באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH — סוכות (2026-09-21)

סוכות
אינהאלט
סוכות
הביננו ואדעה עדותיך -מאכן די ריכטיגע הכנה צום יום טוב . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ה
הלוי והגר והיתום והאלמנה -זיך גרייטן צום יו"ט דורך טוהן חסד . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ט
למען ידעו דורותיכם -עיקר מצות סוכה איז ַאריינצוברענגען אמונה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יד
צילא דמהימנותא -די גרויסע קדושה פון די הייליגע סוכה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יט
זאלן זיין פרייליך . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .כג
זמן שמחתנו -דער אויבערשטער וויל ַאז מיר ָ
והיית אך שמח -ווי ַאזוי צו קענען זיין בשמחה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .כה
האט קיין שום שר אין הימל נישט ַא שליטה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .כז
האוחז ביד -אויף די ד' מיניםָ ,
באשעפער . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .כט
פאר'ן ַ
הארץ ַ
דאס ַ
כנגד האברים -אונטערטעניגן ָ
הושענא רבא
לעת חיתום -די 'קוויטלעך' ווערן איבערגעגעבן אין הושענא רבא . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .לב
'טאטע'! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .לד
טאג די כוחות צו שרייען ַ
האבן אין דעם ָ
בשפוון תליא -מיר ָ
שמיני עצרת ושמחת תורה
עכבו יום אחד ַ -אלע ימים טובים 'דרייען' זיך ַארום שמיני עצרת . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .לט
פאר יעדעם . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .מ
טאג ּפסק'ענט מען ָאּפ די ּפרנסה ַ
עננו ביום קראנו -אין דעם ָ
טאנצן מיט ַאלע כוחות לכבוד די שמחה פון די תורה הק' . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .מא
שישו ושמחו ַ -
תחילתה וסופה חסד -דער עיקר פון שמנ"ע און שמחת תורה איז שלום . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .מד
סדר ועימוד :א.י.ש .אשדוד
ספה"ק בת עין
יתּבר ְׁשמֹו דאס מיינט עליֹון ִ ְ ָ ַחסד ֶ ְ ּכׁשּמתע ֵֹורר ֶ ֶ
ּדה ֵּנה ְ ֶ ִ ְ ּדר ֶזה מען קען זאגען פשט אויף די וועגִ ְ , לֹומר ַעל ֶ ֶ ונר ָאה ַ ְ ְִ
ׂשראל איז דעמאלסט ּכנסת ִי ְ ָ ֵ
מלּמד ְזכּות ַעל ְ ֶ ֶ ּבעצמֹו ְ ַ ֵ החסד ְ ַ ְ אז ווען ס'ווערט אויפגעוועקט די חסד פון השי"תָ ,אז ַ ֶ ֶ
ׁשּנֹוׂשא
הּליּמּוד ְזכּות און וואס איז די לימוד זכות? ֶ ֵ ּומה הּוא ַ ִ די מידת החסד אליין מלמד זכות אויף די יודעןָ .
ּכביכֹול
עליֹון ִ ְ ָ
חסד ֶ ְ ּבחינת ֶ ֶ
ׁשּׁשם ֵא"ל ֶׁשהּוא ְ ִ ַ היינּו ֶ ֵ ָעֹון אז די מידת החסד טראגט און נעמט אויף זיך אליין די זינדְ ַ ,
עֹונֹותיהן
נֹוׂשא ֲ ֵ ֶ דאס מיינט אז די שם א"ל וואס דאס איז די שם פון מידת החסד פון דער באשעפער כביכולֵ ,
ּבדבר ֶזה
אני ַח ָּייב ְ ָ ָ ּכביכֹול ֲ ִ
היינּו ִ ְ ָ לעצמֹו נעמט אויף זיך אליין די שולד פון די זינד פון די יודעןְ ַ , ׂשראל ְ ַ ְֶׁשל ִי ְ ָ ֵ
וׁשלֹום אזוי ווי איך כביכול )די מידת החסד( איז שולדיג אין די זאך וואס כנסת ֹוׂשים ֲעֹונֹות ַחס ְ ָ יׂשראל ע ִ ׁשּכנסת ִ ְ ָ ֵ
ֶ ְֶֶ
הּללּו ווייל אויב זיי וואלטען נישט געהאט די צרות, להם ָצרֹות ַ ָ היה ָ ֶ ׁשאּלּו ֹלא ָ ָ ישראל טוט חס ושלום די עבירותִ ֶ ,
ּבריוח אוןּפרנסה ְ ֵ ַלהם ַ ְ ָ ָ היה ָ ֶ ואּלּו ָ ָ ּבאמת וואלטן זיי זיכער געמאכט מיין ווילען באמתִ ְ . רצֹוני ֶ ֱ ֶ
עֹוׂשים ְ ִ ּבווּדאי ָהיּו ִ ְַ ַ
עּתה און ס'וואלט זיי נישט געפעלט קיין ּפרנסה ְּכמֹו ַ ָ מחּוּסרי ַ ְ ָ ָ
יהיּו ְ ְ ֵ ולא ִ ְ אויב זיי וואלטן געהאט ברייט פרנסהֹ ְ ,
לעׂשֹות ְרצ ִֹוני וואלטן זיי אוודאי געהאט מער ֹותר ַ ֲ ּפנאי י ֵ להם ְ ַ היה ָ ֶ ּבוו ַּדאי ָ ָ פרנסה אזוי ווי עס פעלט זיי יעצטַ ְ ,
הסּתרה ָּכזֹו און אויב זיי וואלטן נישט געהאט אזא 'הסתרה' ּבחינת ַ ְ ָ ָ להם ְ ִ ַ היה ָ ֶ ואּלּו ֹלא ָ ָ צייט צו טאהן מיין ווילעןִ ְ .
ּברי הּוא און זיי ּביקרא ְּדק ְּוד ָׁשא ְ ִ ּתּכל ְ ִ ְ ָ
להס ַ ֵיכֹולים ְ ִ ְ והיּו ְ ִ )א פארשטעלטקייט פון צו זעהן די גרויסקייט פון דעם באשעפער(ָ ְ ,
נפׁשם
ּכלתה ַ ְ ָ
וגם ָ ְ ָ ונכספה ְ ַ
ׁשּתֹוקקים ְ ִ ְ ְ ָ
ּבווּדאי ָהיּו ִמ ְ ְ ִ וואלטן געקענט קוקען און זעהן די גרויסקייט פונעם באשעפערַ ַ ְ ,
מּמׁש וואלטן זיי אוודאי געבענקט און געגלוסט און זייער זעהל וואלט ממש אויסגעגאנגען ּנפׁש ַ ָ ַלה' ַעד ְּכלֹות ַה ֶ ֶ
צום באשעפער.
יתּבר און יעצט אין די יום טוב סוכות ווערט אויפגעוועקט די עליֹון ִ ְ ָ ַ החסד ֶ ְ מתעֹורר ַ ֶ ֶ
ּבחג ַהּסּוּכֹות ִ ְ ֵ עּתה ְ ַ והּנה ַ ָ
ְִֵ
ּבּכתבים )פרי עץ חיים שער חג הסוכות פ"א( אזוי ווי עס שטייט אין די כתבי ּדאיתא ַ ְ ָ ִ מידת החסד פון השי"תְּ ,כמֹו ְ ִ ָ
לעצמֹו און די שם א"ל וואס דאס איז די מידה פון נֹוׂשא ָעֹון ְ ַ ְ ּכביכֹול הּוא ֵ עליֹון ִ ְ ָחסד ֶ ְ וׁשם ֵא"ל ֶׁשהּוא ֶ ֶ האר"יֵ ְ ,
הראׁשֹון' און דאס מיינט די גמרא מיטן דרש'ענען לכם ַּבּיֹום ָ ִ 'ּולקח ֶּתם ָ ֶ
חסד נעמט דעמאלסט אויף זיך די זינדֶ ְ .וזהּו ְ ַ ְ
והלא ט"ו הּוא נקרא ִראׁשֹון ַ ֲ ֹ לּמה ִ ְ ָ ּגמרא און פרעגט די גמראָ ָ , ּופרי ַה ְ ָ ָ די פסוק 'מען זאל נעמען די ערשטע טאג'ִ ָ ,
ׁשּלכ
ּגמרא ֶ ְ ָ ּומתרץ ַה ְ ָ ָ
פארוואס ווערט עס אנגערופען די ערשטע טאג -ס'איז דאך די פופצענטע טאג אין חודשֵ ָ ְ ,
ׁשּמרּמז צו מרמז נקרא יֹום ִראׁשֹון און די גמרא ענטפערט אז דערפאר ווערט עס אנגערופען די ערשטע טאגֵ ַ ְ ֶ , ְִָ
לעצמֹו אז אין דעם טאג נעמט די באשעפער אויף נֹוׂשא ֲעֹון ְ ַ ְ ּכביכֹול ֵ עֹולמים ָּברּו הּוא ִ ְ ָ הּבֹורא ָ ִ ׁשּבזה ַהּיֹום ַ ֵ זייןֶ ָ ֶ ,
עליֹון דורך די שם א"ל וואס דאס איז די שם פון מידת חסד ֶ ְ ידי ֵׁשם ֵא"ל ֶׁשהּוא ֶ ֶ זיך די זינד פון די יודעןַ ,על ְ ֵ
ֹונת און דאס איז מרומז אין די ווארט 'ראשון' וואס איז בגמטריא ּגימטרּיא ֵא"ל ֲע ֹ ּבתיבת ִראׁשֹון ִ ַ ְ ִ ָ מרּוּמז ְ ֵ ַ
החסדֶ ְ .וזהּו ְ ָ
ּכביכֹול דאס מיינט אז די שם א"ל נעמט אויף לעצמֹו ִ ְ ָ ׂשראל ְ ַ ְ ּכנסת ִי ְ ָ ֵ נֹוׂשא ֲעֹונֹות ְ ֶ ֶ ׁשּׁשם ֵא"ל ֵ היינּו ֶ ֵ 'א"ל עונת' ְ ַ ,
זיך כביכול די זינד פון כנסת ישראל.
נקרא ִראׁשֹון פארדעם ווערט ׁשּלכ ִ ְ ָ
ּגמרא און דאס איז מרומז אין די תירוץ פון די גמראָ ְ ֶ , ּבתירּוץ ַה ְ ָ ָ ּוּמז ְ ֵ
ְ ֶוזהּו ְמר ָ
לחׁשּבֹון ֲעֹונֹות ווייל די טאג איז די ערשטע טאג סוכות אנגערופן 'ראשון' )כאטש ס'איז די פופצענסטע טאג אין חודש(ְ ֶ ְ ,
יתּבר ווייל אין לׁשם ֵא"ל ִ ְ ָ ַ ֹונת ְ ֵ ּתיבת ֲע ֹנחׁשב ֵ ַ ׁשּבזה ַהּיֹום ֶ ְ ָ מחמת ֶ ָ ֶ די ערשטע טאג צו די חשבון פון די עבירותַ ֲ ֵ ,
לעצמֹו
נֹוׂשא ָעֹון ְ ַ ְ ׁשּׁשם ֵא"ל ֵ היינּו ֶ ֵ דעם טאג רעכנט מען צוזאם די גימטריא פון די ווארט 'עונות' צו די שם 'א"ל'ְ ַ ,
ּכביכֹול וואס די גמטריא מיינט אז היינט נעמט די שם א"ל )וואס איז די מידת החסד( אויף זיך צו טראגן און די זינד ִ ְָ
)דרוש לסוכות ד"ה א"י ולקחתם לכם( פון די יודען.
ä באר הפרשה -סוכות
סוכות
èéé÷âéèøàðâééà
© øòééæ ïåô äáéñ éã æéà ñò ñàåå
¨ ,âòè הביננו ואדעה עדותיך -מאכן די ריכטיגע הכנה צום יום טוב
ïåô ùøòãðà© èðééä æéà ñàååøàô
¯ ¨ © ¯ íééîåéî íåéä äîå òðòáéåäøòã ïåà òñéåøâ øà⨠ïéà èöòé êéæ ïòðéôòâ øéî
èîå÷ ùèðòî øòã áéåà ìééåå .âàè ©¨ øòëéìãðòååòâ à æà© ,ïéøòã ïééæ ïðåáúî êéæ ïôøàã
© øéî ïåà ,âòè
̈úååöî éã íéé÷î æéà øò ,íéðîæ òðòáéåäøòã éã åö ïà âòè òâéèöòé éã ïéà ïäåè øéî ñàåå ©¨ úåöî éã òìà
ìàæ
¨ øò ñàåå ¨ íòã ïਠ,'äãîåìî íéùðà úååöîë' øàð ¨ א
. ïäåèòâ¯éáà© íúñ èùéð ïåà ,ïòøá à© èéî ïééæ ïìàæ
¨
èòåå ïàã ,äåöî éã ïåô ïëåú íòã ïéà ïééæ ïðåáúî êéæ
ñàåå
¨ ñà㨠äåöî òðòé ïåô íéà óéåà ïøòåå êùîð èùéð ,(ñ"ùä ìò 'äøéçáä úéá' åøôñì äîã÷ä) èáééøù 'éøéàî' øòã
êéùîî ìàæ'î
¨ èàäòâ
© ïòðéæ ïéà èàä
¨ øòèùøòáéåà øòã òìòéöòtñ ïéà ïééæ ïðåáúî êéæ óøàã ©© ùèðòî øòã æà
האט אין די טעג צווישן יום כיïור און סוכות ,נישט געקענט באקאנט ַאז דער גאון בעל 'חתם סופר' זי"ע ָ א .ס'איז ַ ַ
נאך דעם ווי באשעפערָ ,מצמצם זיין ,זיין הייליגן מח אין תורה ,צוליב זיין גרויסע השתוקקות און געגועים צום ַ
האט דער טאג יום כיïור .אין די טעג צווישן יום כיïור און סוכותָ , 'האט זוכה געווען צו טהרה אין דעם הייליגן ָ מ ָ
צוזאמענגענומעןַ וואס איז שïעטער באשעפערָ , פאר דעם ַ געמאכט זיינע 'ניגונים' ,זמירות ותשבחות ַ ַ 'חתם סופר'
געווארן אין ספר 'שירת משה'. ָ געווארן דורך אים און ַאריינגעשטעלט
ָ
פאר צדיקים ווי דער הייליגער 'חתם סופר'ָ ,אבער געווארן נאר ַ ָ געזאגט
ָ דאס איז זעלבסט-פארשטענדליךַ ,אז ָ
ַ
זאכן...קא ïמיט ַאנדערע ַכאטש משתדל זיין נישט מצמצם צו זיין דעם ָ דארפן זיך ָ ïשוט'ע מענטשן ווי מיר זענעןַ ,
נאר אין תורה און תפלה. ָ
סאך געלט צו קויפן ארבעה צאלן ַא ַ געזאגט בדרך צחותַ ,אז ווען אידן ָ ָ האטהרה"ק בעל 'תפארת שלמה' זי"ע ָ
דערפאר ,ווייל ליידער ,לייגט דער שטן ַארויף אין די ימי ַ דאס איז
מינים ,זענען זיי זוכה צו ַא שנה טובה ומתוקהָ .
וואס וויל מען פון גאנצע 'ïעק' מיט אידישע עבירות רח"ל .טענה'ט ָאבער דער סניגורָ : וואגשאל ַ
הדין אויף דעם ָ ָ
האבן פארשידענע איינרעדענישן ,און מיט זייער תמימותָ , דאך זיי איבער מיט ַ אידישע קינדער? דער שטן רעדט ָ
טאקע תמימיםָ ,אדער נישט... פאנגט זיך ָאן ַא וויכוח צו די אידן זענען ַ געלאזט איבעררעדן פון איםַ .אזוי ַ ָ זיי זיך
דעמאלטס.
ָ נאך יום כיïור ,כדי צו זען ווי ַאזוי אידן פירן זיך ווארטן ביז ָ באשליסט מען אין הימל ,צו ַ ַ
פאר די ארבעה מינים, סאך געלט ַ צאלן ַא ַנאך יום כיïור ,ווען אידן ָ זאגט דער 'תפארת שלמה'ַ ,אז אין די טעג ָ ָ
פאר'ן בית דין של מעלה :קוקט פרייט זיך דער סניגור ,דער מלאך מליץ-יושר ,און לויפט מיט ַא שמחה ,טענה'ן ַ
צאלט אויספאïען ...וועלכער בר-דעת ָ
ָ נאר ווי ווייט עס דערגרייכט די תמימות פון די אידןַ ,אז מ'קען זיי ַאזוי לייכט ָ
פאר ַא 'פרוכט' מער ווי עטליכע ïרוטות ,שוין ָאïגערעדט פון ַא לולב ,הדסים און ערבות? ...פון דעם קען מען דען ַ
'נאאיוויטעט' פון די אידן ,ווי מ'קען זיי לייכט איבעררעדן ,אויך צו עבירות ח"וַ ...אזוי ַארום ווערט בטל יעדע זען די ַ
האט אויסנארן פונעם יצר הרע צו זינדיגן ,ווייל דער יצר הרע ָ ַ געלאזט
ָ האבן זיךפארוואס זיי ָ
טענה קעגן די אידן ַ ָ
יאר בספרן של צדיקים גמורים. פארשרייבן ַא גוט געבענטשט ָ מ'זאל זיי ַ
ָ אïצונארן .ממילא ,קומט זיי
ַ באוויזן זיי ָ
ַ
אמאל אין די עשרת ימי תשובה ,געזען דעם שטן ַא האט ַ ָ מ'דערציילט ַאז דער הייליגער 'קדושת לוי' זי"ע ָ
האט דער פארוואס ער איז צוגעלייגטָ ,
פראגע ַ ָ ַ בארדיטשוב'ער רב'ס 'פארכמארעטער' .אויף דעם ַ ָ טרויעריגער און ַ
פארפארקויפן ַ לאנד צום ַאנדערן ,צו ַ ארויספארן פון איין ַ
ָ שטן געענטפערטַ ,אז ער זעט ַא שיף פיל מיט אתרוגים ַ
דאך ווי ַא פייל אין אידן צו קענען בענטשן דערויף אין יום טוב סוכות .די נענועים מיט די ארבעה מינים זענען ָ
די אויגן פון שטן )סוכה לח .(.וועגן דעם איז ער -דער שטן -טרויעריג.
האט ער מאלָ ,דאס ָ באגעגענט דעם שטןָ ,אבער ָ בארדיטשוב'ער רב ווידער ַ האט דער ַ עטליכע טעג שïעטערָ ,
באקומען האט ַבארדיטשוב'ער רבַ ,אז ער ָ פאר דעם ַ האט דערציילט ַ אויסגעזען פרייליך און אויפגעהייטערט .ער ָ
באר הפרשה -סוכות å
èãééðù'î ïòåå ïáéåøè éã èâàøè ¨ øò ïåà ,äàåáú éã éã èìòô øò æà© ñéåà èîå÷ àìéîî ïåà ,ïåôøòã ïééæ
èîå÷ ñò .ñò èìàî'î ¨ úòùá õééåå éã èâàøè¨ øò ,ééæ äðååë ïåà úéìëú òöðàâב.
éã ïåô íééåðéù éã ïéà úåððåáúä à© ïééøà© èùéð íéà
÷åñt íòã 'éøéàî' øòã èùèééè ÷ðàãòâ íòã èéî
,èåè øò ñàåå ¨ ïèòèéååéè÷à© éã øàð ¨ èùéåè øò ,ïèééö
).'êúøåú åøôä 'äì úåùòì úò' (åë÷ ,èé÷ íéìäú
.ìàôåö
© ©à© éåå éåæà
úò ¯ ìééåå øàôøòã
© øàð
¨ äåöî à© íéé÷î æéà ñàåå
¨ øòã
ïéðò íòã éáâì ïøàååòâ
¨ èâàæòâ
¨ æéà ñà㨠éåå è÷ðåt ïåà òâéæà㨠éã ïäåè åö èééö éã æéà èöòé :'äì úåùòì
,áåè íåé à èîå÷ ñò ïòåå ìàî ¨ ñòãòé æà© ,ïîæ ïåô éã ïåô íòè íòã íòðéæ ïéà èùéð èàä ¨ øò ïåà ,äåöî
åö ïðåáúî êéæ ,'ïéùøåãå ïéìàåù' ïééæ íéé÷î øéî ïôøàã © áéåà .'êúøåú åøôä' ïåô ììë ïéà äìéìç øò æéà ,äåöî
òáìòæ éã ,è"åé íåö äðëä òâéèëéø éã ïëàî © ïåà ïééæ èùéð èøétù øò ïåà ,åöøòã øøåòúð èùéð èøòåå øò
êéæ øéî ïôøàã © ,è"åé ïòðåô úååöî éã èéî êéåà æéà àæà © © óéåà ,ïòèùøòáéåà íòã øàô ©© äåöî éã èåè øò æà
âðåðò÷øòðà éã èéî ,ééæ ïòäåè ïòðòæ øéî øòãééà ïèééøâåö èöéæ øò ïåà ,çñt áåè íåé ïéà äöî øò èñò ïôåà
ñàåå úååöî éã ïåô úéìëú íòã ïåô ïåà äùåã÷ éã ïåô ìæééà ïà© éåå éåæà© øò æéà ,úåëåñ áåè íåé ïéà äëåñ ïéà
æðåà ïåô èøòãàôג.¨ øòèùøòáéåà øòã ïåô èéðù øòã æéà ñò ïòåå êòìèðéá òðééæ èâàøè¨ ñàåå
¨
רשות פון הימל ,צו דערטרינקען די שיף מיט די אתרוגים ,און ַאזוי וועלן אידן נישט קענען מקיים זיין מצוות ד'
מינים .דעריבער איז ער פרייליך.
מאל ,איז ער שוין דאס ָ מאל ,און ָ בארדיטשוב'ער רב געזען דעם שטן צום דריטן ָ האט דער ַ חול המועד סוכותָ ,
פארלאנג,
נאכגעגעבן דיין ַ ַ דאך ָ
'האט ָ ïאסירט? מ ָ האט ַ "וואס ָָ האט ער אים געפרעגט, ווידעראמאל געווען צוגעלייגטָ ...
ַ ָ
האט דער שטן געענטפערט" :איך פארוואס ביזטו טרויעריג?"ָ .האסט דערטרינקען די שיף מיט די אתרוגים? ַ ָ און דו ָ
באוויזן צו דערטרינקען די שיף מיט די אתרוגים ,און דער רוב פון די אתרוגים זענען טאקע נישט טאקע ַ האב ַ ָ
באוויזן ַאריבערצופירן ַא ïאר סוחרים ַ האבן ַא ָפארשידענע 'אומוועגן' ָ ָאנגעקומען צו אידישע הענטָ ,אבער מיט ַ
געצאלט גרויסע סכומים כדי זוכה צו זיין אין די מצוה. ָ האבן
צאל אתרוגים פון איין פלאץ צום ַאנדערן ,און אידן ָ ָ
דערפאר בין איך
ַ גאנצע מצוה ,און דער רצון פון אידישע קינדער ,איז גרעסער און חשוב'ער אין הימל ווי די ַ
סאך
פאר מיר געווען ַא ַ וואלט ַ
האב דערטרינקען די שיף .עס ָ וואס איך ָ האב חרטה אויף דעם ָ צוגעלייגט און איך ָ
געווארן"...
ָ וואלט נישט דערטרינקען בעסער אויב די שיף ָ
ווארט 'יסוד' ,ווייל די הכנה איז דער דאס ָ צאל ַ ,80אזוי ווי ָ באטרעפט די ָ זאגןַ ,אז 'הכנה' ַ ב .די דורשי רשומות ָ
גאנצער יום טוב. 'יסוד' אויף וועלכן עס ווערט געבויט דער ַ
מאכן די נויטיגע הכנה ,און וועגן דעם ג .דער אמת איזַ ,אז אויך דער יצר הרע 'ווייסט' וועגן די וויכטיגקייט פון ַ
זאל זיך נישט צוגרייטן געהעריג צום יום טוב ,און ער איז גורם ïרובירט ער צו צעמישן דעם מענטש ַאז ער ָ
פארשידענע חומרות און דקדוקים זאל נעמען אויף זיך ַ זאל מסיח דעת זיין פון דעם עיקר צו דעם טפל .ער ָ ער ָ
האר(ָ ,אבער זיי זענען נישט דער מ'טאר זיך נישט ַאוועקרוקן פון מנהגי ישראל ,אפילו ַא ָ
ָ )וואס ַאוודאי זענען ַאלע הייליגע יסודות ,און
ָ
עיקר און דער נקודה פונעם יום טוב.
וואס איז געווען איבערגעפילט מיט אדורכגעפארן די גרעניץ מיט ַא שיינעם קארָ , ָ טאג ַ
ַא מענטש איז יעדן ָ
זאמד פאר וועלכן צוועק פירט ער ַ פארַ , דא ָ
וואס קומט ָ האבן זיך ַאלץ געוואונדערט ָ זאמד .די גרעניץ וועכטער ָ ַ
שטאט ,און
ָ האט יענער געענטפערטַ ,אז ער בויט יעצט ַא שיין גרויס הויז אין זיין לאנד צום ַאנדערןָ . פון איין ַ
דא ַאהין צו דעם ָארט וואו ער בויט זיין זאמד פון ָ דארט ,ברענגט ער ַ אסאך ביליגער ווי ָ זאמד ַ ַ קאסט ַ דא ָ וויבאלד ָ
ַ
ניי הויז.
מאדנעם ענטפער, געווארן איבערצייגט פון זיין ָ ָ האבן אים ָאבער נישט געגלייבט ,זיי זענען נישט די וועכטער ָ
באהאלט ַאוודאי אינעםפארדאכטַ ,אז ער ַ ַ געהאט ַא ַ ַַ האבן דעריבער דאך ביליג איבעראל ,און זיי ָ קאסט ָ זאמד ָ ווייל ַ
זאל
באפוילן ער ָהאבן זיי ַ דערפאר קיין שטייערָ .
ַ צאלן
וואס ער וויל נישט ָ דיאמאנטןָ ,
זאמד ,טייערע שטיינער און ַ ַ ַ
האבן ַאלעס ַאדורכגעזיïטָ ,אבער צו זייער גרויס שטוינונג, זאמד פון זיין קאר ,און זיי ָ גאנצע ַ דאס ַ אויסליידיגן ָ
אדורכפארן די גרעניץ.
