גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

בס"ד
רא
פרשת האזינו תשפ"ז
''הכנה ליום הקדוש''
"אדוני כהן גדול" .פארוואס האט ווער עס איז בא בסוד ה' זאל אויך יעדער וויל זיין נאנט
מען דא געבארגט דעם לשון עוסק זיין אין קבלה און אין סתרי צום כהן גדול
"אישי" ,וואס געווענליך ווערט תורה ,ווייל די אלע ענינים אין
עס גענוצט לגבי א ''מאן ''פון א וואס מען איז עוסק אין די דאזיגע
משפחה אנדערש ווי מען טרעפט טעג ,האבן אין זיך אזעלכע טיפע, דער הייליגער גאון רבי יעקב
געווענליך ,אז ביי א מלך זאגט הייליגע און הויכע סודות. עמדין זי'ע אין זיין סידור שטעלט
מען "אדוני המלך"? אויס דעם סדר הלימוד ,אין
כדי אנצורירן אביסל וואס עס וועלכע לימודים מען זאל עוסק
דער הייליגער בני יששכר האט צו טון מיט די עבודת יום זיין אין די זמנים פון די עשרת
זי'ע זאגט אין זיין ספר ברכה הכיפורים ,וועלן מיר פרובירן ימי תשובה .ער ברענגט ארויס
משולשת ,אז עס ליגט אין דעם בס''ד ארויסצונעמען איין נקודה. אז מען זאל לערנען ספרי מוסר
א שטארקע ענין וואס די משנה וואס ברענגען צו יראת שמים,
וויל ארויסברענגען מיט דעם און יעדער איינער זאל זיך
אין מסכת יומא באגעגנט מען אויסקלויבן ''דעם ספר'' וואס ער
וואס מען האט געזאגט "אישי דארטן דעם וועג וויאזוי מען פילט אז דאס איז טאקע מעורר
כהן גדול". האט גערעדט צום כהן גדול; זיין הארץ ,וואס וועט אים באמת
ווען מען האט אים געוואלט זאגן אנרירן די טיפעניש פון זיין הארץ
וואס איז טאקע דער חילוק אין ער זאל עפעס טון ,האט מען זיך צו דערוועקן בתשובה.
לשון הקודש? די לשונות וואס גערעדט צו אים בדרך כבוד ,און
מען נוצט אויף א מאן ,נוצט מען די לשון איז געווען "אישי כהן ''בעיקר'' שרייבט ער מיט
אויך אויף א בעל הבית .א "בעל", גדול" .וואס טייטשן די ווערטער זיין לשון ,אז מען זאל לערנען
וואס מען טייטשט געווענליך א "אישי כהן גדול"? "איש" מיינט בעבודת יום הכיפורים ודיניו,
מאן ,מיינט אויך א בעל הבית פון געווענליך א מאן ,אבער "איש" עוסק זיין אין די סוגיא פון מסכת
א זאך ,ווי "בעליו עמו" .אויב אזוי, איז אויך א לשון חשיבות ,איינעם יומא איבער די עבודה פון יום
ווען נוצט מען 'דעם' לשון פאר וועם מען האלט פאר א שר .ווען כיפור .נאך א לימוד אין וואס מען
א בעל הבית און ווען נוצט מען מען האט געוואלט רעדן צום כהן דארף עוסק זיין ,איז צו לערנען
'יענעם' לשון? גדול ,האט מען גערעדט צו אים די תפילות און די פיוטים ,כדי
מיט א לשון פון כבוד" :אישי כהן מען זאל פארשטיין וואס מען
ווען איינער דינט א בעל הבית גדול" .לויט דעם וואלט אפשר גייט זאגן .דער וואס קען עפעס
ווייל ער 'מוז' ,ווייל יענער איז ענדערש געפאסט עס זאל שטיין טיפערס פון דעם ,שרייבט ער,
א -גליון שיחתי
וואס האט געהאט גילויים פון איז דא ,ווער פילט נישט קיין שטערקער פון אים און ער איז
די בחינה פון רבי ישמעאל כהן זכיה צו באדינען דעם וואס אנגעוויזן אויף זיין געהאלט,
גדול ,און פונעם רבי'ן ר' הערש גייט אריין ''לפני ולפנים'' ,דער דעמאלטס הייסט ער אן "אדון"
פון רימנוב זי'ע– וואס מען האט וואס איז דעם אייבערשטנ'ס – א האר וואס מען דינט אים
געזען אויף זיי ווי זיי האבן ממש א בן בית? דעריבער איז די געצווינגענערהייט און מען איז
בפועל געטון אין זייער מציאות גאנצע באהאנדלונג און די אונטערגעווארפן אונטער אים.
די עבודת כהן גדול בזמן הזה. גאנצע שפראך ארום דעם כהן אבער אויב איינער דינט איינעם,
אבער עס איז אויך דא נאך אן ענין, גדול געווען מיט דעם גרעסטן אפילו ער איז טאקע א בעל הבית
נאך א וועג וויאזוי מען לערנט כבוד ,אבער יעדער האט און מען איז טאקע אנגעוויזן
אפ דאס וואס מען איז עוסק אין ארויסגעברענגט" :אישי כהן אויף אים ,אבער מען האט באמת
די טעג אין עבודת יום הכיפורים, גדול" – איך האב אזא תשוקה א הנאה און א תשוקה אים צו
וואס דאס איז שטערקער מעורר צום כהן גדול און איך פיל עס קענען באדינען ,דעמאלטס
צו תשובה און תפילה .די תכלית פאר אזא זכיה און אהבה ,וואס טוישט זיך עס פונעם לשון "בעל"
פון די טעג איז דאך אויסצופועל'ן אימער מען קען נאר טון צו האבן צום לשון "איש".
