כתב מרדכי - אידיש · Ksav Mordechai - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

בס''ד
כתב מרדכי
פרשת האזינו – שבת שובה
ערב יום הקדוש
ה'תשפ"ז
שנה ב' גליון ל"ה
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
ב
הגליון השבוע מוקדש לעילוי נשמת אדוני זקני
הרב החסיד רודף צדקה וחסד רבי יוסף ב"ר
משה גראזינגער זצ"ל שנסתלק בעיצומו של
יום הקדוש.
זכותו יגן עלינו ויהיה מליץ יושר בעדנו
ֲֲ KESAVMORDCHAI@GMAIL.COM להארות והערות ניתן לפנות למייל:
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
ג
פנים לתורה
די כ״ב טעג או ן די כ״ב אותיות
מיר געפינען זיך יעצט אין די הייליגע טעג פון רחמים און סליחות.
דאס זענען די טעג ווען א איד האט א געלעגנהייט זיך צוריקצוקערן
צום אייבערשטן ,פאררעכטן וואס מען דארף פאררעכטן ,און
אראפנעמען שווערע גזירות .אבער אויב מען טראכט אביסל טיפער
אריין ,זעט מען אז די טעג זענען נישט סתם א גוטע צייט פאר
תשובה .די טעג אליין האבן אין זיך א ספעציעלן כח פון התחדשות.
ס'איז ווי די וועלט באקומט נאכאמאל א פרישע אנהייב.
מיר זאגן אין די ימים נוראים" :ותשובה ותפילה וצדקה מעבירין את
רוע הגזירה" .מען קען פרעגן :פארוואס דווקא די דריי זאכן? עס
זענען דא דאך אסאך וועגן ווי אזוי א איד קען דינען דעם
אייבערשטן.
דער אמת איז ,אז חז"ל האבן אונז דא מגלה געווען א גרויסן יסוד.
די דריי זאכן זענען פארבונדן מיט די דריי יסודות אויף וועלכע די
וועלט שטייט .די משנה זאגט" :על שלשה דברים העולם עומד – על
התורה ,ועל העבודה ,ועל גמילות חסדים ".תשובה איז פארבונדן מיט
תורה ,תפילה איז פארבונדן מיט עבודה ,און צדקה איז פארבונדן מיט
גמילות חסדים .ווען א איד ארבעט אויף די דריי זאכן ,פארבעסערט
ער נישט נאר א געוויסן פרט אין זיין לעבן .ער בויט זיך איבער פון
פריש .ער שטעלט אויף נאכאמאל די יסודות פון זיין גאנצע
אידישקייט.
די וועלט איז באשאפן געווארן מיט כ״ב אותיות
ספר יצירה לערנט אונז אז דער אייבערשטער האט באשאפן די
וועלט מיט די צוויי־און־צוואנציק אותיות פון לשון־קודש .דאס מיינט
נישט בלויז די פארעם פון די אותיות .יעדער אות האט אין זיך א
באזונדערע כח .דורך יעדן אות ווערט א באזונדערע השפעה
אראפגעברענגט אין דער וועלט.
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
ד
חז"ל זאגן אז בצלאל האט געוואוסט ווי אזוי צוצושטעלן די אותיות
מיט וועלכע הימל און ערד זענען באשאפן געווארן .דאס איז נישט
געווען סתם א חכמה פון בויען .ער האט פארשטאנען עפעס פון די
טיפע סודות פון בריאה .דער משכן איז געווען ווי א קליינע וועלט ,א
פלאץ וואו די שכינה האט גערוט צווישן אידן .דערפאר האט מען
געדארפט דעם זעלבן כח פון קדושה וואס ליגט אין די אותיות פון
תורה.
די כ״ב טעג פון ראש השנה ביז שמיני עצרת
עס איז אינטערעסאנט ,אז פון ראש השנה ביז שמיני עצרת זענען
פונקט צוויי־און־צוואנציק טעג .דאס איז נישט קיין צופאל .פונקט ווי
די וועלט איז באשאפן געווארן דורך כ״ב אותיות ,אזוי באקומט די
וועלט יעדעס יאר א פרישע התחדשות דורכאויס די כ״ב טעג .יעדער
טאג פון די טעג איז ווי נאך איין אות אין א נייעם בנין.
דערפאר רעדט מען נישט נאר פון פאררעכטן א געוויסע עבירה
אדער א געוויסע מידה .אין די טעג קען א מענטש אנהייבן פון
פריש .ער קען בויען זיך אליין נאכאמאל אויף א נייעם יסוד.
ראש השנה – ממליך זיין דעם אייבערשטן
ראש השנה שטייט די גאנצע בריאה פאר'ן אייבערשטן און רופט
אויס" :מלוך על כל העולם כולו בכבודך".
מען קען פרעגן :אויב דער אייבערשטער איז דאך שוין אלץ געווען
מלך ,וואס פעלט אויס די המלכה יעדעס יאר? דער תירוץ איז ,אז
מלכות ווערט אנטפלעקט ווען די מענטשן נעמען אן די מלכות .ווען
א איד נעמט אויף זיך עול מלכות שמים מיט אן אמת'ן הארץ ,ווערט
די מלכות פונעם אייבערשטן מער אנטפלעקט אין דער וועלט.
דאס איז דער טיפער טייטש פון די תפילות פון ראש השנה .מען
קומט נישט בלויז בעטן אויף געזונט ,פרנסה און אלע אנדערע
צרכים .קודם כל קומט מען באשטעטיגן אז דער אייבערשטער איז
דער מלך .פון דעם קומט שפעטער אלעס אנדערש .דערפאר זאגן מיר
"היום הרת עולם" .די וועלט ווערט כביכול נאכאמאל געבוירן .א נייע
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
ה
יאר הייבט זיך אן ,און מיט דעם באקומט יעדער איד א פרישע
געלעגנהייט זיך אויפצובויען.
יום כיפור – דער טאג וואס א איד ווערט ריין
נאך ראש השנה קומט יום כיפור ,דער הייליגסטער טאג אין יאר.
אויב ראש השנה איז דער טאג ווען מיר נעמען אויף זיך עול מלכות
שמים און מאכן דעם אייבערשטן פאר אונזער מלך ,איז יום כיפור
דער טאג ווען מען רייניגט אויס אלעס וואס שטערט די קשר צווישן
דעם איד און זיין באשעפער.
