gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

מוציא לאור: הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish

שבוע: האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫לע"נ מנחם מענדל בן יהושע דוב‬ ‫וועכנטליכע גליון צו פארשפרייטן די הלכות און וויכטיגקייט פון מצוות כיבוד אם ואם‬ ‫חדש!‬ ‫שבת שובה תשפ"ז | יאר ‪143 3‬‬ ‫„הורינו“ יעצט‬ ‫אידיש‬ ‫אין‬ ‫פון אויפציען און זיך אפגעבן מיט די קינדער‪ ,‬נעמט דאס נישט אוועק פונעם קינד'ס‬ ‫חוב צו ווייזן אן אומבאגרעניצטע הכרת הטוב פאר זיינע עלטערן‪ .‬ער האט באקומען‬ ‫א געוואלד מיט גוטס פון זיי; זיי האבן אים אוועקגעגעבן זייער גאנץ לעבן‪ ,‬און דורך‬ ‫קדשך‬ ‫הורינו דברות‬ ‫כיבוד אב ואם אין די וואכעדיגע פרשה‬ ‫זיי האט ער אלעס באקומען‪ .‬דער אויבערשטער זאגט פאר איינער וואס פילט נישט‬ ‫קיין הכרת הטוב פאר זיינע עלטערן‪" :‬יפה עשיתי שלא דרתי ביניהם" – גוט האב איך‬ ‫"הלה' תגמלו זאת עם נבל ולא חכם הלוא הוא אביך קנך הוא עשך‬ ‫געטון אז איך וואוין נישט צווישן זיי" (קידושין ל"א‪ ,).‬ווייל אזא מענטש וועט אויך נישט‬ ‫ויכננך" (דברים ל"ב‪ ,‬ו')‬ ‫אנערקענען דעם אויבערשטנ'ס חסדים‪.‬‬ ‫אין דעם פסוק שטייט א טענה אויף גאנץ כלל ישראל‪ :‬פארוואס האבן זיי אזוי‬ ‫"צור ילדך תשי ותשכח אל מחוללך" (דברים ל"ב‪ ,‬י"ח)‬ ‫צוריקגעצאלט פארן אויבערשטן‪ ,‬זייער פאטער‪ ,‬וואס האט זיי באשאפן‪ ,‬און‬ ‫רש"י זאגט אין די ערשטן פשט‪ ,‬אז דאס ווארט "תשי" מיינט פארגעסן – פארגעסן‬ ‫אלעס געגעבן? ס'איז קלאר‪ ,‬ווי מ'זעט אין תרגום יונתן‪ ,‬אז א טאטע א בשר‬ ‫ווער עס האט דיך געבוירן‪ .‬לויט דעם דארפן מיר פארשטיין די דאפלטע לשון אינעם‬ ‫ודם וואלטן זיי זיכער נישט באהאנדלט אויף אזא מיאוס'ן אופן‪ .‬די מפרשים‬ ‫פסוק‪" :‬צור ילדך תשי" (דעם שטארקן וואס האט דיך געבוירן האסטו פארגעסן)‪,‬‬ ‫שרייבן אז פון דעם פסוק לערנט מען ארויס דעם חוב פון הכרת הטוב וואס‬ ‫און דערנאך "ותשכח קל" (און דו האסט פארגעסן דעם אויבערשטן)? די אחרונים‬ ‫מ'דארף האבן פאר עלטערן‪.‬‬ ‫טייטשן אז דאס ערשטע גייט ארויף אויף די עלטערן בשר ודם‪ ,‬און דערנאך אויפן‬ ‫דער רמב"ן שרייבט אויף דעם פסוק‪" :‬לפי דעתי ווער עס טוט גוטס פאר‬ ‫אויבערשטן‪ .‬דורך דעם וואס א מענטש פארגעסט די וואס האבן אים געבוירן‪,‬‬ ‫אומזיסט ווערט גערופן א 'נדיב'‪ ,‬און ווער עס צאלט אפ מיט שלעכטס‬ ‫זיין טאטע און מאמע וואס האבן אים אויפגעצויגן‪ ,‬קומט ער דערצו צו פארגעסן‪,‬‬ ‫פאר איינעם וואס האט אים גוטס געטון‪ ,‬ווערט גערופן א 'נבל'‪ ".‬לויט דעם‬ ‫כביכול‪ ,‬אויך דעם אויבערשטן‪.‬‬ ‫פרעגט דער פסוק‪" :‬אזוי צאלט איר אפ פארן אויבערשטן פאר דעם גוטס‬ ‫זיי ברענגען א ראיה פון דעם וואס דער "בינה לעתים" שרייבט אויפן פסוק "ויקרבו‬ ‫וואס ער האט אייך געטון?! איר זענט א נבל – איינער וואס צאלט אפ שלעכט‬ ‫ימי דוד למות ויצו את שלמה בנו לאמר"‪ ,‬דאס מיינט אז דוד המלך האט געבעטן‬ ‫פאר גוט‪ ...‬איז דען נישט דער אויבערשטער אייער פאטער‪ ,‬וואס האט אייך‬ ‫זיין זון שלמה המלך ער זאל שטענדיג זאגן אז ער איז דער זון פון דוד‪ ,‬און אזוי וועט‬ ‫געבוירן און אויפגעצויגן!"‬ ‫ער פילן א חוב זיך אויפצופירן ערליך אזוי ווי זיין טאטע‪ .‬אויך ברענגען זיי צו פונעם‬ ‫אזוי אויך שרייבט דער ספר החינוך אז ווער עס איז א כפוי טובה הייסט א נבל‪.‬‬ ‫"חוות יאיר" אז א זון איז מחויב ממשיך צו זיין די מצוה און דעם גוטע מנהג וואס‬ ‫צווישן אנדערע שרייבט ער‪" :‬ס'איז ראוי פאר א מענטש צו אנערקענען און‬ ‫זיין טאטע פלעגט טון‪ ,‬אלס "ואל תיטוש תורת אמך"‪ .‬מיר געפינען אין די גמרא אז‬ ‫צוריקצאלן גוטס פאר דעם וואס האט אים גוטס געטון‪ ,‬און נישט זיין קיין נבל‪,‬‬ ‫איינער פון די אמוראים האט געזאגט אויף זיך אליין‪" :‬אין דעם ענין בין איך ווי חומץ‬ ‫קיין פרעמדער‪ ,‬און א כפוי טובה‪ ".