די אלע גרויסע ענינים ,וואס א שייכות מיט דעם בן בית פונעם
אין אזא הויכע צייט ,קען מען קדוש ברוך הוא .אזוי לערנט דער מען זעט אין פסוק אז לעתיד
אסאך שטערקער מעורר רחמים בני יששכר פשט אין דעם לשון לבוא וועט זיין א חילוק אין די
זיין .און ווי מער דאס הארץ איז "אישי כהן גדול". נאנטקייט פון אידישע קינדער
משתוקק ,ווי מער עס איז דא א צום אייבערשטן קעגן יעצט
צובראכנקייט און געגועים ,טוט בזמן הזה ,ביז מיר וועלן זוכה אין גלות .דער פסוק זאגט אז
מען דאך שטערקער מתפלל זיין זיין בקרוב בימינו צו "והשב את מען וועט אים מער נישט רופן
און אוודאי שטערקער מעורר העבודה לדביר ביתך" – וואס "בעלי" ,נאר מען וועט אים רופן
רחמים זיין. דאס גייט ארויף אויפן ענין "אישי" – "תקראי לי אישי ולא
פונעם דביר המוצנע ,די עבודה תקראי לי עוד בעלי" .מען זעט
דער הייליגער נועם מגדים פון קענען אריינגיין נאכאמאל פון דעם ,וואס איז דער טויש פון
ברענגט ארויס אז דער חילוק דינען דעם אייבערשטן אין קדשי בעל צו איש? ביידע מיינען דאך
צווישן ראש השנה און יום כיפור קדשים – האט יעדער איינער א מאן .נאר "בעל" מיינט א בעל
איז ,אז ראש השנה האט מען א אויך א השתוקקות צו האבן א הבית וואס מען דינט אים ווייל
שופר וואס איז מעורר צו תשובה, ''שייכות'' צום כהן גדול .אזוי ווי מען מוז ,און לעתיד לבוא וועט
אבער יום כיפור האט מען נישט מען זעט אין די ספרים הקדושים, די השתוקקות צו עבודת השם
קיין שופר .וויאזוי ווערט מען אז דאס וואס מען דארף זיך זיין אזוי גרויס ,אז מען וועט שוין
נתעורר אין יום כיפור? יום כיפור גרייטן אויפן יום הקדוש און זיין מער נישט נוצן דעם לשון "בעל"
ווערט מען נתעורר מיט דעם פארנומען מיט דער עבודת כהן – א בעל הבית וואס מען מוז
וואס מען פילט אז עס פעלט גדול און די עבודה פון יום כיפור, עס טון – נאר אויף אן אופן פון
אונז די עבודת כהן גדול; דאס האט אין זיך צוויי חלקים. "אישי" ,איינער וואס מען וויל עס
צוברעכט דאס הארץ ,און דאס טון צוליב חביבות.
ברענגט שוין די התעוררות איין חלק איז פשוט :וויבאלד
אפילו ''אן א שופר'' .דאס הייסט מיר האבן נישט די עבודה בפועל, לויט דעם איז דער חילוק
אז מען דארף אינזין האבן טאקע דורך דעם וואס מען לערנט אזוי ,ביי א מלך ,האט מען דען
אויסצופועל'ן די אלע עבודות די הלכות און מען איז עוסק א ברירה? מען 'וויל' באדינען
און ממשיך זיין דעם "כשלג אין דעם ,איז דאס א בחינה פון דעם מלך? מען מוז עס סייווי
ילבינו" ,א ריכטיגע און פולקאמע "ונשלמה פרים שפתינו" .פשוט טון מחמת יראה ,דעריבער זאגט
כפרה פאר אלע אידישע נשמות. דורך דעם ווערן געטון די אלע מען "אדוני המלך" .אבער איינער
דורך דעם וועט מען נתעורר פעולות און עס איז ממשיך די וואס קען שטיין ארום דעם
ווערן ארויסצוברענגען אז עס גרויסע כפרה .עס זענען געווען כהן גדול אין די זמנים ווען ער
זאל שוין נתגלה ווערן די מלכות צדיקים – באקאנט פון הרה'ק איז עוסק אין דער חשוב'סטער
שמים בעולם ,וואס דאס איז רבי איציקל סקווערער זי'ע, און הייליגסטער עבודה וואס
ב -גליון שיחתי
כרחם אב על בנים" .אבער "אם שלימה ,ער געפינט זיך זיכער דאך דער עיקר תכלית פון די
כעבדים" — אויב מיר זענען אויף א ריכטיגע מדרגה פון "בנים אלע תפילות .דורך דעם וואס
נאכנישט ממש זוכה געווען צו למקום" ,און אזא איינער האט אידן האבן א צובראכן הארץ
הייסן שלמות'דיגע בנים ,אויף שוין ראש השנה זוכה געווען צו א און געגועים ,ווערן די אלע זאכן
דעם איז דאך דא "עינינו לך כתיבה וחתימה טובה .אבער אויב נענטער צום הארץ ,אלס מער
תלויות"" .תלויות" איז דאך די איינער האט דעם חודש אלול איז מען עוסק אין דעם מיט
לשון הגמרא אויף די בינונים וואס נישט אויסגענוצט ווי עס דארף אהבה און בענקשאפט צו דעם
זענען "תלויים ועומדים" ביז יום צו זיין ,קען זיין אז דעם ריכטיגן "אישי כהן גדול".