חז"ל זאגן אז יום כיפור איז נישט סתם נאך א טאג פון תשובה .עס
איז א טאג וואס האט אין זיך א באזונדערע סגולה פון כפרה .א איד
קען ארבעטן א גאנץ יאר אויף זיך ,און זיכער דארף מען ארבעטן.
אבער יום כיפור ברענגט מיט זיך א מתנה פון הימל .דער טאג אליין
העלפט א איד זיך צו רייניגן.
דערפאר זעט מען אז אפילו אידן וואס זענען נישט אזוי נאנט צו
תורה און מצוות שפירן עפעס באזונדערס ווען יום כיפור קומט אן.
דער טאג אליין האט א קדושה וואס רירט אן די נשמה.
תשובה און תורה
די ספרים דערקלערן אז תשובה איז פארבונדן מיט תורה .אויפ'ן
ערשטן בליק זעט דאס אויס א ביסל שווער צו פארשטיין .אבער דער
אמת איז אז תורה ווייזט א מענטש דעם ריכטיגן וועג .ווען א איד
לערנט תורה מיט אן אמת'ן רצון צו טון וואס דער אייבערשטער וויל,
הייבט ער אן צו זען וואו ער שטייט און וואו ער דארף אנקומען .אזוי
ווערט תורה א וועג צוריק צום אייבערשטן.
חז"ל זאגן אז דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט דורך תורה.
ווען א איד פארבינדט זיך מיט תורה ,פארבינדט ער זיך מיטן שורש
פון זיין אייגענעם לעבן .דערפאר האט תשובה אזא טיפע שייכות
מיט תורה.
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
ו
די קדושה פון יום כיפור
יום כיפור איז דער איינציגסטער טאג אין יאר ווען אידן זענען אזוי
ווייט אפגעטיילט פון גשמיות .מען עסט נישט ,מען טרינקט נישט,
און מען פארנעמט זיך נישט מיט די געווענליכע זאכן פון טאג־
טעגלעכן לעבן .פאר איין טאג פרובירט מען צו לעבן אביסל העכער
פון דעם גוף און אביסל נענטער צו דער נשמה.
נישט ווייל גשמיות איז שלעכט ,נאר ווייל אמאל דארף א מענטש
ארויסטרעטן פון אלע זייטן וואס פארדעקן די נשמה ,כדי ער זאל
קענען זען ווער ער איז באמת .און דאס איז פונקט וואס יום כיפור
טוט.
איין טאג ,א נייעם מענטש
מען הערט אמאל מענטשן זאגן" :איך בין שוין אזוי .איך וועל זיך
שוין נישט טוישן ".יום כיפור קומט און זאגט פונקט פארקערט .א איד
קען זיך יא טוישן .א איד קען יא אנהייבן פון פריש .אויב דער
אייבערשטער גיט יעדעס יאר א נייע בריאה פאר דער גאנצער
וועלט ,איז זיכער אז ער גיט אויך יעדן איד א געלעגנהייט זיך
איבערצובויען.
דערפאר ענדיגט זיך יום כיפור מיט אזא גרויסער שמחה .א גאנצן
טאג שטייט מען אין בית המדרש ,מען בעט ,מען וויינט ,מען טוט
תשובה .און צום סוף ,ווען מען הערט דעם לעצטן קול פון "ה' הוא
האלקים" ,שפירט מען ווי א מענטש וואס איז ארויס פון א מקוה.
עפעס איז ריין געווארן .עפעס איז ניי געווארן.
פון יום כיפור צו סוכות
נאך יום כיפור וואלט מען געקענט מיינען אז יעצט איז אלעס
פארטיג .מען האט תשובה געטון ,מען האט זיך מטהר געווען ,מען
האט באקומען מחילה .אבער דווקא דא הייבט זיך אן דער נעקסטער
שלב .גלייך נאך יום כיפור לויפט דער איד צו בויען א סוכה .ווייל
אידישקייט בלייבט נישט ביי געפילן אליין .מען דארף נעמען די
קדושה פון יום כיפור און אריינברענגען זי אין טאג־טעגלעכן לעבן.
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
ז
סוכות – ארייננעמען די קדושה אין טאג־טעגלעכן לעבן
נאך די הויכע טעג פון ראש השנה און יום כיפור קומט סוכות .אויפ'ן
ערשטן בליק זעט אויס ווי מען גייט אראפ פון א גאר הויכע מדריגה.
ראש השנה איז א טאג פון מלכות ,יום כיפור איז א טאג פון כפרה
און טהרה ,און פלוצלינג הייבט מען זיך אן פארנעמען מיט האלץ,
ברעטער ,סכך און די פיר מינים.
אבער דווקא דא ליגט איינער פון די גרעסטע יסודות פון אידישקייט.
דער אייבערשטער וויל נישט אז א איד זאל בלייבן אין הימל .ער
וויל אז א איד זאל נעמען אלע הייליגע געפילן ,אלע קבלות טובות
און אלע התעוררויות פון די ימים נוראים ,און זיי אריינברענגען אין
זיין טאג־טעגלעכן לעבן.
דערפאר הייבט מען גלייך נאך יום כיפור אן בויען א סוכה .מען
ווארט נישט קיין וואך און נישט קיין פאר טעג .ווייל די קדושה פון
יום כיפור דארף באלד אראפקומען אין מעשה.
ווען א איד גייט אריין אין סוכה ,גייט ער כביכול אריין אין די הענט
פונעם אייבערשטן .די גמרא זאגט אז א גאנצער מענטש גייט אריין
אין דער מצוה .נישט נאר די הענט ,נישט נאר די מויל ,נאר דער
גאנצער מענטש מיט אלע זיינע איברים געפינט זיך אינעווייניג אין
דער מצוה.
גמילות חסדים – דער דריטער יסוד
ווי מיר האבן פריער דערמאנט ,שטייט די וועלט אויף דריי זאכן:
תורה ,עבודה און גמילות חסדים .ראש השנה איז בעיקר פארבונדן
מיט עבודה ,יום כיפור מיט תשובה און תורה ,און סוכות איז
פארבונדן מיט גמילות חסדים.
