gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

מוציא לאור: איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish

שבוע: האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

פתח את ה-PDF הורדה

‫איש חסד היה‬ ‫א זאמלונג פון געוואלדיגע מעשי חסד‬ ‫פונעם בארימטן נגיד‬ ‫מוהר"ר שמואל יהודה דסקל ז"ל‬ ‫───────◇───────‬ ‫פאר הערות‪ ,‬תגובות און צוצולייגן עובדות און מעשיות‪:‬‬ ‫אימעיל‪y.b.daskal@gmail.com :‬‬ ‫פרק ה‬ ‫שפירן דעם מקבל‬ ‫משכיל אל דל‬ ‫עס איז זייער שווער ארויסצוגיין פון זיך אליין‪ .‬נאך שווערער איז צו טראכטן פונעם צווייטן‪ ,‬און‬ ‫נאך מער שווער איז אים באמת צו שפירן‪ .‬ווער עס איז זוכה צו אזא מדרגה‪ ,‬איז בבחינת "משכיל‬ ‫אל דל"‪.‬‬ ‫זיין גרעסטע הנאה איז געווען צו געבן פאר א צווייטן בכבוד‪ ,‬אויף אזא אופן אז יענער זאל בכלל‬ ‫נישט שפירן אז ער איז א נצרך‪.‬‬ ‫עס ליגט דא א טיפער ענין‪ .‬ער אליין האט נישט געקענט פארנעמען צו דארפן אנקומען צו א טובה‬ ‫פון א צווייטן‪ .‬דער עצם געדאנק אז ער זאל דארפן זיין א נצרך איז פאר אים געווען זייער שווער און‬ ‫האט אים זייער וויי געטון‪.‬‬ ‫דעריבער האט אים אזוי וויי געטון פאר דעם מקבל‪ ,‬אז יענער דארף אנקומען צו אנדערע‪.‬‬ ‫ער פלעגט דעריבער טון אלעס וואס ער האט געקענט‪ ,‬אז דער נצרך זאל שפירן אז דווקא ער איז דער‬ ‫נותן‪ ,‬ווייל ער איז דאך מזכה דעם געבער מיט א מצוה‪.‬‬ ‫ווער עס האט אים נישט געקענט‪ ,‬וועט עס נישט גלייבן‪.‬‬ ‫הרה"ח ר' לייב בער שמעונוביץ פון קרית ויז'ניץ האט דערציילט מיט גרויס התרגשות‪:‬‬ ‫ר' שמואל איז אנגעקומען צו זעלטן־הויכע מדרגות‪ ,‬ווייל ער האט געהאט א באזונדערן כח צו שפירן‬ ‫דעם צווייטן‪.‬‬ ‫ער האט געשפירט די נצרכים נאך מער ווי זיי האבן זיך אליין געשפירט! ווען איינער איז געקומען‬ ‫צו אים‪ ,‬האט מען כמעט נישט געדארפט רעדן‪ .‬ער האט זיך גלייך אריינגעלייגט אין יענעמ'ס מצב‬ ‫און פארשטאנען וואס עס פעלט אים‪.‬‬ ‫אזוי ווי ער האט געהאט א געוואלדיגע פארשטאנד אין דיאמאנטן און געקענט זען וואס עס ליגט‬ ‫באהאלטן אינעם שטיין‪ ,‬אזוי האט ער אויך געהאט א באזונדערן חוש צו שפירן וואס עס ליגט‬ ‫באהאלטן אינעם הארץ פון דעם וואס איז געקומען בעטן‪ :‬בושה‪ ,‬צער‪ ,‬ווייטאג‪ ,‬דער רצון צו‬ ‫באהאלטן דעם אמת'ן מצב‪ ,‬און נאך‪.‬‬ ‫"מען וועט קיינמאל נישט קענען איבערגעבן פארן קומענדיגן דור וואס דער באגריף 'ר' שמואל‬ ‫דסקל' האט געמיינט! ווער עס האט אים נישט געקענט‪ ,‬וועט נישט גלייבן אז עס איז אמאל געווען‬ ‫אזא זאך‪".‬‬ ‫פרק ה ‪ -‬שפירן דעם מקבל‬ ‫וואס איז דער סוד?‬ ‫הגה״צ רבי אליעזר מאירוביץ זצ״ל‪ ,‬מו״ץ אין קרית ויזניץ‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫א קליין מיידעלע האט געקלאפט אויף דער טיר פון ר׳ שמואל׳ס שטוב‪ .‬איר טאטע האט געבעטן א‬ ‫הלוואה פון ר׳ שמואל‪ ,‬און ר׳ שמואל האט אים געזאגט אז ער זאל שיקן א קינד אפנעמען די‬ ‫הלוואה‪ .