כיפור .אויף דעם איז דאך דא אן טיטל "בנים" האט ער שוין
עצה צו זיין תלויים ועומדים ,און אביסל פארפאטשקעט .אבער זמנים וואס מען
מיר גייען עס נישט אויפגעבן; אפילו הכי געבט מען אים אויך ''וויל'' – נישט
מיר גייען ווייטער ארבעטן ביז א געלעגנהייט ,מען געבט אים די
יום כיפור ,און דעמאלט זוכה עשרת ימי תשובה זיך צוגרייטן נאר מען ''מוז''
זיין צו "שתחננו ותוציא כאור אנצוקומען צו יום כיפור .און אז
משפטנו" ,און יום הכיפורים וועט מען קומט אן צו יום כיפור ,אפילו אפשר קען מען אויך
נגמר ווערן די חתימה לטובה. די בחינה פון ''עבדים'' זענען דאך אפלערנען דעם חילוק צווישן
"תלויים ועומדים" ביז יום כיפור, "בעלי" און "אישי" ,לגבי אונזער
אפשר לויטן דרכו בקודש האט מען ווייטער א האפענונג עבודת השם .וואס איז נוגע צו
פונעם "אור פני משה" ,אז די אז דער אייבערשטער וועט אונז אלע מצוות ומעשים טובים און
ווערטער "ואם כעבדים עינינו העלפן" ,שתחננו ותוציא כאור די אלע זכותים וואס אידן זוכן
לך תלויות" גייען ארויף אויף ווען משפטנו". ''אריינצוכאפן'' וואו מען געבט
מען האפט נאך און מען קוקט זיך נאר א דריי אין די דאזיגע
ארויס צום הייליגן טאג יום כיפור. אין די וואכעדיגע פרשה זמנים .עס איז אויך אזא סארט
אפשר קען מען אין די ווערטער שטייט "שחת לו לא בניו מומם". בחינה ,וואו מען טוט נישט נאר
"עינינו לך תלויות" אויך עס שטייט צוויי מאל "לו", דאס וואס מען ''מוז'' ,נאר מען
ארויסברענגען ''וויאזוי'' מען איינמאל "לא" מיט אן א' און זוכט וואס מער; וויפיל מען קען
זאל טאקע צוגיין צו יום כיפור. איינמאל "לו" מיט א ו' ,וואס נאר אריינכאפן עפעס אן ענין
און דאס איז טאקע געבויט אויף אינאיינעם זענען זיי די אותיות פון עבודת השם ,א מצוה ,סיי
דעם וואס מען האט דערמאנט "אלול" .טייטשט ער עס אביסל בין אדם למקום און סיי בין אדם
דעם לשון "אישי כהן גדול" ,אז אויף א שארפן אופן" :שחת לחבירו.
מען האט אזא השתוקקות און לו לא" — דער וואס האט שוין
מען פילט עס פאר א זכיה וואס פארפאטשקעט דעם אלול און מען האט געזאגט ראש השנה
מען קען טון. נישט אויסגענוצט דעם חודש ווי אין די תפילה פון "היום הרת
עס דארף צו זיין ,ביי אים איז "בניו עולם" צוועלף מאל — זעקס
מען קען עס אפשר בעסער מומם" — דער טיטל "בניו" האט מאל יעדן טאג פון ראש השנה:
ארויסברענגען מיט דעם ענין שוין א שטיקל מום ,עס איז שוין "אם כבנים רחמנו כרחם אב על
פון עקידת יצחק ,וואס מען אביסל פראבלעמאטיש .מען זאל בנים ,ואם כעבדים עינינו לך
האט טאקע שוין געליינט ראש זיך אבער חלילה נישט מייאש תלויות" .עס שטייט אין הייליגן
השנה ,אבער לויט ווי עס איז זיין צוליב דעם ,נאר פארקערט, ספר "אור פני משה" פרשת
אנגענומען אין די מדרשים מען זאל זיך יעצט מחזק זיין און האזינו ,וואו ער טייטשט אז די
איז עס געווען אינ'ם טאג יום פרובירן אנצוקומען כאטש צו צוויי צדדים פון "אם כבנים" און
כיפור .עס איז דא א שטארק יום כיפור ,כדי דעמאלט זוכה צו "אם כעבדים" גייען ארויף אויף
באקאנט ווארט פונעם הייליגן זיין .און "אם כבנים" זאגט מען ראש השנה און יום כיפור .איז ער
"אגרא דכלה" דארט אין פרשת ראש השנה :אויב מיר האבן יא מסביר אזוי :איינער וואס קומט
וירא ,וואס ער ברענגט ארויס געפראוועט א גאנצן אלול ווי אן צו ראש השנה נאך א גאנצן
פארוואס ביים אנפאנג ,ווען עס עס דארף צו זיין און מיר זענען חודש אלול ,וואס ער האט זיך
איז געקומען דער ציווי ,שטייט "בנים" ,איז שוין יעצט "רחמנו באמת געגרייט מיט א תשובה
גליון שיחתי -ג
וועט זיי געבן נאך עפעס א זכות מען איהם עטליכע מאל ביז ער "ויאמר אליו אברהם ויאמר הנני",
אריינצוכאפן ,קומט זיי זיכער הערט אז דער טעלעפאן קלינגט אבער שפעטער ווען ער האט
"שתחננו". און ביז ער הייבט אויף]. אים געדארפט זאגן "אל תשלח
ידך אל הנער" ,שטייט "אברהם
דארף מען דאס אזוי אוודאי זענען אברהם אבינו'ס אברהם" צוויי מאל .זאגט ער אז
טייטשן":ואם כעבדים" — אויב מדרגות געווען פיל העכער אברהם אבינו איז דאך אלעמאל
מען דארף אויף אונז ווארטן פון אונזער מדריגה .זיין גאנץ געשטאנען און געווארט ווען
ביז יום כיפור ווייל מיר זענען לעבן איז געווען איין שטיק ער קען טון דעם רצון השם .און
אפשר נאר בגדר עבדים ,לאמיר השתוקקות צום רצון השם, ווען איינער שטייט און ווארט צו
כאטש זיין ''אזעלכע עבדים'' אבער דאך האט יעדער איינער, קענען טון דעם רצון השם ,יעדע
וואס "עינינו לך תלויות" ,וואס יעדעס אידיש קינד ,א חלק רגע שטייט ער און ווארט :אפשר
אונזערע אויגן קוקן די גאנצע דערפון וויאזוי ער קען עס מקרב יעצט וועט דער אייבערשטער
צייט צו דיר; [מיר קוקן די גאנצע זיין צו זיך .כאטש אין די ''זמנים'' אים עפעס זאגן? אזוי ווי דער
צייט אויפ'ן טעלעפאן צי אפשר וואס מיר ווילן אזוי שטארק אייבערשטער זאגט נאר איין
רופט מען יעצט ].מיט אזא אופן מאל זיין נאמען "אברהם" ,איז
פון אריינכאפן וואס מער רצון ער שוין דא — "הנני"; דאס איז
השם און וואס מער זכותים דורך
דעם "עינינו לך תלויות" ,וועט
די תכלית פון ווייל ער איז מוכן ומזומן יעדע
רגע פון טאג .מה שאין כן בשעת
דער הייליגער טאג אוודאי זיין די טעג איז דאך ער האט עוסק געווען עוסק אין
"תחננו ותוציא כאור משפטנו".