ָ געלאזט ַ
ָ האבן זיי אים גארנישט געפונען ,און בלית ברירהָ , דארט ָ האבן זיי ָ ָ
æ באר הפרשה -סוכות
.'éåùòä ïî àìå äùòú' ïåô ïôåà ïà© óéåà ïäåè ñò âç' (âé ,åè íéøáã) ÷åñt ï'ôéåà (:àé äëåñ) èâàæ¨ àøîâ éã
íéùðà úååöîë' ,õøàä © ïਠäåöî éã ïäåè èùéð ìàæ'î
¨ óøàã'î
© .'éåùòä ïî àìå äùòú' ,'êì äùòú úåëåñä
êéæ ïåô' ïøòåå ïäåèòâ èòåå äåöî éã æà© éåæà© ,'äãîåìî ñò æà© èùéð ïåà ,úåëåñ áåè íåé ãåáëì äëåñ éã ïòéåá
äåöî éã ïäåè èñìàæ ©¨ åã ¯ 'äùòú' ïééæ æåî ñò .'ïééìà íé÷éãö ïáàä ¨ .øòéøô ïåô äëåñ à© ïééæ èøàã ¨ ìàæ
¨
øòéøô ïåô äðëä à© èéîדúåéç ïåà úåáäìúä èéî ïåà , èìàååòâ
¨ æðåà ïáàä
¨ ì"æç æà© ,æîø êøãá èùèééèòâ
äåöî ìù äçîù éã ïåôה. ìàæ'î
¨ :úååöî òìà© ïééæ íéé÷î óøàã'î
© éåæà© éåå ïòðøòì
טאג-טעגליך פלעגן די וועכטער ַאדורכזיïן לאנגע צייטָ . האט זיך איבערגע'חזר'ט אין משך פון ַא ַ די זעלבע סצענע ָ
געטראפןַ .א צייט שïעטער, ָ גארנישט האבן ָ געוואלט ַאדורכפירן די גרעניץָ ,אבער זיי ָ ָ האט וואס ער ָ זאמד ָ דאס ַָ
דארף שוין מער נישט האט געענדיגט בויען זיין נייע הויז ,און ער ַ פאר די וועכטערַ ,אז ער ָ געלאזט וויסן ַ ָ האט ערָ
זאלהאט אים געבעטן שטילערהייט ער ָ אריבערפארן די גרעניץ .איינער פון די וועכטער איז געווען קלוג ,און ער ָ ָ ַ
זאמד פון טאג מיט פירן ַ ïלאגן יעדן ָ ָ דאך ַאז ער איז נישט ַא שוטה זיך צו אים ַאנטïלעקן זיין סוד .ער ווייסט ָ
פארזיכערן ַאז ער וועט אים נישט גראשן) .און פארשטייט זיך ,אז ער וועט אים ַ פארדינען עטליכע ָ לאנד צום ַאנדערן ,כדי צו ַ איין ַ
האט האט אים געגעבן זיין צוזאגָ , נאך דעם ווי דער וועכטער ָ דערפאר(ָ .ַ צאלן שטייער
דארפן ָ באשטראפן און ער וועט נישט ַ ָ ַ
אדורכגעפארן
ָ טאג ַ זאמד?! ...כ'בין יעדן ָ האבן ַ דארף ָ שïאס :די מיינסט טאקעַ ,אז איך ַ ַ געזאגט מיט ָ דער מענטש
איינפאכן קאר...
ַ צוריקגעפארן מיט ַאן ַאנדערעַ ,אן ַאלטן, ָ דערנאך
ָ די גרעניץ מיט ַא נייעם טייערן קאר ,און כ'בין
האבפאר וועלכן איך ָ אדורכפארן די גרעניץ ,איז געווען מיט'ן ציל ַאריינצופירן דעם שיינעם קארַ , ָ גאנצע ַ דאס ַ ָ
זאמד. טאג ָאנגעפילט דעם קאר מיט ַ האב איך יעדן ָ כאïןָ ,זאלט זיך נישט ַ באקומען ַא שיינעם סכום ...כדי איר ָ ַ
זאמד ...עס דארט אינעם ַ באהאלט ָ
וואס איך ַ ַ אדורכפארן די גרעניץ ,געקלערט ָ ָ מאל ביים ַ האט איר יעדעס ָ ַאזוי ָ
אויטא זעלבסט...
ָ טראכטן וועגן דעם ַ איינגעפאלן צו
ַ איז אייך נישט
זאכן ,כדי מיר פארשידענע ַ טראכטן וועגן ַ ַ זאלןפארגעסן ַאז מיר ָ מאכט אונז ַ אט דאס איז דער יצר הרע ,ער ַ
פארגעסן פון דעם עיקר ,די 'נקודה הפנימית'. זאלן ַ ָ
נאכפרעגן וועגן איין דאקטאר .ביים זיך ָ
ָ האט זיך אינטערעסירט וועגן ַא ָ וואס איז געווען נישט געזונט ל"ע ָ ַא מענטש ָ
האט ער געפרעגט זיינס ַא ידיד, פאךָ ,אדער ער איז נישט מער ווי ַא 'שוסטער'ָ , דאקטאר ,צי ער איז ַא מומחה אין זיין ַ ָ ָ
זאגט וואס ער ָהאט אים געפרעגט ָ יא .ווען ער ָ האט אים געענטפערט ַאז ָ דאקטאר ,און זיין ידיד ָָ אויב ער קען יענעם ָ
דאקטאר,
ָ זאגן ...ס'איז זיכער ַאז ס'גוט צו גיין צו יענעם ָ זאל איך דיר ָ וואס ָ האט דער ידיד אים געענטפערטָ , וועגן איםָ ,
דארט ווארט-צימער .אויך שטייען ָ וואס קילט גוט דעם גרויסן ַ קאנדישאן'ָ ,
ָ דא גוטע 'עיר ָ ווארט-צימער איז ָ ווייל אין זיין ַ
דארט... ווארטן ָוואס ַ פאר די ַאלע ָ וואסערַ , קאלט ַ באקוועמע בענקלעך צום זיצן ,און ַא סïעציעלע כלי מיט ַ הערליכע ַ
האט דער חכם אים געענטפערט: דאקטארָ ...
ָ זאגסטו וועגן דעם ָ וואס ָ געווארן אומגעדולדיגָ :אבער ָ ָ איז דער פרעגער שוין
ווארט-צימער איז ממש מורא'דיג... סïעציאליסטָ ,אבער דער ַ ַ אזא
דאקטאר ַאליין איז נישט ַ ַ ָ ריכטיג ,דער ָ
'ווארט-צימער' ,און נישט טראכטן וועגן דעם ַ ַ זאלַאזוי זוכט דער יצר הרע צו צעטומלען דעם מענטשַ ,אז ער ָ
וועגן דעם עיקר...
דאך ַאז מענטשן טוהען וויטאל זי"ע זאגט א מורא'דיגע זאך )הקדמה לספר 'שער המצוות'( :מיר זעען ָ ַ ד .הגה"ק רבי חיים
פארווירקליכט ביי זיי די ווערטער און די הבטחות פון די הייליגע ַאזוי פיל מצוות ,און עס ווערן חלילה נישט ַ
נאר מיז זיין ,ווייל ווען דער מענטש איז מקיים ַא מצוה ,טאר חז"ל ,וועגן זייער גרויסן שכר אויך אויף דער וועלטָ .
לאסט, אראïצונעמען פון זיך די ַ וואס ער קוקט ַארויס שוין ַ ָ לאסטָ , ער נישט שפירן ַאז עס איז אויף אים ווי ַא ַ
זאל זיך דאלארן ,און ער ָ פארדינען פילע טויזנטער ָ טראכטן ביי זיך ווי מיט'ן טוהן די מצוה וועט ער ַ ַ זאל
נאר ער ָ ָ
פרייען בשעת ער טוט די מצוה מיט א געוואלדיגע שמחה.
האט דערציילטַ ,אז דער עלטער-עלטער זיידע ,הרה"ק רבי משה אא"ז הרה"ק רבי משה מרדכי מלעלוב זי"ע ָ
האט ער צוגעגרייט פאר דער נסיעהָ , ארויסגעפארן פון ïוילן קיין ארץ ישראל אין חודש אלולַ . ָ לעלוב'ער זי"ע ,איז ַ
ַא שופר אויף ראש השנה ,און די ד' מינים אויף יום טוב סוכות.
פארטריקנט ,און זענען געווארן ַ
ָ באמערקטַ ,אז די ערבות זענען האט ער ַ ערב סוכות ,זייענדיג אויף דער שיףָ ,
-קאïיטאן,
ַ האט רבי משה'לע געבעטן דעם שיף ַ ïסול ,און ער וועט נישט קענען יוצא זיין די מצוה פון ד' מיניםָ .
באר הפרשה -סוכות ç
úååöî éã íéé÷î æéà ùèðòî øòã áéåà .'á÷òé é÷åìàì íòã èùèééèòâ èàä¨ ò"éæ ùåã÷ä áåè íù ìòá øòã
íúñ éåå ,èñééä ñàã © ïåô èôùî àåä ìàøùéì ÷åç éë' (ä ,àô íéìäú) ÷åñt
¨ ¯ '÷åç' à© éåå éåæà© ,øòôòùàá
דארט און קלויבן ערבות אויף אראïשטייגן ָ זאל קענען ַ ָ זאל זיך ָאפשטעלן ביי איינע פון די אינדזלען ,כדי ער ָ ער ָ
אïגעווארפן.
ָ קאטעגאריש ָ
ָ -פארשטענדליך ַ - האט -זעלבסט ַ קאïיטאן ָ
ַ וואס דער ַ פארלאנגָ ,
דאס איז געווען ַא ַ ַ יום טובָ .
ïאר ערבות... וואס זוכט ַא ָ גאנצע שיף מיט מענטשן ,צוליב איין מענטש ָ אויפהאלטן ַא ַ ַ דאך נישט ער קען ָ
טראכטן
ַ קאïיטאן ,און ָאן
ַ האט כסדר געבעטן דעם ַ נאכגעלאזט .ער ָ ָ האט ָאבער נישט ָ הרה"ק רבי משה'לע ָ
האט מיטגענומען מיט זיך קיין ארץ ישראל )איידער ער וואס ער ָ גאנצע געלט ָ דאס ַ האט ער ַארויסגענומען ָ צופילָ ,
האנט ,אויב קאïיטאן אין ַַ דערלאנגט פארן ַ ַ אסאך געלט פון די חסידים( ,און עס באקומען ַ ַ דארט ַ האט ער ָ ארויסגעפארן פון ïוילןָ ,
ָ איז ַ
קאïיטאן
ַ האט דער ַ אנבאטָ ,אזא ָ ָ דארט קענען קלויבן ערבותַ ַ . זאל ָ ער וועט זיך ָאïשטעלן אינעם אינדזל ,כדי ער ָ
האט זוכה געווען מקיים צו זיין די מצוה כתיקונה .ער איז ָאבער אïווארפן ...און דער צדיק ָ שוין נישט געקענט ָ ַ
טאש. ָאנגעקומען קיין ירושליםָ ,אן ַא ïרוטה אין ַ
זאלן אים שיקן האט ער געשיקט ַא בריוו קיין חוץ לארץ ,צו די גבאי צדקה אין חוץ לארץ ,זיי ָ פון ירושליםָ ,
דאך געוואוסט ַאז רבי משה'לע 'האט ָ האבן זיך זייער געוואונדערט ,ווייל מ ָ פארלאנג אויף וועלכן זיי ָ 'תמיכה'-געלטַ ,א ַ ַ
האבן זיי זאךָ , פארשן די ַ נאכ'ן ָ אסאך געלט .ערשט ָ באקומען )אויך פון די גבאים( ַ ַ ארויספארן פון ïוילן ַ ָ פאר'ן ַ
האט ַ ָ
האט מסכים געווען ַאוועקצוגעבן פאר ַא מצוהַ ,אז ער ָ געהערט וועגן דער מסירות נפש פון הייליגן לעלוב'ער צדיק ַ
האט אים געברענט גאנצע נשמה .עס ָ וואס איז ביי אים געווען די ַ פאר ַא מצוה ָ פארמעגן 'בעד נפשו'ַ , גאנצן ַ זיין ַ
געהאט קיין שום חשיבות אין זיינע אויגן, ַ האט נישטגאנצע וועלט ָ אין די ביינער דער קיום פון ַא מצוה ,און די ַ
באשעפער פאר'ן ַ וואס ער קען גורם זיין ַא נחת רוח ַ געהאט פון דעם ָ ַ האט
וואס ער ָ קעגן דעם תענוג און די שמחה ָ
ברוך הוא ,ווען ער איז מקיים ַא מצוה בשלימות.
קאסט עטליכע גרייצער ,און פונדעסטוועגן ,איז עס געזאגטַ ,אן ערבה ָ ָ האטסטאלינער זי"ע ָ ָ הרה"ק רבי אשר
פארוואנדלט
דערפאר ווייל די שמחה ַ ַ ַ דאס איזַאזוי חשוב ַאז ס'ווערט ַא 'חפצא' פון דעם 'יום ערבה' -הושענא רבהָ .
וואסוואס ווערט געטוהן מתוך שמחה ,איז ווערד טויזנטערַ ,אנדערש ווי ַא מצוה ָ עס אין ַא חשוב'ן חפץַ .א מצוה ָ
מ'טוט 'כמצוות אנשים מלומדה'.
זאגט הרה"ק רבי מענדעלע וויטעבסקער זי"ע )'פרי הארץ' ,מכתב כב( אויף די ווערטער פון פון דער צווייטער זייטָ ,
פארוואס ווערןחז"ל )חגיגה כזï' (.ושעי ישראל מלאים מצוות כרמון' .איז שווער ,אויב זיי טוהען ַאזוי פיל מצוותָ ַ ,
זיי ָאנגערופן 'ïושעי ישראל'?
אסאך מצוותָ ,אבער זיי פרייען טאקע מקיים ַ ַ דאזיגע מענטשן זענען ַ זאגט הרה"ק רבי מענדעלע וויטעבסקער ,די ָ ָ
גאנצע ווערד פון די מעשה המצוה. ארא ïדי ַדאס נעמט ַ ָ האבן נישט הנאה פונעם טוהן די מצוה ,און ָ זיך נישט און ָ
באצייכנט ַאלס 'ïושעי ישראל'. צוליב דעם ווערן זיי ַ
זאגט די גמרא 'מלאים' מצוות .זיי 'פילן' זיך ָאן מיט מצוות .זיי טוהען איין ַאנדערע זענען מוסיףַ ,אז אויף דעם ָ
פאר זיך.
נאך ַא מצוה ,אבער ָאן התלהבות און התïעלות פון יעדע מצוה ַ נאך ַא מצוה ,און ָ מצוה ,און ָ
זאלסטו ַארויסגיין פון דיין געזאגטַ ,אלע זיבן טעג פון יום טוב סוכות ָ ָ האטזאגט )סוכה בַ (.א די תורה ָ ה .די גמרא ָ
יאר -און ַאריינגיין וואוינען אין ַא 'דירת עראי'ַ ,א צייטווייליגע דירה. גאנץ ָ 'דירת קבע' -וואו דו וואוינסט ַא ַ
וואלט געווען גענוג דאך צו זיצן אין ַא 'דירת עראי' ,אויב ַאזויָ , פארשטיין ,דער עיקר פון די מצוה איז ָ דארף מען ַ ַ
'דארף ַארויסגיין פון פון זאגן ַאז מ ַ געדארפט ַָ האבן חז"ל פארוואס ָ
זאגן 'כל שבעת הימים ,שב בדירת עראי'ָ ַ , צו ָ
פאר יום טוב סוכות? וואס איז ַא נפקא מינה וואו מ'איז געזעסן פריערַ , דיין 'דירת קבע'? ָ
געוואלט לערנעןַ ,אז ס'איז נישט גענוג סתם צו 'זיצן' אין סוכהָ ,אן ָ האבן אונז נאר דער תירוץ איזַ ,אז חז"ל ָ
מאך דיר ַא 'ארויסגיין' פון דיין 'דירת קבע' -גיי ַארויס פון זיך ,און ַ דארפסט ַ הארץ ,דו ַ דאס ַ נוצן דעם מח און ָ
וואס דו טוסט ,ווען דו זיצסט אין סוכה. התבוננות אין דעם ָ
האט יענער שלאפט אין סוכהָ . ָ אמאל געפרעגט ַא איד אויב ער האט ַ ָ ו .הרה"ק רבי איציקל סקווערער זי"ע ָ
האט רבי וואס הערשט אינדרויסןָ . שלאפן אין סוכה ,צוליב די גרויסע קעלט ָ ָ געענטפערטַ ,אז ער קען נישט
געזאגט:
ָ איציקל סקווערער אים
è באר הפרשה -סוכות
הלוי והגר והיתום והאלמנה -זיך גרייטן צום יו"ט דורך øò .(ïèééååö à© êàð¨ èëàî'î
© ¨ òôìàî à) 'óå÷ äùòî' à
ñàåå ©
טוהן חסד ïèëàøèðééøà
© © ïਠ,ñéô ïåà èðòä òðééæ èéî úåìåòt èåè
èééö éã æéà ,úåëåñ ïåà øåôéë íåé ïùéååö âòè éã ïéà õøàäוèéîøòã øøåòî øò æéà , ÷© ï'èéî ïåà tà
¨ ï'èéî
éåå ,ãñç êàñà
© © ïäåè ïåà ä÷ãö êàñà © © ïìééè åö éã åö ïééâåö óøàã'î © øàð¨ .'á÷òé é÷åìàì èôùî' å"ç
ïòîàð¨ ïéà (ä"ëøú 'éñ ç"åà) èâðòøá 'äáåùú éøòù' øòã èéî ïåà ,õøàä © ïåô íéùâøä ïåà úåáäìúä èéî úååöî
áøò æà© ,ì"öæ ù"øôàô î"øäîì 'íé÷éãö øåà' øôñ ïåô ïãéà òìà© óéåà ïåà êéæ óéåà øøåòî ïòî æéà íòã
ä÷ãö êàñàחéáø ÷"äøä ïåà , © © ïìééè ïòî óøàã
© úåëåñ íéãñç ïåà íéîçø òðòôਠïåà òñéåøâז.
דאוונסט ,און פונדעסטוועגן ,זע איך ַאז דו 'קאלטע' שמונה עשרה ווי דו ַ אזא ַקיינמאל נישט געזען ַ ַ ָ 'האב
-כ ָ
דאווענען...
שלאפסט זייער גוט ביים ַ ָ
זאל ַאלעס טוהן מיט ַא הייליגן פייער.דאס איז דער עיקר עבודה פון ַא איד ,ער ָ ָ
פאר יוםאמאל ַ
האט ַ ָקאברינער זי"ע ָ ז .עס ווערט געברענגט )'בית אברהם' ,לסוכות ,ד"ה 'האתרוג'(ַ ,אז הרה"ק רבי משה ָ
האט דער חסיד האט שוין ַאן אתרוג לכבוד יום טובָ . טוב ïסח געפרעגט איינעם פון זיינע חסידים ,אויב ער ָ
קאברינער געענטפערט ,דער זוהר האט דער ָ האט ַאן אתרוג מיט ïסחָ ... פארא שייכות ָ וואס ַ ַ זיך געוואונדערטָ ,
הארץ צו דעם דאס ַמ'דארף צוגרייטן ָ
ַ זאגט 'אתרוג דא לבא' ...מיט דעם זענען ïסח און סוכות גלייךַ ,אז הקדוש ָ
יום טוב.
שאקלען דערמיט ,ווייל
פארטריקנט ,איז ïסול צו ָ געווארן ַ
ָ וואס איז
זאגט )סוכה פ"ג ה"א( ַאז ַא לולב ָ דער ירושלמי ָ
דאך ווען ַא
זאגן ַא 'קל וחומר' :מה ָ זאגט )תהלים קטו ,יז( 'לא המתים יהללו י-ה' .לויט דעם ,קען מען ָ דער ïסוק ָ
נאר דער לולב איז טרוקן ,איז ער נישט יוצא די מצוה איד איז מקיים די מצוה ווען ער ַאליין איז פול מיט חיות ָ
דאך ַא קל וחומר ,בן בנו של קל וחומר ,ווען דער לולב איז גרין ,און פול ווייל עס איז ווי ַא 'טויטע' מצוה ,איז ָ
דא ביי דעם דער חסרוןשאקלען איז 'טרוקן' ָ -אן חיות ,איז ַאוודאי ָ
וואס נעמט עס צו ָ נאר דער מענטש ָ מיט חיותָ ,
פון 'לא המתים יהללו'...
aA
cמן הבאר c
מאכן מיר די 'נענועים' מיט די ארבעה מינים
זאגטַ ,אז צוליב דעם ַהרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"ע ָ
פארוואס
זאגט ער ַא טעם ַ ָהארץ צו עבודת השם .מיט דעם ָ דאס ַהארץ ,כדי מעורר צו זיין ָ
ַאנטקעגן דעם ַ
הארץ פון יעדן
דאס ַ
'שאקלט נישט לולב ווען יום טוב איז אין שבת ,ווייל די קדושה פון שבת איז מעורר ָ
מ ָ
מ'דארף נישט ָאנקומען צו דעם לולב נתעורר צו ווערן.
ַ איד צו עבודת השם ,און
ח' .דברי תורה צריכין חיזוק' .אין די טעג פון ערב יום טוב ,ווען יעדער איינער איז טרוד מיט די הכנות צום יום
אריינצופאלן אין כעס ָאדער אין מחלוקת ח"ו.
ַ שטארק ַאכטונג געבן נישט ַ
ַ דארף מען
טובַ ,
וואס מ'קען לערנען דערפון ווי מיט וותרנות האבן געהערט פון די בעלי העובדא ַא וואונדערליכע מעשהָ , מיר ָ
געראטעוועט ַאפילו פון ַא מיתה משונה רח"ל .איינער פון די יקירי קרתא דשופריא אין ירושלים ,מיט ַ ווערט מען
ïלאץ
ַ אונטערגעוואקסן ,איז נישט געווען גענוג
ַ ַא געבענטשטע משïחה פון קינדער בלע"ה .ווען די קינדער זענען
געזאגט אוןָ באשלאסן צו בויען ַא גרעסערע סוכה אונטן אין הויף.ָ האבן די קינדער ַפאר ַאלעמעןָ . אין די סוכה ַ
געארבעטַ האבן די קינדערלאנגע שעה'ן ָ מאס ,און ַפאר די סוכה ,גענוי לויט די ָ'האט געקויפט ווענט ַ געטוהן :מ ָ
זאל זיין אויפ'ן בעסטן אופן.
צו בויען די סוכה עס ָ
געזאגטַ ,אז
ָ אנגעקלאïט אויפ'ן טיר און
ַ האט ַא שכן ָפארטיג מיט'ן בויען די סוכהָ ,ווען זיי זענען שוין געווען ַ
פאדערט דעריבער קאר ,און ער ָ'ïארקירן' זיין ַ
געווארן אויף דעם שטח וואו ער טוט ַ
ָ ַא טייל פון די סוכה איז געבויט
האבן אים ïרובירט ערקלערן דארט די סוכה ,און עס אויפשטעלן ערגעץ ַאנדערש .די קינדער ָ 'זאל ַאוועקנעמען פון ָ
מ ָ
דארט די האלטן ָ לאזן ַזאל מוותר זיין און זיי ָ
ווי שווער ס'איז זיי ָאנגעקומען צו בויען די סוכה ,און געבעטן ער ָ
געזאגט,
ָ שארף
האט ַ גארנישט .ער ָ געוואלט הערן פון ָ
ָ האט ָאבער נישטפאר די ַאכט טעג פון יום טוב .יענער ָסוכה ַ
באר הפרשה -סוכות é
דארטן זייער סוכה .די קינדער האבן ָ 'אדם אוסר את שלו' ,ס'איז זיין שטח ,און ער גיט זיי נישט קיין רשות צו ָ
וואס ַארט דיך צו געזאגט ַאז עס איז ַא 'מידת סדום'ָ , ָ האבן ïרובירט זיך טענה'ן מיט'ן שכן ,און פון דעם איד ָ
האבן ַאפילו ïרובירט אויפווייזן ַאז לויט'ן קאר אין די ַאכט טעג פון יום טוב ערגעץ ַאנדערש .זיי ָ 'ïארקירן' דיין ַ ַ
האט ָאבער נישט דארט ַא חלק .ער ָ האבן ָ נאר ַאלע שכנים ָ דאס ָארט נישט צו איםָ , באלאנגט ָ דין אין שולחן ערוך ַ ַ
גארנישט. געוואלט הערן פון ָ ָ
פאר זיינע קינדערַ ,אז געזאגט ַ ָ קלאר
ָ האט דער טאטע ,וועלכער איז געווען ַא איד ַא צדיק, פון די אנערע זייטָ ,
פאר ַא צווייטן אידן ,און אויב זיי וואס איז גורם צער און עגמת נפש ַ ער וועט בשום אופן נישט זיצן אין ַא סוכה ָ
האבן אויפגעשטעלט און עס ַאריבערפירן וואס זיי ָ צעווארפן די סוכה ָ ַ דארפן זיי ווילן עסן מיט אים אין סוכהַ ,
האבן די קינדער אויפגעבויט ַאן ַאנדערע סוכה אויף ַא צווייטן ָארט אינעם הויף. ערגעץ ַאנדערש .בלית ברירה ָ
שטארקן 'זעץ' אין הויף. ַ האט מען ïלוצלינג געהערט ַא נאכטָ , מוצאי יום טוב )די ערשטע נאכט חוה"מ( ,אינמיטן ַ
שלאף אין ַא בהלה ,און ָאט זעען זיי דריי גרויסע שטיינער )ווי די ירושלימ'ער שטיינער(... ָ אויפגעשטאנען פון
ַ יעדער איז
געהאט ַאוועקגעשטעלט זיין ַ האטשטאק פונעם בנין צו דעם ָארט וואו דער שכן ָ ָ געפאלן פון ַא הויכן ַ וואס זענען ָ
וואלטן נישט ַאוועקגעפירט פון געווארן אויף ïיצלעך פון די שטיינער .אויב זיי ָ ָ קאר איז צעזעצט קאר ,און די ַ ַ
וואלט די מעשה געווען גאר אנדערש ,און ווער ווייסט דארטָ , געשלאפן ָ ָ וואלטן יעצט דארט זייער סוכה ,און זיי ָ ָ
האבן מוותר געווען וואס זיי ָ דארט לעבעדיג ,רח"ל .זעט מען ַאז אין זכות פון דעם ָ וואלטן ַארויס פון ָ אויב זיי ָ
געווארן פון ַא זיכערן טראגעדיע ה"י. ָ געראטעוועטַ לפנים משורת הדין ,זענען זיי
שטאקָ האט ַא שכן פון פערטן שטאקָ , ָ ïאסירט ַאן ענליכע מעשה ,אין ַא בנין פון פיר האט ַ אויך אין בני ברק ָ
האבן ָאבער נישט מסכים געווען, שטאקן ָ ָ פאר ַא סוכה .די שכנים פון די אונטערשטע 'ïארטש'ַ , געוואלט בויען ַא ָ ָ
דארט בויען ַא סוכה ,וועט עס ïסל'ען זייערע סוכות. דארט זייערע סוכות ,און אויב ער וועט ָ האבן ָ זאגנדיגַ ,אז זיי ָ ָ
פארבאשלאסן צו בויען זיין זוכה אין הויף פונעם בנין .ס'איז געווען ַ ָ האט דער שכן פון פערטן שטאק ַ בלית ברירה ָ
אראïגייןדארפן ַארויפקריכן און ַ ָ פאר יעדן לעפעל ָאדער טעלער א.א.וו ,.וועט מען ַ אים ַא גרויסע טירחא ,ווייל ַ
שטאק...
ָ פיר
פאר דעם שכן פון פערטן געזאגט ַ ָ האט געהאט ,און ָ ַ האט רחמנות שטאק ָ ָ איינער פון די שכנים אויפ'ן ערשטן
געהאט מיין סוכה ,און איך וועל בויען ַ האב 'ïארטש' העכער דעם ָארט וואו איך ָ שטאק ,דו קענסט בויען דיין ָ ָ
מיין סוכה אויפ'ן צווייטן זייט פון דעם בניןַ .אזוי זענען ַאלע געווען צופרידן.