‬דער טאטע האט געשיקט זיין טאכטער‪ ,‬אבער איר נישט דערציילט פארוואס ער שיקט‬ ‫איר‪.‬‬ ‫נאך א שטיק צייט האט דער איד נאכאמאל געבעטן א הלוואה פון ר׳ שמואל‪ .‬ר׳ שמואל האט מסכים‬ ‫געווען‪ ,‬און דער טאטע האט ווידער געשיקט זיין טאכטער אפנעמען דעם קאנווערט‪.‬‬ ‫אזוי האט זיך עס איבערגעחזרט עטליכע מאל‪.‬‬ ‫דאס מיידל איז געווארן זייער נייגעריג‪ ...‬וואס איז דער סוד? וואס פאר א קשר איז דא צווישן איר‬ ‫טאטן און ר׳ שמואל דאסקל?!‬ ‫איין מאל‪ ,‬ווען ר׳ שמואל האט איר איבערגעגעבן דעם קאנווערט‪ ,‬האט ער איר געזאגט‪ :‬״בעזרת ה׳‪,‬‬ ‫לאט לאט וועל איך אלעס צוריקגעבן‪...‬״‬ ‫יעצט האט זי שוין פארשטאנען וואס דער קשר איז‪ ...‬זי האט זיך געטראכט‪ :‬״מיין טאטע האט‬ ‫געבארגט געלט פאר ר׳ שמואל דאסקל‪ ,‬און ר׳ שמואל צאלט אים עס צוריק צוביסלעך!״‬ ‫ערשט נאך אסאך יארן איז זי געוואויר געווארן ווי שטארק ר׳ שמואל האט זיך גערעכנט מיט אירע‬ ‫געפילן‪ .‬עס האט אים בכלל נישט געשטערט אז זי זאל מיינען אז ער‪ ,‬ר׳ שמואל דאסקל‪ ,‬האט‬ ‫געבארגט געלט פון איר טאטן‪...‬‬ ‫ווען דאס הארץ רעדט‬ ‫הרה"ח ר' יונה פוקס פון קרית ויז'ניץ האט דערציילט‪:‬‬ ‫ר' שמואל האט געהאט א באזונדערן נאטירליכן חוש‪ .‬ער האט גלייך געשפירט צי דער מענטש וואס‬ ‫שטייט פאר אים איז באמת א נצרך‪ ,‬און ווי וויכטיג עס איז אים צו העלפן‪.‬‬ ‫איין טאג בין איך געשטאנען און געשמועסט מיט ר' שמואל אין זיין הויז אויף רחוב רב סעדיה גאון‪.‬‬ ‫]דעם ווייטערדיקן קורצן מעשה אין דעם מקור‪ ,‬וואס באהאנדלט א פרוי וואס איז געקומען בעטן‬ ‫הילף‪ ,‬קען איך נישט איבערזעצן‪[.‬‬ ‫ר' שמואל'ס תשובה אויף דער שאלה פארוואס ער האט געגעבן אזא גרויסן סכום איז געווען‪:‬‬ ‫"איך האב געשפירט אז זי רעדט פון הארץ‪".‬‬ ‫ער בעט מחילה פונעם מבקש‪...‬‬ ‫הרה"ג ר' כתריאל פריד‪ ,‬ר"מ אין ישיבת ויז'ניץ‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫א איד איז ארויס פון ר' שמואל'ס הויז מיט א פארווייטאגטן פנים‪ .‬ער האט יעצט געבעטן שטיצע‪,‬‬ ‫און ר' שמואל האט אים‪ ,‬ווי זיין שטייגער‪ ,‬געגעבן א שיינעם סכום‪ .‬אבער צוליב א געוויסער סיבה‬ ‫איז דער איד געווארן פארווייטאגט‪ ,‬ווייל ער האט נישט באקומען אזויפיל ווי ער האט זיך‬ ‫פארגעשטעלט‪ .‬ער האט צוריקגעגעבן דאס געלט און איז ארויס פון הויז‪.‬‬ ‫ב‬ ‫איש חסד היה‬ ‫אנשטאט ר' שמואל זאל זיך באליידיגן‪ ,‬האט אים דאס הארץ וויי געטון פאר יענעם‪ .‬ער האט‬ ‫געשפירט דעם מצב פונעם נצרך און געטראכט‪:‬‬ ‫"אפשר האב איך אים טאקע נישט געגעבן אזויפיל ווי עס פאסט פאר אים?"‬ ‫ר' שמואל האט נישט געווארט‪.‬‬ ‫ער איז גלייך ארויס פון הויז‪ ,‬נאכגעלאפן דעם איד און אים געגעבן כפל כפליים‪.‬‬ ‫הרב שלמה לוין‪ ,‬מנכ"ל מוסדות קרלין‪ ,‬וועלכער האט געוואוינט נעבן אונזער הויז‪ ,‬האט אויך‬ ‫דערציילט‪:‬‬ ‫"אסאך מאל האב איך געזען ווי ר' שמואל בעט מחילה פון ארעמעלייט‪ ,‬אפשר האט ער זיי נישט‬ ‫געגעבן גענוג‪"...