫ַ‬ ‫זאגט דער קצה המטה‪ ,‬אז ווען‬ ‫רופט ער זיך ָאן צום בחור‪ ,‬צום‬ ‫הדרכה‪ .‬ער קומט אריין צום רבי'ן‬ ‫עס קומט שבת‪ ,‬איז דער שבת מתקן‬ ‫חתן‪ ,‬כדרכו בקודש מיט א צהלת‬ ‫און פרעגט אים אזא שאלה‪" :‬וואס‬ ‫אלע שבתים פון א גאנץ יאר‪ .‬אויב‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪6‬‬ ‫הייליגן 'בית אהרן' זי"ע‪ ,‬סיי אין די‬ ‫"ניצול משעבוד מלכיות"‪ ,‬מען‬ ‫פנים און מיט א געוואלדיגער‬ ‫מאמרים פאר ראש השנה און שבת‬ ‫ווערט געראטעוועט פון דעם‬ ‫ענוות חן‪ ,‬און פרעגט אים‪:‬‬ ‫פאר ראש השנה‪ ,‬און סיי ביי שבת‬ ‫גאנצן עול הגלות און פון אלע מיני‬ ‫"א געהעריגן שבת ווייסטו יא ווי‬ ‫פאר'ן‬ ‫הגדול און שבת תשובה‪ ,‬אז ַ‬ ‫שוועריקייטן‪ ,‬און "נותנין לו נחלה‬ ‫אזוי אויסצונוצן?‪"...‬‬ ‫יו"ט דארף מען האבן א הכנה‪ ,‬און‬ ‫בלי מצרים"‪ ,‬ועוד ועוד‪ .‬עס זענען‬ ‫עס איז געווארן שטיל אין‬ ‫דער 'עיקר הכנה' איז דער שבת‬ ‫דא ָאן א שיעור מאמרי חז"ל אין‬ ‫צימער‪ ...‬נאך עטליכע רגעים‬ ‫קודש וואס קומט פריער‪ .‬שבת‬ ‫גמרא‪ ,‬זוהר הקדוש און מדרשים‬ ‫ענדיגט צו דער רבי‪" :‬אז דו וועסט‬ ‫קודש איז "מקראי קודש"‪ ,‬מען‬ ‫וואס רעדן איבער די געוואלדיגע‬ ‫זען אויסצונוצן דעם שבת ווי א‬ ‫רופט דעם יו"ט דורך דעם שבת‬ ‫קדושה פון שבת קודש‪ .‬ווען‬ ‫געהעריגן שבת‪ ,‬וועט מען דיר שוין‬ ‫וואס איז פאר דעם יו"ט‪.‬‬ ‫מיר וועלן זיך אויפפירן ווי עס‬ ‫פון הימל משפיע זיין אלע השפעות‬ ‫ּפ ַאסט פאר שבת קודש און מיר‬ ‫מלמעלה וואס דארפן קומען צו א‬ ‫די השתוקקות פון א אידיש‬ ‫וועלן תשובה טון אויף אונזער‬ ‫שבת אויפרוף"‪.‬‬ ‫הארץ און די שאלה‪ :‬ווי אזוי‬ ‫שבת‪ ,‬דעמאלטס וועט מען אונז‬ ‫המעשה‬ ‫בעל‬ ‫דער‬ ‫בין איך א מחותן מיט שבת?‬ ‫פון הימל אריינשיינען די אלע‬ ‫פאר'ן‬ ‫ַ‬ ‫דערציילט‬ ‫האט‬ ‫געוואלדיגע זאכן פון שבת תשובה‪.‬‬ ‫יעדער אידיש קינד‪ ,‬ווען עס‬ ‫ראחמיסטריווקער ראש ישיבה‪,‬‬ ‫שבת תשובה וויל יעדער אידיש‬ ‫אז יעדן ערב שבת ווען ער טוט‬ ‫קומט שבת תשובה‪ ,‬וויל טון‬ ‫קינד זוכה זיין צו שפירן עפעס‬ ‫אן דעם שטריימל‪ ,‬דערמאנט ער‬ ‫תשובה אויף דעם ווי אזוי זיינע‬ ‫נאר‪ ,‬דער‬‫מער ווי יעדער שבת‪ָ .‬‬ ‫זיך פון דעם מעמד‪ ,‬און דאס גיט‬ ‫שבתים זעען אויס‪ .‬עס הויבן ָאן‬ ‫שאלה וואס מיר דארפן פרעגן איז‪,‬‬ ‫אים א געוואלדיגע התעוררות‬ ‫דורכצוגיין מחשבות און הרגשים‬ ‫צו "שבת א גאנץ יאר‪ ,‬ווייס איך דען‬ ‫אריינצוגיין אין יעדן שבת קודש!‬ ‫אין הארץ‪" :‬געוואלד! ווי אזוי האב‬ ‫יא וואס דאס איז?‪"...‬‬ ‫איך אפגעראכטן מיינע שבתים‬ ‫דאס יאר?" און עס קומט אריין א‬ ‫ארבעטן אויף די 'רגילות' און‬ ‫שבת תשובה ‪ -‬הכנה ליום‬ ‫זיך מחזק זיין אין די קדושת‬ ‫געוואלדיגע השתוקקות אז להבא‬ ‫הקדוש‬ ‫השבת‬ ‫וויל ער פירן א שבת קודש ווי עס‬ ‫דארף צו זיין‪.‬‬ ‫עס שטייט פונעם הייליגן‬ ‫מען קומט אריין אין שבת‬ ‫יעדער איינער איז משתוקק‬ ‫רוז'ינער זי"ע אויפ'ן פסוק (ישעיה‬ ‫קאכט! יעדע‬‫תשובה‪ ,‬דאס הארץ ָ‬ ‫אז זיין שבת קודש זאל דאס 'הודו'‬ ‫"אם ָּת ׁ ִשיב ִמ ׁ ּ ַש ָ ּבת ַרגְ לֶ ָך‪,‬‬ ‫נח‪ ,‬יג) ִ‬ ‫אידישע נשמה ברענט! אבער‬ ‫זיין ווי א פלאקערדיגע פייער‪ ,‬און‬ ‫יך ְ ּביוֹ ם ָק ְד ִׁשי וגו'"‪.‬‬ ‫ֲעשׂ וֹ ת ֲח ָפ ֶצ ָ‬ ‫מיר דארפן וויסן אז אין דעם שבת‬ ‫די 'לכו נרננה' מיט די מזמורים‬ ‫אז אויב א מענטש וועט תשובה‬ ‫תשובה דארפן מיר תשובה טון‬ ‫זאלן ברענען מיט ַאן אש קודש‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫טון שבת קודש פאר יום הקדוש‪,‬‬ ‫אויף דעם וואס מיר ווייסן נישט‬ ‫יעדער וויל מאכן קידוש פרייטאג‬ ‫און ער וועט תשובה טון אויף‬ ‫וואס "שבת" מיינט‪ ...‬דעם שבת‬ ‫צונאכטס און פילן ווי א 'שותף‬ ‫זיינע 'רגילות'ן'‪ ,‬געוואוינהייטן‪,‬‬ ‫תשובה דארפן מיר זיך מחזק זיין‬ ‫למעשה בראשית'‪ .‬ווען מען זאגט‬ ‫אויף אלע זאכן וואס ער דארף‬ ‫אין דעם ענין פון שבת קודש‪ .‬עס‬ ‫די הייליגע זיבעציג ווערטער פון‬ ‫פאררעכטן‪ ,‬דעמאלטס זאגט דער‬ ‫איז זייער מעגליך אז עס הייסט‬ ‫קידוש‪ ,‬זאגט דער הייליגער אר"י‬ ‫יך"‬‫"עשׂ וֹ ת ֲח ָפ ֶצ ָ‬ ‫אייבערשטער צו‪ֲ :‬‬ ‫שבת תשובה ווייל מיר דארפן‬ ‫הקדוש אז דאס זענען זיבעציג‬ ‫‪ -‬איך וועל ממלא זיין דיין רצון‬ ‫תשובה טון אויף דעם וואס מיר‬ ‫קרוינען ‪ -‬לויט די ווערטער‪ ,‬און‬ ‫"ביוֹ ם ָק ְד ִׁשי"‪ ,‬ווען עס וועט קומען‬ ‫ְּ‬ ‫פארשטייען בכלל נישט די באדייט‬ ‫מיט די זיבעציג קרוינען‪ ,‬קרוינען‬ ‫יום הקדוש‪.‬‬ ‫פון שבת קודש א גאנץ יאר‪.‬‬ ‫מיר כביכול דעם אייבערשטן און‬ ‫דערפאר הייסט עס שבת‬ ‫ַ‬ ‫און בעזה"י‪ ,‬ווען מיר וועלן‬ ‫מיר קרוינען די הייליגע נשמה!‬ ‫תשובה‪ ,‬ווייל דער שבת איז א‬ ‫אפרעכטן דעם שבת קודש ווי‬ ‫יעדער אידיש קינד וויל‬ ‫מורא'דיגער זמן‪ .‬אויב דו וועסט‬ ‫עס דארף צו זיין ‪ -‬אזוי ווי עס‬ ‫אריינגיין אין שבת מיט א ברען‪.‬‬ ‫אריינלייגן כוחות אין דעם שבת‪,‬‬ ‫שטייט אויף שבת קודש "מוחלין‬ ‫יעדער וויל קאכן אין ַא אהבה‬ ‫וועלן אלע טויערן זיין ָאפן ווען עס‬ ‫לו כל עוונותיו"‪" ,‬כל האומר ויכולו‬ ‫רבה‪ .‬יעדער וויל אויפשטיין שבת‬ ‫וועט קומען יום הקדוש‪.‬‬ ‫נעשה שותף למעשה בראשית"‪,‬‬ ‫פארטאגס‪ .‬יעדער וויל לערנען‬ ‫כידוע וואס עס שטייט אינעם‬ ‫"ניצול ממלחמת גוג ומגוג"‪,‬‬ ‫‪7‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫שעפעלעך און ציגעלעך‪ .‬טוישט‬ ‫היט שבת איז חייב מיתה ווייל‬ ‫שעות ארוכות פאר שחרית‬ ‫דאס די הלכה פון מחלליה מות‬ ‫ער ווערט באטראכט ווי א מורד‬ ‫שבת קודש‪ .‬יעדער וויל שבת‬ ‫יומת?"‪ ,‬וועט די סנהדרין ענטפערן‬ ‫במלכות‪.‬‬ ‫נאכמיטאג אריינהארעווען שעות‬ ‫אז אפילו ַאן עובד אדמה וואס‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬ווי קומסטו אריין אין‬ ‫ארוכות‪ ,‬לערנען די הייליגע גמרא‪,‬‬ ‫ּפ ַאשעט בהמות איז פונקט אזוי‬ ‫דעם קעניגליכן פאלאץ? ווי קומט‬ ‫חסידישע ספרים‪ ,‬ספרי מוסר און‬ ‫מחויב‪ ,‬און ביי אים איז אויך נוגע‬ ‫א פשוט'ער איד צו זיין א מחותן‬ ‫ספרי יראה‪ .‬אבער די שאלה איז‪ :‬ווי‬ ‫דער עונש פון 'מחלליה מות יומת'‪.‬‬ ‫מיט דעם "ישמחו במלכותך"?‬ ‫אזוי קום איך בכלל אריין? איך בין‬ ‫זאגט דער רבי ר' בונם‪ :‬אויב דו‬ ‫האט דער הייליגער רבי ר'‬ ‫אזוי צעבראכן‪ ,‬ווי אזוי בין איך דא א‬ ‫ביסט אזוי חשוב אז דער רבוש"ע‬ ‫בונם געענטפערט‪ :‬אין די תורה‬ ‫מחותן מיט'ן שבת?‬ ‫זאגט אז 'מחלליה מות יומת' גייט‬ ‫הקדושה שטייט (שמות לא‪ ,‬יד)‬ ‫"איך ווייס אז איך דארף תשובה‬ ‫אויך ארויף אויף דיר‪ ,‬איז דאס א‬ ‫יה מוֹ ת יו ָּמת"‪ .‬רבי ר' בונם‬ ‫"מ ֲחלָ לֶ ָ‬ ‫ַ‬ ‫טון‪ ,‬איך ווייס אז איך דארף‬ ‫סימן אז דו ביסט פונקט אזוי א‬ ‫האט מסביר געווען אז ווען די‬ ‫פאררעכטן ווי אזוי איך פיר זיך‬ ‫מחותן מיט 'ישמחו במלכותך'‪.‬‬ ‫תורה זאגט 'מחלליה מות יומת'‪,‬‬ ‫אויף שבת קודש‪ ,‬אבער ווי אזוי גיי‬ ‫דער הייליגער חידושי הרי"ם‬ ‫איז דער טעם ווייל דו האסט מחלל‬ ‫איך בכלל אריין? ווי אזוי בין איך א‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז ווען די הייליגע‬ ‫געווען די מלכות שמים‪ .‬ער האט‬ ‫מחותן מיט שבת קודש?"‬ ‫ווארט‬ ‫חבריא האט געהערט דעם ָ‬ ‫ווייטער ממשיך געווען אז אין‬ ‫פונעם הייליגן רבי ר' בונם‪ ,‬האבן‬ ‫דעם פסוק פון 'מחלליה מות יומת'‬ ‫די געוואלדיגע בּ שֹ ּורה פון‬ ‫זיי באקומען אזא התחזקות אז זיי‬ ‫שטייט נישט קיין שום חילוק צי דו‬ ‫רבי ר' בונם פון פשיסחא זי"ע‪:‬‬ ‫האבן געטאנצן א גאנצע נאכט ביז'ן‬ ‫ביסט דער צדיק הדור‪ ,‬א גרויסער‬ ‫יעדער איד איז א מחותן מיט‬ ‫עלות השחר!‪...‬‬ ‫תלמיד חכם‪ ,‬א קליינער תלמיד‬ ‫"ישמחו במלכותך"‬ ‫חכם‪ ,‬אדער אפילו א פשוט'ער עם‬ ‫די התעוררות און שמחה‬ ‫הארץ‪ ,‬א ּפויער וואס ארבעט א‬ ‫דער תירוץ אויף דעם איז מיט‬ ‫אריינצוגיין אין שבת תשובה‬ ‫גאנצן טאג אין פעלד‪.‬‬ ‫א מורא'דיגע מעשה וואס האט‬ ‫פאסירט ביים הייליגן רבי ר' בונם‬ ‫האט דער הייליגער רבי ר' בונם‬ ‫אצינד קומט שבת תשובה‪ ,‬און‬ ‫פון פשיסחא זי"ע‪ .‬דעם סיפור‬ ‫אויסגעפירט מיט ַאן אש קודש‪:‬‬ ‫מיר דארפן תשובה טון אזוי ווי‬ ‫האט איבערגעגעבן דער הייליגער‬ ‫דער הייליגער ראחמיסטריווקער‬ ‫"אויב דו ביסט א מחותן מיט‬ ‫'שפת אמת' זי"ע‪ ,‬וואס ער האט‬ ‫רבי ז"ל האט געזאגט‪ :‬צי ווייסטו‬ ‫'מחלליה מות יומת'‪ ,‬ביסטו אויך א‬ ‫עס געהערט פון זיין זיידן דער‬ ‫דען וואס א געהעריגע שבת איז?‬ ‫מחותן מיט 'ישמחו במלכותך'!"‬ ‫הייליגער 'חידושי הרי"ם' זי"ע‪.‬‬ ‫ווייסטו ווי אזוי דאס אויסצונוצן?‬ ‫דאס מיינט אז דער הייליגער‬ ‫פרייטאג צונאכטס ביים טיש‬ ‫אין שבת תשובה דארף מען‬ ‫רבי ר' בונם האט אונז דא‬ ‫זענען די הייליגע חבריא קדישא‬ ‫אריינלייגן כוחות עצומות צו‬ ‫אויסגעלערנט 'פשוט' ווי אזוי צו‬ ‫פונעם הייליגן רבי ר' בונם געזעסן‬ ‫דערהערן די באדייט פון שבת‪.‬‬ ‫לערנען א פסוק חומש‪.‬‬ ‫סביב לשלחן רבן און נהנה געווען‬ ‫און אויב דו פילסט דיך צעבראכן‬ ‫אויב דער אייבערשטער זאגט‬ ‫מזיו השכינה‪ .‬פלוצלינג האט דער‬ ‫און טראכסט "איך ווייס נישט ווי‬ ‫אז שבת איז ַאן איסור סקילה‪,‬‬ ‫הייליגער רבי ר' בונם געפרעגט א‬ ‫אזוי מ'גייט אריין אין א געהעריגע‬ ‫און ס'איז נישט קיין חילוק אין‬ ‫מורא'דיגע קשיא‪ :‬א איד פרעגט‬ ‫שבת"‪ ,‬זאלסטו זיך דערמאנען פון‬ ‫וואספארא מצב דו געפינסט דיך‬ ‫א שאלה‪ ,‬מיט וואס בין איך א‬ ‫די מעשה פונעם הייליגן רבי ר'‬ ‫‪ -‬אפילו אין דעם טונקעלן און‬ ‫מחותן מיט שבת קודש? מיט וואס‬ ‫בונם‪ ,‬אזוי ווי דו ביסט א מחותן מיט‬ ‫נידריגן מצב וואו דו האלטסט ‪-‬‬ ‫האב איך א שייכות צו "ישמחו‬ ‫'מחלליה מות יומת'‪ ,‬ביסטו אויך א‬ ‫האסטו דען נישט קיין חיוב צו‬ ‫במלכותך"? מיר ווייסן דאך אז‬ ‫מחותן מיט 'ישמחו במלכותך'‪ ,‬און‬ ‫היטן שבת?‬ ‫שבת קודש איז 'שרביטו של מלך'‪,‬‬ ‫דאס וועט דיך ברענגען צו טאנצן‬ ‫למשל‪ ,‬אז עמיצער וועט גיין צו‬ ‫און די הלכה איז אז א גוי ששבת‬ ‫מיט שמחה ביז'ן עלות השחר‪...‬‬ ‫די 'סנהדרין' פרעגן‪" :‬איך בין דאך‬ ‫חייב מיתה‪ .‬קומט דאך אויס‬ ‫און אז דו וועסט אריינלייגן‬ ‫א פשוט'ער ּפויער וואס ארבעט א‬ ‫אז שבת איז דער שפיץ מלוכה‬ ‫כוחות צו דערהערן וואס א שבת‬ ‫גאנצן טאג אין פעלד‪ ,‬איך שנייד‬ ‫פונעם אייבערשטן‪" ,‬וגם במנוחתו‬ ‫קודש איז א גאנץ יאר‪ ,‬ממילא ווען‬ ‫ווייץ און איך פאשע די לעמעלעך‪,‬‬ ‫לא ישכנו ערלים" ‪ -‬א גוי וואס‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪8‬‬ ‫טובה‪ ,‬א גוט געבענטשט יאר‪ ,‬און א‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫מען דיר משפיע זיין פון הימל די‬ ‫דערהויבענע שבת תשובה!‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין צו א גמר חתימה‬ ‫הארות פון ָאט די שבת תשובה‪.‬‬ ‫כי קדוש היום‬ ‫דער כח פון יעדן איד צו ברענגען משיח אום יום הקדוש‬ ‫(ויקרא כג‪ ,‬לב) ַׁ"ש ַ ּבת ַׁש ָ ּבתוֹ ן הוּא‬ ‫טאג וואס יעדער מענטש ווערט‬ ‫יום הקדוש ‪ -‬יום מחילה‬ ‫לָ כֶ ם‪ֵ ...‬מ ֶע ֶרב ַעד ֶע ֶרב ִּת ְׁש ְ ּבת ּו‬ ‫אויסגעוואשן‪ ,‬עס איז אזוי ווי מען‬ ‫לדורות‬ ‫ַׁש ַ ּב ְּתכֶ ם"‪ .‬זאגט דער הייליגער‬ ‫באקומט אין די ּפ ָאסט א מעלדונג‬ ‫ישמח משה אז יום הקדוש איז‬ ‫אז די באנק האט מוחל געווען א‬ ‫אין פסוק שטייט (ויקרא טז‪ ,‬ל)‬ ‫יעדער איד זוכה אז ער האט דעם‬ ‫חוב פון צען מיליאן דאלאר‪ ,‬וואס‬ ‫"כי ַב ּיוֹ ם ַהזֶ ּה יְ כַ ּ ֵפר ֲעלֵ יכֶ ם לְ ַט ֵהר‬ ‫ִּ‬ ‫כח צו ברענגען משיח‪ ,‬ער איז בכח‬ ‫דער מענטש וואלט געטאנצן פאר‬ ‫אתיכֶ ם לִ ְפנֵ י ה'‬ ‫ֶא ְתכֶ ם ִמ ּכֹל ַח ּטֹ ֵ‬ ‫צו ברענגען די גאולה שלימה!‬ ‫שמחה! וכל שכן וכל שכן ווען‬ ‫ִּת ְט ָהרוּ"‪ .‬אין אזא הייליגן טאג‬ ‫בעזרת השם וועלן מיר מרחיב‬ ‫מען רעדט דא פון חטאים‪ ,‬עונות‬ ‫איז מען זוכה צו מחילת עוונות‪.‬‬ ‫זיין דעם דיבור‪.‬‬ ‫און פשעים‪ ,‬און כל מיני גזירות‬ ‫עס איז ידוע וואס עס שטייט אין‬ ‫ווערן צעריסן און אפגעמעקט‪ ,‬איז‬ ‫חז"ל‪ ,‬דער טור ברענגט אראפ פון‬ ‫פארוואס שבת קודש ברענגט‬ ‫אוודאי און אוודאי די שמחה אין‬ ‫פרקי דרבי אליעזר‪ ,‬און דער ר"ן‬ ‫לשער‪.‬‬ ‫איז מאריך אין דעם‪ ,‬אז יום הקדוש‬ ‫מחילת עוונות‪ :‬שותפות‬ ‫און טאקע וועגן דעם מאכן‬ ‫האבן מיר זוכה געווען אז דער‬ ‫במעשה בראשית‬ ‫מיר א ברכת "שהחיינו" מיט אזא‬ ‫רבוש"ע האט געזאגט‪" ,‬ויאמר ה'‬ ‫מיר ווייסן דאך אז ביי שבת‬ ‫שמחה ביים כניסת היום‪ .‬ווי אויך‬ ‫סלחתי כדברך"‪.‬‬ ‫קודש זאגט די גמרא אין מסכת‬ ‫עסט מען ערב יום כיפור‪ ,‬עס איז‬ ‫נאר דעם וואס דער‬ ‫נישט ָ‬ ‫שבת (קיח‪ ,‬א)‪ ,‬אז שבת קודש האט‬ ‫דא א מצוה צו מאכן א סעודה‪,‬‬ ‫מוחל‬ ‫האט‬ ‫אייבערשטער‬ ‫אזא כח‪" ,‬כל השומר שבת כהלכתו‪,‬‬ ‫ווי דער הייליגער רבינו יונה‪ ,‬דער‬ ‫נאר דער‬ ‫געווען דעם דור דעה‪ָ ,‬‬ ‫אפילו עובד עבודה זרה כדור אנוש‬ ‫הייליגער רמ"ק‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫אייבערשטער האט עס דעמאלטס‬ ‫מוחלין לו"‪ .‬חז"ל זאגן (שם קיט‪ ,‬א)‬ ‫של"ה הקדוש זענען מסביר‪ ,‬אז די‬ ‫קובע געווען אלס א יום מחילה‬ ‫אז יעדע פרייטאג צונאכטס "שני‬ ‫שמחה עצומה איז ווייל מיר מאכן‬ ‫לדורות‪ .‬ווי די הייליגע משנה אין‬ ‫מלאכים מלוים לו לאדם"‪ ,‬זיי‬ ‫א סעודה אויף דעם יום מחילת‬ ‫סוף מסכת תענית זאגט‪" :‬לא היו‬ ‫באגלייטן דעם מענטש‪ ,‬און ווען‬ ‫העוונות וואס גייט זיין יום הקדוש‪.‬‬ ‫ימים טובים לישראל כחמשה עשר‬ ‫מען קומט ָאן צו זיין שטוב און מען‬ ‫באב וכיום הכיפורים"‪ ,‬און ווי די‬ ‫זעט דעם טיש מיט די גאנצע הויז‬ ‫דער גילוי פונעם ישמח משה‪:‬‬ ‫גמרא זאגט‪ ,‬עס איז א יום מחילת‬ ‫אז אלעס איז אנגעגרייט‪ ,‬טוען‬ ‫יום כיפור אלס דער שליסל‬ ‫עוונות וואס דער אייבערשטער‬ ‫זיי אנוואונטשן דעם מענטש און‬ ‫צו די גאולה‬ ‫איז מוחל די עבירות‪.