gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

מוציא לאור: גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish

שבוע: האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫רא‬ ‫פרשת האזינו תשפ"ז‬ ‫''הכנה ליום הקדוש''‬ ‫"אדוני כהן גדול"‪ .‬פארוואס האט‬ ‫ווער עס איז בא בסוד ה' זאל אויך‬ ‫יעדער וויל זיין נאנט‬ ‫מען דא געבארגט דעם לשון‬ ‫עוסק זיין אין קבלה און אין סתרי‬ ‫צום כהן גדול‬ ‫"אישי"‪ ,‬וואס געווענליך ווערט‬ ‫תורה‪ ,‬ווייל די אלע ענינים אין‬ ‫עס גענוצט לגבי א ''מאן ''פון א‬ ‫וואס מען איז עוסק אין די דאזיגע‬ ‫משפחה אנדערש ווי מען טרעפט‬ ‫טעג‪ ,‬האבן אין זיך אזעלכע טיפע‪,‬‬ ‫דער הייליגער גאון רבי יעקב‬ ‫געווענליך‪ ,‬אז ביי א מלך זאגט‬ ‫הייליגע און הויכע סודות‪.‬‬ ‫עמדין זי'ע אין זיין סידור שטעלט‬ ‫מען "אדוני המלך"?‬ ‫אויס דעם סדר הלימוד‪ ,‬אין‬ ‫כדי אנצורירן אביסל וואס עס‬ ‫וועלכע לימודים מען זאל עוסק‬ ‫דער הייליגער בני יששכר‬ ‫האט צו טון מיט די עבודת יום‬ ‫זיין אין די זמנים פון די עשרת‬ ‫זי'ע זאגט אין זיין ספר ברכה‬ ‫הכיפורים‪ ,‬וועלן מיר פרובירן‬ ‫ימי תשובה‪ .‬ער ברענגט ארויס‬ ‫משולשת‪ ,‬אז עס ליגט אין דעם‬ ‫בס''ד ארויסצונעמען איין נקודה‪.‬‬ ‫אז מען זאל לערנען ספרי מוסר‬ ‫א שטארקע ענין וואס די משנה‬ ‫וואס ברענגען צו יראת שמים‪,‬‬ ‫וויל ארויסברענגען מיט דעם‬ ‫און יעדער איינער זאל זיך‬ ‫אין מסכת יומא באגעגנט מען‬ ‫אויסקלויבן ''דעם ספר'' וואס ער‬ ‫וואס מען האט געזאגט "אישי‬ ‫דארטן דעם וועג וויאזוי מען‬ ‫פילט אז דאס איז טאקע מעורר‬ ‫כהן גדול"‪.‬‬ ‫האט גערעדט צום כהן גדול;‬ ‫זיין הארץ‪ ,‬וואס וועט אים באמת‬ ‫ווען מען האט אים געוואלט זאגן‬ ‫אנרירן די טיפעניש פון זיין הארץ‬ ‫וואס איז טאקע דער חילוק אין‬ ‫ער זאל עפעס טון‪ ,‬האט מען‬ ‫זיך צו דערוועקן בתשובה‪.‬‬ ‫לשון הקודש? די לשונות וואס‬ ‫גערעדט צו אים בדרך כבוד‪ ,‬און‬ ‫מען נוצט אויף א מאן‪ ,‬נוצט מען‬ ‫די לשון איז געווען "אישי כהן‬ ‫''בעיקר'' שרייבט ער מיט‬ ‫אויך אויף א בעל הבית‪ .‬א "בעל"‪,‬‬ ‫גדול"‪ .‬וואס טייטשן די ווערטער‬ ‫זיין לשון‪ ,‬אז מען זאל לערנען‬ ‫וואס מען טייטשט געווענליך א‬ ‫"אישי כהן גדול"? "איש" מיינט‬ ‫בעבודת יום הכיפורים ודיניו‪,‬‬ ‫מאן‪ ,‬מיינט אויך א בעל הבית פון‬ ‫געווענליך א מאן‪ ,‬אבער "איש"‬ ‫עוסק זיין אין די סוגיא פון מסכת‬ ‫א זאך‪ ,‬ווי "בעליו עמו"‪ .‬אויב אזוי‪,‬‬ ‫איז אויך א לשון חשיבות‪ ,‬איינעם‬ ‫יומא איבער די עבודה פון יום‬ ‫ווען נוצט מען 'דעם' לשון פאר‬ ‫וועם מען האלט פאר א שר‪ .‬ווען‬ ‫כיפור‪ .‬נאך א לימוד אין וואס מען‬ ‫א בעל הבית און ווען נוצט מען‬ ‫מען האט געוואלט רעדן צום כהן‬ ‫דארף עוסק זיין‪ ,‬איז צו לערנען‬ ‫'יענעם' לשון?‬ ‫גדול‪ ,‬האט מען גערעדט צו אים‬ ‫די תפילות און די פיוטים‪ ,‬כדי‬ ‫מיט א לשון פון כבוד‪" :‬אישי כהן‬ ‫מען זאל פארשטיין וואס מען‬ ‫ווען איינער דינט א בעל הבית‬ ‫גדול"‪ .‬לויט דעם וואלט אפשר‬ ‫גייט זאגן‪ .‬דער וואס קען עפעס‬ ‫ווייל ער 'מוז'‪ ,‬ווייל יענער איז‬ ‫ענדערש געפאסט עס זאל שטיין‬ ‫טיפערס פון דעם‪ ,‬שרייבט ער‪,‬‬ ‫א ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫וואס האט געהאט גילויים פון‬ ‫איז דא‪ ,‬ווער פילט נישט קיין‬ ‫שטערקער פון אים און ער איז‬ ‫די בחינה פון רבי ישמעאל כהן‬ ‫זכיה צו באדינען דעם וואס‬ ‫אנגעוויזן אויף זיין געהאלט‪,‬‬ ‫גדול‪ ,‬און פונעם רבי'ן ר' הערש‬ ‫גייט אריין ''לפני ולפנים''‪ ,‬דער‬ ‫דעמאלטס הייסט ער אן "אדון"‬ ‫פון רימנוב זי'ע– וואס מען האט‬ ‫וואס איז דעם אייבערשטנ'ס‬ ‫– א האר וואס מען דינט אים‬ ‫געזען אויף זיי ווי זיי האבן ממש‬ ‫א בן בית? דעריבער איז די‬ ‫געצווינגענערהייט און מען איז‬ ‫בפועל געטון אין זייער מציאות‬ ‫גאנצע באהאנדלונג און די‬ ‫אונטערגעווארפן אונטער אים‪.‬‬ ‫די עבודת כהן גדול בזמן הזה‪.‬‬ ‫גאנצע שפראך ארום דעם כהן‬ ‫אבער אויב איינער דינט איינעם‪,‬‬ ‫אבער עס איז אויך דא נאך אן ענין‪,‬‬ ‫גדול געווען מיט דעם גרעסטן‬ ‫אפילו ער איז טאקע א בעל הבית‬ ‫נאך א וועג וויאזוי מען לערנט‬ ‫כבוד‪ ,‬אבער יעדער האט‬ ‫און מען איז טאקע אנגעוויזן‬ ‫אפ דאס וואס מען איז עוסק אין‬ ‫ארויסגעברענגט‪" :‬אישי כהן‬ ‫אויף אים‪ ,‬אבער מען האט באמת‬ ‫די טעג אין עבודת יום הכיפורים‪,‬‬ ‫גדול" – איך האב אזא תשוקה‬ ‫א הנאה און א תשוקה אים צו‬ ‫וואס דאס איז שטערקער מעורר‬ ‫צום כהן גדול און איך פיל עס‬ ‫קענען באדינען‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫צו תשובה און תפילה‪ .