‬‬ ‫טרערן אין טרעפ־הויז‬ ‫דאס טרעפ־הויז אין אונזער הויז אויף רחוב רב סעדיה גאון האט געזען אסאך טרערן וואס זענען‬ ‫דארט שטילערהייט גערינען‪.‬‬ ‫עס האט אויך געזען ווי פארוויינטע פנימער זענען פלוצלינג אויפגעלויכטן‪ ,‬ווי נייע האפענונגען זענען‬ ‫אויפגעוועקט געווארן‪ ,‬און ווי א לעבן האט זיך אנגעהויבן פון פריש‪.‬‬ ‫אמאל זענען אויך אנדערע מענטשן געווען עדים צו די לעבן־מעשיות וואס האבן זיך דארט‬ ‫אפגעשפילט‪.‬‬ ‫מנהל סל"ה‪ ,‬הרה"ג ר' יחזקאל שיין‪ ,‬אונזער שכן אויף רחוב רב סעדיה גאון‪ ,‬האט אמאל געזען אן‬ ‫אומבאקאנטן איד שטיין אויפן טרעפ און וויינען ביטערליך‪.‬‬ ‫"וואס איז געשען?" האט הרב שיין אים געפרעגט‪.‬‬ ‫דער איד האט אפגעווישט די טרערן און דערציילט אז ער האט געהאט א גרויסן הוצאה פאר א‬ ‫מצבה און האט נישט געהאט פון וואו צו נעמען דאס געלט‪ .‬ער איז געווען אינגאנצן פארלוירן און‬ ‫איז געקומען צו ר' שמואל בעטן הילף‪.‬‬ ‫ר' שמואל האט נישט געצ‪ög‬ערט און האט באצאלט די גאנצע הוצאה פון דער מצבה‪ .‬און נישט נאר‬ ‫דאס‪ ,‬ער איז אויך געווען דער ערשטער וואס האט אים געגעבן חיזוק אין זיין שווערע מצב‪.‬‬ ‫"איך וויין פון שמחה‪ ...‬פון התפעלות‪ ...‬איך ווייס נישט וואס צו טון מיט זיך‪ "...‬האט דער איד‬ ‫געזאגט‪ ,‬בשעת די טרערן האבן ווייטער גערינען‪.‬‬ ‫איך בין מקנא ר' מנדל‬ ‫נישט איינמאל‪ ,‬ווען א איד האט נישט צוריקגעצאלט א הלוואה וואס ער האט געבארגט פון ר'‬ ‫שמואל‪ ,‬האט ר' שמואל נישט נאר נישט געהאט קיין כעס אויף אים‪ ,‬נאר ער האט פארשטאנען אז‬ ‫דער מענטש איז אין א שווערע מצב‪ ,‬און אפשר דארף מען אים גאר נאכאמאל בארגן געלט!‬ ‫ג‬ ‫פרק ה ‪ -‬שפירן דעם מקבל‬ ‫אויף דער געוואלדיגער מדרגה האט ער אסאך מאל געהערט פון כ"ק מרן אדמו"ר דער 'אמרי חיים'‬ ‫מוויזשניץ‪ ,‬וועלכער האט דערציילט א מעשה וועגן איינעם פון די חסידים פונעם הייליגן 'צמח צדיק'‬ ‫מוויזשניץ‪.‬‬ ‫הרב החסיד ר' מנדל קומנשטר האט געהאט א מצליח'דיגע גרויסהאנדל־געשעפט‪ ,‬וואס האט אים‬ ‫געברענגט שיינע רווחים‪.‬‬ ‫די קלענערע בעלי חנויות פלעגן קומען צו אים קויפן סחורה אויף בארג‪ ,‬און ר' מנדל פלעגט‬ ‫פארשרייבן זייערע חובות‪.‬‬ ‫צווישן די קונים זענען אויך געווען ארעמע אידן וואס האבן קוים געהאט פרנסה און האבן נישט‬ ‫געקענט באצאלן זייער חוב‪ .‬זיי האבן זיך געשעמט נאכאמאל אריינצוגיין אין געשעפט און האבן‬ ‫פרובירט אויסצומיידן ר' מנדל‪.‬‬ ‫אבער ר' מנדל האט געטראפן אן עצה‪.‬‬ ‫ווען עס איז געקומען יום טוב און אלע חסידים האבן זיך געטראפן ביים רבי'ן‪ ,‬פלעגט ער צוגיין צו‬ ‫אזא קונה און אים זאגן מיט א געמאכטער שטרענגקייט‪:‬‬ ‫"איך פארשטיי דיר נישט‪ ,‬מיין טייערער פריינד! דו האסט גענומען סחורה ביי מיר אויף בארג און‬ ‫נישט באצאלט‪ .‬און נישט נאר דאס‪ ,‬דו גייסט נאך קויפן סחורה אין אן אנדער געשעפט‪ ,‬און איך‬ ‫פארליר א קונה! איך וויל דיר מציע זיין אז דו זאלסט ווייטער קויפן ביי מיר‪ ,‬און ווען דער מצב‬ ‫וועט דיר בעסער ווערן‪ ,‬וועסטו שוין באצאלן דיין חוב‪".