‬מיר זעען פון דעם אז ס'איז דא א חוב פון‬ ‫בן יין" (עסיג דער זון פון וויין) קעגן מיין טאטע‪ ...‬דאס מיינט דער פסוק – "צור ילדך‬ ‫הכרת הטוב פאר עלטערן‪ ,‬און ווער עס ערפילט נישט דעם חוב הייסט א‬ ‫תשי" – דורך דעם וואס דו פארגעסט ווער דיין טאטע איז‪ ,‬וועסטו אויך פארגעסן‬ ‫"נבל" אין די תורה‪.‬‬ ‫"קל מחוללך" (דעם אויבערשטן וואס האט דיך באשאפן)‪.‬‬ ‫ענליך שטייט אין "מכתב מאליהו"‪ :‬אפילו אויב עלטערן האבן הנאה און סיפוק‬ ‫פונקט ווי יעדער איד איז מחויב צו לערנען די הלכות וואס זענען נוגע למעשה יעדן טאג‪ ,‬ווי למשל הלכות‬ ‫ברכות‪ ,‬שבת‪ ,‬און שמירת הלשון‪ ,‬די זעלבע זאך איז מען מחויב צו לערנען און חזר'ן די הלכות פון כיבוד און‬ ‫הורינו דרך חיים‬ ‫מורא אב ואם‪ .‬די מצוה איז א 'מצוה תמידית' וואס באגלייט דעם מענטש יעדע מינוט‪ ,‬און עס איז גאר א‬ ‫כבוד אב ואם אין הלכה און מנהג‬ ‫הארבע זאך‪ .‬אויב א מענטש וועט נישט גוט דורכלערנען די הלכות‪ ,‬וועט ער נישט וויסן וויאזוי דאס מקיים‬ ‫לויט'ן 'קונטרס הלכות כיבוד אב ואם בשבתות ומועדי השנה'‪,‬‬ ‫זיין ריכטיג‪ ,‬און ער וועט זיכער נכשל ווערן אין אסאך הארבע הלכות‪ ,‬אן דעם וואס ער זאל אפילו וויסן‪.‬‬ ‫פון הגאון רבי שמשון קורלאנדסקי שליט"א‪.‬‬ ‫אויב דער זון וועט נישט אכטונג געבן וועט ער עסן מער ווי די מאס‪ ,‬פסק'ט הגאון‬ ‫הלכות כיבוד אב ואם וואס זענען נוגע פאר יום כיפור‬ ‫רבי יצחק זילבערשטיין שליט"א אז דער זון איז מחויב מוותר צו זיין אויפן דאווענען‬ ‫דער מנחת חינוך (מצוה ל"ג) איז מסתפק צי כיבוד אב ואם איז פון די מצוות שבין‬ ‫מיט מנין יום כיפור‪ ,‬כדי אכטונג צו געבן אויפן טאטן און זיכער מאכן אז ער עסט‬ ‫אדם לחבירו‪ ,‬וואס אויף דעם ווערט געזאגט אז יום כיפור איז נישט מכפר ביז‬ ‫לויט די הלכה‪ .‬זיין טעם איז‪ ,‬אז היות דער זון האט א חוב פון "מאכילו ומשקהו"‬ ‫מ'בעט איבער דעם חבר‪ ,‬און דערפאר איז דא א חיוב צו איבערבעטן די עלטערן‬ ‫(געבן צו עס און טרינקען)‪ ,‬איז א חלק פון דעם חוב אים צו שפייזן פונקט וויפיל‬ ‫און בעטן מחילה‪ ,‬אדער איז עס פון די מצוות שבין אדם למקום‪ ,‬און דערפאר‬ ‫ס'פעלט אויס‪ ,‬ווען ס'פעלט אויס‪ ,‬און נישט מער‪ .‬דאס הייסט‪ ,‬ס'איז א חלק‬ ‫פעלט נישט אויס צו בעטן מחילה‪ .‬דער בן איש חי שרייבט אז ס'איז א מצוה צו‬ ‫פונעם עצם דין פון כיבוד אויך צו זען אז ער עסט נישט מער ווי די מאס וואס איז‬ ‫קושן די הענט פון די עלטערן ערב יום כיפור פארן גיין אין בית המדרש‪ ,‬און ער‬ ‫אויסגעהאלטן צו עסן אום יום כיפור‪.‬‬ ‫לייגט צו – ס'איז א גרויסער חוב זיי צו איבערבעטן ערב יום כיפור‪ ,‬און ווער עס טוט‬ ‫דאס נישט ווערט גערופן א 'חוטא' און איינער וואס פארשעמט די כבוד פון די‬ ‫עלטערן‪ .‬ווייל אויב חז"ל האבן מחייב געווען צו בעטן מחילה אויף אן עבירה שבין‬ ‫אדם לחבירו ערב יום כיפור‪ ,‬איז כל שכן פון די עלטערן‪ ,‬וואס מ'קען כמעט נישט‬ ‫ווער עס רעדט לשון הרע אויף זיין טאטע‪ ,‬אפילו ווען ער איז נישט‬ ‫ניצול ווערן פון דעם זינד יעדן טאג‪.‬‬ ‫דארט‪ ,‬איז עובר‪ ,‬אויסער אנדערע איסורים‪ ,‬אויך אויף די מצוות‬ ‫ס'איז דא וואס פירן זיך אז ערב יום כיפור‪ ,‬נאך מנחה‪ ,‬גיבט מען פערציג מכות אין‬ ‫עשה פון כיבוד‪ ,‬וואס איז שייך אפילו ווען ער הערט עס נישט‪.‬‬ ‫בית המדרש‪ ,‬איינער פארן צווייטן‪ .‬אויב א טאטע הייסט זיין זון אים געבן לייכטע‬ ‫היות ער פארשעמט אים דורך רעדן אויף אים לשון הרע‪ ,‬טוט ער‬ ‫מכות ערב יום כיפור‪ ,‬טאר דער זון אים נישט פאלגן‪ ,‬ווייל דאס איז א סארט זלזול‬ ‫אים זיכער נישט מכבד זיין און ער איז עובר אויף דעם‪ ,‬אויסער‬ ‫אינעם טאטן‪ ,‬און דעם טאטנ'ס מחילה העלפט נישט אין אזא פאל‪( .