ממילא קען מען אפילו אין די אויסצופועל'ן די ''עקידה '',וואס ער איז דאך
דעמאלט געווען אזוי דבוק און
עבודה וואס מיר האבן היינטיגע די אלע גרויסע ער טוט יעצט דעם רצון השם
פון שחטן זיין זון ,האט מען אים
צייטן ביז דערווייל ,ביז צו די
עבודת כהן גדול ,אויך האבן די ענינים ,וואס געדארפט ''אויפוועקן'' כדי אים
בחינה פון "אישי כהן גדול" —
דעם חפץ און די השתוקקות צו
מען קען אסאך ארויסצושלעפן פון זיין דביקות.
דאס ערשטע מאל "אברהם"
קענען וואס מער טון דעם רצון שטערקער האט ער אפילו נישט געהערט,
השם אין דעם געוואלדיגן זמן. מעורר רחמים האט מען געמוזט זאגן "אברהם,
אברהם" ,ביז ער האט זיך
''צען טעג'' צווישן זיין. אויפגעוועקט אז מען וויל עפעס
פון אים.
ראש השנה און
יום כיפור אויסנוצן די טעג און נתקרב [מיט א היינטיגן גשמיות'דיגן
ווערן צום אייבערשטן ,לעבט משל קען מען עס זייער גוט
אין מסכת ברכות,לערנען מיר מען אויף אזא אופן אז מען טוט ארויסברענגען :מענטשן דרייען
א גמרא איבער די הלכה וואס נישט נאר זאכן וואס מען דארף זיך ארום מיט א טעלעפאן.
מ'איז מקיים אין די עשרת ימי רופן און בעטן און דערמאנען "טו אמאל שטייט מען און מען
תשובה .אז אין די טעג צווישן די מצוה" ,נאר מען שטייט און ווארט זייער וויכטיג אז איינער
ראש השנה און יום כיפור דארף מען קוקט ארויס :אפשר רופט זאל רופן ,מען ווארט שוין
מען זאגן "המלך הקדוש" און מען יעצט? אפשר וויל מען יעצט קוים אז יענע קאמפאני זאל
"המלך המשפט" .עס איז דא עפעס? אפשר געבט מען יעצט צוריקרופן ,דעמאלט האלט מען
דארט א לשון אין די גמרא וואס א געלעגנהייט צו טון א מצוה? דעם טעלעפאן גרייט די גאנצע
אויפ'ן ערשטן בליק זעט עס אויס און אויף אזא אופן ,אפילו לאמיר צייט; אזוי ווי יענער רופט ,ביים
ווי א פשוט'ע און געווענליכע זאגן מיר זענען בגדר ''עבדים'', ערשטן קלינג הייבט מען שוין
לשון ,אבער ווען מ'שטעלט זיך אבער מיר זענען אזעלכע מיני אויף ,ווייל מען ''ווארט אויפ'ן
אפ עס צו טייטשן ,זעט מען עבדים וואס שטייען גרייט מיט רוף'' .מה שאין כן איינער וואס
אז עס גייט שווער .די גמרא האפענונג יעדע רגע אז מען איז פארטון אין זיינע זאכן ,רופט
ד -גליון שיחתי
– דהיינו ערב יום כיפור – קען תעלומה" א פשט ,אז קודם זעט זאגט אין מסכת ברכות (דף י"ב)
מען רעכענען פאר צוויי טעג, מען פון דעם לשון הגמרא וואס אז די "עשרה ימים שבין ראש
ווי חז"ל זאגן" :כל האוכל ושותה איז מדקדק צום שרייבן ביי השנה ליום כיפור" ,דעמאלטס
בתשיעי מעלה עליו הכתוב דעם צווייטן מימרא ,אז דאס דארף מען זאגן ביים דאווענען
כאילו התענה תשיעי ועשירי". איז דווקא ''עד יום כיפור'' אז "המלך הקדוש" .שפעטער ניצט
אזוי ווי אין דעם טאג אליין קען יום כיפור אליין גייט שוין נישט די גמרא אן אנדערע לשון ,די
מען האבן צוויי טעג אינאיינעם, אריין אין דעם טיטל פון "ימי גמרא פרעגט" :אימתי" – ווען
קען מען עס רעכענען פאר דין" אז מ'זאל קענען זאגן אויף ווערט מקוים דער פסוק וואס
צוויי .ממילא ,לערנט מען אזוי אים "ויגבה ה' צבאות במשפט", מ'זאגט אין די הייליגע טעג ביי די
פשט אין די גמרא :עס זענען דא נאר יום כיפור אליין ווערט שוין ברכה פון המלך הקדוש" ,ויגבה
"עשרה ימים" – צען טעג פון די באטראכט אלס א "יום רחמים". ה' צבאות במשפט"? אויף דעם
ערשטע רגע פון ראש השנה ביז'ן אין דעם טאג ווערן די רחמים ענטפערט די גמרא" :אלו עשרה
''אנהייב'' פון יום כיפור; ניין טעג פונעם אייבערשטן נתמלא ימים שבין ראש השנה ועד יום
זענען פשוט ,און דער צענטער אויף אידישע קינדער ,און דער כיפור".