‬‬ ‫דער איד האט גלייך געשפירט א גרויסע הקלה‪ .‬ער האט שוין געקענט רואיג ווייטער קויפן ביי ר'‬ ‫מנדל‪ ,‬און נאך דערצו האט ער געשפירט אז ער טוט ר' מנדל א טובה ווען ער קויפט נישט ביי אן‬ ‫אנדערן‪.‬‬ ‫ווען נאך א צייט איז אריבער און דער איד האט נאכאלץ נישט געקענט באצאלן‪ ,‬פלעגט ר' מנדל‬ ‫ווידער זאגן מיט א געמאכטן כעס‪:‬‬ ‫"דו האסט נאכאלץ נישט באצאלט‪ .‬דעריבער מוזטו מיר יעצט ברענגען א שטר מיט חתימות‪".‬‬ ‫דער איד פלעגט ברענגען דעם שטר און זיך שוין פיל בעסער שפירן‪ .‬ער האט דאך א שטר! ער איז‬ ‫נישט קיין מקבץ נדבות‪ .‬בעזרת ה' וועט נאך קומען דער טאג און ער וועט אלעס צוריקצאלן‪.‬‬ ‫אזעלכע ארעמעלייט זענען געווען אסאך‪ .‬זיי האבן איבערגעלאזט זייערע שטרות ביי ר' מנדל‪ ,‬אבער‬ ‫למעשה נישט געקענט באצאלן‪.‬‬ ‫און דערנאך איז געקומען ערב פסח‪.‬‬ ‫יעדעס יאר‪ ,‬בשעת מען האט געבאקן מצות מצוה‪ ,‬פלעגט ר' מנדל נעמען דעם גאנצן פעקל שטרות‬ ‫און עס פארברענען‪...‬‬ ‫"איך בין מקנא ר' מנדל‪ ,‬וואס איז זוכה צו עסן אזא 'כזית מצה'‪ ",‬פלעגט דער הייליגער 'צמח צדיק'‬ ‫זאגן אויף אים‪.‬‬ ‫ד‬ ‫איש חסד היה‬ ‫"ר' שמואל איז געגאנגען אין ר' מנדל'ס וועג‪ ",‬האט הרה"ח ר' לייב בער שמעונוביץ פון קרית ויז'ניץ‬ ‫דערציילט מיט התרגשות‪" .‬דריי געוואלדיגע עמודי חסד זענען געווען אין חסידות ויז'ניץ‪ :‬ר' מנדל‬ ‫קומנשטר‪ ,‬ר' יודל עיבר רוזנברג און ר' שמואל דסקל‪".‬‬ ‫מען דארף זיך נישט אויסמיידן‬ ‫"לר' שמואל היו השגות של חסידים קדמונים"‪ ,‬האט הרה"ג ר' אשר פרנקל אנגעהויבן זיין‬ ‫געוואלדיגע מעשה‪.‬‬ ‫א ראש כולל האט געבעטן ר' שמואל א הלוואה פארן כולל‪ .‬ווען עס איז געקומען די צייט‬ ‫צוריקצוצאלן‪ ,‬האט ער נישט געהאט פון וואו‪.‬‬ ‫נאך א צייט האט דער ראש כולל געזען ר' שמואל ביי א חתונה פון א ידיד‪ .‬ער האט זיך פאר בושה‬ ‫פרובירט אויסצומיידן פון אים‪.‬‬ ‫"איך האב נאכנישט צוריקגעצאלט די הלוואה‪ .‬הלואי וועט ר' שמואל מיך נישט באמערקן און נישט‬ ‫בעטן דאס געלט‪ ",‬האט ער געטראכט‪.‬‬ ‫אבער ר' שמואל האט עס באמערקט‪ .‬ער איז צוגעגאנגען צום ראש כולל און אים געפרעגט‪:‬‬ ‫"וואס טוט מען ווען עס קומט די צייט צוריקצוצאלן א הלוואה און מען קען נישט באצאלן?"‬ ‫דער ראש כולל איז געווארן דערשראקן‪.‬‬ ‫"וואו זאל איך זיך אהינטון? פארוואס האב איך מצער געווען אזא טייערן איד ווי ר' שמואל דסקל?‬ ‫איז דאס נישט קיין חילול ה' אז אזא מענטש ווי איך צאלט נישט א חוב אין צייט?"‬ ‫די מחשבות זענען אים דורכגעלאפן אין קאפ‪ ,‬אבער אין איין רגע האט זיך אלעס איבערגעדרייט‪.‬‬ ‫ר' שמואל האט מיט א שיינעם פנים און גרויס חביבות געענדיגט‪:‬‬ ‫"ווען מען קען נישט צוריקצאלן‪ ,‬בעט מען נאך א הלוואה!"‬ ‫דער ראש כולל האט נישט געוואוסט וואס צו זאגן‪ .‬זיין התפעלות איז נאך גרעסער געווארן ווען ר'‬ ‫שמואל האט אים טאקע געגעבן נאך א הלוואה‪ ,‬וואס האט אים ממש אויפגעראכטן און געשטעלט‬ ‫דעם כולל צוריק אויף די פיס‪.