ווען א מענטש לעבט בלויז פאר זיך אליין ,קען ער נישט באמת זיין
פרייליך .אמת'ע שמחה קומט ווען א מענטש עפנט זיך אויף פאר
אנדערע מענטשן .די טעג פון סוכות זענען געווען אלעמאל טעג פון
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
ח
הכנסת אורחים .אידן האבן אריינגערופן געסט אין סוכה ,געטיילט
עסן מיט אנדערע ,און זיך געפרייט צוזאמען.
נישט אומזיסט איז אברהם אבינו ,דער גרויסער בעל חסד ,פארבונדן
מיט סוכות .די גאנצע מהות פון אברהם איז געווען געבן פאר
אנדערע און טראכטן פון אנדערע .אזוי אויך וויל דער אייבערשטער
אז נאך אלע תפילות און תשובה זאל א איד ארויסגיין פון זיך און
אנהייבן טראכטן פון יענעם.
די פיר מינים – איינס מיטן צווייטן
איינער פון די שענסטע געדאנקען פון סוכות איז די מצוה פון די פיר
מינים .מען נעמט אן אתרוג ,א לולב ,הדסים און ערבות .חז"ל
לערנען אז די פיר מינים שטעלן פאר פארשידענע סארטן אידן.
עס זענען דא אידן וואס האבן תורה און מעשים טובים .עס זענען דא
אידן וואס האבן תורה אבער פעלט מעשים .עס זענען דא וואס האבן
גוטע מעשים אבער ווייניג תורה .און עס זענען דא וואס פעלט
ביידע.
און דאך קען מען נישט מקיים זיין די מצוה אויב עס פעלט אפילו
איינע פון די פיר מינים .דער אייבערשטער זאגט כביכול :איך וויל
אלע צוזאמען .א איד דארף וויסן אז כלל ישראל איז איין משפחה.
יעדער איד האט זיין פלאץ און זיין חשיבות.
זמן שמחתנו
סוכות ווערט אנגערופן "זמן שמחתנו" .ווייל נאך ראש השנה און יום
כיפור קומט א רואיגקייט אין הארץ .מען האט שוין דורכגעמאכט די
משפט ,מען האט שוין געטון תשובה ,מען האט שוין באקומען
מחילה .יעצט קען מען זיך באמת פרייען מיטן אייבערשטן.
דאס איז נישט קיין שמחה פון הפקרות און נישט קיין שמחה פון
פארגעסן אלע דאגות .דאס איז א טיפע שמחה פון א מענטש וואס
ווייסט אז ער געפינט זיך נאנט צום אייבערשטן .ווען א איד זיצט אין
סוכה ,מיט די משפחה ארום דעם טיש ,מיט תורה ,זמירות און שמחת
יום־טוב ,שפירט ער אז די שכינה געפינט זיך מיט אים.
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
ט
און פון דער שמחה קומט מען ווייטער צו שמיני עצרת און שמחת
תורה ,ווען די גאנצע סדר פון די הייליגע טעג קומט צו איר פולער
שלימות.
שמיני עצרת – דער יום־טוב ווען מען בלייבט אליין מיטן אייבערשטן
נאך אלע גרויסע טעג פון חודש תשרי קומט שמיני עצרת .פסח האט
זיבן טעג ,סוכות האט זיבן טעג ,און נאכדעם קומט נאך איין טאג
באזונדער פאר זיך .חז"ל געבן דעם משל פון א מלך וואס האט
איינגעלאדן זיינע קינדער צו א גרויסער שמחה פאר עטליכע טעג.
ווען עס קומט די צייט זיך צו געזעגענען ,זאגט דער מלך :שווער איז
מיר אייער אוועקגיין ,בלייבט נאך איין טאג .דאס איז דער טייטש פון
שמיני עצרת .נאך ראש השנה ,יום כיפור און סוכות ,ווען אידן האבן
זיך אזוי נאנט געברענגט צום אייבערשטן ,זאגט כביכול דער
אייבערשטער :בלייבט נאך אביסל מיט מיר.
די טעג ביז אהער זענען געווען פול מיט מצוות .שופר ,תענית ,סוכה,
לולב ,אתרוג און נאך .שמיני עצרת האט כמעט נישט קיין באזונדערע
מצוה .דער גאנצער אינהאלט פון טאג איז די נאנטקייט אליין .נישט
ווייל מען דארף עפעס טון ,נאר ווייל מען וויל זיין נאנט.
דאס איז אויך א יסוד אין עבודת השם .אין אנהייב ארבעט א מענטש
ווייל ער דארף .שפעטער ארבעט ער ווייל ער פארשטייט .אבער דער
העכסטער מצב איז ווען א מענטש טוט ווייל ער וויל זיין נאנט צום
אייבערשטן .נישט צוליב שכר ,נישט צוליב מורא ,נאר צוליב די קשר
אליין.
שמחת תורה – די שמחה פון אייביגע תורה
אין חוץ לארץ ווערט שמיני עצרת פארבונדן מיט שמחת תורה .מען
ענדיגט די תורה און מען הייבט גלייך אן פונדאסניי .דאס אליין איז
א גרויסער לימוד.
ביי אנדערע חכמות ,ווען מען ענדיגט א ספר ,לייגט מען עס אוועק.
מען האט עס שוין געלערנט .ביי תורה איז נישט אזוי .ווען מען ענדיגט,
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
י
הייבט מען אן נאכאמאל .יעדעס מאל זעט מען נייע טייטשן ,נייע
געדאנקען און נייע טיפקייטן.
דערפאר טאנצט מען מיט די תורה דווקא ווען זי איז פארמאכט .נישט
ווען מען לערנט .נישט ווען מען דרש'נט .ווען זי איז פארמאכט אין
איר מאנטל .ווייל די שמחה איז נישט נאר מיט וואס מיר פארשטייען.
די שמחה איז מיט דער תורה אליין .א איד איז פארבונדן מיט תורה
אפילו העכער פון זיין פארשטאנד.
מען זעט ביי די הקפות ווי אלע אידן זענען גלייך .דער גרויסער תלמיד
חכם טאנצט מיט דער תורה ,און דער פשוט'ער איד טאנצט אויך .ווייל
די קשר צווישן א איד און תורה קומט פון דער נשמה .דארט זענען
אלע איינס.