‬די תכלית‬ ‫פאר אזא זכיה און אהבה‪ ,‬וואס‬ ‫טוישט זיך עס פונעם לשון "בעל"‬ ‫פון די טעג איז דאך אויסצופועל'ן‬ ‫אימער מען קען נאר טון צו האבן‬ ‫צום לשון "איש"‪.‬‬ ‫די אלע גרויסע ענינים‪ ,‬וואס‬ ‫א שייכות מיט דעם בן בית פונעם‬ ‫אין אזא הויכע צייט‪ ,‬קען מען‬ ‫קדוש ברוך הוא‪ .‬אזוי לערנט דער‬ ‫מען זעט אין פסוק אז לעתיד‬ ‫אסאך שטערקער מעורר רחמים‬ ‫בני יששכר פשט אין דעם לשון‬ ‫לבוא וועט זיין א חילוק אין די‬ ‫זיין‪ .‬און ווי מער דאס הארץ איז‬ ‫"אישי כהן גדול"‪.‬‬ ‫נאנטקייט פון אידישע קינדער‬ ‫משתוקק‪ ,‬ווי מער עס איז דא א‬ ‫צום אייבערשטן קעגן יעצט‬ ‫צובראכנקייט און געגועים‪ ,‬טוט‬ ‫בזמן הזה‪ ,‬ביז מיר וועלן זוכה‬ ‫אין גלות‪ .‬דער פסוק זאגט אז‬ ‫מען דאך שטערקער מתפלל זיין‬ ‫זיין בקרוב בימינו צו "והשב את‬ ‫מען וועט אים מער נישט רופן‬ ‫און אוודאי שטערקער מעורר‬ ‫העבודה לדביר ביתך" – וואס‬ ‫"בעלי"‪ ,‬נאר מען וועט אים רופן‬ ‫רחמים זיין‪.‬‬ ‫דאס גייט ארויף אויפן ענין‬ ‫"אישי" – "תקראי לי אישי ולא‬ ‫פונעם דביר המוצנע‪ ,‬די עבודה‬ ‫תקראי לי עוד בעלי"‪ .‬מען זעט‬ ‫דער הייליגער נועם מגדים‬ ‫פון קענען אריינגיין נאכאמאל‬ ‫פון דעם‪ ,‬וואס איז דער טויש פון‬ ‫ברענגט ארויס אז דער חילוק‬ ‫דינען דעם אייבערשטן אין קדשי‬ ‫בעל צו איש? ביידע מיינען דאך‬ ‫צווישן ראש השנה און יום כיפור‬ ‫קדשים – האט יעדער איינער‬ ‫א מאן‪ .‬נאר "בעל" מיינט א בעל‬ ‫איז‪ ,‬אז ראש השנה האט מען א‬ ‫אויך א השתוקקות צו האבן א‬ ‫הבית וואס מען דינט אים ווייל‬ ‫שופר וואס איז מעורר צו תשובה‪,‬‬ ‫''שייכות'' צום כהן גדול‪ .‬אזוי ווי‬ ‫מען מוז‪ ,‬און לעתיד לבוא וועט‬ ‫אבער יום כיפור האט מען נישט‬ ‫מען זעט אין די ספרים הקדושים‪,‬‬ ‫די השתוקקות צו עבודת השם‬ ‫קיין שופר‪ .‬וויאזוי ווערט מען‬ ‫אז דאס וואס מען דארף זיך‬ ‫זיין אזוי גרויס‪ ,‬אז מען וועט שוין‬ ‫נתעורר אין יום כיפור? יום כיפור‬ ‫גרייטן אויפן יום הקדוש און זיין‬ ‫מער נישט נוצן דעם לשון "בעל"‬ ‫ווערט מען נתעורר מיט דעם‬ ‫פארנומען מיט דער עבודת כהן‬ ‫– א בעל הבית וואס מען מוז‬ ‫וואס מען פילט אז עס פעלט‬ ‫גדול און די עבודה פון יום כיפור‪,‬‬ ‫עס טון – נאר אויף אן אופן פון‬ ‫אונז די עבודת כהן גדול; דאס‬ ‫האט אין זיך צוויי חלקים‪.‬‬ ‫"אישי"‪ ,‬איינער וואס מען וויל עס‬ ‫צוברעכט דאס הארץ‪ ,‬און דאס‬ ‫טון צוליב חביבות‪.‬‬ ‫ברענגט שוין די התעוררות‬ ‫איין חלק איז פשוט‪ :‬וויבאלד‬ ‫אפילו ''אן א שופר''‪ .‬דאס הייסט‬ ‫מיר האבן נישט די עבודה בפועל‪,‬‬ ‫לויט דעם איז דער חילוק‬ ‫אז מען דארף אינזין האבן טאקע‬ ‫דורך דעם וואס מען לערנט‬ ‫אזוי‪ ,‬ביי א מלך‪ ,‬האט מען דען‬ ‫אויסצופועל'ן די אלע עבודות‬ ‫די הלכות און מען איז עוסק‬ ‫א ברירה? מען 'וויל' באדינען‬ ‫און ממשיך זיין דעם "כשלג‬ ‫אין דעם‪ ,‬איז דאס א בחינה פון‬ ‫דעם מלך? מען מוז עס סייווי‬ ‫ילבינו"‪ ,‬א ריכטיגע און פולקאמע‬ ‫"ונשלמה פרים שפתינו"‪ .‬פשוט‬ ‫טון מחמת יראה‪ ,‬דעריבער זאגט‬ ‫כפרה פאר אלע אידישע נשמות‪.‬‬ ‫דורך דעם ווערן געטון די אלע‬ ‫מען "אדוני המלך"‪ .‬אבער איינער‬ ‫דורך דעם וועט מען נתעורר‬ ‫פעולות און עס איז ממשיך די‬ ‫וואס קען שטיין ארום דעם‬ ‫ווערן ארויסצוברענגען אז עס‬ ‫גרויסע כפרה‪ .‬עס זענען געווען‬ ‫כהן גדול אין די זמנים ווען ער‬ ‫זאל שוין נתגלה ווערן די מלכות‬ ‫צדיקים – באקאנט פון הרה'ק‬ ‫איז עוסק אין דער חשוב'סטער‬ ‫שמים בעולם‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫רבי איציקל סקווערער זי'ע‪,‬‬ ‫און הייליגסטער עבודה וואס‬ ‫ב ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫כרחם אב על בנים"‪ .‬אבער "אם‬ ‫שלימה‪ ,‬ער געפינט זיך זיכער‬ ‫דאך דער עיקר תכלית פון די‬ ‫כעבדים" — אויב מיר זענען‬ ‫אויף א ריכטיגע מדרגה פון "בנים‬ ‫אלע תפילות‪ .‬דורך דעם וואס‬ ‫נאכנישט ממש זוכה געווען צו‬ ‫למקום"‪ ,‬און אזא איינער האט‬ ‫אידן האבן א צובראכן הארץ‬ ‫הייסן שלמות'דיגע בנים‪ ,‬אויף‬ ‫שוין ראש השנה זוכה געווען צו א‬ ‫און געגועים‪ ,‬ווערן די אלע זאכן‬ ‫דעם איז דאך דא "עינינו לך‬ ‫כתיבה וחתימה טובה‪ .‬אבער אויב‬ ‫נענטער צום הארץ‪ ,‬אלס מער‬ ‫תלויות"‪" .‬תלויות" איז דאך די‬ ‫איינער האט דעם חודש אלול‬ ‫איז מען עוסק אין דעם מיט‬ ‫לשון הגמרא אויף די בינונים וואס‬ ‫נישט אויסגענוצט ווי עס דארף‬ ‫אהבה און בענקשאפט צו דעם‬ ‫זענען "תלויים ועומדים" ביז יום‬ ‫צו זיין‪ ,‬קען זיין אז דעם ריכטיגן‬ ‫"אישי כהן גדול"‪.