‬שו"ת שבט‬ ‫דעם וואס ער איז עובר אויף "ארור מקלה אביו ואמו"‪( .‬חפץ חיים‪,‬‬ ‫הקהתי חלק ד' סי' קס"ו)‪.‬‬ ‫א זון וועמענס טאטע ליגט אין א נורסינג האום‪ ,‬און דער טאטע דארף עסן יום‬ ‫פתיחה‪ ,‬אות י')‬ ‫כיפור פחות מכשיעור‪ ,‬אבער ער דארף האבן ספעציעלע השגחה דערויף‪ ,‬ווייל‬ ‫שבת שובה תשפ”ז ‪ //‬גליון ‪143‬‬ ‫והשיב לב‬ ‫שאלות ותשובות הלכה למעשה‬ ‫געענטפערט דורך רבנים מובהקים שליט"א‬ ‫וויאזוי קען מען זוכה זיין באמת מכבד צו זיין די עלטערן‪ ,‬מיט אן אמת'דיגקייט און‬ ‫פון טיפן הארצן? איך פיל אז איך לייג אריין כוחות עצומות צו טוישן מיין אינערליכע‬ ‫קשר מיט מיינע עלטערן‪ ,‬אבער איך שפיר אז איך מצליח נישט צו גרייכן דעם ציל‪ .‬איך‬ ‫האב א געפיל אז אלעס וואס איך טו בלייבט נאר אויף א דרויסנדיגע לעוול‪ ,‬און איך טו עס‬ ‫נישט פון טיפן הארץ‪.‬‬ ‫מיט מיין טאטן איז מיר גרינגער‪ ,‬אבער מיט מיין מאמען איז מיר פיל שווערער‪ .‬זי האט א גאנץ‬ ‫אנדערע נאטור ווי מיר‪ ,‬און כאטש איך פרוביר שוין א לאנגע צייט אויף פילע פארשידענע‬ ‫וועגן‪ ,‬פיל איך נישט אז איך מאך באמת פארשריט און איך ווער בעסער‪.‬‬ ‫איך האב פרובירט צו טון פראקטישע פעולות‪ ,‬האפנדיג אז דאס וועט ביסלעכווייז משפיע‬ ‫זיין אויך אויף וואס מיין פנימיות‪ .‬אבער ליידער פיל איך אז די זאכן בלייבן טעכניש און טרוקן‬ ‫אן קיין אמת'ע געפילן‪ ,‬עס איז נישט דער אינערליכער און אמת'ער כבוד וואס איך וואלט‬ ‫עמוק עמוק‬ ‫געוואלט און געדארפט פילן‪.‬‬ ‫איך האב אויך פרובירט אריינצוקוקן אין מיר און טראכטן וועלכע מעלות און נקודות איך שעץ‬ ‫מי ימצאנו‬ ‫באמת ביי מיין מאמען‪ .‬איך האב טאקע געפונען עטליכע אזעלכע נקודות‪ ,‬אבער מיין געפיל‬ ‫איז אז דאס זענען נאר קליינע און באגרעניצטע זאכן‪ ,‬וואס טוישן נישט באמת מיין גאנצע‬ ‫א מאמר חז”ל אדער מעשה פון‬ ‫בליק און מיין טיפע צוגאנג צו איר‪.‬‬ ‫צדיקים איבער כיבוד אב ואם‪ ,‬זענען‬ ‫איך וואלט זייער דאנקבאר געווען אויב איר קענט מיר געבן הדרכה וויאזוי מ'קען זוכה זיין‬ ‫באהאלטן אינעם בילד‬ ‫צו אן אמת'ע אינערליכע כבוד פאר עלטערן‪ ,‬וויבאלד איך מוטשע מיך שוין מיט דעם פאר‬ ‫א לאנגע צייט אן קיין הצלחה‪ .‬למעשה איז דער עיקר ענין פון כבוד אינעם הארץ פונעם‬ ‫‪Office@horeinu.org‬‬ ‫מענטש‪ ,‬און אויב אזוי‪ ,‬וואס זענען שוין ווערט מיינע דרויסנדיגע פעולות אויב איך קען נישט‬ ‫באמת פילן כבוד און רעספעקט צו מיינע עלטערן?‬ ‫ערשטנס‪ ,‬ס'איז קלאר אז ווען מ'האנדלט מיט אזא גרויסע און טייערע מצוה פארן‬ ‫דער תירוץ אויפן חידה פאר‬ ‫אויבערשטן – אויף אזוי ווייט אז דער אויבערשטער האט צוגעגליכן זיין כבוד צו זייער‬ ‫פרשת נצבים‪-‬וילך‬ ‫כבוד‪ ,‬און אויב מ'איז זיי מכבד זאגט דער אייבערשטער "איך וועל וואוינען צווישן אייך‪",‬‬ ‫אויב עס געפינט זיך א תלמיד חכם‬ ‫צווישן די ברידער‪ ,‬זאלן די אנדערע‬ ‫און אויב חלילה נישט‪ ,‬ציט זיך די שכינה צוריק פון אונז – ביי אזא זאך איז זיכער אז די‬ ‫ברידער אים שטיצן מיט געלט וכדו'‪,‬‬ ‫אינערליכע שוועריגקייטן זענען גרויס‪ .‬דאס איז דאך דער וועג פון עבודת השם‪ ,‬מ'גייט דורך‬ ‫און דאס איז א געוואלדיגע זכות‬ ‫שוועריגקייטן און נסיונות‪ .‬דעריבער דארף מען נישט ווערן דערשראקן פון די שוועריגקייטן‪,‬‬ ‫פאר זיי און פאר די נשמה פון זייער‬ ‫פאטער‪ ,‬און עס איז נישטא קיין‬ ‫און פונעם לאנג פארצויגענעם פראצעדור‪ ,‬ביז מ'לאזט אינגאנצן נאך פון האראווען אויף‬ ‫גרעסערע כבוד פאר די עלטערן‬ ‫דעם‪.‬‬ ‫ווי דאס‪( .‬פלא יועץ‪ ,‬ערך "חיזוק"‪.