הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

בס"ד
לע"נ מנחם מענדל בן יהושע דוב וועכנטליכע גליון צו פארשפרייטן די הלכות און וויכטיגקייט פון מצוות כיבוד אם ואם
חדש! שבת שובה תשפ"ז | יאר 143 3
„הורינו“ יעצט
אידיש אין
פון אויפציען און זיך אפגעבן מיט די קינדער ,נעמט דאס נישט אוועק פונעם קינד'ס
חוב צו ווייזן אן אומבאגרעניצטע הכרת הטוב פאר זיינע עלטערן .ער האט באקומען
א געוואלד מיט גוטס פון זיי; זיי האבן אים אוועקגעגעבן זייער גאנץ לעבן ,און דורך
קדשך הורינו דברות
כיבוד אב ואם אין די וואכעדיגע פרשה
זיי האט ער אלעס באקומען .דער אויבערשטער זאגט פאר איינער וואס פילט נישט
קיין הכרת הטוב פאר זיינע עלטערן" :יפה עשיתי שלא דרתי ביניהם" – גוט האב איך "הלה' תגמלו זאת עם נבל ולא חכם הלוא הוא אביך קנך הוא עשך
געטון אז איך וואוין נישט צווישן זיי" (קידושין ל"א ,).ווייל אזא מענטש וועט אויך נישט ויכננך" (דברים ל"ב ,ו')
אנערקענען דעם אויבערשטנ'ס חסדים. אין דעם פסוק שטייט א טענה אויף גאנץ כלל ישראל :פארוואס האבן זיי אזוי
"צור ילדך תשי ותשכח אל מחוללך" (דברים ל"ב ,י"ח) צוריקגעצאלט פארן אויבערשטן ,זייער פאטער ,וואס האט זיי באשאפן ,און
רש"י זאגט אין די ערשטן פשט ,אז דאס ווארט "תשי" מיינט פארגעסן – פארגעסן אלעס געגעבן? ס'איז קלאר ,ווי מ'זעט אין תרגום יונתן ,אז א טאטע א בשר
ווער עס האט דיך געבוירן .לויט דעם דארפן מיר פארשטיין די דאפלטע לשון אינעם ודם וואלטן זיי זיכער נישט באהאנדלט אויף אזא מיאוס'ן אופן .די מפרשים
פסוק" :צור ילדך תשי" (דעם שטארקן וואס האט דיך געבוירן האסטו פארגעסן), שרייבן אז פון דעם פסוק לערנט מען ארויס דעם חוב פון הכרת הטוב וואס
און דערנאך "ותשכח קל" (און דו האסט פארגעסן דעם אויבערשטן)? די אחרונים מ'דארף האבן פאר עלטערן.
טייטשן אז דאס ערשטע גייט ארויף אויף די עלטערן בשר ודם ,און דערנאך אויפן דער רמב"ן שרייבט אויף דעם פסוק" :לפי דעתי ווער עס טוט גוטס פאר
אויבערשטן .דורך דעם וואס א מענטש פארגעסט די וואס האבן אים געבוירן, אומזיסט ווערט גערופן א 'נדיב' ,און ווער עס צאלט אפ מיט שלעכטס
זיין טאטע און מאמע וואס האבן אים אויפגעצויגן ,קומט ער דערצו צו פארגעסן, פאר איינעם וואס האט אים גוטס געטון ,ווערט גערופן א 'נבל' ".לויט דעם
כביכול ,אויך דעם אויבערשטן. פרעגט דער פסוק" :אזוי צאלט איר אפ פארן אויבערשטן פאר דעם גוטס
זיי ברענגען א ראיה פון דעם וואס דער "בינה לעתים" שרייבט אויפן פסוק "ויקרבו וואס ער האט אייך געטון?! איר זענט א נבל – איינער וואס צאלט אפ שלעכט
ימי דוד למות ויצו את שלמה בנו לאמר" ,דאס מיינט אז דוד המלך האט געבעטן פאר גוט ...איז דען נישט דער אויבערשטער אייער פאטער ,וואס האט אייך
זיין זון שלמה המלך ער זאל שטענדיג זאגן אז ער איז דער זון פון דוד ,און אזוי וועט געבוירן און אויפגעצויגן!"
ער פילן א חוב זיך אויפצופירן ערליך אזוי ווי זיין טאטע .אויך ברענגען זיי צו פונעם אזוי אויך שרייבט דער ספר החינוך אז ווער עס איז א כפוי טובה הייסט א נבל.