‬‬ ‫כיפור‪ .‬אויף דעם איז דאך דא אן‬ ‫טיטל "בנים" האט ער שוין‬ ‫עצה צו זיין תלויים ועומדים‪ ,‬און‬ ‫אביסל פארפאטשקעט‪ .‬אבער‬ ‫זמנים וואס מען‬ ‫מיר גייען עס נישט אויפגעבן;‬ ‫אפילו הכי געבט מען אים אויך‬ ‫''וויל'' – נישט‬ ‫מיר גייען ווייטער ארבעטן ביז‬ ‫א געלעגנהייט‪ ,‬מען געבט אים די‬ ‫יום כיפור‪ ,‬און דעמאלט זוכה‬ ‫עשרת ימי תשובה זיך צוגרייטן‬ ‫נאר מען ''מוז''‬ ‫זיין צו "שתחננו ותוציא כאור‬ ‫אנצוקומען צו יום כיפור‪ .‬און אז‬ ‫משפטנו"‪ ,‬און יום הכיפורים וועט‬ ‫מען קומט אן צו יום כיפור‪ ,‬אפילו‬ ‫אפשר קען מען אויך‬ ‫נגמר ווערן די חתימה לטובה‪.‬‬ ‫די בחינה פון ''עבדים'' זענען דאך‬ ‫אפלערנען דעם חילוק צווישן‬ ‫"תלויים ועומדים" ביז יום כיפור‪,‬‬ ‫"בעלי" און "אישי"‪ ,‬לגבי אונזער‬ ‫אפשר לויטן דרכו בקודש‬ ‫האט מען ווייטער א האפענונג‬ ‫עבודת השם‪ .‬וואס איז נוגע צו‬ ‫פונעם "אור פני משה"‪ ,‬אז די‬ ‫אז דער אייבערשטער וועט אונז‬ ‫אלע מצוות ומעשים טובים און‬ ‫ווערטער "ואם כעבדים עינינו‬ ‫העלפן‪" ,‬שתחננו ותוציא כאור‬ ‫די אלע זכותים וואס אידן זוכן‬ ‫לך תלויות" גייען ארויף אויף ווען‬ ‫משפטנו"‪.‬‬ ‫''אריינצוכאפן'' וואו מען געבט‬ ‫מען האפט נאך און מען קוקט‬ ‫זיך נאר א דריי אין די דאזיגע‬ ‫ארויס צום הייליגן טאג יום כיפור‪.‬‬ ‫אין די וואכעדיגע פרשה‬ ‫זמנים‪ .‬עס איז אויך אזא סארט‬ ‫אפשר קען מען אין די ווערטער‬ ‫שטייט "שחת לו לא בניו מומם"‪.‬‬ ‫בחינה‪ ,‬וואו מען טוט נישט נאר‬ ‫"עינינו לך תלויות" אויך‬ ‫עס שטייט צוויי מאל "לו"‪,‬‬ ‫דאס וואס מען ''מוז''‪ ,‬נאר מען‬ ‫ארויסברענגען ''וויאזוי'' מען‬ ‫איינמאל "לא" מיט אן א' און‬ ‫זוכט וואס מער; וויפיל מען קען‬ ‫זאל טאקע צוגיין צו יום כיפור‪.‬‬ ‫איינמאל "לו" מיט א ו'‪ ,‬וואס‬ ‫נאר אריינכאפן עפעס אן ענין‬ ‫און דאס איז טאקע געבויט אויף‬ ‫אינאיינעם זענען זיי די אותיות‬ ‫פון עבודת השם‪ ,‬א מצוה‪ ,‬סיי‬ ‫דעם וואס מען האט דערמאנט‬ ‫"אלול"‪ .‬טייטשט ער עס אביסל‬ ‫בין אדם למקום און סיי בין אדם‬ ‫דעם לשון "אישי כהן גדול"‪ ,‬אז‬ ‫אויף א שארפן אופן‪" :‬שחת‬ ‫לחבירו‪.‬‬ ‫מען האט אזא השתוקקות און‬ ‫לו לא" — דער וואס האט שוין‬ ‫מען פילט עס פאר א זכיה וואס‬ ‫פארפאטשקעט דעם אלול און‬ ‫מען האט געזאגט ראש השנה‬ ‫מען קען טון‪.‬‬ ‫נישט אויסגענוצט דעם חודש ווי‬ ‫אין די תפילה פון "היום הרת‬ ‫עס דארף צו זיין‪ ,‬ביי אים איז "בניו‬ ‫עולם" צוועלף מאל — זעקס‬ ‫מען קען עס אפשר בעסער‬ ‫מומם" — דער טיטל "בניו" האט‬ ‫מאל יעדן טאג פון ראש השנה‪:‬‬ ‫ארויסברענגען מיט דעם ענין‬ ‫שוין א שטיקל מום‪ ,‬עס איז שוין‬ ‫"אם כבנים רחמנו כרחם אב על‬ ‫פון עקידת יצחק‪ ,‬וואס מען‬ ‫אביסל פראבלעמאטיש‪ .‬מען זאל‬ ‫בנים‪ ,‬ואם כעבדים עינינו לך‬ ‫האט טאקע שוין געליינט ראש‬ ‫זיך אבער חלילה נישט מייאש‬ ‫תלויות"‪ .‬עס שטייט אין הייליגן‬ ‫השנה‪ ,‬אבער לויט ווי עס איז‬ ‫זיין צוליב דעם‪ ,‬נאר פארקערט‪,‬‬ ‫ספר "אור פני משה" פרשת‬ ‫אנגענומען אין די מדרשים‬ ‫מען זאל זיך יעצט מחזק זיין און‬ ‫האזינו‪ ,‬וואו ער טייטשט אז די‬ ‫איז עס געווען אינ'ם טאג יום‬ ‫פרובירן אנצוקומען כאטש צו‬ ‫צוויי צדדים פון "אם כבנים" און‬ ‫כיפור‪ .‬עס איז דא א שטארק‬ ‫יום כיפור‪ ,‬כדי דעמאלט זוכה צו‬ ‫"אם כעבדים" גייען ארויף אויף‬ ‫באקאנט ווארט פונעם הייליגן‬ ‫זיין‪ .‬און "אם כבנים" זאגט מען‬ ‫ראש השנה און יום כיפור‪ .‬איז ער‬ ‫"אגרא דכלה" דארט אין פרשת‬ ‫ראש השנה‪ :‬אויב מיר האבן יא‬ ‫מסביר אזוי‪ :‬איינער וואס קומט‬ ‫וירא‪ ,‬וואס ער ברענגט ארויס‬ ‫געפראוועט א גאנצן אלול ווי‬ ‫אן צו ראש השנה נאך א גאנצן‬ ‫פארוואס ביים אנפאנג‪ ,‬ווען עס‬ ‫עס דארף צו זיין און מיר זענען‬ ‫חודש אלול‪ ,‬וואס ער האט זיך‬ ‫איז געקומען דער ציווי‪ ,‬שטייט‬ ‫"בנים"‪ ,‬איז שוין יעצט "רחמנו‬ ‫באמת געגרייט מיט א תשובה‬ ‫גליון שיחתי ‪ -‬ג‬ ‫וועט זיי געבן נאך עפעס א זכות‬ ‫מען איהם עטליכע מאל ביז ער‬ ‫"ויאמר אליו אברהם ויאמר הנני"‪,‬‬ ‫אריינצוכאפן‪ ,‬קומט זיי זיכער‬ ‫הערט אז דער טעלעפאן קלינגט‬ ‫אבער שפעטער ווען ער האט‬ ‫"שתחננו"‪.‬‬ ‫און ביז ער הייבט אויף‪].‬‬ ‫אים געדארפט זאגן "אל תשלח‬ ‫ידך אל הנער"‪ ,‬שטייט "אברהם‬ ‫דארף מען דאס אזוי‬ ‫אוודאי זענען אברהם אבינו'ס‬ ‫אברהם" צוויי מאל‪ .