צוריק צום אנהייב
עס איז אינטערעסאנט צו באמערקן אז שמחת תורה ענדיגט זיך נישט
באמת .ווען מען ענדיגט "לעיני כל ישראל" הייבט מען גלייך אן
"בראשית ברא אלקים" .דאס ווייזט אז אין אידישקייט איז נישטא קיין
סוף .יעדע סיום איז א נייע התחלה.
דאס איז אויך דער גאנצער מהלך פון חודש תשרי .ראש השנה איז א
נייע אנהייב .יום כיפור רייניגט דעם מענטש .סוכות ברענגט די קדושה
אריין אין לעבן .שמיני עצרת ברענגט די נאנטקייט צום אייבערשטן.
און שמחת תורה גיט דעם כח צו נעמען אלעס מיט זיך אויף א גאנץ
יאר.
ווען א איד גייט ארויס פון די ימים טובים און קערט זיך צוריק צום
געווענליכן סדר החיים ,נעמט ער מיט זיך א נייעם הארץ ,א נייעם
בליק און א נייעם קשר מיטן אייבערשטן .דאס איז דער אמת'ער ריוח
פון די הייליגע טעג.
מיט דעם הייבט זיך אן דאס נייע יאר .נישט ווי דער זעלבער מענטש
וואס איז אריינגעקומען אין תשרי ,נאר ווי א מענטש וואס האט זיך
אויפגעבויט ,זיך גערייניגט און זיך נאענטער געברענגט צום
אייבערשטן.
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
יא
יום הכיפורים – עמוד התורה ,יום התשובה
נאך די טעג פון דין קומען די טעג פון תשובה ,און זייער עיקר און
תכלית איז יום הכיפורים .די תשובה איז ,ווי חז"ל זאגן ,עלטער פון
דער וועלט אליין .חז"ל רעכענען תשובה צווישן די זאכן וואס זענען
באשאפן געווארן פאר דער בריאה.
דאס דארף מען גוט פארשטיין" .פריער" איז דאך א מושג פון צייט,
און צייט אליין איז א טייל פון דער בריאה .ווי קען מען זאגן אז
תשובה איז געווען פאר דער וועלט?
דער ביאור איז ,אז דער אייבערשטער האט געוואלט באשאפן א וועלט
פון מענטשן מיט בחירה .א מענטש האט די מעגליכקייט צו טון גוטס,
אבער אויך חלילה צו פאלן און נכשל ווערן .ווען עס וואלט נישט
געווען קיין וועג צוריק ,וואלט אזא וועלט בכלל נישט געקענט
עקזיסטירן .סוף כל סוף וועט דער מענטש אמאל דורכפאלן .דערפאר
איז שוין ביים יסוד פון דער בריאה אריינגעלייגט געווארן דער כח פון
תשובה.
ממילא איז תשובה נישט סתם א תיקון וואס קומט שפעטער נאכן
חטא .תשובה איז א יסוד־זאך אין דער גאנצער בריאה .זי איז א תנאי
אין דער גאנצער פלאן פון בריאה .דאס מיינט אז תשובה איז "קודם
לעולם" – נישט אין צייט ,נאר אין שורש און אין חשיבות.
פון דא פארשטייט מען אויך פארוואס יום הכיפורים איז פארבונדן מיט
תורה און ווערט אנגערופן דער עמוד התורה .תורה איז נישט בלויז א
ספר פון מצוות ,הלכות און דינים .תורה לערנט דעם מענטש אז אפילו
נאך א נפילה איז נאך אלץ דא א וועג צוריק.
דער טיפער יסוד פון תורה איז נישט בלויז צו ווייזן וואס איז ריכטיג
און וואס איז נישט ריכטיג .זי אנטפלעקט אויך אז דער אייבערשטער
האט באשאפן א וועלט וואס קען זיך פארבעסערן .א וועלט וואו מען
קען פאררעכטן וואס מען האט פארדרייט .א וועלט וואו א בעל תשובה
קען דערגרייכן מדריגות וואס אפילו א צדיק גמור קען נישט
דערגרייכן.
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
יב
אפשר קען מען דאס אויך מרמז זיין אין פסוק" :ימים יוצרו ולו אחד
בהם" .איין טייטש איז ,אז אלע טעג פונעם יאר ווערן געגעבן חיות
פון דעם איין באזונדערן טאג – יום הכיפורים .ער איז דער שורש פון
אלע אנדערע טעג.
אבער נאך א טייטש איז ,אז אין דעם "איין טאג" קען א מענטש אליין
ווערן ניי באשאפן .נישט נאר באקומען א חלקווייזע מחילה אויף
אלטע עבירות ,נאר ווערן ממש א נייער מענטש פאר דער צוקונפט.
נאך א זאך .יום הכיפורים איז אויך דער טאג פון די צווייטע לוחות.
נאך חטא העגל ,נאך די תשובה פון כלל ישראל ,האט דער
אייבערשטער געגעבן די לוחות שניות דווקא יום הכיפורים .זעט מען
קלאר ווי תורה און תשובה גייען צוזאמען.
ביידע האבן זייער שורש העכער פון דער וועלט .ביידע זענען יסודות
פון דער בריאה .און ביידע טרעפן זיך צוזאמען אין יום הכיפורים.
סוכות – עמוד גמילות חסדים ,זמן שמחתנו
נאך דעם וואס מען האט ממליך געווען דעם אייבערשטן ראש השנה,
און נאך דעם וואס דער מענטש איז געווארן ריין און ניי באשאפן יום
הכיפורים ,קומט סוכות – זמן שמחתנו.
אין סוכות גייט מען אריין אונטער דעם שאטן פון דער שכינה .מען
עסט ,מען טרינקט ,מען שלאפט ,און די גאנצע טאג־טעגלעכע לעבן
ווערט אריינגענומען אין קדושה.
דאס איז דער טיפער ענין פון גמילות חסדים .אזוי ווי דער
אייבערשטער נעמט אונז אריין אונטער זיינע פליגלען און באדעקט
אונז מיט זיין חסד ,אזוי דארפן מיר זיך פירן מיט אנדערע מענטשן.
ער טוט מיט אונז חסד אפילו ווען מיר האבן נישט קיין זכות דערצו.