"חוות יאיר" אז א זון איז מחויב ממשיך צו זיין די מצוה און דעם גוטע מנהג וואס צווישן אנדערע שרייבט ער" :ס'איז ראוי פאר א מענטש צו אנערקענען און
זיין טאטע פלעגט טון ,אלס "ואל תיטוש תורת אמך" .מיר געפינען אין די גמרא אז צוריקצאלן גוטס פאר דעם וואס האט אים גוטס געטון ,און נישט זיין קיין נבל,
איינער פון די אמוראים האט געזאגט אויף זיך אליין" :אין דעם ענין בין איך ווי חומץ קיין פרעמדער ,און א כפוי טובה ".מיר זעען פון דעם אז ס'איז דא א חוב פון
בן יין" (עסיג דער זון פון וויין) קעגן מיין טאטע ...דאס מיינט דער פסוק – "צור ילדך הכרת הטוב פאר עלטערן ,און ווער עס ערפילט נישט דעם חוב הייסט א
תשי" – דורך דעם וואס דו פארגעסט ווער דיין טאטע איז ,וועסטו אויך פארגעסן "נבל" אין די תורה.
"קל מחוללך" (דעם אויבערשטן וואס האט דיך באשאפן). ענליך שטייט אין "מכתב מאליהו" :אפילו אויב עלטערן האבן הנאה און סיפוק
פונקט ווי יעדער איד איז מחויב צו לערנען די הלכות וואס זענען נוגע למעשה יעדן טאג ,ווי למשל הלכות
ברכות ,שבת ,און שמירת הלשון ,די זעלבע זאך איז מען מחויב צו לערנען און חזר'ן די הלכות פון כיבוד און הורינו דרך חיים
מורא אב ואם .די מצוה איז א 'מצוה תמידית' וואס באגלייט דעם מענטש יעדע מינוט ,און עס איז גאר א כבוד אב ואם אין הלכה און מנהג
הארבע זאך .אויב א מענטש וועט נישט גוט דורכלערנען די הלכות ,וועט ער נישט וויסן וויאזוי דאס מקיים לויט'ן 'קונטרס הלכות כיבוד אב ואם בשבתות ומועדי השנה',
זיין ריכטיג ,און ער וועט זיכער נכשל ווערן אין אסאך הארבע הלכות ,אן דעם וואס ער זאל אפילו וויסן. פון הגאון רבי שמשון קורלאנדסקי שליט"א.
אויב דער זון וועט נישט אכטונג געבן וועט ער עסן מער ווי די מאס ,פסק'ט הגאון הלכות כיבוד אב ואם וואס זענען נוגע פאר יום כיפור
רבי יצחק זילבערשטיין שליט"א אז דער זון איז מחויב מוותר צו זיין אויפן דאווענען דער מנחת חינוך (מצוה ל"ג) איז מסתפק צי כיבוד אב ואם איז פון די מצוות שבין
מיט מנין יום כיפור ,כדי אכטונג צו געבן אויפן טאטן און זיכער מאכן אז ער עסט אדם לחבירו ,וואס אויף דעם ווערט געזאגט אז יום כיפור איז נישט מכפר ביז
לויט די הלכה .זיין טעם איז ,אז היות דער זון האט א חוב פון "מאכילו ומשקהו" מ'בעט איבער דעם חבר ,און דערפאר איז דא א חיוב צו איבערבעטן די עלטערן
(געבן צו עס און טרינקען) ,איז א חלק פון דעם חוב אים צו שפייזן פונקט וויפיל און בעטן מחילה ,אדער איז עס פון די מצוות שבין אדם למקום ,און דערפאר
ס'פעלט אויס ,ווען ס'פעלט אויס ,און נישט מער .דאס הייסט ,ס'איז א חלק פעלט נישט אויס צו בעטן מחילה .דער בן איש חי שרייבט אז ס'איז א מצוה צו
פונעם עצם דין פון כיבוד אויך צו זען אז ער עסט נישט מער ווי די מאס וואס איז קושן די הענט פון די עלטערן ערב יום כיפור פארן גיין אין בית המדרש ,און ער
אויסגעהאלטן צו עסן אום יום כיפור. לייגט צו – ס'איז א גרויסער חוב זיי צו איבערבעטן ערב יום כיפור ,און ווער עס טוט
דאס נישט ווערט גערופן א 'חוטא' און איינער וואס פארשעמט די כבוד פון די
עלטערן .ווייל אויב חז"ל האבן מחייב געווען צו בעטן מחילה אויף אן עבירה שבין
אדם לחבירו ערב יום כיפור ,איז כל שכן פון די עלטערן ,וואס מ'קען כמעט נישט
ווער עס רעדט לשון הרע אויף זיין טאטע ,אפילו ווען ער איז נישט ניצול ווערן פון דעם זינד יעדן טאג.
דארט ,איז עובר ,אויסער אנדערע איסורים ,אויך אויף די מצוות ס'איז דא וואס פירן זיך אז ערב יום כיפור ,נאך מנחה ,גיבט מען פערציג מכות אין
עשה פון כיבוד ,וואס איז שייך אפילו ווען ער הערט עס נישט. בית המדרש ,איינער פארן צווייטן .אויב א טאטע הייסט זיין זון אים געבן לייכטע
היות ער פארשעמט אים דורך רעדן אויף אים לשון הרע ,טוט ער מכות ערב יום כיפור ,טאר דער זון אים נישט פאלגן ,ווייל דאס איז א סארט זלזול
אים זיכער נישט מכבד זיין און ער איז עובר אויף דעם ,אויסער אינעם טאטן ,און דעם טאטנ'ס מחילה העלפט נישט אין אזא פאל( .שו"ת שבט
דעם וואס ער איז עובר אויף "ארור מקלה אביו ואמו"( .חפץ חיים, הקהתי חלק ד' סי' קס"ו).