‬זאגט ער אז‬ ‫טייטשן‪":‬ואם כעבדים" — אויב‬ ‫מדרגות געווען פיל העכער‬ ‫אברהם אבינו איז דאך אלעמאל‬ ‫מען דארף אויף אונז ווארטן‬ ‫פון אונזער מדריגה‪ .‬זיין גאנץ‬ ‫געשטאנען און געווארט ווען‬ ‫ביז יום כיפור ווייל מיר זענען‬ ‫לעבן איז געווען איין שטיק‬ ‫ער קען טון דעם רצון השם‪ .‬און‬ ‫אפשר נאר בגדר עבדים‪ ,‬לאמיר‬ ‫השתוקקות צום רצון השם‪,‬‬ ‫ווען איינער שטייט און ווארט צו‬ ‫כאטש זיין ''אזעלכע עבדים''‬ ‫אבער דאך האט יעדער איינער‪,‬‬ ‫קענען טון דעם רצון השם‪ ,‬יעדע‬ ‫וואס "עינינו לך תלויות"‪ ,‬וואס‬ ‫יעדעס אידיש קינד‪ ,‬א חלק‬ ‫רגע שטייט ער און ווארט‪ :‬אפשר‬ ‫אונזערע אויגן קוקן די גאנצע‬ ‫דערפון וויאזוי ער קען עס מקרב‬ ‫יעצט וועט דער אייבערשטער‬ ‫צייט צו דיר; [מיר קוקן די גאנצע‬ ‫זיין צו זיך‪ .‬כאטש אין די ''זמנים''‬ ‫אים עפעס זאגן? אזוי ווי דער‬ ‫צייט אויפ'ן טעלעפאן צי אפשר‬ ‫וואס מיר ווילן אזוי שטארק‬ ‫אייבערשטער זאגט נאר איין‬ ‫רופט מען יעצט‪ ].‬מיט אזא אופן‬ ‫מאל זיין נאמען "אברהם"‪ ,‬איז‬ ‫פון אריינכאפן וואס מער רצון‬ ‫ער שוין דא — "הנני"; דאס איז‬ ‫השם און וואס מער זכותים דורך‬ ‫דעם "עינינו לך תלויות"‪ ,‬וועט‬ ‫די תכלית פון‬ ‫ווייל ער איז מוכן ומזומן יעדע‬ ‫רגע פון טאג‪ .‬מה שאין כן בשעת‬ ‫דער הייליגער טאג אוודאי זיין‬ ‫די טעג איז דאך‬ ‫ער האט עוסק געווען עוסק אין‬ ‫"תחננו ותוציא כאור משפטנו"‪.‬‬ ‫ממילא קען מען אפילו אין די‬ ‫אויסצופועל'ן‬ ‫די ''עקידה‪ '',‬וואס ער איז דאך‬ ‫דעמאלט געווען אזוי דבוק און‬ ‫עבודה וואס מיר האבן היינטיגע‬ ‫די אלע גרויסע‬ ‫ער טוט יעצט דעם רצון השם‬ ‫פון שחטן זיין זון‪ ,‬האט מען אים‬ ‫צייטן ביז דערווייל‪ ,‬ביז צו די‬ ‫עבודת כהן גדול‪ ,‬אויך האבן די‬ ‫ענינים‪ ,‬וואס‬ ‫געדארפט ''אויפוועקן'' כדי אים‬ ‫בחינה פון "אישי כהן גדול" —‬ ‫דעם חפץ און די השתוקקות צו‬ ‫מען קען אסאך‬ ‫ארויסצושלעפן פון זיין דביקות‪.‬‬ ‫דאס ערשטע מאל "אברהם"‬ ‫קענען וואס מער טון דעם רצון‬ ‫שטערקער‬ ‫האט ער אפילו נישט געהערט‪,‬‬ ‫השם אין דעם געוואלדיגן זמן‪.‬‬ ‫מעורר רחמים‬ ‫האט מען געמוזט זאגן "אברהם‪,‬‬ ‫אברהם"‪ ,‬ביז ער האט זיך‬ ‫''צען טעג'' צווישן‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫אויפגעוועקט אז מען וויל עפעס‬ ‫פון אים‪.‬‬ ‫ראש השנה און‬ ‫יום כיפור‬ ‫אויסנוצן די טעג און נתקרב‬ ‫[מיט א היינטיגן גשמיות'דיגן‬ ‫ווערן צום אייבערשטן‪ ,‬לעבט‬ ‫משל קען מען עס זייער גוט‬ ‫אין מסכת ברכות‪,‬לערנען מיר‬ ‫מען אויף אזא אופן אז מען טוט‬ ‫ארויסברענגען‪ :‬מענטשן דרייען‬ ‫א גמרא איבער די הלכה וואס‬ ‫נישט נאר זאכן וואס מען דארף‬ ‫זיך ארום מיט א טעלעפאן‪.‬‬ ‫מ'איז מקיים אין די עשרת ימי‬ ‫רופן און בעטן און דערמאנען "טו‬ ‫אמאל שטייט מען און מען‬ ‫תשובה‪ .‬אז אין די טעג צווישן‬ ‫די מצוה"‪ ,‬נאר מען שטייט און‬ ‫ווארט זייער וויכטיג אז איינער‬ ‫ראש השנה און יום כיפור דארף‬ ‫מען קוקט ארויס‪ :‬אפשר רופט‬ ‫זאל רופן‪ ,‬מען ווארט שוין‬ ‫מען זאגן "המלך הקדוש" און‬ ‫מען יעצט? אפשר וויל מען יעצט‬ ‫קוים אז יענע קאמפאני זאל‬ ‫"המלך המשפט"‪ .‬עס איז דא‬ ‫עפעס? אפשר געבט מען יעצט‬ ‫צוריקרופן‪ ,‬דעמאלט האלט מען‬ ‫דארט א לשון אין די גמרא וואס‬ ‫א געלעגנהייט צו טון א מצוה?‬ ‫דעם טעלעפאן גרייט די גאנצע‬ ‫אויפ'ן ערשטן בליק זעט עס אויס‬ ‫און אויף אזא אופן‪ ,‬אפילו לאמיר‬ ‫צייט; אזוי ווי יענער רופט‪ ,‬ביים‬ ‫ווי א פשוט'ע און געווענליכע‬ ‫זאגן מיר זענען בגדר ''עבדים''‪,‬‬ ‫ערשטן קלינג הייבט מען שוין‬ ‫לשון‪ ,‬אבער ווען מ'שטעלט זיך‬ ‫אבער מיר זענען אזעלכע מיני‬ ‫אויף‪ ,‬ווייל מען ''ווארט אויפ'ן‬ ‫אפ עס צו טייטשן‪ ,‬זעט מען‬ ‫עבדים וואס שטייען גרייט מיט‬ ‫רוף''‪ .‬מה שאין כן איינער וואס‬ ‫אז עס גייט שווער‪ .‬די גמרא‬ ‫האפענונג יעדע רגע אז מען‬ ‫איז פארטון אין זיינע זאכן‪ ,‬רופט‬ ‫ד ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫– דהיינו ערב יום כיפור – קען‬ ‫תעלומה" א פשט‪ ,‬אז קודם זעט‬ ‫זאגט אין מסכת ברכות (דף י"ב)‬ ‫מען רעכענען פאר צוויי טעג‪,‬‬ ‫מען פון דעם לשון הגמרא וואס‬ ‫אז די "עשרה ימים שבין ראש‬ ‫ווי חז"ל זאגן‪" :‬כל האוכל ושותה‬ ‫איז מדקדק צום שרייבן ביי‬ ‫השנה ליום כיפור"‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫בתשיעי מעלה עליו הכתוב‬ ‫דעם צווייטן מימרא‪ ,‬אז דאס‬ ‫דארף מען זאגן ביים דאווענען‬ ‫כאילו התענה תשיעי ועשירי"‪.‬‬ ‫איז דווקא ''עד יום כיפור'' אז‬ ‫"המלך הקדוש"‪ .