‬‬ ‫מען זאגט דעמאלטס "וסר עונך‬ ‫מיר וועלן זען בעזה"י נאך‬ ‫די גמרא זאגט אין מסכת יומא‬ ‫וחטאתך תכופר"‪ ,‬זיינע עבירות‬ ‫געוואלדיגע אוצרות וואס געשעט‬ ‫(פו‪ ,‬א) אז עס זענען דא ד' חלוקי‬ ‫ווערן נמחל‪.‬‬ ‫אין ָאט די הייליגע טאג פון יום‬ ‫כפרה‪ .‬יום הקדוש‪ ,‬יום כיפור‪ ,‬האט‬ ‫שטעלט זיך די שאלה‪ :‬וואס איז‬ ‫הקדוש‪.‬‬ ‫אין זיך אזא כח אז אפילו א "לא‬ ‫דער ביאור הענין אז שבת קודש‬ ‫דער הייליגער 'ישמח משה'‬ ‫תעשה שיש בו כרת"‪ ,‬ווערט עס‬ ‫איז מען מוחל אלע עבירות?‬ ‫זי"ע אין פרשת אמור איז אונז‬ ‫מכפר דורך תשובה און יום כיפור‪.‬‬ ‫עס שטייט פונעם הייליגן 'שפת‬ ‫מגלה א גילוי נפלא אויפ'ן פסוק‬ ‫מיר גייען יעצט אריין אין א הייליגן‬ ‫‪9‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫ביאור הענין‪.‬‬ ‫לעדות‪ ,‬ער טאר נישט האבן קיין‬ ‫אמת' זי"ע אין די מאמרים אויף‬ ‫זאגט דער הייליגער ישמח‬ ‫שום עבירה‪ .‬ווי אויך איז מובן אז‬ ‫שבת תשובה‪ ,‬און אין נאך אסאך‬ ‫משה‪ :‬אין פסוק שטייט "מערב עד‬ ‫כדי צו ווערן א 'שותף להקב"ה‬ ‫אנדערע ספרים הקדושים‪ ,‬אז מיר‬ ‫ערב תשבתו שבתכם"‪ ,‬יום כיפור‬ ‫'דארף מען זיין ריין פון עבירות‪,‬‬ ‫ווייסן וואס די גמרא זאגט דארט‬ ‫זאלסטו שובת זיין "שבתכם"‬ ‫ווייל דער אייבערשטער גייט נישט‬ ‫אין מסכת שבת‪ ,‬אז יעדע פרייטאג‬ ‫‪ -‬דיין פריוואטע שבת‪ .‬פרעגט‬ ‫זיין קיין שותף מיט א בעל עבירה‪.‬‬ ‫צונאכטס ווען א איד מאכט קידוש‬ ‫דער הייליגער ישמח משה‪ ,‬וואס‬ ‫ממילא זאגט דער שפת אמת‪,‬‬ ‫און ער זאגט "ויכולו השמים‬ ‫איז דער לשון "שבתכם"‪ ,‬אייער‬ ‫דעריבער האט דער אייבערשטער‬ ‫והארץ וכל צבאם"‪ ,‬ער זאגט עדות‬ ‫פריוואטע שבת? בפרט ווען מיר‬ ‫געמאכט אז יעדע שבת זאל מען‬ ‫אויף בריאת שמים וארץ און ער‬ ‫ווייסן דאך אז שבת קודש איז קבוע‬ ‫מוחל זיין די עבירות פון יעדן‬ ‫גלייבט באמונה שלימה אז דער‬ ‫וקיימא‪.‬‬ ‫אידיש קינד‪.‬‬ ‫רבוש"ע האט באשאפן די וועלט‪,‬‬ ‫זאגט דער הייליגער ישמח‬ ‫ווייל ביי קידוש גייט מען זאגן‬ ‫ווערט כביכול אזא נחת רוח ביים‬ ‫משה‪ ,‬מיר אלע ווייסן דאך וואס די‬ ‫עדות אויף בריאת שמים וארץ און‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬אז דער רבוש"ע זאגט‬ ‫גמרא זאגט אין מסכת ביצה (יז‪ ,‬א)‬ ‫מען גייט ווערן א שותף למעשה‬ ‫אז דו ווערסט א שותף במעשה‬ ‫און אין ברכות (מט‪ ,‬א)‪ ,‬אז דער חילוק‬ ‫בראשית‪ ,‬און מען קען נישט זאגן‬ ‫בראשית‪.‬‬ ‫צווישן שבת און יום טוב איז אז ביי‬ ‫קיין עדות און מען קען נישט ווערן‬ ‫און ווי דער הייליגער אור‬ ‫שבת איז עס קבוע וקיימא‪ .‬שבת‬ ‫א שותף לבריאת שמים וארץ אויב‬ ‫החיים הקדוש איז מסביר‪ ,‬אז ווען‬ ‫ווערט אנגערופן "שבת לה'"‪ ,‬ווייל‬ ‫מען איז פסול לעדות אדער אויב‬ ‫א איד היט שבת און ער מאכט‬ ‫עס ווענדט זיך נישט צי אידישע‬ ‫מען האט געטון ַאן עבירה‪ ,‬דארף‬ ‫קידוש און זאגט עדות אויף בריאת‬ ‫קינדער זענען מקדש דעם שבת‬ ‫מען מאכן זיכער אז דעם מענטש‬ ‫שמים וארץ‪ ,‬מאכט 'ער' ממש א‬ ‫צי נישט‪.‬‬ ‫זענען נמחל געווארן אלע עבירות‪.‬‬ ‫פרישע בריאה‪' .‬ער' לייגט אריין‬ ‫דער הייליגער סידורו של‬ ‫עס ווערט געברענגט אין‬ ‫א פרישע חיות אין די בריאה פאר‬ ‫שבת איז מאריך אין שורש א'‪ ,‬און‬ ‫חיד"א‪ ,‬אז דער הייליגער אור החיים‬ ‫די נעקסטע זעקס טעג‪ .‬און דער‬ ‫ער ברענגט דארט אראפ פונעם‬ ‫הק' פלעגט דורך לערנען גאנץ‬ ‫אור החיים הקדוש זאגט‪ ,‬אז אויב‬ ‫ספר 'שערי גן עדן'‪ ,‬אז אום שבת‬ ‫'הלכות עדות' פאר'ן מאכן קידוש‬ ‫א איד וואלט נישט געהיטן שבת‬ ‫ווערן אלע עליות העולמות און‬ ‫יעדער פרייטאג צונאכטס‪ ,‬כדי צו‬ ‫‪ -‬און מען רעדט יעצט נאך פאר‬ ‫נאר‬‫אלע תיקונים פון זיך אליינס‪ָ .‬‬ ‫זיין 'כשר לעדות' פאר ער מאכט‬ ‫מתן תורה‪ ,‬אין די צייטן פון די‬ ‫די עבודה פון א איד איז ער זאל‬ ‫קידוש!‬ ‫אבות הקדושים ‪ -‬אויב עס וואלט‬ ‫דאווענען‪ ,‬ער זאל מקדש זיין דעם‬ ‫נישט געווען קיין שמירת שבת‬ ‫די קדושה פון יום כיפור און‬ ‫אויף די וועלט‪ ,‬וואלט די בריאה‬ ‫שבת‪ ,‬ער זאל מאכן קידוש אויפן‬ ‫וויין‪ ,‬עסן די סעודות שבת און טון‬ ‫איר השפעה אויף משיח‬ ‫נישט געקענט ווייטער אנגיין! ער‬ ‫אלע מצוות היום‪ ,‬כדי בשעת די‬ ‫יעצט לאמיר גיין צום יום‬ ‫איז מסביר אז דאס איז דער פשט‬ ‫אלע זאכן ווערן געטון אין אלע‬ ‫הקדוש‪.‬‬ ‫"ש ַבת וַ יִ נָ ַפ ׁש"‪ ,‬אז דורך שבת‪,‬‬ ‫פון ׁ ָ‬ ‫עולמות‪ ,‬זאל ער קענען נשפע‬ ‫יום הקדוש זאגט דער רבוש"ע‬ ‫"וַ יִ נָ ַפ ׁש"‪ ,‬לייגט מען אריין א נפש‬ ‫ווערן פון די הארה וואס ווערט‬ ‫"כי ביום הזה יכפר עליכם לטהר‬ ‫אין די בריאה אז זי זאל קענען‬ ‫אפגעטון אין אלע עולמות‪.‬‬ ‫אתכם מכל חטאתיכם"‪ .‬און ווי‬ ‫אנגיין ווייטער פאר זעקס טעג‪.‬‬ ‫לאמיר דא צוריקגיין צום ענין‪:‬‬ ‫מיר האבן שוין אראפגעברענגט די‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז שבת קודש‬ ‫שבת קודש איז קבוע וקיימא‪,‬‬ ‫גמרא‪ ,‬אפילו עבירות שיש בהן כרת‬ ‫איז א איד מעיד עדות אויף שמים‬ ‫עס ווענדט זיך נישט אין קידוש‬ ‫ווערן מכופר און יום הכיפורים‪ ,‬ווי‬ ‫וארץ‪ ,‬ער איז מעיד מיט ַאן אמונה‬ ‫בי"ד און נישט אין קידוש החודש‪.‬‬ ‫דער הייליגער רמב"ם ברענגט‬ ‫ובטחון אז דער רבוש"ע איז בורא‬ ‫וועגן דעם זאגן מיר אין די תפילה‬ ‫אראפ אין הלכות תשובה‪ .‬דארף‬ ‫ומנהיג לכל הברואים‪ .‬און דער‬ ‫"מקדש השבת" בלשון 'נסתר'‪,‬‬ ‫מען פארשטיין‪ ,‬וואס איז דער‬ ‫אייבערשטער האט גערוּהט שבת‪,‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער אליין איז‬ ‫ביאור הענין אז מען איז אונז מוחל‬ ‫און דורך דעם ווערן מיר א שותף‬ ‫מקדש דעם שבת‪.‬‬ ‫די אלע עבירות?‬ ‫למעשה בראשית‪.‬‬ ‫אבער ווען עס קומט יום‬ ‫מיר וועלן יעצט זען א שטיקל‬ ‫מיר ווייסן דאך אז ווען עמיצער‬ ‫טוב‪ ,‬זאגט מען "מקדש ישראל‬ ‫ישמח משה און פארשטיין דעם‬ ‫זאגט עדות דארף ער זיין כשר‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪10‬‬ ‫זאגט ווייטער דער ישמח משה‪:‬‬ ‫דאס מקדש‪.‬‬ ‫והזמנים"‪ ,‬ווייל ימים טובים ווענדן‬ ‫"שיהיה מעתה יום שכולו שבת"‪,‬‬ ‫זאגט דער הייליגער ישמח‬ ‫זיך דאך אין קידוש החודש‪ ,‬ממילא‬ ‫אז דאס זאל ברענגען משיח‪.‬‬ ‫משה ווייטער‪ ,‬אז עס איז דא נאך א‬ ‫ווענדט עס זיך אין אידישע קינדער‪,‬‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ ,‬דער‬ ‫שבת וואס ווענדט זיך אין אידישע‬ ‫דעריבער זאגט מען "מקדש‬ ‫ישמח משה איז אונז דא מגלה א‬ ‫קינדער און מיר זענען מקדש דעם‬ ‫ישראל"‪.‬‬ ‫סוד נפלא‪ :‬אז יום כיפור האט אין‬ ‫שבת ‪ -‬דאס איז יום הקדוש‪ .‬יום‬ ‫די זעלבע זאך איז מיט יום‬ ‫זיך א כח צו ברענגען משיח‪ .‬דער‬ ‫כיפור ווענדט זיך אין בי"ד ווען‬ ‫הקדוש‪ ,‬וואס ווענדט זיך אויך אין‬ ‫רבוש"ע בעט זיך ביי אונז‪" ,‬איך‬ ‫מען איז מקדש דעם חודש תשרי‪,‬‬ ‫"מקדש ישראל ויום הכיפורים"‪ .‬ווי‬ ‫בעט ביי אידישע קינדער‪ ,‬איר‬ ‫דעמאלטס ווערט באשטימט ווען‬ ‫די גמרא דערציילט אין מסכת ראש‬ ‫זאלט מאכן דעם יום כיפור און‬ ‫יום כיפור וועט אויספאלן‪ .‬קומט‬ ‫השנה (כה‪ ,‬א)‪ ,‬די באקאנטע מעשה‬ ‫דורך דעם ממשיך זיין און ברענגען‬ ‫אויס‪ ,‬אז יום כיפור ווענדט זיך אויך‬ ‫מיט רבן גמליאל און רבי יהושע‪,‬‬ ‫משיח!"‬ ‫אין אידישע קינדער‪.‬‬ ‫אז זיי האבן געהאט א מחלוקת‬ ‫זאגט דער הייליגער ישמח‬ ‫ווען יום הקדוש געפאלט‪ ,‬וויבאלד‬ ‫אונזער פליכט און‬ ‫משה בזה לשון קדשו‪" :‬מערב‬ ‫דאס האט זיך געוואנדן אין דעם‬ ‫השתוקקות‪ :‬פועל'ן משיח‬ ‫עד ערב כולם צמים ומתענים‬ ‫ווען מען האט מקדש געווען דעם‬ ‫דורך תשובה‬ ‫ומבקשים סליחה ומחילה‪ .‬ואם‬ ‫חודש תשרי יענע יאר‪ .‬קומט אויס‪,‬‬ ‫יהיה בלי פגימה‪ ,‬בודאי יבא משיח‬ ‫אז יום הקדוש ווענדט זיך אויך אין‬ ‫אויב אזוי פארשטייען מיר זייער‬ ‫ויהיה יום שכולו שבת"‪ .‬אז וויבאלד‬ ‫אונזער פריוואטער קדושה‪.‬‬ ‫גוט פארוואס יום כיפור איז א טאג‬ ‫יום הקדוש ווענדט זיך אין קדושת‬ ‫פון מחילת עוונות‪.‬‬ ‫בי"דן‪ ,‬מיינט דאס אז מיר האבן‬ ‫צוויי שבתים וואס ווענדט זיך‬ ‫ווייל אויב דער פשט איז אז‬ ‫דעם כח צו מאכן א קדושת שבת‪,‬‬ ‫אין יעדער אידיש קינד‬ ‫שבת קודש‪ ,‬וואו מיר ווערן א‬ ‫א בחינה פון "מקדש ישראל"‪ ,‬אז‬ ‫יעצט לאמיר גיין ווייטער‪ .‬זאגט‬ ‫שותף למעשה בראשית פאר די‬ ‫מיר אליין מאכן די קדושה פון יום‬ ‫דער הייליגער ישמח משה‪ ,‬אז‬ ‫זעקס טעג פון די וואך‪ ,‬דארף‬ ‫כיפור‪.‬‬ ‫עס זענען דא צוויי שבתים אין די‬ ‫מען האבן מחילת עוונות כדי צו‬ ‫עס גייט אזוי ווייט‪ ,‬אז אויב מיר‬ ‫בריאה וואס ווענדן זיך יא אין דעם‬ ‫קענען באשאפן די וועלט‪ ,‬כל שכן‬ ‫וועלן מקדש זיין די קדושה פון יום‬ ‫אז אידישע קינדער זאלן זיי מקדש‬ ‫וכל שכן כדי צו מאכן די בריאה‬ ‫כיפור אין יעדן רגע ווי עס דארף צו‬ ‫זיין‪ .‬דער ערשטער שבת איז דער‬ ‫פון "יום שכולו שבת ומנוחה לחיי‬ ‫זיין‪ ,‬וועלן מיר זוכה זיין ממשיך צו‬ ‫"גרויסער שבת"‪ ,‬ווי מיר זאגן‪:‬‬ ‫העולמים"‪ ,‬דארפן מיר אוודאי‬ ‫זיין די קדושה פון "יום שכולו שבת‬ ‫"הרחמן הוא ינחילנו ליום שכולו‬ ‫האבן מחילת עוונות פאר אזא‬ ‫ומנוחה לחיי העולמים" פון ימות‬ ‫שבת ומנוחה לחיי העולמים"‪ .‬דאס‬ ‫טאג‪ .‬דאס איז כדי מיר זאלן האבן‬ ‫המשיח‪ ,‬און דורך יום כיפור וועט‬ ‫מיינט ימות המשיח‪ ,‬וואס ווערט‬ ‫דעם כח צו ווערן א שותף למעשה‬ ‫מען פועל'ן משיח!‬ ‫אנגערופן "שבת קודש"‪ ,‬און דאס‬ ‫בראשית‪ ,‬און דורך דעם וואס מיר‬ ‫ווענדט זיך אין דעם צי אידישע‬ ‫ענדיגט דער הייליגער ישמח‬ ‫אפרעכטן דעם יום כיפור ווי‬ ‫וועלן ּ‬ ‫קינדער טוען תשובה‪.‬‬ ‫משה‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫עס דארף צו זיין‪ ,‬וועלן מיר זוכה‬ ‫זאגט פאר יעדן אידיש קינד און‬ ‫ווי די גמרא זאגט אין מסכת‬ ‫זיין צו ברענגען די גאולה‪.‬‬ ‫בעט ביי אים יעדן יום הקדוש‪:‬‬ ‫סנהדרין (צח‪ ,‬א)‪ ,‬אז רבי יהושע‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬יעדער איינער‬ ‫"צוותה התורה מערב עד ערב‪,‬‬ ‫בן לוי האט געפרעגט משיח'ן‪:‬‬ ‫וועט זאגן פאר זיך אליין‪" :‬מצד‬ ‫היינו יום הכפורים שהוא מערב‬ ‫"אימת אתי מר?"‪ ,‬האט ער אים‬ ‫ּ‬ ‫גע'פועל'ט‪ ,‬איך בין‬ ‫מיר איז שוין‬ ‫עד ערב"‪ .‬בעט דער אייבערשטער‪,‬‬ ‫געענטפערט "היום"‪ ,‬און שפעטער‬ ‫גרייט‪ ,‬אבער וואס וועט זיין מיט‬ ‫"תשבתו"‪ ,‬דהיינו איר זאלט מאכן‬ ‫האט ער אים מסביר געווען‪" :‬היום‬ ‫כלל ישראל? און ווער זאגט אז איך‬ ‫א מנוחה‪ ,‬איר זאלט אפהיטן דעם‬ ‫‪ -‬אם בקולו תשמעו"‪ ,‬אז אויב‬ ‫וועל זיין אויף אזא מדרגה?"‬ ‫יום כיפור און מאכן א מנוחה‪ .‬זאגט‬ ‫אידישע קינדער טוען תשובה‬ ‫דעריבער דארף מען וויסן צוויי‬ ‫דער ישמח משה‪" :‬רצונו לומר‬ ‫היינט‪ ,‬קומט משיח גלייך‪ .‬זאגט‬ ‫זאכן‪ :‬קודם כל‪ ,‬מ'דארף וויסן אז‬ ‫שתפעלו שיהיה שבתכם דייקא"‪,‬‬ ‫דער הייליגער ישמח משה‪ ,‬אז‬ ‫דער רבוש"ע איז א בוחן כליות‬ ‫מאכט דעם יום כיפור פאר אייער‬ ‫דער שבת קודש פון ימות המשיח‬ ‫ולב‪ ,‬און ער זעט צי דו האסט געטון‬ ‫אייגענעם שבת‪ .‬וועלכער שבת?‬ ‫ווענדט זיך אין אונז‪ ,‬און מיר זענען‬ ‫‪11‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫ממילא דארפן מיר טון אונזער‬ ‫לעכטיג ביי דיר‪ :‬דיין לערנען‪ ,‬דיין‬ ‫דיין חלק‪.‬‬ ‫חלק‪ ,‬מיר דארפן משתוקק זיין‬ ‫דאווענען‪ ,‬דיין שבת קודש‪ ,‬די‬ ‫און אויב דו האסט געטון דיין‬ ‫און מגלה דעת זיין אז מיר ווילן‬ ‫פרנסה‪ ,‬דאס געזונט און די נחת;‬ ‫חלק‪ ,‬איז דא א שטיקל פון הייליגן‬ ‫אפרעכטן א יום כיפור ווי דער‬ ‫ּ‬ ‫אלעס וועט ווערן לעכטיג ווייל דו‬ ‫'מאור עינים' זי"ע אין פרשת‬ ‫האסט געטון דיין חלק‪.‬‬ ‫בראשית וואס זאגט‪ ,‬אז ווען א איד‬ ‫הייליגער ישמח משה האט מגלה‬ ‫עס איז ידוע וואס דער הייליגער‬ ‫פירט זיך אויף ווי עס דארף צו זיין‬ ‫געווען ‪ -‬א יום כיפור וואס זאל‬ ‫'חובת הלבבות' אין שער חשבון‬ ‫און ער האט משלים געווען זיין‬ ‫ברענגען משיח‪.‬‬ ‫חלק אין משיח און אין בנין בית‬ ‫נאר‬‫הנפש זאגט‪ :‬א מענטש איז ָ‬ ‫און אז מיר וועלן משתוקק‬ ‫מחויב צו טון וויפיל ער קען‪ ,‬אבער‬ ‫המקדש‪ ,‬זאגט דער הייליגער מאור‬ ‫זיין און דאווענען דערפאר‪ ,‬וועט‬ ‫ווען דו טוסט וויפיל דו קענסט‪,‬‬ ‫עינים ַאן הבטחה אז עס ווערט ביי‬ ‫"מחשבה טובה הקדוש ברוך הוא‬ ‫זאלסטו משתוקק זיין צו מער‬ ‫אים אין זיין לעבן א בחינה פון‬ ‫מצרפה למעשה"‪ ,‬און מיר זאלן‬ ‫וויפיל דו קענסט און מתפלל זיין‬ ‫"מעין דלעתיד לבוא"‪.‬‬ ‫זוכה זיין צו די גאולה הכללית און‬ ‫דערויף‪ .‬און אויב דו וועסט טון דעם‬ ‫ער זאגט דארט אז "מבטלין‬ ‫מאקסימום וואס דו קענסט‪ ,‬און דו‬ ‫ממנו עול מלכות ועול דרך ארץ"‪,‬‬ ‫די גאולה הפרטית‪ ,‬א גמר חתימה‬ ‫וועסט משתוקק זיין און דאווענען‬ ‫עס ווערט ממש א בחינה פון‬ ‫טובה‪ ,‬און א גוט געבענטשט יאר‬ ‫פאר מער וויפיל דו קענסט‪ ,‬וועט‬ ‫'בזעיר אנפין' א משיח'דיגע לעבן‬ ‫בספרן של צדיקים‪ ,‬און מיר זאלן‬ ‫דער רבוש"ע עפענען אלע טויערן‬ ‫און א בית המקדש'דיגע לעבן אין‬ ‫שוין זוכה זיין צו הערן דעם שופר‬ ‫אז דו זאלסט גיין מדרגות מעלה‬ ‫דיין פריוואטן לעבן‪ .‬דאס טייטש‪,‬‬ ‫של משיח במהרה בימינו‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫מעלה‪.‬‬ ‫אז פלוצלינג וועט אלעס ווערן‬ ‫כל נדרי‬ ‫די געוואלדיגע כח וואס מיר שפירן‪ ,‬און דער 'אור גדול'‬ ‫וואס קומט אראפ אום ליל יום הקדוש‬ ‫פשוט'סטער איד ווערט נתעורר!‬ ‫א כלי וואו ער זאל קענען נתקבל‬ ‫די ווערטער פון די צדיקים‬ ‫דער הייליגער 'חתם סופר' זי"ע‬ ‫ווערן‪.‬‬ ‫אויף וואס עס געשען בכניסת‬ ‫אין זיינע דרשות רעדט עטליכע‬ ‫ער זאגט אז דער אור קומט‬ ‫ליל יום הקדוש‬ ‫מאל וועגן דעם (דרשות ליו"כ דף ל"ג‬ ‫אראפ אויף דער וועלט און ס'איז‬ ‫און ל"ה‪' ,‬תורת משה' פ' אחרי)‪ .‬ער זאגט א‬ ‫זיך מתלבש אין די טרערן וואס‬ ‫דער הייליגער רבי ר' פנחס‬ ‫מורא'דיגע בחינה‪.