א זון וועמענס טאטע ליגט אין א נורסינג האום ,און דער טאטע דארף עסן יום
פתיחה ,אות י')
כיפור פחות מכשיעור ,אבער ער דארף האבן ספעציעלע השגחה דערויף ,ווייל
שבת שובה תשפ”ז //גליון 143
והשיב לב
שאלות ותשובות הלכה למעשה
געענטפערט דורך רבנים מובהקים שליט"א
וויאזוי קען מען זוכה זיין באמת מכבד צו זיין די עלטערן ,מיט אן אמת'דיגקייט און
פון טיפן הארצן? איך פיל אז איך לייג אריין כוחות עצומות צו טוישן מיין אינערליכע
קשר מיט מיינע עלטערן ,אבער איך שפיר אז איך מצליח נישט צו גרייכן דעם ציל .איך
האב א געפיל אז אלעס וואס איך טו בלייבט נאר אויף א דרויסנדיגע לעוול ,און איך טו עס
נישט פון טיפן הארץ.
מיט מיין טאטן איז מיר גרינגער ,אבער מיט מיין מאמען איז מיר פיל שווערער .זי האט א גאנץ
אנדערע נאטור ווי מיר ,און כאטש איך פרוביר שוין א לאנגע צייט אויף פילע פארשידענע
וועגן ,פיל איך נישט אז איך מאך באמת פארשריט און איך ווער בעסער.
איך האב פרובירט צו טון פראקטישע פעולות ,האפנדיג אז דאס וועט ביסלעכווייז משפיע
זיין אויך אויף וואס מיין פנימיות .אבער ליידער פיל איך אז די זאכן בלייבן טעכניש און טרוקן
אן קיין אמת'ע געפילן ,עס איז נישט דער אינערליכער און אמת'ער כבוד וואס איך וואלט עמוק עמוק
געוואלט און געדארפט פילן.
איך האב אויך פרובירט אריינצוקוקן אין מיר און טראכטן וועלכע מעלות און נקודות איך שעץ
מי ימצאנו
באמת ביי מיין מאמען .איך האב טאקע געפונען עטליכע אזעלכע נקודות ,אבער מיין געפיל
איז אז דאס זענען נאר קליינע און באגרעניצטע זאכן ,וואס טוישן נישט באמת מיין גאנצע
א מאמר חז”ל אדער מעשה פון
בליק און מיין טיפע צוגאנג צו איר. צדיקים איבער כיבוד אב ואם ,זענען
איך וואלט זייער דאנקבאר געווען אויב איר קענט מיר געבן הדרכה וויאזוי מ'קען זוכה זיין באהאלטן אינעם בילד
צו אן אמת'ע אינערליכע כבוד פאר עלטערן ,וויבאלד איך מוטשע מיך שוין מיט דעם פאר
א לאנגע צייט אן קיין הצלחה .למעשה איז דער עיקר ענין פון כבוד אינעם הארץ פונעם Office@horeinu.org
מענטש ,און אויב אזוי ,וואס זענען שוין ווערט מיינע דרויסנדיגע פעולות אויב איך קען נישט
באמת פילן כבוד און רעספעקט צו מיינע עלטערן?
ערשטנס ,ס'איז קלאר אז ווען מ'האנדלט מיט אזא גרויסע און טייערע מצוה פארן דער תירוץ אויפן חידה פאר
אויבערשטן – אויף אזוי ווייט אז דער אויבערשטער האט צוגעגליכן זיין כבוד צו זייער פרשת נצבים-וילך
כבוד ,און אויב מ'איז זיי מכבד זאגט דער אייבערשטער "איך וועל וואוינען צווישן אייך", אויב עס געפינט זיך א תלמיד חכם
צווישן די ברידער ,זאלן די אנדערע
און אויב חלילה נישט ,ציט זיך די שכינה צוריק פון אונז – ביי אזא זאך איז זיכער אז די ברידער אים שטיצן מיט געלט וכדו',
אינערליכע שוועריגקייטן זענען גרויס .דאס איז דאך דער וועג פון עבודת השם ,מ'גייט דורך און דאס איז א געוואלדיגע זכות
שוועריגקייטן און נסיונות .דעריבער דארף מען נישט ווערן דערשראקן פון די שוועריגקייטן, פאר זיי און פאר די נשמה פון זייער
פאטער ,און עס איז נישטא קיין
און פונעם לאנג פארצויגענעם פראצעדור ,ביז מ'לאזט אינגאנצן נאך פון האראווען אויף גרעסערע כבוד פאר די עלטערן
דעם. ווי דאס( .פלא יועץ ,ערך "חיזוק".