‬‬ ‫ער האט זיך אויסגעלערנט אז פון ר' שמואל דארף מען זיך נישט‪ ,‬און מען קען זיך אפילו נישט‪,‬‬ ‫אויסמיידן‪...‬‬ ‫ברוך‪ ,‬פארגעס דערפון‬ ‫הרב ברוך ולצר‪ ,‬סמנכ"ל מוסדות ויז'ניץ אין די יארן תשל"ט–תשנ"א‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫ר' שמואל האט פאר א נצרך געבארגט הונדערט טויזנט דאלאר‪ ,‬און איך האב אונטערגעשריבן אלס‬ ‫ערב‪.‬‬ ‫ליידער איז דער לוה אריינגעפאלן אין שוועריקייטן און האט נישט געקענט באצאלן‪.‬‬ ‫איך האב נישט געוואוסט וואס צו טון‪ .‬פון וואו וועל איך נעמען אזא סכום?‬ ‫ה‬ ‫פרק ה ‪ -‬שפירן דעם מקבל‬ ‫איך האב געטראכט צו בעטן ר' שמואל ער זאל מיר מוחל זיין‪ ,‬אבער איך האב זיך געשעמט‪ .‬קען‬ ‫מען דען אזוי גרינג בעטן א מענטש זאל מוותר זיין אויף אזא געוואלדיגן סכום?‬ ‫פון דעמאלט אן האב איך זיך פרובירט נישט צו געפינען נעבן אים‪ .‬אין יענע יארן בין איך נאכנישט‬ ‫געווען סמנכ"ל פון מוסדות ויז'ניץ‪ .‬איך האב געוואוינט אויף רחוב הגר"א אין בני ברק און האב ר'‬ ‫שמואל נאר זעלטן געטראפן‪ .‬איך האב זייער אכטונג געגעבן נישט צו בלייבן מיט אים אליין‪.‬‬ ‫אבער איין מאל האט ער מיך געכאפט‪.‬‬ ‫ער איז צוגעקומען צו מיר און מיך גענומען אביסל אויף דער זייט‪ .‬מיין הארץ האט אנגעהויבן‬ ‫שטארק קלאפן‪ .‬וואס וועל איך אים ענטפערן?‬ ‫און דא האט ער זיך צו מיר געוואנדן מיט א הארציגן שמייכל‪ .‬ער האט ארויסגענומען דעם שטר‬ ‫ערבות פון טאש‪ ,‬און פאר מיינע אויגן צעריסן דעם שטר אויף שטיקלעך‪.‬‬ ‫דערנאך האט ער געזאגט‪:‬‬ ‫"ברוך‪ ,‬פארגעס דערפון!"‬ ‫ער האט נישט געווארט ביז איך וועל זיך דארפן פארשעמען און בעטן מחילה‪ .‬ער האט געשפירט‬ ‫וואס עס טוט זיך אין מיין הארץ‪ ,‬און מיט א געוואלדיגע חכמה און גדלות הנפש האט ער מוותר‬ ‫געווען אויפן גאנצן חוב‪.‬‬ ‫דאס איז נישט מיין געלט‬ ‫הרה"ח ר' יצחק אונגר‪ ,‬דער באקאנטער מלחין פון בית ויז'ניץ‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫א יתום בחור האט געוואוינט אין אונזער געגנט‪ .‬ער האט נישט געהאט קיין פינאנציעלע שטיצע און‬ ‫האט געדארפט צוקומען צו ר' שמואל צו בארגן געלט פאר די הוצאות פון זיין חתונה‪.‬‬ ‫ר' שמואל האט אים געבארגט פינף הונדערט דאלאר‪ ,‬וואס איז דעמאלט געווען א געוואלדיגער‬ ‫סכום‪.‬‬ ‫נאך א צייט איז דער בחור געקומען צוריקצאלן דאס געלט‪.‬‬ ‫"איך נעם דאס נישט‪ ",‬האט ר' שמואל געזאגט‪.‬‬ ‫און ער האט אים מסביר געווען‪:‬‬ ‫"קוק‪ ,‬דאס געלט איז בכלל נישט געווען מיינס‪ .‬איך האנדל מיט עקספארט פון דיאמאנטן קיין חוץ‬ ‫לארץ‪ ,‬און מדינת ישראל שטיצט דעם ענף זייער שטארק‪ .‬די פאבריקן וואס שיקן סחורה קיין חוץ‬ ‫לארץ ברענגען געלט פארן לאנד און שאפן ארבעט פאר מענטשן‪ .‬דעריבער באקומט מען פאר יעדן‬ ‫משלוח א געוויסן סכום פון די רשויות אלס מתנה‪ .‬דאס געלט איז נישט מיינס‪ .‬עס איז געמאכט צו‬ ‫פארטיילן‪".‬‬ ‫דער יונגער חתן האט אים געגלויבט‪...