גאנץ ארץ יאר תשע"ח .אינמיטן חול המועד ,זענען געווען גרויסע שטורעם ווינטן אין ַ ïאסירט אין ָ האט ַ דאס ָ ָ
ïאסירט דער גרויסער האט ַ דא ָ שטאט בני ברק ,און ָ ָ האבן אויך נישט איבערגעהיïט די שטארקע ווינטן ָ ַ ישראל .די
וואסדאךָ , שטאק ַא גרויסער ַ ָ געפאלן פון דריטן ַ דעמאלס איזָ געראטעוועט אידישע נפשות .פונקט ַ האט
וואס ָ נס ָ
געוואנדן צו אינדרויסן( אויף דעם ָארט וואו דער שכן פון ערשטן ָ 'ïארטש' )סוכות איז עס יאר דעם ָ גאנץ ָ דעקט צו ַא ַ
האט ער עס אריבערגעפירט צום צווייטן זייט. יאר זיין סוכה ,און היי יאר ָ האט ביז היינט געבויט יעדעס ָ שטאק ָ ָ
פאר ַא צווייטן ,ווען אין אמת'ן ,טוט מ'האט געטוהן ַא טובה ַ ָ מאל זעט עס אויס ווי פון דעם זעען מירָ ,אפט ָ
פאר זיך ַאליין. מען ַא טובה ַ
אמאל געבויט די סוכה מיט האט ער ַ ָ ווען דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע איז שוין געווען אויף דער עלטערָ ,
האט האט געזען די סוכהָ , הארעוואניע בכל פרטיה ודקדוקיה .ווען די רעביצין )וועלכע איז שוין געווען זיין זיווג שני( ָ ַ גרויס ָ
האט דער געזאגטַ ,אז לויט איר מיינונג ,איז אפשר בעסער צו בויען די סוכה ביים צווייטן עק פונעם הויףָ . ָ זי אים
האט ָאבער געוואלט .ווען די רעביצין ָ ָ האט
דארט וואו די רעביצין ָ 'חפץ חיים' צענומען די סוכה ,און עס געבויט ָ
מאן ַאז ער איז געווען גערעכט ,און האט זי 'מודה געווען' צו איר גרויסן ַ געזען די סוכה אויף איר נייעם ָארטָ ,
נאכאמאל
האט דער 'חפץ חיים' רואיגערהייט ָ ַ ָ געשטאנעןָ ...
ַ דארט וואו ס'איז פריער טאקע שטעלן די סוכה ָ מ'דארף ַ ַ
ïאסירט... גארנישט ַ וואלט ָ מאל ,גלייך ווי עס ָ צענומען די סוכה ,און עס אויפגעבויט צום דריטן ָ
האט געליטן פון דחקות ל"ע. זלאטשובער מגיד הרה"ק רבי מיכל'ע זי"ע ָ ָ באקאנט די מעשהַ ,אז דער עס איז ַ ַ
טאטן ,הרה"ק רבי יצחק'ל באקומען בירושה פון זיין גרויסן ַ האט ַ וואס ער ָ ïאר טייערע תפילין ָ געהאט ַא ָ ַ האט
ער ָ
האבן זאל ָ פארקויפן די תפילין ,כדי זי ָ זאל ַ מאל געבעטן ער ָ אסאך ָ האט אים ַ ַ דראהביטשער זי"ע ,און די רעביצין ָ ָ
האט ָאבער בשום אופן נישט מסכים פאר זייערע הונגעריגע יונגע קינדערלעך .רבי מיכל'ע ָ וואס צו געבן צו עסן ַ ָ
טאטן.באקומען בירושה פון זיין גרויסן ַ האט ַ וואס ער ָ פארקויפן די תפילין ָ געווען צו ַ
àé באר הפרשה -סוכות
âàèטæéà êéåà .
¨ øòñéåøâ à© æéà ñò ìééåå ,ä÷ãö ïìééè ïìééèøàô© úåëåñ áøò ò÷àè èâòìô ì"öæ ìàèéåå íééç
ïéà êéæ åö ïòîòðåöðééøà© ,'äôéñà' ïåô èééö éã ñò .èééìòîéøà¨ øàô
© ò÷ùåt éã
èééìòîéøà¨ ,úåëåñ áåè íåé ïåô âòè òìà© óéåà æéåä
ïáéæ éã ïåô ÷ìç à© ïòðòæ ééæ ïåà ,äøåú éðá íéðâåäî æà© ,(á"éô) 'äãåáòä ùøåùå ãåñé' øôñ ïéà èééèù ñò
.ïéæétùåà òâéìééä ìàæ¨ ùèðòî øòã ïòåå èééö éã æéà úåëåñ áøò
זלאטשוב נישט ָ גאנצן אומגעגנט פון האט זיך דערנענטערט ,איז אין ַ יאר ,ווען דער דער יום טוב סוכות ָ איין ָ
האבן ַא מהודר'דיגן געוואלט ָ
ָ האט ָאבער זייער זלאטשובער מגיד ָ באקומען ַא שיינעם אתרוג .דער הייליגער ָ געווען צו ַ
גאר שיינעם אתרוג, באקומען ַא ָ
באוויזן צו ַ האט ַ וואס ָ
דא ַא סוחר ָ האט געהערט ַאז ס'איז ָ
אתרוגַ ,אזוי ַאז ווען ער ָ
האטאסאך געלטָ , גאר ַ ַ וואס איז אין יענע צייטן געווען ָ פאר פופציג ריינישָ , פארקויפן ַ
און ער איז גרייט עס צו ַ
טאטן ,און געקויפט דעם שיינעם געהאט בירושה פון זיין ַ ַ האט וואס ער ָפארקויפט די תפילין ָ הרה"ק רבי מיכל'ע ַ
האט אים מזכה געווען מיט ַא מהודר'דיגן אתרוג .ער איז ַאהיימגעקומען לוסטיג און פרייליךַ ,אז דער אויבערשטער ָ
אתרוג אין יום טוב סוכות.
גאר ַאהאט ַאהיימגעברענגט ָ באמערקט ַאז ער ָ האט די רעביצין ַ ווען דער מגיד איז ַאריינגעקומען אין הויזָ ,
האט זי זיך געוואונדערט און אים מאנגל אין אתרוגיםָ , שיינעם אתרוג ,און וויסנדיג ַאז היי יאר הערשט ַא גרויסער ַ
האט איר מאן ָהאט גענומען ַאזוי פיל געלט צו קויפן דעם שיינעם אתרוג .איר הייליגער ַ געפרעגט פון וואו ער ָ
לאנגענאך אירע ַ פאר'ן אתרוג ...ערשט ָ דאס געלט ַ האט גענומען ָ געוואלט דערציילן פון וואו ער ָ ָ ָאבער נישט
פארקויפט די טייערע תפילין האט ַ הפצרות ,איז רבי מיכל'ע געווען געצוואונגען איר צו דערציילן דעם 'סוד'ַ ,אז ער ָ
האט זי אים ָאנגעשריגן, געווארן אין כעסָ ,
ָ דאס געהערט ,איז זי האט ָכדי צו קויפן דעם שיינעם אתרוג .ווען זי ָ
זאלסט לאנגע צייט בעט איך זיך ביי דיר דו ָ דאך ַאז שוין ַא ַאזא זאך .דו ווייסט ָהאסטו געקענט טוהן ַ ַ ווי ַאזוי ָ
קיינמאל נישט מסכים געווען ָ האסטטאטן כדי צו קענען שïייז די קינדער ,און דו ָ פארקויפן די תפילין פון דיין ַ ַ
האסטו ַאזוי לייכט דא ,כדי צו קויפן דעם אתרוגָ , כאטש עס איז געווען ַאן ענין פון 'פיקוח נפש' ,און ָ דערצוָ ,
אראïגעביסן דעם ïיטםַ ,אזוי ַאז דער געכאïט דעם אתרוג און ַ ָ ַ האט זי
פארקויפט די תפילין ...אין אויפרעגענישָ , ַ
געווארן...
ָ אתרוג איז ïסול
ווארט,
געזאגט ַא ָָ האט ער נישטהאט געטוהןָ , וואס די רעביצין ָ האט געזען ָזלאטשובער מגיד ָ ווען דער הייליגער ָ
האט אויפגעהויבן די הענט צום נאר ער ָ 'האט ַאפילו נישט דערקענט אויף אים ַא צייכן פון כעס און קïידאָ , מ ָ
געזאגט:
ָ הימל ,און
נאך
זאל איך ָ האב איך אויך נישט .נוָ , האב איך שוין נישטַ ,אן אתרוג ָ -רבונו של עולם ,די טייערע תפילין ָ
אריינפאלן אין כעס?...
ַ ַ
האטטאטע ָ דראהביטשער זי"ע ,און דער ַ ָ טאטן ,הרה"ק רבי יצחק'ל האט ער געזען אין חלום זיין ַ נאכטָ ,
יענע ַ
פארקויפן
איינהאלטן פון כעס ,איז געווען חשוב'ער אין הימל ,מער ווי דיין מסירות נפש צו ַ ַ דאס זיך געזאגטַ ,אז ָ
ָ אים
אסאך שלעכטע גזירות) ...געברענגט אין ספר געמאכט ַ ַ ַ האסטו בטלמיינע תפילין כדי צו קויפן דעם אתרוג .דורך דעם ָ
'תורת המגיד מזלאטשוב'(
פארטיילט ריזיגע סכומים האט ערב סוכות ַצאנזער רב בעל 'דברי חיים' זי"עָ , ט .עס איז ַ ַ
באקאנטַ ,אז דער הייליגער ַ
האט ער ָאבער האנטָ ,
האט ער געטיילט צדקה מיט ַא ברייטע ַ יאר ָכאטש אויך איבער'ן ָ
געלט פאר צדקה ,און ָ
דא ַא שענערע 'נוי סוכה' ,ווי די צדקה
געזאגט' :ס'איז נישט ָ
ָ האט
פאר סוכות .ער ָאסאך מער אין די טעג ַגעטיילט ַ ַ
וואס מ'טיילט ערב סוכות'.
ָ
באקאנט מיט זיין גדלות בתורה ,זייענדיג
ïאלאנסקי זצ"ל ,איז געווען ַ ַ
דער טעïליקער רב ,הגאון רבי שמשון אהרן ָ ַ
יארן .ער איז אויך געווען האט געוואוינט אויף די עלטערע ָאיינער פון די גדולי הïוסקים אין ירושלים ,וואו ער ָ
נויטבאדערפטיגע משïחות אין ַ פאר ָארימע און
זארגנדיג ַבארימט מיט זיינע מעשים טובים פון צדקה וחסד ,זיך ָ ַ
אמאל צווישן יום כיïור און סוכות ,ווען ער איז געזעסן און געענטפערט שאלות פון אידן וועגן די כשרותירושליםָ ַ .
געהאט
ַ האבן נישט
וואס ָ האט דער טעïליקער רב געהערט וועגן עטליכע ָארימע משïחות ָ פון זייערע אתרוגיםָ ,
וואס איז ַאריינגעקומען צו אים מיט ַא שאלה אדער האט געבעטן יעדן איינעם ָ קיין געלט אויף צרכי החג ,און ער ָ
באר הפרשה -סוכות áé
וואס איז ַאריינגעקומען צום טעïליקער פאר די ָארימעלייט .איינער פון די אידן ָ ווייזן א אתרוג ,בייצושטייערן געלט ַ
נאך ַאפילו נישט קיין געלט האט ָ ïלאגט זיך זייער אויף ïרנסה ,און ער ָ ָ פארענטפערט ַאז אויך ער האט זיך ַ רבָ ,
האט אויך נישט גענוג .מיר ווייסן פאר ַאנדערע ,ווען ער ַאליין ָ צו קויפן די ד' מינים ,איז ווי ַאזוי קען ער געבן ַ
געזאגט:
ָ האט דער טעïליקער רב אים דאך ַאז 'חייך קודמין'ָ . ָ
פאר די יאַ , האסט ָ וואס דו ָדאס געלט ָ דארפסטו געבן ָ נאר געלט צו קויפן די ד' מיניםַ , -אויב עס פעלט דיר ָ
ָארימע משïחות ,ווייל די ד' מינים קענסטו נעמען פון ַאנדערע אויף ַאן אופן פון 'מתנה על מנת להחזיר'ָ ,אבער
פארלאזן ַאפילו אייןהאבן פיש און פלייש אויף יום טוב ,און וועלן חלילה ַ ָ וואס וועט נישט ָ יענע ָארימע משïחה ָ
טרער צוליב זייער ָארימען מצב ,קען דאס מעורר זיין שרעקליכע קיטרוגים רח"ל אין הימל ,און מ'וועט זיך נויטיגן
אסאך רחמים און חסדים כדי ממתיק צו זיין דעם קיטרוג... גאר ַ ַ אין ָ
אמאל דעם האט ַ ָ טאקע 'ראוים הדברים למי שאמרם' .בדידיה הוה עובדא ,דער טעïליקער רב זצ"ל ַאלייןָ , ס'איז ַ
זאל אים געבן דעם לולב טאג פון יום טוב סוכות געבעטן פון איינעם פון די מתïללים אין ביהמ"ד ,ער ָ ערשטן ָ
שאקלען מיט זאל קענען יוצא זיין די מצוה פון ָ מיט'ן אתרוג אויף ַאן אופן פון ַא 'מתנה על מנת להחזיר' ,כדי ער ָ
האט נישט קיין אייגענע ד' מינים ,און פארוואס דער רב ָ האבן די מתïללים זיך אינטערעסירט ַ ָ די ארבעה מיניםָ .
האט גאר ַא שיינעם אתרוגָ ,אבער ער ָ געהאט ָ
ַ טאקעהאט דער טעïליקער רב ַ האבן געהערט ַאז ערב יום טוב ָ זיי ָ
מאל( ,און ער איז געהאט צום צווייטן ָ
ַ האבן חתונהא שכנ'טע )וואו די עלטערן ָ דאס געוויין פונעם הויז פון ַ דאן געהערט ָ ַ
אראïגעווארפן אויף
ָ האט בטעות ַ ָ דאס קליינע יונגל ָ האט ער געהערט ַאז ָ ïאסירטָ , האט ַ וואס עס ָ געגאנגען פרעגן ָ ַ
טאטע וועט האבן זייער מורא ַאז ווען דער ַ שטיף-פאטער ,און די מאמע און איר זון ָ ָ דער ערד דעם אתרוג פון זיין
באשטראפן
ָ שטארק בייזערן און ער וועט שטרענג ַ ַ ïאסירט ,וועט ער זיך האט ַ וואס עס ָ ַאהיימקומען און אויסגעפינען ָ
זיין שטיף-קינד.
זאלן געזאגט ַאז זיי ָ ָ האט זיי
אהיימגעגאנגען און געברענגט זיין אייגענעם אתרוג ,און ער ָ ַ איז דער טעïליקער רב ַ
האט גע'ïסק'ענט באזוכט ביי זיי אין הויז און געזען זיין אתרוג ,און ער ָ האט ïונקט ַ טאטןַ ,אז דער רב ָ פאר'ן ַ זאגן ַ ָ
זאל קענען יוצא זיין די מצוה האט אים געגעבן ַאן ַאנדערן אתרוגַ ,אז ער ָ ַאז עס איז נישט ראוי לברכה ,און ער ָ
פון נטילת ד' מינים כתיקונה...
הארץ פון מענטש ,ווייל דער אויבערשטער דאס ַ זאגט דער זוהר הקדושַ ,אז דער אתרוג איז ַאנטקעגן ָ אויף דעם ָ
)דאס מיינט ,מיט גוטע מידות( ,ווי אין ַא ריינעם מהודר'דיגן אתרוג ָאן פלעקן... ָ הארץגליסט מער אין ַא ריינעם ַ
זאליאר ַא ïרוטה צו ַא ïרוטה ,כדי ער ָ גאנצן ָ ïארן במשך פון ַ הרה"ק רבי מרדכי'לע נעשכיזער זי"ע פלעגט ש ָ
האט ער אמאל ווען ער איז געווען אויפ'ן וועג צו קויפן דעם אתרוגָ , האבן געלט צו קויפן ַא מהודר'דיגן אתרוגָ ַ . ָ
האט ïאסירט ,און דער איד ָ האט ַ וואס עס ָ האט ער אים געפרעגט ָ געהערט ווי ַא איד וויינט מיט ביטערע טרערןָ .
געענטפערט ,איך ארבעט פאר ïרנסה ַאלס בעל עגלה ,פירנדיג ïעקלעך און ַארטיקלען פון איין ָארט צום ַאנדערן.
האט הרה"ק רבי מרדכי'לע אïגעשטארבן און איך בין געבליבן ָאן קיין פרנסהָ . ָ דאס פערדל ïלוצלינג ָ ָאבער יעצט איז ָ
געזאגט ַא גרויסן ָ האט
דארפסמאן ָ
ַ האבן צו קויפן ַא ניי פערדל ,און דער ָ דארף ָ אים געפרעגט וויפיל געלט ער ַ
האט צוגעגרייט צו קויפן דעם אתרוג. סכום געלט ,כמעט וויפיל רבי מרדכי'לע ָ
וואס ער גאנצע געלט ָ דאס ַ האט ַארויסגענומען ָ געטראכט ,ער ָ ַ האט נישט צופיל אלזא ,דער הייליגער נעשכיזער ָ ַ ָ
פאר דעם ָארימען בעל עגלה .מיט די געציילטע ïרוטות דערלאנגט ַ
ַ האט צוגעגרייט צו קויפן דעם אתרוג ,און עס ָ
אהיימגעגאנגען מלא
ַ וואס איז כשר 'בדיעבד' ,און איז ַ האט ער געקויפט ַאן אתרוג ָ וואס זענען איבערגעבליבןָ , ָ
פאר זיינע בני ביתַ :אלע אידן וועלן יום טוב בענטשן אויף ַא מהודר'דיגן אתרוגָ ,אבער מיר וועלן זאגנדיג ַ שמחהָ ,
בענטשן אויף ַא שיין פערדל...
באקאנט ַאלס דער 'שרף' .ער איז ïאסירט ביי הרה"ק רבי אורי'לע סטרעליסקער זי"עַ ַ , האט ַ זאך ָ ַאן ענליכע ַ
האט דער רבי דאווענען שחריתָ , געווען אויף יום טוב סוכות ביים הייליגן רבי'ן ר' אלימלך פון ליזענסק זי"ע .ביים ַ
ר' אלימלך מרגיש געווען ברוח קדשו ַאז דעם סטרעליסקער'ס אתרוג שמעקט מיט ַא ריח פון גן עדן ...איז ער
האט דער סטרעליסקער דערציילט ַאז האט זוכה געווען דערצוָ . צוגעגאנגען צו אים און אים געפרעגט ווי ַאזוי ער ָ ַ
האט דער רבי ר' האט צוגעגרייט צו קויפן ַאן אתרוגָ . וואס ער ָדאס געלט ָ ארימאן ָ
ַ פאר ַאן ָ האט ַאוועקגעגעבן ַ ער ָ
געזאגט:
ָ אלימלך
âé באר הפרשה -סוכות
íéà èéî êéæ ïòééøô ééæ ïåà ,äëåñ éã ïåô ïèàù ¨ íòã ãåñé' øòã èáééøù (â"éô íù) èøà¨ øòãðà© ïà© óéåà
ïòðòæ ñàåå
¨ èééìòîéøà¨ éã øàô © èìééèøàô øò ïòåå éåå ïòæ øéà èòåå ,÷å÷ à© èéâ ,'äãåáòä ùøåùå
' 'äøåú éðáå íéðåâäיא. äåöî éã íéé÷î ïòðòæ ñàåå ¨ ïãéà éã ïòðòæ ñò áåùç
íéçøåà úñðëä ïåôי ïåà ìçåð ïòðòæ ééæ ,äëåñ éã ïéà
,äëåñ úëñî) ò"éæ ùåã÷ä ä"ìù øòã êéåà èáééøù éåæà© øòãðé÷ òøòééæ ïåà êéæ øàô © úåøéç ïåà äìåàâ éã ìéçðî
ìàæ
¨ ùèðòî øòã ,æéà ììë øòã æà© (ç ,äåöî øð à© íéà óéåà èäåø äðéëù éã .íìåò úåøåãì ééæ êàð ¨
,äëåñ ïéà ïòîå÷åöðééøà© 'ïéæéôùåà' éã ïãàìðééà
© èùøò åö éã ïåà ,äëåñ éã ïåô ïèàù ¨ ïéà èöéæ øò ,âàè
¨ ïöðàâ
©
èééìòîéøà¨ éã øàô© òéöøàô à ïáòâ øò ìàæ ¨ êàðøòã
¨ ïåà øòèðåà íéà èéî ïòâðòøáøàô © ïòîå÷ úåáà òâéìééä
פארשטיי איך שוין ווי ַאזוי ַאן אתרוג ,אויך אויב עס איז 'בדיעבד' ,קען שמעקן מיט ַא ריח פון גן עדן... -יעצט ַ
פארוואס
זאגן צו די גוים וואס זיי וועלן טענה'ן ַ ָזאגט )ע"ז גַ (.אז לעתיד לבוא וועט דער אויבערשטער ָ י .די גמרא ָ
פאר זיךוואס רופט זיך 'סוכה' ,גייט און בויט ַדא ַא 'מצוה קלה' ָ'האט זיי נישט געגעבן די תורהַ ,אז עס איז ָ מ ָ
זאל זיין זייערמאכן עס ָדאך ,און דער אויבערשטער וועט ַ סוכות .וועט יעדער גוי גיין און בויען ַא סוכה אויפ'ן ַ
הייסַ ,אזוי ווי אין חודש תמוז ,און אלע גוים וועלן צושטויסן זייער סוכה און ַארויסגיין דערפון.
דאך'? איז דער תירוץ ,ווייל זייפארוואס עïעס וועלן די גוים בויען סוכות 'אויפ'ן ַ
זאגן די ספרים בדרך מליצהָ ַ , ָ
)וואס
ָ דארט קענען ַאריינקומען מיטעסןָ ...אבער אידן בויען זייערע סוכות אין הויף
זאלן ָ ווילן נישט ַאז די ָארימעלייט ָ
דארט ַא סעודה. זאל קענען ַאריינקומען אין סוכה און עסן ָ פאר יעדן איינעם( ,כדי ַאז יעדער ָ
ïלאץ ַ
ַ איז געווענליך ַאן ָאפען
aA
cמן הבאר c
לאנגע שעה'ן און זוכט ַא אמאל געזען ווי איינער פון זיינע חסידים שטייט ַ האט ַ ָ
איינער פון די צדיקים ָ
נאר 'מדרבנן'( .פון דער
דאן ָטאג יום טוב איז ַ
שאקלען לולב אין צווייטן ָ מהודר'דיגן אתרוג סוכות שחל בשבת )ווען ָ
דאס ָ
האט יענער נישט ַאזוי מקïיד געווען מקיים צו זיין דעם מאמר חז"ל )פסחים קטַ (.אז יעדער ַאנדערער זייטָ ,
טאטע איז מחויב צו דערפרייען זיינע בני בית און די קינדער אין יום טוב) ...זע שולחן ערוך או"ח סי' מאן און ַַ
פאר די ווייבער ,קויפט מען קליידער און
פאר די קליינע קינדער ,גיט מען זיסקייט און ניסלעך ,און ַ
תקכט ,ס"ב ,ווי ַאזוי מ'דערפרייט זייַ .
געזאגט צו דעם חסיד:
ָ האט דער צדיק
צירונג ,לויט וויפיל מ'קען זיך ערלויבן(ָ .
פארוואס זעסטו נישט מקיים צו זיין ַא מצוה מן התורה?...
פארנומען מיט ַא מצוה דרבנןָ ַ , -דו ביזט ַ
ַא מורא'דיגע מעשה ווערט דערציילט וועגן דעם גאון בעל 'חפץ חיים' זי"עַ ,אז אין צייט פון דער ערשטער
באקומען קיין סנאבסק ,איז נישט געווען צו ַ ָ שטאט
ָ וועלט מלחמה ,ווען ער איז געווען אין גלות אין דער רוסישער
האט ער יוצא געווען יאר פריער ,און בלית ברירה ָ באקומען ַאן אתרוג פון ַא ָ האט ַאתרוגים .דער 'חפץ חיים' ָ
געמאכט די ברכה אויף די 'ארבעה מינים'ָ ,אבער ַ האט ערדערמיט די מצוה פון ארבעה מינים .יום טוב אינדערפרי ָ
זאגנדיגַ ,אז ער וועט דערמיט גורם זיין געוואלט נוצן די ַארבעה מינים פאר די 'נענועים'ָ ,
ָ האט ער נישט ביי הללָ ,
האבן
מאכן 'נענועים'ָ ,אבער זיי ָ פאר די ַאנדערע מתïללים אין ביהמ"ד ,וועלכע ווילן אויך ַ צער און חלישות הדעת ַ
פאר ַאנדערע רירט ָאן עשין און לאוין פון דער נישט די ארבעה מינים .גורם צו זיין ַא צער און חלישות הדעת ַ
פארט,טאקע ַאן ַאלטער הייליגער מנהגָ ,אבער ָ נאר ַא מנהג ַ -
מאכן די 'נענועים' איז ָ
וואס צו ַתורה ,אין דער צייט ָ
מאכן די 'נענועים') ...החפץ חיים חייו ופעלו' ,ח"ג ,ע' תתקכב(
באגיין ָאן צו ַ
נאר ַא 'מנהג' ,און ממילא ,קען מען זיך ַ ָ
טאג פון יום טוב סוכות ,ווען עס איז די 'אושפיזא' פון אברהם ע"ה, דאס איז סïעציעל גילטיג אין ערשטן ָ יאָ .
דער ערשטער גרויסער מכניס אורחים.