צווייטנס – איינע פון די באקאנטע תחבולות פונעם יצר הרע אין יעדן ענין וואס א מענטש און דער הסבר איז :מען רעדט נאך
די פטירה פון די עלטערן ,און דאס
פרובירט זיך צו פארבעסערן ,איז צו זאגן פארן מענטש :וואס פעלט דאס אויס צו טון ,אז וועט זיי ברענגען א טובה אויף יענער
דו טוסט נישט יענץ? וואס פעלט אויס צו לערנען פינף מינוט אויב דו גייסט ליידיג א גאנצן וועלט).
טאג? וואס זענען דיינע תפילות ווערט אויב אינמיטן שמונה עשרה טראכסטו פון אנדערע
זאכן? וואס איז ווערט אויב דו ביסט נזהר אין כיבוד אב ואם ,אויב ביינאכט ביסטו איר נישט
מכבד ווי עס דארף צו זיין? און אזוי ווייטער.
דאס איז דער גרעסטער און שווערסטער ליגנט ,ווייל ס'איז קלאר אז ס'לוינט זיך; יעדער
טייערע ליינער,
למען ייטב לך
מאמענט ,יעדער מחשבה ,יעדער התגברות און יעדער פעולה איז ווערט אלע געלטער
אויפן וועלט ,ס'איז א מצוה און ס'איז א שטאפל פאראויס .אפילו אויב דערווייל איז עס שוין עטליכע יאר וואס די גליון ערשיינט אין לשון הקודש און אין
ענגליש ,און עס ווערט געליינט ביי פילע טויזנטער אידן איבער
אויבערפלעכליך ,אפילו אויב ס'איז נישט פערפעקט ,און אפילו אויב דאס איז נאר א שעה א
דער גארער וועלט .די רעוואלוציע וואס דאס האט געמאכט אין די
טאג און די איבעריגע צייט זעט אויס אנדערש ,איז עס זיכער גאר טייער און חשוב אין הימל. הייליגע מצוה פון כיבוד אב ואם איז אומבאשרייבליך ,ווען גאר אסאך
בנוגע דיין שאלה ווי אזוי זיך מתגבר צו זיין :דער רמב"ם שרייבט ביי חינוך הבנים לגבי לערנען מענטשן האבן געעפנט די אויגן און עס האט געמאכט ביי זיי און ביי
תורה ,אז קודם געבט מען עפעס זיס ,דערנאך א מתנה ,און אזוי ווייטער ,ביז דאס קינד זייערע קינדער א דראסטישע שינוי לטובה.
געוואוינט זיך צו צו לערנען תורה לשמה .נישט נאר ווייל "אחרי הפעולות נמשכים הלבבות",
נאר דורך "שלא לשמה" קומט מען אן צו "לשמה" .ס'איז אמת אז ס'זענען דא מצבים נעמט א טייל אין דער פרישער רעוואלוציע וואס גייט יעצט געשאפן
וואס ס'גייט נישט גרינג ,אבער אין אזא צייט קען מען טראכטן פונעם גרויסן שכר וואס די ווערן מיטן איבערטייטשן און ארויסגעבן די גליון אויף אידיש .פאר
תורה זאגט צו אויף דעם וועלט און אויף יענע וועלט ,און איבער דעם גרויסן גוטס וואס מיר א מינימאלן סכום קענט איר האבן א טייל אין דער אומשאצבארער
באקומען בזכות דעם מצוה ,און דאס זעלבסט געבט כח. מצוה שאדם אוכל פרותיהם בעולם הזה והקרן קיימת לעולם הבא,
און זייט זוכה צו די ברכה האמורה בתורה 'למען יאריכון ימיך'.
און צום לעצט ,איינע פון די אינטערעסאנטע און אויסגעפרואווטע זאכן וואס דער
אויבערשטער האט אריינגעשטעלט אין די בריאה איז ,אז נתינה ברענגט אהבה .א מאמע
געבט אן א אויפהער פאר אירע קינדער ,און דעריבער האט זי זיי אזוי ליב .נתינה מיינט זייט מקיים מצוות כיבוד אב ואם אויפן שענסטן
נישט נאר מתנות .דאס קען זיין צייט ,אויפמערקזאמקייט ,אנגרייטן א קאווע ,אדער א גוט וועג מיטן ספאנסערן די גליון לזכות אדער לע"נ
ווארט .דאס קען זיין סיי וואס ,מ'דארף נאר צולייגן קאפ .און דאס געבן וועט שוין אנצינדן די אייערע עלטערן בעולם הזה ובעולם הבא.
ליבשאפט אינעם הארץ.
Office@horeinu.org 845-422-2898
שבת שובה תשפ”ז //גליון 143
מעשה אבות
א מעשה מיט א מוסר השכל
שטאט ביסטו?" "לודקיא ".רבי עקיבא איז געווען זייער בצער ,ער איז גלייך די געוואלדיגע און אומגעהויערע זכותים וואס מ'קען טון פאר די עלטערן,
געגאנגען אהין זוכן .ווען ער איז אנגעקומען און געפרעגט איבער אים ,האבן אפילו נאך זייער פטירה.