א מתנת חנם .אזוי אויך דארף א איד זיך פירן מיט אנדערע אידן" .מה
הוא רחום אף אתה רחום".
דערפאר איז סוכות אויך זמן שמחתנו .אמת'ע שמחה בלייבט נישט
פארשפארט ביי א מענטש פאר זיך .אמת'ע שמחה גייט ווייטער צו די
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
יג
ארומיגע" .ושמחת אתה וביתך" .מען טיילט די שמחה מיט די משפחה,
מיט געסט ,מיט אנדערע אידן.
אזוי ווערט די שמחה אליין א גילוי פון חסד און אהבת ישראל.
די דריי עמודים אין פרשת האזינו
נאך א שיינעם רמז געפינען מיר אין אונזער פרשה .פרשת האזינו,
וואס מען ליינט דווקא אין די טעג צווישן ראש השנה און יום
הכיפורים ,אנטהאלט אין זיך די דריי יסודות.
"יערוף כמטר לקחי תיזל כטל אמרתי" – דאס איז תורה ,וואס גיסט
זיך אראפ אויף א מענטש ווי רעגן און טוי.
"כי שם ה' אקרא הבו גודל לאלקינו" – דאס איז תפילה און עבודה,
רופן צום אייבערשטן און אנערקענען זיין מלכות.
"הצור תמים פעלו אל אמונה ואין עול" – דאס ווייזט אויף די הנהגה
פון חסד ,צדק און רחמים.
ממילא זעט מען אז די דריי יסודות ,תורה ,עבודה און גמילות חסדים,
ליגן שוין מרומז אין די ערשטע פסוקים פון דער שירה.
חידוש הבריאה בכ״ב הימים
ומעתה ווערט גוט פארשטאנען ,מיט א טיפן באדייט ,די השוואה מיט
וועלכער מיר האבן אנגעהויבן – כ״ב טעג קעגן כ״ב אותיות .ווייל די
וועלט איז באשאפן געווארן מיט כ״ב אותיות ,וואס זענען די כ״ב
צינורות דורך וועלכע דער ליכטיגקייט פון בריאה ווערט נמשך פון אין־
סוף צו א מציאות פון יש .און יעדעס יאר ,אין די הייליגע טעג פון
ראש השנה ביז שמיני עצרת ,גיט מען אונז נאכאמאל ,מיט א
באזונדערער חסד פון אויבן ,די זעלבע מעגליכקייט צו באנייען די
גאנצע בריאה פון אנהייב.
ראש השנה באנייט דער אייבערשטער ,צוזאמען מיט כלל ישראל וואס
מאכן אים פאר קעניג ,זיין מלכות אין דער וועלט .יום הכיפורים גיט
ער דעם מענטש די מעגליכקייט זיך איבערצובויען אינעווייניג ,דורך
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
יד
דעם כח פון תורה און תשובה וואס זענען קדמון לעולם .און אין סוכות
גיט ער דעם מענטש אריינצוגיין אין א נייע סארט לעבן ,א לעבן פון
אמונה ,שמחה און חסד ,וואס נעמט אים ארום פון אלע זייטן ווי די
ענני הכבוד.
דאס איז דער טיפער פשט אין וואס מיר זאגן אין די ימים נוראים:
"ותשובה ותפילה וצדקה מעבירין את רוע הגזירה" .דאס זענען נישט
סתם דריי גוטע זאכן ,אדער דריי עצות ווי אזוי מען קען מבטל זיין א
גזירה .דאס זענען די דריי יסודות אויף וועלכע די גאנצע וועלט שטייט
זינט ששת ימי בראשית.
נאר דורך די כוחות קען א מענטש אויפבויען און באנייען זיין אייגענע
וועלט .תפילה – אנערקענען און מקבל זיין דעם אייבערשטנ'ס מלכות.
תשובה – פאררעכטן זיך פון יסוד ארויס .צדקה און חסד – ממשיך זיין
דעם אייבערשטנ'ס גוטסקייט און רחמים צו זיינע באשעפענישן.
און עס איז נישטא קיין גזירה ,וויפיל שווער זי זאל נאר זיין ,וואס קען
זיך שטעלן קעגן א וועלט וואס אירע יסודות ווערן יעצט באנייט .א
וועלט וואס ווערט אויפגעבויט פון פריש דורך די כ״ב הייליגע אותיות
און די כ״ב טעג ,אין וועלכע עס ווערט נאכאמאל נמשך די זעלבע
בריאה וואס האט זיך אנגעהויבן אינעם ערשטן טאג פון בראשית.
יהי רצון אז מיר זאלן אויסנוצן די הייליגע טעג ווי עס פאסט ,מוסיף
זיין אין תורה ,תפילה און גמילות חסדים ,און דערמיט זאל זיך ממשיך
זיין אויף אונז און אויף גאנץ כלל ישראל א שפע פון רחמים ,ישועה,
ברכה און שמחה .מיר זאלן אלע זוכה זיין צו א כתיבה וחתימה טובה,
א גוט און זיס יאר ,און צו דער גאולה השלימה במהרה בימינו ,אמן.
התורה והמצוה
אין דעם שבת שובה ,צווישן ראש השנה און יום הכיפורים ,שטייען
מיר פאר דעם גרויסן און הייליגן טאג פון כפרה .פון אלע ענינים פון
תשובה וואס מען דארף זיך מעורר זיין אין די טעג ,איז דא איין ענין
וואס איז א יסוד און שורש פאר דער גאנצער עבודה פון יום הכיפורים,
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
טו
און דאס איז דער ענין פון מחילה און פיוס צווישן אדם לחבירו .אן
דעם ,ווי מיר וועלן זען ,איז די כפרה פון יום הכיפורים נישט בשלימות.
עבירות שבין אדם לחבירו – יום הכיפורים איז נישט מכפר
דער רמב"ם פסק'נט קלאר ,אז תשובה און יום הכיפורים זענען מכפר
בלויז אויף עבירות שבין אדם למקום ,ווי למשל מאכלות אסורות,
איסורי עריות און ענליכע עבירות .אבער עבירות שבין אדם לחבירו,
ווי שעדיגן א צווייטן ,באליידיגן א צווייטן ,גנב'ענען אדער ענליכע
זאכן ,ווערן קיינמאל נישט פארגעבן ביז מען גיט צוריק וואס מען איז
שולדיג און מען באקומט מחילה פונעם נפגע.