טאג יום טוב, גאסט דעם ערשטן ָ האבן ַא ַ שטארק מקïיד געווען צו ָ ַ האט
הרה"ק רבי אליעזר'ל דזיקובער זי"ע ָ
יאר זענען נישט געווען קיין געסט ,און דער דזיקובער רב ווען עס איז די אושפיזא פון אברהם אבינו ע"ה .איין ָ
האט נישט וואס ָארימאן ָ
ַ גאס זוכן ַאן ָ זאל ַארויסגיין אויפ'ן ַ
האט געהייסן זיין זון ,הרה"ק בעל 'אמרי נועם' זי"ע ,ער ָ ָ
ארויסגעגאנגען
ַ פאר די סעודה .איז דער 'אמרי נועם' ַ איינלאדן צו קומען צו אים אין סוכה ַַ וואס צו עסן ,און אים
ָ
האט ער וואלגערט זיך אין די מיסטןָ . וואס ַ געטראפן ַא שיכור ָ
ָ האט ערלאנגע זוכענישן ָ נאך ַ
ארימאן ,און ָ
ַ זוכן ַאן ָ
באר הפרשה -סוכות ãé
,äåöî éã ïééæ åö àöåé ,äëåñ ïéà èöéæ'î úòùá ïáàä ¨ ééá èùéð èàä øò áéåà ïåà ,ùéè ïééæ íåøà© ïöéæ ñàåå ¨
¯ 'íëéúåøåã åòãé' ïòîì ,êàã ¨ èâàæ ¨ ÷åñt øòã ìééåå éã åö ïñò éã ï÷éù øò ìàæ ¨ ,íéçøåà ïéé÷ ùéè ïééæ
.äëåñ ïéà ïöéæ ééæ æà© 'ïñéåå' ïìàæ
¨ úåøåã òøò÷ðò ñò ñàåå¨ ÷ìç øòééæ æéà ñàã ¨¨ ìééåå ,íééäà© èééìòîéøà
÷.ééæ èîå
æéà äëåñ úåöî ø÷éò øòã ìééåå íòã áéìåö æéà ñàã ¨
© ùèðòî íòðéà äðåîà ïòâðòøáåöðééøàיבìàæ øò ,
למען ידעו דורותיכם -עיקר מצות סוכה איז ַאריינצוברענגען
ñàåå
¨ øòã æéà øò æà© ,ïòèùøòáéåà íòã ïéà ïáééìâ אמונה
יג
ïòåå . èìòåå òöðàâ éã èøéô øò ïåà ïôàùàá èàä
© © © ¨
"åáùé ìàøùéá çøæàä ìë íéîé úòáù åáùú úåëåñá
ãáòùî øò èàä ¨ ,èìàååòâ
¨ èàä¨ øòèùøòáéåà øòã
úåëåñá éë íëéúåøåã åòãé ïòîì ,úåëåñá
,íééøöî éã ïåô èðòä éã øòèðåà øòãðé÷ òùéãéà ïòååòâ
,íéøöî õøàî íúåà éàéöåäá ìàøùé éðá úà éúáùåä
ïòîåðòâñéåøà© ééæ øò èàä ¨ ,èìàååòâ
¨ èàä
¨ øò ïòåå ïåà
.(âî¯áî ,âë àø÷éå) "íëé÷åìà 'ä éðà
ïééèùøàô © ùèðòî øòã èòåå éåæà© .íéøöî úåìâ ïåô
æà© ïåà ,íéà èéî èåè øòèùøòáéåà øòã úåáåè ìéôéåå èàä'î ¨ áéåà ñàåå ¨ ,äøåú øòã ïéà úååöî àã ¨ ïòðòæ ñò
øòã .äáåè ïééæ øàô © æéà ,íéà èéî èøéñàt © ñàåå
¨ ñòìà© ïòååòâ íéé÷î èàä'î ¨ ïòåå èàäòâ
© ïòðéæ ïéà èùéð
..."èðòä òèåâ" ïéà âéáééà êéæ èðéôòâ ùèðòî ïåà ,äåöî éã ïòååòâ àöåé èùéð ïòî èàä ¨ ,äåöî éã
,äåöî éã àöåé àé ¨ æéà ïòî ñàåå úååöî àã ¨ ïòðòæ ñò
©åòãé ïòîì' ÷åñt ï'ôéåà ,ì"æ í"áùø øòã èáééøù éåæà
åö íéé÷î èàäòâ © ïòðéæ ïéà èùéð èàä'î¨ ©áéåà åìéôà
áàä¨ êéà æà© ,ïò÷ðòãòâ èìàæ ¨ øéà éãë :'íëéúåøåã
.(èøàã
¨ íé÷ñåt éã ïéà ïåà ,'ñ 'éñ ç"åà ò"åù òæ) äåöî éã ïééæ
,øà驨 âéöøòô øáãî ïéà øòãðé÷ òùéãéà èöòæòâðééøà
ïáéåì øéà èòåå éåæà© ïåà .äìçð ïà© ïਠïåà áåùé à© ïਠæà© (äëøú 'éñ ùéø) ç"á øòã èâàæ ¨ ,äëåñ úåöî ééá
êééà èàä ¨ øò ñàåå ¨ ïòèùøòáéåà íòã ïò÷ðàã © ïåà ïòðéæ ïéà óøàã'î © æà© äãåî æéà øòðééà øòãòé
טאטן איןהאט אים געברענגט צו זיין ַ האט נישט וואו צו עסן די סעודת יום טוב ,און ער ָ פארשטאנען ַאז יענער ָ
ַ ַ
האט דאן געשמאקע מאכלים לכבוד יום טוב' ,ברבורים ושליו ודגים'ָ . ַ 'האט אים געגעבן צו עסן ַאלע סוכה ,וואו מ ָ
נאר מיטïארשויןָ ...געזאגט :ביי אברהם אבינו ע"ה זענען די געסט נישט געווען בעסער ווי דער ַ ָ דער דזיקובער רב
דארפןנאר נישט געפינען .מיר ַ זאל זיך ָ
גאסט ,אין וועלכן מצב ער ָ האט ער ַאריינגענומען יעדן ַ גוטהארציגקייט ָ
ַ זיין
האט זיך געפירט. טאג ,די אושפיזא פון אברהם ,גיין אין זיינע וועגן ,און זיך פירן ַאזוי ווי ער ָ כאטש אין דעם ָ ָ
נאר ער ווייסטנאר גלייבט דער מענטשָ , באקאנטַ ,אז 'ידיעה' איז ַא העכערע מדריגה ווי 'אמונה' .נישט ָ יב .עס איז ַ ַ
זאגט דער ïסוק ,למען 'ידעו' דורותיכם ,ווייל דורך מצות סוכה קען מען קלאר ַאז עס איז ריכטיג .אויף דעם ָ ָ
צוקומען צו די העכסטע מדריגות אין אמונה ,ביז צו די מדריגה פון 'ידיעה'.
וואס זיצט אין סוכה לשם שמים ,שïירט די עצם ַאזוי שרייבט דער 'קרן לדוד' )מועדים ,סוכות ,אות יב( ַאז דער ָ
האבן
קלאר ַאז מיר ָָ פלאם פייער .ער שïירט די הארה פון דער מצוה ,ער ווייסט ַ קדושה מיט ַא התלהבות און
זוכה געווען ַארומגענומען צו ווערן פון די ענני הכבוד' .ואי אפשר להסביר הדברים להבינם' -מ'קען דאס נישט
דאס ַאלעס איז ריכטיג. פארשטייט ער ַאליין ַאז ָ מסביר זיין ...נאר אויב דער מענטש איז קלוגַ ,
דאס לשון 'צל' ַ -א ָ
שאטן ,ווי מאל ביי סוכהָ , סאך ָ פארוואס מיר געפינען ַא ַ
ָ יג .מיט דעם ,קען מען פארשטיין
וואס איז נידעריגער פון 20איילן ,זיצט ער זאגט )סוכה בַ (.אז ווען דער מענטש זיצט אין ַא סוכה ָ די גמרא ָ
שאטן פון די סוכה .אויך אין זוהר הקדוש )ח"ג ,קג (:ווערט די סוכה ָאנגערופן 'צילא 'בצל סוכה' ,אונטער דעם ָ
דא ַא מציאות אויף דער דאס איז ַא רמזַ ,אז ïונקט ַאזוי ווי עס איז נישט ָ שאטן פון אמונהָ . דמהימנותא' -דער ָ
אומטיילבארער חלק פון מענטש(ַ ,אזוי איז אמונה ַאן
ַ שאטן איז ַאן
ָ שאטן )דער
ָ וועלט צו שטיין ַאנטקעגן די זון ָאן די
זאגטדאס עצם לעבן ,ווי דער ïסוק ָ גאנצן מציאות פון לעבן פון מענטש .די אמונה איז ָ אומטיילבארער חלק פון ַ
ַ
'שאטן' פון די סוכה
ָ )חבקוק ב ,ד( 'וצדיק באמונתו יחיה' .דער צדיק לעבט מיט זיין אמונה .וועגן דעם זיצט מען אין
וואס איז 'למען ידעו דורותיכם', ווען מ'זיצט אין סוכה ,צו געדענקען ַאז דער ïנימיות'דיגער תוכן פון זיצן אין סוכהָ ,
'שאטן' ' -ה' צלך'.
ָ איז ַאזוי ווי דער
åè באר הפרשה -סוכות
ïåô ø÷éò øòã .èééö òãòé ïéà ïùéðòôøòãàá ©© òðééæ òìà íòìà© èéî ìåô ïòðòæ ñàåå
¨ øòæééä ïåà ,äìçð éã ïáòâòâ
íòã æà© ùèðòî íòã ïòðàîøòã åö ,æéà äëåñ úåöî ïééî èéî' ,ïèëàøè
© èùéð øéà èòåå éåæà© ïåà .ïèåâ
áéìåö ïåà .íéà øòáéà ïáòååù ï÷ìàåå ¨ ñ'ïòèùøòáéåà .'ïâòîøàô
© òöðàâ ñà㨠èëàîòâ
© êéà ïáàä
¨ çë íòðòâééà
,ïìééà 20 ïåô øòëòä æéà ñàåå ¨ äëåñ à© ìåñt æéà íòã
ïèàù¨ íòã øòèðåà ùèðòî øòã èöéæ ñìàîòã ¨ ìééåå
ñôãð ,äëåñ 'ñî íåéñ) ì"öæ "øðì êåøò" ìòá ïåàâ øòã
äëåñ à© æà© äëìä éã óéåà èâàæ ¨ (àúëñîä óåñá
.êëñ ïåô ïèàù ¨ íòã øòèðåà èùéð ïåà ,èðòåå éã ïåô
àøîâ éã ñàåå
¨ ,ìåñô æéà ïìééà 20 ïåô øòëòä æéà ñàåå¨
ïééæ æà© ïééà êéæ èãòø ñàåå¨ øòã æà© ,æîø à© æéà ñàã
¨
äëåñ éã ïòåå ìééåå ,øàôøòã
© íòè íòã ïà¯èéâ
¨ )(.á äëåñ
èùéð øò æéà ,äæä íìåò ïåô íéðéðò ïåô èîå÷ óìéä
ïèàù
¨ íòã øòèðåà ïòî èöéæ ,ïìééà 20 ïåô øòëòä æéà
ïòèùøòáéåà íòã øàôיד.
© èâéìéååàá
©
øòã ïåô ïèàù
¨ íòã øòèðåà èùéð ïåà ,èðòåå éã ïåô
.äëåñ
áùå ,òá÷ úøéãî àö' (.á äëåñ) ì"æç ïâàæ ¨ íòã óéåà
ò"éæ 'úîà úôù' ìòá ÷"äøä éåå ,'éàøò úøéãá íåøà© ïòìâðéø ñàåå¨ èðòåå éã ,"øðì êåøò" øòã èâàæ ¨
úãî àåä äëåñä úåöî' ("úåöî" ä"ã ,ä"îøú úåëåñ) èâàæ
¨ ¨ ,äæä íìåò éðéðò óéåà æîøî ïòðòæ äëåñ éã
ñàåå
æðåà èîå÷ äëåñ ïåô äåöî éã .'êøáúé íùäá ïåçèáä ùèðòî øòáਠ,ïèðåà ïåô ùèðòî íòã íåøà© ïòîòð
,ïòèùøòáéåà íòã ïéà ïåçèá ïåô äãî éã ïòðøòì åö èñééåå øò ìééåå ,ïâéåà òðééæ óéåà èáééä ,ìëù èàä
¨ ñàåå
¨
êéæ ìàæ
¨ ùèðòî øòã .'òá÷ úøéãî àö' ,ïâàæ ¨ ì"æç éåå ,èñééä ñàã
©¨ .'êëñ' øòã æéà äëåñ éã ïåô ø÷éò øòã æà
óéåà øàð¨ ,íåèëééø íòðòâééà ïééæ óéåà ïæàìøàô
¨ © èùéð øò ïåà ,íéà óéåà âéåà ïà© èìàä © äðåéìòä äçâùä éã
ïòèùøòáéåà íòãטוïîæ' úåëåñ æéà íòã ïâòåå ïåà . åö¯èìòèù àåä êåøá øòèùøòáéåà øòã æà© èáééìâ
האלט מען דעם אתרוג איבערגעדרייט )או"ח סי' תרנ"א, יד .די ïוסקים שרייבןַ ,אז ווען מ ַ
'מאכט די ברכה אויפ'ן לולבַ ,
ארא ,'ïאיז ַא שעת וואס איז 'מיט'ן ïיטום ַ ָ
דאס לערנט אונזַ ,אז ווען דער מענטש געפינט זיך אין ַא מצב ָ ס"ד(ָ .
מאכן די ברכה ...ווייל מ'גלייבט ַאז ַאלעס איז לטובה ,און ַאלעס וועט ווערן איבערגעדרייט צום גוטן. הכושר צו ַ
מאכן 'נענועים' ביי הלל ,ווי עס ווערט גע'ïסק'ענט אין שולחן ערוך )סי' דאס איז אויך מרומז אין דעם מנהג צו ַ ָ
זאגן די ווערטער 'הודו לה'' ,און דער 'משנה ברורה' ברענגט שאקלען דעם לולב ביים ָ תרנ"א ,ס"ח( ַאז מ'פירט זיך צו ָ
ווארט .קומט אויסַ ,אז ווען זאגן איין ָ
זאל מען ָמ'שאקלט דעם לולב אויף איין זייטָ , ָ מאל ווען
)שם סקל"ז( ַאז יעדעס ָ
זאגט מען מ'שאקלט אין דער ריכטונג 'אונטער זיך'ָ , ָ ווארט 'לעולם' ,און וועןדאס ָ זאגט מען ָ 'אראָ ,'ï
'שאקלט ַ ָ
מ ָ
זאל ער 'אראָ 'ïאדער 'פון אונטן'ָ ...
דאס קומט צו לערנען דעם מענטשַ ,אז אויב ער געפינט זיך חלילה ַ ָ 'חסדו'ָ .
פארלאזט.
האט דער אויבערשטער אים נישט ַ ָ אזא מצבָ , ַאלץ געדענקען ַאז 'לעולם חסדו' ...און אויך אין ַ ַ
מאכט זיין סוכה וואס ַזאגט )סוכה ט' (:העושה סוכתו תחת האילן כאילו עשאה בתוך הבית' .דער ָ טו .די משנה ָ
דאזיגע צוויי ïסול'ע זאגן די ספריםַ ,אז די ָ
וואלט עס געבויט אין הויזָ . אונטער ַא בוים ,איז גלייך ַאזוי ווי ער ָ
דאך כדי צוצוברענגען סוכות )'תחת האילן' ,און 'בתוך הבית'( זענען ענליך אין זייער מהות .דער תכלית פון מצות סוכה איז ָ
'אן ַא הפסק' ,צו דארף די סוכה זיין אונטער דעם הימלָ , באשעפער ,און וועגן דעם ַ דעם מענטש צו אמונה אינעם ַ
פארלאזן
זאל זיך נישט ַ ָ באשעפער ברוך הוא ,ער ָ נאר אויף דעם ַ דארף זיין ָאנגעוויזן ָלערנען דעם מענטש ַאז ער ַ
נאר ער אויף זיין אייגענעם כחַ .אזוי ַארום וועט ער נישט זוכן שוץ אונטער זיין 'הויז' ָאדער אונטער זיין 'בוים'ָ ,
וואס שיינען אויפ'ן הימל ,און זיי שיינען ַאריין אין
פארלאזן אויף דעם אויבערשטען ,און זוכן די שטערן ָ וועט זיך ַ ָ
די סוכה פון יעדן איד.
מ'זאל קענען זען די שטערן ָ אויסגעהאלטן
ַ זאגט דער ירושלמי )סוכה פ"ב ,ה"ג( ַאז לכתחילה איז מער צוליב דעם ָ
פון די סוכה ,ווייל ַאזוי וועט דער מענטש טרעפן די לעכטיגקייט פון אמונה 'מתוך החושך' -פון דער פינצטערניש.
געזאגט
ָ האט זיין טאטע ,הרה"ק בעל 'קדושת יום טוב' זי"ע ,אים מסאטמאר זי"עָ ,
ַ ַ ביי די חתונה פון הרה"ק
געזאגט :מ'שטעלט די חוïה אונטער ָ האט דער 'קדושת יום טוב' פאר די חוïה .צווישן ַאנדערןָ , דברי התעוררות ַ
זאגט )סוכה ב (:אויף דעם ïסוק )ישעיה ד ,ו( 'וסוכה תהיה דערפאר ,ווייל די גמרא ָ
ַ זאגן ַא טעם דעם הימל .קען מען ָ
זאגן 'וחוïה תהיה לצל יומם' ,און די גמרא פירט אויסַ ,אז געדארפט ָ
ַ וואלט דער ïסוק לצל יומם'ַ ,אז באמת ָ
באר הפרשה -סוכות æè
שאטן ,און וועגן דעם איז עס ïסול ארויס פון דעם 2לימודים )מ'לערנט אויך ַארויס ַאז די סוכה ַ
דארף קענען דינען ַאלס ַא ָ מ'לערנט ַ
אויב עס איז העכער ווי 20איילן ,עיי"ש(.
סאטמארער רבַ ,אז מ'קען פארשטיין די שייכות ַ געזאגט צו זיין זון ,דעם חתן ,דער ַ ָ האט דער 'קדושת יום טוב' ָ
דאס איז ַא רמזַ ,אז דאך זיין 'תחת כיïת הרקיע' -אונטער דעם הימלָ . דארף ָ פון סוכה צו חוïה ,ווייל די סוכה ַ
זאל וויסן ַאז ַאפילו ַא קלייניגקייט דארף דער מענטש אויפהייבן זיינע אויגן צום הימל ,און ער ָ ïאסירונגען ַ ביי ַאלע ַ
טאקע זאגט ַ 'האט נישט קודם אויסגערופן וועגן דעם אין הימל .און ַאזוי ָ ïאסירט נישט אויף דער וועלט ,אויב מ ָ ַ
האט ַא געדאנק ַאז די וועלט ָ ַ זאל ַארויסגיין פון דעם די גמרא' :צא מדירת קבע ושב בדירת עראי' -דער מענטש ָ
זאל געדענקען ַאז עס איז נישט מער ווי ַא 'דירת עראי' ,און דעריבער איז דער עיקר צו 'קביעות' ביי אים .ער ָ
גלייבן ַאז ַאלעס ווערט געפירט פון הימל.
דא ַא הפסק און ַא 'חציצה' דאס זעלבע איז מיט די חוïה .מ'שטעלט די חוïה אונטער דעם הימל .עס איז נישט ָ ָ
דאך אויפשטעלן ַא לעכטיגע פאר דעם חתן ,דו גייסט ָ צווישן די חוïה און דעם הימל .מיט דעם וויל מען מרמז זיין ַ
אידישע שטובַ ,א בית נאמן לה' ולתורתו .הייב-אויף דיינע אויגן צום הימל ,וועסטו וויסן ַאז דער איינציגער אויף
באשעפער אין הימל. פארלאזן ,איז דער ַ וועמען דו קענסט זיך ַ ָ
סאטמארער רב:
ַ האט אויסגעפירט צו זיין זון ,דעם חתן ,דער ַ דער 'קדושת יום טוב' ָ
טאטעָ ,אדער אויף דיין שווער ,א.ד.ג .נישט פארלאזסט זיך אויף מיר ,דיין ַ טראכטן ַאז דו ַ ָ ַ זאלסט נישט -דו ָ
פאטער וועלכער שïייזט מיט זיין גרויסן חסד דערבארימדיגער ָ ַ נאר דער אויבערשטער ,דער מיר וועלן דיך שïייזןָ ,
גאנצע וועלט .ער וועט דיר געבן אלעס וואס די דארפסט אין יעדער צייט )ויהי לפלאַ ,אז דער 'קדושת יום טוב' זי"ע די ַ
טאקע נישט געקענט שטיצן מיט ïרנסה(. האט אים ַ סאטמארער רב זי"עַ ,אזוי ַאז ער ָ ַ נאך די שבע ברכות פון ַ געווארן תיכף ָָ טאקע נסתלק איז ַ
האט געהערט די מעשה פון דעם בעל האבן געהערט פון ַא גוטן ידיד אונזערעַ ,א חשוב'ער אידַ ,אז ער ָ מיר ָ
האט אינמיטן יונגערמאןַ ,א תלמיד חכם בן תלמיד חכם ,בן בנו של תלמיד חכם ,וועלכער ָ ַ העובדאַ ,א חשוב'ער
ווייטאג .וויסנדיג ַאז זיין מאמע ,וועלכע וואוינט אין ָ שטארקע ציין ַ פארמיטאגï ,לוצלינג געשïירט ָ סדר הלימוד ַ
ציין-ווייטאג אויף ַא וואונדערליכן אופן ,איז ער ַארויס פונעם ָ בארואיגט וואס ַ האט ַא וואונדערליכע 'ïיל' ָ ביתרָ ,
זאל אים שיקן דעם פארבונדן צו דער היים פון זיינע עלטערן ,בעטנדיג פון זיין מאמע זי ָ היכל פון 'כולל' ,און זיך ַ
צוריקגעגאנגען לערנען. ַ מעדיצין צו זיין 'כולל' אין ירושלים ,און איז
פארבונדן האט ער זיך ַ נאך ַאלץ נישט ָאנגעקומען פון ביתרָ , האט געענדיגט לערנען ,און דער מעדיצין איז ָ ווען ער ָ
האט זי געענטפערט ווייטאגָ .
ָ פאר זיין ציין האט אים געשיקט דעם מעדיצין ַ מיט זיין מאמע ,און געפרעגט אויב זי ָ
דאס איז זיין ארבעט ,צו פירן ïעקלעך פון איין ָארט צום וואס ָ האט עס געשיקט מיט ַא 'מעסענדזשער' ָ יא ,זי ָ ַאז ָ
באשטעלטן געזאגט ַאז עס שוין ָאנגעקומען צום ַ ָ האט טעלעפאנירט דעם 'מעסענדזשער' ,און יענער ָ ָ האט ער ַאנדערןָ .
האט דער שליח באקומען דעם מעדיצין"ָ ... קיינמאל נישט ַ ָ דאך האב ָ געזאגט" ,איך ָ ָ יונגערמאן
ַ האט דער ַאדרעסָ ...
האב עס אים מ'האט מיר געגעבן ,און איך ָ ָ וואסטעלעפאן ָ
ָ פארבונדן מיט דעם האב זיך ַ געענטפערט" ,איך ָ
איבערגעגעבן"...
טעלעפאן,
ָ געהאט ַא 'טעות' מיט איין נומער פונעם ַ האטהאט זיך ַארויסגעשטעלטַ ,אז דער שליח ָ אלזא ,עס ָ ַ ָ
טעלעפאן וואו דער לעצטער נומער איז געווען איין נומער ָאïגערוקט פון דעם ָ פארבונדן מיט'ן ַא האט זיך ַ ער ָ
וואס לערנט אין ַא דערנעבנדיגער יונגערמאן ָ
ַ יונגערמאן ...נו ,דער מעדיצין איז ָאנגעקומען צו ַא ַ נומער פון אונזער
באדאנקט דעם שליח מיט'ן האט ַ ַ יונגערמאן לערנט ,און די מעשה איז געוועןַ ,אז ער ָ ַ כולל פונעם כולל וואו אונזער
אויסהאלטן,
ַ ווייטאג ,ממש נישט צום ָ שטארקע ציין ַ אנגעכאïט ַא
ַ האט אים ָ הארץ ,דערציילנדיגַ ,אז לעצטנס ָ גאנצן ַ ַ
דערבארים דיך אויף מיר און נעם ָאן ַ טאטע אין הימל, האט מתïלל געווען צום אויבערשטען :טייערער ַ און ער ָ
גאנצן וואס שטעכט מיין ַ ווייטאג ָ
ָ וואס פריער ַא מעדיצין איינצושטילן דעם שרעקליכן מיין בקשה ,און שיק מיר ָ
פאר אים א 'האט ַ געמאלדן ַאז מ ָ ָ טעלעפאנירט צו אים און אים ָ האט מען קערïער ...אין יענער מינוט ממשָ ,
געווארן...
ָ האט ער עס גערן גענומען ,און עס איז אים בעסער ווייטאגָ ...
ָ פאר ציין ספעציעלע 'פיל' ַ
האסטו נישט אין ïאסירט? ...ווי ַאזוי ָ האט דער נס ַ געטראכט ,ווי ַאזוי ָ ַ האסטווואס ָמ'האט אים געפרעגטָ , ָ ווען
'האב
געזאגט ,כ ָָ יונגערמאן געענטפערט" :דעם אמת ַ האט דער דא איז געשעהן עïעס ַא טעות?ָ ... ַאכט גענומען ַאז ָ
אראïגעפירט פון זינען"... האבן מיך ïשוט ַ ָ ווייטאג ָ
ָ געטראכט ...מיינע יסורים פון די ציין ַ נישט
æé באר הפרשה -סוכות
האט געברענגט די ישועה דא געזען ,ווי דער אויבערשטער ָ מ'האט ָָ וואס
אויסער די וואונדערליכע השגחה ïרטית ָ
עטוואס לייכטערן אופן( ,אוןָ ווייטאג' )אויף ַאן
ָ באקומען ַא 'ציין האט ַ יונגערמאן ,אויף ַאן אופן ַאז ַא צווייטער ָ ַ פאר דעם ַ
פאר
וואס וועט ָאנקומען ַ טעלעפאניש מיט זיין מאמע ,וועלכע וועט אים שיקן ַא מעדעציןָ , ָ פארבינדן זאל זיך ַ דער ָ
טעלעפאן-נומערן זענען געווען ָ נאך מער :זייערע וואס לערנט אין ַא דערנעבנדיגן בנין .....און ָ יונגערמאןָ ,
ַ דעם צווייטן
הארצן,צוגאב דערצו ,אויך דעם כח פון תפילה פון טיפן ַ ָ וואונדערליך ענליך איינער צום ַאנדערן ...לערנען מיר אין
האט דער 'מסïר' פון די מעשה צוגעלייגט בדרך מליצהַ ,אז מ'קען אפשר און מיט ַאן אמת'ע כוונהָ .אבער לענינינוָ ,
יונגערמאןָ ,אבער ער(
ַ )טאקע ַא חשוב'ער ַ יונגערמאן
ַ וואס דער ערשטער זאגןַ ,אז דער חילוק צווישן ביידע יונגעלייט איזָ , ָ
פארלאזט אויפ'ן אויבערשטען... האט זיך ַ ָ פארלאזט אויף ...זיין מאמע ,און דער צווייטער ָ האט זיך ַ ָ ָ
וואס מירנאך ַא וואונדערליכע מעשהָ , דעם לימוד פון די צוויי וויכטיגע ïונקטן ,קענען מיר אויך לערנען פון ָ
פאר ישיבות. ïראגראמען ַ ָ ַ קאמïיוטער פארקויפט ָ האבן געהערט פון דעם בעל העובדא ַאליין ,וועלכער ַ ָ
פאר דער הנהלה פון דער ישיבה געווארן אין ַא ישיבה ,צו ווייזן ַ ָ פארבעטן עטליכע יאר צוריק איז דער איד ַ
ïראגראם,
ָ ַ אדאנק זיין פאר דער הנהלה ווי ַאזוי מ'קען ָאïדרוקן אויף ַא 'ïרינטער' ַ ַ ïראגראם .וועלנדיג ווייזן ַָ ַ דעם
האט גענומען די ליסטע פון די תלמידים אויטאמאטישן אופן .ער ָ ָ ַ 'בריוון' צו די עלטערן פון די תלמידים אויף ַאן
באשטעטיגונג האט ָאïגעדרוקט ַא ַ יאר צו לערנען אין דער ישיבה ,און ָ פאר'ן נייעם ָ האבן זיך איינגעשריבן ַ וואס ָ ָ
פאר איינעם פון די נעמען אויף דער ליסטע. פון ַא 'קבלה' )"רעסיט"( ַ
האט ער זיך ָאנגערופן מיט ַא שמייכל, דאס געדרוקטע צעטלָ , האט געזען ָ ווען דער משגיח פון דער ישיבה ָ
געווארן ַאלס תלמיד אין דער ישיבה ...באמת ,איז ָ דאזיגער בחור איז בכלל נישט ָאנגענומען 'דרך אגב'ַ ,אז דער ָ
נאר ַאלס ַא ביישïיל ,צו ווייזן דאך ָאïגעדרוקט דעם 'רעסיט' ָ מ'האט ָָ דאך ָאבער נישט קיין נפקא מינה ,ווייל עס ָ
ïראגראם ַארבעט... ָ ַ פאר די הנהלה פון די ישיבה ווי ַאזוי דער ַ
פאר די לאזן וויסן ַ באאמטער אין ָאפיס פון דער ישיבה ָאïגעדרוקט די בריוון צו ָ האט ַא ַ ַ צוויי טעג שïעטערָ ,
געווארן אין ישיבה ,און ַא צווייטער איינגעשטעלטער אין ָ גליקליכע עלטערן ַאז זייערע קינדער זענען ָאנגענומען
קאנווערטן ,און עס ָאïגעשיקט צו די ַאדרעסן פון די בחורים. האט ַאריינגעלייגט די צעטלעך אין ָ ישיבה אפיסָ ,
קאנווערט ,און האט ער עס אויך ַאריינגעלייגט אין ַא ָ נאך ַא 'קבלה' ליגן אויפ'ן טישָ , האט געזען ָ ווען יענער ָ
ָאïגעשיקט צו דער היים פון יענעם בחור...