די מענטשן געזאגט" :זאלן די ביינער פון דעם רשע צומאלן ווערן ".ער האט דער הייליגער תנא רבי עקיבא האט אמאל געזען א מענטש וואס איז געווען
געפרעגט אויף זיין פרוי ,האבן זיי געזאגט" :זאל איר נאמען אויסגעמעקט ווערן". נאקעט און שווארץ ווי קוילן ,ער האט געשלעפט א ריזיגע בינטל האלץ אויפן
ער האט געפרעגט אויפן זון ,האבן זיי געזאגט" :ער איז אן ערל ,ער האט אפילו קאפ און געלאפן שנעל ווי א פערד .רבי עקיבא האט גוזר געווען אויף אים ער זאל
נישט זוכה געווען צו די מצווה פון ברית מילה". זיך אפשטעלן און אים געפרעגט" :פארוואס ארבעטסטו אזוי שווער? אויב ביסטו
רבי עקיבא האט אים גלייך גענומען און אים געמל'ט ,און אים אויסגעלערנט די א קנעכט און דיין בעל הבית פייניגט דיך אזוי ,וועל איך דיך אויסלייזן פון אים ,און
הייליגע תורה .אבער דאס אינגל האט נישט געוואלט אקצעפטירן די תורה ביז אויב ביסטו אן ארימאן ,וועל איך דיך רייך מאכן!"
רבי עקיבא האט געפאסט פערציג טעג .דעמאלט איז ארויס א בת קול פון הימל האט דער מענטש געענטפערט" :איך בעט דיך ,האלט מיך נישט אויף ,כדי די
און געזאגט" :רבי עקיבא ,גיי לערן מיט אים!" ער איז געגאנגען און געלערנט מיט ממונים וואס שטייען איבער מיר זאלן זיך נישט בייזערן אויף מיר ".רבי עקיבא
אים תורה ,קריאת שמע ,שמונה עשרה און ברכת המזון .דערנאך האט ער אים האט אים געפרעגט" :וואס גייט פאר מיט דיר ,און וואס זענען דיינע מעשים?"
געשטעלט זאגן "ברכו את ה' המבורך" און דער עולם האט געענטפערט "ברוך האט ער געזאגט" :איך בין שוין טויט ,און יעדן טאג שיקט מען מיך האקן האלץ
ה' המבורך לעולם ועד .יתגדל ויתקדש שמיה רבא". און מ'פארברענט מיך דערמיט ".רבי עקיבא האט אים געפרעגט" :מיין קינד ,וואס
גלייך האט מען באפרייט דעם נפטר פון זיינע עונשים .דער מענטש איז גלייך איז געווען דיין פרנסה אויף די וועלט פון וואו דו קומסט?" האט ער געענטפערט:
געקומען צו רבי עקיבא אין חלום און געזאגט" :יהי רצון מלפני ה' אז דיין נשמה "איך פלעג צוזאמנעמען די שטייער ,איך פלעג זיין פון די חשוב'ע לייט ,איך פלעג
זאל רוען אין גן עדן ,ווייל דו האסט מיך געראטעוועט פון גיהנום ".רבי עקיבא האט חנפ'ענען די רייכע און הרגענען די ארימע".
גלייך אנגעהויבן זאגן די פסוק" :ה' שמך לעולם ,ה' זכרך לדור ודור". האט רבי עקיבא אים געפרעגט" :האסטו אפשר געהערט פון דיינע ממונים צי
דער בעל "אור זרוע" לייגט צו אויף דעם מעשה" :מיין רבי ,רבי אלעזר מווערמיישא, עס איז דא עפעס א רפואה פאר דיר?" האט ער געענטפערט" :איך בעט דיך,
האט געפונען אין תנא דבי אליהו רבא' :א קינד וואס זאגט קדיש ,ראטעוועט האלט מיך נישט אויף ,ווייל יענער מענטש (ער אליין) האט נישט קיין שום תקנה.
זיין פאטער פון עונש"'. אבער איך האב אמאל געהערט פון זיי עפעס וואס קען נישט זיין :אז אויב יענער
(מסכת כלה רבתי פרק ב') מענטש וואלט געהאט א זון וואס שטעלט זיך אויף ברבים און זאגט 'ברכו את ה'
אין זוהר (זוהר חדש ,פרשת אחרי ,דף מ"ט) ווערט די מעשה אויך געברענגט, המבורך' און זיי ענטפערן נאך אים 'ברוך ה' המבורך לעולם ועד' ,אדער ער זאגט
און דארט שטייט אז רבי עקיבא האט אים געלערנט זאגן די הפטרה אין בית קדיש און זיי ענטפערן 'יהא שמיה רבא' ,וואלט מען יענעם מענטש גלייך באפרייט
המדרש ,און ער האט אזוי געטון .ער האט ווייטער געלערנט מיט אים תורה ביז פון דער שווערער שטראף .אבער יענער מענטש האט נישט איבערגעלאזט קיין
מען האט אים גערופן מיט נאמען 'רבי' .דעמאלט איז דער נפטר געקומען צו רבי זון אויף דער וועלט ,ער האט נאר איבערגעלאזט זיין פרוי מעוברת ,און איך ווייס
עקיבא אין חלום און געזאגט" :רבי ,זאל דיך דער אויבערשטער טרייסטן אזוי ווי נישט צי זי האט געבוירן א אינגל ,און ווער וועט אים דען לערנען? קיינער האט
דו האסט מיך געטרייסט .ווייל ווען מיין זון האט געזאגט די הפטרה ,האט מען אים נישט ליב געהאט".