קומט ווייל דער ניינטער טאג אייבערשטער איז מוחל ברוב
ווערט גערעכנט פאר צוויי .און רחמיו .דער בני יששכר שרייבט דער דיוק דא איז לכאורה
דערנאך קומט מען אן צום צענטן דארט אז ער איז טאקע נישט זייער שטארק :עס זענען דא
טאג (יום כיפור) ,וואס דאס איז צופרידן פון די וואס זאגן אין ''צען טעג אינאיינעם'' פון דעם
שוין נישט קיין ענין פון משפט דעם נוסח פון "מי שברך" פאר אנהייב פון ראש השנה ביז נאך
נאר אינגאנצן אן ענין פון יום יום כיפור "לכבוד יום הדין" ,ווייל יום כיפור ,אבער "צווישן" ראש
הרחמים .אזוי לערנט דער "מגיד עס איז שוין נישט קיין יום הדין השנה און יום כיפור זענען דאך
תעלומה" פשט אין די גמרא "עד נאר א יום הרחמים .עס זענען נישטא קיין צען טעג; צווישן
יום כיפור" – אז יום כיפור איז טאקע דא וואס פירן זיך צו זאגן ראש השנה און יום כיפור זענען
שוין נישט אין דעם חשבון ,ווייל פשוט "לכבוד היום"( ,דרכי חיים דאך נאר פארהאן ''זיבן טעג''.
דאס איז ''גאר עפעס אנדערש''. ושלום)ווייל מען וויל נישט דער הייליגער בני יששכר
ארויסזאגן דאס ווארט "יום הדין" שרייבט אין "מגיד תעלומה" איין
חשיבות פון די אויף א טאג וואס על פי סוד און וועג דאס צו פארענטפערן ,אז
''צווישן טעג'' פנימיות איז שוין כולו רחמים. דאס ווארט "ראש השנה" מיינט
נישט דעם גאנצן יום טוב וואס
עס איז פארהאן א שטיקל לויט דעם איז פארענטפערט מיר רופן ''ראש השנה'' ,וואס
משמעות צו פארענטפערן די פארוואס די גמרא זאגט אז באשטייט פון צוויי מעת-לעת'ן,
לשון הגמרא אפשר מער אויף א "ויגבה ה' צבאות במשפט" איז נאר "ראש השנה" מיינט ממש
"פשטות'דיגע" אופן ,לויט ווי מען "עד יום כיפור" ,ווייל יום כיפור ''דעם שפיץ'' ,די ערשטע רגע פון
קען אפלערנען פון די ווערטער אליין איז שוין נישט קיין ענין פון דעם יאר .לויט דעם קומט אויס
פונעם הייליגן בית יוסף אין זיין משפט נאר א טאג וואס איז כולו אז "צווישן ראש השנה" – דהיינו
חיבור אויף די תורה "דרשות בית רחמים .אבער למעשה שטימט די ערשטע רגע פון יאר – ביז יום
יוסף" (וואס איז אריינגעדרוקט נאך אלץ נישט דער חשבון פון כיפור ,קומען שוין צו נאך צוויי
אין די ספרים וואס זענען די "עשרה ימים"; די גמרא וואלט טעג ,וואס מאכט דעם חשבון
ארויסגעגעבן געווארן דורך דאך געדארפט זאגן "אלו תשעה אביסל גרינגער ,אבער עס איז
הוצאת בית הלל פון רבי הלל ימים שבין" ,וואס זענען צווישן נאך אלץ דא ''איין טאג'' צופיל,
גאלדשטיין ע"ה) .אין פרשת בא די ערשטע רגע פון ראש השנה ווייל פון די ערשטע רגע פון יאר
רעדט דער הייליגער בית יוסף ביז יום כיפור? אויף דעם זאגט ביז יום כיפור זענען נאר דא ''ניין
ארום אז ווען מען טרעפט צוויי דער "מגיד תעלומה" אז מען קען טעג'' און נישט קיין ''צען'' .אויב
גרויסע זמנים אין א נאנטע צייט, דאס אזוי פארענטפערן :אויפ'ן אזוי ,וויאזוי טייטשט מען "בין
מאכט עס אז דער זמן אינמיטן לוח זענען טאקע נאר דא ''ניין ראש השנה ועד יום כיפור"?