אפילו אויב מען האט שוין צוריקגעגעבן דאס געלט וואס מען איז
שולדיג געווען ,דארף מען נאך אלץ גיין און מפייס זיין דעם צווייטן
און בעטן מחילה .און אפילו ווען מען האט אים נישט געשעדיגט מיט
קיין מעשה ,נאר בלויז מיט ווערטער ,דארף מען אים מפייס זיין און
בעטן מחילה ביז ער מוחל איז.
דער פשוט'ער טעם דערפון איז ,אז ביי יעדע עבירה שבין אדם לחבירו
זענען דא צוויי חלקים .איין חלק איז די עבירה קעגן דעם אייבערשטן
וואס האט דאס פארבאטן .אבער ס'איז אויך דא א צווייטער חלק – די
עבירה קעגן דעם מענטש זעלבסט .ממילא העלפט נישט אז דער
אייבערשטער זאל מוחל זיין .מען דארף אויך פאררעכטן וואס מען
האט געטון צום צווייטן מענטש.
איז דא א חיוב מוחל צו זיין?
דער שולחן ערוך שרייבט ,אז ווען איינער האט געשעדיגט א צווייטן
און ער קומט בעטן מחילה ,טאר דער נפגע נישט זיין אכזרי און זיך
אפזאגן פון מוחל זיין .דאס איז נישט דער וועג פון זרע ישראל .אויב
דער פוגע קומט ,בעט מחילה ,ווייזט אז ער האט חרטה און וויל
פאררעכטן וואס ער האט געטון ,דארף מען אים מוחל זיין .און ווער
עס איילט זיך מוחל צו זיין ,איז משובח.
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
טז
פון דא זעט מען אז נאכדעם וואס דער פוגע האט באמת חרטה און ער
בעט מחילה ווי עס דארף צו זיין ,איז דא א פליכט אויף דעם נפגע צו
מוחל זיין.
אבער עס זענען דא אויסנאמען .אויב איינער האט ארויסגעברענגט א
שלעכטן נאמען אויף יענעם ,אדער ווען מען זעט נישט אז דער פוגע
האט באמת חרטה ,אדער ווען זיין גאנצע בקשת מחילה איז בלויז
פאר'ן אויסזען און נישט ווייל ער אנערקענט זיין טעות ,קען זיין אז
מען דארף נאכנישט מוחל זיין.
אויך דארף מען וויסן אז מען טאר נישט זאגן "איך בין דיר מוחל" ווען
אין הארץ איז מען בכלל נישט מוחל .אזא מחילה איז נישט קיין
אמת'ע מחילה .אויב עס איז שווער פאר'ן נפגע מוחל צו זיין ,זאל ער
זאגן דעם אמת אז עס איז אים נאכנישט גרינג און ער דארף נאך
צייט.
הוכח תוכיח את עמיתך
נאך א וויכטיגער יסוד איז ,אז א מענטש טאר נישט האלטן שנאה אין
הארץ און קיינמאל נישט רעדן דערוועגן .אויב איינער האט אים וויי
געטון ,דארף ער אים זאגן און אויפמערקזאם מאכן.
דער ציל איז נישט צו קריגן זיך ,נאר צו געבן דעם פוגע א געלעגנהייט
צו פאררעכטן.
ווען מען רעדט קלאר ארויס וואס ס'שטערט ,קענען פארקומען עטליכע
זאכן .אפשר וועט דער פוגע איינזען זיין טעות און חרטה האבן .אפשר
וועט זיך ארויסשטעלן אז עס איז געווען א מיספארשטענדעניש און
ער האט בכלל נישט געמיינט צו טון וויי .און אפשר וועט זיך
אנטפלעקן אז ער וויל טאקע נישט אנערקענען זיין טעות.
דער רמב"ם לערנט פון "הוכח תוכיח את עמיתך" אז ווען איינער
זינדיגט קעגן א צווייטן ,טאר מען נישט בלייבן שטיל און האלטן שנאה
אין הארץ .מען דארף אים זאגן :פארוואס האסטו מיר דאס געטון? און
אויב ער קומט שפעטער בעטן מחילה ,דארף מען אים מוחל זיין.
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
יז
דער רמב"ן שרייבט אויך אז דער פסוק "לא תשנא את אחיך בלבבך"
מיינט אז מען זאל נישט פארשליסן די ווייטאג אינעווייניג .מען דארף
רעדן ,מסביר זיין וואס האט וויי געטון ,ווייל אפשר וועט יענער זיך
אנטשולדיגן ,תשובה טון און פאררעכטן די זאך.
תוכחה נאר ווען עס קען העלפן
אבער די תוכחה דארף זיין מיט שכל .דער כלי יקר ברענגט אז עס
זענען דא מענטשן וואס נעמען נישט אן קיין תוכחה .א רשע ,א לץ
אדער א כסיל וועלן טרעפן טויזנט תירוצים פאר זייער התנהגות און
די תוכחה וועט נאר פארגרעסערן די מחלוקת.
דעריבער דארף מען וויסן מיט וועמען מען רעדט .נישט יעדע
סיטואציע איז די זעלבע .אמאל איז די ריכטיגע זאך צו רעדן .אמאל
איז די ריכטיגע זאך צו דאווענען פאר יענעם און בעטן אז דער
אייבערשטער זאל אים עפענען די אויגן.
חזק ואמץ
דער יסוד פון תשובה צווישן אדם לחבירו – הכנעה און רגישות
דער חובות הלבבות שרייבט אז דער יסוד פון תשובה איז הכנעה .א
מענטש דארף קענען זיך אראפבייגן און מודה זיין אויף זיין טעות.
ביי עבירות שבין אדם לחבירו איז דאס נאך שווערער .עס איז נישט
גרינג צו גיין צו א צווייטן מענטש און זאגן :איך האב געמאכט א
טעות .איך האב דיר וויי געטון .איך בין שולדיג.
בפרט ווען דער צווייטער איז קלענער פון אים אין עלטער ,כבוד אדער
מעמד .אבער אן הכנעה קען מען נישט אנקומען צו אמת'ע תשובה.