‬‬ ‫אידישע קינדער פארגיסן ווען עס‬ ‫קאריצער זי"ע אין 'אמרי פנחס'‬ ‫מיר ווייסן אז אין פסוק שטייט‬ ‫קומט אריין דער הייליגער טאג יום‬ ‫(שער יום הכיפורים‪ ,‬אות תקל"ז) זאגט‪ ,‬אז‬ ‫"כי ַב ּיוֹ ם ַהזֶ ּה יְ כַ ּ ֵפר ֲעלֵ יכֶ ם‬ ‫(ויקרא טז‪ ,‬ל) ִּ‬ ‫הקדוש‪ .‬וואס דאס ברענגט אראפ‬ ‫פאר כל נדרי קומט אראפ ַאן "אור‬ ‫ַ‬ ‫אתיכֶ ם" ‪-‬‬ ‫לְ ַט ֵהר ֶא ְתכֶ ם ִמ ּכֹל ַח ּטֹ ֵ‬ ‫א שפע רוחני וגשמי שאין לתאר‪.‬‬ ‫גדול מלמעלה"‪ ,‬עס קומט אראפ א‬ ‫דער אייבערשטער קומט יעצט‬ ‫דער הייליגער 'זרע קודש' זי"ע‬ ‫מורא'דיגע לעכטיגקייט פון אויבן‪.‬‬ ‫יום הקדוש און איז מכפר אונזערע‬ ‫שרייבט‪" :‬רואים בחוש שקודם‬ ‫דער אור גדול געפינט זיך אין די‬ ‫אלע עבירות‪ .‬דער פסוק ענדיגט‬ ‫כניסת ליל יום הכפורים נופל‬ ‫עולמות עליונים‪ ,‬אבער דארטן איז‬ ‫צו‪" :‬לִ ְפנֵ י ה' ִּת ְט ָהרוּ" ‪ -‬מיר שטייען‬ ‫אימה ופחד אפילו על הפחות‬ ‫נישטא א 'כלי' וואס זאל קענען‬ ‫פארן אייבערשטן‪ .‬די לשון פונעם‬ ‫ַ‬ ‫שבישראל"‪ .‬ליל יום הקדוש קומט‬ ‫מקבל זיין דעם אור‪ .‬דער אור גייט‬ ‫הייליגן חתם סופר איז‪" :‬יום‬ ‫אראפ אזא מין אור‪ ,‬אז אפילו דער‬ ‫ארום אין אלע עולמות און זוכט‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪12‬‬ ‫א באווייז אז איך שפיר יא! עס איז‬ ‫ענטפערט די גמרא אז איין טאג‬ ‫הקדוש‪ ,‬בא יבא אבינו מלכנו יתברך‬ ‫א באווייז אז מיין נשמה שפירט‬ ‫האט דער ס"מ נישט קיין שליטה‪,‬‬ ‫שמו להיכל בית מקדש מעט"‪ .‬דער‬ ‫יא א רוחניות'דיגע הרגש פון‬ ‫און דאס איז יום הקדוש‪.‬‬ ‫רבוש"ע‪ ,‬כביכול‪ ,‬קומט אריין צו‬ ‫קדושה‪ ,‬והא ראיה ‪ -‬זעסט דאך‬ ‫זאגט דער הייליגער בעל שם‬ ‫אונז אין בית המדרש‪.‬‬ ‫איך שפיר יעצט א געוואלדיגע‬ ‫פאר עס קומט‬ ‫הקדוש‪ ,‬אז א מינוט ַ‬ ‫דער הייליגער חתם סופר‬ ‫יראה‪ .‬קומט אויס אז די ווערטער‬ ‫אריין יום הקדוש ווערט דער ס"מ‬ ‫זאגט דארט פייערדיגע לשונות‬ ‫פונעם בעל שם הקדוש‪ ,‬אויסער‬ ‫אינגאנצן צוגעקאכט‪ .‬ער טראכט‪:‬‬ ‫און פרעגט‪ :‬ווי אזוי גייען מיר‬ ‫דעם געוואלדיגן גילוי פון וואס עס‬ ‫וואס וועט דא זיין? עס קומט יום‬ ‫אויסקוקן? ווי אזוי גייען מיר זיך‬ ‫טוט זיך ָא ּפ אין יענע צייט‪ ,‬זענען א‬ ‫הקדוש און זיי גייען ווערן ריין!‬ ‫באווייזן פארן הייליגן באשעפער?‬ ‫געוואלדיגע התחזקות‪.‬‬ ‫ער קען דעמאלטס נישט שולט‬ ‫ענטפערט דער הייליגער חתם‬ ‫אבער מען דארף וויסן‪ ,‬אז‬ ‫זיין און גארנישט טון‪ .‬ממילא‪,‬‬ ‫סופר‪ ,‬אז היות דער רבוש"ע איז‬ ‫בשעת מען גייט אריין אין אזעלכע‬ ‫דרייט דער ס"מ א 'רעדל'‪ ...‬און ער‬ ‫א 'רב חסד'‪ ,‬שיקט ער ביי כניסת‬ ‫הייליגע מינוט'ן און מען גייט אריין‬ ‫פרובירט מיט זיין גאנצן כח צו טון‬ ‫ליל יום הקדוש ַאן 'התעוררות‬ ‫אין יום הקדוש‪ ,‬דארף מען וויסן אז‬ ‫עפעס צו מבלבל זיין דעם מענטש‪.‬‬ ‫מלעילא'‪ .‬די לשון פונעם חתם‬ ‫קא ּפ‪.‬‬ ‫דער יצר הרע דרייט א ָ‬ ‫זאגט דער בעל שם הקדוש‪,‬‬ ‫סופר איז‪" :‬הקדוש ברוך הוא‬ ‫אז די נשמות פון אידישע קינדער‬ ‫שולח עזרו מקודש בזו הרגע"‪.‬‬ ‫דער 'בית אברהם'‪ :‬די סכנה‬ ‫שפירן דאס‪ ,‬ווי דער ס"מ וויל‬ ‫דער אייבערשטער העלפט אונז‬ ‫פון מרה שחורה און די‬ ‫מקטרג זיין און אנדרייען א רעדל‪.‬‬ ‫תשובה צו טון פאר יום הקדוש‪,‬‬ ‫עבודה פון תשובה בשמחה‬ ‫דעריבער ווערן די אידישע נשמות‬ ‫כדי ווען דער טאג קומט אריין‬ ‫בעצם שטעלט זיך דא א שאלה‪:‬‬ ‫פארציטערט‪ ,‬און עס פאלט א‬ ‫זאלן מיר שוין זיין ריין‪.‬‬ ‫דער בעל שם הקדוש זאגט אז‬ ‫בכיה און ַאן התעוררות‪ ,‬כדי מען‬ ‫דאס זענען די געוואלדיגע‬ ‫דער יצר הרע דרייט א רעדל‪.‬‬ ‫זאל חלילה נישט אריינפאלן אין די‬ ‫מינוט'ן און די הרגשים וואס כלל‬ ‫אבער וועלכער איד וויל דען ווערן‬ ‫נעץ פונעם יצר הרע‪.‬‬ ‫ישראל שפירט ווען יום הקדוש‬ ‫איבערגערעדט צום יצר הרע ווען‬ ‫בעצם‪ ,‬אז מען טראכט אריין‬ ‫קומט אריין‪.‬‬ ‫עס קומט אריין יום הקדוש? פאלט‬ ‫גאר געוואלדיגע‬ ‫אין דעם‪ ,‬ליגן דא ָ‬ ‫דען איין ביי א מענטש אין קאפ‬ ‫סודות‪ .‬א מענטש טראכט ָאפט‬ ‫די התעוררות פונעם הייליגן‬ ‫דעמאלטס אפילו א מחשבה דקה‬ ‫דורכ'ן יאר‪ :‬בין איך יא חשוב אין‬ ‫בעל שם הקדוש‪ :‬דער קאמף‬ ‫פון א חטא?‬ ‫הימל? בין איך נישט חשוב? אסאך‬ ‫פונעם יצר הרע פאר יום‬ ‫עס איז דא א שמועס פונעם‬ ‫מאל טראכט א מענטש ביי זיך‪:‬‬ ‫כיפור‬ ‫הייליגן 'בית אברהם' זי"ע (ערב‬ ‫איך פרוביר צו האבן א הרגש ביים‬ ‫דאווענען‪ ,‬א הרגש פון קדושת‬ ‫מיר וועלן דא אביסל ארומרעדן‬ ‫יום כיפור שנת תרצ"א)‪ ,‬וואו ער האט‬ ‫שבת‪ ,‬א תענוג אין א מצוה‪ ,‬אבער‬ ‫גאר גרויסע דברים נפלאים וואס‬ ‫געגעבן א פייערדיגע שמועס‪.‬‬ ‫(וכידוע האט זיך דער הייליגער בעלזער רב זי"ע‬ ‫עס גייט נישט‪ .‬דאס קלאפט א‬ ‫טוט זיך אפ בכניסת ליל יום‬ ‫אויסגעדריקט אויפ'ן בית אברהם אז "ער איז‬ ‫מענטש מורא'דיג אפ‪ ,‬ווייל ער‬ ‫הקדוש‪ ,‬וואס אונזערע הייליגע‬ ‫געווען א שטיק פייער" ‪ -‬און ווי באקאנט האט‬ ‫שפירט אז זיין נשמה איז נישט‬ ‫צדיקים האבן מגלה געווען‪.‬‬ ‫זיך דער בעלזער רב נישט געווארפן מיט קיין‬ ‫ריין‪.‬‬ ‫קודם כל‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫טיטלען)‪.‬‬ ‫בעל שם הקדוש זי"ע (עס ווערט‬ ‫אבער ווען עס קומט ערב יום‬ ‫האט דער הייליגער בית אברהם‬ ‫הקדוש און יעדער איד כאפט א‬ ‫אראפגעברענגט אין 'כתר שם טוב') האט‬ ‫דעמאלטס געזאגט א פייערדיגע‬ ‫ציטער און א יראה‪ ,‬האט אונז דער‬ ‫געזאגט א מורא'דיגע גילוי וואס‬ ‫שמועס‪ ,‬און מיר וועלן נאכזאגן זיין‬ ‫בעל שם הקדוש מגלה געווען‬ ‫טוט זיך אפ ביי כניסת ליל יום‬ ‫לשון‪ .‬ער האט נאכגעזאגט פונעם‬ ‫אז דאס איז ווייל אונזער נשמה‬ ‫הקדוש‪.‬‬ ‫הייליגן קאברינער זי"ע‪:‬‬ ‫שפירט אז דער יצר הרע וויל‬ ‫מיר אלע ווייסן אז די גמרא‬ ‫"ערב יום כיפור לעת ערב‬ ‫אונז פארדרייען‪ .‬אין יענע רגעים‬ ‫זאגט אין מסכת יומא (כ‪ ,‬א) אז‬ ‫מתרבה המרה שחורה והבכיות"‪.‬‬ ‫ווען מיר שפירן די יראה‪ ,‬דארף‬ ‫'השטן' איז בגימטריא שס"ד (‪.)364‬‬ ‫דאס טייטש‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫א מענטש אויפלייכטן און ווערן‬ ‫פרעגט די גמרא‪ :‬עס זענען דאך‬ ‫קאברינער זאגט אז מענטשן ווערן‬ ‫מורא'דיג בשמחה‪ ,‬ווייל דאס איז‬ ‫דא שס"ה (‪ )365‬טעג אין יאר?‬ ‫‪13‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫"וידוי" איז אויך א חלק פון תשובה‬ ‫'שערי תשובה' לרבינו יונה‪ ,‬פונעם‬ ‫נתעורר לתשובה וליראה‪ ,‬אבער‬ ‫‪ -‬ובפרט יום הקדוש איז דא ַאן‬ ‫הייליגן רמ"ק‪ ,‬און פונעם הייליגן‬ ‫מען דארף זיך מורא'דיג היטן‪ ,‬ווייל‬ ‫עקסטערע מצות וידוי ‪ -‬אבער די‬ ‫של"ה הקדוש‪ ,‬אז תשובה איז א‬ ‫דער ס"מ ּפ ַאקט אריין אין די בכיה‬ ‫עיקר נקודה פון תשובה איז קבלה‬ ‫מצות עשה (זע אריכות איבער דעם אין‬ ‫פון ערב יום כיפור ‪ -‬ווען מען גייט‬ ‫אויף ווייטער‪ .‬און די קבלה להבא‬ ‫מאמר 'תשובה')‪ .‬ובפרט תשובה אין יום‬ ‫אריין צו כל נדרי ‪ -‬א באהאלטענע‬ ‫דארף מען טון מיט א שמחה‪.‬‬ ‫כיפור איז א מצות עשה‪ ,‬און מיר‬ ‫מרה שחורה ח"ו‪.‬‬ ‫ווייסן דאך אז א מצות עשה דארף‬ ‫ער זאגט ווייטער‪ :‬דער יצר‬ ‫תשובה אלס א געוואלדיגע‬ ‫מען טון בשמחה‪ .‬פונקט ווי א כזית‬ ‫הרע האט א שליטה שס"ד טעג פון‬ ‫רפואה און דאס צוריקנעמען‬ ‫מצה‪ ,‬די ד' כוסות‪ ,‬די הגדה‪ ,‬און דעם‬ ‫יאר‪ ,‬חוץ יום כיפור‪ .‬ווען עס קומט‬ ‫די פארלוירענע שפע‬ ‫הלל ביים סדר נאכט וואס מ'זאגט‬ ‫ָאן דער הייליגער טאג‪ ,‬פארגינט‬ ‫בשמחה‪ ,‬אזוי אויך דארף מען טון‬ ‫ער נישט די אידישע קינדער‪,‬‬ ‫בס"ד וועלן מיר דא צוצייכענען‬ ‫תשובה בשמחה און מ'דארף מאכן‬ ‫דעריבער ווארפט ער אריין א‬ ‫עטליכע מחשבות וואס וועלן געבן‬ ‫א סעודה‪.‬‬ ‫"דודיא מרה שחורה" ‪ -‬דאס מיינט‬ ‫דעם מענטש דער כח צו טוען‬ ‫א קעסטל מרה שחורה ‪ -‬און ער‬ ‫אבער היות מיר קענען דאך‬ ‫תשובה מיט א שמחה‪.‬‬ ‫לאזט זיי איבער דערמיט‪ ,‬כדי‬ ‫נישט מאכן קיין סעודה אום יום‬ ‫די כלל גדול ביי עבודת השם‬ ‫הקדוש ווייל מ'דארף דאך פאסטן‪,‬‬ ‫מפריע צו זיין די גאנצע עבודת‬ ‫שטייט שוין אין אור החיים הק'‬ ‫ממילא איז דא א מצוה צו עסן‬ ‫יום הקדוש‪ .‬ווער עס איז א שוטה‪,‬‬ ‫אז טאמער מען מאכט די זאך‬ ‫ערב יום כיפור‪ ,‬כדי משלים צו זיין‬ ‫שטארקט זיך נישט דערויף‪ ,‬און‬ ‫געשמאק פאר די 'נפש הגשמי'‪,‬‬ ‫די סעודה מיט דער 'שמחה' אויפ'ן‬ ‫דעם גאנצן יום הקדוש ליגט ער‬ ‫דעמאלטס גייט די 'נשמה'‬ ‫תענית וואס מ'גייט פאסטן מארגן‪.‬‬ ‫אין א מרה שחורה רח"ל‪.‬‬ ‫אויך מיט‪ .‬ממילא וועלן מיר דא‬ ‫א צווייטע מאל ערב יום הקדוש‬ ‫אבער דער חכם איז בשמחה‪,‬‬ ‫אויסרעכענען אפאר מהלכים‬ ‫האט דער הייליגער בית אברהם‬ ‫ווייל דער עיקר תשובה דארף זיין‬ ‫וואס וועט מאכן די נפש הגשמי‬ ‫נאר מיט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז תשובה איז ָ‬ ‫מיט שמחה‪ .‬מיט שמחה וועט ער‬ ‫געשמאק צו תשובה טוען‪:‬‬ ‫שמחה‪ .‬מרירות ‪ -‬ווען א מענטש‬ ‫קענען איבערקערן די אותיות פון‬ ‫א‪ .‬וויבאלד אלע צער‪ ,‬צרות און‬ ‫האט א פארביטערט הארץ ‪ -‬דאס‬ ‫'כרת' צו די אותיות פון 'כתר'‪ .‬דאס‬ ‫יסורים קומען פון עבירות ‪ -‬קומט‬ ‫איז בלויז אן עצה אים צוצוברענגען‬ ‫איז דער פשט פון "וְ גִ יל ּו ִ ּב ְר ָע ָדה"‬ ‫אויס אז תשובה מיינט אז דער‬ ‫צו תשובה‪ ,‬אבער נאכדעם דארף‬ ‫(תהלים ב‪ ,‬יא)‪ .‬מען דארף דינען דעם‬ ‫אייבערשטער איז מוחל א חוב פון‬ ‫די תשובה אליין זיין בשמחה‪ .‬דאס‬ ‫אייבערשטן מיט שמחה און מיט‬ ‫צען מיליאן דאלאר!‬ ‫זענען בערך די הייליגע פייערדיגע‬ ‫יראה‪ ,‬אבער אין פסוק שטייט‬ ‫ב‪ .‬ווי אויך איז מבואר אין‬ ‫ווערטער וואס דער הייליגער בית‬ ‫קודם 'גילו' ‪ -‬ד‪.‬מ‪ .‬שמחה ‪ -‬און‬ ‫די ספרים הקדושים‪ ,‬אז כל זמן‬ ‫אברהם האט אונז איבערגעלאזט‪.‬‬ ‫ערשט נאכדעם 'רעדה'‪.‬‬ ‫א מענטש טוט נישט תשובה‪,‬‬ ‫ממילא דארף מען וויסן‪ ,‬אז ווען‬ ‫דער טעם פון די סעודה ערב‬ ‫גייען חלילה אלע שפע פון זיינע‬ ‫עס קומט אריין אזא הייליגע טאג‪,‬‬ ‫מצוות צו די סט"א‪ .‬קומט אויס‬ ‫יום כיפור אלס שמחה של‬ ‫קומט אוודאי די יראה פון אויבן‪.‬‬ ‫אז תשובה מיינט אז דער רבוש"ע‬ ‫ווי מיר האבן געזאגט בשם דעם‬ ‫מצוה‬ ‫זאגט אז מ'ברענגט צוריק אלע‬ ‫הייליגן רבי ר' פנחס קאריצער זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער בית אברהם‬ ‫ניצוצות און די גאנצע שפע וואס‬ ‫אז די טרערן וואס מ'פארגיסט‬ ‫ממשיך געווען‪ :‬וועגן דעם זאגט די‬ ‫די סטרא אחרא האט פארכאפט‪,‬‬ ‫פארן אור גדול‬ ‫יעצט זענען א 'כלי' ַ‬ ‫גמרא (ברכות ח‪ ,‬ב)‪" ,‬כל האוכל ושותה‬ ‫און יעצט ברענגט מען צוריק די‬ ‫פון יום כיפור‪ ,‬און אוודאי דארף‬ ‫בתשיעי מעלה עליו הכתוב כאילו‬ ‫שפע‪ .‬מ'ברענגט צוריק די שפע‬ ‫מען תשובה טון‪.‬‬ ‫התענה תשיעי ועשירי" ‪ -‬אז ווען‬ ‫פון געזונט‪ ,‬פרנסה‪ ,‬נחת פון די‬ ‫אבער ווי מיר האבן שוין‬ ‫איינער מאכט א סעודה ערב יום‬ ‫קינדער‪ ,‬שלום בית‪ ,‬וכו' וכו'‪.‬‬ ‫געשמועסט אין די אנדערע‬ ‫כיפור‪ ,‬ווערט עס אים גערעכנט‬ ‫ג‪ .‬ווי אויך‪ ,‬איידער דער‬ ‫מאמרים‪ ,‬איז דער עיקר תשובה‬ ‫כאילו ער האט געפאסט צוויי טעג‪.‬‬ ‫מענטש טוט תשובה זענען‬ ‫איז דער חלק פון "קבלה להבא" ‪-‬‬ ‫וואס איז דער ביאור פון דעם?‬ ‫אלע געשמאקייטן פון רוחניות‬ ‫דאס איז די הויפט פונקט‪" .‬חרטה"‬ ‫זאגט דער הייליגער בית‬ ‫פארמאכט‪ ,‬ווייל די סט"א האט‬ ‫איז אויך א חלק פון תשובה‪ ,‬און‬ ‫אברהם דעם יסוד וואס שטייט אין‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪14‬‬ ‫עס איז אזוי געשמאק‪ ,‬אזוי זיס און‬ ‫נאר א 'מעין' פון‬ ‫אבער דאס איז ָ‬ ‫דאס גע'גנב'עט‪ .‬אבער ווען מען‬ ‫לעכטיג‪" .‬קחו עמכם דברים ושובו‬ ‫וואס די עבירה ח"ו טוט‪ .‬בעיקר‬ ‫טוט תשובה‪ ,‬קומט צוריק די‬ ‫אל ה'" ‪ -‬מ'רעדט צום אייבערשטן‬ ‫שפירט מען ערשט אויף יענער‬ ‫שפע פון א תענוג אין א 'נשמת‬ ‫און מ'ווערט אויסגעוואשן!‬ ‫וועלט די אלע צעבראכענע איברים‬ ‫שבת קודש'‪ ,‬מ'ברענגט צוריק‬ ‫תשובה איז דאך אזא‬ ‫וואס די עבירה האט ל"ע גורם‬ ‫די התמדה פון לערנען שעות‬ ‫דער‬ ‫זאך‪.‬‬ ‫געוואלדיגע‬ ‫געווען ‪ -‬אויב מ'טוט נישט קיין‬ ‫רצופות מיט א געשמאק יעדן טאג‪,‬‬ ‫אייבערשטער מעקט אויס די‬ ‫תשובה ח"ו‪.‬‬ ‫און די שפע פון אויפשטיין שבת‬ ‫חובות! ער ברענגט צוריק אלע‬ ‫צומאל האט מען א זכיה אז פון‬ ‫פארטאגס צו לערנען עטליכע‬ ‫מיליאנען און די גאנצע שפע וואס‬ ‫הימל וועקט מען אים אויף און‬ ‫שעה פארן דאווענען מיט א חיות‪.‬‬ ‫די סטרא אחרא האט גע'גנב'עט!‬ ‫מ'ווייזט אים אז זאכן זענען נישט‬ ‫די גאנצע גע'גנב'עטע שפע ‪-‬‬ ‫און ער היילט אויס אלע אברים!‬ ‫בסדר אין זיין סדר היום‪ ,‬אין זיין‬ ‫די מיליאנען וואס די סטרא אחרא‬ ‫א איד האט געטון עבירות ‪ -‬לשון‬ ‫חיי יום יום‪ ,‬און ממילא וועקט ער‬ ‫האט בארויבט ‪ -‬דאס ברענגט‬ ‫הרע‪ ,‬רכילות‪ ,‬וכדומה ‪ -‬ער איז‬ ‫זיך אויף לתשובה ווייל ער זעט‬ ‫מען יעצט צוריק! דאס איז די‬ ‫אראפגעפאלן פון א שפיץ בארג‬ ‫אז דאס גייט נישט און יענץ גייט‬ ‫געוואלדיגע מעלה פון תשובה‪ ,‬און‬ ‫און האט זיך צעבראכן נעבעך‬ ‫נישט‪ .‬ער דארף א ישועה אין איין‬ ‫דעריבער דארף מען עס טון מיט‬ ‫אלע אברים‪ .‬דער רבוש"ע היילט‬ ‫ענין אדער אין א צווייטן ענין‪ ,‬און‬ ‫שמחה און ח"ו נישט מיט קיין מרה‬ ‫אים יעצט אויס‪ ,‬ער מאכט ַאן‬ ‫ער פאנגט זיך ָאן צו כאפן אז ער‬ ‫שחורה‪.‬‬ ‫אפעראציע אום יום כיפור‪ ,‬אבער‬ ‫דארף תשובה טון‪ .‬אבער דער‬ ‫ד‪ .‬ווי אויך דארף מען צו וויסן‪,‬‬ ‫עס איז ָאן יסורים!‬ ‫עיקר וואס ַאן עבירה טוט זעט‬ ‫אז תשובה איז א 'רפואה'‪ .‬דער‬ ‫מען אין די 'עולמות עליונים'‪.‬‬ ‫עס איז אזוי געוואלדיג!‬ ‫נאך הונדערט און צוואנציג יאר‬ ‫עצם חטא‪ ,‬ווי דער הייליגער רבי ר'‬ ‫צום‬ ‫מ'זינגט‬ ‫מ'דאווענט‪,‬‬ ‫זעט מען וואס ַאן עבירה האט‬ ‫מענדלע פון וויטעבסק זי"ע זאגט‪,‬‬ ‫אייבערשטן‪ .