‬שפעטער ניצט‬ ‫אזוי ווי אין דעם טאג אליין קען‬ ‫יום כיפור אליין גייט שוין נישט‬ ‫די גמרא אן אנדערע לשון‪ ,‬די‬ ‫מען האבן צוויי טעג אינאיינעם‪,‬‬ ‫אריין אין דעם טיטל פון "ימי‬ ‫גמרא פרעגט‪" :‬אימתי" – ווען‬ ‫קען מען עס רעכענען פאר‬ ‫דין" אז מ'זאל קענען זאגן אויף‬ ‫ווערט מקוים דער פסוק וואס‬ ‫צוויי‪ .‬ממילא‪ ,‬לערנט מען אזוי‬ ‫אים "ויגבה ה' צבאות במשפט"‪,‬‬ ‫מ'זאגט אין די הייליגע טעג ביי די‬ ‫פשט אין די גמרא‪ :‬עס זענען דא‬ ‫נאר יום כיפור אליין ווערט שוין‬ ‫ברכה פון המלך הקדוש‪" ,‬ויגבה‬ ‫"עשרה ימים" – צען טעג פון די‬ ‫באטראכט אלס א "יום רחמים"‪.‬‬ ‫ה' צבאות במשפט"? אויף דעם‬ ‫ערשטע רגע פון ראש השנה ביז'ן‬ ‫אין דעם טאג ווערן די רחמים‬ ‫ענטפערט די גמרא‪" :‬אלו עשרה‬ ‫''אנהייב'' פון יום כיפור; ניין טעג‬ ‫פונעם אייבערשטן נתמלא‬ ‫ימים שבין ראש השנה ועד יום‬ ‫זענען פשוט‪ ,‬און דער צענטער‬ ‫אויף אידישע קינדער‪ ,‬און דער‬ ‫כיפור"‪.‬‬ ‫קומט ווייל דער ניינטער טאג‬ ‫אייבערשטער איז מוחל ברוב‬ ‫ווערט גערעכנט פאר צוויי‪ .‬און‬ ‫רחמיו‪ .‬דער בני יששכר שרייבט‬ ‫דער דיוק דא איז לכאורה‬ ‫דערנאך קומט מען אן צום צענטן‬ ‫דארט אז ער איז טאקע נישט‬ ‫זייער שטארק‪ :‬עס זענען דא‬ ‫טאג (יום כיפור)‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫צופרידן פון די וואס זאגן אין‬ ‫''צען טעג אינאיינעם'' פון דעם‬ ‫שוין נישט קיין ענין פון משפט‬ ‫דעם נוסח פון "מי שברך" פאר‬ ‫אנהייב פון ראש השנה ביז נאך‬ ‫נאר אינגאנצן אן ענין פון יום‬ ‫יום כיפור "לכבוד יום הדין"‪ ,‬ווייל‬ ‫יום כיפור‪ ,‬אבער "צווישן" ראש‬ ‫הרחמים‪ .‬אזוי לערנט דער "מגיד‬ ‫עס איז שוין נישט קיין יום הדין‬ ‫השנה און יום כיפור זענען דאך‬ ‫תעלומה" פשט אין די גמרא "עד‬ ‫נאר א יום הרחמים‪ .‬עס זענען‬ ‫נישטא קיין צען טעג; צווישן‬ ‫יום כיפור" – אז יום כיפור איז‬ ‫טאקע דא וואס פירן זיך צו זאגן‬ ‫ראש השנה און יום כיפור זענען‬ ‫שוין נישט אין דעם חשבון‪ ,‬ווייל‬ ‫פשוט "לכבוד היום"‪( ,‬דרכי חיים‬ ‫דאך נאר פארהאן ''זיבן טעג‪''.‬‬ ‫דאס איז ''גאר עפעס אנדערש''‪.‬‬ ‫ושלום)ווייל מען וויל נישט‬ ‫דער הייליגער בני יששכר‬ ‫ארויסזאגן דאס ווארט "יום הדין"‬ ‫שרייבט אין "מגיד תעלומה" איין‬ ‫חשיבות פון די‬ ‫אויף א טאג וואס על פי סוד און‬ ‫וועג דאס צו פארענטפערן‪ ,‬אז‬ ‫''צווישן טעג''‬ ‫פנימיות איז שוין כולו רחמים‪.‬‬ ‫דאס ווארט "ראש השנה" מיינט‬ ‫נישט דעם גאנצן יום טוב וואס‬ ‫עס איז פארהאן א שטיקל‬ ‫לויט דעם איז פארענטפערט‬ ‫מיר רופן ''ראש השנה''‪ ,‬וואס‬ ‫משמעות צו פארענטפערן די‬ ‫פארוואס די גמרא זאגט אז‬ ‫באשטייט פון צוויי מעת‪-‬לעת'ן‪,‬‬ ‫לשון הגמרא אפשר מער אויף א‬ ‫"ויגבה ה' צבאות במשפט" איז‬ ‫נאר "ראש השנה" מיינט ממש‬ ‫"פשטות'דיגע" אופן‪ ,‬לויט ווי מען‬ ‫"עד יום כיפור"‪ ,‬ווייל יום כיפור‬ ‫''דעם שפיץ''‪ ,‬די ערשטע רגע פון‬ ‫קען אפלערנען פון די ווערטער‬ ‫אליין איז שוין נישט קיין ענין פון‬ ‫דעם יאר‪ .‬לויט דעם קומט אויס‬ ‫פונעם הייליגן בית יוסף אין זיין‬ ‫משפט נאר א טאג וואס איז כולו‬ ‫אז "צווישן ראש השנה" – דהיינו‬ ‫חיבור אויף די תורה "דרשות בית‬ ‫רחמים‪ .‬אבער למעשה שטימט‬ ‫די ערשטע רגע פון יאר – ביז יום‬ ‫יוסף" (וואס איז אריינגעדרוקט‬ ‫נאך אלץ נישט דער חשבון פון‬ ‫כיפור‪ ,‬קומען שוין צו נאך צוויי‬ ‫אין די ספרים וואס זענען‬ ‫די "עשרה ימים"; די גמרא וואלט‬ ‫טעג‪ ,‬וואס מאכט דעם חשבון‬ ‫ארויסגעגעבן געווארן דורך‬ ‫דאך געדארפט זאגן "אלו תשעה‬ ‫אביסל גרינגער‪ ,‬אבער עס איז‬ ‫הוצאת בית הלל פון רבי הלל‬ ‫ימים שבין"‪ ,‬וואס זענען צווישן‬ ‫נאך אלץ דא ''איין טאג'' צופיל‪,‬‬ ‫גאלדשטיין ע"ה)‪ .‬אין פרשת בא‬ ‫די ערשטע רגע פון ראש השנה‬ ‫ווייל פון די ערשטע רגע פון יאר‬ ‫רעדט דער הייליגער בית יוסף‬ ‫ביז יום כיפור? אויף דעם זאגט‬ ‫ביז יום כיפור זענען נאר דא ''ניין‬ ‫ארום אז ווען מען טרעפט צוויי‬ ‫דער "מגיד תעלומה" אז מען קען‬ ‫טעג'' און נישט קיין ''צען''‪ .‬אויב‬ ‫גרויסע זמנים אין א נאנטע צייט‪,‬‬ ‫דאס אזוי פארענטפערן‪ :‬אויפ'ן‬ ‫אזוי‪ ,‬וויאזוי טייטשט מען "בין‬ ‫מאכט עס אז דער זמן אינמיטן‬ ‫לוח זענען טאקע נאר דא ''ניין‬ ‫ראש השנה ועד יום כיפור"?‬ ‫זאל אויך נתקדש ווערן‪ .‬למשל‬ ‫טעג'' פון אנהייב ראש השנה ביז‬ ‫ביי יום טוב פסח‪ :‬בעצם וואלט‬ ‫יום כיפור‪ ,‬אבער דעם ניינטן טאג‬ ‫אויף דעם זאגט דער "מגיד‬ ‫גליון שיחתי ‪ -‬ה‬ ‫ווערט אפגעטיילט‪.