אסאך מאל קומט די פגיעה פון א חסרון אין רגישות .דער מענטש
טראכט נישט וואס יענער שפירט .אין זיינע אויגן זעט אויס אז אלעס
איז אין ארדענונג ,אבער ער פארשטייט נישט אז זיין התנהגות מאכט
יענעם וויי.
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
יח
כדי נישט צו פוגם זיין אין א צווייטן דארף מען לערנען זיך
אריינצולייגן אין יענעמ'ס מצב .מען דארף פרובירן צו פארשטיין וואס
יענער שפירט ,וואס טוט אים וויי און וואס מאכט אים פרייליך.
און דאס איז אויך אסאך מאל דער סיבה פארוואס מענטשן בעטן נישט
קיין מחילה .ווייל זיי שפירן בכלל נישט אז זיי האבן עפעס געטון .זיי
געדענקען נישט ,זיי פארשטייען נישט ,אדער זיי זעען נישט די פגיעה
וואס זיי האבן גורם געווען.
מחילה נאר ווען דער פוגע טוט אלעס וואס ער קען
די גמרא זאגט אז א מענטש דארף טון אלעס וואס ער קען כדי צו
באקומען מחילה .עס איז נישט גענוג ארויסצוזאגן צוויי ווערטער און
ווייטער גיין.
א אמת'ער בקשת מחילה מיינט אז דער מענטש אנערקענט זיין טעות,
האט חרטה ,וויל פאררעכטן און איז גרייט זיך אראפצולאזן כדי צוריק
אויפצובויען דעם קשר מיט יענעם.
נפלאות התורה
ביאור כפל הלשון אין פסוק "שובה ישראל" וגו' ,אז פאר'ן קומען צו
דביקות אין אייבערשטן דארף מען ערשט אפוואשן די חטאים ,ובפרט
די חטאים שבין אדם לחבירו
לאמיר אנהייבן מיט די הייליגע ווערטער פון מרן החתם סופר זי"ע.
דער נביא זאגט" :שובה ישראל עד ה' אלוקיך כי כשלת בעוניך .קחו
עמכם דברים ושובו אל ה'" .דער חתם סופר פרעגט :פארוואס דער
כפילות? מען זאגט שוין "שובה ישראל" ,פארוואס נאכאמאל "ושובו
אל ה?"'
ער איז מסביר בדרך צחות ,אז עס זענען דא צוויי סארטן מענטשן.
דער מענטש וואס האט שוין געארבעט אויף זיך א גאנץ יאר און
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
יט
שטייט אין א מצב פון דביקות ,ביי אים איז דער עיקר אין די טעג צו
מוסיף זיין נאך און נאך אין נאנטקייט צום אייבערשטן .אבער דער
מענטש וואס טראגט מיט זיך די שמוץ פון א גאנץ יאר חטאים ,דארף
ערשט אפוואשן די שמוץ איידער ער קען רעדן פון דביקות.
דערפאר זאגט דער פסוק קודם "שובה ישראל עד ה' אלוקיך" .קודם
דארף מען צוריקקומען ביז צום טויער .מען דארף אפוואשן די כתמים,
מתקן זיין וואס מען האט מקלקל געווען ,ובפרט די חטאים שבין אדם
לחבירו .נאר נאכדעם קען מען מקיים זיין "ושובו אל ה'" – אריינגיין
אין א טיפערן קשר און דביקות מיט'ן אייבערשטן.
הכפרה של יום הכיפורים תלויה במחילת האדם על העבירות שבין
אדם לחבירו
אין א צווייטן פלאץ איז דער חתם סופר מאריך אין דעם יסוד .אויפ'ן
פסוק "כי ביום הזה יכפר עליכם לטהר אתכם מכל חטאתיכם לפני ה'
תטהרו" ברענגט ער א געוואלדיגן געדאנק .ער ברענגט פון תלמידי
האר"י ,אז א מענטש וואס האט אמאל פוגם געווען אין א געוויסער
זאך ,דארף אין זיין תשובה זיין באזונדער מקפיד אויף דעם ענין .אזוי
ווי מען געפינט ביי גדולי עולם וואס האבן זיך אפגעהיט פון יעדע
קלייניקייט אין יענע זאך וואו זיי האבן אמאל געדארפט א תיקון.
לויט דעם ,זאגט דער חתם סופר ,אז איינער וואס האט געשעדיגט,
מצער געווען ,אדער באליידיגט א צווייטן ,דארף אין זיין תשובה זיך
באזונדער אפהיטן פון יעדע סארט צער פאר א צווייטן מענטש .און
וויבאלד "אין כפרה לחצאין" ,קען יום הכיפורים נישט מכפר זיין אויף
האלב עבירות יא און האלב עבירות נישט .דערפאר דארף יעדער מוחל
זיין פאר יענעם וואס האט אים וויי געטון ,כדי דער אייבערשטער זאל
מוחל זיין זיינע עבירות.
און דער חתם סופר לייגט צו א חידוש'דיגן ביאור" .לפני ה' תטהרו"
מיינט – איידער איר קומט שטיין פאר'ן אייבערשטן ,דארף איר זיך
אליין מטהר זיין .קודם פאררעכטן וואס ליגט צווישן מענטש און חברו,
און נאר נאכדעם קומען פאר'ן אייבערשטן בעטן כפרה.
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
כ
עיון בדברי החתם סופר
דער הייליגער חתם סופר לערנט אונז דא א געוואלדיגן יסוד .א
מענטש וואס האט אין האנט עבירות שבין אדם לחבירו ,קען אמאל
מיינען אז לכל הפחות אויף די עבירות שבין אדם למקום וועט יום
הכיפורים העלפן .אבער פון זיינע ווערטער זעט אויס א פיל טיפערער
יסוד.
דער חתם סופר איז מחדש ,אז ווען א מענטש האט נאכנישט
פארראכטן די עבירות שבין אדם לחבירו ,פעלט א שלימות אין זיין
גאנצע תשובה .ווייל יום הכיפורים איז נישט געקומען צו מאכן א
כפרה אויף א טייל פונעם מענטש און איבערלאזן דעם צווייטן טייל
אומפארראכטן" .כי ביום הזה יכפר עליכם לטהר אתכם מכל
חטאתיכם" – דער מענטש דארף קומען צו א מצב פון א
פולשטענדיגער טהרה.