‬ווי דער הייליגער‬ ‫אנגעמאכט‪.‬‬ ‫איז אזוי ווי א מענטש וואס איז‬ ‫רבי דוד לייקעס זי"ע האט געזאגט‬ ‫אראפגעפאלן פון א בארג אין א‬ ‫ווען א מענטש טוט תשובה‪,‬‬ ‫ווען ער האט געהערט דעם‬ ‫טאל אריין און האט זיך צעבראכן‬ ‫קומט צו גיין דער בעסטער‬ ‫'זאסלאווער חז'ן' זינגען דעם וידוי‪:‬‬ ‫אלע אברים; דאס איז די עבירה‬ ‫דאקטער‪ ,‬דער רופא נאמן ‪" -‬כי קל‬ ‫"רבוש"ע‪ ,‬ווען נישט די אידישע‬ ‫אליין‪ .‬די עונשים‪ ,‬זאגט ער‪ ,‬זענען‬ ‫מלך רופא נאמן ורחמן אתה"‪.‬‬ ‫חטאים‪ ,‬פון וואו וואלסטו געהאט‬ ‫די 'אפעראציע'‪ .‬לויט'ן הייליגן רבי‬ ‫אזא שיינעם 'סלח לנו'? פון וואו‬ ‫ער איז א רופא נאמן‪,‬‬ ‫‪-‬‬ ‫ר' מענדלע זענען די עונשים א‬ ‫וואלסטו געהאט אזא שיינעם 'על‬ ‫ער נעמט נישט קיין‬ ‫‪-‬‬ ‫ׁ ְ'ש ּפיל' קעגן דעם חורבן וואס די‬ ‫חטא'?‪"...‬‬ ‫געלט‪,‬‬ ‫עבירה אליין טוט צום מענטש‪.‬‬ ‫דערפאר‪ ,‬אין די הייליגע מינוט'ן‬ ‫ער איז דער גרעסטער‬ ‫‪-‬‬ ‫טאקע דא אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫פון כניסת ליל יום הקדוש‪ ,‬ווען מיר‬ ‫מומחה‪.‬‬ ‫בעולם הזה‪ ,‬קען מען נישט‬ ‫קומען יעצט טון תשובה‪ ,‬לאמיר‬ ‫ער מאכט די בעסטע‬ ‫‪-‬‬ ‫אינגאנצן שפירן וואס אן עבירה‬ ‫זיך נישט לאזן פארדרייען פונעם‬ ‫אפעראציע‪,‬‬ ‫נאר‬‫מאכט אלץ ָאן‪ .‬מ'שפירט ָ‬ ‫יצר הרע מיט זיין מרה שחורה‬ ‫און די אפעראציע טוט‬ ‫‪-‬‬ ‫אביסל ‪ -‬מ'פארלירט דעם תענוג‬ ‫ח"ו‪ .‬לאמיר עס טון בשמחה‪ ,‬מיט‬ ‫נישט וויי‪ .‬מ'איז אין בית המדרש‪,‬‬ ‫אינעם דאווענען‪ ,‬אינעם לערנען‪,‬‬ ‫זיסקייט און מיט לעכטיגקייט‪.‬‬ ‫איינגעהילט אין טלית און קיטל‪,‬‬ ‫און אינעם שבת קודש‪.‬‬ ‫‪15‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫תפילת נעילה‬ ‫א גרויסע גאסט ‪' -‬אברהם אבינו' איז דא!‬ ‫גילוי פון די פינף חלקי‬ ‫מענטש אליין ווייסט דאך וואס ער‬ ‫די גרויסקייט פון תפילת‬ ‫הנשמה און די העכסטע‬ ‫האט שוין אפגעטון אין זיין לעבן‪,‬‬ ‫נעילה און די ריינקייט פון א‬ ‫בחינה פון 'יחידה'‬ ‫און ווער ווייסט וואס ער האט‬ ‫אידישע נשמה‬ ‫געטון אין פריערדיגע גלגולים?‬ ‫דער הייליגער אר"י הק' איז‬ ‫דער תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬די‬ ‫מיר ווייסן אז א אידיש קינד‬ ‫מגלה‪ ,‬אז יעדן טאד אינדערפרי‬ ‫אלע עבירות און די אלע מידות‬ ‫האט א נשמה‪ ,‬און די נשמה איז‬ ‫ביי "אלוקי נשמה" זאגן מיר אז‬ ‫רעות זענען בלויז "מחוצה לאדם"‬ ‫לויטער און ריין‪ .‬נאך א זאך ווייסן‬ ‫מיר האבן ‪ 5‬חלקי נשמה וואס‬ ‫‪ -‬פונדרויסן פונעם מענטש‪ .‬דאס‬ ‫מיר‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט‬ ‫איז לויטער און ריין‪ ,‬און דאס איז‬ ‫טייטש‪ ,‬די נשמה אליין איז ריין‪.‬‬ ‫אראפגעשיקט די נשמה אויף דער‬ ‫מרומז אין די ‪ 5‬ווערטער "טהורה‪,‬‬ ‫און דאס זאגן מיר יעדן אינדערפרי‪.‬‬ ‫נאר כדי מען זאל‬ ‫וועלט‪ ,‬נישט ָ‬ ‫"בראתה"‪" ,‬יצרתה"‪" ,‬נפחתה"‪,‬‬ ‫מיר זענען מגלה פארן מענטש‬ ‫זיכער מאכן אז די נשמה בלייבט‬ ‫"נשמה"‪ ,‬וואס דאס זענען מרמז‬ ‫יעדן אינדערפרי‪ :‬פאנג ָאן דיין טאג‬ ‫נאר מען זאל אויך בויען אויף‬ ‫ריין‪ָ ,‬‬ ‫אויף די ‪ 5‬חלקי הנשמה‪" ,‬נפש"‪,‬‬ ‫מיט א ברען‪ ,‬מיט א פייער‪ ,‬מיט א‬ ‫דער נשמה‪ .‬אבער מיר ווייסן אז די‬ ‫"רוח"‪" ,‬נשמה"‪" ,‬חיה"‪" ,‬יחידה"‪.‬‬ ‫קאך! דיין לערנען זאל זיין מיט א‬ ‫נשמה איז מלובש אין א גוף‪ ,‬און‬ ‫קומט דער הייליגער אריז"ל און‬ ‫פייער‪ ,‬דיין דאווענען זאל זיין מיט‬ ‫עס איז דא דער יצר הרע וחילותיו‬ ‫איז אונז מגלה‪ ,‬אז די ‪ 5‬תפילות פון‬ ‫א פייער‪ ,‬דיין מצוה זאל זיין מיט א‬ ‫וואס זיי פרובירן צו כובש זיין די‬ ‫יום הקדוש זענען מרמז אויף די ‪5‬‬ ‫פייער‪ ,‬אלעס זאל זיין מיט אן אש‬ ‫חלקי הגוף און די חלקי הנפש‪.‬‬ ‫חלקי הנשמה‪:‬‬ ‫קודש‪.‬‬ ‫און אפילו צומאל ווען א מענטש‬ ‫מיר האבן געדאווענט פינף‬ ‫איי‪ ,‬דער מענטש זאגט‪" ,‬איך בין‬ ‫האט לשעבר עובר געווען עבירות‬ ‫תפילות‪ ,‬און ביי יעדע תפילה‬ ‫דאך פארשמירט"?‬ ‫ח"ו און ער איז געווען פארזונקען‬ ‫ווערט נתגלה נאך א חלק פון דער‬ ‫נאר‬ ‫איז דער תירוץ‪ ,‬דו ביסט ָ‬ ‫אין מדות רעות רח"ל‪ ,‬דארף מען‬ ‫נשמה‪ .‬און יעצט האלטן מיר ביי‬ ‫פארשמירט פון "אינדרויסן"‪.‬‬ ‫דאך וויסן ווער עס איז געווען דער‬ ‫תפילת נעילה‪ ,‬וואו עס ווערט‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער אלשיך‬ ‫"מרא קמא"? א מענטש דארף זיך‬ ‫נתגלה די "יחידה" שבנשמה‪ ,‬דער‬ ‫הקדוש זאגט אויפ'ן פסוק אין שיר‬ ‫פרעגן‪ :‬ווער איז דא געווען ערשט?‬ ‫העכסטער חלק‪.‬‬ ‫"אל ִּת ְרא ּונִ י ׁ ֶש ֲאנִ י‬‫השירים (א‪ ,‬ו)‪ַ :‬‬ ‫נאך א קשיא דארף א מענטש‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער 'פני‬ ‫ׁ ְש ַח ְרח ֶֹרת ׁ ֶש ׁ ּ ְשזָ ַפ ְתנִ י ַה ׁ ּ ָש ֶמ ׁש"‪ ,‬און‬ ‫זיך פרעגן‪ :‬ווער און וואס איז מיין‬ ‫יהושע' זי"ע זאגט אין מסכת‬ ‫דער הייליגער אלשיך הקדוש איז‬ ‫שורש?‬ ‫ברכות (דף י')‪ ,‬אז ווען דוד המלך‬ ‫"כ ָא ֳהלֵ י ֵק ָדר"‪,‬‬ ‫מאריך אז פונקט ווי ְּ‬ ‫די געצעלטן אין די מדבריות וואס‬ ‫דער תירוץ אויף דעם איז דאס‬ ‫האט געדאווענט און געזאגט‬ ‫ווערן שמוציג‪ ,‬אבער נאכדעם‬ ‫וואס מיר זאגן יעדן אינדערפרי‪:‬‬ ‫פינף מאל ָ ּ‬ ‫"ב ְרכִ י נַ ְפ ׁ ִשי" קעגן די‬ ‫וואשט מען עס אפ‪.‬‬ ‫"אלקי נשמה שנתת בי טהורה‬ ‫פינף חלקי הנשמה‪ ,‬זאגט דער פני‬ ‫היא"‪ .‬דער רבוש"ע האט דיר‬ ‫יהושע אז די "יחידה" וועט נתגלה‬ ‫די זעלבע זאך איז אויך ביי א‬ ‫געגעבן א נשמה וואס איז ריין‪.‬‬ ‫ווערן לימות המשיח‪ .‬יעדע יום‬ ‫איד‪ :‬א אידישע נשמה קען נאר‬ ‫כיפור איז א צייט וואס עס ווערן‬ ‫ווערן שמוציג און פארשמירט פון‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬יעדער איינער‬ ‫נתגלה אלע פינף חלקי הנשמה‪ ,‬און‬ ‫אינדרויסן‪ ,‬אבער נאכדעם וואס‬ ‫וועט פרעגן א קשיא‪ :‬וואס מיינט‬ ‫דער פינפטער חלק ווערט נתגלה‬ ‫מען וואשט עס אפ‪ ,‬איז זי לויטער‬ ‫עס איז ריין?‬ ‫יעצט ביי דער תפילה פון נעילה‪.‬‬ ‫און ריין‪.‬‬ ‫"לב יודע מרת נפשו"‪ ,‬דער‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪16‬‬ ‫געשען דעם יאר יום כיפור‪.‬‬ ‫יחידה שבנשמה‪.‬‬ ‫די כח הנורא פון יום הקדוש‬ ‫ער פארציילט דארט אזוי‪ :‬אין‬ ‫דער כח נפלא פון תפילת‬ ‫דער הייליגער מיטעלער רבי‬ ‫'חברון' זענען געווען גאר גאר‬ ‫נעילה‬ ‫פון ליובאוויטש זי"ע‪ ,‬אין זיין ספר‬ ‫גרויסע לייט‪ .‬ער זאגט זיי זענען‬ ‫'עטרת ראש' אויף יום כיפור (דף‬ ‫חסידי עליון‪ ,‬אבער זיי האבן‬ ‫נאכדעם זאגט ער א צווייטע‬ ‫כ"ז עמוד א')‪ ,‬איז מסביר דארט אז‬ ‫נעבעך נישט געהאט קיין מנין‬ ‫זאך‪ :‬ווען עס קומט נעילה‪" ,‬וישוב‬ ‫מיר טרעפן א מורא'דיגע זאך‪:‬‬ ‫דורכאויס די וואך‪ .‬שבת און יום‬ ‫אל ה' באמת באותה שעה דוקא‪,‬‬ ‫יום הקדוש‪ ,‬אפילו מענטשן וואס‬ ‫טוב פלעגן אריינקומען מענטשן‬ ‫שהוא בגמר חתימה דנעילה‬ ‫זענען נעבעך נישט געקומען אין‬ ‫פון די ארומיגע דערפלעך און‬ ‫כידוע"‪ .‬ביי נעילה ווערט דעמאלט‬ ‫ביהמ"ד א גאנץ יאר און האלטן זיך‬ ‫מען פלעגט משלים זיין דעם מנין‪,‬‬ ‫נתגלה דער פינפטער חלק פון‬ ‫ווייט פון אידישקייט‪ ,‬קומען יום‬ ‫בפרט ראש השנה און יום הקדוש‪,‬‬ ‫דער נשמה‪ ,‬די יחידה‪ ,‬וואס דאס‬ ‫הקדוש אריין אין ביהמ"ד‪.‬‬ ‫וואס דעמאלט קומט יעדער אריין‬ ‫איז די בחינה פון ימות המשיח‪ ,‬און‬ ‫ער איז מסביר אז דאס איז ווייל‬ ‫משלים צו זיין דעם מנין‪.‬‬ ‫דעמאלט וויינט מען גאר שטארק‪.‬‬ ‫יום כיפור איז ַאן "עלמא דחירות"‪,‬‬ ‫איין יאר‪ ,‬זאגט ער‪ ,‬איז געקומען‬ ‫און מען זעט עס טאקע בחוש אין‬ ‫עס איז א בחינה פון יובל און א‬ ‫ערב יום כיפור‪ ,‬און פלוצלינג זעען‬ ‫ביהמ"ד‪.‬‬ ‫בחינה פון ימות המשיח‪ ,‬וואס‬ ‫זיי אז עס ווערט שוין לעת ערב און‬ ‫די עדות וואס דער מיטעלער‬ ‫דעמאלט שטייט‪" :‬ובאו האובדים‬ ‫זיי האבן בלויז ניין מענטשן‪ .‬זיי‬ ‫רבי האט געזאגט זעט מען יאר‪-‬‬ ‫בארץ אשור והנדחים בארץ‬ ‫האבן אויסגעפונען אז די מענטשן‬ ‫איין יאר‪-‬אויס אין ביהמ"ד; ווען‬ ‫מצרים והשתחוו לה' בהר הקודש‬ ‫פון די ארומיגע דערפלעך קומען‬ ‫עס קומט צו נעילה‪ ,‬איז דער‬ ‫בירושלים"‪.‬‬ ‫נישט‪ ,‬ווייל זיי זענען געגאנגען‬ ‫גאנצער ביהמ"ד א קאך‪ ,‬אלע‬ ‫ער איז מסביר אז עס זענען‬ ‫פראווען דעם יום הקדוש אין‬ ‫זענען צדיקים‪ ,‬און אלעס קאכט ווי‬ ‫דא נשמות וואס זענען בחינות‬ ‫ירושלים‪ .‬זיי זענען געווען אין א‬ ‫א פייער‪.‬‬ ‫פון 'אובדים' און עס זענען דא‬ ‫מורא'דיגן בצער גדול און האבן‬ ‫בחינות פון 'נדחים'‪ ,‬נשמות וואס‬ ‫גאר שטארק געוויינט‪.‬‬ ‫די מורא'דיגע מעשה פון‬ ‫גאר ווייט‪ ,‬אבער זיי‬ ‫גאר ָ‬ ‫זענען ָ‬ ‫ער זאגט ווייטער‪" ,‬השמש כבר‬ ‫אברהם אבינו אין חברון און‬ ‫קומען 'והשתחוו לה' בהר הקדש‬ ‫נט"ה‪ ,‬עס האט שוין אנגעהויבן צו‬ ‫דער סוד פון בך חותמין‬ ‫בירושלים'‪ .‬ווען פאסירט דאס?‬ ‫ווערן ממש די צייט פון כל נדרי‪,‬‬ ‫ווען משיח וועט קומען‪.‬‬ ‫ווען פלוצלינג האבן זיי געזען ַאן‬ ‫בעזרת השם‪ ,‬גייען מיר יעצט‬ ‫זען נאך א מורא'דיגע זאך וואס‬ ‫זאגט דער הייליגער מיטעלער‬ ‫"איש זקן בא מרחוק"‪ .‬זיי האבן זיך‬ ‫רבי‪ :‬יום כיפור איז א צייט פון יובל‪,‬‬ ‫מורא'דיג געפרייט‪ ,‬און ווען ער איז‬ ‫געשעט ביי דער תפילה פון נעילה‪.‬‬ ‫און דעמאלט ווערט נתגלה אויף‬ ‫אנגעקומען האבן זיי אים שנעל‬ ‫דער הייליגער 'תפארת שלמה'‬ ‫דער וועלט אזא לעכטיגקייט אז‬ ‫אנגעגרייט א סעודה המפסקת‪.‬‬ ‫זי"ע אין פרשת לך לך ברענגט‬ ‫די אלע נשמות קומען אויך אריין‬ ‫אבער דער עלטערער איד האט‬ ‫פונעם ספר 'עמק המלך'‪ ,‬פון‬ ‫אין ביהמ"ד‪ .‬און ער זאגט אז דאס‬ ‫זיי געבענטשט און געזאגט אז ער‬ ‫די גדולי המקובלים‪ .‬אין זיין‬ ‫איז בפרט ביי נעילה‪ .‬ביי נעילה‪,‬‬ ‫האט שוין געגעסן אויפ'ן וועג‪ .‬דער‬ ‫ספר עמק המלך (הקדמה ג' פרק ה')‪,‬‬ ‫זאגט ער‪ ,‬אפילו די מענטשן ‪ -‬און‬ ‫זקן האט מצטרף געווען צו אלע‬ ‫פארציילט ער א מעשה נורא וואס‬ ‫זיין לשון איז‪" :‬הגם הקל שבקלים‬ ‫תפילות‪ ,‬און א גאנצן יום הקדוש‬ ‫האט פאסירט אין דער שטאט‬ ‫שנקרא עובד ונדח‪ ,‬שאיבד עצמו‬ ‫האט מען אים מורא'דיג מכבד‬ ‫חברון‪ .‬און נאכדעם וועט מען זען‬ ‫בפריקת עול לגמרי ונדחה בכל‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫ווי דער הייליגער תפארת שלמה‬ ‫עבירות החמורות שבעולם" ‪-‬‬ ‫מוצאי יום הקדוש האט זיך‬ ‫טייטשט עס אריין‪ ,‬אז יעדעס יאר‬ ‫זאגט ער‪ ,‬די ערשטע זאך איז‪" :‬גם‬ ‫אנגעהויבן א געפעכט צווישן זיי‪,‬‬ ‫יום הקדוש ביי נעילה זענען מיר‬ ‫הוא בכה יבכה במר נפשו ביום‬ ‫ווער עס זאל זוכה זיין צו האבן‬ ‫אויך זוכה דערצו‪.‬‬ ‫כיפור"‪ .‬ער וויינט מורא'דיג יום‬ ‫דעם גאסט‪ ,‬דעם זקן וואס האט‬ ‫וזל"ק‪" :‬אודיע לכם בני אלקים‬ ‫כיפור‪ .‬ווי דער מיטעלער רבי האט‬ ‫מצטרף געווען צום מנין‪ .‬האבן זיי‬ ‫חיים אשר נעשה בחברון דבר‬ ‫מסביר געווען‪ ,‬איז דאס ווייל עס‬ ‫מחליט געווען צו מאכן א גורל‪ ,‬און‬ ‫פלא ביום הכפורים"‪ .‬איך גיי אייך‬ ‫איז א בחינה פון יובל‪ ,‬א בחינה פון‬ ‫דער גורל איז אויסגעפאלן אויפ'ן‬ ‫פארציילן א מעשה פלא וואס איז‬ ‫משיח‪ ,‬און עס ווערט נתגלה די‬ ‫‪17‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫די אבות הקדושים ביי די תקיעות‪.‬‬ ‫אבינו און דאווענט מיט אונז‪ .‬זאגט‬ ‫חזן‪ .‬דער חזן‪ ,‬דער בעל תפילה‬ ‫יעצט זאגט אונז דער תפארת‬ ‫דער הייליגער תפארת שלמה‪ ,‬אז‬ ‫פון חברון‪ ,‬איז געווען ַאן איש‬ ‫שלמה‪ ,‬אז אברהם אבינו במיוחד‬ ‫ער בלייבט ביז תפילת נעילה‪ ,‬ווייל‬ ‫נאר ער‬ ‫נאר דאס‪ָ ,‬‬ ‫חסיד‪ ,‬און נישט ָ‬ ‫איז דא מיט אונז ביז די חתימה‪ ,‬און‬ ‫אברהם אבינו וויל מאכן זיכער אז‬ ‫פלעגט ביינאכט זען חזיונות און‬ ‫דאס איז מרומז אין "והיה ברכה"‪.‬‬ ‫אלע תפילות גייען ארויף און ווערן‬ ‫נבואות אין זיינע חלומות‪ .‬דער‬ ‫דאס מיינט אז כאטש אלע אבות‬ ‫גוט פארשלאסן‪ ,‬כדי דער סטרא‬ ‫חזן האט געבעטן דעם עלטערן‬ ‫הקדושים זענען דא מיט אונז‪ ,‬ווי‬ ‫אחרא זאל גארנישט צונעמען‬ ‫איד ער זאל קומען מיט אים‪ ,‬און‬ ‫די צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬איז‬ ‫פונעם שפע‪.‬‬ ‫נאר‬‫זיי זענען געגאנגען אהיים‪ .‬ווי ָ‬ ‫אבער "בך חותמין" ‪ -‬אברהם אבינו‬ ‫זאגט דער הייליגער תפארת‬ ‫ער קומט ָאן צום טיר‪ ,‬דרייט ער‬ ‫איז דא במיוחד‪.‬‬ ‫שלמה‪ ,‬דאס איז דער פשט אין‬ ‫זיך אויס צו מכבד זיין דעם זקן ער‬ ‫וואס מיינט דאס אז אברהם‬ ‫רש"י וואס זאגט "בך חותמין" ‪-‬‬ ‫זאל אריינגיין‪ ,‬און פלוצלינג ואיננו!‬ ‫אבינו איז במיוחד דא? לכאורה‪,‬‬ ‫אז דער אייבערשטער זאגט פאר‬ ‫ופרח לו איש האמת‪ ,‬ער זעט אים‬ ‫אלע פון די הייליגע אבות זענען‬ ‫אברהם אבינו "והיה ברכה"‪ ,‬דו‬ ‫מער נישט‪.‬‬ ‫דא אין די הייליגע טעג ‪ -‬וואו עס‬ ‫וועסט זיין א ברכה און מיט דיר‬ ‫מען האט אים אנגעהויבן‬ ‫שטייט פון 'חתם סופר'‪' ,‬בית אהרן'‪,‬‬ ‫וועט מען חותם זיין‪( .‬הגם אין די ערשטע‬ ‫זוכן איבעראל‪ ,‬אבער מען האט‬ ‫'ישמח משה' ועוד?‬ ‫ברכה דערמאנט מען אלע דריי אבות‪ ,‬איז אבער‬ ‫אים נישט געטראפן‪ .‬די אלע‬ ‫די חתימת הברכה נאר מיט "מגן אברהם")‪.‬‬ ‫געהויבענע אידן דארט זענען‬ ‫נאר‪ ,‬דער ביאור הענין געפינען‬ ‫ָ‬ ‫מיר אין זוהר הקדוש ביי די‬ ‫רש"י קומט דא מרמז זיין אויף‬ ‫געווען מורא'דיג צעבראכן‪ .‬זיי‬ ‫אושפיזין אז יעדן טאג קומט אן‬ ‫תפילת נעילה פון יום הקדוש‪ ,‬אז‬ ‫האבן געטראכט אז מסתמא וויל‬ ‫אנדערער אושפיזא‪ ,‬אבער אברהם‬ ‫יעדעס יאר קומט אברהם אבינו‬ ‫ער נישט נהנה זיין פון זיי‪ ,‬אדער‬ ‫אבינו קומט יעדן טאג בראש‪ .‬דאס‬ ‫דאווענען און "בך חותמין" ‪ -‬ער‬ ‫אפשר איז דא ח"ו א פגם אין זיי‪.