אראפגענומען פון מיר דעם דין פון גיהנום .און ווען ער האט געדאוונט און געזאגט דאן האט רבי עקיבא באשלאסן צו גיין זוכן צי ער האט א זון ,כדי אים צו לערנען
קדיש ,האט מען אינגאנצן מבטל געווען מיין גזר דין .און ווען מיין זון איז געווארן א תורה און אים שטעלן בציבור .ער האט אים געפרעגט" :וויאזוי הייסטו?" האט
תלמיד חכם און דו האסט אים געלערנט צו ווערן א רב ,האט מען מיך געקרוינט ער געענטפערט" :עקיבא" ".וויאזוי הייסט דיין פרוי?" "שושניבא" ".פון וועלכע
מיט א קרוין פון צדיקים און מיך געזעצט צוזאמען מיט זיי אין גן עדן".
ספר החיים
אן התעוררות אין די ימי הרחמים ,זוכה צו זיין
צו “למען יאריכון ימיך ולמען ייטב לך”.
געברענגט בשם דעם חפץ חיים אז ער האט געזאגט ,אז פון דעם לערנען מזכיר זיין נשמות פון עלטערן און געבן צדקה
מיר ארויס אז קינדער קענען מכבד זיין זייערע עלטערן און צוגעבן זכויות פאר זיי אום יום כיפור
פאר זיי ,און דורך דעם גורם זיין אז זייער משפט זאל זיך טוישן לטובה ביים אין מדרש תנחומא אויף דער פרשה (האזינו ,אות א') שטייט :דערפאר
בית דין של מעלה .דאס איז דער טעם פארוואס מ'עפנט די ספרים פון די פלעגט מען דערמאנען די נשמות פון די נפטרים אום שבת כדי זיי זאלן
מתים. נישט צוריקגיין אין גיהנום ,ווייל ס'שטייט "כפר לעמך ישראל" – דאס זענען
דער משנה ברורה שטייט ,אז די נפטרים האבן אויך א כפרה אום יום כיפור: די לעבעדיגע" ,אשר פדית" – דאס זענען די טויטע .פון דעם לערנט מען
ווען מ'זאגט צו געלט פאר זייער נשמה ,ווייל מ'זאגט "אויב ער וואלט ארויס אז די לעבעדיגע קענען אויסלייזן די טויטע .דעריבער פירן מיר זיך צו
געלעבט וואלט ער אויך געגעבן צדקה ".לכאורה ,וויאזוי קען מען דאס זאגן דערמאנען די נפטרים אום יום כיפור ,און צוזאגן געלט פאר צדקה לעילוי
און מאכן א זכות פאר איינעם נאר ווייל "אויב ער וואלט געלעבט וואלט ער נשמתם.
געגעבן"? דער הסבר איז ,אז די מעשים פון די קינדער ,וויבאלד זיי קומען אזוי ווערט געפסק'ט אין שלחן ערוך אז מ'פירט זיך צו צוזאגן צדקה אום יום
פונעם כח פון די עלטערן ,זענען באמת א פעולה פון זייער כח וואס האט א כיפור פאר די נפטרים .דער מרדכי שרייבט ,אז מ'דערמאנט זייערע נשמות
השפעה אויף זייער זכות .וויבאלד די קינדער זענען א המשך פון די עלטערן, ווייל די נפטרים האבן אויך א כפרה אום יום כיפור .די מפרשים פרעגן,
ווערט די פעולה פאררעכנט ווי א זכות פאר זיי ,אויף אזוי ווייט אז מ'זאגט אז פארוואס עפנט מען אום ראש השנה די ספרים פון לעבן און טויט ,וויאזוי
אויב ער וואלט געלעבט וואלט עס גערעכנט געווארן דירעקט צו זיין זכות, קען מען דען משפט'ן די טויטע נאכדעם וואס זיי קענען שוין נישט טון קיין
און יעצט איז עס א זון וואס איז מזכה זיין פאטער. מצוות אדער עבירות ,און נישט תשובה טון אויף זייערע מעשים? עס ווערט
שבת שובה תשפ”ז //גליון 143
געשריבן דורך י .בנימין
מענדי פארציילט וועגן
טאטי און מאמי און די מצוה
פון כיבוד אב ואם אנטשולדיגט ,אבער באמת
מיינע אויערן אז זיי דארפן רעספעקטירן די עלטערן און נישט אויסהערן" .מאמי ",האב ס'זענען דא צייטן אינעם יאר ווען פלוצלינג ווערט יעדער זייער העפליך" .אנטשולדיגט
איך געהערט מיין מאמע זאגן" ,איך האב געוואלט רעדן מיט דיר פאר יום כיפור ".איך אויב איך האב דיר וויי געטון אדער דו ביסט געווארן באליידיגט פון מיר ,אנטשולדיגט.