‬‬ ‫אזוי האט ר' שמואל געקענט פארגרינגערן פארן נצרך און אים געבן דאס געפיל אז ער האט בכלל‬ ‫נישט באקומען צדקה‪ ,‬נאר פשוט באקומען געלט וואס איז נישט ר' שמואל'ס און איז ממילא‬ ‫געמאכט צו פארטיילן‪.‬‬ ‫ו‬ ‫איש חסד היה‬ ‫יענעמ'ס הנאה איז געווען זיין הנאה‬ ‫הר"ר מנדל אינהורן פון נוה אחיעזר האט דערציילט‪:‬‬ ‫איך האב געבעטן ר' שמואל ער זאל מיר בארגן טויזנט לירות‪ ,‬ווייל איך וויל קויפן אן אויטא‪.‬‬ ‫"וואס פאר אן אויטא?" האט ר' שמואל זיך אינטערעסירט‪.‬‬ ‫"א סוסיתא‪ ",‬האב איך געענטפערט‪ ,‬דער נאמען פון דער ביליגער און פשוטער אויטא פון יענע צייט‪.‬‬ ‫"פאר א פערד און וואגן בעטסטו א הלוואה?!" האט ר' שמואל זיך געוואונדערט‪" .‬אויב דו קויפסט‬ ‫שוין‪ ,‬קויף א גוטע אויטא‪ ,‬און איך וועל דיר געבן די הלוואה!"‬ ‫ר' שמואל האט געוואלט פאר מיר דאס בעסטע‪ ,‬נאך מער ווי איך אליין האב זיך געוואגט צו וועלן‪...‬‬ ‫איך האב שוין נישט געהאט קיין ברירה און געקויפט א בעסערע און מער פארגעשריטענע אויטא‪.‬‬ ‫דער נותן איז דער מקבל‬ ‫דאס געפיל פון זכות צו קענען געבן איז ארויסגעקומען פון טיפן הארצן און איז אריין גלייך אין די‬ ‫הערצער פון די מקבלים‪.‬‬ ‫דער גאון הגדול רבי מרדכי מן‪ ,‬ראש ישיבת 'בית הלל'‪ ,‬חתנו פון הגאון הצדיק רבי הלל ויטקינד‪,‬‬ ‫מייסד ישיבת 'בית הלל'‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫"אסאך מאל בין איך געקומען צו ר' שמואל אים בעטן פאר דער החזקת הישיבה‪ .‬יעדעס מאל פון‬ ‫פריש בין איך נתפעל געווארן פון זיין ווארעמקייט צו מיר‪ ,‬פון זיין שמחה ביים געבן‪ ,‬פון זיין גאנצע‬ ‫השתתפות‪ ,‬און פונעם געפיל כאילו ער איז דער מקבל‪ ,‬כאילו איך בין דער וואס געבט אים די זכות‬ ‫צו קענען געבן!‬ ‫אזא זאך האב איך אין מיין לעבן נאכנישט געזען!"‬ ‫פון אסאך מענטשן האבן מיר געהערט די זעלבע הגדרה‪:‬‬ ‫ר' שמואל האט זיך געפירט ווי דער מקבל‪ ,‬נישט ווי דער נותן!‬ ‫דער גאון רבי מנחם מנדל מנדלזון‪ ,‬רב פון קוממיות‪ ,‬האט געזאגט‪:‬‬ ‫"ר' שמואל איז געשטאנען אינעם נסיון העושר בשלמות‪ .‬כמעט האט מען נישט געטראפן נאך אזא‬ ‫מענטש‪ .‬ער האט נישט געמאכט קיין חשבונות‪ .‬ער האט געגעבן מיט סבלנות‪ ,‬בכבוד און מיט‬ ‫ליבשאפט‪.‬‬ ‫און וואס איז געווען באזונדער ביי אים‪ ,‬חוץ פון די גרויסע סכומים וואס ער האט געגעבן‪ ,‬איז אז‬ ‫ער האט אויסגענוצט אלע זיינע כוחות און כשרונות כדי צו העלפן מענטשן‪".‬‬ ‫איך וועל אויך אזוי אויסוואקסן!‬ ‫נעבן דעם ארט וואו די שנור פון הגה״ח ר׳ יעקב דאסקל האט געארבעט‪ ,‬איז געווען א שפילצייג‬ ‫געשעפט‪ .‬אסאך מאל האט זי זיך געוואונדערט צו זען ווי דער בעל הבית געבט פאר נצרכים שפילצייג‬ ‫פאר גאר ביליגע פרייזן‪ ,‬מיט אזא גרויסע ליבשאפט און חשק צו געבן‪.‬‬ ‫ז‬ ‫פרק ה ‪ -‬שפירן דעם מקבל‬ ‫ביי איין געלעגנהייט האט דער בעל הבית איר דערציילט‪ :‬״אין מיין קינדהייט האב איך געלערנט‬ ‫אינעם מוסד 'בתי אבות' לעבן דער פאנאוועזשער ישיבה‪ ,‬צוזאמען מיט נאך קינדער וואס זענען‬ ‫געקומען פון משפחות אין נויט‪ .