זאל אויך נתקדש ווערן .למשל טעג'' פון אנהייב ראש השנה ביז
ביי יום טוב פסח :בעצם וואלט יום כיפור ,אבער דעם ניינטן טאג אויף דעם זאגט דער "מגיד
גליון שיחתי -ה
ווערט אפגעטיילט. חלק" ווערט מיטגענומען מיט די דער יום טוב נאר געדארפט זיין
מעלה יתירה פון די טעג פארדעם דער טאג פון יציאת מצרים און
לויטן זוהר הקדוש שלפנינו און נאכדעם. דער טאג פון קריעת ים סוף ,אבער
– דער "מאור ושמש" ברענגט אויב מען האט יציאת מצרים פון
עס אראפ גאנץ בקיצור ,אבער דארט אין א לענגערן שמועס איין זייט (ט"ו ניסן) און קריעת
לויט ווי מען זעט אינעווייניג אין איז ער מסביר נאך פלעצער ים סוף פון די אנדערע זייט (כ"א
זוהר הקדוש – רעכנט מען אז די וואו מען זעט די בחינה ,אז אויב ניסן) ,וואלט דאך נישט געווען
ערשטע זעקס נדבות :זהב ,כסף, "לפניו ולאחריו" האבן גרויסע קיין פשט אז די טעג אינצווישן
נחשת ,תכלת ,ארגמן און תולעת כוחות ,ווערן די טעג אינצווישן זאלן בלייבן ''פשוט'ע טעג''.
שני ,דאס זענען אלע ''ימים אויך שטארק נתקדש מיט א דעריבער האט די הייליגע תורה
טובים'' פון דעם יאר .יעדע יום מעלה יתירה .דאס איז מער קרוב באשטימט אז זיי זאלן אויך האבן
טוב האט זיין סיבה פארוואס די לפשוטו לויט'ן הייליגן בית יוסף. א קדושה ,ווייל זיי געפינען זיך
איז ''זהב'' ,פארוואס די איז ''כסף'', ''צווישן'' צוויי זמנים.
און אזוי ווייטער[ .דער "בני ''צען-טעג''-
יששכר" ביי חמשה עשר באב איז ''טעג'' פון ''צען'' זאגט דארט דער בית יוסף אז
מעתיק דעם שטיקל זוהר ].אויב לויט דעם איז דער פשט לגבי
אזוי ,האבן מיר שוין גערעדט פון אונזער זמן ,אז בעצם וואלטן נאר
''זעקס'' זאכן. דער הייליגער "מאור ושמש" די צוויי הויפט טעג געדארפט זיין
אין די וואכעדיגע פרשה ,פרשת ימי רחמים און א זמן פון תשובה –
נאכדעם זאגט דער זוהר האזינו ,פרעגט אויך אן ענליכע דהיינו ראש השנה און יום כיפור.
הקדוש :וואס זענען די איבעריגע קשיא ,נישט אויף די לשון אבער אזוי ווי ראש השנה איז
זאכן? די איבעריגע זאכן זענען הגמרא ,נאר ער שטעלט זיך אזוי נאנט צו יום כיפור ,קען נישט
די עשרת ימי תשובה .שטעלט אויף א שטיקל זוהר הקדוש וואו זיין אז די טעג אינצווישן זאלן
זיך דער הייליגער "מאור ושמש": עס קומט אויך פאר די זעלבע נישט פארדינען א מעלה יתירה.
שוועריגקייט ,און דער "מאור צוליב דעם וואס זיי זענען צווישן
אז דו האסט שוין גערעכנט איין ושמש" פארענטפערט דאס אויף
נדבה פאר ראש השנה און איינס אזעלכע צוויי זמנים ,האבן זיי
אן אנדערן אופן .למחרת יום באקומען זייערע כוחות און די
פאר יום כיפור ,האסטו שוין נישט הכיפורים איז דאך געווען דער מתנה פון "דרשו ה' בהמצאו".
נאך ''צען'' זאכן צו רעכענען פאר טאג פון "ויקהל משה" ,ווען די ממילא ,הגם דער חשבון איז
די עשרת ימי תשובה ,ווייל ראש אידישע קינדער זענען געקומען נישט אז עס זענען דא פונקטליך
השנה און יום כיפור זענען דאך און מען האט געמאלדן אז מען צען טעג אינצווישן ,וויל די גמרא
א חלק פון די עשרת ימי תשובה. גייט בויען א משכן און מען דאס מסביר זיין אזוי :ווייסטו
ממילא קומט ער צו ,צו די זעלבע האט געברענגט אלע נדבות .עס פארוואס די צען טעג האבן א
נקודה :פארוואס הייסט עס זענען דא גרויסע יסודות וואס חשיבות? ווייל זיי געפינען זיך
"עשרת" ימי תשובה אויב עס דער זוהר הקדוש טייטשט אויס "בין ראש השנה ליום הכיפורים".