‬‬ ‫צווייטנס – איינע פון די באקאנטע תחבולות פונעם יצר הרע אין יעדן ענין וואס א מענטש‬ ‫און דער הסבר איז‪ :‬מען רעדט נאך‬ ‫די פטירה פון די עלטערן‪ ,‬און דאס‬ ‫פרובירט זיך צו פארבעסערן‪ ,‬איז צו זאגן פארן מענטש‪ :‬וואס פעלט דאס אויס צו טון‪ ,‬אז‬ ‫וועט זיי ברענגען א טובה אויף יענער‬ ‫דו טוסט נישט יענץ? וואס פעלט אויס צו לערנען פינף מינוט אויב דו גייסט ליידיג א גאנצן‬ ‫וועלט‪).‬‬ ‫טאג? וואס זענען דיינע תפילות ווערט אויב אינמיטן שמונה עשרה טראכסטו פון אנדערע‬ ‫זאכן? וואס איז ווערט אויב דו ביסט נזהר אין כיבוד אב ואם‪ ,‬אויב ביינאכט ביסטו איר נישט‬ ‫מכבד ווי עס דארף צו זיין? און אזוי ווייטער‪.‬‬ ‫דאס איז דער גרעסטער און שווערסטער ליגנט‪ ,‬ווייל ס'איז קלאר אז ס'לוינט זיך; יעדער‬ ‫טייערע ליינער‪,‬‬ ‫למען ייטב לך‬ ‫מאמענט‪ ,‬יעדער מחשבה‪ ,‬יעדער התגברות און יעדער פעולה איז ווערט אלע געלטער‬ ‫אויפן וועלט‪ ,‬ס'איז א מצוה און ס'איז א שטאפל פאראויס‪ .‬אפילו אויב דערווייל איז עס‬ ‫שוין עטליכע יאר וואס די גליון ערשיינט אין לשון הקודש און אין‬ ‫ענגליש‪ ,‬און עס ווערט געליינט ביי פילע טויזנטער אידן איבער‬ ‫אויבערפלעכליך‪ ,‬אפילו אויב ס'איז נישט פערפעקט‪ ,‬און אפילו אויב דאס איז נאר א שעה א‬ ‫דער גארער וועלט‪ .‬די רעוואלוציע וואס דאס האט געמאכט אין די‬ ‫טאג און די איבעריגע צייט זעט אויס אנדערש‪ ,‬איז עס זיכער גאר טייער און חשוב אין הימל‪.‬‬ ‫הייליגע מצוה פון כיבוד אב ואם איז אומבאשרייבליך‪ ,‬ווען גאר אסאך‬ ‫בנוגע דיין שאלה ווי אזוי זיך מתגבר צו זיין‪ :‬דער רמב"ם שרייבט ביי חינוך הבנים לגבי לערנען‬ ‫מענטשן האבן געעפנט די אויגן און עס האט געמאכט ביי זיי און ביי‬ ‫תורה‪ ,‬אז קודם געבט מען עפעס זיס‪ ,‬דערנאך א מתנה‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ ,‬ביז דאס קינד‬ ‫זייערע קינדער א דראסטישע שינוי לטובה‪.‬‬ ‫געוואוינט זיך צו צו לערנען תורה לשמה‪ .‬נישט נאר ווייל "אחרי הפעולות נמשכים הלבבות"‪,‬‬ ‫נאר דורך "שלא לשמה" קומט מען אן צו "לשמה"‪ .‬ס'איז אמת אז ס'זענען דא מצבים‬ ‫נעמט א טייל אין דער פרישער רעוואלוציע וואס גייט יעצט געשאפן‬ ‫וואס ס'גייט נישט גרינג‪ ,‬אבער אין אזא צייט קען מען טראכטן פונעם גרויסן שכר וואס די‬ ‫ווערן מיטן איבערטייטשן און ארויסגעבן די גליון אויף אידיש‪ .‬פאר‬ ‫תורה זאגט צו אויף דעם וועלט און אויף יענע וועלט‪ ,‬און איבער דעם גרויסן גוטס וואס מיר‬ ‫א מינימאלן סכום קענט איר האבן א טייל אין דער אומשאצבארער‬ ‫באקומען בזכות דעם מצוה‪ ,‬און דאס זעלבסט געבט כח‪.‬‬ ‫מצוה שאדם אוכל פרותיהם בעולם הזה והקרן קיימת לעולם הבא‪,‬‬ ‫און זייט זוכה צו די ברכה האמורה בתורה 'למען יאריכון ימיך'‪.‬‬ ‫און צום לעצט‪ ,‬איינע פון די אינטערעסאנטע און אויסגעפרואווטע זאכן וואס דער‬ ‫אויבערשטער האט אריינגעשטעלט אין די בריאה איז‪ ,‬אז נתינה ברענגט אהבה‪ .‬א מאמע‬ ‫געבט אן א אויפהער פאר אירע קינדער‪ ,‬און דעריבער האט זי זיי אזוי ליב‪ .‬נתינה מיינט‬ ‫זייט מקיים מצוות כיבוד אב ואם אויפן שענסטן‬ ‫נישט נאר מתנות‪ .‬דאס קען זיין צייט‪ ,‬אויפמערקזאמקייט‪ ,‬אנגרייטן א קאווע‪ ,‬אדער א גוט‬ ‫וועג מיטן ספאנסערן די גליון לזכות אדער לע"נ‬ ‫ווארט‪ .‬דאס קען זיין סיי וואס‪ ,‬מ'דארף נאר צולייגן קאפ‪ .‬און דאס געבן וועט שוין אנצינדן די‬ ‫אייערע עלטערן בעולם הזה ובעולם הבא‪.‬‬ ‫ליבשאפט אינעם הארץ‪.‬‬ ‫‪Office@horeinu.org‬‬ ‫‪845-422-2898‬‬ ‫שבת שובה תשפ”ז ‪ //‬גליון ‪143‬‬ ‫מעשה אבות‬ ‫א מעשה מיט א מוסר השכל‬ ‫שטאט ביסטו?" "לודקיא‪ ".‬רבי עקיבא איז געווען זייער בצער‪ ,‬ער איז גלייך‬ ‫די געוואלדיגע און אומגעהויערע זכותים וואס מ'קען טון פאר די עלטערן‪,‬‬ ‫געגאנגען אהין זוכן‪ .‬ווען ער איז אנגעקומען און געפרעגט איבער אים‪ ,‬האבן‬ ‫אפילו נאך זייער פטירה‪.‬‬ ‫די מענטשן געזאגט‪" :‬זאלן די ביינער פון דעם רשע צומאלן ווערן‪ ".