‬‬ ‫חלק" ווערט מיטגענומען מיט די‬ ‫דער יום טוב נאר געדארפט זיין‬ ‫מעלה יתירה פון די טעג פארדעם‬ ‫דער טאג פון יציאת מצרים און‬ ‫לויטן זוהר הקדוש שלפנינו‬ ‫און נאכדעם‪.‬‬ ‫דער טאג פון קריעת ים סוף‪ ,‬אבער‬ ‫– דער "מאור ושמש" ברענגט‬ ‫אויב מען האט יציאת מצרים פון‬ ‫עס אראפ גאנץ בקיצור‪ ,‬אבער‬ ‫דארט אין א לענגערן שמועס‬ ‫איין זייט (ט"ו ניסן) און קריעת‬ ‫לויט ווי מען זעט אינעווייניג אין‬ ‫איז ער מסביר נאך פלעצער‬ ‫ים סוף פון די אנדערע זייט (כ"א‬ ‫זוהר הקדוש – רעכנט מען אז די‬ ‫וואו מען זעט די בחינה‪ ,‬אז אויב‬ ‫ניסן)‪ ,‬וואלט דאך נישט געווען‬ ‫ערשטע זעקס נדבות‪ :‬זהב‪ ,‬כסף‪,‬‬ ‫"לפניו ולאחריו" האבן גרויסע‬ ‫קיין פשט אז די טעג אינצווישן‬ ‫נחשת‪ ,‬תכלת‪ ,‬ארגמן און תולעת‬ ‫כוחות‪ ,‬ווערן די טעג אינצווישן‬ ‫זאלן בלייבן ''פשוט'ע טעג''‪.‬‬ ‫שני‪ ,‬דאס זענען אלע ''ימים‬ ‫אויך שטארק נתקדש מיט א‬ ‫דעריבער האט די הייליגע תורה‬ ‫טובים'' פון דעם יאר‪ .‬יעדע יום‬ ‫מעלה יתירה‪ .‬דאס איז מער קרוב‬ ‫באשטימט אז זיי זאלן אויך האבן‬ ‫טוב האט זיין סיבה פארוואס די‬ ‫לפשוטו לויט'ן הייליגן בית יוסף‪.‬‬ ‫א קדושה‪ ,‬ווייל זיי געפינען זיך‬ ‫איז ''זהב''‪ ,‬פארוואס די איז ''כסף''‪,‬‬ ‫''צווישן'' צוויי זמנים‪.‬‬ ‫און אזוי ווייטער‪[ .‬דער "בני‬ ‫''צען‪-‬טעג''‪-‬‬ ‫יששכר" ביי חמשה עשר באב איז‬ ‫''טעג'' פון ''צען''‬ ‫זאגט דארט דער בית יוסף אז‬ ‫מעתיק דעם שטיקל זוהר‪ ].‬אויב‬ ‫לויט דעם איז דער פשט לגבי‬ ‫אזוי‪ ,‬האבן מיר שוין גערעדט פון‬ ‫אונזער זמן‪ ,‬אז בעצם וואלטן נאר‬ ‫''זעקס'' זאכן‪.‬‬ ‫דער הייליגער "מאור ושמש"‬ ‫די צוויי הויפט טעג געדארפט זיין‬ ‫אין די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬פרשת‬ ‫ימי רחמים און א זמן פון תשובה –‬ ‫נאכדעם זאגט דער זוהר‬ ‫האזינו‪ ,‬פרעגט אויך אן ענליכע‬ ‫דהיינו ראש השנה און יום כיפור‪.‬‬ ‫הקדוש‪ :‬וואס זענען די איבעריגע‬ ‫קשיא‪ ,‬נישט אויף די לשון‬ ‫אבער אזוי ווי ראש השנה איז‬ ‫זאכן? די איבעריגע זאכן זענען‬ ‫הגמרא‪ ,‬נאר ער שטעלט זיך‬ ‫אזוי נאנט צו יום כיפור‪ ,‬קען נישט‬ ‫די עשרת ימי תשובה‪ .‬שטעלט‬ ‫אויף א שטיקל זוהר הקדוש וואו‬ ‫זיין אז די טעג אינצווישן זאלן‬ ‫זיך דער הייליגער "מאור ושמש"‪:‬‬ ‫עס קומט אויך פאר די זעלבע‬ ‫נישט פארדינען א מעלה יתירה‪.‬‬ ‫שוועריגקייט‪ ,‬און דער "מאור‬ ‫צוליב דעם וואס זיי זענען צווישן‬ ‫אז דו האסט שוין גערעכנט איין‬ ‫ושמש" פארענטפערט דאס אויף‬ ‫נדבה פאר ראש השנה און איינס‬ ‫אזעלכע צוויי זמנים‪ ,‬האבן זיי‬ ‫אן אנדערן אופן‪ .‬למחרת יום‬ ‫באקומען זייערע כוחות און די‬ ‫פאר יום כיפור‪ ,‬האסטו שוין נישט‬ ‫הכיפורים איז דאך געווען דער‬ ‫מתנה פון "דרשו ה' בהמצאו"‪.‬‬ ‫נאך ''צען'' זאכן צו רעכענען פאר‬ ‫טאג פון "ויקהל משה"‪ ,‬ווען די‬ ‫ממילא‪ ,‬הגם דער חשבון איז‬ ‫די עשרת ימי תשובה‪ ,‬ווייל ראש‬ ‫אידישע קינדער זענען געקומען‬ ‫נישט אז עס זענען דא פונקטליך‬ ‫השנה און יום כיפור זענען דאך‬ ‫און מען האט געמאלדן אז מען‬ ‫צען טעג אינצווישן‪ ,‬וויל די גמרא‬ ‫א חלק פון די עשרת ימי תשובה‪.‬‬ ‫גייט בויען א משכן און מען‬ ‫דאס מסביר זיין אזוי‪ :‬ווייסטו‬ ‫ממילא קומט ער צו‪ ,‬צו די זעלבע‬ ‫האט געברענגט אלע נדבות‪ .‬עס‬ ‫פארוואס די צען טעג האבן א‬ ‫נקודה‪ :‬פארוואס הייסט עס‬ ‫זענען דא גרויסע יסודות וואס‬ ‫חשיבות? ווייל זיי געפינען זיך‬ ‫"עשרת" ימי תשובה אויב עס‬ ‫דער זוהר הקדוש טייטשט אויס‬ ‫"בין ראש השנה ליום הכיפורים"‪.‬‬ ‫זענען שוין אראפגעגאנגען דריי‬ ‫באזירט אויפ'ן חשבון פון די אלע‬ ‫וויבאלד זיי נעמען אריין דעם‬ ‫טעג – די צוויי טעג ראש השנה‬ ‫נדבות המשכן‪ .‬דער זוהר הקדוש‬ ‫אנהייב פון ראש השנה און דעם‬ ‫און יום כיפור?‬ ‫געפינט זיך אין פרשת תרומה‪ ,‬און‬ ‫סוף פון יום כיפור‪ ,‬און אזעלכע‬ ‫דער מהלך פון דעם זוהר הקדוש‬ ‫זמנים וואס זענען אינצווישן טוען‬ ‫ענטפערט דער מאור ושמש אז‬ ‫גייט אזוי‪ :‬ערשטנס‪ ,‬זענען דא‬ ‫זיי אזוי צוזאמברענגען‪ ,‬זענען זיי‬ ‫דאס ווארט "עשרת ימי תשובה"‬ ‫עטליכע וועגן וויאזוי מען רעכנט‬ ‫גאר חשוב‪ .‬דאס איז דער פשט‬ ‫האט א טיפערן טייטש ווי בלויז‬ ‫עס אויס‪ .‬רש"י רופט עס אן‬ ‫"אלו עשרה ימים" – וואס איז די‬ ‫די ''צאל'' פון צען טעג‪ .‬מען דארף‬ ‫דרייצן זאכן וואס מען האט דארט‬ ‫חשיבות פון די צען טעג? ווייל‬ ‫עס ארויסברענגען אזוי‪ :‬ימי‬ ‫מנדב געווען‪ .