האב פארשטאנען אז זי רעדט צו באבי'ן. באמת איז דאס בעטן מחילה אן אפענע הלכה ,איבערצובעטן א חבר ,און עס איז אויך
"איך וויל דיך בעטן מחילה אויב דורכאויס דעם יאר איז געווען עפעס וואס איך האב עפעס וואס איז רירנד און שיין .די פראבלעם הייבט זיך אן ווען מען מורמלט עס אפ
נישט געטון גענוג מיט רעספעקט ,אדער אויב איך האב געזאגט עפעס וואס איז נישט שנעל" ,ס'מיר מוחל "...אז דו ביסט שוין נישט זיכער צי ער האט געבעטן מחילה אדער
געווען אין פלאץ ,אדער אויב איך בין נישט געווען גענוג אוועילעבל פאר דיר ".איך האב ער האט דיך פשוט געפרעגט וויפיל אזייגער עס איז.
אויפגעהערט לייענען .מיין מאמע בעט מחילה פון באבי'ן? דאס האט מיר אויסגעזען די וואך ,אינמיטן ריסעס אין חדר ,איז שמוליק צוגעקומען צו מיר" .מענדי ,אויב איך האב
אביסל מאדנע. דיך וויי געטון דאס יאר ,זיי מיר מוחל ".פאר איך האב נאך געקענט ענטפערן ,איז ער
נישט ווייל מאמי קען קיינמאל נישט האבן קיין טעות ,נאר מאמי איז דאך ...מאמי. שוין געלאפן ווייטער צו יוסי'ן" .יוסי ,אויב איך האב דיך וויי געטון דאס יאר ,ביסטו מיר
זי פירט א שטוב ,זי האט קינדער ,זי האט דעם קליינעם מוחל?" פון דארט איז ער ווייטער געגאנגען צו אברהמי.
נחמה'לע וואס קען באשליסן דריי אזייגער פארטאגס אז איך האב אים נאכגעקוקט ,קלערנדיג צו מיר אז מיט אזא
יעצט איז שוין אינדערפרי .און דאך ,ווען זי רעדט צו באבי'ן, ספיד ,וועט ער ביז סוף ריסעס שוין ענדיגן די גאנצע קלאס,
הערט זיך עס ווי א טאכטער. און ביז מנחה אפשר אפילו מיט כיתה ד' .נאר איך האב געהאט
דערנאך איז געווארן שטיל; באבי האט מסתמא עפעס א קליינע פראבלעם :שמוליק האט מיר טאקע וויי געטון.
געזאגט .און דאן האב איך געהערט מאמי זאגן" :דו ביסט בערך צוויי וואכן צוריק האבן מיר צוגעגרייט עפעס קנאקעדיג
גערעכט ,מאמי .איך פארשטיי ".נאך א שטילקייט" .דו ביסט אין חדר צו באצירן די נייע קלאס לכבוד די נייע יאר .איך האב
גערעכט .איך וועל טאקע פרובירן שטערקער". אריינגעלייגט כמעט א גאנצע ריסעס אין דעם .איך האב
דאס האט מיר געמאכט צומאכן דעם ביכל .מאמי האט געשניטן ,געקלעבט ,געשריבן ,איך האב אפילו פארראכטן
נישט נאר געבעטן מחילה; זי איז אויך געווען גרייט צו הערן איין אות וואס איז אויסגעקומען אביסל קרום .און דאן האט
א תשובה ,און דאס איז געווען א נייע דערהער פאר מיר .ווייל שמוליק עס גענומען אן פרעגן ,כדי עס צו ווייזן פאר איינעם.
עס איז דאס גרינגסטע זאך צו בעטן מחילה ווען דו האסט אינמיטן איז עס געווארן אינגאנצן צעקנייטשט.
שוין דעם ענטפער וואס דו ווילסט הערן גרייט אין דיין האנט: ווען איך האב אים געפרעגט" :שמוליק ,פארוואס האסטו עס
"חס ושלום! אלעס איז פיין! עס איז נישטא אויף וואס מוחל גענומען אן רשות?" האט ער זיך אויסגעלאכט און געזאגט:
צו זיין!" אבער מאמי האט באמת געוואלט וויסן. "מענדי ,וואס מאכסטו זיך נאריש? עס איז סך הכל א פאפיר".
צומארגנס אין חדר ,איז שמוליק נאכאמאל צוגעקומען אבער עס איז נישט געווען סתם א פאפיר; איך האב שווער
צו מיר" .נו ,מענדי ,דו ביסט מיר מוחל?" איך האב אים געארבעט דערויף" .גוט ,גוט ,הייב נישט אן צו וויינען יעצט".