‬ער האט‬ ‫דער הייליגער תנא רבי עקיבא האט אמאל געזען א מענטש וואס איז געווען‬ ‫געפרעגט אויף זיין פרוי‪ ,‬האבן זיי געזאגט‪" :‬זאל איר נאמען אויסגעמעקט ווערן‪".‬‬ ‫נאקעט און שווארץ ווי קוילן‪ ,‬ער האט געשלעפט א ריזיגע בינטל האלץ אויפן‬ ‫ער האט געפרעגט אויפן זון‪ ,‬האבן זיי געזאגט‪" :‬ער איז אן ערל‪ ,‬ער האט אפילו‬ ‫קאפ און געלאפן שנעל ווי א פערד‪ .‬רבי עקיבא האט גוזר געווען אויף אים ער זאל‬ ‫נישט זוכה געווען צו די מצווה פון ברית מילה‪".‬‬ ‫זיך אפשטעלן און אים געפרעגט‪" :‬פארוואס ארבעטסטו אזוי שווער? אויב ביסטו‬ ‫רבי עקיבא האט אים גלייך גענומען און אים געמל'ט‪ ,‬און אים אויסגעלערנט די‬ ‫א קנעכט און דיין בעל הבית פייניגט דיך אזוי‪ ,‬וועל איך דיך אויסלייזן פון אים‪ ,‬און‬ ‫הייליגע תורה‪ .‬אבער דאס אינגל האט נישט געוואלט אקצעפטירן די תורה ביז‬ ‫אויב ביסטו אן ארימאן‪ ,‬וועל איך דיך רייך מאכן!"‬ ‫רבי עקיבא האט געפאסט פערציג טעג‪ .‬דעמאלט איז ארויס א בת קול פון הימל‬ ‫האט דער מענטש געענטפערט‪" :‬איך בעט דיך‪ ,‬האלט מיך נישט אויף‪ ,‬כדי די‬ ‫און געזאגט‪" :‬רבי עקיבא‪ ,‬גיי לערן מיט אים!" ער איז געגאנגען און געלערנט מיט‬ ‫ממונים וואס שטייען איבער מיר זאלן זיך נישט בייזערן אויף מיר‪ ".‬רבי עקיבא‬ ‫אים תורה‪ ,‬קריאת שמע‪ ,‬שמונה עשרה און ברכת המזון‪ .‬דערנאך האט ער אים‬ ‫האט אים געפרעגט‪" :‬וואס גייט פאר מיט דיר‪ ,‬און וואס זענען דיינע מעשים?"‬ ‫געשטעלט זאגן "ברכו את ה' המבורך" און דער עולם האט געענטפערט "ברוך‬ ‫האט ער געזאגט‪" :‬איך בין שוין טויט‪ ,‬און יעדן טאג שיקט מען מיך האקן האלץ‬ ‫ה' המבורך לעולם ועד‪ .‬יתגדל ויתקדש שמיה רבא"‪.‬‬ ‫און מ'פארברענט מיך דערמיט‪ ".‬רבי עקיבא האט אים געפרעגט‪" :‬מיין קינד‪ ,‬וואס‬ ‫גלייך האט מען באפרייט דעם נפטר פון זיינע עונשים‪ .‬דער מענטש איז גלייך‬ ‫איז געווען דיין פרנסה אויף די וועלט פון וואו דו קומסט?" האט ער געענטפערט‪:‬‬ ‫געקומען צו רבי עקיבא אין חלום און געזאגט‪" :‬יהי רצון מלפני ה' אז דיין נשמה‬ ‫"איך פלעג צוזאמנעמען די שטייער‪ ,‬איך פלעג זיין פון די חשוב'ע לייט‪ ,‬איך פלעג‬ ‫זאל רוען אין גן עדן‪ ,‬ווייל דו האסט מיך געראטעוועט פון גיהנום‪ ".‬רבי עקיבא האט‬ ‫חנפ'ענען די רייכע און הרגענען די ארימע‪".‬‬ ‫גלייך אנגעהויבן זאגן די פסוק‪" :‬ה' שמך לעולם‪ ,‬ה' זכרך לדור ודור‪".‬‬ ‫האט רבי עקיבא אים געפרעגט‪" :‬האסטו אפשר געהערט פון דיינע ממונים צי‬ ‫דער בעל "אור זרוע" לייגט צו אויף דעם מעשה‪" :‬מיין רבי‪ ,‬רבי אלעזר מווערמיישא‪,‬‬ ‫עס איז דא עפעס א רפואה פאר דיר?" האט ער געענטפערט‪" :‬איך בעט דיך‪,‬‬ ‫האט געפונען אין תנא דבי אליהו רבא‪' :‬א קינד וואס זאגט קדיש‪ ,‬ראטעוועט‬ ‫האלט מיך נישט אויף‪ ,‬ווייל יענער מענטש (ער אליין) האט נישט קיין שום תקנה‪.‬‬ ‫זיין פאטער פון עונש‪"'.‬‬ ‫אבער איך האב אמאל געהערט פון זיי עפעס וואס קען נישט זיין‪ :‬אז אויב יענער‬ ‫(מסכת כלה רבתי פרק ב')‬ ‫מענטש וואלט געהאט א זון וואס שטעלט זיך אויף ברבים און זאגט 'ברכו את ה'‬ ‫אין זוהר (זוהר חדש‪ ,‬פרשת אחרי‪ ,‬דף מ"ט) ווערט די מעשה אויך געברענגט‪,‬‬ ‫המבורך' און זיי ענטפערן נאך אים 'ברוך ה' המבורך לעולם ועד'‪ ,‬אדער ער זאגט‬ ‫און דארט שטייט אז רבי עקיבא האט אים געלערנט זאגן די הפטרה אין בית‬ ‫קדיש און זיי ענטפערן 'יהא שמיה רבא'‪ ,‬וואלט מען יענעם מענטש גלייך באפרייט‬ ‫המדרש‪ ,‬און ער האט אזוי געטון‪ .‬ער האט ווייטער געלערנט מיט אים תורה ביז‬ ‫פון דער שווערער שטראף‪ .‬אבער יענער מענטש האט נישט איבערגעלאזט קיין‬ ‫מען האט אים גערופן מיט נאמען 'רבי'‪ .