‬‬ ‫מיינט אז אפילו דעם צווייטן טאג‬ ‫מאכט זיכער צו זיין דארט ביז‬ ‫ביינאכט האט דער חזן‪ ,‬וואס‬ ‫ווען עס איז די אושפיזיא פון יצחק‪,‬‬ ‫תפילת נעילה צו פארזיכערן "והיה‬ ‫פלעגט זען חזיונות נבואה בלילה‪,‬‬ ‫אדער דעם דריטן טאג ביי יעקב‪,‬‬ ‫ברכה"‪ ,‬אז אידישע קינדער זאלן‬ ‫גע'חלומ'ט ווי דער עלטערער איד‬ ‫איז אברהם אבינו אויך דא‪ .‬ער איז‬ ‫באקומען אלע ברכות‪.‬‬ ‫קומט צו אים און זאגט אים‪" :‬אני‬ ‫אייביג בראש‪.‬‬ ‫אברהם אבינו עליו השלום‪ .‬איך‬ ‫דער חיזוק הנורא אז אברהם‬ ‫בין געקומען משלים זיין דעם מנין‪,‬‬ ‫דער ביאור הענין איז‪ ,‬ווי עס‬ ‫שטייט אין זוהר הקדוש‪ ,‬אינעם‬ ‫אבינו און די מדת החסד‬ ‫ווייל איך האב געזען אייער צער און‬ ‫אריז"ל און אין אלע ספרים‬ ‫באגלייטן אונז ביי נעילה‬ ‫איך האב נישט געוואלט איר זאלט‬ ‫הקדושים‪ ,‬אז אברהם אבינו איז‬ ‫ווען א מענטש הערט אזא‬ ‫זיין בצער יום הקדוש"‪.‬‬ ‫די מדת החסד‪ ,‬און מיר ווייסן אז‬ ‫תפארת שלמה‪ ,‬אז אברהם אבינו‬ ‫אברהם אבינו האט אים‬ ‫עס שטייט "חסד קל כל היום"‪.‬‬ ‫איז דא מיט אונז און ער מאכט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז וויבאלד זיי זענען‬ ‫"חסד קל כל היום" איז מרמז‬ ‫זיכער ביי תפילת נעילה אז אלע‬ ‫געווען בצער און האבן געוויינט‪,‬‬ ‫אויף די בחינה פון אברהם אבינו‬ ‫תפילות גייען ארויף‪ ,‬איז דאס דאך‬ ‫האבן זיי זוכה געווען אז ער זאל‬ ‫וואס איז דער מדה פון חסד "כל‬ ‫א חיזוק נורא‪ .‬מען דארף טאנצן‬ ‫קומען‪ .‬דער עמק המלך ענדיגט‬ ‫היום" ‪ -‬יעדן טאג קומט ער ביי‬ ‫פאר שמחה‪" ,‬אשרינו מה טוב‬ ‫צו‪ ,‬אז אינדערפרי האט דער חזן‬ ‫די אושפיזין‪ .‬דער יסוד שטייט אין‬ ‫חלקינו"‪ ,‬אז מיר זענען אידישע‬ ‫דאס פארציילט פאר אלעמען און‬ ‫אריז"ל אין 'פרי עץ חיים' (שער חג‬ ‫קינדער און מיר קענען דינען‬ ‫זיי האבן זיך מורא'דיג געפרייט‪ .‬זיי‬ ‫הסוכות פרק א')‪.‬‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬און אז מיר‬ ‫האבן געדאנקט דעם אייבערשטן‬ ‫דער הייליגער רבי ר' פנחס‬ ‫האבן אזעלכע אבות הקדושים‬ ‫פאר'ן זכות אז אברהם אבינו האט‬ ‫קאריצער זי"ע זאגט אין 'אמרי‬ ‫וואס האבן אונז אזוי אינזין‪ .‬דער‬ ‫זיך מצרף געווען צו זיי‪ ,‬און ער‬ ‫פנחס' (אות תקנ"ט) אויפ'ן פסוק‬ ‫הייליגער חתם סופר זאגט טאקע‬ ‫ענדיגט צו‪" :‬אמן וכן יהי רצון"‪.‬‬ ‫"ואברהם זקן בא בימים"‪ ,‬אז דאס‬ ‫אז די אבות הקדושים קומען‬ ‫דער תפארת שלמה זאגט אויף‬ ‫קומט מרמז זיין אז אברהם אבינו‪,‬‬ ‫דאווענען מיט אונז די הייליגע‬ ‫דעם א דבר נורא מאוד‪ .‬די מעשה‬ ‫די מדת החסד‪" ,‬בא בימים" ‪ -‬ער‬ ‫טעג‪ ,‬און דער הייליגער בית אהרן‬ ‫שפילט זיך אפ יעדעס יאר יום‬ ‫קומט יעדן טאג פון די אושפיזין‪.‬‬ ‫זאגט אז מיר האבן ממשיך געווען‬ ‫הקדוש‪ .‬יעדעס יאר קומט אברהם‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪18‬‬ ‫אנשרייבן א גוטע חתימה טובה‪,‬‬ ‫אבינו איז בראש ווייל "ואברהם זקן‬ ‫די זעלבע זאך איז דא אויך‪:‬‬ ‫בא בימים"‪ .‬און ווי דער הייליגער‬ ‫אוודאי ביי די הייליגע טעג קומען‬ ‫א גוט געבענטשט יאר און כל טוב‬ ‫'תפארת שלמה' זאגט‪" ,‬בך חותמין"‬ ‫אלע אבות הקדושים‪ ,‬ווי עס‬ ‫‪ -‬מיט די מדת החסד‪ .‬אברהם אבינו‬ ‫שטייט פונעם 'חתם סופר' און‬ ‫וטוב!‬ ‫מאכט זיכער אז מען זאל אונז‬ ‫פונעם 'בית אהרן'‪ ,‬אבער אברהם‬ ‫תשובה‬ ‫די מצוה פון תשובה דארף מען טון מיט א פרייליכקייט‬ ‫אז א מענטש זאל זאגן אז ער איז‬ ‫צוליב כמה וכמה סיבות‪ .‬אין דעם‬ ‫תשובה איז א מצוות עשה ‪-‬‬ ‫גארנישט ווערד; דאס הייסט נישט‬ ‫שיעור גייען מיר זיך אביסל מסביר‬ ‫נישט אנדערש ווי אלע מצוות‬ ‫חרטה‪ .‬חרטה מיינט אז ס'טוט אים‬ ‫זיין לויט די ספרים הקדושים‪,‬‬ ‫וואס מען דארף טון בשמחה‬ ‫וויי אז ער האט מצער געווען מלך‬ ‫און מיר וועלן זען דרכי צדיקים‬ ‫מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא‪.‬‬ ‫און סיפורי צדיקים‪ ,‬וואס האבן‬ ‫תשובה איז א מצות עשה‪,‬‬ ‫פארשטייט זיך אז אין דעם אליין‬ ‫אונז איבערגעלאזט מורא'דיגע‬ ‫פונקט ווי אלע מצות עשה'ס‪ .‬און‬ ‫זענען דא כמה וכמה מדרגות‪ .‬עס‬ ‫הדרכות מסביר צו זיין פארוואס‬ ‫פונקט אזוי ווי יעדע מצות עשה‬ ‫איז דא די 'חלק הבושה'‪ ,‬און נאך‬ ‫דער מענטש ווערט צעבראכן‬ ‫דארף מען טון בשמחה‪ ,‬דארף מען‬ ‫מדריגות וואס ווערן נכלל אין‬ ‫ווען ס'קומט צום ענין פון תשובה‪.‬‬ ‫אויך תשובה טון בשמחה‪.‬‬ ‫חרטה‪.‬‬ ‫ובעזה"י וועלן מיר זען א שטיקל‬ ‫אזוי שטייט אין זוהר הקדוש‬ ‫די צווייטע זאך איז 'קבלה על‬ ‫בהירות און קלארקייט אין דעם‪,‬‬ ‫(ויקרא דף ח')‪ ,‬און אזוי שטייט אויך‬ ‫העתיד'‪ :‬וואס דאס איז דער עיקר‬ ‫אז ווען א מענטש וועט צוקומען‬ ‫אינעם רמ"ק באריכות אין זיין‬ ‫התשובה ‪ -‬אז א מענטש זאל זיך‬ ‫צו די סוגיא פון תשובה‪ ,‬וועט ער‬ ‫פירוש 'אור יקר' אויפ'ן זוהר‬ ‫מקבל זיין פון היינט און ווייטער‬ ‫ממש טאנצן פאר שמחה‪.‬‬ ‫הקדוש‪ .‬אזוי שטייט אויך אינעם‬ ‫אויפצוהערן צו טון די עבירה‪,‬‬ ‫רמ"ק אין זיין ספר 'עבודת יום‬ ‫פשוטו כמשמעו‪ .‬אויף דעם זאגט‬ ‫די דריי חלקים פון תשובה‪:‬‬ ‫כיפור'‪ .‬און אזוי שטייט אינעם‬ ‫די גמרא‪ ,‬אז א רשע גמור וואס‬ ‫חרטה‪ ,‬קבלה אויף ווייטער‪,‬‬ ‫הייליגן 'שערי תשובה' לרבינו‬ ‫האט מקדש געווען ַאן אשה‬ ‫און וידוי‬ ‫יונה (שער ד' אות ט')‪ .‬אזוי שטייט‬ ‫"על מנת שאני צדיק גמור"‪ ,‬איז‬ ‫אויך אינעם של"ה הקדוש (מסכת‬ ‫די ערשטע זאך דארף מען‬ ‫זי מקודשת‪ ,‬ווייל "שמא הרהר‬ ‫יומא פרק תורה אור אות ב')‪ ,‬אינעם‬ ‫וויסן‪ ,‬אז תשובה איז איינגעטיילט‬ ‫תשובה" ‪ -‬אפשר האט ער מהרהר‬ ‫'תפארת שלמה' (פרשת ויגש)‪ ,‬און‬ ‫אין דריי חלקים‪ :‬ס'איז דא דער‬ ‫געווען בתשובה‪.‬‬ ‫אזוי שטייט פונעם הייליגן רבי ר'‬ ‫חלק החרטה‪ ,‬דער חלק הקבלה‬ ‫זאגט דער הייליגער 'בני‬ ‫אלימלך‪ ,‬פונעם הייליגן שינאווער‬ ‫על העתיד‪ ,‬און דער חלק הוידוי‪.‬‬ ‫יששכר' זי"ע‪ ,‬אז בפשטות קען עס‬ ‫(עס איז דא כמה וכמה חלקים אין תשובה וואס‬ ‫רב אינעם 'דברי יחזקאל'‪ ,‬אינעם‬ ‫נישט מיינען חרטה‪ ,‬ווייל חרטה‬ ‫ווערן מבואר אין רמב"ם און באריכות אין 'שערי‬ ‫'בית אברהם' (ערב יום כיפור)‪ ,‬און‬ ‫איז א זייער טיפע זאך וואס קען‬ ‫תשובה' לרבינו יונה‪ ,‬אבער דאס איז אלץ איז‬ ‫אינעם 'שם משמואל' (פרשת ויגש) ‪-‬‬ ‫נישט געשען אין איין רגע‪ .‬אבער‬ ‫נכלל אין די ‪ 3‬חלקים‪ .‬ועוד חזון למועד)‪.‬‬ ‫אז תשובה איז א מצות עשה וואס‬ ‫קבלה על העתיד קען יא זיין אין‬ ‫'חרטה' מיינט‪" :‬ס'טוט מיר וויי‬ ‫מ'דארף טון בשמחה‪.‬‬ ‫איין רגע! און דאס פאסירט בשעת‬ ‫אז איך האב מצער געווען דעם‬ ‫די סיבה פארוואס מענטשן‬ ‫א מענטש איז מהרהר בתשובה ‪-‬‬ ‫אייבערשטן"‪ .‬חרטה מיינט נישט‬ ‫ווערן אינגאנצן צעבראכן ווען‬ ‫אז פון יעצט און ווייטער הערט ער‬ ‫אז א מענטש זאל אריינפאלן אין‬ ‫ס'קומט צו די סוגיא פון תשובה‬ ‫אויף צו טון די עבירה‪.‬‬ ‫א יאוש‪ ,‬און חרטה מיינט נישט‬ ‫און זיי טוען עס נישט בשמחה‪ ,‬איז‬ ‫‪19‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫מיר גייען יעצט זאגן פינף נקודות‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער 'בני‬ ‫נאכדעם איז דא דער דריטער‬ ‫בעניני עולם הזה‪ ,‬צו זען ווי אזוי א‬ ‫יששכר' זי"ע איז מדייק‪ ,‬אז ווען‬ ‫חלק התשובה פון 'וידוי'‪ :‬מ'דארף‬ ‫מענטש שפרינגט פאר שמחה ווען‬ ‫דער רשע האט מקדש געווען‬ ‫זאגן "חטאתי עויתי פשעתי"‪.‬‬ ‫ער גייט ארויס מאפילה לאורה‪.‬‬ ‫א פרוי‪ ,‬און געזאגט‪" :‬הרי את‬ ‫ס'איז דא א מחלוקת אין די גמרא‬ ‫נאכדעם וועט א מענטש קענען‬ ‫מקודשת לי על מנת שאני צדיק‬ ‫צווישן רבי עקיבא און די חכמים‬ ‫מאכן א פשוט'ן קל וחומר‪ ,‬אז ביי די‬ ‫גמור"‪ ,‬איז זי מקודשת‪ .‬ער האט‬ ‫צי מ'דארף מפרש זיין דעם חטא‪.‬‬ ‫מצוה פון תשובה דארף ער זיכער‬ ‫דאך אפילו קיין וידוי נישט געזאגט‪,‬‬ ‫מיר פסק'נען להלכה אז עס איז‬ ‫טאנצן פאר שמחה‪.‬‬ ‫און פונדעסטוועגן איז זי מקודשת‪,‬‬ ‫נישט מעכב‪( ,‬עי' שו"ע או"ח סי' תר"ז‬ ‫ווייל דער עיקר התשובה לעיכובא‬ ‫ס"ב)‪ .‬פונדעסטוועגן האט מען‬ ‫משל א'‬ ‫נאר דער חלק פון קבלה לעתיד‪,‬‬ ‫איז ָ‬ ‫מתקן געווען א וידוי על פי אותיות‬ ‫און דאס קען מען מאכן אין 'איין‬ ‫א"ב; עס שטייען שוין כמה וכמה‬ ‫פארשטעלן א מעשה‬ ‫לאמיר זיך ָ‬ ‫רגע'‪.‬‬ ‫טעמים אין די פוסקים פארוואס‬ ‫פון א מענטש וואס איז א מולטי‪-‬‬ ‫ווען א מענטש הערט דעם יסוד‪,‬‬ ‫מ'האט מתקן געווען ארויסצוזאגן‬ ‫מיליאנער‪ ,‬און איבער נאכט האט‬ ‫ווערט אים מורא'דיג לייכטער‬ ‫דעם וידוי אויפ'ן א"ב‪ ,‬ובפרט ביי‬ ‫ער נעבעך פארלוירן זיין גאנצע‬ ‫אויפ'ן הארץ‪ ,‬ווייל ער פאנגט ָאן‬ ‫יום כיפור זאגט מען די גאנצע‬ ‫פארמעגן‪ .‬ס'איז נישט שייך מסביר‬ ‫צו זען אז דער עיקר התשובה איז‬ ‫נוסחאות פון 'על חטא'‪ .‬אבער‬ ‫צו זיין די צובראכנקייט פון אזא‬ ‫נישט צו טראכטן פונעם עבר און‬ ‫בעצם‪ ,‬מעיקר הדין‪ ,‬איינמאל‬ ‫מענטש‪ .‬אויסער זיין צובראכנקייט‬ ‫נישט אריינצוגיין אין א מורא'דיגע‬ ‫מ'האט געזאגט "חטאתי עויתי‬ ‫איז ער ממש עלול לסכן את נפשו‪.‬‬ ‫נאר דער עיקר פון‬ ‫צובראכנקייט‪ָ ,‬‬ ‫פשעתי"‪ ,‬האט מען יוצא געווען די‬ ‫פלוצלינג קומט ָאן א ידיד‪ ,‬ער גיט‬ ‫תשובה איז להבא‪ .‬דאס איז דער‬ ‫מצוה פון וידוי‪.‬‬ ‫אים א טשעק און זאגט אים‪" :‬דא‬ ‫האסטו דעם גאנצן סכום וואס דו‬ ‫ערשטער יסוד וואס מ'דארף וויסן‪:‬‬ ‫וואס איז די תשובה וואס איז מעכב‪.‬‬ ‫די צעבראכנקייט און יאוש‬ ‫האסט פארלוירן!" ‪ -‬קען מען זיך‬ ‫און ווען מיר ווערן יעצט געוואויר‬ ‫פונעם מענטש ווייל ער לייגט‬ ‫פארשטעלן אז דער מענטש וואלט‬ ‫נישט געטאנצן פאר שמחה?‪.‬‬ ‫אז דער עיקר איז להבא‪ ,‬מאכט עס‬ ‫נישט דעם עיקר דגוש אויף די‬ ‫דאס איז א קל וחומר בן בנו של‬ ‫פרייליך דאס הארץ‪.‬‬ ‫'קבלה להבא'‬ ‫קל וחומר‪:‬‬ ‫די גאנצע סיבה פארוואס‬ ‫יעצט איז דא א שאלה‪ :‬וועלכע‬ ‫ווען א מענטש טוט נעבעך‬ ‫מענטשן קוקן אן די גאנצע‬ ‫חלק התשובה איז מעכב?‬ ‫עבירות ח"ו‪ ,‬ובפרט ווען ער רעדט‬ ‫סוגיא פון תשובה מיט אזא מין‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬וועלכער חלק‬ ‫לשון הרע און רכילות‪ ,‬נעמט מען‬ ‫טונקלקייט‪ ,‬צעבראכנקייט און‬ ‫פון חרטה‪ ,‬קבלה אדער וידוי‪ ,‬איז‬ ‫אים נעבעך צו גאנצטע מיליאנען!‬ ‫יאוש‪ ,‬איז ווייל זיי לייגן דעם עיקר‬ ‫מעכב אזוי ווייט אז אויב דו טוסט‬ ‫פון פרנסה ועוד ח"ו‪.‬‬ ‫דגוש פון די תשובה אויף די חרטה‬ ‫עס נישט הייסט עס בכלל נישט‬ ‫על העבר‪ ,‬און זיי לייגן נישט דעם‬ ‫קיין תשובה?‬ ‫אוודאי ווייסן מיר אז קיין‬ ‫עיקר דגוש אויף די קבלה להבא‪.‬‬ ‫איין מצוה אדער דבר טוב ווערט‬ ‫און וועלכע זאך איז א מצוה?‬ ‫ווען זיי ווייסן דאס און ווערן דאס‬ ‫נישט פארלוירן‪ ,‬אבער בשעת‬ ‫עס שטייט קלאר אין 'שערי‬ ‫געוואויר‪ ,‬ווערט דאס גאנצע הארץ‬ ‫א מענטש האט נאכנישט געטון‬ ‫תשובה' לרבינו יונה אז דער עיקר‬ ‫באלאכטן‪.‬‬ ‫קיין תשובה‪ ,‬געפינט זיך די גאנצע‬ ‫איז 'קבלה להבא' ‪ -‬זיך מקבל זיין‬ ‫שפע ביי די סטרא אחרא ‪ -‬זיי‬ ‫פינף משלים פארוואס א‬ ‫נישט צו טוען די עבירה ווייטער‪ .‬די‬ ‫האבן אלעס צוגעגנב'עט‪ .‬ער איז‬ ‫רבינו יונה זאגט‪ ,‬אז אויב דו טוסט‬ ‫נעבעך געווארן פון ַאן עושר‪ ,‬צו א‬ ‫מענטש דארף טאנצן פאר‬ ‫שמחה ביים טון תשובה‬ ‫חרטה און וידוי אבער דו מאכסט‬ ‫מצב וואס מ'וויל נישט ארויסזאגן‬ ‫נישט קיין קבלה להבא איז ה"י‪...‬‬ ‫פונעם מויל‪ ,‬ה"י‪.‬‬ ‫לאמיר יעצט אריינגיין מער‬ ‫אוודאי דארף מען אויך האבן חרטה‬ ‫קומט אבער די מצוה פון‬ ‫אינעם ענין פון 'קבלה להבא'‪.‬‬ ‫און וידוי‪ ,‬ובפרט יום כיפור איז דא‬ ‫תשובה‪ :‬ער שטייט אויף‬ ‫אבער פארדעם‪ ,‬לאמיר אביסל‬ ‫א מצות וידוי‪ ,‬אבער פונדעסטוועגן‬ ‫אינדערפרי‪ ,‬גייט אין ביהמ"ד‪,‬‬ ‫‪ -‬ווי מ'זאגט ‪' -‬במבט ראשון'‬ ‫איז עס נישט מעכב די כפרה‪ .‬דאס‬ ‫זאגט ברכת התורה‪ ,‬גייט אין‬ ‫דורכגיין דעם ענין פון תשובה‬ ‫הייסט‪ ,‬ער ווערט שוין באטראכט‬ ‫פאר'ן דאווענען‪ ,‬ער‬‫מקוה‪ ,‬לערנט ַ‬ ‫און ווייזן ווי געשמאק עס איז‪.‬‬ ‫אלס א 'בעל תשובה'‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪20‬‬ ‫מסודר!‬ ‫זאכן וואס טוען זיך ָא ּפ פאר איין‬ ‫דאווענט און זאגט "סלח לנו אבינו‬ ‫ווען א מענטש וועקט זיך אויף‬ ‫עבירה‪ ...‬וואס אין אונזערע אויגן‬ ‫כי חטאנו"‪ ,‬ער זאגט "השיבנו‬ ‫אינדערפרי און גייט אריין אין‬ ‫קוקט עס אויס ווי ַאן 'עבירה קלה'‪,‬‬ ‫אבינו"‪ ,‬ער זאגט "אשמנו‪ ,‬בגדנו‪,"...‬‬ ‫ביהמ"ד דאווענען שחרית‪ ,‬און‬ ‫ה"י וואס פאר א עונשים עס זענען‬ ‫און פלוצלינג איז ער צוריק געווארן‬ ‫ער גייט זאגן "סלח לנו" און "ברוך‬ ‫דא‪.‬‬ ‫א מיליאנער ממש אין סעקונדעס‪.‬‬ ‫דארף‬‫אתה ה' חנון המרבה לסלוח"‪ַ ,‬‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז ווען א מענטש‬ ‫דארף דען א מענטש נישט טאנצן‬ ‫ער שוין אויפ'ן וועג צום ביהמ"ד‬ ‫טוט תשובה‪ ,‬דארף ער זיך נעמען‬ ‫פאר שמחה?!‪...‬‬ ‫טאנצן פאר שמחה‪ ,‬ווייל מען‬ ‫טאנצן אין די גאסן‪ ,‬ווייל מען‬ ‫גייט אים יעצט אויסהיילן פון זיין‬ ‫האט אים אויסגעמעקט אלע‬ ‫משל ב'‬ ‫קראנקהייט!‪...‬‬ ‫זיינע חובות! ווען ער גייט שחרית‬ ‫א מענטש וואס האט זיך‬ ‫אינדערפרי און זאגט "סלח לנו"‪,‬‬ ‫פאר'חוב'עט ל"ע מיט צען מיליאן‬ ‫משל ד'‬ ‫דארף ער ביים ארויסטרעטן פון‬ ‫דאלער חובות‪ ,‬ער קען זיך נישט‬ ‫א מענטש איז נעבעך קראנק‬ ‫שמונה עשרה זיך נעמען טאנצן‬ ‫ווייזן דאס פנים אין גאס‪ .‬ער‬ ‫געווארן‪ ,‬ביז מען האט ענדליך‬ ‫מיט'ן טלית און תפילין אינמיטן‬ ‫שעמט זיך צו גיין אין ביהמ"ד‪ ,‬ער‬ ‫געטראפן א דאקטאר‪ ,‬ב"ה דעם‬ ‫ביהמ"ד‪ ...‬און ווען מענטשן קוקן‬ ‫שעמט זיך צו גיין צו שמחות‪ ,‬ער‬ ‫בעסטן דאקטאר‪ ,‬און ער האט‬ ‫אים ָאן ‪ -‬צי ער איז בסדר? צי‬ ‫שעמט זיך צו דרייען צווישן זיין‬ ‫אנגענומען צו מאכן די אפעראציע‪.