ïראגראם
ָ ַ פארקויפט דעם האט ַ וואס ָ טעלעפאנירט צו דעם איד ָ ָ האט דער משגיח פון די ישיבה טאג שïעטערָ , ַא ָ
אסאך
האבן ַ ַ דא ָאïגעטוהן ...מיר ָ האסט מיר ָ וואס דו ָ האסט נישט קיין ַאנונג ָ געזאגט" :דו ָ
ָ פאר די ישיבה ,און אים ַ
באשלאסן נישט אים ָ האבן מיר ַ נאך ַא לענגערע 'שקלא וטריא' ָ באהאנדלט דעם ענין פון יענעם בחור ,און ָ ַ ַ
האבן געלייגט ַא כאטש זיינע עלטערן ָ אורזאכן(ָ ,
ַ באלאנגט ,און ענליכע צאל סיבות )די קהילה וואו ער ַ ַ ַאריינצונעמען צוליב ַא ָ
האבן זיינע עלטערן יא ַארייננעמען אין ישיבה .נעכטןָ , 'זאל אים ָ שטארקן דרוק אויף דער הנהלה פון דער ישיבה מ ָ ַ
יא אים ָאנצונעמען אין ישיבה ,און מ'שיקט באשלאסן ָ
ָ האט ַ זאגט קלאר ַאז די הנהלה ָ וואס ָ באקומען דעם בריוו ָ ַ
דאס צעטל האסט ָאïגעדרוקט ָ ïאסירט ווייל דו ָ האט ַ דאס ַאלעס ָ זיי ַאפילו ַא 'רעסיט' אויף דעם 'שכר לימוד'ָ ...
וואלט געווען ריכטיג"... געווארן צו די עלטערן ,גלייך ווי עס ָ ָ כדי אונז צו ווייזן ַא 'ביישïיל' ,און עס איז געשיקט
געוואנדן צו די הנהלה וועגן ערלעדיגן ָ האבן זיך שוין האבן זיך זייער געפרייט ,און ָ דער בחור און זיינע עלטערן ָ
זאלן אים ַאנטשולדיגן, האט זיי געענטפערטַ ,אז זיי ָ סעקרעטאר אינעם ָאפיסָ , ַ די שכר לימוד וכדומהָ ,אבער דער
געהאלטן
ַ האבן זיך ָאבער נאמען פון זייער זון אויף דער ליסטע פון די תלמידים ...זיי ָ ָאבער ער זעט נישט דעם ָ
סעקרעטאר
ַ געווארן ...ווען דער ָ באקומען ַא בריוו פון די ישיבה ַאז ער איז ָאנגענומען האבן ַ ביי זייערסַ ,אז זיי ָ
האבן זיי זיך געכאפט פון וואו עס נעמט זיך דער געוואנדן צו דעם משגיח און אים דערציילט דערוועגןָ , ָ האט זיך ָ
פאר
גארנישט טוהן ...מ'קען נישט מסביר זיין ַ פארשטאנעןַ ,אז יעצט קען מען שוין ָ ַ האט ָאבער ַ טעות .דער משגיח ָ
ïראגראמער ,און די ישיבה איז געווען ָ ַ קאמïיוטער ïאסירט סתם ַא 'טעות' מיט'ן ָ נאר ַ האט ָ דא ָ די עלטערן ַאז ָ
געצוואונגען ַאריינצונעמען דעם בחור אין ישיבה.
ïראגראם ,צו דער דערמאנטער ישיבה, ָ ַ פארקויפט דעם וואס ַ האט מען ווידער גערופן דעם איד ָ יאר שïעטערָ , ַא ָ
ïראגראם .ווען דער איד איז געווען אין ָ ַ קאמïיוטערס מיט זיין זאכן ביים פירן די ָ פארשידענע ַ זאל מסדר זיין ַ ער ָ
געווארן מיט דעם ָ וואס איז האט ער געפרעגט דעם משגיח פון דער ישיבה ,אויף ַא דרך אגב'דיגן אופןָ , ָאפיסָ ,
האט דער משגיח געענטפערט: ïראגראםָ ...
ָ ַ 'אריינגענומען' אין ישיבה מיט מיין האב ַ בחור וועלכן איך ָ
באר הפרשה -סוכות çé
ïéà úåðòùåä ïåà úåìéôú ïòååòâ ãñééî ïòî èàä ¨ èùéð æéà ñò ìééåå ,ïòééøô êéæ ïåô èééö éã ,'åðéúçîù
© íòðåô úåëøá òìà© æà© ïñéåå åö ,áåè íåé íòã
ïöðàâ ùèðòî íòã ïåô äçîù éã éåå éåæà© äçîù à© àã ¨
íòã ïåô óìéä øòã ïéà øàð ¨ êéæ ïãðòåå ,øàé¨ éåå ,øòôòùàá
© íòã óéåà úîàá êéæ èæàìøàô ¨ © ñàåå
¨
טז
. ïòèùøòáéåà øòáéøòã ïåà ."úåááìä úåáåç" ÷"äôñ ïéà èééèù ñò
פאר
האסט גורם געווען ַ וואס דו ָ פאר דעם ָ -אשריו ,ואשרי יולדתו .מיר זענען דיר שולדיג ַא 'הכרת הטוב'ַ ,
אזא חשוב'ן בחור ווי ער איז ...ער טוט אזויפיל ביישטייערן צום ַאלגעמיינעם 'מצב' אונז ַאריינצונעמען אין ישיבה ַ ַ
אין דער ישיבה...
האט שïעטער איבערגעקוקט די ליסטע פון די תלמידים ïראגראמערַ ,אז ער ָ ָ ַ קאמïיוטער דערציילט אונז דער ָ
גאר ַאבאגריפן ַאז דער טאטע פון דעם בחור איז ָ האט ער ַ אין ישיבה ,און זעענדיג דעם אדרעס פון דעם בחורָ ,
טאטן פונעם בחור ,און אים איבערגעגעבן וועגן דעם 'גוטן טעלעפאנירט צום ַ ָ האט ער איד וועמען ער קען גוטָ .
האט געהערט פון דעם משגיח וועגן זיין זון. וואס ער ָ גרוס' ָ
האטדערנאך ָ
ָ האט זיך זייער געפרייט צו הערן וועגן דעם. פאטער פונעם בחור ָ זעלבסט-פארשטענדליךַ ,אז דער ָ ַ
האטבאוויזן אים ַאריינצושמוגלען אין ישיבה?ָ .. טאקע ַהאט איר ַ "זאגט מיר ,ווי ַאזוי ָ דער איד יענעם געפרעגטָ :
טאטע פונעם בחור אים געענטפערט: דער ַ
געארבעט ַאריינצולייגן אונזער ַ סאך
האבן ַא ַ
ïאסירט ַא גרויסער נס ...מיר ָ האט ַ דא ָ זאגן דעם אמתָ . -כ'וועל דיר ָ
קעגנערשאפט פון דעם משגיח איז געווען ַ וואנט ,די
האבן זיך ָאנגעשטויסן אויף ַא ַ בחור אין ישיבהָ ,אבער מיר ָ
האבןגעפארן -איך און מיין רעביצין -צום כותל מערבי ,און מיר ָ ָ נאכט ,זענען מיר באזיגן .איין ַ אוממעגליך צו ַ
פאר די הצלחה פון דארט מתïלל געווען ַ האבן מיר ָנאכט ָ גאנצע ַ באשעפערַ ,א ַ פאר'ן ַ דארט גוט אויסגעוויינט ַ זיך ָ
'פארדינט' ָאנגענומעןגאר ַא וואוילער בחור ,און ַאז ער ַ דאך געוואוסט ַאז ער איז ָ האבן ָ אונזער חשוב'ן זון ,ווייל מיר ָ
האבןמאל ,און צוויי טעג שïעטער ָ אויסגעזאגט תהלים עטליכע ָָ דארט האבן ָ צו ווערן אין ַא גוטע ישיבה .מיר ָ
געווארן ַאלס ַא תלמיד איןָ באקומען ַא 'בריוו' פון דער הנהלה פון די ישיבהַ ,אז אונזער זון איז ָאנגענומען מיר ַ
געשטאמלטָ ...אבער צום סוף ַ האט לכתחילה סעקרעטאר ,וועלכער ָ ַ פארבונדן מיט'ן האבן זיך תיכף ַ ישיבה ...מיר ָ
געווארן...
ָ האט גערעדט מיט'ן משגיח ,און דער בחור איז ָאנגענומען געמאלדןַ ,אז ער ָ ָ האט ער אונזָ
'ïראגראם' גיט די מעגליכקייט צו זען אויף יעדן בריוו ווען עס איז ָאïגעדרוקט ָ ַ דערציילט ווייטער דער אידַ ,אז זיין
צומארגנס נ ָאך דעם ווי די
ָ טאג ,עלף ַאזייגער אינדערפרי, האט זיך ַארויסגעשטעלטַ ,אז יענעם ָ געווארן ,און עס ָ ָ
'זאל ָאננעמען זייער זון אין ישיבה, געשטאנען ביים כותל מערבי און מתïלל געווען ַאז מ ָ ַ עלטערן פונעם בחור זענען
געווארן
ָ דערנאך ָאïגעשיקט
ָ געווארן אויפ'ן טיש אין ָאפיס פון דער ישיבה ,און איז ָ אראïגעלייגטאיז דער בריוו ַ ָ
צו זיי 'על ïי טעות'...
דא איבערגעדרייט האט ָבאשעפער ,ווי ווייט די השגחה העליונה ָ דא די וואונדערליכע השגחה ïרטית פון ַ זעען מיר ָ
פאר זייער זון דעם הארצן ַ האבן מתïלל געווען פון טיפן ַ וואס ָ גאנצע מערכות ,צו דערפילן די ווינטשן פון די עלטערן ָ ַ
פאר דער הצלחה פון זייער קינדער אין תורה און יראת שמים. בחור ,און סïעציעל ווען עס איז ַא תפילה פון עלטערן ַ
aA
cמן הבאר c
דארף זיין ָאïגעריסן פון דער
פארוואס די די סכך ַ די ספרים )אין ָ
נאמען פון הגאון רבי שמשון רפאל הירש זצ"ל( ַ ָ
פארמאגט ַא
וואס ַ ָ באהאפטן צו דער ערד דאן איז די סוכה ïסול ,ווייל דער ָ ערד סוכה ,און אויב איז עס ַ ָ
פארלאזט זיך אויף זיינע
'באהאפטן' צו דער ערד -ער ַ ָ'איינגגעפלאנצט' און ַ ָ
ַ דאך
פעלד ָאדער ַא הויז ,איז ָ
זאגט מען אים ,גיי ַארויס פון דיין הויז אויף זיבן טעג ,שווענק ָאפ דיין מח פון די
פארמעגנס .וועגן דעם ָ ַ
שאטן פון ריינע אמונה.
פארוואנדל דיין דירה אין ַא 'צילא דמהימנותא' ַ -א ָ
געדאנקען ,און ַ ַַ ַאלע
וואס איז מתïלל מיט טרערן ,ווערט טז .דער רבינו יונה שרייבט אין זיין ספר "שערי העבודה" )אות יא(ַ ,אז דער ָ
זאגן 'שערי דמעות לא ננעלו' .די טרערן זענען ַאזוי ווי ניסוך המים,
זיין תפילה געהערט אין הימל ,ווי חז"ל ָ
וואס
יארן ָזאגט ,די ַאלע ָ זאגט )ב"ר פע"ח ,טז( רבי בון ָ
וואסער אויפ'ן מזבח ,ווי דער מדרש ָ
געגאסן ַ
ָ מ'האט
ָ וואס
ָ
èé באר הפרשה -סוכות
ïôøàã
© øàôøòã
© .ïèñðòì÷ ï'æéá ïèñòøâ ïåô ,ïùéðòôòùàá
© áåè íåé ïéà ,'íéîä êåñéð' ïåô æîø øòã æéà ñàã ¨
èîòð'î ïòåå èééö øòã ïéà ,äëåñ úåöî ïééæ íéé÷î øéî øàô © õøàä
© ñàã ¨ ïñéâñéåà êéæ ìàæ'î
¨ æà© ,úåëåñ
.ãìòô ï'ôéåà ïñ÷àååòâ
© æéà ñàåå
©¨ äàåáú éã æéåä ïéà ïééøà øòñàååיז.
© éåå éåæà© ,ïòèùøòáéåà íòã
ïöéæ åö ïøàååòâ
¨ ïìéåôàá© ò÷àè © øéî ïòðòæ íòã áéìåö
צילא דמהימנותא -די גרויסע קדושה פון די הייליגע סוכה
âçå' ,èééö øòâéèöòé øòã ïéà à÷ééã äëåñ éã ïéà
ùèðòî à© ïòåå æà© (:â÷ â"ç) ùåã÷ä øäåæ ïéà èééèù ñò
èìîàæ'î
© ïòåå ìééåå ,(áë ,ãì úåîù) 'äðùä úôå÷ú óéñàä
éã èééøtù ,'àúåðîéäîã àìéö' ,äëåñ éã ïéà èöéæ
ùùç à© øàô © íå÷î à© àã ¨ æéà ,ãìòô ïåô äàåáú éã ïééà
ìâéìô òøéà ñéåà äùåã÷ä äðéëùיח ïáéåà ïåô íéà óéåàיט.
òðòâééà òðééæ óéåà ïæàìøàô
©¨ © êéæ èòåå ùèðòî øòã æà
'à ìéì) ,'ùãå÷ òøæ' ïéà èééèù øòèøòåå òâéã'àøåî øòã æà© ïñòâøàô © äìéìç èòåå øò ïåà ,ïòäåèôéåà
,ùåã÷ä ä"ìù) èâàæ ¨ ùøãî øòã :(úåëåñã èìòåå òöðàâ © éã èæéétù ñàåå ¨ øòã æéà øòèùøòáéåà
'(ä ,àë÷ íéìäú) ÷åñt ï'ôéåà (ä úåà ,ìåãâä øòù íãà úåãìåú òìà© èæéétù øò ,'íéðë éöéá ãò íéîàø éðø÷î
צוריקגעהאלטן פון מקיים זיין ניסוך המים ,און
ַ האט ער זיך נישט האט זיך געפונען אין בית א-לָ , יעקב אבינו ע"ה ָ
געדאוונט אין בית א-ל .זעען מיר פון ַ האט
האט געוויינט אין דער צייט ווען ער ָ וואס יעקב ָ דאס זענען די טרערן ָ ָ
די ווערטער פון מדרשַ ,אז די טרערן זענען אין דער בחינה פון 'ניסוך המים' אויפ'ן מזבח.
פארזאל אויך ַ זאגט )ע"ז גַ (.אז לעתיד לבוא ווען די גוים וועלן טענה'ן צו דעם אויבערשטען ַאז ער ָ יז .די גמרא ָ
האב ַא גרינגע מצוה זאגן צו די גוים ,איך ָ זיי געבן די תורה' ,תנה לנו מראש ונעשנה' .וועט דער אויבערשטער ָ
דאך,וואס רופט זיך סוכה ,גייטס און זייטס מקיים די מצוה .וועלן אלע גוים גיין און בויען ַא סוכה אויף זייער ַ ָ
זאל זיין הייס ַאזוי ווי אין די תקופה פון תמוז ,און יעדער איינער וועט מאכן ַאז עס ָ און דער אויבערשטער וועט ַ
צושטויסן זיין סוכה און ַארויסגיין דערפון.
וויבאלד דער אויבערשטער וועט וועלן אויסïרובירן די גוים אויב זיי גלייבן אין אים ,וועט ַ טייטשן די ספריםַ ,אז
וואס ווערט גערופן "צילא דמהימנותא" ,ווייל עס איז ַא יסוד אין אמונה ,און ער זיי הייסן מקיים זיין מצות סוכהָ ,
דאס הייסט ,אויך ווען זיי זענען ַארומגענומען ער וועט זיי וועלן אויספרואוון צי זיי גלייבן אין אים אין יעדן מצבָ .
דאך' -עס גייט דעמאלס ווען זיי געפינען זיך 'אויפ'ן ַ
ָ נאר
מיט 'צייטווייליגע' ווענט .באמת גלייבן ָאבער די גויםָ ,
זאל זיין הייס ַאזוי דאס מזל .דער אויבערשטער וועט ָאבער ַארויסברענגען די זון ַאז זי ָ זיי גוט ,און עס שיינט זיי ָ
דאס הייסט ,דער אויבערשטער וועט טוישן זייער מזל פון גוט צו שלעכט ,און זיי וועלן ïלוצלינג ווי אין חודש תמוזָ .
האלטן זיך פעסט ביי די אמונה. פארמעגן ,ווייל דער אויבערשטער וועט וועלן זען אויב זיי ַ גאנצן ַ האבן זייער ַ
שאדן ָ
ָ
פאר דעם גוי ,גלייבט ער נישט אין דעם אויבערשטען. זיי וועלן ָאבער שטויסן די סוכה ,ווייל ווען עס גייט נישט גוט ַ
האלטן זיך אין יעדן מצב ביי זייער אמונה אין דעם אויבערשטען. מה שאין כן אידישע קינדערַ ,
וואסדאס ענין פון די סוכהï ,ונקט ַאזוי ווי מ'זעט ַא הינדל ָ יח .דער 'אוהב ישראל' )ליקוטים לסוכות( ערקלערט ָ
דערנאך נעמט זי ַאריין די קינדער אונטער ָ קוויטשעט און רופט אירע קינדער ,און זי געבט זיי צו עסן ,און
פארפארשרייבט זי ַ אירע פליגלַ .אזוי פירט זיך אויך די הייליגע שכינה מיט אונז .אין ראש השנה און יום כיïורַ ,
פאר אונז ïרנסה ,נעמט זי אונז ַאריין אונטער אירע באשטימט ַ נאך דעם ווי זי ַ אונז ïרנסה און ַא גוט לעבן ,און ָ
באשיצט אונז מיט אירע פליגל. מאמע ,די שכינהַ , דאס איז דער ענין פון סוכות .די הייליגע ַ פליגלָ .
דאס איז מרומז אין די ווערטער פונעם ïיוט' ,יחביאנו געזאגט ַאז ָ
ָ האט
הרה"ק רבי הירשעלע זידיטשויב'ער זי"ע ָ
צל ידו תחת כנפי השכינה' .יום כיïור דערמאנט מען און מ'בעט ַא שמירה ,אין זכות פון די סוכה) .ספר 'דרכי חיים ושלום'(
באטראכט זיך ַאלסוואס ַ ַ וואס זיצט אין סוכה -אפילו איינער ָ יט .צו אט די הויכע מדריגה איז זוכה יעדער איד ָ
האט געברענגט ַא ראיה סאדיגערער רבי ,הרה"ק רבי אברהם יעקב זי"עָ , ַא ïשוט'ער מענטש ,ווי דער ַאלטער ַ
פון די ווערטער פון די גמרא )סוכה יבַ (.אז פון דעם ïסוק )דברים טז ,יג( 'באסïך מגרנך ומיקבך' ,זעט מען ַאז מ'רעדט
וואס איזפון 'ïסולת גורן ויקב' .זעען מיר פון דעם ַאז אויך דער 'ïחות שבïחותים' -דער נידעריגסטער מענטשָ ,
וואס איז ַא ַאזוי ווי 'ïסולת' ,איז אויך זוכה נתעלה צו ווערן אין יום טוב סוכות ,און צו זיין ַאזוי ווי דער סכך ָ
באשעפער ברוך הוא. חלק פון די שמות הקדושים פון ַ
באר הפרשה -סוכות ë
'ïòééøù' øéî ïôøàã © ñàååøàô
¨ © .'àð òùåä íéâàåù' ,('äîåç ùèðòî øòã ñàåå '¨ äòåðú òãòé éåå è÷ðåt æà© ,'êìö 'ä
ìëå' (ë"äåéå ä"øì óñåî úåìéôú) êà㨠ïâàæ¨ øéî ,àðòùåä éåæà© ,ïèàù ¨ ïééæ ïéà êéåà ïòæòâ äòåðú éã èøòåå ,èëàî ©
?'ùçì äðåò àåäù íéðéîàî øòã óéåà âðåøéôôéåà ïééæ èéî øøåòî ùèðòî øòã æéà
.ìîéä ïéà íéà èéî ïøéô éåæà© êéæ ìàæ'î ¨ æà© ,èìòåå
ùàø ïéà æà© ,èøòôèðòòâ ò"éæ áø øòæìòá øòã èàä ¨ éåæà© ïëàî
© øéî ñàåå
¨ ,äëåñ éã ïåô ïéðò øòã æéà ñàã ¨
ïòðòååàã
© ò÷àè © øéî ïôøàã © øåtéë íåé ïåà äðùä ïôåøòâðਠñò èøòåå íòã ïâòåå ïåà ,ìîéä ïéà äëåñ éã éåå
ïøòèù ïòðò÷ èùéð ïìàæ '¨ íéâøè÷î éã éãë ,ìéèù äëåñ' éã éåå éåæà© æéà äëåñ øòæðåà ìééåå ,'äëåñ ìö
øòáਠ,øòôòùàá © íòã øàô © ïééâåöôéåøà© úåìéôú òøòæðåà øòöìòä ïåô äëåñ à© ïòéåá øéî ñàåå íòã êøåã .'äðåéìò
àìéöá' ãçééúî êéæ ïòðòæ øéî ïåà ïöéæ øéî ïòåå ,úåëåñ ïöéæ åö äëåæ øò æéà ïåà ,èìòåå øòã óéåà øòðééèù ïåà
ïòîå÷åöðééøà© çëá èùéð íéâøè÷î éã ïòðòæ ,'àúåðîéäîã êøò ïéàù íâäå' ,ìîéä ïéà äëåñ éã ïåô ïèàù ¨ ïéà
åö ñìàîòã
¨ âéðééååðéà ùèàëכçëá øéî ïòðòæ àìéîî ïåà , ¨ ïåà ¯ 'ïë úåéäì çøëåî äæ ìë íò ,ììë ïåéîãå
æðåà ìàæ¨ øò æà© ïòèùøòáéåà íòã ïèòá ïåà ïòééøù ,ïâòååèñòãðåô øòáਠ,êééìâøàô © à© èùéð ììëá æéà'ñ
ìàæ
¨ ñò øòåå àã ¨ èùéð æéà ñìàîò㨠ìééåå ,ïôìòä .ì"ëò ...ïééæ éåæà© ñò æåî
.ïòîå÷ôéåøà© ïåô úåìéôú òøòæðåà ïøòèù
ì"öæ '÷çöé ì÷ç' ìòá ÷"äøä úîã÷ä) èâðòøáòâ èøòåå ñò
÷øàèù
© øàâ
¨ ò÷àè © ïáàä
¨ úåøåã òìà© ïéà íé÷éãö ïòîàð ¨ ïéà (á úåà ,úéùàøá ,'óñåé éøîà' ÷"äôñì ,ã"éä
©,äëåñ úåöî ïåô èéé÷ñéåøâ éã ïáéåäòâñéåøà èùèééèòâ èàä ¨ øò æà© ,ò"éæ àæìòáî ù"øäî ÷"äøä ïåô
ïèéé÷âéøòååù òìà© ïåô ïøòåå øåèt ïòî ïò÷ øéà êøåã æà© éðà íåà') úåðòùåä éã ïéà ïâàæ ¨ øéî ñàåå¨ øòèøòåå éã
דאס איז ַא זאגט די גמרא )סוכה לז' (:מוליך ומביא ,מעלה ומוריד'ָ . מ'מאכט מיט'ן לולבָ , ַ וואס
ביי די 'נענועים' ָ
געווארן דערווייטער ,ווי ַא 'מוליך' ,קען ער צוריק ווערן ַא 'מביא' ,ערָ רמזַ ,אז אויך אויב ַא איד איז חלילה שוין
קען זיך אין ַא מינוט צוריקקערן צו זיין שורש אין דער קדושה.
געזאגט וועגן די גרויסע קדושה פון די סוכהַ ,אז אויך ַא ïשוט'ער מענטש ווערט הייליג מיט איר ָ האבן
צדיקים ָ
וואס
האבן עס מרמז געווען אין לשון פון די משנה )סוכה כב' (.המעובה כמין בית כשרה' ַ -א סוכה ָ קדושה ,און זיי ָ
וואס גייט ַאריין אין דער
דאס איז ַא רמזַ ,אז אויך איינער ָ איר סכך איז 'דיק'ַ ,אזוי ווי ַא הויז ,איז אויך כשרָ .
'גראבקייט'ַ ,אזוי ווי ער איז אין הויז ,ווערט ער אויך הייליג פון די ָ גאנצער 'מגושמ'דיגקייט' ,און סוכה מיט זיין ַ
קדושה פון די סוכה ,אויפ'ן העכסטן אופן.
געזאגט אויף די ווערטער פון די גמרא )סוכה כה' (:מצטער ָ קאצקער רבי זי"ע האט דער ָ פון דער ַאנדערער זייטָ ,
זאל שïירן ַא צער? וועגן וויבאלד ַא איד זיצט אין 'צילא דמהימנותא' ,ווי ַאזוי איז מעגליך ער ָ ַ פטור מן הסוכה',
דעם איז ער ïטור פון מצות סוכה ,ווייל ער איז נישט מקושר און מחובר צו די הייליגע מצוה פון סוכה.
אנטלאפן פון עשו ַאריין אין די סוכה.
ָ פאר די תקיעות( ַאז יעקב איז ַ
זאגן ַ וואס מיר ָ זאגט דער זוהר הקדוש )ח"ג קָ ,: כַ .אזוי ָ
וואס מירזאגט אויך דער אריז"ל )'שער הכוונות' ,ענין סוכות ,דרוש ד ,עיי"ש( ַאז דער ענין פון דער סוכה איזָ , און ַאזוי ָ
וואס טוט זיך אויסשïרייטן שאטן פון יענעם 'אור מקיף'ָ , מאכן ַא סוכה און מיר זיצן אינעם ָ אידן' ,בני מלכים'ַ ,
זאלן ממשיך זיין אויף זיך פון יענעם 'אור מקיף'. וואס נעמט איר ַארום ַאזוי ווי ַא סוכה ,כדי מיר ָ אין אירָ ,
דער 'בני יששכר' שרייבט )תשרי ,מאמר י ,אות ז( ַאז דורך די הארה פונעם 'אור מקיף' אין די סוכהַ ,אנטלויפן ַאלע
חיצונים.
וואס מער דער מענטש איז מדקדק אין מחמיר אין די אופנים פון דער 'בני יששכר' איז מוסיף לויט דעםַ ,אז ָ
קלארַ ,אז יעדער איד איז זוכה דערצוָ וואס ווייטער מיט זיין 'אור מקיף' .און ס'איז מקיים זיין די מצוות ,שיינט ער ָ
וואס קען די 'סודות התורה' ,און נישטא קיין שום חילוק צווישן ַא צדיק גמור ָ ָ ווען ער זיצט אין סוכה ,און ס'איז
האט אינזין צו טוהן דעם רצון הבורא דורכ'ן זיצן אין סוכה' ,בצילא דמהימנותא' ,ווייל ַאלע וואס ָ ַא ïשוט'ער אידָ ,
געראטעוועט צו ווערן פון ַאלע חיצונים. ַ זענען זוכה
àë באר הפרשה -סוכות
úåéðçåøá ,ïòîòìáàøtכא ãéâî øò÷ñéøè øòâéìééä øòã éåå éåæà© ,æéà ììë øòã äëåæ æéà'î ïåà ,úåéîùâáå
¨ ïåà
,('åáùú úåëåñá' ä"ã ,úåëåñì ,'íäøáà ïâî') èâàæ
¨ ò"éæ ,íåìùáå äçîùá íéáåè íééçì ,äëåñ úåöî ïåô úåëæ ïéà
ééæ ïøòåå ,íéé÷î ïòðòæ ïãéà éã ñàåå ¨ äëåñ úåöî êøåã .äáçøäá äñðøt åö ïåà
אסאך דערהויבנקייט און קדושה אויף יעדן גאר גרויס איז די מצוה פון סוכה ,און עס איז בכח משïיע צו זיין ַ ַ כאָ .