אנגעקוקט ,געדענקענדיג מאמי נעכטיגע ווערטער. איך האב נישט געוויינט ,און איך בין אפילו נישט געווען נאנט
"שמוליק ,מעג איך דיך עפעס פרעגן? נעכטן האסטו צו וויינען ,אבער יענע זאץ האט מיר נאך מער אויפגערעגט
געזאגט 'אויב איך האב דיך באליידיגט' .געדענקסט עפעס וואס דו האסט געטון וואס ווי דאס פאפיר אליין .עס איז זייער נישט געשמאק ווען איינער טוט דיר עפעס און
האט מיר עכט וויי געטון?" שמוליק האט זיך פארטראכט .איך האב געזען אויף זיין פנים נאכדעם פרובירט ער דיר נאך מסביר צו זיין פארוואס דו זאלסט זיך נישט באליידיגן.
אז ער כאפט עכט נישט וואס ער האט שלעכט געטון און פרובירט זיך צו דערמאנען. יעצט ,צוויי וואכן שפעטער ,לויפט מיר שמוליק אריבער און זאגט מיר" :אויב איך
"איך ווייס נישט ...סתם אזוי ,אויב עס איז געווען עפעס ".איך האב אים דערמאנט וועגן האב דיך באליידיגט דאס יאר ,בעט איך איבער" ".אויב "!?...איך האב אים געוואלט
דעם פאפיר. צוריקשרייען" :שמוליק ,עס איז נישטא דא קיין 'אויב' .איך האב דא א קלארע מעשה
ערשטנס האט ער געשמייכלט" .אוי ,מענדי ,אבער דאס איז דאך נאר געווען א מיט א דאטום ,א פלאץ ,און עדות ".אבער איך האב גארנישט געזאגט.
דזשאוק ".דאס מאל האב איך געזאגט שטילערהייט" :איך ווייס אז דו האסט עס נישט א גאנצן טאג האט מיר דאס געעגבערט .מצד אחד ,יום כיפור קומט שוין אן ,און מיר
געמיינט שלעכט .אבער ווען דו האסט מיר געזאגט 'הייב נישט אן צו וויינען יעצט' ,האט האבן געלערנט אז עבירות שבין אדם לחבירו ווערן נישט נתכפר יום כיפור ביז מען בעט
מיר דאס באמת באליידיגט .איך האב געפילט ווי דו מאכסט חוזק פון מיר און לאכסט איבער דעם חבר .מצד שני ,וואס האב איך געזאלט טון? זאגן "איך בין דיר מוחל ",ווען
אפ פון מיר ווייל איך האב זיך אויפגערעגט". מיין הארץ איז פארווייטאגט פון יענעם צעקנייטשטן פאפיר?
זיין שמייכל איז פארשוואונדן געווארן ,ער איז געווארן שטיל פאר א רגע ,און דאן איז אויפן וועג אהיים האב איך מחליט געווען אז איך גיי אים מוחל זיין .צוויי מינוט שפעטער
געשען עפעס וואס איך האב נישט ערווארטעט .ער האט געזאגט" :מענדי ,איך האב האב איך געטוישט מיין מיינונג .נאך א מינוט איז דורך ,און איך האב נאכאמאל מחליט
נישט געוואוסט ".און ער האט זיך אנגערופן צו מיר" :עס טוט מיר באמת לייד .איך געווען יא .ביז איך בין אנגעקומען אהיים ,האב איך אים שוין מוחל געווען בערך פיר מאל
האב עס נישט געדארפט צונעמען פון דיר ,און זיכער נישט לאכן פון דיר ".דאס מאל און צוריקגעצויגן דריי מאל.
האט זיין מחילה געקלונגען אינגאנצן אנדערש .איך האב אים געזאגט" :איך בין דיר ביינאכט בין איך געזעסן אין ליווינג רום און געלייענט .מאמי איז געווען אין קאך ,און
מוחל ",און דאס מאל האט מיין הארץ עס אויך געזאגט .דאס איז עפעס וואס איך האב פלוצלינג הער איך איר רעדן אויפן טעלעפאן .איך האב נישט בדווקא אויסגעהערט,
געלערנט פון מאמי ,פונקט אין צייט. באמת ,אבער ווען איינער רעדט אין קאך און איך בין אין ליווינג רום ,ווייסן נישט אלעמאל
לעילוי נשמת לרפואה שלמה לזרע של קיימא לזיווג להצלחה וס"ד
מנחם מנדל בן יהושע דב ישראל בן אילנה בעילום שם רבקה בת רות מוקדש לכל המחנכים ולכל התלמידים
שהתחילו שנת לימודים חדשה
יו"ל ע"י ארגון הורינו לחיזוק מצוות כיבוד אב ואם
ווילט איר באקומען וועכנטליך די גליון שיקט אן אימעיל מיט די ווערטער צו Add me Yiddish
OFFICE@HOREINU.ORG צו
פילע אידן איבער די וועלט האבן געזען ישועות און רפואות מיטן מנדב זיין פאר דעם גליון
צו מנדב זיין שיקט א Zelleצו dedications@horeinu.org
/גניזה /