‬‬ ‫ער איז נארמאל? ‪ -‬ענטפערט‬ ‫משפחה‪ ,‬ער קען נישט גיין צווישן‬ ‫אבער די אפעראציע דארף דאך‬ ‫ער זיי בכלל נישט און רעכנט זיך‬ ‫חברים‪ ,‬ער איז פשוט בבוֹ שת פנים‪.‬‬ ‫געלונגען‪ .‬מען איז מתפלל‪ ,‬מען‬ ‫גארנישט מיט זיי‪ .‬פארוואס? ווייל‬ ‫פלוצלינג קומט ָאן א חבר און‬ ‫הענגט צעטלעך אין אלע בתי‬ ‫ער איז מלא שמחה אז מען האט‬ ‫זאגט אים‪" :‬איך וויש ָא ּפ אלע‬ ‫מדרשים‪ ,‬מען דרייט איבער א‬ ‫אים מוחל געווען זיינע חובות!!!‬ ‫דיינע חובות!" ‪ -‬איז שייך דאס‬ ‫וועלט‪ ,‬מען נעמט אויף זיך קבלות‪,‬‬ ‫מסביר צו זיין? איז שייך מתאר צו‬ ‫משל ג'‬ ‫די תלמוד תורות זאגן תהלים‪ ,‬מען‬ ‫זיין די שמחה פון דעם מענטש?‬ ‫טיילט צדקה‪ ,‬מען שיקט מנינים‬ ‫א מענטש איז נעבעך‬ ‫ער טאנצט פשוט אין די גאסן!‬ ‫תלמידי חכמים צו די מקומות‬ ‫קראנק געווארן ל"ע‪ .‬מען זוכט‬ ‫ער שעמט זיך פאר קיינעם נישט‬ ‫הקדושים‪ .‬עס דרייט זיך איבער‬ ‫דאקטוירים‪ ,‬מען גייט פון איין‬ ‫ווען ער טאנצט אין די גאסן פאר‬ ‫א וועלט אז די אפעראציע זאל‬ ‫עסקן צום צווייטן‪ ,‬מען פרובירט‬ ‫שמחה‪ ,‬ווייל ער איז אזוי שיכור‬ ‫געלונגען‪ .‬און ב"ה‪ ,‬די אפעראציע‬ ‫אנצוקומען צו א גרויסן דאקטאר‬ ‫פאר שמחה‪ ,‬ער איז ארויס מאפילה‬ ‫איז געלונגען‪.‬‬ ‫און מען קען נישט דורכברעכן‪.‬‬ ‫לאורה‪ ,‬ער איז ארויס פון אזא מין‬ ‫די שמחה איז אין לשער‪ ,‬און‬ ‫ענדליך איז מען אנגעקומען צו‬ ‫גלות מצרים‪ ,‬ער זעט קיינעם נישט‬ ‫נאך צוויי‪-‬דריי חדשים מאכט‬ ‫א גרויסן דאקטאר‪ ,‬און מען גייט‬ ‫פאר די אויגן און ער טאנצט אין די‬ ‫מען א ריזיגע 'סעודת הודאה'‬ ‫אריין צו אים‪ ,‬און דער דאקטאר‬ ‫גאסן און דאנקט דעם אייבערשטן!‬ ‫מיט ריקודים ומחולות‪ ,‬די גאנצע‬ ‫זאגט אז ער איז מסכים צו מאכן‬ ‫פונקט אזוי ווען עס קומט צו די‬ ‫שטאט פרייט זיך מיט אז ער איז‬ ‫די אפעראציע‪ .‬דער חולה מיט זיין‬ ‫סוגיא פון תשובה‪ ,‬דארף מען פשוט‬ ‫ב"ה געזונט געווארן‪.‬‬ ‫משפחה נעמען זיך טאנצן פאר‬ ‫טאנצן אין די גאסן און דאנקען‬ ‫קל וחומר בן בנו של קל וחומר‪,‬‬ ‫שמחה‪.‬‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬ווייל די סטרא‬ ‫א מענטש גייט יעדן טאג אין‬ ‫שטייט א מענטש פון די זייט און‬ ‫אחרא גייט און מאכט דעם מענטש‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬ער זאגט "אשמנו" נאכ'ן‬ ‫פרעגט א פשוט'ע שאלה‪" :‬וואס‬ ‫א בעל חוב‪ ,‬ה"י‪ .‬פאר יעדע עבירה‬ ‫דאווענען‪ ,‬און דער אייבערשטער ‪-‬‬ ‫טאנצטו? דו ביסט נישט געזונט‪,‬‬ ‫זענען דא עונשים בזה ובבא‪ ,‬און‬ ‫דער רופא הנאמן ‪ -‬גייט און היילט‬ ‫דו פילסט נישט גוט‪ ,‬דו דארפסט‬ ‫עס איז נישט שייך מסביר צו זיין‬ ‫אים אויס‪ ,‬ער נעמט נישט קיין‬ ‫דאך א גרויסע ישועה?" זאגט דער‬ ‫וואס דאס מיינט 'עונשים'‪ ,‬ווייל‬ ‫פרוטה דערפאר‪ ,‬און זאגט‪" :‬איך‬ ‫חולה‪" :‬יא‪ ,‬אבער מען האט שוין‬ ‫מיר ווייסן נישט וואס עס טוט‬ ‫נעם ָאן דיין תשובה און דו ווערסט‬ ‫געטראפן דעם דאקטאר!"‬ ‫זיך ָא ּפ אויבן אין הימל‪ .‬אבער מיר‬ ‫געזונט"‪ .‬דארף מען דען נישט מאכן‬ ‫וכידוע אז די אלע חולאים‬ ‫אלע ווייסן אז לויט ווי חז"ל און די‬ ‫א 'סעודת הודאה' יעדן טאג נאך‬ ‫ויסורים ל"ע קומען פון עבירות‬ ‫רא ּפ‪,‬‬ ‫ספרים הקדושים לייגן עס ַא ָ‬ ‫שחרית?!‪...‬‬ ‫ח"ו‪ .‬אבער מיט תשובה איז אלץ‬ ‫זענען דאס נישט קיין בטעם'טע‬ ‫‪21‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫נישט דורכגעטון מיט די ראשונים‪,‬‬ ‫געשמאק‪...‬‬ ‫משל ה'‬ ‫קיינמאל נישט געלערנט די‬ ‫"דאס איז תשובה!"‬ ‫דברי צדיקים און קיינמאל נישט‬ ‫יעדער ווייסט אז אפילו‬ ‫תשובה מיינט אז מען גיט דיר‬ ‫נאכדעם וואס ַאן אפעראציע‬ ‫געהעריג דורכגעטון די חז"ל'ס‪.‬‬ ‫צוריק אלע דיינע מיליאנען וואס דו‬ ‫אבער ווען מען עפנט אויף די‬ ‫געלונגט‪ ,‬און אפילו מען האט‬ ‫האסט פארלוירן!‬ ‫געהאט דעם בעסטן דאקטאר‪,‬‬ ‫גמרות‪ ,‬די חז"ל'ס‪ ,‬די מדרשים‪ ,‬און‬ ‫תשובה מיינט אז מען מעקט דיר‬ ‫דויערט עס חדשים לאנג ביז מען‬ ‫מען זעט וואס צדיקים זאגן אויף‬ ‫ָא ּפ אלע דיינע חובות!‬ ‫היילט זיך אויס‪ .‬די יסורים זענען‬ ‫תשובה‪ ,‬ווערט א נייע וועלט‪ ,‬עס‬ ‫ווערט א לעכטיגע וועלט‪.‬‬ ‫תשובה מיינט אז מען האט‬ ‫איום ונורא און מען דארף גיין אין‬ ‫געטראפן דעם בעסטן דאקטאר!‬ ‫ּ‬ ‫טערעפי‪.‬‬ ‫ּ‬ ‫ריהעב ‪ -‬מאכן‬ ‫עס איז דא א גמרא אין מסכת‬ ‫יומא (פו‪ ,‬ב)‪ ,‬וואס טאמער עמיצער‬ ‫תשובה מיינט אז דער‬ ‫קומט אבער א דאקטאר און‬ ‫האט אמאל אנגעקוקט די סוגיא פון‬ ‫בעסטער דאקטאר האט געמאכט‬ ‫זאגט‪" :‬איך מאך אן אפעראציע ָאן‬ ‫די אפעראציע און ב"ה עס איז‬ ‫קיין שום יסורים‪ ,‬און מען דארף‬ ‫תשובה מיט א געוויסע טונקלקייט‪,‬‬ ‫געלונגען!‬ ‫ּ‬ ‫ריהעב‪ .‬גלייך‬ ‫נישט גיין אין קיין‬ ‫זאל ער זיך אראפשרייבן די גמרא‬ ‫און תשובה מיינט ַאן אפעראציע‬ ‫נאך די אפעראציע וועקסטו זיך‬ ‫אויף א צעטעלע‪ ,‬עס אריינלייגן‬ ‫וואס איז אינגאנצן ָאן קיין שום‬ ‫אויף און דו קענסט אהיימגיין! דו‬ ‫אין זיין טאש‪ ,‬און ער וועט ווערן א‬ ‫יסורים!‬ ‫קענסט ווייטער גיין אין ביהמ"ד‬ ‫בריה חדשה‪ .‬לאמיר זען די הייליגע‬ ‫לערנען‪ ,‬דו קענסט גיין אין כולל‬ ‫גמרא‪.‬‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬דארף דען נישט א‬ ‫און זיצן לערנען בהתמדה רבה‪ ,‬דו‬ ‫"תניא"‪ ,‬מיר האבן געלערנט אין‬ ‫מענטש טאנצן פאר שמחה?‪...‬‬ ‫ּ‬ ‫ריהעב"‪.‬‬ ‫דארפסט גארנישט גיין אין‬ ‫א ברייתא‪" ,‬רבי מאיר אומר‪ ,‬גדולה‬ ‫ממילא‪ ,‬ווען מיר קוקן ָאן די סוגיא‬ ‫וויפיל שמחה און וויפיל ריקודים‬ ‫תשובה" ‪ -‬דו ווילסט וויסן ווי‬ ‫פון תשובה‪ ,‬דארף מען עס אנקוקן‬ ‫וואלט א מענטש געטאנצט ווען ער‬ ‫גרויס תשובה איז? "שבשביל יחיד‬ ‫מיט ַאן אנדערן בליק‪ ,‬מיט א נייעם‬ ‫באגעגנט אזא דאקטאר?‬ ‫שעשה תשובה" ‪ -‬צוליב איין יחיד‬ ‫בליק‪ ,‬אזוי ווי חז"ל און די הייליגע‬ ‫ספרים האבן עס אנגעקוקט‪.‬‬ ‫יעדן טאג גייען מיר אריין אין‬ ‫וואס האט תשובה געטון‪ .‬איין יחיד!‬ ‫ביהמ"ד און זאגן "סלח לנו"‪ .‬דער‬ ‫פאר‪ ,‬דו ביסט געגאנגען‬ ‫שטעל דיך ָ‬ ‫ביהמ"ד האט הייצונג אין ווינטער‬ ‫דאווענען‪ ,‬דו האסט היינט געזאגט‬ ‫דער גרויסער כח פון א יחיד‬ ‫וואס טוט תשובה‬ ‫און איז קיל אין זומער‪ .‬עס איז‬ ‫ביי שחרית "סלח לנו אבינו כי‬ ‫דא קאווע פאר'ן דאווענען און‬ ‫חטאנו"‪ ,‬נאכדעם טרעטסטו אויס‬ ‫די פשוט'ע סיבה פארוואס‬ ‫א באקוועם פלאץ‪ .‬ב"ה עס איז‬ ‫שמונה עשרה און דו ווארטסט‬ ‫א מענטש קוקט נישט אזוי ָאן‬ ‫לעכטיג‪ ,‬און ווען מען גייט אין‬ ‫פארן בעל תפילה אנצופאנגען‬ ‫ַ‬ ‫תשובה איז ווייל ער האט קיינמאל‬ ‫ביהמ"ד איז עס ָאפן‪ .‬מען דארף‬ ‫חזרת הש"ץ‪ .‬פלוצלינג קוקט דער‬ ‫נישט געלערנט די סוגיא פון‬ ‫נישט ווארטן ווי אין די אלטע‬ ‫גאנצער ביהמ"ד אויף דיר‪ ,‬מ'ווייזט‬ ‫תשובה און עס קיינמאל נישט‬ ‫צייטן אז דער שמש זאל אויפמאכן‬ ‫דיך גאר ארויף צום מזרח וואנט‪,‬‬ ‫דורכגעטון‪ .‬עס איז אזוי ווי מען‬ ‫די שול‪ ,‬מען קען בלייבן שפעט און‬ ‫און דו פאנגסט ָאן צו קוקן אויפ'ן‬ ‫גייט צו עמיצער און מען פרעגט‬ ‫מען דארף נישט מורא האבן אז‬ ‫עולם‪ :‬וואס וויל דער עולם פון‬ ‫אים‪" :‬ווי אזוי מאכט מען א קרבן‬ ‫דער שמש וועט פארשליסן די טיר‪.‬‬ ‫מיר? פלוצלינג קומט אראפ א בת‬ ‫מנחה?" אדער "איך קען דיר פרעגן‬ ‫די בתי מדרשים זענען ָאפן פיר‪-‬‬ ‫קול פון הימל און רופט אויס דיין‬ ‫א שאלה אין הלכות בכורות?"‬ ‫און‪-‬צוואנציג שעה א טאג מיט‬ ‫נאמען‪:‬‬ ‫אפילו אויב ער איז א תלמיד חכם‬ ‫קאווע‪ ,‬הייצונג און עירקאנדישאן‪,‬‬ ‫"הרב הגאון‪ ,‬צדיק יסוד עולם‪,‬‬ ‫אין הלכות שבת‪ ,‬אבער הלכות‬ ‫און דו זאגסט אזוי באקוועם "סלח‬ ‫רבן של כל בני הגולה‪ ,‬מורינו הרב‬ ‫בכורות? ווי אזוי זאל ער עס וויסן‬ ‫לנו"‪ ,‬און די גאנצע אפעראציע‬ ‫רבי פלוני שליט"א!"‬ ‫אויב ער האט עס נישט געלערנט?‪.‬‬ ‫ווערט געטון מיט אזא מין‬ ‫דו טראכסט צו דיר‪ :‬וואס גייט‬ ‫די זעלבע זאך איז ווען עס‬ ‫געשמאקייט‪ .‬דו טרעטסט אויס‬ ‫פאר? פארוואס קוקן אלע‬ ‫דא ָ‬ ‫קומט צו הלכות תשובה‪ .‬רוב וועלט‬ ‫שמונה עשרה‪ ,‬ענדיגסט דאווענען‪,‬‬ ‫מענטשן אויף מיר? פארוואס איז‬ ‫איז זענען 'עמי הארצים' אין הלכות‬ ‫גייסט אהיים עסן פרישטאג און‬ ‫מען מיר אזוי מכבד? וואס איז‬ ‫תשובה‪ .‬מען ווייסט נישט וואס‬ ‫גייסט אין כולל אדער צו מיט וואס‬ ‫פשט פון דעם בת קול פון הימל?‬ ‫דאס איז‪ ,‬מען האט עס קיינמאל‬ ‫דו באשעפטיגסט זיך מיט אזא מין‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪22‬‬ ‫איז די וועלט באשאפן געווארן‪.‬‬ ‫אייביג האלטן ביי זיך אז ער איז‬ ‫דער תירוץ איז‪ :‬דו האסט יעצט‬ ‫אסאך מאל ווען מיר לערנען די‬ ‫מחצה זכאי ומחצה חייב ‪ -‬האלב‬ ‫געזאגט "סלח לנו" ביי שמונה‬ ‫נאר‬‫משנה‪ ,‬מיינען מיר אז דאס איז ָ‬ ‫מצוות און האלב עבירות‪.‬‬ ‫עשרה! דו האסט תשובה געטון!‬ ‫א בחינה פון "הלכה ולא למעשה"‪,‬‬ ‫(מ'דארף דא באטאנען‪ ,‬מ'מיינט‬ ‫און די גמרא זאגט‪" ,‬אמר‬ ‫א שיינע געדאנק אבער נישט‬ ‫נישט צו זאגן אז אויפ'ן וואגשאל‬ ‫רבי מאיר' בשביל יחיד שעשה‬ ‫רעאליטעט‪ .‬קומט דער רמב"ם און‬ ‫זענען פונקט דא פופציג מצוות‬ ‫תשובה מוחלין לכל העולם כולו‪,‬‬ ‫זאגט‪:‬‬ ‫קעגן פופציג עבירות‪ ,‬ווייל דער‬ ‫"א ְר ּ ָפא ְמ ׁשו ָּב ָתם‬ ‫שנאמר (הושע יד‪ ,‬ה) ֶ‬ ‫דו האסט א טעות‪ ,‬די משנה איז‬ ‫רמב"ם ביים אנפאנג פונעם‬ ‫א ֲֹה ֵבם נְ ָד ָבה ִּכי ׁ ָשב ַא ּ ִפי ִמ ֶּמ ּנוּ"‪.‬‬ ‫'הלכה למעשה'! זאלסט וויסן אז א‬ ‫דריטן פרק איז מסביר‪ ,‬אז דער‬ ‫'מהם' לא נאמר אלא 'ממנו'"‪ .‬דו‬ ‫מענטש דארף יעדע רגע טראכטן‬ ‫אייבערשטער וועגט נישט די‬ ‫האסט תשובה געטון‪ ,‬דו פריוואט‬ ‫אז די גאנצע וועלט איז "חציו זכאי‬ ‫מצוות און עבירות לויט אונזער‬ ‫האסט חרטה געהאט‪ ,‬און די‬ ‫וחציו חייב"!‬ ‫נאר מ'וועגט עס לויט‬ ‫שכל‪ָ ,‬‬ ‫גאנצע וועלט האט הנאה דערפון‪.‬‬ ‫זאגט ער ווייטער‪" :‬עשה מצוה‬ ‫די עמקות פון די מצוה און די‬ ‫"א ְר ּ ָפא‬‫זאגט דער אייבערשטער‪ֶ :‬‬ ‫אחת‪ ,‬הרי הכריע את עצמו ואת‬ ‫טיפקייט פונעם רצון וואס ער‬ ‫ְמ ׁשו ָּב ָתם א ֲֹה ֵבם נְ ָד ָבה" ‪ -‬איך הייל‬ ‫כל העולם כולו לכף זכות‪ ,‬וגרם לו‬ ‫האט געהאט צו טון די עבירה‪ .‬די‬ ‫אויס די גאנצע וועלט‪ .‬פארוואס?‬ ‫ולהם תשועה והצלה"‪ .‬דו האסט‬ ‫לשון הרמב"ם איז‪" :‬אין שוקלין‬ ‫ווייל דער יחיד‪ִּ ,‬‬ ‫"כי ׁ ָשב ַא ּ ִפי ִמ ֶּמ ּנוּ"‬ ‫יעצט געטון א מצוה אדער תשובה‬ ‫נאר‬‫אלא בדעתו של קל דעות"‪ָ ,‬‬ ‫‪ -‬דו יחיד האסט תשובה געטון‪ ,‬און‬ ‫געטון אויף עבירות? זאלסטו‬ ‫דער אייבערשטער כביכול ווייסט‬ ‫פארן‬ ‫דורך דעם איז מוחל געווארן ַ‬ ‫וויסן‪ ,‬אז מיט דעם וואס דו האסט‬ ‫ווי אזוי צו וועגן‪" ,‬והוא היודע היאך‬ ‫גאנצן וועלט!‬ ‫יעצט געטון‪ ,‬האסטו געראטעוועט‬ ‫עורכין הזכיות כנגד העונות" ‪ -‬ער‬ ‫ווען איינער הערט אזא חז"ל‪,‬‬ ‫די גאנצע וועלט פון ַאן אטאם‬ ‫ווייסט ווי אזוי מ'רעכנט מצוות‬ ‫פאנגט ער ָאן צו קוקן אויף די סוגיא‬ ‫באמבע! דו האסט געראטעוועט‬ ‫קעגן עבירות‪.‬‬ ‫גאר אנדערש‪ .‬דאס‬ ‫גאר ָ‬ ‫פון תשובה ָ‬ ‫די גאנצע וועלט פון א דריטע‬ ‫ממילא קען זיין א מענטש‬ ‫טייטש אז מיין תשובה איז אזוי‬ ‫וועלט מלחמה!‬ ‫וואס לויט זיין דעת טוט ער כמעט‬ ‫גרויס און אזוי חשוב‪ ,‬אז די גאנצע‬ ‫נישט קיין עבירות‪ ,‬און ניין‪-‬און‪-‬‬ ‫וועלט גייט יעצט נתכפר ווערן‬ ‫דער רמב"ם רופט דיך ָאן א‬ ‫ניינציג פראצענט פון זיין לעבן‬ ‫דורך מיר!‬ ‫"צדיק יסוד עולם"!‬ ‫באשטייט פון מצוות‪ ,‬אבער אויפ'ן‬ ‫דער פסק פונעם רמב"ם‪:‬‬ ‫ווען מיר גייען צו צו די סוגיא‬ ‫וואגשאל קען עס זיין פופציג‪-‬‬ ‫פופציג‪ .‬ווייל אויפ'ן וואגשאל וועט‬ ‫מכריע זיין די גאנצע וועלט‬ ‫פון תשובה‪ ,‬מיינסטו אז דאס‬ ‫איז עפעס א טונקעלע אדער א‬ ‫מען רעכענען אז די מצוות איז‬ ‫לכף זכות‬ ‫דערשראקענע זאך? דאס קומט‬ ‫אים געווען גרינג צו טון‪ ,‬ער איז‬ ‫לאמיר יעצט זען א רמב"ם‪,‬‬ ‫פשוט פון א חסרון ידיעה‪ .‬ווען דו‬ ‫געבוירן געווארן אין א גוטע שטוב‬ ‫וואס פסק'נט אזוי 'להלכה'‪ .‬דער‬ ‫ווייסט אז מיט דיין תשובה יעצט‬ ‫און אין א גוטע סביבה‪ ,‬ממילא‬ ‫הייליגער רמב"ם אין הלכות‬ ‫גייסטו ראטעווען די גאנצע וועלט‪,‬‬ ‫ווערט די איין פראצענט עבירות‬ ‫תשובה (פ"ג‪ ,‬ה"ד) זאגט א פסק הלכה‪.‬‬ ‫גייסטו צו צו תשובה מיט אזא מין‬ ‫גערעכנט פיל מער‪ .‬מיר ווייסן‬ ‫מיר גייען דא זען אינעם רמב"ם די‬ ‫חשק‪ ,‬שמחה און התחזקות‪ ,‬פונקט‬ ‫נישט דעם חשבון‪ .‬דעריבער זאגט‬ ‫חשיבות פון תשובה‪ ,‬די חשיבות‬ ‫ווי דו לויפסט אריין אין סוכה מאכן‬ ‫דער רמב"ם‪ ,‬אז יעדער מענטש‬ ‫פון א מענטש און דעם כח וואס א‬ ‫א "לישב בסוכה"‪ ,‬אדער מיט די‬ ‫דארף טראכטן ביי זיך אז ער איז‬ ‫מענטש פארמאגט‪.‬‬ ‫זעלבע שמחה ווי ביים עסן כזית‬ ‫חציו זכאי וחציו חייב)‪.‬‬ ‫דער רמב"ם זאגט אז אויב א‬ ‫מצה‪ ,‬זאגן "שהחיינו"‪ ,‬אדער ביים‬ ‫יעצט זאגט דער רמב"ם‬ ‫מענטש וועט עס פארשרייבן און‬ ‫מאכן קידוש ליל הסדר‪...‬‬ ‫ווייטער‪" :‬וכן כל העולם חציו זכאי‬ ‫האלטן אין זיין טאש‪ ,‬וועט זיין‬ ‫זאגט ווייטער דער הייליגער‬ ‫וחציו חייב"‪ .‬דא קומט דער רמב"ם‬ ‫גאנצע לעבן ווערן א נייע לעבן‪.‬‬ ‫רמב"ם‪" :‬שנאמר (משלי י‪ ,‬כה)‪ ,‬וְ ַצ ִ ּדיק‬ ‫מיט א חידוש עצום‪ .‬די משנה אין‬ ‫זאגט דער הייליגער רמב"ם אזוי‪:‬‬ ‫יְ סוֹ ד עוֹ לָ ם" ‪ -‬דער רמב"ם רופט‬ ‫מסכת סנהדרין (פ"ד‪ ,‬מ"ה) זאגט אז א‬ ‫"לפיכך צריך כל אדם שיראה‬ ‫דיך ָאן א "צדיק יסוד עולם"! ‪" -‬זה‬ ‫מענטש דארף אייביג זאגן "בשבילי‬ ‫עצמו כל השנה כולה כאילו חציו‬ ‫שצידק הכריע את כל העולם לזכות‬ ‫נברא העולם" ‪ -‬פאר מיינעט וועגן‬ ‫זכאי וחציו חייב"‪ .‬א מענטש דארף‬ ‫‪23‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫זכויות‪ ,‬נעמט דאס נישט אוועק‬ ‫יעצטיגע רגע שטייט די וועלט אויף‬ ‫והצילו"‪.