‬אונז זעען מיר‬ ‫עס "שווימט ארום" צווישן ראש‬ ‫תשובה האבן אן עבודה פון "עשר"‬ ‫אבער אין חומש פופצן זאכן‪ .‬עס‬ ‫השנה און יום כיפור‪.‬אוודאי זענען‬ ‫(צען)‪ .‬וויפיל טעג עס זענען‬ ‫זענען דא עטליכע וועגן וויאזוי‬ ‫דא צען טעג אינצווישן‪ ,‬נאר די צען‬ ‫דא אויפ'ן לוח‪ ,‬דאס קען זיין אן‬ ‫מען קען רעכענען וואס ווערט‬ ‫טעג אלס ''איין גאנצע זאך'' האבן‬ ‫אנדערע חשבון‪" .‬ימי תשובה איז‬ ‫צוזאמענגעשטעלט און וואס עס‬ ‫א חשיבות‪ ,‬ווייל דער "צווישן‪-‬‬ ‫ו ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫ניינציג; און צען מאל איין און‬ ‫גימטריא פון ''תשרי''‬ ‫עשרת" מיינט אז די עבודה אין‬ ‫ניינציג איז דאך ניין הונדערט און‬ ‫''צען מאל'' אזויפיל‪...‬‬ ‫די טעג האט צוטון מיט דעם ענין‬ ‫צען (‪ ,)910‬וואס איז די גימטריא‬ ‫פון צען‪ .‬ממילא‪ ,‬נישט קיין חילוק‬ ‫פון "תשרי"‪.‬‬ ‫וויפיל טעג עס זענען פאקטיש‬ ‫אויב אין דעם ווארט "תשרי"‬ ‫דא‪ ,‬איז אלץ דער יסוד אז דאס‬ ‫דערפאר הייסט דער חודש‬ ‫ליגן אזוי שטארק אלע ענינים‬ ‫זענען ימי תשובה וואס האבן אין‬ ‫תשרי‪ ,‬ווייל מען טרעפט דארט‬ ‫וואס אידישע קינדער זענען זוכה‬ ‫זיך די הארה פון צען‪.‬‬ ‫דעם ניין הונדערט און צען – א זמן‬ ‫צו ווערן ריין‪ ,‬זיך צובינדן צום‬ ‫ווען מען איז ממשיך דעם יחוד‬ ‫וואס מיינט דאס "ימי תשובה‬ ‫פון הוי"ה אדנ"י אין אלע עשר‬ ‫קדושות‪ .‬בפרט ווען עס קומט אן‬ ‫ווייסטו‬ ‫האבן אין זיך די הארה פון צען"?‬ ‫ווייל יעדע זאך אין קדושה גייט‬ ‫יום כיפור‪ ,‬דעמאלטס לייכטן שוין‬ ‫אלע עשר קדושות אויף איינמאל‪.‬‬ ‫פארוואס די‬ ‫מיט צען מדריגות‪ .‬דער חודש‬ ‫הייסט דאך "תשרי"‪ .‬פארוואס‬ ‫ממילא איז דאס דער פשט פון‬ ‫"עשרת ימי תשובה"‪ ,‬אז די תכלית‬ ‫צען טעג האבן‬ ‫הייסט דער חודש תשרי? עס‬ ‫איז אנצוקומען צו א בחינה פון‬ ‫א חשיבות?‬ ‫שטייט אין מדרש אין פרשת‬ ‫אמור‪ ,‬לויט די לשון וואס מען‬ ‫צען מאל די מדריגות הקדושה‪.‬‬ ‫וויבאלד זיי‬ ‫וועט באגעגענען אז ווען מען‬ ‫לויט דעם יסוד טייטשט דער‬ ‫מאור ושמש אויס מורא'דיג‬ ‫נעמען אריין‬ ‫וועט אנהייבן "כל נדרי"‪ ,‬וועט‬ ‫מען דארט טרעפן די לשון‬ ‫אינטערעסאנט‪ .‬אין די וואכעדיגע‬ ‫דעם אנהייב‬ ‫"כולהון יהון שרן"‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫פרשה‪ ,‬אויף א גאר שרעקעדיגן‬ ‫פסוק‪ .‬דער אייבערשטער זאגט‬ ‫פון ראש השנה‬ ‫א לשון פון אויפבינדן און מתיר‬ ‫זיין‪" .‬שביתין"‪" ,‬שביקין" – אלעס‬ ‫דארטן‪" :‬כי דור תהפוכות המה‬ ‫און דעם סוף פון‬ ‫וואס מען בינדט אויף און מען‬ ‫בנים לא אמון בם"‪ .‬פארדעם‬ ‫הייבט זיך אן‪" :‬אסתירה פני מהם‬ ‫יום כיפור‪,‬‬ ‫לאזט איבער האט דעם שורש פון‬ ‫"שרן"‪ ,‬וואס איז די זעלבע אותיות‬ ‫ואראה מה אחריתם"‪ .‬מען זעט‬ ‫ווי "תשרי"‪ .‬דאס איז דער חודש‬ ‫דאס איז זייער שרעקעדיג; מען‬ ‫תשרי‪ ,‬ווען דער אייבערשטער‬ ‫האט דאך שוין געוויינט ביי די‬ ‫אייבערשטן און זיך אויפבינדן פון‬ ‫''בינדט אויף''‪ ,‬ער לאזט אפ‪ ,‬ער‬ ‫סליחות ערב ראש השנה "לבטל‬ ‫די מקטרגים‪ ,‬דארף מען עס אויך‬ ‫איז מוחל אויף חטאים ועוונות‪,‬‬ ‫מהם כתוב אסתירה"‪.‬‬ ‫טרעפן אין די פנימיות‪ .‬מיר קענען‬ ‫און מען קומט ארויס ריין;‬ ‫נישט קיין גרויסע סודות‪ ,‬אבער‬ ‫וויבאלד עס איז א חודש פון‬ ‫זאגט דער הייליגער "מאור‬ ‫איין באקאנטן רמז ווייסט יעדער‬ ‫"שביתין"‪" ,‬שביקין" און "שרן"‪,‬‬ ‫ושמש"‪ :‬דער פסוק זאגט דא‬ ‫איינער‪ :‬אז דער יחוד פון די צוויי‬ ‫הייסט עס תשרי‪.‬‬ ‫ארויס "ויאמר" – קודם האט‬ ‫נעמען פונעם אייבערשטן‪ ,‬הוי"ה‬ ‫דער אייבערשטער געטראכט‬ ‫און אדנ"י‪ ,‬באטרעפט איין און‬ ‫אן אנדערע לשון איז‪ ,‬אז "תשרי"‬ ‫"אסתירה פני מהם"‪ .‬לויט ווי מען‬ ‫ניינציג (‪ .)91‬דאס איז א יחוד‬ ‫איז א לשון פון אויפבינדן‪ ,‬ווייל‬ ‫האט זיך אויפגעפירט און לויט‬ ‫וואס א אידיש קינד טוט מיט‬ ‫ווי מען האט געזינדיגט‪ ,‬וואלט‬ ‫מען טוט אזויפיל מצוות אין דעם‬ ‫עס שוין געדארפט זיין א הסתר‬ ‫זיינע הייליגע מצוות און מעשים‬ ‫חודש‪ ,‬אז דאס בינדט אונז אויף‬ ‫פנים‪ .‬אבער איך גיי עס נישט טון‪.‬‬ ‫טובים; מיט יעדע ענין מאכט מען‬ ‫פון דעם וואס די קליפות ווילן חס‬ ‫דאס האב איך נאר ''געטראכט'';‬ ‫א יחוד‪ .‬געווענליך ווען מען רעדט‬ ‫ושלום טון‪ .‬אידישע קינדער בינדן‬ ‫"ויאמר" איז א לשון פון "ויאמר‬ ‫פון א יחוד‪ ,‬זאגט מען טאקע‬ ‫זיך אויף פון די מקטרגים און טוען‬ ‫בלבו"‪ .‬וואס איך האב געטראכט‬ ‫איין און ניינציג‪ .‬אבער אויב מען‬ ‫זיך צובינדן צום אייבערשטן‪ .