‬קעגנאיבער דעם מוסד האט געוואוינט א רייכער דיאמאנטן־‬ ‫הענדלער‪ ,‬ר׳ שמואל דאסקל האט ער געהייסן‪...‬״‬ ‫מרת דאסקל האט געשוויגן‪ .‬זי איז געווארן זייער נייגעריג צו הערן וואס דער איד האט צו דערציילן‬ ‫וועגן איר שווער‪...‬‬ ‫ער האט ווייטער דערציילט‪:‬‬ ‫״אסאך מאל‪ ,‬ווען ער האט געזען די קינדער פונעם מוסד‪ ,‬פלעגט ער אונז מקבל פנים זיין מיט א‬ ‫ווארעמען שמייכל‪ .‬דערנאך פלעגט ער אריינגיין אין שטוב און ארויסקומען מיט א שפע פון‬ ‫אייזקרעם און אנדערע ממתקים‪ .‬צוזאמען מיט די ממתקים האט ער אונז געגעבן פון זיין ווארעמען‬ ‫און ברייטן הארץ‪.‬‬ ‫מיר האבן געשפירט ווי ער גיט אונז זיין גאנץ הארץ‪ ,‬ווי ער שפירט באמת וואס מיר דארפן‪ .‬זיין‬ ‫ווארעמער שמייכל און זיין ליבליכער בליק זענען פאר אונז געווען אסאך מער ווי אלע ממתקים!‬ ‫חוץ פון דעם‪ ,‬ווען מיר האבן אמאל געדארפט געלט פאר א באזונדערן צוועק‪ ,‬האבן מיר אלעמאל‬ ‫געוואוסט אז ר׳ שמואל איז די אדרעס‪ .‬ער פלעגט אונז אויסהערן ווי א רחמנות׳דיגער טאטע און‬ ‫געבן מיט א ברייטער האנט דאס וואס עס האט אונז געפעלט‪.‬‬ ‫זיין גוט הארץ האט מיך גאר שטארק אנגערירט‪ .‬איך בין זייער נתפעל געווארן פון זיין גדלות‪ ,‬ווי‬ ‫אזוי ער האט פארשטאנען אפילו די קליינע געפילן פון א קינד און געוואוסט ווי אזוי אונז משמח צו‬ ‫זיין‪ .‬ער האט אויף מיר געמאכט אזא שטארקן רושם‪ ,‬אז איך האב געזאגט צו מיר אליין‪ :‬אויב דער‬ ‫אויבערשטער וועט מיר העלפן אויפצושטעלן א שטוב און איך וועל האבן פרנסה בריוח‪ ,‬וועל איך‬ ‫אויך זיין א בעל צדקה וחסד!״‬ ‫א גרויסע הלוואה בלויז לויט א טביעת עין‬ ‫הרה"ח ר' יהושע כהן פון קרית ויז'ניץ האט דערציילט‪:‬‬ ‫איך בין צוריקגעפארן מיט א טעקסי פון ירושלים קיין בני ברק‪ .‬פאר מיר זענען געזעסן צוויי‬ ‫מענטשן‪ ,‬און איך האב געהערט ווי זיי שמועסן וועגן ר' שמואל דסקל‪.‬‬ ‫מיין נייגער איז געוואקסן‪ ,‬און צום סוף האב איך זיך געוואגט צו פרעגן‪:‬‬ ‫"פון וואו קענט איר ר' שמואל?"‬ ‫"איך בין געווען אן עלנטער בחור אין ישיבת פוניבז'‪ ,‬אן קיין שטיצע און אן קיין פינאנציעלע הילף‬ ‫פון מיינע עלטערן‪ ",‬האט איינער פון זיי אנגעהויבן דערציילן‪.‬‬ ‫"ווען איך בין א חתן געווארן‪ ,‬בין איך‪ ,‬טראץ דער גרויסער שמחה‪ ,‬געווען אינגאנצן פארלוירן צוליב‬ ‫דעם געלט־פראבלעם‪ .‬איך האב זיך מחייב געווען צו געבן זעכציג טויזנט לירות‪.‬‬ ‫איך האב קיינמאל נישט געזאמלט צדקה‪ .‬איך האב געוואלט נעמען א גרויסע הלוואה און עס צאלן‬ ‫צוביסלעך‪ ,‬אבער אין יעדן גמ"ח וואס איך בין געגאנגען האט מען געקענט געבן נאר א קליינעם‬ ‫סכום‪.‬‬ ‫ח‬ ‫איש חסד היה‬ ‫איין טאג האט מיר א חבר געזאגט‪:‬‬ ‫'נעבן ישיבת פוניבז' וואוינט א טייערער איד‪ ,‬ר' שמואל דסקל‪ .‬דערצייל אים דיין מצב‪ .‬ער וועט זען‬ ‫אז דו ביסט אן ערליכער בחור און וועט דיר געבן א גרויסע הלוואה‪'.‬‬ ‫'ווי קען איך גיין צו א מענטש וואס איך קען בכלל נישט?' האב איך געפרעגט‪.