וואס זיצט אין די סוכה. איד ָ
געראטעוועט פון עשו הרשע און פון ַאלע כוחות הטומאה ,ווי ַ א .אין זכות פון זיצן אין די סוכה ,ווערט מען
עס שטייט אין זוהר הקדוש )ח"ג קא (.אויפ'ן פסוק )בראשית לג ,יז( 'ויעקב נסע סכותה ויבן לו בית ולמקנהו עשה
געראטעוועטַ זאגט דער זוהר ,ווען אידן זיצן אין זייערע סוכות ,ווערן זיי סוכות ,על כן קרא שם המקום סוכות'ָ .
פון די מקטרגים און דער אויבערשטער פרייט זיך מיט זיינע קינדער.
ווארט 'סכך' איז ראשי תיבות כ'י דאס ָ זאגט הרה"ק בעל 'אמרי נועם' זי"ע ַא רמז )אושפיזא דיעקב ,אות א( ַאז ָ ָ
ס'בבוני כ'לבים )תהלים כב ,יז( ,און 'כלב' איז ַא רמז אויף עשו הרשע )זוה"ק ח"ג ,קכד .(.אזוי אויך איז סכ"ך מרומז אין
די סופי תיבות פון די ווערטער 'וברוב גאונ'ך תהרו'ס קמי'ך )שמות טו ,ז(.
געווארן אויך 'להלכה למעשה' ,ווי ָ געזאגט
ָ -א ïדעם מענטש מיט ַא שמירה עליונה פון ַאלעם בייזן( איז )אז די סוכה היט ָדאס ַ
ָ
טאטן ,הרה"ק בעל האט געהערט פון זיין ַ זאגט )שנת עדר"ת ,ד"ה 'בזוהר הקדוש'(ַ ,אז ער ָ הרה"ק בעל 'שם משמואל' זי"ע ָ
נאר די ערשטע ïרשה ַאלייןַ ,אזוי מ'זאל נישט לייענען אין די סוכה קריאת שמע שעל המטהָ , ָ 'אבני נזר' זי"עַ ,אז
ביינאכט ' -ליל שימורים'.
ַ ווי ïסח
'האט געפרעגט דעם ווילנער גאון זי"ע אויב מ'מעג עס ווערט געברענגט אין ספר 'מעשה רב' )אות רכא(ַ ,אז מ ָ
האט געענטפערט' ,שומר מצוה לא ידע דבר רע'. שלאפן ַאליין אין סוכה ,און ער ָ ָ
געראטעוועט צו ווערן פונעם יצר הרעַ .אזוי שרייבט דער טריסקער מגיד ַ בַ .א צווייטע סגולה פון סוכה איז,
זי"ע )'מגן אברהם' ,ד"ה 'וסוכה תהיה'(ַ ,אז סוכ"ה איז ראשי תיבות סו'מך לכל ה'נופלים ו'זוקף לכל הכפופים ,ווייל דער
האט ַא נפילה רח"ל ,איז ער ווי 'איינגעבויגן'ָ ,אבער דורך די קדושה פון וואס ווערט נכשל מיט ַאן עבירה ח"ו און ָ ָ
האבן ַאלע איינגעבויגענע מענטשן ַאן אויפהייבונג. די סוכהָ ,
זאגט )סוכות ,אות כז( ,אויף די גמרא )סוכה ב' (.אמרה תורה ,כל שבעת הימים צא מדירת קבע דער 'שפתי צדיק' ָ
'דארף ַאלע זיבן טעג ַארויסגיין פון די 'דירת קבע' .לכאורה איז ושב בדירת עראי' .פון דעם לשון איז משמע ַאז מ ַ
וואס
דאך שוין אין די 'דירת עראי'ָ , דאך ַארויס נאר איין מאל ,ווייל אין די ַאנדערע טעג זיצט מען ָ שווער ,מ'גייט ָ
דאס איז די סוכה? ָ
דארף מען ַארויסגיין פון דעם קביעות'דיגן 'וואוינען' דא איז מרומזַ ,אז ַאלע זיבן טעג ַ זאגט דער 'שפתי צדיק'ַ ,אז ָ ָ
אין די הבלי עולם הזה ,און די זיבן טעג פון יום טוב סוכות ,זענען ַאנטקעגן די זיבן נעמען מיט וועלכע ס'ווערט
טאג איז מסוגל ַארויסצונעמען דעם מענטש פון ַאן ַאנדערע בחינה ָאנגערופן דער יצר הרע )סוכה נב ,(.ווייל יעדער ָ
פונעם יצר הרע.
ג .מ'איז זוכה דורך די סוכה צו ַא הארה פון קדושה אין שטובַ ,אזוי ווי עס שרייבט הרה"ק בעל 'שפת אמת'
זי"ע )סוכות תרל"ז ,ד"ה 'מצות'(ַ ,אז די מצוה פון סוכה ברענגט ַאריין ַא ברכה און ַא הארה פון קדושה אינעם הויז פון
מענטש.
וואס שטייט ביי די מצוה פון זיצן אין סוכה' :למען ידעו מיט דעם טייטשט דער 'שפת אמת' דעם ïסוק ָ
וויבאלד די מצוה פון סוכה איז אין 'וואוינען' ,בלייבט ממילא איבער ַא ַ דורותיכם'' .דורותיכם' איז פון לשון 'דירה',
יאר.גאנצן ָ פאר די דירה פון מענטש אויפ'ן ַ ברכה ַ
ד .דער הייליגער 'תפארת שלמה' זי"ע שטייטשט )לסוכות( ,די ווערטער פון דער משנה )סוכה כח' (.מי שהיה ראשו
וואס זיצט אין סוכה ,איז זוכה ממשיך צו זיין גוטע השïעות אויפ'ן 'טיש' ורובו בסוכה ושולחנו בתוך הבית' -דער ָ
יאר ,ווען ער געפינט זיך "בתוך הבית". גאנץ ָ גארנישט פעלן ַא ַ זאל אים ָ )א רמז אויף די ïרנסה( ,אז עס ָ ַ
מיט דעם ,טייטשט דער 'תפארת שלמה' ,אויך די ווערטער פון די גמרא )סוכה כט' (.מנא מיכלא חוץ לסוכה' -
פאר'ן מענטש ,אויך ווען ער געפינט זיך 'אינדרויסן פון די מצות סוכה איז ממשיך ַא שפע פון ïרנסה )'מנא מיכלא'( ַ
יאר.
גאנץ ָ סוכה' -ביי זיך אינדערהייםַ ,א ַ
באר הפרשה -סוכות áë
èîå÷ èëòð÷ øòã æà© ,úåèùtá èùéð èâàæ ̈¨ àøîâ éã òìà© ÷úîð ïøòåå ñò ïåà ,ïæééá íòìà© ïåô ïèéäòâtà
.øàä
© íòã øàô © æàìâ
¨ 'à© 'ïáòâ ïøòåå ñò ïåà ,íéøåîâ íéîçø ïåà íéãñç ïøòåå åö íéðéã
ììëá ïãéà òìà© óéåà úåëøá ïåà úåáåè òìà© òtùð
ùàø æà© èðà÷àá© © æéà'ñ éåå èéåì ,ïåàâ øòã èøòôèðò
!úåéîùâáå úåéðçåøá ,èøôáå
,ïéã ïåô âòè ïòðòæ øåtéë íåé ïåà äðùä
ïòåå ,úåëåñ áåè íåé ïåô âòè éã ïòîå÷ êàðøòã ¨ ïåà
ïåô âòè ,úåëåñ áåè íåé ïåô âòè íöò éã ïòðòæ êéåà
ïéà èöéæ'î ïåà íéðéî äòáøà éã èðàä © ïéà èîòð'î
ïåàâ øòðìéåå øòã éåå ,íéãñç òñéåøâ ïåà íéîçø
åö ÷éúîî ,íéîçø ïåô âòè ïòðòæ âòè éã ïåà ,äëåñ
äëåñ) àøîâ éã óéåà ,(øåîà 'ô ,'åäéìà ìå÷') èáééøù ò"éæ
,íåøà© æðåà ïòîòð ñàåå¨ úååöî éã êøåã íéðéã éã ïééæ
,úåëåñ áåè íåé ïéà èðâòøòâ èàä ¨ ñò áéåà æà© (:çë
ïéà úåëøá èéî èðòä òøòæðåà ïਠïìéô øéî ñàåå ¨ ïåà
à© ïñéâðਠèîå÷ ñàåå ¨ èëòð÷ à© åö ïëéìâòâåö ñò æéà
...âòè òðòé
ùàìô
© à© èéî ïਠíéà èñéâ øò ïåà ,øàä © ïééæ øàô
© æàìâ
¨
'ïñéâðà'¨ ñàã
¨ æà© èðà÷àá
© © êàã ¨ æéà'ñ ,ïåàâ øòã èâàæ ¨ .íéðt ï'ôéåà øòñàåå ©
íòðéà øòñàåå )'© ïééøà© èùéî'î æà© ,èðééî ('äâéæî
æà© ,ïééåå íòðåô èéé÷ôøàù
© éã ïëàî© åö øòñéæ éãë ,ïééåå æà© àøîâ éã èâàæ ¨ © ,ïåàâ øòðìéåå øòã èâòøô
¨ ñàååøàô
ñàåå
¨ ìùî øòã æéà ñàã ¨ .ïò÷ðéøè ïòðò÷ ñò ìàæ'î ¨ ïåà ,øàä
© ïééæ øàô © æàì⨠੠'ïñéâðà'¨ èîå÷ øò
וואס איז מקיים מצות סוכה ,איז זוכה צו זאגט )'זרע קודש' ,ליקוטים לסוכות(ַ ,אז דער ָ
ראïשיצער רב זי"ע ָ
ה .דער ָ
צאל ַ ,216אזוי וויבאטרעפט די ָ אריכות ימים .עס איז מרומז אין ïסוק' ,כל האזרח בישראל ישבו בסוכות'' .אזרח' ַ
וואס זיצט אין סוכה ,וועט זיין ַאן פארזיכערט אידישע קינדערַ ,אז דער ָ ווארט 'גבורה' .דער אויבערשטער ַדאס ָ ָ
זאגט )תהלים צ ,י( 'ואם בגבורות שמונים שנה'. 'אזרח'ַ ,א 'זקן'' .גבורה' איז מרמז אויף זקנה ,ווי דער ïסוק ָ
געזאגט ַא רמז אויפ'ן ïסוק ָ האט
האבן ַא רפואה ,ווי הרה"ק בעל 'יסוד העבודה' זי"ע ָ ו .אויך איז מען זוכה צו ָ
)דברים לב ,לט( 'מחצתי ואני ארïא' -דורך די מחיצות פון די סוכה ,איז מען זוכה צו רפואה) .געברענגט אין ספר 'תורת אבות'(
aA
cמן הבאר c
אין ספה"ק "תפארת שלמה" )מאמרים להוש"ר( טייטשט ער 'מצטער ïטור מן הסוכה' ַ -א מענטש קען ïטור
דאס איז אויך די כוונה פון חז"ל )שם עמוד א'( 'חולין ומשמשיהן ווערן פון זיין צער ,אין זכות פון מצות סוכהָ .
קראנקהייט און געהיילט ווערן מיט ַא רפואת הנפש און ַ ïטורין מן הסוכה' -מ'קען ïטור ווערן פון יעדע
רפואת הגוף ,אין זכות פון מצות סוכה.
'האט ַארויסגעגעבן אין די ימים וואס מ ָאין זכות פון די מצוה ,איז מען בכח צו צערייסן יעדן גזר דין ָ
'האט חלילה ָאïגע'ïסק'ענט דעם געזאגטַ ,אז אפי' אויב מ ָָ האט
נוראים ,ווי הרה"ק בעל 'ייטב לב' זי"ע ָ
מענטש אין די ימים נוראים ַאז ער איז "חייב" ח"ו ,קען דער מענטש -דורך מקיים זיין מצות סוכה -
זאל ווערן "י'עלזו ח'סידים ב'כבוד י'רננו" )תהלים קמט ,ה(.ווארט "חייב"ַ ,אז דער "צירוף" ָ
דאס ָ איבערדרייען ָ
האבן שמחה און רינה.זאל ָ דאס הייסט ,ער ָָ
וואס איז ָאïגעהיטןנאמען פון ספר 'יפה ללב' )ח"ה אות ג( ַאז דער ָ
ז .דער 'כף החיים' שרייבט )סי' תרכ"ו ,סק"ו( אין ָ
האבן ַא קריגעריי ביי זיך אין הויז ,אין לויף
פארזיכערט ַאז ער וועט נישט ָ מקיים צו זיין מצות סוכה כתיקונה ,איז ַ
יאר.
גאנצן קומענדיגן ָ
פון ַ
אויך ווערט געברענגט אין ספר "סגולות ישראל" )מערכת מ ,אות יח( ַא סגולה ָאïגעהיטן צו ווערן פון מחלוקת ,צו
לערנען מסכת סוכה ַ)אגאנץ ָיאר(.
געזאגטַ ,אז
ָ האט
יאר געלערנט מסכתא סוכה .ער ָ גאנץ ָ
האט ַא ַראïשיצער רב זי"ע ָ באקאנט ַאז דער ָ עס איז ַ ַ
זאל הערשן מנוחה און שלום אין שטוב ,און צו די גאולה שלימה, דער לימוד פון מסכתא סוכה איז מסוגל עס ָ
ווען דער אויבערשטער וועט אויסשïרייטן זיין 'סוכת שלום' עלינו ועל כל עמו ישראל ,ועל ירושלים ,אמן.
âë סוכות- באר הפרשה
òìà© êéæ ïåô ïøòèééååøòã ïåà ïtåèù÷òååà© ïåà ,âéèåîèåâ à© åö (úåëåñ áåè íåé ïéà èðâòø ñò ïòåå) åö ïëééìâ ì"æç
. כבúåáöò ïèøàñ ¨ ñàã
¨ .øàä
© ïééæ øàô© æàìâ
¨ à© 'ïñéâðà'¨ èîå÷ ñàåå
¨ èëòð÷
.ì"ëò ... èéé÷ôøàù© éã ïëàî© ìèá èîå÷ øò ,èñééä
íòè à© èâàæòâ
¨ èàä¨ ò"éæ 'íòåð éøîà' ìòá ÷"äøä
äåöî éã æà© ,äøåú øòã ïéà èðéôòâ'î ñàååøàô ¨ ©
áéåà êéåà æà© ,ïåàâ íòðåô øòèøòåå éã ïåô øéî ïòòæ
,íéðéî øéô éã ïòîòð ñàã ¨ éåå øòñòøâ æéà äçîù ïåô
ïèëòìù à© ùèðòî ï'ôéåà ïòååòâ øæåâ äìéìç èàä'î¨
øòáਠ,áåè íåé ïåô âòè ïáéæ òìà© âäåð æéà äçîù ìééåå ïééæ ÷éúîî ñàã ¨ øò ïò÷ ,íéàøåð íéîé éã ïéà ïéã øæâ
âàè
¨ ïèùøò ïéà øàð ¨ æéà ,'íëì íúç÷ìå' ïåô äåöî éã
íéãñç òèåâ ïøòåå ìàæ ¨ ñò ,úåëåñ áåè íåé ïéà ,èöòé
© øòã ïéà ,äøåúä ïî) áåè íåé
,ùã÷îä úéá ïéà øòñéåà ,èìòåå òöðàâ
.øòôòùàá © ïåô
íåé ïåô âòè ïáéæ òìà© íéðéî äòáøà éã ïòì÷àù
¨ àé
¨ óøàã'î
© åàåå
øòã æà© ,ïòðøòì æðåà ÷åñt øòã èîå÷ íòã èéî .(áåè זאלן זיין פרייליך
ָ דער אויבערשטער וויל ַאז מיר- זמן שמחתנו
,äçîù ïåô äãî éã áéì ÷øàèù
© øàâ
¨ èàä ¨ øòèùøòáéåà ïéà ïâàæ ¨ åö ïòååòâ ï÷úî ïáàä ¨ äìåãâä úñðë éùðà éã
èàä ¨ øéî æà© ìéåå øò ïåà ïúúå' ,úåëåñ áåè íåé ïéà ùåãé÷ ééá ïåà úåìéôú éã
¨ øòáéøòã .êéìééøô ïééæ ïìàæ
.äåöî éã כגèëàîòâ
© øòñòøâ ìéô øò ,'åðúçîù ïîæ ¯ äæä úåëåñä âç íåé úà åðé÷ìà 'ä åðì
êâçá úçîùå' (åè¯ãé ,æè íéøáã) èâàæ ¨ ÷åñt øòã éåå ïåà
,úåëåñ áåè íåé ïéà äçîù ïåô äìòî éã æéà'ñ ñéåøâ éåå .'çîù êà úééäå 'åâå
'àøæò ïáà' íòã ïåô øòèøòåå éã ïåô ïòæ ïòî ïò÷
.èåòéî à© ïåô ïåùì à© æéà 'êà' ,'åðøåtñ' øòã èùèééè
êëøáé éë 'åâå êâçá úçîùå' (åè¯ãé ,æè íéøáã) ÷åñt ï'ôéåà
çîù äéäú' ,ïééæ èòîî àã ¨ ÷åñt øòã èîå÷
êà úééäå êéãé äùòî ìëáå êúàåáú ìëá êé÷åìà 'ä
øàð¨ èñìàæ¨ åã .'ïåáöò áøòúé àì êúçîùáå ,ãáìá
ïåùì à© æéà 'êëøáé' ,'àøæò ïáà' øòã èâàæ ¨ ."çîù
ïùéîðééøà© èùéð êéæ ìàæ¨ äçîù ïééã ïéà ïåà ,äçîùá ïééæ
,èðééî ñàã
¨ .êéìééøô ïééæ âéáééà èñòåå åã ïåà ,ãéúò
.èéé÷âéøòéåøè ïéé÷
,áåè íåé ïéà äçîù ïåô äåöî éã øàô © øëù ñìà æà©
ï'ôéåà äçîù éã ïééæ åö êéùîî äëåæ ùèðòî øòã æéà ïåô âòè òìà© ïéà æà© ,ïòðøòì æðåà èîå÷ ÷åñt øòã
à© ¯ 'êà' ,èâàæ
¨ äøåú éã :øòî êàð ïåà .øàé ¨ ïöðàâ© ïåà êéìééøô øàð¨ ïééæ ïòî óøàã © úåëåñ áåè íåé
ווייל ס'איז פול מיט,האט מורא ַאריינצוגיין אין דער סוכה ָ ַאז ער,פאר זיין רבי'ן
ַ געזאגט
ָ האט אמאל ָ ַא חסיד.כב
:האט זיין רבי אים געענטפערט ָ ? און ווי קען ער טרעטן אויף הייליגע שמות,שמות הקדושים
ווי ס'איז,דאך אויף זיך דעם אויבערשטענ'ס נאמען ָ ווייל דער מענטש ַאליין טראגט, דו קענסט זיין רואיג-
ווייל יעדעס איינע פון די צוויי אויגן,נים זעט מען דעם שם הוי"הï ַאז אויפ'ן מענטשנ'ס,באקאנט פונעם אריז"ל ַ ַ
און,'נאז פונעם מענטש זעט אויס ווי ַא ו ָ די.צוואנציג
ָ באטרעפט עס ַ צוזאמען
ַ וואס
ָ ,'זעט אויס ווי אן אות י
,האט אויף זיך דעם שם שמים ָ וואס
ָ ממילא קען דער מענטש. ַאזוי ווי דער שם הוי"ה,26 באטרעפט עס ַ צוזאמעןַ
.וואס איז פול מיט שמות ָ ַאריינקומען אין דער סוכה
וואס איז ָ נאר ביי ַא מענטש ָ איז ָאבער,וואס איז פול מיט שמות ָ דאזיגער 'היתר' צו טרעטן אין די סוכה ָ דער
און ער דרייט זיך ַארום מיט ַאן, ָאבער אויב ער איז טרויעריג און ס'איז אים ביטער,גוטמוטיג און פרייליך
נישטא דער
ָ דארט
ָ דאן איזַ און,'נאר ווי ַא 'נ
ָ ,'נאז נישט אין דער צורה פון ַא 'ו ָ דאך דיָ איז,'נאז
ָ געלאזטעï'ארא
ָ ָ ַ
...כדאי צו טרעטן אויף די הייליגע שמות ַ טאקע נישט ַ איז,אזא אופןַ ַ און אויף...'שם הוי
לערנען מיר ָאבער פון דעם ַאז, און נישט להלכה,געווארן על דרך צחות ָ געזאגט
ָ דאס ַאלעס איז ָ כאטש ָ און
.' ַאזוי ַאז עצבות און סוכה זענען 'תרתי דסתרי,יע שמחהïדי סוכה איז מש
וואס די וועלט ָ געזאגט בדרך צחות אויף דעם ָ ָ , דער גאון רבי יוסף חיים זאנענפעלד זצ"ל אב"ד ירושלים.כג
האט
זאגן )סנהדרין
ָ ווייל חז"ל,'דאס ווארט 'אך ָ מ'זאגט צוויי מאל ָ ,' והיית אך אך שמח,זינגט דעם ניגון 'ושמחת בחגך
וויבאלד 'אך' שמחַ און.'( 'אין מיעוט אחר מיעוט אלא לרבות.זאגן חז"ל )ב"ב יד ָ און אויך,'( 'אכין ורקין מיעוטין הן.מט
.וואס קומט מרבה צו זיין שמחה ָ ,'זאל זיין ַא 'מיעוט אחר מיעוט ָ עס,' 'אך,'מאל 'אך
ָ זינגט מען צוויי,איז ַא מיעוט
באר הפרשה -סוכות ãë
äåöî éã æà© ,æîø à© æéà ñàã ¨ .ïèééøâåö ïåùì ïåô æéà êéìééøô ïééæ èùéð èñòåå åã æà© ïòðøòì åö æðåà ,èåòéî
ïåô âòè ïáéæ éã ïéà íéé÷î ïòðòæ øéî ñàåå úåëåñ áåè íåé ïéà êéìééøô ïééæ èñòåå åã áéåà øàðכד¨ äëåñ ïåô . ¨
ïôéåà äçîù ïééæ åö êéùîî äðëä à© æéà ,áåè íåé
÷åñt ï'ôéåà (äàø 'ô) 'ìàðáøáà' øòã èáééøù êéìðò
.øàé
¨ ïöðàâ
©
øàô© èøòëéæøàô © 'äøåú éã ,'çîù êà úééäå
ò"éæ ùèéååàáåéìî ù"øäî ÷"äøä èâàæòâ ¨ ¨ êéìðò áåè íåé ïéà ïòééøô êéæ èòåå øò áéåà æà© ùèðòî íòã
èàä
)úéöîú øòã æà© ,(âéú 'ò ,ä"ðøú úðù íéøîàîä øôñ õðàâ© à© âéèåîèåâ ïåà êéìééøô ïééæ øò èòåå ,úåëåñ
íåé íòã ïåô òôùð èøòåå äçîù ïåô ø÷éò øòã ïåà ,øàé ¨ áééäðਠâéøòéåøè ïééæ èòåå øò áéåà øòáਠ.øàé ¨
.úåëåñ áåè éåæà© ìééåå ,øòèòtù êéåà âéøòéåøè ïééæ äìéìç øò èòåå
.úåàéöî ñà㨠ïåà òáè éã æéà
äøö ìëî ùèðòî íòã ïòååòèàø © åö ìâåñî æéà äçîù
¨ ì"æç éåå éåæà© ,ä÷åöå
øáãîá é"ùø ïéà èâðòøáòâ) ïâàæ øòã :èáééøù (äåìð ãåòå ä"ã óåñ ,äëåñ êøò) 'õòåé àìt' øòã
áéø÷î æéà'î ñàåå ¨ ïñtòù âéöðééð ïåà èëà© éã æà© ,(çé ,èë èéî ïòééøô åö êéæ ïìéåôàá© æðåà èàä ¨ øòèùøòáéåà
ïåà èëà© éã óéåà äøtë à© ïòðòæ ,úåëåñ áåè íåé ïéà ï'øàô © ïîéñ øòèåâ à© æéà ñàã ©¨ ïåà ,äåöî ìù äçîù à
.àåáú éë úùøt ïéà äçëåú øòã ïéà úåìì÷ âéöðééð ñàåå ¨ øòã æà© ,ì"æéøàä éøåâ éã ïáééøù ñò éåå ,øàé ¨ ïöðàâ©
øòèöî èùéð ììëá æéà øò ïåà ,âéèåîèåâ ïåà êéìééøô æéà
èâðòøáòâ) ò"éæ 'øæð éðáà' ìòá ÷"äøä íòã óéåà èâàæ ¨
øò æà© èøòëéæøàô © øò æéà ,áåè íåé ïâéìééä íòã ïéà
éã êøåã æà© ,(â"òøú úåëåñ ,'ìàåîùî íù' ÷"äôñ ïéà
.êéìééøô ïééæ âéáééà èòåå øò ïåà ,øàé ¨ èåâ à© ïáàä¨ èòåå
éã óéåà ïééæ øtëî ïòî èåè ,'åðéúçîù ïîæ' ïéà äçîù
,äçîù ïåô ïåøñç íòã áéìåö ïòîå÷ ñàåå ¨ úåìì÷ 98 ùèééè à© èâðòøá ò"éæ ãéâî øò÷ñéøè øòâéìééä øòã
úçú' (æî ,çë íéøáã) ïèøàã ¨ èâàæ ¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© øòìáàðøòùè òìòèàî ¨ éáø ÷"äøä ,ïèàè © ïééæ ïåô
.'äçîùá êé÷ìà 'ä úà úãáò àì øùà åðúçîù 'ïîæ' ,('úùéå' ä"ã ,úåëåñ î"äåç úáù ,'íäøáà ïâî') ò"éæ
געזאגט הרה"ק בעל 'שפת אמת' זי"ע וועגן די לעצטע דורות .דער ירושלמי ָ האטכד .מורא'דיגע ווערטער פון חיזוקָ ,
זאגט )געברענגט אין תוספות ,מסכת סוכה דף נ ,:ד"ה 'חד'(ַ ,אז עס ווערט גערופן 'שמחת בית השואבה'' ,שמשם שואבין ָ
ווארט 'שמשם' איז דאס ָ זאגט דער 'שפת אמת'ַ ,אז ָ דארט רוח הקודשָ . 'האט געשעïט פון ָ רוח הקודש' -ווייל מ ָ
געהאט אין בית המקדש ,קען מען שעïן 'רוח הקודש' און ַ מ'האט
ָ וואס
ַא רמזַ ,אז פון יענע געהויבענע שמחה ָ
שמחה אויך אין די היינטיגע דורות ,ווען די שמחה איז נישט בשלימות.
זאלן אייביגוואס איז ַא הבטחה ַאז מיר ָ דאך 'והיית אך שמח'ָ , האט צוגעגעבן ,עס שטייט ָ דער 'שפת אמת' ָ
זאגט די גמרא )סוכה מחַ (.אז דער ïסוק 'והיית אך שמח' איז ַא 'ריבוי' ,מרבה צו קענען זיין פרייליך ,און אויף דעם ָ
וואס
דאס איז ַא רמז אויף די נעכט פון די ימים טובים אין די לעצטע דורותָ , זיין 'לילי יום טוב האחרון לשמחה'ָ .