‬‬ ‫דיין כח אז דו זאלסט הייסן א‬ ‫א וואגשאל‪ ,‬און איך גיי מכריע זיין‬ ‫זאגט דער רמב"ם ווייטער‪:‬‬ ‫"צדיק יסוד עולם"‪ ...‬דער טיטל‬ ‫די גאנצע וועלט לזכות‪.‬‬ ‫"ומענין זה נהגו כל בית ישראל‬ ‫בלייבט ביי דיר‪ ,‬דער כח בלייבט‬ ‫און דער רמב"ם זאגט דאס אלס‬ ‫להרבות בצדקה ובמעשים טובים‬ ‫ביי דיר‪ ,‬און די זכויות בלייבן ביי‬ ‫א 'פסק הלכה'‪ :‬דו מוזט אייביג אזוי‬ ‫ולעסוק במצות מראש השנה ועד‬ ‫דיר‪.‬‬ ‫טראכטן!‬ ‫יום הכפורים יתר מכל השנה" ‪-‬‬ ‫דאס אלעס איז כדי אריינצופירן‬ ‫מער ווי א גאנץ יאר‪ .‬ווייל דער‬ ‫א מענטש אין די סוגיא פון תשובה‪,‬‬ ‫דער עיקר‪ :‬דו דארפסט וויסן‬ ‫רמב"ם איז דארט מסביר‪ ,‬אז די‬ ‫ער זאל נישט אריינגיין אין די‬ ‫דיין כח‬ ‫עשרת ימי תשובה וואס א מענטש‬ ‫סוגיא פון תשובה חלילה מיט ַאן‬ ‫טוט האבן פיל מער כח ווי א גאנץ‬ ‫עצבות‪ ,‬מיט א טונקלקייט‪ ,‬אדער‬ ‫וועט קומען א מענטש און‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫חלילה מיט א שווערקייט‪ .‬אדרבה‪,‬‬ ‫פרעגן‪ :‬יא‪ ,‬יא‪ ,‬אויב די וועלט איז‬ ‫און דער רמב"ם זאגט דארט‬ ‫ער גייט אריין מיט אזא חיות און‬ ‫חציו זכאי וחציו חייב‪ ,‬און אין יענע‬ ‫ווייטער‪" :‬ונהגו כולם לקום‬ ‫מיט אזא שמחה‪.‬‬ ‫רגע וואס איך האב תשובה געטון‬ ‫בלילה בעשרה ימים אלו להתפלל‬ ‫האב איך מכריע געווען די וועלט‪,‬‬ ‫האבן‬ ‫מיר‬ ‫ווי‬ ‫אזוי‬ ‫בבתי כנסיות בדברי תחנונים‬ ‫דעמאלטס באקום איך דעם טיטל‪.‬‬ ‫אויסגעשמועסט די יסודות ווי‬ ‫ובכיבושין עד שיאיר היום"‪ .‬אין‬ ‫אבער טאמער די וועלט איז נישט‬ ‫לעכטיג עס איז‪:‬‬ ‫די צייטן פונעם רמב"ם פלעגט‬ ‫געווען אויף א מצב פון חצי זכאי‬ ‫ווי מען איז מוחל אלע‬ ‫‪-‬‬ ‫מען אויפשטיין ביינאכט ‪ -‬עס‬ ‫וחצי חייב‪ ,‬ווער זאגט אז איך‬ ‫חובות‪.‬‬ ‫שטייט נישט פונקטליך וועלכע‬ ‫באקום דעם טיטל 'צדיק יסוד‬ ‫גאר‬‫שעה‪ ,‬אבער עס איז משמע ָ‬ ‫זיין באנק אקאונט‬ ‫‪-‬‬ ‫עולם'?‬ ‫טיף אינמיטן די נאכט ‪ -‬און‬ ‫ווערט צוריק אנגעפילט‪.‬‬ ‫כמובן‪ ,‬דער וואס פרעגט אזא‬ ‫מ'האט מרבה געווען בסליחות‬ ‫ַאן‬ ‫עס איז ווי‬ ‫‪-‬‬ ‫שאלה‪ ,‬קומט עס ווייל ער ווייסט‬ ‫ביז'ן עלות השחר‪ .‬דאס הייסט‪,‬‬ ‫אפעראציע ָאן יסורים דורך דעם‬ ‫נישט ווי אזוי מען לערנט ָא ּפ א‬ ‫מ'האט אנגעפאנגען סליחות אזוי‬ ‫בעסטן דאקטאר‪.‬‬ ‫שטיקל גמרא‪ ...‬ווייל מיר אלע‬ ‫ווי די וואס זאגן עס ביי חצות‬ ‫און ווי מיר שמועסן‬ ‫‪-‬‬ ‫ווייסן אז דער רבוש"ע איז דער‬ ‫הלילה (כן נהגו ב'וואהלין' ‪ -‬רוסלאנד‪,‬‬ ‫יעצט‪ ,‬ביסטו משפיע אויף די‬ ‫בוחן כליות ולב‪ ,‬און "רחמנא ליבא‬ ‫באשמורה ראשונה או בחצות)‪ ,‬און מ'האט‬ ‫גאנצע וועלט די מימרא פון הייליגן‬ ‫בעי"‪ .‬דער עיקר איז אז דו דארפסט‬ ‫עס אריינגעצויגן כדי מקיים צו‬ ‫רבי מאיר‪ ,‬און אזוי ווי מיר האבן‬ ‫וויסן דיין כח‪ .‬אויב דו האסט יעצט‬ ‫זיין דעם מנהג אויך פאר די וואס‬ ‫יעצט געענדיגט די פסק הלכה‬ ‫תשובה געטון‪ ,‬און ווען די וועלט‬ ‫שטייען אויף פארטאגס (כדאי' בטור‬ ‫פונעם רמב"ם‪ ,‬אז א מענטש איז‬ ‫וואלט יא געווען חצי זכאי וחצי‬ ‫ובשו"ע לאומרו קרוב לעלות השחר)‪ .‬מ'האט‬ ‫מכריע די גאנצע וועלט לכף זכות‪.‬‬ ‫חייב וואלסטו מכריע געווען די‬ ‫יוצא געווען דעם 'אלו ואלו דברי‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫גאנצע וועלט‪ ,‬אויב אזוי איז שוין‬ ‫אלקים חיים'‪ ,‬סיי זאגן סליחות‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין צו טון תשובה‬ ‫נישט קיין נפקא מינה צי די וועלט‬ ‫ביי חצות און סיי זאגן סליחות‬ ‫שלימה מיט א שמחה ‪ -‬עס איז‬ ‫איז טאקע אין אזא מצב צי נישט‪.‬‬ ‫באשמורת הבוקר‪.‬‬ ‫דאך א 'מצוות עשה' ‪ -‬מיט א‬ ‫דאס וואס די וועלט איז יעצט‬ ‫אבער עכ"פ‪ ,‬וואס עס שטייט‬ ‫חיות‪ ,‬מיט א פרישקייט און מיט א‬ ‫נישט אין א מצב פון חצי זכאי חצי‬ ‫דא אינעם רמב"ם איז‪ ,‬אז א מענטש‬ ‫לעבעדיגקייט!‬ ‫חייב‪ ,‬ווייל ב"ה עס זענען דא רוב‬ ‫דארף אייביג טראכטן‪ :‬אפשר אין די‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪24‬‬ ‫וכולם מקבלים‬ ‫דער געוואלדיגער כח פון א קבלה קטנה צו צוברעכן דעם‬ ‫יצר הרע‬ ‫די עבודה פון רבי ישראל‬ ‫דאלער און עס קומט איינער און‬ ‫צעברעכן די קייטן פונעם‬ ‫סאלאנטער און די שליחות‬ ‫ווישט אים אפ דעם חוב‪ ,‬איז דאך‬ ‫יצה"ר‬ ‫פון מזכה זיין דעם רבים‬ ‫נישטא קיין גרעסערער יום טוב‬ ‫פון דעם‪.‬‬ ‫אין דעם ענין פון תשובה איז‬ ‫לאמיר זיך באציען צו די‬ ‫זאגט דארט רבי ישראל‬ ‫דא א געוואלדיגער זאך פון מאכן‬ ‫ווערטער וואס ער שרייבט דארט‬ ‫סאלאנטער א מורא'דיגע זאך‪.‬‬ ‫א 'קבלה'‪ .‬כידוע איז דאס מאכן‬ ‫אז די בעסטע קבלה קטנה איז‪,‬‬ ‫ער פרעגט א שאלה‪ :‬וואס איז די‬ ‫א קבלה‪ ,‬אפילו א קבלה קטנה‪ ,‬א‬ ‫לערנען מוסר יעדן טאג‪ ,‬און זען די‬ ‫מאקסימום וואס א מענטש קען‬ ‫מורא'דיגע עצה צו צוברעכן די‬ ‫געוואלדיגע גרויסקייט פון דעם‪.‬‬ ‫ארויסבאקומען און דערגרייכן‬ ‫קייטן פון דעם יצר הרע‪.‬‬ ‫לאמיר דערציילן א מעשה וואס‬ ‫די העכסטע און גליקליכסטע‬ ‫אזוי ווי דער אלטער סטאלענער‬ ‫האט פאסירט ביים הייליגן רבי‬ ‫דרגה פון יום כיפור? וואס איז‬ ‫זי"ע האט געזאגט‪" :‬דער יצר‬ ‫ישראל סאלאנטער‪ .‬כידוע איז רבי‬ ‫דער גרעסטער "געשעפט" וואס‬ ‫הרע איז ווי א 'קייט'‪ .‬אז מען גיט‬ ‫ישראל נישט בלויז געווען א צדיק‬ ‫א מענטש קען מאכן דעם יום‬ ‫אים א ריס‪ ,‬ווערט די גאנצע קייט‬ ‫נאר ער פלעגט‬ ‫אין זיינע ד' אמות‪ָ ,‬‬ ‫הקדוש?‬ ‫צעפאלן!" מיר האבן שוין גערעדט‬ ‫ארומגיין פון שטאט צו שטאט‬ ‫זאגט דער הייליגער רבי ישראל‬ ‫און געלערנט דעם כח פון א קבלה‬ ‫מעורר זיין אידישע קינדער‪ .‬ווי‬ ‫סאלאנטער א מורא'דיג ווארט‪:‬‬ ‫קטנה אין אנדערע מאמרים‪ ,‬אבער‬ ‫אויך צו זען וואו עס זענען דא‬ ‫יעצט וועלן מיר ארומרעדן פון‬ ‫"ואין לנו מסחר הנושא פרי ורווח‬ ‫גרעסרע כוחות זיי זאלן קענען‬ ‫א קבלה קטנה וואס איז א דבר‬ ‫כמו לעשות הכנה בלימוד המוסר‬ ‫ממשיך זיין דער דרך פון מוסר‪.‬‬ ‫השווה לכל נפש‪ ,‬וואס דאס קען‬ ‫ולהתבונן להיטיב דרכיו עד אשר‬ ‫אין אנהויב האט ער געוואלט זיין‬ ‫ממש טוישן דעם מענטש'ס גאנצע‬ ‫יבא לאיזה קבלה להבא מיום‬ ‫א צדיק נסתר און פראווען גלות‪,‬‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫הכפורים"‪ .‬רבי ישראל סאלאנטער‬ ‫ווייל ער האט געזאגט אז עס‬ ‫לערנט אונז דא א געוואלדיגע‬ ‫שטייט אין די ספרים הקדושים‬ ‫רבי ישראל סאלאנטער‪ :‬דער‬ ‫זאך‪ :‬דער גרעסטער מסחר אין יום‬ ‫אז דאס ברענגט צו מורא'דיגע‬ ‫כיפור‪ ,‬און דער גרעסטער שכר‬ ‫גרעסטער 'ביזנעס דיעל' אום‬ ‫מדרגות‪.‬‬ ‫וואס א מענטש קען מיטנעמען‪,‬‬ ‫יום כיפור‬ ‫און צוליב דעם האט ער‬ ‫איז אז ער זאל צוקומען צו מאכן‬ ‫דער הייליגער רבי ישראל‬ ‫אנגעהויבן חזר'ן דעם גאנצן ש"ס‬ ‫כאטש איין קליינע קבלה‪ .‬און די‬ ‫סאלאנטער זי"ע שרייבט אין זיינע‬ ‫מיט די ד' חלקי שולחן ערוך בעל‬ ‫קליינע קבלה איז ‪ ---‬לערנען‬ ‫בריוו אין 'אור ישראל' (אגרת ז') און‬ ‫פה‪ ,‬כדי ווען ער וועט ארומגיין אין‬ ‫אפאר מינוט 'מוסר' יעדן טאג‪.‬‬ ‫ברענגט אראפ די חז"ל אין סוף‬ ‫גלות ווי א צדיק נסתר‪ ,‬זאל ער‬ ‫רבי ישראל סאלאנטער ניצט‬ ‫מסכת תענית‪" :‬לא היו ימים טובים‬ ‫נישט דארפן מסיח דעת זיין פון‬ ‫דארט אזא לשון‪ :‬ווען א מענטש‬ ‫לישראל כיום הכיפורים"‪ .‬עס איז‬ ‫לערנען‪.‬‬ ‫מאכט א קליינטשיגע קבלה יום‬ ‫נישטא נאך אזא גרויסער יום טוב‬ ‫ער האט אנגעהויבן לערנען‬ ‫כיפור‪ ,‬איז דאס "אין ערוך לו בעניני‬ ‫ווי יום כיפור‪ ,‬ווען א מענטש טוט‬ ‫ש"ס בעל פה און האט שוין‬ ‫תבל"‪ .‬ער זאגט אונז אז עס איז‬ ‫תשובה און רייניגט זיך‪ ,‬און בפרט‬ ‫געהאלטן אינמיטן האלב ש"ס‪,‬‬ ‫נישטא קיין בעסערע "ביזנעס‬ ‫ווען דער אייבערשטער אליין‬ ‫אבער פלוצלינג האט ער זיך‬ ‫דיעל" אין די גאנצע וועלט און אין‬ ‫רייניגט אים – עס איז נישטא קיין‬ ‫אפגעשטעלט‪ .‬פארוואס? ער האט‬ ‫די גאנצע בריאה‪ ,‬ווי דאס מאכן א‬ ‫בעסערע זאך פון דעם‪ .‬אויב א‬ ‫געלערנט די מאמרי חז"ל איבער‬ ‫קליינטשיגע קבלה אום יום כיפור!‬ ‫מענטש האט א חוב פון צען מיליאן‬ ‫‪25‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫איז בגימטריא ‪ .42‬ער פירט אויס‬ ‫דער גביר געענטפערט‪" :‬ווען איך‬ ‫דעם ענין פון "מזכה את הרבים" ‪-‬‬ ‫אז ער האט אויך מקיים געווען‬ ‫האב אנגעהויבן לערנען די צען‬ ‫וואס איז ידוע דעם מאמר הזוהר‬ ‫"ויקדש בם"‪ ,‬וואס מיינט אז ער איז‬ ‫מינוט מוסר‪ ,‬האב איך פלוצלינג‬ ‫איבער דעם‪ ,‬אז אויב א מענטש‬ ‫געווען ַאן איש קדוש ונורא‪ .‬דער‬ ‫איינגעזען וויפיל איבריגע צייט איך‬ ‫וואלט געוויסט וואס עס מיינט‬ ‫חיד"א דערציילט ווייטער אז ער‬ ‫האב באמת‪"..‬‬ ‫מחזיר בתשובה צו זיין א צווייטן‪,‬‬ ‫האט ‪ 25‬יאר געלערנט תורה בלויז‬ ‫וואלט ער נאכגעלאפן מענטשן אין‬ ‫שטייענדיג! ער פלעגט לערנען ‪18‬‬ ‫די מורא'דיגע מעשה פונעם‬ ‫די גאסן דאס צו טון‪.‬‬ ‫שעה א מעת לעת אויף די פיס‪ָ ,‬אן‬ ‫בעל 'מסורת הש"ס' און דעם‬ ‫האט רבי ישראל סאלאנטער‬ ‫זיך אראפזעצן‪.‬‬ ‫של"ה הקדוש‬ ‫דעמאלטס מחליט געווען‪ :‬וואס‬ ‫ער ענדיגט צו אז ער האט‬ ‫האט דער רבוש"ע דערפון אז ער‬ ‫מיר האבן יעצט געזאגט אז רבי‬ ‫געלערנט "תורה לשמה"‪ ,‬און‬ ‫וועט זיין א "צדיק אין פעלץ"? ער‬ ‫ישראל סאלאנטער האלט אז דער‬ ‫זיינע ווערטער זענען געווען‬ ‫האט באשלאסן צו ווערן א מזכה‬ ‫בעסטער מסחר אום יום כיפור‬ ‫נשמע בשמים אזוי ווי איינער פון‬ ‫את הרבים‪ ,‬און דעמאלטס האט‬ ‫איז צו מאכן א קבלה קטנה‪ ,‬און‬ ‫די ראשונים – ער איז געווען אין‬ ‫ער אנגעהויבן מפיץ זיין זיין תורת‬ ‫מיר האבן געזען פון די מעשה אז‬ ‫א בחינה פון "צדיק גוזר והקב"ה‬ ‫המוסר‪.‬‬ ‫די בעסטע קבלה איז צו לערנען‬ ‫מקיים"‪ ,‬פונקט ווי דער ריטב"א‪,‬‬ ‫מוסר‪.‬‬ ‫דער רשב"א‪ ,‬דער רמב"ן אדער‬ ‫די מעשה פונעם גביר און די‬ ‫מיר וועלן דערציילן אויף דעם‬ ‫צען מינוט לימוד המוסר‬ ‫רש"י הקדוש‪.‬‬ ‫א מורא'דיגע מעשה וואס ווערט‬ ‫אצינד הערט די מעשה‪:‬‬ ‫געברענגט אין ספר 'באר יצחק'‪.‬‬ ‫איין מאל איז רבי ישראל‬ ‫די הנהגה פון רבי יוסף שמואל‬ ‫עס שטייט דארט א מעשה נורא‬ ‫סאלאנטער געווען ביי א גרויסן‬ ‫אין די ישיבה איז געווען‪ ,‬אז בייטאג‬ ‫וועגן דעם ענין פון לימוד המוסר‪,‬‬ ‫גביר און אים מורא'דיג מעורר‬ ‫זענען אלע תלמידי חכמים אין‬ ‫וואס א מענטש זאל מקבל זיין יום‬ ‫געווען צו תשובה און תיקון‬ ‫ביהמ"ד געזעסן און געלערנט א‬ ‫כיפור – און בכלל ווען מען טוט‬ ‫המעשים‪ .‬דער גביר האט מסכים‬ ‫סוגיא מיט א געוואלדיגע עיון‪.‬‬ ‫תשובה – קובע צו זיין צו לערנען‬ ‫געווען און געזאגט‪" :‬איך בין‬ ‫פארנאכטס פלעגט רבי יוסף‬ ‫מוסר יעדן טאג; אפילו צען מינוט‪,‬‬ ‫גרייט זיך צו נעמען לערנען‪ ,‬אבער‬ ‫שמואל געבן א שיעור אויף די‬ ‫פינף מינוט‪ ,‬אדער אפילו נאר צוויי‬ ‫נאר געבן צען מינוט א‬ ‫איך קען ָ‬ ‫סוגיא‪ .‬אזוי איז עס געגאנגען יעדע‬ ‫מינוט‪ ,‬אבער מיט א קביעות‪.‬‬ ‫טאג‪ ,‬נישט מער"‪ .‬דער גביר האט‬ ‫נאכט‪.‬‬ ‫די מעשה איז געווען אזוי‪:‬‬ ‫אים געפרעגט‪" :‬וואס זאל איך‬ ‫ווען רבי יוסף שמואל איז‬ ‫מיר ווייסן אז היינט אין יעדן‬ ‫לערנען אין די צען מינוט? גמרא?‬ ‫נסתלק געווארן און זיין נשמה‬ ‫ש"ס‪ ,‬אויף יעדן בלאט גמרא‪,‬‬ ‫שולחן ערוך?" האט רבי ישראל‬ ‫איז ארויף אויבן‪ ,‬איז געקומען די‬ ‫איז אריינגעדרוקט דער 'מסורת‬ ‫געענטפערט‪" :‬דו דארפסט נישט‬ ‫נעקסטע נאכט און אלע תלמידי‬ ‫הש"ס'‪ .‬דער בעל מסורת הש"ס‬ ‫לערנען גמרא אדער שולחן ערוך;‬ ‫חכמים האבן זיך געוואלט ווייטער‬ ‫איז געווען דער רב אין פראג‬ ‫איך וויל דו זאלסט לערנען מוסר‬ ‫נאר מ'האט‬ ‫מפלפל זיין‪ .‬ווי ָ‬ ‫און אין פראנקפורט‪ ,‬הגאון רבי‬ ‫פאר צען מינוט"‪.‬‬ ‫געוואלט אנפאנגען דעם שיעור‪,‬‬ ‫יוסף שמואל מקראקא זי"ע‪ .‬דער‬ ‫דער גביר איז געווען העכסט‬ ‫זעען זיי פלוצלינג ווי זייער רבי‪,‬‬ ‫הייליגער חיד"א שרייבט אויף‬ ‫צופרידן און געזאגט‪" :‬א מחיה!‬ ‫רבי יוסף שמואל‪ ,‬זיצט אויף זיין‬ ‫אים אין 'שם הגדולים' (מערכת‬ ‫ווען ער הייסט מיר לערנען‬ ‫בענקל‪ .‬א פחד האט ארומגעכאפט‬ ‫הגדולים אות י' סימן קפ"א) אז ער האט‬ ‫גמרא אדער שולחן ערוך מוז איך‬ ‫דעם גאנצן עולם‪ .‬וואס טוט זיך‬ ‫דורכגעלערנט דעם גאנצן ש"ס‬ ‫אריינהארעווען‪ ,‬אבער מוסר איז‬ ‫דא? די נשמה איז מלובש אינעם‬ ‫‪ 42‬מאל! מען רעדט נישט דא פון‬ ‫דאך א גרינגע זאך"‪.‬‬ ‫גוף און איז ווייטער דא אין ביהמ"ד!‬ ‫לערנען בקיאות‪ ,‬וואס דאס האט‬ ‫עס איז אריבער א יאר‪ ,‬און‬ ‫די פחד איז געווען איום ונורא‪.‬‬ ‫ער זיכער געטון הונדערטער מאל‪,‬‬ ‫ווען רבי ישראל סאלאנטער איז‬ ‫האט רבי יוסף שמואל צו זיי‬ ‫נאר מען רעדט פון לערנען בעיון‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫צוריקגעקומען‪ ,‬האט ער געזען אז‬ ‫געזאגט‪" :‬האט נישט קיין מורא‪ ,‬איך‬ ‫דער חיד"א זאגט דארט אז‬ ‫דער גביר איז געווארן ַאן אינגאנצן‬ ‫גיי שוין צוריק ארויף אין גן עדן‪ ,‬נאר‬ ‫רבי יוסף שמואל האט מקיים‬ ‫אנדערער מענטש‪ .‬פרעגט אים רבי‬ ‫איך בין אראפגעקומען אהער פאר‬ ‫געווען "ודברת בם"‪ ,‬ווייל "בם"‬ ‫ישראל‪" :‬וואס איז געשען?" האט‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪26‬‬ ‫לערנען דעם ספר 'חובת הלבבות'‬ ‫האט זיך מקבל געווען אראפצוגיין‬ ‫א ספעציעלע סיבה‪ .‬איך וועל אייך‬ ‫און די ספרים פון 'רבינו יונה'‪ .‬דער‬ ‫צוריק אויף דער וועלט מעורר צו‬ ‫פארציילן"‪ .‬ער האט זיי דערציילט‬ ‫הייליגער רבן של כל בני הגולה‪,‬‬ ‫זיין זיינע תלמידים‪ ,‬פאר וועמען ער‬ ‫אז ווען ער איז אוועק פון די‬ ‫דער בית יוסף וואס גאנץ כלל‬ ‫האט פארגעלערנט ש"ס ברבים‪ ,‬אז‬ ‫וועלט‪ ,‬איז ער ארויפגעקומען אין‬ ‫ישראל שטיצט זיך אויף אים‪ ,‬זאגט‬ ‫זיי זאלן קובע זיין יעדן טאג צייט צו‬ ‫מתיבתא דרקיע‪ ,‬איז ארויס א כרוז‬ ‫אים דער מגיד אז מ'האט פון הימל‬ ‫לערנען דברי מוסר פאר'ן לערנען‪.