דער יסוד אז תשובה העלפט נישט ווען א מענטש האלט זיך נאך פעסט
ביי א טייל פון זיינע עבירות ,ווערט שוין דערמאנט אין פריערדיגע
ספרים .ווי עס ווערט מבואר אין חובות הלבבות ,האט תשובה צוויי
חלקים .דער ערשטער חלק איז חרטה און תשובה אויף דעם עצם חטא.
דער צווייטער חלק איז תשובה אויף דעם וואס דער מענטש האט זיך
אויפגעפירט קעגן רצון ה' .אויב ער לאזט איבער א טייל פון זיינע
עבירות און וויל זיך נאר טוישן אין אנדערע זאכן ,איז א סימן אז ער
האט נאכנישט באמת מקבל געווען עול מלכות שמים בשלימות.
אבער דער חתם סופר גייט נאך ווייטער .אפילו ווען א מענטש האט
תשובה געטון אויף אלע עבירות שבין אדם למקום ,האט מתוודה
געווען ,געוויינט ,מתחרט געווען און מקבל געווען אויף זיך פאר'ן
צוקונפט ,אבער ער האט נאך אלץ נישט מפייס געווען יענעם וועמען
ער האט געשעדיגט ,אדער יענער האט אים נאכנישט מוחל געווען,
בלייבט דא א חסרון אין דער גאנצער כפרה .דערפאר שרייבט ער אז
"אין כפרה לחצאין".
לויט דעם באקומט מען א נייעם בליק אויף די עשרת ימי תשובה .די
טעג זענען נישט בלויז געגעבן געווארן פאר מער תפילה ,מער תהלים
און מער קבלות טובות .זיי זענען אויך געגעבן געווארן כדי א מענטש
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
כ
א
זאל האבן צייט צו טראכטן מיט וועמען ער דארף רעדן ,וועמען ער
האט אפשר באליידיגט ,וועמען ער דארף מפייס זיין ,און וואס ער
דארף פאררעכטן אין זיינע באציאונגען מיט אנדערע מענטשן.
און אפשר איז דאס דער טייטש פון וואס דער חתם סופר האט פריער
געזאגט ,אז "שובה ישראל עד ה' אלוקיך" מיינט ערשט פאררעכטן די
עבירות שבין אדם לחבירו ,און נאר נאכדעם "קחו עמכם דברים ושובו
אל ה'" .ווייל איידער מען קומט צום דביקות מיטן אייבערשטן ,דארף
מען אויסוואשן די כתמים וואס זענען געבליבן צווישן מענטש און
חברו.
משיבת נפש
אונזערע אויגן זעען קלאר פון אלעם וואס מיר האבן פריער געברענגט,
אז דער ענין פון מחילה צווישן אדם לחבירו איז נישט קיין זייטיגע
זאך וואס קומט נאר צוצולייגן צו דער עבודת היום .פארקערט ,דאס
איז גופא דער טויער דורך וועלכן מען גייט אריין אין די כפרה פון יום
הכיפורים.
א מענטש קען תשובה טון מיט א גאנצן הארץ ,דורכקוקן זיינע
מעשים ,מתוודה זיין אויף זיינע עבירות ,אבער אויב ער טראגט נאך
אלץ אין הארץ טינה ,שנאה אדער קפידה קעגן א צווייטן איד ,אדער
אויב ער האט וויי געטון א צווייטן און האט נאכנישט פארראכטן וואס
ער דארף פאררעכטן ,דאן פעלט אין זיין תשובה א יסוד'דיגער חלק.
דערפאר ליגט א גרויסער סוד אין דעם סדר פון די טעג .צווישן ראש
השנה און יום הכיפורים האט דער אייבערשטער אונז געגעבן צען
טעג .יום הכיפורים קומט נישט גלייך נאך ראש השנה .די טעג זענען
געגעבן געווארן כדי א מענטש זאל האבן צייט זיך אומצוקוקן ,צוגיין
צו יענעם ,בעטן מחילה ,מפייס זיין דעם נפגע ,און פאררעכטן וואס
ער האט מקלקל געווען.
און ווער עס איילט זיך צו טון דאס פאר'ן הייליגן טאג ,עפנט פאר זיך
די טויערן פון כפרה נאך איידער ער קומט אריין אין שול .אזא מענטש
פרשת האזינו – שבת שובה כתב מרדכי
כב
קומט צו כל נדרי מיט א ריינעם הארץ און קען שטיין פאר'ן
אייבערשטן אן די מחיצות וואס מחלוקת ,קפידות און פגיעות שאפן
צווישן מענטשן.
"תורת ה' תמימה משיבת נפש" .ס'איז טאקע אזוי .ווייניג זאכן ברענגען
אזא רואיגקייט פאר'ן מענטש ווי שלום צווישן מענטשן .ווען צוויי
מע נטשן וואס האבן געהאט א קפידה איינס אויפ'ן צווייטן קומען
צוריק צו שלום ,ווערט עפעס געהיילט אין ביידע הערצער .ווען אן
אלטע מריבה ווערט פארשוואונדן ,שפירט דער מענטש א באזונדערע
לייכטקייט און מנוחת הנפש.
ווער עס איז זוכה זיך אויסצוגלייכן מיט זיינע חברים פאר יום
הכיפורים ,שפירט אליין ווי ער קומט צום הייליגן טאג מיט א גאנץ
אנדערע געפיל .ער איז מער רואיג ,מער גאנץ ,און מער גרייט צו
שטיין פאר'ן מלך מלכי המלכים.
יהי רצון אז מיר זאלן אלע זוכה זיין אריינצוגיין אין יום הכיפורים
ריין פון טינה און שנאה .מיר זאלן זוכה זיין צו מפייס זיין און זיך
מפייס זיין ,מוחל זיין און באקומען מחילה ,און בזכות דעם זאלן
אונזערע תפילות ארויפגיין פאר'ן כסא הכבוד מיט רצון .מיר זאלן אלע
זוכה זיין צו א פולקומע כפרה ,צו חיים טובים ושלום ,צו א גוט
געבענטשט יאר ,און צו דער גאולה השלימה במהרה בימינו אמן.
גמר חתימה טובה!