‬דער‬ ‫"אסתירה פני מהם" ווייל דאס‬ ‫רעדט פון א יחוד אין חודש תשרי‪,‬‬ ‫נאמען תשרי ברענגט דאך ארויס‬ ‫יאר האט אויסגעזען ווי עס האט‬ ‫אזא שלמות הקדושה פון צען‬ ‫מורא'דיג שטארק דעם כח פון‬ ‫אויסגעזען‪ ,‬אבער דאך‪,‬איך האב‬ ‫מדריגות פון קדושה‪ ,‬דארף מען‬ ‫''מחילת עוונות'' און דעם כח פון‬ ‫באשלאסן אז איך גיי עס נישט‬ ‫עס רעכענען צען מאל איין און‬ ‫די ''אלע מצוות''‪.‬‬ ‫גליון שיחתי ‪ -‬ז‬ ‫עס קוקט אויס ווי דער מדפיס‬ ‫זעט וואס אידישע קינדער טוען‬ ‫טון‪ .‬פארוואס? ווייל "אראה"‪,‬‬ ‫פון די סליחות האט אנגעהויבן‬ ‫אין די גרויסע עבודות פון די‬ ‫איך וועל קוקן "מה אחריתם"‪,‬‬ ‫צו רעכענען די עשרת ימי תשובה‬ ‫בחינה פון עשרת ימי תשובה‪ ,‬די‬ ‫וואס וועט זיין צום סוף‪ .‬וואס‬ ‫ערשט פון צום גדליה אן‪ ,‬אבער‬ ‫עשר קדושות‪ ,‬אז עס איז א "דור‬ ‫איז דער סוף? פונקט פארקערט‪,‬‬ ‫תהפוכות"‪ .‬פאר אזא "אחריתם"‬ ‫מען ווערט צוריק נתקרב צום‬ ‫דעמאלטס קומט עס דאך נאר‬ ‫וועט דער אייבערשטער זיכער‪,‬‬ ‫אייבערשטן; מען זעט אז אפילו‬ ‫אויס צו זיין פינף טעג‪ .‬אבער לויט‬ ‫בשום אופן נישט‪ ,‬מאכן חס ושלום‬ ‫אין דעם שווערן‪ ,‬טיפן גלות טוט‬ ‫דעם פריערדיגן יסוד קען מען עס‬ ‫א "אסתירה פני מהם"‪.‬‬ ‫מען תשובה און מען איז מייחד‬ ‫מיישב זיין‪" :‬עשרת ימי תשובה"‬ ‫דעם אייבערשטנס נאמען‪ .‬אז איך‬ ‫מיינט די ימי תשובה וואס מען איז‬ ‫ממילא האבן מיר דא שוין א‬ ‫קוק וואס עס וועט זיין צום סוף‪,‬‬ ‫פארנומען מיט די "עשרת" — צו‬ ‫דריטן פשט אין דעם מהלך פון די‬ ‫פארוואס זאל איך חס ושלום‬ ‫זיין א "דור תהפכת"‪ ,‬צו מאכן די‬ ‫גמרא‪ ,‬אז "עשרה ימים" זענען טעג‬ ‫באהאלטן מיין פנים פון זיי?‬ ‫יחודים אין אלע מדרגות הקדושה‬ ‫ווען מען איז פארנומען צו מאכן די‬ ‫גרויסע יחודים פון די צען קדושות‪.‬‬ ‫קומט דער פסוק מסביר זיין‪:‬‬ ‫וואס מיר פשוט'ע אידן טוען דורך‬ ‫וואס טוען זיי צום סוף? וואס‬ ‫אונזערע מצוות‪ .‬די מצוות וואס‬ ‫''קעפל אינ'ם‬ ‫טוען זיי צום סוף יאר ווען מען‬ ‫מען הייסט אונז טון‪ ,‬די הייליגע‬ ‫סליחות‪"...‬‬ ‫איז מקבל עול מלכות שמים? "כי‬ ‫מנהגים‪ ,‬די הייליגע ווערטער וואס‬ ‫דור תהפוכות המה"‪ .‬דאס ווארט‬ ‫מיר זאגן — מיר גלייבן מיט אונזער‬ ‫"תהפכת" מיט די פינף אותיות‬ ‫לויט דעם "מאור ושמש" קען‬ ‫באטרעפט פונקט ווי "תשרי"‬ ‫אמונה פשוטה אז "בנים אתם‬ ‫מען בדרך צחות פארענטפערן‬ ‫לה'"‪ ,‬און אז דורך דעם ציט מען‬ ‫– ניין הונדערט און צען‪ .‬זיי‬ ‫דעם קעפל וואס איז געדרוקט אין‬ ‫שטייען און זענען ממשיך די עשר‬ ‫אראפ די אלע גרויסע עבודות און‬ ‫די סליחות‪ .‬הגם ס'איז שווער צו‬ ‫קדושות‪ ,‬און דורך דעם זענען‬ ‫די המתקות פון די עשר קדושות‪.‬‬ ‫וויסן וועמען מען דארף זיך פלאגן‬ ‫זיי ממתיק אלע דינים און גבורות‬ ‫דאס ברענגט טאקע אז חודש‬ ‫דא צו פארענטפערן — צי דעם‬ ‫לטובה‪ .‬און דער פסוק פירט אויס‪:‬‬ ‫תשרי‪ ,‬זאל ממשיך זיין א "כולן‬ ‫מחבר אדער דעם מדפיס — אבער‬ ‫"בנים לא אמון בם"‪" .‬אמן" ווערט‬ ‫יהא שרן"‪ ,‬א שלימות'דיגע מחילה‪,‬‬ ‫אין די סליחות שטייט יעדן טאג‬ ‫געשריבן א' מ' און ענדיגט זיך‬ ‫עס זאל זיין א כח פון ''תשרי''‪ ,‬און‬ ‫וועלכע סליחות עס געהערט אהין;‬ ‫מיט א נו"ן‪ ,‬דאס באטרעפט ''איין‬ ‫עס זאל אויפבינדן אלע שלעכטע‬ ‫עס שטייט "ליום ב' פון עשרת‬ ‫מאל'' איין און ניינציג‪ .‬עס זענען‬ ‫ימי תשובה"‪" ,‬ליום ג'"‪" ,‬ליום ד'"‪.‬‬ ‫נישט אזעלכע וואס מאכן ''נאר‬ ‫כוחות‪ .‬דאס איז דער תכלית פון‬ ‫דאס איז לכאורה נישט ריכטיג‪,‬‬ ‫איין מאל'' ‪ 91‬כדי יוצא צו זיין‬ ‫די גאנצע עבודה פון די הייליגע‬ ‫ווייל דער ''צווייטער טאג'' פון‬ ‫מיט איין מאל א יחוד‪ .‬ניין‪ ,‬עס איז‬ ‫מצוות אין די געוואלדיגע זמנים‪.‬‬ ‫''עשרת ימי תשובה'' איז דאך דער‬ ‫"תהפכת" – זיי מאכן ''צען מאל‪-‬‬ ‫''צווייטער טאג ראש השנה‪ '',‬און‬ ‫איין און ניינציג''‪ ,‬איין שטיק יחוד‬ ‫גמר חתימה טובה‬ ‫דער דריטער טאג איז צום גדליה‪.‬‬ ‫מיט קדושה‪ .‬דער אייבערשטער‬ ‫פאר הערות‪ ,‬הוספות‪ ,‬נדבות‪,‬‬ ‫להאזין ולהתענג משיעורי קול שיחתי‬ ‫שיעורים קצרים מדי יום ביומו‬ ‫און באקומען דעם גליון אויפן‬ ‫ושיעורים מדי שבוע בשבוע‬ ‫אימעיל‪:‬‬ ‫אימעיל‪:‬‬ ‫אמעריקע‪605-477-5551 :‬‬ ‫‪machonsichoosi@gmail.com‬‬ ‫ארץ ישראל‪073-388-6653 :‬‬ ‫טעלעפָאן‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫‪605-477-5551,7‬‬ ‫איירָאּפע‪44-333-070-6593 :‬‬ ‫ָ‬ ‫ח‪ -‬גליון שיחתי‬