‬דעמאלט איז דער נפטר געקומען צו רבי‬ ‫זון אויף דער וועלט‪ ,‬ער האט נאר איבערגעלאזט זיין פרוי מעוברת‪ ,‬און איך ווייס‬ ‫עקיבא אין חלום און געזאגט‪" :‬רבי‪ ,‬זאל דיך דער אויבערשטער טרייסטן אזוי ווי‬ ‫נישט צי זי האט געבוירן א אינגל‪ ,‬און ווער וועט אים דען לערנען? קיינער האט‬ ‫דו האסט מיך געטרייסט‪ .‬ווייל ווען מיין זון האט געזאגט די הפטרה‪ ,‬האט מען‬ ‫אים נישט ליב געהאט‪".‬‬ ‫אראפגענומען פון מיר דעם דין פון גיהנום‪ .‬און ווען ער האט געדאוונט און געזאגט‬ ‫דאן האט רבי עקיבא באשלאסן צו גיין זוכן צי ער האט א זון‪ ,‬כדי אים צו לערנען‬ ‫קדיש‪ ,‬האט מען אינגאנצן מבטל געווען מיין גזר דין‪ .‬און ווען מיין זון איז געווארן א‬ ‫תורה און אים שטעלן בציבור‪ .‬ער האט אים געפרעגט‪" :‬וויאזוי הייסטו?" האט‬ ‫תלמיד חכם און דו האסט אים געלערנט צו ווערן א רב‪ ,‬האט מען מיך געקרוינט‬ ‫ער געענטפערט‪" :‬עקיבא‪" ".‬וויאזוי הייסט דיין פרוי?" "שושניבא‪" ".‬פון וועלכע‬ ‫מיט א קרוין פון צדיקים און מיך געזעצט צוזאמען מיט זיי אין גן עדן‪".‬‬ ‫ספר החיים‬ ‫אן התעוררות אין די ימי הרחמים‪ ,‬זוכה צו זיין‬ ‫צו “למען יאריכון ימיך ולמען ייטב לך”‪.‬‬ ‫געברענגט בשם דעם חפץ חיים אז ער האט געזאגט‪ ,‬אז פון דעם לערנען‬ ‫מזכיר זיין נשמות פון עלטערן און געבן צדקה‬ ‫מיר ארויס אז קינדער קענען מכבד זיין זייערע עלטערן און צוגעבן זכויות‬ ‫פאר זיי אום יום כיפור‬ ‫פאר זיי‪ ,‬און דורך דעם גורם זיין אז זייער משפט זאל זיך טוישן לטובה ביים‬ ‫אין מדרש תנחומא אויף דער פרשה (האזינו‪ ,‬אות א') שטייט‪ :‬דערפאר‬ ‫בית דין של מעלה‪ .‬דאס איז דער טעם פארוואס מ'עפנט די ספרים פון די‬ ‫פלעגט מען דערמאנען די נשמות פון די נפטרים אום שבת כדי זיי זאלן‬ ‫מתים‪.‬‬ ‫נישט צוריקגיין אין גיהנום‪ ,‬ווייל ס'שטייט "כפר לעמך ישראל" – דאס זענען‬ ‫דער משנה ברורה שטייט‪ ,‬אז די נפטרים האבן אויך א כפרה אום יום כיפור‪:‬‬ ‫די לעבעדיגע‪" ,‬אשר פדית" – דאס זענען די טויטע‪ .‬פון דעם לערנט מען‬ ‫ווען מ'זאגט צו געלט פאר זייער נשמה‪ ,‬ווייל מ'זאגט "אויב ער וואלט‬ ‫ארויס אז די לעבעדיגע קענען אויסלייזן די טויטע‪ .‬דעריבער פירן מיר זיך צו‬ ‫געלעבט וואלט ער אויך געגעבן צדקה‪ ".‬לכאורה‪ ,‬וויאזוי קען מען דאס זאגן‬ ‫דערמאנען די נפטרים אום יום כיפור‪ ,‬און צוזאגן געלט פאר צדקה לעילוי‬ ‫און מאכן א זכות פאר איינעם נאר ווייל "אויב ער וואלט געלעבט וואלט ער‬ ‫נשמתם‪.‬‬ ‫געגעבן"? דער הסבר איז‪ ,‬אז די מעשים פון די קינדער‪ ,‬וויבאלד זיי קומען‬ ‫אזוי ווערט געפסק'ט אין שלחן ערוך אז מ'פירט זיך צו צוזאגן צדקה אום יום‬ ‫פונעם כח פון די עלטערן‪ ,‬זענען באמת א פעולה פון זייער כח וואס האט א‬ ‫כיפור פאר די נפטרים‪ .‬דער מרדכי שרייבט‪ ,‬אז מ'דערמאנט זייערע נשמות‬ ‫השפעה אויף זייער זכות‪ .‬וויבאלד די קינדער זענען א המשך פון די עלטערן‪,‬‬ ‫ווייל די נפטרים האבן אויך א כפרה אום יום כיפור‪ .‬די מפרשים פרעגן‪,‬‬ ‫ווערט די פעולה פאררעכנט ווי א זכות פאר זיי‪ ,‬אויף אזוי ווייט אז מ'זאגט אז‬ ‫פארוואס עפנט מען אום ראש השנה די ספרים פון לעבן און טויט‪ ,‬וויאזוי‬ ‫אויב ער וואלט געלעבט וואלט עס גערעכנט געווארן דירעקט צו זיין זכות‪,‬‬ ‫קען מען דען משפט'ן די טויטע נאכדעם וואס זיי קענען שוין נישט טון קיין‬ ‫און יעצט איז עס א זון וואס איז מזכה זיין פאטער‪.‬‬ ‫מצוות אדער עבירות‪ ,‬און נישט תשובה טון אויף זייערע מעשים? עס ווערט‬ ‫שבת שובה תשפ”ז ‪ //‬גליון ‪143‬‬ ‫געשריבן דורך י‪ .‬בנימין‬ ‫מענדי פארציילט וועגן‬ ‫טאטי און מאמי און די מצוה‬ ‫פון כיבוד אב ואם‬ ‫אנטשולדיגט‪ ,‬אבער באמת‬ ‫מיינע אויערן אז זיי דארפן רעספעקטירן די עלטערן און נישט אויסהערן‪" .‬מאמי‪ ",‬האב‬ ‫ס'זענען דא צייטן אינעם יאר ווען פלוצלינג ווערט יעדער זייער העפליך‪" .