‬‬ ‫'ער האט א זייער שארפע טביעת עין‪ .‬ער וועט שפירן אז פאר אים שטייט אן ערליכער און הגון'ער‬ ‫מענטש‪ ,‬און ער וועט דיר בארגן א גרויסן סכום‪ ',‬האט מיין חבר געענטפערט‪.‬‬ ‫איך האב נישט געהאט קיין אנדערע ברירה און האב באשלאסן צו פרובירן‪.‬‬ ‫מיט ציטערדיגע הענט האב איך געקלאפט אויפן טיר‪ .‬ביים טיר איז געשטאנען א איד מיט א ליכטיגן‬ ‫פנים‪.‬‬ ‫'מיט וואס קען איך דיר העלפן?' האט ר' שמואל געפרעגט‪ ,‬און גלייך געעפנט זיין הארץ פאר מיר‪.‬‬ ‫איך האב אים דערציילט מיין גאנצע מעשה‪ ,‬די יסורי הנפש וואס איך גיי דורך‪ ,‬און צום סוף האב‬ ‫איך ארויסגעזאגט דעם גאנצן סכום וואס איך דארף‪:‬‬ ‫זעכציג טויזנט לירות!‬ ‫א געוואלדיגער סכום‪.‬‬ ‫איך האב מתפלל געווען אז אפשר וועל איך באקומען פינף טויזנט לירות‪...‬‬ ‫ר' שמואל האט געהערט דעם סכום און גארנישט געזאגט‪ .‬ער איז אויפגעשטאנען‪ ,‬ארויסגענומען‬ ‫דאס טשעק־ביכל און אנגעהויבן שרייבן‪.‬‬ ‫ווען ער האט געענדיגט‪ ,‬האט ער מיר געגעבן דעם אונטערגעשריבענעם טשעק און געפרעגט‪:‬‬ ‫'איז דאס גענוג?'‬ ‫אויפן טשעק זענען געשטאנען דרייסיג טויזנט לירות!‬ ‫איך האב נישט געקענט ארויסרעדן א ווארט‪.‬‬ ‫'וויפיל ערבים דארף דער רב?' האב איך געפרעגט‪.‬‬ ‫'מען דארף נישט קיין ערבים‪ ',‬האט ר' שמואל געענטפערט‪' .‬דו ביסט דער בעסטער ערב‪'.‬‬ ‫איך בין ארויס פון זיין הויז אינגאנצן איבערגענומען‪ .‬פון יענעם טאג איז דער באגריף 'ר' שמואל‬ ‫דסקל' טיף איינגעקריצט אין מיין הארץ‪.‬‬ ‫ער האט מיך געשטעלט אויף די פיס‪.‬‬ ‫און יעצט פרעגט איר פון וואו איך קען אים?!" האט דער איד געענדיגט זיין מעשה‪.‬‬ ‫א הלוואה פאר א צה"ל־נכה‬ ‫אן ארץ־ישראל'דיגער מלחמה־נכה‪ ,‬וועלכער איז פארוואונדעט געווארן אין איינע פון די מלחמות‪,‬‬ ‫האט זייער געוואלט האבן אן אויטא‪ .‬אבער דאס איז געווען צו טייער פאר אים‪.‬‬ ‫ט‬ ‫פרק ה ‪ -‬שפירן דעם מקבל‬ ‫וואס זאל ער טון?‬ ‫"שמעו של חמיך הגיע לאוזני"‪ ,‬האט דער נכה דערציילט פאר אונזער גיס הרה"ח ר' משה יוסף‬ ‫רוזנר‪.‬‬ ‫"איך האב באשלאסן זיך צו וואגן און אים אנרופן‪ ,‬כאטש איך האב אים בכלל נישט געקענט‪ .‬איך‬ ‫האב אים דערציילט מיין מצב און וויפיל איך פארדין א חודש‪.‬‬ ‫ר' שמואל האט נישט געדארפט קיין ווייטערדיגע הסברים‪ .‬ער האט מיר געגעבן א גרויסע הלוואה‬ ‫כדי איך זאל קענען קויפן אן אויטא‪.‬‬ ‫איך בין געווען זייער נתפעל‪ .‬ער האט געשפירט אז איך זאג דעם אמת‪".‬‬ ‫♦‬ ‫אזוי געוואלדיג האט ער געשפירט דעם צווייטן‪.‬‬ ‫אין יעדע נתינה האט ער אריינגעלייגט הארץ‪ ,‬ווארעמקייט און ליבשאפט צו מענטשן‪ .‬נישט נאר‬ ‫דאס געלט האט געמאכט דעם רושם‪ ,‬נאר דער אופן ווי אזוי ער האט געגעבן‪.‬‬ ‫די מענטשן וואס האבן פון אים באקומען האבן דאס נישט פארגעסן אפילו צענדליגער יארן שפעטער‪.‬‬ ‫פון זייערע מיילער האבן מיר צוזאמגענומען די מעשיות וואס זענען פארשריבן געווארן אין דעם ספר‬ ‫וואס ליגט יעצט פאר אייך‪.‬‬ ‫י‬