זענען שוין אראפגעגאנגען דריי באזירט אויפ'ן חשבון פון די אלע וויבאלד זיי נעמען אריין דעם
טעג – די צוויי טעג ראש השנה נדבות המשכן .דער זוהר הקדוש אנהייב פון ראש השנה און דעם
און יום כיפור? געפינט זיך אין פרשת תרומה ,און סוף פון יום כיפור ,און אזעלכע
דער מהלך פון דעם זוהר הקדוש זמנים וואס זענען אינצווישן טוען
ענטפערט דער מאור ושמש אז גייט אזוי :ערשטנס ,זענען דא זיי אזוי צוזאמברענגען ,זענען זיי
דאס ווארט "עשרת ימי תשובה" עטליכע וועגן וויאזוי מען רעכנט גאר חשוב .דאס איז דער פשט
האט א טיפערן טייטש ווי בלויז עס אויס .רש"י רופט עס אן "אלו עשרה ימים" – וואס איז די
די ''צאל'' פון צען טעג .מען דארף דרייצן זאכן וואס מען האט דארט חשיבות פון די צען טעג? ווייל
עס ארויסברענגען אזוי :ימי מנדב געווען .אונז זעען מיר עס "שווימט ארום" צווישן ראש
תשובה האבן אן עבודה פון "עשר" אבער אין חומש פופצן זאכן .עס השנה און יום כיפור.אוודאי זענען
(צען) .וויפיל טעג עס זענען זענען דא עטליכע וועגן וויאזוי דא צען טעג אינצווישן ,נאר די צען
דא אויפ'ן לוח ,דאס קען זיין אן מען קען רעכענען וואס ווערט טעג אלס ''איין גאנצע זאך'' האבן
אנדערע חשבון" .ימי תשובה איז צוזאמענגעשטעלט און וואס עס א חשיבות ,ווייל דער "צווישן-
ו -גליון שיחתי
ניינציג; און צען מאל איין און גימטריא פון ''תשרי'' עשרת" מיינט אז די עבודה אין
ניינציג איז דאך ניין הונדערט און ''צען מאל'' אזויפיל... די טעג האט צוטון מיט דעם ענין
צען ( ,)910וואס איז די גימטריא פון צען .ממילא ,נישט קיין חילוק
פון "תשרי". וויפיל טעג עס זענען פאקטיש
אויב אין דעם ווארט "תשרי" דא ,איז אלץ דער יסוד אז דאס
דערפאר הייסט דער חודש ליגן אזוי שטארק אלע ענינים זענען ימי תשובה וואס האבן אין
תשרי ,ווייל מען טרעפט דארט וואס אידישע קינדער זענען זוכה זיך די הארה פון צען.
דעם ניין הונדערט און צען – א זמן צו ווערן ריין ,זיך צובינדן צום
ווען מען איז ממשיך דעם יחוד וואס מיינט דאס "ימי תשובה
פון הוי"ה אדנ"י אין אלע עשר
קדושות .בפרט ווען עס קומט אן ווייסטו האבן אין זיך די הארה פון צען"?
ווייל יעדע זאך אין קדושה גייט
יום כיפור ,דעמאלטס לייכטן שוין
אלע עשר קדושות אויף איינמאל. פארוואס די מיט צען מדריגות .דער חודש
הייסט דאך "תשרי" .פארוואס
ממילא איז דאס דער פשט פון
"עשרת ימי תשובה" ,אז די תכלית
צען טעג האבן הייסט דער חודש תשרי? עס
איז אנצוקומען צו א בחינה פון א חשיבות? שטייט אין מדרש אין פרשת
אמור ,לויט די לשון וואס מען
צען מאל די מדריגות הקדושה.
וויבאלד זיי וועט באגעגענען אז ווען מען
לויט דעם יסוד טייטשט דער
מאור ושמש אויס מורא'דיג
נעמען אריין וועט אנהייבן "כל נדרי" ,וועט
מען דארט טרעפן די לשון
אינטערעסאנט .אין די וואכעדיגע דעם אנהייב "כולהון יהון שרן" ,וואס דאס איז
פרשה ,אויף א גאר שרעקעדיגן
פסוק .דער אייבערשטער זאגט
פון ראש השנה א לשון פון אויפבינדן און מתיר
זיין" .שביתין"" ,שביקין" – אלעס
דארטן" :כי דור תהפוכות המה און דעם סוף פון וואס מען בינדט אויף און מען
בנים לא אמון בם" .פארדעם
הייבט זיך אן" :אסתירה פני מהם יום כיפור, לאזט איבער האט דעם שורש פון
"שרן" ,וואס איז די זעלבע אותיות
ואראה מה אחריתם" .מען זעט ווי "תשרי" .דאס איז דער חודש
דאס איז זייער שרעקעדיג; מען תשרי ,ווען דער אייבערשטער
האט דאך שוין געוויינט ביי די אייבערשטן און זיך אויפבינדן פון ''בינדט אויף'' ,ער לאזט אפ ,ער
סליחות ערב ראש השנה "לבטל די מקטרגים ,דארף מען עס אויך איז מוחל אויף חטאים ועוונות,
מהם כתוב אסתירה". טרעפן אין די פנימיות .מיר קענען און מען קומט ארויס ריין;
נישט קיין גרויסע סודות ,אבער וויבאלד עס איז א חודש פון
זאגט דער הייליגער "מאור איין באקאנטן רמז ווייסט יעדער "שביתין"" ,שביקין" און "שרן",
ושמש" :דער פסוק זאגט דא איינער :אז דער יחוד פון די צוויי הייסט עס תשרי.
ארויס "ויאמר" – קודם האט נעמען פונעם אייבערשטן ,הוי"ה
דער אייבערשטער געטראכט און אדנ"י ,באטרעפט איין און אן אנדערע לשון איז ,אז "תשרי"
"אסתירה פני מהם" .לויט ווי מען ניינציג ( .)91דאס איז א יחוד איז א לשון פון אויפבינדן ,ווייל
האט זיך אויפגעפירט און לויט וואס א אידיש קינד טוט מיט
ווי מען האט געזינדיגט ,וואלט מען טוט אזויפיל מצוות אין דעם
עס שוין געדארפט זיין א הסתר זיינע הייליגע מצוות און מעשים חודש ,אז דאס בינדט אונז אויף
פנים .אבער איך גיי עס נישט טון. טובים; מיט יעדע ענין מאכט מען פון דעם וואס די קליפות ווילן חס
דאס האב איך נאר ''געטראכט''; א יחוד .געווענליך ווען מען רעדט ושלום טון .אידישע קינדער בינדן
"ויאמר" איז א לשון פון "ויאמר פון א יחוד ,זאגט מען טאקע זיך אויף פון די מקטרגים און טוען
בלבו" .וואס איך האב געטראכט איין און ניינציג .אבער אויב מען זיך צובינדן צום אייבערשטן .דער
"אסתירה פני מהם" ווייל דאס רעדט פון א יחוד אין חודש תשרי, נאמען תשרי ברענגט דאך ארויס
יאר האט אויסגעזען ווי עס האט אזא שלמות הקדושה פון צען מורא'דיג שטארק דעם כח פון
אויסגעזען ,אבער דאך,איך האב מדריגות פון קדושה ,דארף מען ''מחילת עוונות'' און דעם כח פון
באשלאסן אז איך גיי עס נישט עס רעכענען צען מאל איין און די ''אלע מצוות''.