‬‬ ‫אין הימל‪" :‬פנו מקום לרבי יוסף‬ ‫געוואלט ער זאל יעדן טאג לערנען‬ ‫ער האט געבעטן דעם גאנצן‬ ‫שמואל מקראקא!" מ'האט אים‬ ‫חובת הלבבות און רבינו יונה‪( .‬אזוי‬ ‫עולם אז זיי זאלן זיך עס מקבל‬ ‫געגעבן א פלאץ לעבן דעם הייליגן‬ ‫ווערט אראפגעברענגט אין ספר מגיד מישרים‪,‬‬ ‫זיין‪ ,‬כדי ער זאל קענען צוקומען‬ ‫של"ה הקדוש‪.‬‬ ‫פרשת אמור)‪.‬‬ ‫צו זיין מנוחה לעבן דעם של"ה‬ ‫אבער‪ ,‬זאגט ער‪ ,‬דער של"ה‬ ‫די מעשיות וואס מיר האבן‬ ‫הקדוש‪ .‬דער עולם האט זיך עס‬ ‫הקדוש האט נישט געוואלט אז‬ ‫פארציילט דארף געבן א מענטש‬ ‫תיכף מקבל געווען‪ ,‬און ווי נאר זיי‬ ‫ער זאל זיצן לעבן אים‪ .‬פארוואס?‬ ‫א געוואלדיגע התעוררות אז ווען‬ ‫האבן דאס געטאן‪ ,‬איז ער צוריק‬ ‫ווייל דער של"ה הקדוש האט‬ ‫ער טוט תשובה‪ ,‬ספעציעל אום יום‬ ‫ארויף אין גן‪-‬עדן‪ .‬זכותו יגן עלינו‬ ‫מחבר געווען א ספר מוסר מיט‬ ‫כיפור‪ ,‬און ער וויל מאכן א קבלה‬ ‫ועל כל ישראל‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫אסאך טרערן‪" ,‬און דו‪ ,‬רבי יוסף‬ ‫קטנה זיך מקבל צו זיין בלי נדר צו‬ ‫שמואל"‪ ,‬האט ער גע'טענה'ט‪,‬‬ ‫לערנען מוסר יעדן טאג‪ ,‬באקומט‬ ‫דער 'מגיד' פונעם בית יוסף‬ ‫"האסט טאקע פארגעלערנט דעם‬ ‫ער א נייע לעכטיגע לעבן‪.‬‬ ‫און די חשיבות פון ספרי‬ ‫גאנצן ש"ס ברבים‪ ,‬אבער קיין‬ ‫אין זכות פון די אלע צדיקים‪ ,‬און‬ ‫מוסר‬ ‫איין מאל האסטו נישט געלערנט‬ ‫אין זכות פון דעם וואס מיר גייען‬ ‫מוסר"‪.‬‬ ‫זיך מקבל זיין צו לערנען מוסר‪,‬‬ ‫דאס איז א געוואלדיגע מוסר‬ ‫מ'איז געגאנגען צו א דין תורה‬ ‫וועלן אוודאי די אלע צדיקים וואס‬ ‫השכל וואס עס מיינט צו לערנען‬ ‫אין בית דין של מעלה‪ ,‬און דער‬ ‫האבן געפאדערט צו לערנען מוסר‬ ‫מוסר‪.‬‬ ‫פסק איז געווען אזוי‪ :‬דער פלאץ‬ ‫אונז ביישטיין‪ .‬ווען א מענטש איז‬ ‫כידוע האט דער הייליגער 'בית‬ ‫לעבן של"ה הקדוש קומט אים‬ ‫קובע א קביעות אין א ספר מוסר‪,‬‬ ‫יוסף' געהאט א 'מגיד'‪ ,‬און וואס ער‬ ‫טאקע און מ'קען עס אים נישט‬ ‫ווערט דער צדיק זיין רבי און ער‬ ‫האט געלערנט מיט'ן מגיד האט ער‬ ‫צונעמען‪ ,‬אבער ער מוז מאכן א‬ ‫איז פאר אים א מליץ יושר אין גן‬ ‫פארשריבן אין ספר 'מגיד מישרים'‪.‬‬ ‫תיקון אויף דעם ענין פון לימוד‬ ‫עדן‪ .‬זיי וועלן זיכער שטיין און זיין‬ ‫דארט זאגט אים דער מגיד אז‬ ‫מוסר‪ .‬רבי יוסף שמואל האט‬ ‫מליצי יושר אז מיר זאלן אלע האבן‬ ‫מ'האט אים געשיקט א שליחות‬ ‫געזאגט פאר'ן בית דין של מעלה‬ ‫אויסגעבעטן אלעס גוטס‪ ,‬אמן!‬ ‫פון הימל‪ ,‬אז ער זאל יעדן טאג‬ ‫אז ער גייט עס מתקן זיין‪ ,‬און ער‬ ‫יארצייטן‬ ‫י"א תשרי ‪ -‬יומא דהילולא קדישא פון הרה"ק רבי הערש‬ ‫לייב מ'אליק זי"ע‬ ‫ראחמיסטריווקער רבי זי"ע ַאן‬ ‫אריה בן רבי גדליה זי"ע‪ .‬ער איז‬ ‫דער וואונדערליכער מעשיות‬ ‫אינטערעסאנטע זאך‪.‬‬ ‫געווען א תלמיד פונעם הייליגן‬ ‫מיט'ן מאמע פון רבי הערש‬ ‫די מאמע פון רבי הערש לייב‬ ‫זלאטשובער מגיד‪ ,‬און פונעם‬ ‫לייב‬ ‫איז געווען א גרויסע צדקנית‪ ,‬און‬ ‫הייליגן מעזריטשער מגיד‪.‬‬ ‫י"א תשרי‪ ,‬מוצאי יום הקדוש‪,‬‬ ‫ווען זי איז געווען מעוברת פלעגט‬ ‫אין 'אמרות טהורות'‬ ‫(סיפורי‬ ‫איז די יארצייט פונעם הייליגן רבי‬ ‫זי ארומגיין צו צדיקים כדי צו‬ ‫קודש ח"א) פארציילט הרה"ק דער‬ ‫הערש לייב אליקער‪ ,‬רבינו צבי‬ ‫‪27‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫אויסגעקוקט‪.‬‬ ‫פארשטיין‪ ,‬ווייל ער איז געבוירן‬ ‫באקומען ברכות‪ ,‬און זי פלעגט‬ ‫פון דעם זעט מען די‬ ‫געווארן שנת תק"כ מוצאי יום‬ ‫זאגן‪" :‬איך טראג א שמואל הנביא!"‪.‬‬ ‫געוואלדיגע קדושה וואס די‬ ‫הקדוש‪ ,‬און כידוע איז דער‬ ‫מ'האט נישט פארשטאנען וואס זי‬ ‫הייליגע צדיקים האבן געהאט נאך‬ ‫הייליגער בעל שם הקדוש נסתלק‬ ‫מיינט דערמיט‪ .‬אבער שפעטער‬ ‫פון די ימי הילדות‪.‬‬ ‫געווארן שבועות תק"כ‪.‬‬ ‫האט זיך עס ארויסגעשטעלט‪,‬‬ ‫ווי אזוי שטימט עס טאקע אז‬ ‫ער איז געבוירן געווארן מוצאי‬ ‫די קדושה פון זען א צורה פון‬ ‫ער זאל געדענקען די צורה פונעם‬ ‫יום הקדוש‪ ,‬און פונקט צוויי און‬ ‫א צדיק‬ ‫בעל שם הקדוש?‬ ‫פופציג יאר שפעטער‪ ,‬מוצאי יום‬ ‫הקדוש‪ ,‬איז ער נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫מיר ווילן דא פארציילן א מעשה‬ ‫רבי הערש לייב פון אליק‬ ‫דעמאלטס האט מען געזען‪ ,‬און‬ ‫וואס די נקודה דערפון איז מ'זאל‬ ‫פלעגט אליין פארציילן די מעשה‪:‬‬ ‫ס'איז הוברר הדבר למפרע‪ ,‬וואס‬ ‫פארן‬‫פארשטיין וואס עס מיינט ָ‬ ‫דער הייליגער בעל שם הקדוש‬ ‫זי האט געמיינט מיט דעם וואס‬ ‫צו צדיקים און מקבל זיין פני רבו‪,‬‬ ‫פלעגט דאך ארומגיין‪ ,‬כידוע‪ ,‬אין‬ ‫זי טראגט א שמואל הנביא‪ ,‬ווייל‬ ‫ווי די גמרא (ר"ה טז‪ ,‬ב‪ ,‬וסוכה כז‪ ,‬ב) זאגט‬ ‫די דערפער אויפצוזוכן נשמות‬ ‫ער האט געלעבט פונקטליך די‬ ‫"חייב אדם להקביל פני רבו ברגל"‪,‬‬ ‫קדושות און מקרב זיין אידישע‬ ‫יארן פון שמואל הנביא – צוויי און‬ ‫און ווי עס שטייט אין די ראשונים‬ ‫קינדער לאביהם שבשמים‪.‬‬ ‫פופציג יאר‪.‬‬ ‫(רבינו חננאל‪ ,‬ריטב"א‪ ,‬ועוד) אויב ער‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער‬ ‫בעל שם הקדוש דורכגעגאנגען‬ ‫נאך א מעשה פארציילט ער‬ ‫שטאט דארף מען‬ ‫ָ‬ ‫וואוינט אין די‬ ‫דארף וואו זיין מאמע האט‬ ‫דעם ָ‬ ‫דארט‪ ,‬וואס ער האט געהערט‬ ‫זען אים מקבל פנים צו זיין יעדן‬ ‫געוואוינט בשעת זי איז געווען‬ ‫פונעם אליקער רבי'ן זי"ע ‪ַ -‬אן‬ ‫טאג‪ .‬דער מגן אברהם (או"ח סי' תקנ"ד‬ ‫מעוברת מיט אים‪ .‬האט דער‬ ‫אייניקל פון רבי הערש לייב ‪-‬‬ ‫סקי"ב) רעדט שוין אויך דערפון‪.‬‬ ‫הייליגער בעל שם הקדוש געזאגט‬ ‫בשעת ער האט עס פארציילט‬ ‫די מעשה וואס מיר גייען‬ ‫די מעשה פאר זיין שווער‪ ,‬דער‬ ‫פארציילן וועט אונז געבן א‬ ‫פאר די תלמידים אז ער שפירט‬ ‫דארף‪,‬‬‫גאר א הויכע נשמה אין דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫סקווערער רבי זי"ע‪.‬‬ ‫שטיקל פתח צו פארשטיין וואס‬ ‫ביז ער איז אנגעקומען צו די שטוב‬ ‫ווען די מאמע פון רבי הערש‬ ‫עס מיינט ווען מ'האט געזען די‬ ‫פון רבי הערש לייב'ס עלטערן‪.‬‬ ‫לייב איז געווען מעוברת און‬ ‫צורה פון א הייליגן רבי'ן און וואס‬ ‫דעמאלטס איז די מאמע‪ ,‬די‬ ‫ס'איז שוין אנגעקומען די צייט‬ ‫דאס האט משפיע געווען‪.‬‬ ‫גרויסע צדקנית‪ ,‬געווען אינדרויסן‬ ‫צו געבוירן‪ ,‬איז שוין געווען יום‬ ‫דער הייליגער רבי הערש‬ ‫הקדוש‪ ,‬און זי האט געשפירט אז זי‬ ‫לייב פון אליק איז אמאל‬ ‫און געוואשן וועש‪ .‬מ'האט ביי‬ ‫איר געפרעגט צי דער הייליגער‬ ‫גייט געבוירן אינמיטן יום הקדוש‪.‬‬ ‫געווען אונטערוועגנס‪ ,‬און ער‬ ‫זי האט אבער נישט געוואלט‬ ‫איז אריינגעגאנגען נעכטיגן‬ ‫בעל שם הקדוש מעג אריינקומען‬ ‫אינעווייניג‪ ,‬ווייל ער וויל זען דאס‬ ‫אז מ'זאל דארפן מחלל זיין יום‬ ‫אין ַאן אכסניא‪ .‬ווי נאר ער‬ ‫הקדוש פאר איר‪ ,‬און זי האט אויך‬ ‫איז אריינגעקומען‪ ,‬זעט ער‬ ‫קינד‪ .‬זי האט געזאגט יא‪ ,‬און‬ ‫נישט געוואלט דארפן אויספאסטן‬ ‫פלוצלינג ווי די מענטשן דארט‬ ‫דער הייליגער בעל שם הקדוש‬ ‫יום הקדוש‪ .‬האט זי געבעטן‪" :‬מיין‬ ‫שארפן זיך די מעסערס‪ .‬ער האט‬ ‫ַ‬ ‫איז אריינגעגאנגען‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫קינד‪ ,‬ס'קומט דאך א הייליגער טאג‪,‬‬ ‫גלייך פארשטאנען אז ער איז‬ ‫געדרייעט דארט אין שטוב פאר‬ ‫צושטער מיר נישט דעם הייליגן‬ ‫אנגעקומען צו א הויז פון שודדים‬ ‫א שטיק צייט‪ ,‬און נאכדעם איז ער‬ ‫טאג"‪ .‬און ער איז טאקע געבוירן‬ ‫ורוצחים‪.‬‬ ‫ווייטער געגאנגען‪.‬‬ ‫געווארן ערשט מוצאי יום הקדוש‪.‬‬ ‫רבי הערש לייב פון אליק‪,‬‬ ‫האט רבי הערש לייב געזאגט‪,‬‬ ‫וועמענס יראת שמים איז געווען‬ ‫אז דעמאלטס איז אים נחקק‬ ‫געדענקט די צורה פון בעש"ט‬ ‫אויף אזא הויכע דרגה‪ ,‬האט זיך‬ ‫געווארן די צורה פונעם בעל שם‬ ‫הק'‬ ‫בכלל נישט דערשראקן פון זיי‪.‬‬ ‫הקדוש‪ ,‬און ער פלעגט מצייר זיין‬ ‫ער איז געגאנגען אין א ווינקל‪,‬‬ ‫פונקטליך וויאזוי דער בעל שם‬ ‫רבי הערש לייב פון אליק האט‬ ‫געליינט קריאת שמע על המטה‪,‬‬ ‫הקדוש האט אויסגעקוקט‪ .‬און די‬ ‫אליין פארציילט‪ ,‬אז ער געדענקט‬ ‫און געזאגט‪" :‬רבונו של עולם‪,‬‬ ‫תלמידים פונעם בעל שם הקדוש‬ ‫די צורה פונעם הייליגן בעל שם‬ ‫העלף מיר איך זאל קענען שלאפן‬ ‫האבן באשטעטיגט אז טאקע גענוי‬ ‫הקדוש‪.‬‬ ‫רואיג"‪ .‬דאס הייסט‪ ,‬רבי הערש‬ ‫אזוי האט דער בעל שם הקדוש‬ ‫לכאורה איז דאס שווער צו‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪28‬‬ ‫זעט ער פלוצלינג איינעם פון יענע‬ ‫האבן אים געזאגט‪" :‬גייט לחיים‬ ‫לייב אליקער איז אנגעגאנגען‬ ‫רויבערס! יענער איז צוגעגאנגען‪,‬‬ ‫ולשלום"‪ .‬מיט אנדערע ווערטער‪,‬‬ ‫מיט זיין עבודה‪ ,‬ער דארף זיך‬ ‫אריינגעלייגט א פדיון פון הונדערט‬ ‫זיי האבן אים געזאגט אז ס'איז‬ ‫יעצט צושפארן די אויגן פאר‬ ‫רובל אין זיין גמרא‪ ,‬און גלייך‬ ‫אויף זיי געפאלן אזא שרעק אז זיי‬ ‫א שעה‪-‬צוויי‪ ,‬נאכדעם דארף‬ ‫ארויסגעלאפן‪ .‬דאס טייטשט‪,‬‬ ‫האבן גארנישט געקענט טון אים‬ ‫מען אויפשטיין פראווען תיקון‬ ‫נאר זיי האבן באקומען א‬ ‫נישט ָ‬ ‫וויי צו טון‪.‬‬ ‫חצות‪ ,‬לערנען פארן דאווענען‬ ‫נאר זיי האבן אפילו‬‫פחד פון אים‪ָ ,‬‬ ‫דאס איז דער כח פון יראת שמים‬ ‫און דאווענען שחרית‪ ,‬דעריבער‬ ‫באקומען א קשר און אהבה צו אים‪,‬‬ ‫וואס די צדיקים האבן געהאט‪ ,‬אז‬ ‫מוז מען זיך יעצט אפרוען‪.‬‬ ‫אז זיי זענען ספעציעל געקומען‬ ‫אפילו רוצחים און שודדים האבן‬ ‫הגם ער געפינט זיך אין א הויז‬ ‫ברענגען א פדיון‪ .‬דאס איז די‬ ‫מורא געהאט צוצוקומען צו זיי‪.‬‬ ‫ארומגערינגלט מיט שודדים‬ ‫גרויסקייט פון צדיקים‪.‬‬ ‫קל וחומר בן בנו של קל וחומר‪,‬‬ ‫ורוצחים‪ ,‬האט עס גארנישט‬ ‫די תלמידים און חסידים וואס‬ ‫געהאט מיט אים‪ .‬ער האט נאך‬ ‫דאס דארף ביי אונז אריינשיינען‬ ‫צוגעלייגט א תפילה און געבעטן‬ ‫א מורא'דיגע אמונת צדיקים‪ ,‬צו‬ ‫געפארן צו אים‪ ,‬קען מען‬ ‫ָ‬ ‫זענען‬ ‫זיך פארשטעלן וויפיל יראת שמים‬ ‫דעם רבונו של עולם אז ער זאל‬ ‫פארשטיין וואס עס מיינט ווען‬ ‫שלאפן רואיג‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫געפארן צו א צדיק וואס‬ ‫ָ‬ ‫מ'איז‬ ‫נאר פון אנקוקן‬‫מ'האט געשעפט ָ‬ ‫די צורה פון דעם צדיק‪.‬‬ ‫טאקע צוגעלייגט‪.‬‬ ‫האט משפיע געווען אזוי שטארק‪,‬‬ ‫ווען ער האט זיך אויפגעכאפט‬ ‫אז בלויז מיט א בליק האבן זיי‬ ‫די תשובה און התקשרות פון‬ ‫צו זיין הייליגע עבודה פון תיקון‬ ‫געקענט ווארפן א פחד‪ ,‬און זיי‬ ‫חצות און לערנען פארן דאווענען‪,‬‬ ‫האבן זיך געקענט אזוי מקשר זיין‬ ‫די גנבים‬ ‫זעט ער פלוצלינג ווי די חברה‬ ‫אז אפילו גנבים זאלן שפעטער‬ ‫די מעשה האט א המשך‪.‬‬ ‫ארום אים זאגן אים‪" :‬רבי‪ ,‬איר‬ ‫וועלן ברענגען געלט פאר פדיונות‪.‬‬ ‫נאך א שטיק צייט‪ ,‬ווען רבי‬ ‫ווייסט גארנישט וואס פאר א רבי‬ ‫זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪,‬‬ ‫הערש לייב פון אליק איז געווען‬ ‫איר זענט‪ ,‬איר ווייסט נישט וואס‬ ‫אמן‪.‬‬ ‫ביי זיך אין שטוב אינמיטן לערנען‪,‬‬ ‫פאר א ראבינער איר זענט!" זיי‬ ‫= פרנסי חודש תשרי =‬ ‫יון בלשה"ק‬ ‫נתנדב‬ ‫ליון באידיש‬ ‫נתנדב‬ ‫עורים על הטע‬ ‫גל‬ ‫הג‬ ‫לעפאון‬ ‫השי‬ ‫ע"‬ ‫ע"‬ ‫ליין‬ ‫ה‬ ‫י‬ ‫י‬ ‫הרה"ח ר' חיים צבי הירש הי"ו‬ ‫נתנדב ע"י‬ ‫הרה"ח ר' שמעון‬ ‫לע"נ אמו האה"ח חנצי ע"ה‬ ‫הרה"ח ר' חיים מנחם‬ ‫דרוממער הי"ו‬ ‫בת יבלחט"א ר' מרדכי הי"ו‬ ‫ראזינגער הי"ו‬ ‫לזכות ברכה והצלחה‬ ‫נלב"ע א' תשרי ‪ -‬ראש השנה‬ ‫לזכות ברכה והצלחה‬ ‫בכל הענינים‬ ‫ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫בכל הענינים‬ ‫זכות לימוד התורה דרבים תגן בעדם להתברך בכל מילי דמיטב‪ ,‬וישלם ה' פעלם הטוב ותהי משכורתם שלימה מעם ה’‬ ‫קול‬ ‫אלע נייע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צו א‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫קול‬ ‫אלע נייע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צו א‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫שליט"א‬ ‫מאנדעל‬ ‫‪00‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪22‬‬ ‫‪33‬‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫מאנדעל שליט"א‬ ‫פרדס‬ ‫פרדס‬ ‫התורה‬ ‫עמוד יומי‬ ‫סיפורי צדיקים‬ ‫קברי צדיקים ‪-‬‬ ‫שיעורים על‬ ‫התורה‬ ‫סדר הש"ס‬ ‫פיל מיט חיזוק‬ ‫יארצייט צדיקים‬ ‫שבת קודש‬ ‫עמוד יומי‬ ‫סיפורי צדיקים‬ ‫קברי צדיקים ‪-‬‬ ‫שיעורים על‬ ‫אינעם‬ ‫מעכטיגן‬ ‫אינעם‬ ‫‪44‬‬ ‫סדר הש"ס‬ ‫‪55‬‬ ‫פיל מיט חיזוק‬ ‫‪66‬‬ ‫יארצייט צדיקים‬ ‫‪77‬‬ ‫שבת קודש‬ ‫זיכוי‬ ‫‪29‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫מעכטיגן‬ ‫הרבים‬ ‫זיכוי‬ ‫אפאראט‬ ‫מלוה‬ ‫הלכה יומי על‬ ‫תורת‬ ‫אוצר הידעות‬ ‫הרבים‬ ‫מלכה‬ ‫שלחן ערוך‬ ‫הנפש‬ ‫בענינים נפלאים‬ ‫אפאראט‬ ‫מלוה‬ ‫הלכה יומי על‬ ‫תורת‬ ‫אוצר הידעות‬ ‫מלכה‬ ‫שלחן ערוך‬ ‫הנפש‬ ‫בענינים נפלאים‬ ‫זעטיגט אייער נשמה און באלייכט אייער טאג‬ ‫דורך שעפן חיזוק אמונה און ביטחון‪,‬‬ ‫השקפת החיים און ידיעת התורה פון די‬ ‫צו ספאנסערן‬ ‫אדער פאר‬ ‫פאזעטיווע‬ ‫קאמעטארן קען‬ ‫מען זיך ווענדן צו‬ ‫הרה"ח ר'‬ ‫חיים מנחם‬ ‫ראזינגער הי"ו‬ ‫‪347.570.0413‬‬ ‫מען קען אויך הערן די‬ ‫שיעורים פון רב אויף‪:‬‬ ‫קול פרדס התורה‬ ‫קול נשמותינו‬ ‫אידיש‪718.760.1111 #1 :‬‬ ‫‪718.506.9694‬‬ ‫ענגליש‪718.759.1111 #1 :‬‬ ‫עינים ליין‬ ‫‪718.977.5554‬‬ ‫במוצש''ק ‪#0‬‬ ‫במשך השבוע ‪1-2-7-4‬‬ ‫א פרישע וואך‬ ‫צו באקומען די גליון און שיעורים אויף אימעיל שיקט '‪ 'Subscribe‬צו‬ ‫פול מיט חיזוק‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪30‬‬ ‫‪31‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪24‬‬