‬אנטשולדיגט‬ ‫איך געהערט מיין מאמע זאגן‪" ,‬איך האב געוואלט רעדן מיט דיר פאר יום כיפור‪ ".‬איך‬ ‫אויב איך האב דיר וויי געטון אדער דו ביסט געווארן באליידיגט פון מיר‪ ,‬אנטשולדיגט‪.‬‬ ‫האב פארשטאנען אז זי רעדט צו באבי'ן‪.‬‬ ‫באמת איז דאס בעטן מחילה אן אפענע הלכה‪ ,‬איבערצובעטן א חבר‪ ,‬און עס איז אויך‬ ‫"איך וויל דיך בעטן מחילה אויב דורכאויס דעם יאר איז געווען עפעס וואס איך האב‬ ‫עפעס וואס איז רירנד און שיין‪ .‬די פראבלעם הייבט זיך אן ווען מען מורמלט עס אפ‬ ‫נישט געטון גענוג מיט רעספעקט‪ ,‬אדער אויב איך האב געזאגט עפעס וואס איז נישט‬ ‫שנעל‪" ,‬ס'מיר מוחל‪ "...‬אז דו ביסט שוין נישט זיכער צי ער האט געבעטן מחילה אדער‬ ‫געווען אין פלאץ‪ ,‬אדער אויב איך בין נישט געווען גענוג אוועילעבל פאר דיר‪ ".‬איך האב‬ ‫ער האט דיך פשוט געפרעגט וויפיל אזייגער עס איז‪.‬‬ ‫אויפגעהערט לייענען‪ .‬מיין מאמע בעט מחילה פון באבי'ן? דאס האט מיר אויסגעזען‬ ‫די וואך‪ ,‬אינמיטן ריסעס אין חדר‪ ,‬איז שמוליק צוגעקומען צו מיר‪" .‬מענדי‪ ,‬אויב איך האב‬ ‫אביסל מאדנע‪.‬‬ ‫דיך וויי געטון דאס יאר‪ ,‬זיי מיר מוחל‪ ".‬פאר איך האב נאך געקענט ענטפערן‪ ,‬איז ער‬ ‫נישט ווייל מאמי קען קיינמאל נישט האבן קיין טעות‪ ,‬נאר מאמי איז דאך‪ ...‬מאמי‪.‬‬ ‫שוין געלאפן ווייטער צו יוסי'ן‪" .‬יוסי‪ ,‬אויב איך האב דיך וויי געטון דאס יאר‪ ,‬ביסטו מיר‬ ‫זי פירט א שטוב‪ ,‬זי האט קינדער‪ ,‬זי האט דעם קליינעם‬ ‫מוחל?" פון דארט איז ער ווייטער געגאנגען צו אברהמי‪.‬‬ ‫נחמה'לע וואס קען באשליסן דריי אזייגער פארטאגס אז‬ ‫איך האב אים נאכגעקוקט‪ ,‬קלערנדיג צו מיר אז מיט אזא‬ ‫יעצט איז שוין אינדערפרי‪ .‬און דאך‪ ,‬ווען זי רעדט צו באבי'ן‪,‬‬ ‫ספיד‪ ,‬וועט ער ביז סוף ריסעס שוין ענדיגן די גאנצע קלאס‪,‬‬ ‫הערט זיך עס ווי א טאכטער‪.‬‬ ‫און ביז מנחה אפשר אפילו מיט כיתה ד'‪ .‬נאר איך האב געהאט‬ ‫דערנאך איז געווארן שטיל; באבי האט מסתמא עפעס‬ ‫א קליינע פראבלעם‪ :‬שמוליק האט מיר טאקע וויי געטון‪.‬‬ ‫געזאגט‪ .‬און דאן האב איך געהערט מאמי זאגן‪" :‬דו ביסט‬ ‫בערך צוויי וואכן צוריק האבן מיר צוגעגרייט עפעס קנאקעדיג‬ ‫גערעכט‪ ,‬מאמי‪ .‬איך פארשטיי‪ ".‬נאך א שטילקייט‪" .‬דו ביסט‬ ‫אין חדר צו באצירן די נייע קלאס לכבוד די נייע יאר‪ .‬איך האב‬ ‫גערעכט‪ .‬איך וועל טאקע פרובירן שטערקער‪".‬‬ ‫אריינגעלייגט כמעט א גאנצע ריסעס אין דעם‪ .‬איך האב‬ ‫דאס האט מיר געמאכט צומאכן דעם ביכל‪ .‬מאמי האט‬ ‫געשניטן‪ ,‬געקלעבט‪ ,‬געשריבן‪ ,‬איך האב אפילו פארראכטן‬ ‫נישט נאר געבעטן מחילה; זי איז אויך געווען גרייט צו הערן‬ ‫איין אות וואס איז אויסגעקומען אביסל קרום‪ .‬און דאן האט‬ ‫א תשובה‪ ,‬און דאס איז געווען א נייע דערהער פאר מיר‪ .‬ווייל‬ ‫שמוליק עס גענומען אן פרעגן‪ ,‬כדי עס צו ווייזן פאר איינעם‪.‬‬ ‫עס איז דאס גרינגסטע זאך צו בעטן מחילה ווען דו האסט‬ ‫אינמיטן איז עס געווארן אינגאנצן צעקנייטשט‪.‬‬ ‫שוין דעם ענטפער וואס דו ווילסט הערן גרייט אין דיין האנט‪:‬‬ ‫ווען איך האב אים געפרעגט‪" :‬שמוליק‪ ,‬פארוואס האסטו עס‬ ‫"חס ושלום! אלעס איז פיין! עס איז נישטא אויף וואס מוחל‬ ‫גענומען אן רשות?" האט ער זיך אויסגעלאכט און געזאגט‪:‬‬ ‫צו זיין!" אבער מאמי האט באמת געוואלט וויסן‪.‬‬ ‫"מענדי‪ ,‬וואס מאכסטו זיך נאריש? עס איז סך הכל א פאפיר‪".‬‬ ‫צומארגנס אין חדר‪ ,‬איז שמוליק נאכאמאל צוגעקומען‬ ‫אבער עס איז נישט געווען סתם א פאפיר; איך האב שווער‬ ‫צו מיר‪" .‬נו‪ ,‬מענדי‪ ,‬דו ביסט מיר מוחל?" איך האב אים‬ ‫געארבעט דערויף‪" .‬גוט‪ ,‬גוט‪ ,‬הייב נישט אן צו וויינען יעצט‪".‬‬ ‫אנגעקוקט‪ ,‬געדענקענדיג מאמי נעכטיגע ווערטער‪.