גליון שיחתי -ז
עס קוקט אויס ווי דער מדפיס זעט וואס אידישע קינדער טוען טון .פארוואס? ווייל "אראה",
פון די סליחות האט אנגעהויבן אין די גרויסע עבודות פון די איך וועל קוקן "מה אחריתם",
צו רעכענען די עשרת ימי תשובה בחינה פון עשרת ימי תשובה ,די וואס וועט זיין צום סוף .וואס
ערשט פון צום גדליה אן ,אבער עשר קדושות ,אז עס איז א "דור איז דער סוף? פונקט פארקערט,
תהפוכות" .פאר אזא "אחריתם" מען ווערט צוריק נתקרב צום
דעמאלטס קומט עס דאך נאר וועט דער אייבערשטער זיכער, אייבערשטן; מען זעט אז אפילו
אויס צו זיין פינף טעג .אבער לויט בשום אופן נישט ,מאכן חס ושלום אין דעם שווערן ,טיפן גלות טוט
דעם פריערדיגן יסוד קען מען עס א "אסתירה פני מהם". מען תשובה און מען איז מייחד
מיישב זיין" :עשרת ימי תשובה" דעם אייבערשטנס נאמען .אז איך
מיינט די ימי תשובה וואס מען איז ממילא האבן מיר דא שוין א קוק וואס עס וועט זיין צום סוף,
פארנומען מיט די "עשרת" — צו דריטן פשט אין דעם מהלך פון די פארוואס זאל איך חס ושלום
זיין א "דור תהפכת" ,צו מאכן די גמרא ,אז "עשרה ימים" זענען טעג באהאלטן מיין פנים פון זיי?
יחודים אין אלע מדרגות הקדושה ווען מען איז פארנומען צו מאכן די
גרויסע יחודים פון די צען קדושות. קומט דער פסוק מסביר זיין:
וואס מיר פשוט'ע אידן טוען דורך וואס טוען זיי צום סוף? וואס
אונזערע מצוות .די מצוות וואס ''קעפל אינ'ם טוען זיי צום סוף יאר ווען מען
מען הייסט אונז טון ,די הייליגע סליחות"... איז מקבל עול מלכות שמים? "כי
מנהגים ,די הייליגע ווערטער וואס דור תהפוכות המה" .דאס ווארט
מיר זאגן — מיר גלייבן מיט אונזער "תהפכת" מיט די פינף אותיות
לויט דעם "מאור ושמש" קען באטרעפט פונקט ווי "תשרי"
אמונה פשוטה אז "בנים אתם מען בדרך צחות פארענטפערן
לה'" ,און אז דורך דעם ציט מען – ניין הונדערט און צען .זיי
דעם קעפל וואס איז געדרוקט אין שטייען און זענען ממשיך די עשר
אראפ די אלע גרויסע עבודות און די סליחות .הגם ס'איז שווער צו קדושות ,און דורך דעם זענען
די המתקות פון די עשר קדושות. וויסן וועמען מען דארף זיך פלאגן זיי ממתיק אלע דינים און גבורות
דאס ברענגט טאקע אז חודש דא צו פארענטפערן — צי דעם לטובה .און דער פסוק פירט אויס:
תשרי ,זאל ממשיך זיין א "כולן מחבר אדער דעם מדפיס — אבער "בנים לא אמון בם"" .אמן" ווערט
יהא שרן" ,א שלימות'דיגע מחילה, אין די סליחות שטייט יעדן טאג געשריבן א' מ' און ענדיגט זיך
עס זאל זיין א כח פון ''תשרי'' ,און וועלכע סליחות עס געהערט אהין; מיט א נו"ן ,דאס באטרעפט ''איין
עס זאל אויפבינדן אלע שלעכטע עס שטייט "ליום ב' פון עשרת מאל'' איין און ניינציג .עס זענען
ימי תשובה"" ,ליום ג'"" ,ליום ד'". נישט אזעלכע וואס מאכן ''נאר
כוחות .דאס איז דער תכלית פון דאס איז לכאורה נישט ריכטיג, איין מאל'' 91כדי יוצא צו זיין
די גאנצע עבודה פון די הייליגע ווייל דער ''צווייטער טאג'' פון מיט איין מאל א יחוד .ניין ,עס איז
מצוות אין די געוואלדיגע זמנים. ''עשרת ימי תשובה'' איז דאך דער "תהפכת" – זיי מאכן ''צען מאל-
''צווייטער טאג ראש השנה '',און איין און ניינציג'' ,איין שטיק יחוד
גמר חתימה טובה דער דריטער טאג איז צום גדליה. מיט קדושה .דער אייבערשטער
פאר הערות ,הוספות ,נדבות,
להאזין ולהתענג משיעורי קול שיחתי
שיעורים קצרים מדי יום ביומו
און באקומען דעם גליון אויפן ושיעורים מדי שבוע בשבוע
אימעיל:
אימעיל: אמעריקע605-477-5551 :
machonsichoosi@gmail.com
ארץ ישראל073-388-6653 :
טעלעפָאן:
ָ
605-477-5551,7 איירָאּפע44-333-070-6593 :
ָ
ח -גליון שיחתי