שטארקן גלות און די יסוריםַ ,אז מ'גיט ַא פון הימל ַ נאכט-פינצטערניש און אין דעם פארזינקען אין ַא ַ זענען ליידער ַ
ַא כח צו זיין בשמחה אויך אין זיי.
ïרעמישלאנער זי"ע ,איינעם פון זיינע
ַ פאר הרה"ק רבי מאיר'ל האט מען מזכיר געווען ַ אמאל אין ַאן ערב סוכותָ , ַ ָ
האט אונזגעזאגט ,דער אויבערשטער ָ ָ האט הרה"ק רבי מאיר'ל קרובים וועלכער איז געווען זייער נישט געזונט ל"עָ .
באפוילן זיך צו
האט אונז ַ געבלאזן .דער אויבערשטער ָ ָ האט
בלאזן שופר אין ראש השנה ,און מאיר'ל ָ ָ באפוילן צו
ַ
דאך ַאז 'אין מערבין שמחה פרייען אין סוכות ,און מאיר'ל וויל זיך פרייעןָ ,אבער רבונו של עולם ,מיר ווייסן ָ
דארפןדאך ַïאסירן ַא נישט גוטע געשעעניש ח"ו )אויב דער קרוב וועט ַאוועקגיין ח"ו( וועל איך ָ בשמחה' .אויב עס וועט ַ
הארץ.זאגן די ברכה 'דיין האמת' בשמחה( ,און עס ָאננעמען מיט ַא פרייליך ַ'דארף ָ א ברכה 'בשמחה' )ווי חז"ל ָ
זאגןַ ,אז מ ַ מאכן ַ
ַ
נאר מיט די מצוה איבערלאזן ָ
ָ ממילא ,מוז מען פון הימל ַאוועקנעמען פון אונז יעדע ַאנדערע 'שמחה' ,און אונז
פון 'ושמחת בחגך'.
האט ַא צער ח"ו ,און ער שטוïט עס ַאוועק כדי צו קענען מקיים זיין פון דעם לערנען מירַ ,אז אויב ַא מענטש ָ
דארפן 'פרייען' מיט ַא
זאל זיך נישט ַ די מצוה פון 'ושמחת בחגך' ,וועט מען אים ַאוודאי העלפן פון הימלַ ,אז ער ָ
סארט...
'שמחה' פון ַאן ַאנדערן ָ
äë באר הפרשה -סוכות
êàã
¨ ïáàä¨ øéî ,ìë íãå÷ ,íòã óéåà øòôèðò øòã æéà ©ïéà éåå è÷ðåt æà© ,(.åð÷) 'ïøäà úéá' øòã èáééøù éåæà
íòðééà ïãòé è÷ðòãòâ ñàåå
¨ ,ìîéä ïéà ïèàè©© ïáéì à êøåã èðôòòâ úåøå÷î éã ïøòåå íéàøåð íéîé éã
òétùî òâø òãòé èåè øò ïåà ,ïùéðòôòùàá © òðééæ ïåô ïåô úåøå÷î éã ïøòåå âòè òâéèöòé éã ïéà éåæà© ,äàøé
,äáèää úéìëúá èìòåå øòöðàâ © øòã óéåà ãñç ïééæ ïåô ïééæ äçîù ïåà äáäà éã êøåã èðôòòâ íéãñç ïåà íéîçø
,áë úåîù) ò"éæ ùåã÷ä 'íééçä øåà' øòã èáééøù ñò éåå åðúçîù ïîæ ïéàכה.
äìåòt äùåò êøáúé íùä ïéàù òâøå äòù êì ïéà' (å
.ì"ëò ,'åéëøö úðéçáá ïéá ,åôåâ úðéçáá ïéá ,íãàä íò והיית אך שמח -ווי ַאזוי צו קענען זיין בשמחה
ïòî èòæ ïâéåà òâéùééìô éã èéî ùèàë ¨ ,èðééî ñàã ¨ èîòð åàåå ,'ïìðî äçîù' :ïâòøô ùèðòî øòã èòåå
íéãñç èåè øòèùøòáéåà øòã éåæà© éåå èùéð ïòîòð úåãøéè ìéô éåæà© ïòåå ,äçîù ìñéáà© ïòî
æà© èòæ ,äðåîà èàä¨ ñàåå¨ øòã øòáਠ...ùèðòî ï'èéî ïéé÷ èùéð ùîî èàä'î
¨ ïåà ,ïèééæ òìà© ïåô íåøà© æðåà
øò æà© ïåà ,ùèðòî íòðåô äáåè éã øàô © ©æéà ñòìà èùèðòáòâ íùä êåøá æéà ñàåå ¨ øòðééà êéåà .äçåðî
âéáééà øò æéà àìéîî ïåà ,âéàåø øò æéà ,äðåîà èàä ¨ áéáñ íéúéæ éìéúùë êéðá' ,øòãðé÷ èéî ïøàååòâ ¨
êéìééøôכו¨ èñééåå øò ìééåå ,
,ïèåâ íåö æéà ñòìà© æà© êàã óåâá ÷øàèù
© ïåà èðåæòâ ä"á ïòðòæ òìà© ïåà ,'êðçìåùì
øòã æà© ïåçèá ïèñòô à© åö ïòîå÷åö êéåà èòåå øò ïåà èùéð êéæ ìàæ
¨ ñò æà© âéãðòèù øòáਠøò èâøàæ ¨ ,ùôðáå
,ïæàìøàô
÷¨ © èùéð ìàîðéé
¨ éàãååà© íéà èòåå øòèùøòáéåà åö øòååù íéà æéà'ñ æà© éåæà© ,íéà ïåô ïäåètਠäìéìç
.äçîùá ïééæ âéáééà øò ïò÷ éåæà© ïåà .äçîùá ïééæ
'דארף ָאבער זען ַאז די שמחה זאל זיין ַא שמחה של מצוה ,און נישט הוללות ח"ו ,ווי דער רמב"ם ז"ל כה .מ ַ
הארץ ופחותי
האבן נישט געמאכט די 'עמי ַ דאס ָ שרייבט )הלכות לולב פ"ח ,ה"ד( וועגן שמחת בית השואבהַ ,אז ָ
נאר די גדולי חכמי ישראל ,און די ראשי הישיבות והסנהדרין ,די חסידים און זקנים און אנשי העם וכל מי שירצה'ָ ,
געטאנצט און געזינגען ,און זיך געפרייט אין בית המקדש אין די טעג פון יום ַ האבן
וואס ָ
מעשה ,זענען געווען די ָ
מיטהאלטן ,זען און הערן
ַ נאר געקומען פאלק ,די מענער און די פרויען ,זענען ַאלע ָ
גאנצער ָטוב סוכותָ ,אבער דער ַ
די שמחה.
האט געקענט קומען און טאנצן ָ
געוואלט ַ
ָ דארט
האט ָוואס ָ זאגט דער ריטב"א )ב"ב קכאַ (.אז נישט יעדער איינער ָ
ָ
'זאל נישט צוקומען צו הוללות ח"ו.געטאנצט ,כדי מ ָ
ַ האבן
נאר די חסידים און אנשי מעשה ָ טאנצןָ ,
זאגט דער 'שפת אמת' )סוכות תרל"ז ,ד"ה 'והיית'( פון ïסוק 'והיית אך שמח'' .אך' קומט ממעט זיין ַא רמז דערצוָ ,
דארף זיין ַא שמחה של מצוה ,און נישט חלילה ַא שמחה פון הוללות. ַאז עס ַ
aA
cמן הבאר c
היי יאר ,ווען די ערשטע טאג סוכות געפאלט אויף שב"ק און די מצוה פון ד' מינים איז נאר א דרבנן,
באמיט צו טרעפן ד' מינים בתכלית הכשרות ,און וויפיל 'האט זיך ַ
דארף מען זיך מתבונן זיין ,וויפיל טירחות מ ָ
ַ
באמיען מקיים צו זיין די מצוה
מ'דארף זיך ַ
ַ דאך ַא קל וחומר וויפיל
'האט אויסגעגעבן דערויף ...איז ָ
געלט מ ָ
פאר דעם 'זאל נישט געבן ַא דריסת הרגל ַ וואס גייט ָאן מדאורייתא אלע זיבן טעג פונעם יו"ט .מ ָ
פון שמחהָ ,
זאל צוקומען צו כעס חלילה. וואס זוכט צו צעטומלען דעם מענטש ,כדי אים צוצוברענגען ער ָ שטן ָ
זאגן וועגן
וואס די ספרים ָ
דארף ער געדענקען ָ פאר'ן מענטש צו זיין פרייליךַ , אויך אויב ס'איז שווער ַ
זאגן ַאז אויך אויב דער מענטש שïירט ַאז ער קען זיך דעם מיעוט פון 'אך שמח'ַ ,אז דער ïסוק קומט ָ
פארלאנגט דער
דאס ַ ַנאר ָוואס ער איז בכח צו טוהן ,ווייל ָ דאס ביסל ָ זאל ער טוהן ָ נישט פרייען געהעריגָ ,
דאס איבריגע וועט מען שוין משלים זיין פון הימל. אויבערשטער פון אים ,און ָ
האט
אסאך צרות רח"ל ,און ער ָ
האט ליידער געליטן ַ ַ
וואס ָ כו .מיר ָ
האבן געהערט פון דעם בעל העובדאַ ,א איד ָ
האט רבי שלמה זלמן אים אויערבאך זצ"לָ .
ַ פאר דעם גאון רבי שלמה זלמן הארץ ַ
דאס ַ זיך אויסגערעדט ָ
דעמאלס הערט ער נישט אויף
ָ אïעראציע און זינט
ַ געדארפט ַאריבערגיין ַאן ָ
ַ האט
וואס ָ
געזאגטַ ,אז ער קען ַא איד ָ
ָ
באר הפרשה -סוכות åë
©ïéà ,ò"éæ õéùòáééà ïúðåäé éáø ïåàâ øòã èáééøù éåæà ïîæ' ñìà© ïøàååòâ
¨ èîéèùàá © úåëåñ æéà ,íòã áéìåö
¨ øòã æà© ,(å ùåøã ,à"ç) 'ùáã úåøòé' øôñ ïééæ
ñàåå øòöðàâ
© øòã êàã ¨ æéà ,èâàæòâ
¨ éåå ìééåå ,'åðéúçîù
òâéæà㨠éã èàä ¨ ,ïòèùøòáéåà íòã øàô © àøåî èàä ¨ ,'àúåðîéäîã àìöá' ïöéæ åö ,úåëåñ áåè íåé íòðåô ïéðò
íåé ïéà øàð'¨ èùéð (èòåîá úå÷túñä ïåô ãåîéì íòã) 'äëåñ ïåà ,äëåñ éã ïåô úåäî øòöðàâ © øòã æéà ñàã ¨ ñàåå
¨
éåæà© íéà ééá ñòìà© æéà ,øàé ¨ õðàâ
© à© øàð¨ ,úåëåñ áåè áåè íåé íòðåô úååöî éã íéé÷î æéà'î ñàåå ¨ íòã êøåã
ïåô ïèàù¨ ïéà âéáééà èâéèëòð øò .'éàøò úøéã' à© éåå òðééø éã õøàä© ïéà êéæ ééá ïòìöøàååðééਠèåè'î ïåà
ìééåå ,'òá÷ úøéã' ïééæ ïåô ñéåøà© èééâ ïåà ,äëåñ éã ,'íëéúåøåã åòãé ïòîì' èâàæ¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,äðåîà
,'øâ' à© ïòååòâ èìàåå
©¨ øò éåå ïâéåà òðééæ ïéà æéà ñòìà âøàæ
¨ òãòé ïäåèòâtਠèøòåå ñò ïåà ,'äéçé åúðåîàá' æéà
óéåà ï÷å÷ ìàæ ¨ øò .èìòåå øòã óéåà èñàâ © à© íúñ ïåà .õøàä
© ñ'ðùèðòî ïåô øòö ïåà
åö êéæ ,ìîéä ï'ôéåà êéæ ïòðéôòâ ñàåå ¨ ïøòèù éã
áåè íåé ïéà äçîùá ïééæ ïò÷'î éåæà© éåå ïôåà ïà© êàð ¨
ïòéåá èùéð ïåà ,ïòèùøòáéåà íòã óéåà ïøòëéæøàô ©
òâéìééååèééö à© æéåìá êàã
¨ æéà äëåñ éã ìééåå ,úåëåñ
ïøòîéö òëéìâéðò÷ ïåà ,øòðééèù òøòééè èéî øòæééä
æà© ,èâàæòâ
¨ ïáàä
¨ íé÷éãö ïåà ¯ 'éàøò úøéã' ¯ äøéã
íãà éðá éâåðòúî' ,ïëééìâ ñàã '¨ ïåà ,'ùùå èäá útöøá
íòã ,øòöøòä òùéãéà ïéà ïòìöøàååàåöðééà
¨ èîå÷ ñàã
¨
'åúòã áéçøäìכז.ã"ëò ,
íòìà© èéî ïãéøôåö ,'èòåîá ÷túñî' à© ïééæ ïåô ïéðò
úåëåñ áåè íåé øòã èøòåå ,íòè íòã áéìåö ïåà ïåà úåøúåî éã ïôéåìëàð ¨ èùéð ìàæ'î
¨ æà© ,èàä'î
¨ ñàåå
¨
øòã éåå âðàì
̈© éåæà© ìééåå ,'åðéúçîù ïîæ' ïôåøòâðà ,úåùîî íåù ïéé÷ èùéð ïáàä ¨ ñàåå¨ äæä íìåò éâåðòú
ñàåå
¨ ïëééøâøòã åö úååàú òðééæ êàð ¨ èôéåì ùèðòî úøéã' ïééæ ,ùèðòî íòã øàô © âåðòâ ïééæ ìàæ'ñ¨ øàð
¨
âéáééà èåè øò ïåà àæâåø èéî ìåô êàã ¨ øò æéà ,øòî ...øàé
¨ ïöðàâ
© ï'øòáéà êéåà ,'éàøò
האבן ליידער נישט זוכה וואס ָ האט ער דריי קינדער ָ צוגאב צו דעםָ , ָ איין אויג .אויך איז ער ַאן אלמן ל"ע ,און אין
טראץ דעם ַאלעם ,איז דער איד ָאבער אייביג שמחה ,און ער גייט שטענדיג ַארום מיט ָ האבן קינדער.
געווען צו ָ
געזאגט צו רבי שלמה זלמןַ ,אז ער גלייבט נישט ַאז ָ פאר'צרה'טער איד האט דער ַ ַא פרייליך און שמייכלדיג ïניםָ .
האט ווידער פאר אים זיינע ווערטער ,און יענער ָ האט רבי שלמה זלמן איבערגע'חזר'ט ַ זאךָ . אזא ַ
ס'איז מעגליך ַ ַ
כאטש ער ליידט ַאזוי פיל ה' ירחם. וואס איז בשמחה ָ דא ַא איד ָ גע'טענה'ט ַאז ס'איז נישט מעגליך ַאז ס'איז ָ
געזאגט:
ָ האט רבי שלמה זלמן אים ָ
דא מיט דיר...
דאזיגער איד שטייט יעצט און רעדט ָ -דער ָ
באגעניגענען און זיין צופרידן אויך מיט ווייניגער ,איז דאס זיך ַ דארט אויךַ ,אז ָ כז .דער רבי ר' יהונתן זי"ע שרייבט ָ
האבן מענטשן יאר פון בריאת העולםָ , דאך ַאז אין די ערשטע טויזנט ָ מסוגל אויף אריכות ימים ,ווייל מיר זעען ָ
האט זיידאס ָהאבן געוואוינט אין געצעלטן ,און ָ געהאט אריכות ימים ,אויך אונזערע אבות ,אברהם ,יצחק ,און יעקבָ , ַ
פארברענט ווערן חלילה ,און זיי ïאלאצן וועלן ַגעהאט ַאז זייערע ַ ַ ַ האבן נישט מוראגעברענגט אריכות ימים ,ווייל זיי ָ
האבן אייביג שנעל צענומען געהאט פון שונאים ָאדער פון הונגער ָאדער פון ַא מגיפה ח"ו ,ווייל זיי ָ ַ האבן נישט מורא ָ
נאר ַאזוי איז עס אויך אין נאר ַא רוחניות'דיגע סגולהָ , דאס הייסטַ ,אז עס איז נישט ָ די שטריק פון זייערע געצעלטןָ .
קיינמאל נישט קיין
ָ האט ער האטָ ,וואס ער ָ נאטור פון דער וועלטַ ,אז ווען דער מענטש צופרידן מיט ַאלעם ָ דער ַ
האט ער אריכות ימים. פארמאגט ,און צוליב זיין שלוות הנפשָ , וואס ער ַ ָ דאגות ,ווייל עס איז אים אייביג גענוג ָ
און דער רבי ר' יהונתן זי"ע איז מוסיףַ ,אז אט דער יסוד זעט מען שוין ביי דעם בית המקדש .דער משכן איז
געמאכט רוהען זיין הייליגע
ַ האט דער אויבערשטער געמאכט בלויז פון ברעטער און יריעות ,און צוליב דעם ָ ַ געווען
געווארן אין מדבר ,ביז צו נוב און גבעון, ָ טאג ווען ער איז געבויט יאר ,פון דעם ָ דארט אין משך פון ָ 480 שכינה ָ
געווארן פון טייערע שטיינער ,איזָ וואס איז געבויטהאט געבויטָ , וואס שלמה המלך ע"ה ָ ָאבער דער בית המקדש ָ
געווארן בעווה"ר .אויך דער צווייטער בית המקדש איז ָ פארברענט
יאר ,און עס איז ליידער ַ נאך ָ 410געווארן ָ
ָ חרוב
האט עס צוריק אויפגעבויט ,און מיט דעם ַאלעם ,איז עס געווארן אין די צייטן פון די יוונים ,און הורדוס ָ ָ חרוב
האלט זיך לענגער ַא צייטווייליגער בנין, יאר .זעען מיר פון דעם ַאז אויף דער וועלט ַ געשטאנען מער ווי ָ 420
ַ נישט
ווי ַא קביעות'דיגער בנין ,עיי"ש.
æë באר הפרשה -סוכות
úåtë' .'úùáì øãäå ãåä' (à ,ã÷ íéìäú) ÷åñt øòã ÷ ïöëòøכח.ïãéøôåö ïåà êòì÷éìâ ïééæ èùéð ïò÷ øò ïåà ,
éåå ,ïòèùøòáéåà íòã óéåà óéåøà© êéåà èééâ 'íéøîú øòã ñàåå¨ íòã èéî ïòðòâéðòâàá © êéæ èåè øò ïòåå øàð
¨
óðò' .'çøôé øîúë ÷éãö' (âé ,áö íù) èâàæ¨ ÷åñt øòã ïééæ èéî êéæ øò èééøô ,ïáòâòâ íéà èàä¨ øòèùøòáéåà
éåå éåæà© ,ïòèùøòáéåà íòã óéåà êéåà èééâ ,'úåáò õò כט
, ïùèðòî òøòãðà© óéåà äàð÷ ïéé÷ èùéð èàä ¨ øò .÷ìç
.'íéñãää ïéá ãîåò àåäå' (ç ,à äéøëæ) èâàæ
¨ ÷åñt øòã éã ïåà øòéåøè øòã íéà ïåô tਠêéæ èåè ñò ïåà
',ïòèùøòáéåà íòã óéåà óéåøà© êéåà èééâ ,'ìçð éáøòå ÷ ééøòâàìל.
¨
áëåøì åìåñ' (ä ,çñ íéìäú) èâàæ©¨ ÷åñt øòã éåå éåæà
.'åîù ä¯éá úåáøòá
האט קיין שום שר אין הימל
האוחז ביד -אויף די ד' מיניםָ ,
÷òìà© æà© ,ùøãî íòðåô øòèøòåå éã ïåô ñéåà èîå נישט ַא שליטה
ïòèùøòáéåà íòã óéåà æîøî ïòðòæ íéðéî øéô ¨ ÷åñt øòã
ïåùàøä íåéá íëì íúç÷ìå' (è ,âë àø÷éå) èâàæ
© ïéà ñò ïòîòð øéî ïòåå ïåà ,åîöòáå åãåáëá
æéà ,èðàä éáøòå úåáò õò óðòå ,íéøîú úåtëå øãä õò éøô
ïéà ìåëéáë ïòèùøòáéåà íòã 'ïòîòð' øéî éåå êééìâ 'øãä õò éøt' æà© (è ,ì"ô ø"÷éå) ùøãî øòã èâàæ
¨ .'ìçð
èðàäלא.
© øòæðåà èâàæ
¨ íéà óéåà ñàåå
¨ ,ïòèùøòáéåà íòã óéåà æîøî æéà
זאגט )קה"ר פ"א ,לב( ַאז ַא מענטש גייט נישט ַאוועק פון דער וועלט מיט ַא העלפט פון זיינע כח .דער מדרש ָ
האט צווייהאבן צוויי הונדערט .אויב ער ָ האט הונדערט זוז ,וויל ָ וואס ָ האנט .איינער ָ גליסטונגען אין זיין ַ
האט ַא מנה פון 100זוז ,און ער וויל האבן פיר הונדערט .פרעגן די מפרשים ,אויב דער מענטש ָ הונדערט ,וויל ער ָ
האנט?
יא ַא העלפט פון זיין תאווה אין ַ דאך ָ
האט ער ָ נאך ַא מנהָ , האבן ָָ
הארץ ,זענען אייביג גורם ַאז דער מענטש נאכלויפן די גליסטונגען פון זיין ַ דאס ָ נאר די כוונה פון חז"ל איזַ ,אז ָ ָ
האט נישט קיין ישוב הדעת ,און עס ברענגט אים צו צער און עגמת איבערגעשראקן .ער ָ
ָ זאל זיין צעטומלט און ָ
נפשַ ,אז עס פעלן אים די צוויי הונדערט זוז.
זאכן :א .דער ערשטער 'מנה' .ב .די מדה פון שמחה און ממילא קומט אויסַ ,אז עס פעלן אים אייביג צוויי ַ
נאר איין 'מנה', דאך ָ
פארמאגט ָ
האט ער נישט ַאפילו ַא העלפט פון זיינע גליסטונגען ,ווייל ער ַ ָ רואיגקייט .ממילאָ ,
האבן...
באווייזט נישט צו ָ וואס ער ַ צוטראגן איבער דעם ָ ָ און ער איז
געווארן ַאן ערליכער איד וועלכער פלעגט זיך דרייען ביי די לעלוב'ער ָ יאר צוריק ,איז אין בני ברק נפטר כט .עטליכע ָ
באקאנט ַאלס 'משה בן עליזה' ,און ער איז צדיקים זי"ע ,הרב ר' משה כהן ז"ל פון בני ברק .ער איז געווען ַ ַ
געווארן ל"ע ,און
ָ פארוואונדעטיארן צוריק ַ נאך דעם ווי ער איז מיט צענדליגער ָ אינוואליד ל"עָ ,
ַ ליידער געווען ַאן
געארבעט קיין איין אבר ה"י .ער איז ָאבער אייביג געווען פרייליך, ַ האב אין זיין קערïער נישט קאָ ,ï אויסער זיין ָ
געהאט ַא שמייכל אויפ'ן ïנים. ַ האט שטענדיג און ָ
טאטן ,ווי ַאזוי קען ער זיין ַאזוי אמאל געפרעגט זיין ַ האט ַ ָ האבן מיר געהערט פון זיין זון יבלחט"אַ ,אז ער ָ ָ
גאנצער קערïער איז ווי שטארק פיזיש ה' ירחםַ ,אז זיין ַ ַ אזא לעכטיגן ïנים ,ווען ער ליידט ַאזוי האבן ַ ַ פרייליך און ָ
האט רבי משה אים געענטעפרט: ַא 'שבר רלי' רח"לָ .
וואלטן געזעסןוואלטן חלילה געווען אין דעם זעלבן מצב ווי איך ביןַ ,אלע ָ -אויב ַאלע מענטשן אויף דער וועלט ָ
וואלטדאך ïשוט ַאז איך ָ געדארפט ָאנקומען צו הילף אויף יעדן טריט און שריט ,איז ָ ַ אין א 'ווילטשעיר' און
וואס דען ,יעדער איז ברוך נאר ָ דאך נישט ַאנדערש פון ַאנדערע מענטשןָ . דאן בין איך ָ געקענט זיין פרייליך ,ווייל ַ
זאל זיין
ïאראליזירט און זיץ אין ַא 'ווילטשעיר' .נו ,איז דען רעכט ַאז איך ָ נאר איך בין ַ ַ שטארקָ ,ַ השם געזונט און
שטארק?!...
ַ וואס ַאלע מענטשן אויף דער וועלט זענען ברוך השם געזונט און טרויעריג פון דעם ָ
פארוואס מ'לייענט מגילת קהלת אין יום טוב סוכות, זאגט הרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"ע ַא טעם ַ ָ ל .לויט דעםָ ,
נארישקייטן ' -הבל הבלים דארף גוט געדענקען ַאז ַאלע קנייני עולם הזה זענען ַ וואס וויל זיין פרייליךַ , ווייל דער ָ
הכל הבל' )קהלת א ,ב(.
צוזאמען מיט די ַ האלטן דעם אתרוג 'דארף ַנאמען פון 'ריקנטי'(ַ ,אז מ ַ לא .דער 'בית יוסף' ברענגט )סי' תרנא ,סי"ב ,אין ָ
נאכט געווארן אין חלום ,די ערשטער ַ ָ דאס איז אים ַאנטïלעקט ַאנדערע מינים .שרייבט דער ריקנטי'ַ ,אז ָ
באר הפרשה -סוכות çë
èéåì ïøòì÷øò ñò ïò÷'î æà© ,'øëùùé éðá' øòã èâàæ ¨ øòèðøòìéâ áåã ìàøùé éáø ÷"äøä èáééøù ,íòã èéåì
áùòå áùò ìë êì ïéà' (å ,é"ô ø"á) ïâàæ¨ ì"æç éåå 'ô) 'áäæä ãéáø' øôñ ïééæ ïéà ,àöéðùàé© ïåô ò"éæ
¯ 'ìãâ åì øîåàå åúåà äëîù ,òé÷øá ìæî åì ïéàù øòã ,ï'éáø ïééæ ïåô ïòîàð¨ ïéà ,(''á ïôåà' ä"ã ,àöú éë
èàä
¨ ñàåå
¨ ,èìòåå øòã óéåà æàøâ ¨ à© àã
¨ èùéð æéà'ñ ïåô èøòäòâ èàä ¨ øò æà© ,ò"éæ áø øòöéùtàø ¨ øòâéìééä
à© íéà èéâ ñàåå
¨ ,ìîéä ïéà øù ïøòãðåæàá © à© èùéð ïâò÷èðà© êà㨠ïòðòæ íéðéî 'ã éã æà© ,áø øòöéùtàø ¨
éã øòáਠ.ïñ÷àåå
© ìàæ ¨ øò íéà èâàæ ÷¨ øò ïåà tàì© ïòåå ,àìéîî .àåä êåøá 'éåä íù ïåô úåéúåà øéô éã
äðåîî æéà ñàåå
¨ øù à© èùéð ïáàä ¨ ,áìåì ïåô íéðéî 'ã íéðéî òøòãðà© éã èéî áìåì íòã èîòð ùèðòî øòã
ïåô äçâùä éã øòèðåà øàð ¨ ïñ÷àåå
© ééæ .ééæ øòáéà éåå êééìâ ñò æéà ,ééæ èì÷àù¨ øò ïåà èðòä òðééæ ïéà
ïò÷ íòã ïâòåå ïåà ,ïééìà© àåä êåøá ïòèùøòáéåà íòã òðééæ ïéà ïééìà© ïòèùøòáéåà íòã ìåëéáë èîòð øò
éã èì÷àù¨ øò ïòåå úå÷éáã åö ïòîå÷åö ùèðòî øòã ¨ íéà èéî èåè øò ïåà ,èðòä
åá äùåòå') ìéåå øò ñàåå
.íéðéî äòáøà øòôòùàá
© íòã ééá ï'ìòåt ñìàîòã
¨ ïò÷ øò ,èðééî ñàã
¨ .'åðåöøë ìåëéáë
ïáàäלב(.