‬‬ ‫איך האב נישט געוויינט‪ ,‬און איך בין אפילו נישט געווען נאנט‬ ‫"שמוליק‪ ,‬מעג איך דיך עפעס פרעגן? נעכטן האסטו‬ ‫צו וויינען‪ ,‬אבער יענע זאץ האט מיר נאך מער אויפגערעגט‬ ‫געזאגט 'אויב איך האב דיך באליידיגט'‪ .‬געדענקסט עפעס וואס דו האסט געטון וואס‬ ‫ווי דאס פאפיר אליין‪ .‬עס איז זייער נישט געשמאק ווען איינער טוט דיר עפעס און‬ ‫האט מיר עכט וויי געטון?" שמוליק האט זיך פארטראכט‪ .‬איך האב געזען אויף זיין פנים‬ ‫נאכדעם פרובירט ער דיר נאך מסביר צו זיין פארוואס דו זאלסט זיך נישט באליידיגן‪.‬‬ ‫אז ער כאפט עכט נישט וואס ער האט שלעכט געטון און פרובירט זיך צו דערמאנען‪.‬‬ ‫יעצט‪ ,‬צוויי וואכן שפעטער‪ ,‬לויפט מיר שמוליק אריבער און זאגט מיר‪" :‬אויב איך‬ ‫"איך ווייס נישט‪ ...‬סתם אזוי‪ ,‬אויב עס איז געווען עפעס‪ ".‬איך האב אים דערמאנט וועגן‬ ‫האב דיך באליידיגט דאס יאר‪ ,‬בעט איך איבער‪" ".‬אויב‪ "!?...‬איך האב אים געוואלט‬ ‫דעם פאפיר‪.‬‬ ‫צוריקשרייען‪" :‬שמוליק‪ ,‬עס איז נישטא דא קיין 'אויב'‪ .‬איך האב דא א קלארע מעשה‬ ‫ערשטנס האט ער געשמייכלט‪" .‬אוי‪ ,‬מענדי‪ ,‬אבער דאס איז דאך נאר געווען א‬ ‫מיט א דאטום‪ ,‬א פלאץ‪ ,‬און עדות‪ ".‬אבער איך האב גארנישט געזאגט‪.‬‬ ‫דזשאוק‪ ".‬דאס מאל האב איך געזאגט שטילערהייט‪" :‬איך ווייס אז דו האסט עס נישט‬ ‫א גאנצן טאג האט מיר דאס געעגבערט‪ .‬מצד אחד‪ ,‬יום כיפור קומט שוין אן‪ ,‬און מיר‬ ‫געמיינט שלעכט‪ .‬אבער ווען דו האסט מיר געזאגט 'הייב נישט אן צו וויינען יעצט'‪ ,‬האט‬ ‫האבן געלערנט אז עבירות שבין אדם לחבירו ווערן נישט נתכפר יום כיפור ביז מען בעט‬ ‫מיר דאס באמת באליידיגט‪ .‬איך האב געפילט ווי דו מאכסט חוזק פון מיר און לאכסט‬ ‫איבער דעם חבר‪ .‬מצד שני‪ ,‬וואס האב איך געזאלט טון? זאגן "איך בין דיר מוחל‪ ",‬ווען‬ ‫אפ פון מיר ווייל איך האב זיך אויפגערעגט‪".‬‬ ‫מיין הארץ איז פארווייטאגט פון יענעם צעקנייטשטן פאפיר?‬ ‫זיין שמייכל איז פארשוואונדן געווארן‪ ,‬ער איז געווארן שטיל פאר א רגע‪ ,‬און דאן איז‬ ‫אויפן וועג אהיים האב איך מחליט געווען אז איך גיי אים מוחל זיין‪ .‬צוויי מינוט שפעטער‬ ‫געשען עפעס וואס איך האב נישט ערווארטעט‪ .‬ער האט געזאגט‪" :‬מענדי‪ ,‬איך האב‬ ‫האב איך געטוישט מיין מיינונג‪ .‬נאך א מינוט איז דורך‪ ,‬און איך האב נאכאמאל מחליט‬ ‫נישט געוואוסט‪ ".‬און ער האט זיך אנגערופן צו מיר‪" :‬עס טוט מיר באמת לייד‪ .‬איך‬ ‫געווען יא‪ .‬ביז איך בין אנגעקומען אהיים‪ ,‬האב איך אים שוין מוחל געווען בערך פיר מאל‬ ‫האב עס נישט געדארפט צונעמען פון דיר‪ ,‬און זיכער נישט לאכן פון דיר‪ ".‬דאס מאל‬ ‫און צוריקגעצויגן דריי מאל‪.‬‬ ‫האט זיין מחילה געקלונגען אינגאנצן אנדערש‪ .‬איך האב אים געזאגט‪" :‬איך בין דיר‬ ‫ביינאכט בין איך געזעסן אין ליווינג רום און געלייענט‪ .‬מאמי איז געווען אין קאך‪ ,‬און‬ ‫מוחל‪ ",‬און דאס מאל האט מיין הארץ עס אויך געזאגט‪ .‬דאס איז עפעס וואס איך האב‬ ‫פלוצלינג הער איך איר רעדן אויפן טעלעפאן‪ .‬איך האב נישט בדווקא אויסגעהערט‪,‬‬ ‫געלערנט פון מאמי‪ ,‬פונקט אין צייט‪.‬‬ ‫באמת‪ ,‬אבער ווען איינער רעדט אין קאך און איך בין אין ליווינג רום‪ ,‬ווייסן נישט אלעמאל‬ ‫לעילוי נשמת‬ ‫לרפואה שלמה‬ ‫לזרע של קיימא‬ ‫לזיווג‬ ‫להצלחה וס"ד‬ ‫מנחם מנדל בן יהושע דב‬ ‫ישראל בן אילנה‬ ‫בעילום שם‬ ‫רבקה בת רות‬ ‫מוקדש לכל המחנכים ולכל התלמידים‬ ‫שהתחילו שנת לימודים חדשה‬ ‫יו"ל ע"י ארגון הורינו לחיזוק מצוות כיבוד אב ואם‬ ‫ווילט איר באקומען וועכנטליך די גליון שיקט אן אימעיל מיט די ווערטער צו ‪Add me Yiddish‬‬ ‫‪OFFICE@HOREINU.ORG‬‬ ‫צו‬ ‫פילע אידן איבער די וועלט האבן געזען ישועות און רפואות מיטן מנדב זיין פאר דעם גליון‬ ‫צו מנדב זיין שיקט א ‪ Zelle‬צו ‪dedications@horeinu.org‬‬ ‫‪ /‬גניזה ‪/‬‬