¨ óøàã
© øò ñàåå
©¨ ñòìà
ïòîàð ¨ © èâðòøá ì"æ ù"àø øòã
¨ ïéà (åë ,â"ô äëåñ) tàøà
ééá èëàî'î
© ¨ 'íéòåðòð' éã æà© ,éîìùåøé ïåô
ñàåå ïéà (ãë úåà ,é øîàî ,éøùú) èáééøù 'øëùùé éðá' øòã
'.øåâéè÷ íòã ïåô çë íòã 'ïòì÷àùåöôéåà
¨ éãë ïòðòæ ,ììä ,ò"éæ à"ãéç ïåô ,'ãåã ùàø' òæ) íéðåîã÷ éã ïåô ïòîàð ¨
'ã éã óéåà æà© ,äìá÷á ïáéøùòâ ïáàä ¨ ééæ æà© ,(øåîà 'ô
äëåñ ,'úåãâà éùåãéç') à"ùøäî øòã êéåà èáééøù éåæà© äèéìù à© èùéð ìîéä ïéà øù íåù ïéé÷ èàä ¨ ,íéðéî
èîå÷ áìåì íòã ïòì÷àù ¨ ñà㨠æà© ,('éèîî' ä"ã ,.çì òëéìøòãðåàåå à© æéà ñàã ¨ ).(ïééìà© øòèùøòáéåà øòã øàð
¨
àìàîùã àøèñî' ,äàîåè ïåô çë íòã ïìòèùåötà̈ éã øòèðåà èùéð êéæ ïòðéôòâ ïãéà éã æà© ,(æîø) äàøåä
,èðééî ñàã ¨ .ïèù íòðåô èééæ øò÷ðéì øòã ïåô ¯ 'àðèñã íéøù éã ïåô èðòäלג.
נאמען הרב ר' יצחק .שרייבט דער 'ריקנטי': איינגעשטאנען ביי אים ַא 'חסיד אחד אשכנזי' ,מיט'ן ָ ַ סוכות ,ווען עס איז
האט דערווייטערט די לעצטע ה"א פון די האב איך געזען אין חלום ווי ער שרייבט דעם שם יו"ד ה"א ,און ער ָ ָ
האט מיר געענטפערטַ ,אזוי טוט פארוואס ער טוט ַאזוי ,און ער ָ האב איך אים געפרעגט ַ ָ ערשטע דריי אותיותָ .
גאנצערהייט .און האב עס איבערגעשריבן ַ האב איך מוחה געווען קעגן אים און איך ָ מען אין אונזערע ïלעצערָ .
צומארגענס ,בייםָ פארשטאנען.
ַ האב עס נישט ַ שטארק געוואונדערט אויף די מראה ,און איך ָ ַ האב זיך זייער
איך ָ
נאר דעם לולב )מיט דעם הדס און די ערבה( ,און געשאקלט ָ ָ האטהאב איך געזען ַאז ער )רבי יצחק( ָ שאקלען דעם לולבָ , ָ
האט שïעטער פארשטאנען דעם ïתרון פון מיין חלום ,און ער ָ ַ האב איך ַ דאן ָ צוזאמען מיט זייַ . ַ נישט דעם אתרוג
געהאט.
ַ חרטה
און דער 'ריקנטי' טוט צושטעלן צו דעם די דערמאנטע ווערטער פון חז"לַ ,אז ַאלע ד' מינים זענען מרמז אויף
שאקלען. צוזאמען און ָ ַ דארף מען זיי נעמען דערפאר ַ
ַ דעם אויבערשטען ,און
מאכן 'קוישיקלעך' ,און מ'שטעקט דערפאר פירט מען זיך צו ַ ַ געזאגטַ ,אז
ָ האט
הרה"ק מהר"ש מבעלזא זי"ע ָ
'דארף ַאכטונג געבן ווען מ'שרייבט צוזאמען מיט'ן לולב ,ווייל ïונקט ַאזוי ווי מ ַ ַ ַאריין דערין די הדסים און די ערבות
דארף מען ַאכטונג געבן זיי זאלן נישט זיין ָאïגעטיילט איינער פון ַאנדערןַ ,אזוי אויך ַ דעם שם הוי' ַאז די אותיות ָ
דאס ïסל'ט ביים שרייבן .און דעריבער טוט צו-נאנט איינער צום ַאנדערן ,ווייל אויך ָ ָ זאלן נישט זיין צוגעקלעבט ָ
באזונדער.זאל זיך דערקענען ַ פאר יעדן מין ,כדי יעדער מין ָ באזונדערע קויישקלעך ַ 'מאכט ַ מען ָאïטיילן און מ ַ
נאמען פון זיין שווער, לב .ענליך ברענגט הרה"ק רבי סיני פון זמיגרוד זצ"ל ,אין ספר 'חמדה גנוזה' )ח"ב ,ע' מז( אין ָ
זאגןַ ,אז די
יאר הושענא רבא ָ ראפשיצער רב זי"ע פלעגט יעדעס ָ הרה"ק רבי נפתלי מעליצער זי"עַ ,אז דער ָ
דאס זעלבע יעצט, פאלגןָ .שטארקער פון דיר ,און דו מוזט מיך ָ ַ אנכאïן ,בין איך
זאגט' ,אויב איך טוה דיך ָ ַ וועלט ָ
האנט ,מוז ער ענטפערן אונזערע תפילות. 'אנכאïן' דעם אויבערשטען כביכול אין אונזער ַ ווען מיר טוהען ָ ַ
דאס נעמען צאל ַ ,277אזוי ווי 'זרע' .ווייל ָבאטרעפט די ָ ווארט 'ערבה' ַ דאס ָ זאגט )ע' קלחַ (.אז ָ לג .דער 'בית אהרן' ָ
באזונדער אין הושענא רבא( ,איז מסוגל אויף זרע של קיימא און דאס נעמען די ערבה ַ דעם לולב מיט די ערבה )און אויך ָ
אïקאכן די ערבה ,עיי"ש(.
'דארף ָ ָ זרע ברך ה') .זע 'אמרי ïנחס' השלום ,אות תסהַ ,אז מ ַ
èë באר הפרשה -סוכות
ïìòåå ééæ ïåà ,ñéô òøòæðåà øòèðåà òìà© ïìàô
© ,å"ç ïãéà ,úåçåë òèëòìù éã ïåô çë íòã ïëàî © åö ìèá éãë
לה
. ïééèùôéåà ïòðò÷ èùéð לד
. ïééæ âøè÷î ïòðò÷ èùéð ïìàæ
©¨ ééæ æà
באשעפער
פאר'ן ַ
הארץ ַ
דאס ַ
כנגד האברים -אונטערטעניגן ָ èáééøù áåðîéø ïåô ò"éæ òìòãðòî 'ø éáø øòâéìééä øòã
)'áåè íåé ïåô âòè éã ïéà æà© ,(åðéæàä 'ô ,'ïåéö íçðî
ïáéåäòâðਠèàä ¨ ùøãî øòã
¨ éðî éáø (ãé ,ì"ô ø"÷éå) èâàæ
¨ ,íéðéî 'ã éã èðòä éã ïéà øéî ïòîòð
éåæà© ïòðòæ ñàåå
.'êåîë éî 'ä äðøîàú éúåîöò ìë' ÷åñt ï'èéî
òìà© íéðéî øéô éã èéî 'ïøò÷åöñéåà' ,øòîéæòá éåå
íòðåô äøãù éã åö êéìðò æéà áìåì íòðåô äøãù éã
æðåà ïâò÷ óéåà ïòééèù ñò ìééåå ,èìòåå øòã ïåô íéòùø
ùèðòîלוæéà äáøò éã .âéåà íåö êéìðò æéà ñãä øòã .
âéöòáéæ éã ïåô øåã ïãòé ïéà å"ç íéâøè÷î êàñà © ©
.õøàä
© íåö êéìðò æéà âåøúà øòã ïåà ,ìéåî íåö êéìðò
íòðåô íéøáéà òìà© ïùéååö ,èâàæòâ
¨ ä"ò êìîä ãåã èàä¨
éåæà© ,'øåîâ áéöéå úîà' ïà© æéà ñàã
¨ ïåà ,'åëå øò÷ìòô
éã ïåô íéøáéà òøò'áåùç ïéé÷ àã ¨ èùéð æéà ,ùèðòî
øòãòé æà© ,ïâéåà òðééî èéî ïòæòâ ïééìà© áàä ¨ êéà éåå
¨ ñòãòé) øò÷ìòô âéöòáéæ êéæ øàô
ïòåå ìàî © èôàùàá© © ãéà
øòöðàâ
© øòã éåå éåæà© áåùç ïòðòæ ééæ ñàåå ¨ ,íéøáéà 4
,÷åñt øòã èâàæ ÷¨ íòã óéåà ïåà ,ùèðòî ïåô øòtøò
.ïâéðòèøòèðåà ééæ óøàã'î
© ïåà ,(å"ç äøéáò ïà© èåè øò
'.ùøãîä ã"ëò ,'äðøîàú éúåîöò ìë øéî ïåà ,íéðéî øéô òâéæàã ¨ éã øéî ïòîòð øòáéøòã
ïåà íéâéøè÷î òìà© ïâò÷ äîçìî ééæ èéî ïèìàä ©
òøòãðà© éã ïåà áìåì íòã ïòîòð ñàã ÷¨ æà© ,ñéåà èîå øòæðåà ïòðòæ áìåì íòðåô íéðéî øéô éã .íéðéèùî
íòã êøåã æà© ïòðøòì æðåà ìéö íòã èàä ¨ ,íéðéî ééá ì"æç ïâàæ¨ íòã óéåà ïåà ,(.èë ,øäåæ éðå÷éú) ïòôàåå¨
íåö óåâ íòðåô íéøáéà¯ètéåä éã ïééæ ãáòùî ïòî ìàæ ¨ ,'ãéøåîå äìòî ,àéáîå êéìåî' ,áìåì ïåô íéðéî 'ã éã
.õøàä
© ñà㨠ïåà ìéåî ñàã
¨ ,ïâéåà éã ,äøãù éã :øòôòùàá
© óéåà ïéèùî ïåà âøè÷î à© àã ©¨ æéà'ñ åàåå ìàøòáéà æà
וואס איזדאך פונעם הויז ָ באוויזן ַארויפצוקריכן אויפ'ן ַהאט ַ לד .מ'קען עס ערקלערן מיט ַא משלַ ,א קליין קינד ָ
וואס ליגן שיף איינע אויף דער ַאנדערער .ווען די דורכגייער אויף )אדער 'שינגעלס'(ָ ,
געבויט פון שטיקלעך 'טיילס' ָ
דאס קינד קעןגעווארן אויפגעציטערט ,ווייל ָ
ָ דאך ,זענען זיי
דאס קינד שטייט ַאזוי אויפ'ן ַ האבן געזען ווי ָגאס ָדער ַ
האבן זיי שנעל אויסגעשïרייט קישענס דאך צו דער ערדָ ... אראïפאלן פון די ַ
אין ַא סעקונדע זיך אויסגליטשן און ַ ָ ַ
צוקלאïן פון
ַ זאל זיך נישט דאס קינד ַאז ער ָדאס הויז פון ַאלע זייטן ,כדי צו היטן און שיצן ָ דאכענעס ַארום ָ און ָ
אראïנעמען מיט די הויכע דאס קינד ,און אים ַ ָ ראטעווען ָ אלארמירט פאר הילף צו קומען ַ האבן ַאפילו ַ ַ
דער ערד .זיי ָ
וואס עס וועט געשען מיט'ן אלזאַ ,אלע ציטערן אויף ַא געפערליכן אופן ָ באזיץָ ַ . האבן אין זייער ַוואס זיי ָ
לייטערס ָ
פארשטייט נישט די גרויסע דאך ,ווייל ער ַשïאצירט זיך רואיג אויפ'ן ַַ דאס קינד ַאליין ,ערקינד ,אויסער איינערָ ...
געפאר אין וועלכע זיין לעבן געפינט זיך...
ַ
'האטפארכטיגע טעג ,ווען מ ָ אדורכגעגאנגען די 'ימים נוראים'ָ ,
ַ זאגן ,עס זענען ערשט ַ דאס זעלבע קען מען ָ ָ
פארשריבן...
מ'האט ַ
ָ וואס
פארזיגלט יעדן איינעם ביז קומענדיגן ראש השנה הבעל"ט ,און ווער ווייסט ָ פארשריבן און ַ ַ
דאך פוןפארשטעלט ,און מיר פרייען זיך ַאזוי ווי יענער קליינער קינד אויפ'ן ַ וואס דען ,אונזערע אויגן זענען ַ
נאר ָ ָ
האבן חז"ל מתקן געווען נאך ַאלץ אין אונזערע הענט אויסצובעטן א זיס יאר ,און צוליב דעם ָ הויז ...עס איז ָאבער ָ
סארטן שווערע גזירות ,און שאקלען 'נענועים' מיט די ד' מינים ,כדי מבטל צו זיין די שלעכטע גייסטן און ַאלע ָ צו ָ
זאלן נמתק ווערן צו רחמים ,איידער מ'וועט איבערגעבן די 'קוויטלעך' אין הושענא רבא. זיי ָ
וואס קויפט ַא שיינעםלה .דער מהרי"ל שרייבט )הלכות לולב( ַאז 'לולב' איז בגימטריא 'חיים' ,מרמז צו זייןַ ,אז דער ָ
אתרוג און ַא שיינעם לולב ,איז זוכה צו חיי עולם הזה און חיי עולם הבא.
הארץ ,ווי ס'איז מרומז אין די אותיות פון דאס ַ געזאגט ַא רמז ַאז אויך דער לולב איז ַאנטקעגן ָ ָ לו .צדיקים ָ
האבן
זאגט )סוכה מה' (:מה תמר זה אין לו אלא לב אחד ,אף ישראל אין להם אלא דעם נאמען' ,לו לב' ,ווי די גמרא ָ
נארהאבן אויך די אידן ָהארץַ ,אזוי ָנאר איין ַ האט ָ לב אחד לאביהם שבשמים' ï -ונקט ַאזוי ווי דער טייטלבוים ָ
באשעפער .אויך איז לול"ב די ראשי תיבות פון די ווערטער ו'טהר ל'בינו ל'עבדך ב'אמת ,ווייל פאר'ן ַ
הארץ ַ
איין ַ
באשעפער.
פאר'ן ַהארץ ַ דאס ַ דער עיקר איז צו אונטערטעניגן ָ
באר הפרשה -סוכות ì
,èãòø'î ñàåå
¨ ïáàä
¨ ïéæðéà ïåà ìéåî ï'ôéåà ñàìù
¨ à© ïâééì âåøúà øòã æà© ,(ãëù äåöî) èáééøù 'êåðéçä øôñ' øòã
ïéà êéåà ïòèùøòáéåà íòã ïåô ïáàä ¨ àøåî ìàæ'î
¨ ïåà ìëù øòã èäåø ñò åàåå õøàä © íåö êéìðò æéà
© äçîùá æéà'î ïòåå èééö àלז.ã"ëò , ïòèùøòáéåà íòã ïòðéã ìàæ'î ¨ æà© ïééæ åö æîøî ,ùèðòî ïåô
ñàåå
¨ ,äøãù éã åö êéìðò æéà áìåì øòã .ìëù ï'èéî
ï'èéî äîçìî à© èøéô òøä øöé øòã æà© ,èðééî ñàã ¨
íòã ïéà ïåà) øòtøò÷ ïëéìùèðòî íòðåô ø÷éò øòã æéà
íéøáéà òðééæ òìà© óéåà ùèðòîלחíòã êøåã ïåà ,
,(äùåã÷ ïåô ãåñé øòã æéà ñàåå
¨ ,íééçä úùåã÷ ïåô ïéðò øòã êéåà ,ììë
èðòä òðééæ ïéà íéðéî øéô éã èîòð ùèðòî øòã ñàåå ¨
øòtøò÷ ïöðàâ © íòã ïãàøâñéåà
¨ ìàæ'î
¨ æà© ïééæ åö æîøî
äîçìî øòã øò è÷ðòãòâ ,ééæ èéî èì÷àù ¨ øò ïåà
,ïâéåà éã åö êéìðò æéà ñãä øòã .ú"éùä úãåáò øàô ©
íéà óéåà èâéì ñàååלט.
¨
ïåà ,ïâéåà éã ïééâëàð ¨ èùéð ìàæ ¨ ïòî æà© ïééæ åö æîøî
äòáøà éã ïéà æîø ïëéìøòãðåàåå à© êéåà ïòðéôòâ øéî ùèðòî øòã òëìòåå èéî ,ïtéì éã åö êéìðò æéà äáøò éã
åðîî çãé àì' æà© æðåà ïòðøòì ééæ ñàåå ¨ ,íéðéî óøàã'î
© æà© ,æîø à© æéà ñàã ¨ .íéøåáéã òðééæ åö èâéãðò
דאïלטן חיוב זיך צו היטן די אויגן אין די טעג פונעם יום טוב. ïלאץ מעורר צו זיין וועגן דעם ָ ַ דא איז טאקע איןלזָ .
וואס
יאר איז אין יום טובָ , שוואכע צייט פונעם ָ ַ דאס מיינטַ ,אז די זאגט )קידושין פא' (.סקבא דשתא ריגלא'ָ . די גמרא ָ
זאגן ַאזוואס ָ
דא ָ זאגט )שם ד"ה 'סקבא'( ַאז ס'איז ָ דעמאלס טוט דער מענטש זיך נישט ַאזוי היטן )עיי"ש( ,און תוספות ָ ָ
וואס 'עיניו בראשו' ,גיט ַאכטונג זיך צו היטן נאך יום טוב ,און דער חכם ָ צוליב דעם פירט מען זיך צו פאסטן בה"ב ָ
'דארף
וואס מ ַ די אויגן ,און זיך דערווייטערן פון יעדן נסיון .די ïוסקים זענען מאריך וועגן דער סïעציעלער זהירות ָ
מאכן ַא גרויסן תיקון, האט מען געמוזט ַ האבן אין די טעג פונעם יום טוב ,אויף ַאזוי ווייט ַאז אפילו אין בית המקדש ָ ָ
'זאל נישט צוקומען צו ַא מכשול ח"ו. מ'האט זיך געפרייט ביי שמחת בית השואבה )סוכה נא ,(:כדי מ ָ ָ אין דער צייט ווען
באבובער רב הרה"ק גאר שיינעם אתרוג ,ממש 'בתכלית ההידור' ,צום ערשטן ָ האט מען געברענגט ַא ָ אמאל ָלחָ ַ .
געזאגטַ ,אז
ָ באבובער רב ָאבער האט דער ָ פארוואונדערונג פון זיינע מקורביםָ , מהר"ש זי"עָ ,אבער צו דער ַ
נאר אויף מאכן די ברכה דערויףָ , טראץ דער שיינקייט פון דעם אתרוג וועט ער עס נישט נוצן ,און ער וועט נישט ַ
האבן די מקורבים נישט געפרעגט דעם רב האט שוין צוגעגרייט .מפני הכבוד והיראהָ , וואס ער ָ ַאן ַאנדערן אתרוג ָ
באשלאסן ַאז אויב
ָ האט איינער פון די גבאים ַ דאווענען ָ שאקלען דעם אתרוגָ .אבער ביים ַ פארוואס ער וויל נישט ָ ַ ָ
זאל ער )דער גבאי( נישט מקיים זיין די מצוה בתכלית השלימות? פארוואס ָ
דער רבי נעמט נישט דעם שיינעם אתרוגָ ַ ,
האנט .צוליב ארויסגעפאלן פון זיין ַ
ַ מאכן דערויף די ברכה ,איז דער אתרוג ַ האט גענומען דעם אתרוג צו ַ ווען ער ָ
אראïגעבויגן אויפצוהייבן דעם אתרוג האט זיך ַ ָ ארא .ïווען ער ָ געפאלן מיט'ן ïיטום ַ ָ ַ זיין גרויסן ïחד איז דער אתרוג
באהאפטן צום אתרוג מיט ַא נאדלַ ...אזוי ַאז דער באמערקט ַאז דער ïיטום איז געווען ַ ָ האט ער ַ פון דער ערדָ ,
אתרוג איז מדינא געווען ïסול.
באוואונדערט דעם ָאפענעם רוח הקודש האבן ַ פארשïרייט צווישן די חסידיםַ .אלע ָ האט זיך שנעל ַ די מעשה ָ
האט געזען מיט זיינע לעכטיגע אויגן זיך צו היטן פון בענטשן אויף ַא ïסול'ן אתרוג. באבובער רב ,ווי ער ָ פון ָ
זאגנדיגהאט ער עס ַאוועקגעמאכטָ , האט געזען ווי דער עולם וואונדערט זיךָ , באבובער רב ָ שïעטער ,ווען דער ָ
האט געזען ַאז נאר ווען ער ָ דא איז בכלל נישט געווען ַא מופת ָאדער רוח הקודש' ,לא מיניה ולא מקצתיה'ָ , ַאז ָ
פארשטאנען ַאז מסתמא ַ האט ער ַ האט נישט קיין פלעקָ , וואס ָמ'האט אים געברענגט ַאן אתרוג בתכלית השלימותָ ,
אינגאנצן בשלימות. ַ וואס איזזאך ָ דא ַא ַבאהאלטענער פעלער ,ווייל אויף דער וועלט איז נישט ָ ַ דא עïעס ַאאיז זיכער ָ
הארץ .דער דאך מרמז אויפ'ן ַ פון דער מעשה קענען מיר ארויסנעמען א שטארקע חיזוק ,ווייל דער אתרוג איז ָ
נאר נישט זיין. זאל ָ וואס ער ָ אריינפאלן אין יאוש ,אין יעדן מצב ָ ַ קיינמאל נישט ַ
ָ טאר
דארף וויסן ַאז ער ָ מענטש ַ
דארף וויסן ַאז נאר ער ַ געפאלן ביי זיךָ ,ַ טאר ער נישט ווערן האט חסרונותָ , אויך ווען דער מענטש זעט ַאז ער ָ
האלטן מלחמה זאך ווי שלימות ,און ַאז די עבודה פון ַא איד איז כסדר צו ַ אזא ַדא אויף דער וועלט ַ ַ ס'איז נישט ָ
טאר מען נישט ווערן מיואש באשאפונג אויף דער וועלט .ממילא ָ דאס איז דער ציל פון זיין ַ ַ קעגן דעם יצר הרעָ .
דאס חיות פון דעם מענטש אויף דער וועלט. דאס איז ָ פון די נפילות ,ווייל ָ
וואס טוט אויסרופן 'דידן לט .עס שטייט אין תיקוני זוהר )כטַ (.אז די ד' מינים פון דעם לולב זענען דער ָ
'וואפן'ָ ,
האבן געזיגט אין דער 'מלחמה' אין די ימי הדין. דאס מיינטַ ,אז אידן ָ נצח'' ,דידן נצח'ָ .
àì באר הפרשה -סוכות
ïãéà :ïùèðòî ïèøàñ ¨ øéô ïãéà ïùéååö àã ©¨ ïòðòæ éåæà
ñà㨠øòáਠ,âðåðòôàä¨ êàð èàä ¨ ãéà øòãòé .'çãéð
ñàåå
¨ ïùèðòî ,úååöî ïåà äøåú éìòá ïòðòæ ñàåå ¨ éã èéî ïèôòäàá © êéæ ìàæ ¨ øò æà© éàðú © ©ï'èéî ñòìà
ïãéà .úååöî éã íéé÷î èùéð ïòðòæ øòáਠäøåú ïòðøòì ,ì"ô ø"÷éå) ì"æç ïâàæ
¨ éåæà© ïåà ,ïãéà òëéìøò ïåà íé÷éãö
òëìòæà© ïåà ,äøåú ïਠ,úååöî éã íéé÷î ïòðòæ ñàåå áåè íåé ïéà èîòð'î ñàåå
¨ ¨ íéðéî äòáøà éã æà© (áé
.úååöî èùéð ïåà äøåú èùéð ,êéæ ïéà èùéð ïáàä ¨ ñàåå
.ïùèðòî ééá úåâéøãî øéô éã ïâò÷èðà© ïòðòæ ,úåëåñ
¨
,íéðéî øéô òìà© ïãðéáåöðòîàæåö
© ïìéåôàá
© äøåú éã èàä'áìåì' øòã .çéø à© ïåà íòè à© èàä
¨ ¨ 'âåøúà' øòã
.ïéî ïøòãðà© ï'ôéåà ïééæ øtëî ìàæ¨ ìéî ïééà ïåà,(ïòìèééè ïñ÷àåå
© ñò åàåå øòîééá éã ïåô æéà ñò ìééåå) íòè à © èàä
¨
à© ïáàä¨ íéñãä éã .çéø ïéé÷ èùéð èàä ̈¨ ñò øòáà
,úåãçàá ïáòì ïãéà ïòåå .ïãéà éã èéî æéà òáìòæ ñàã
¨ úåáøò éã ïåà ,íòè ïéé÷ èùéð ïáàä ¨ ééæ øòáਠ,çéø ïèåâ
ïøòãðà© íòã øòðééà ïééæ íéìùî ééæ ïòåèמ. .çéø ïéé÷ èùéð ïåà íòè ïéé÷ èùéð ïáàä ¨
aA
cמן הבאר c
זאגט דער 'בית אברהם' )סוכות ,ד"ה 'ולקחתם'( ,ער שרייבטï :ר'י ע'ץ הד'ר ,איז סופי
מורא'דיגע ווערטער ָ
כאטש דער יצר הרע ברענט אין אים הארץ פון ַא איד איז ַא 'ïרי עץ הדר' ,און ָ דאס ַתיבות יצ"רָ .
פאר אים ,מער ווי
מאכן ַא נחת רוח ַהארץ צו ַ דאס ַ האט דער אויבערשטער אויסגעקליבן ָ אומאויפהערליךָ ,
זאל
דאס איז דער רצון פון דעם אויבערשטעןַ ,אז דער מענטש ָ די עבודה פון מלאכים און שרפים .און ָ
האבן ַא שווערע מלחמה!
אייביג ָ
וואס זיגט אין דערפארשטיין ,ביי מלחמות צווישן לענדער איז איינגעפירטַ ,אז דער צד ָ דארף מען לכאורה ַ ַ
סאלדאטן גייען ַאדורך מיט זייער קעניג בראש מתוך מנוחה וואפנס ,און די זיגרייכע ָ ַ מלחמה לייגט ַאוועק זיינע ָ
באפוילן ַארויסצוגיין מיט די כלי זיין אין די הענט האט דער אויבערשטער ַ פארוואס ָ
און שלוות הנפש .אויב ַאזויָ ַ ,
מ'האט געזיגט אין דער מלחמה? ָ נאך דעם ווי ָ
נאך דעם ווי דער געזאגטַ ,אז די מלחמה מיט'ן יצר הרע איז ַאנדערש .אויך ָ ָ האבןדער תירוץ איז ,ווי צדיקים ָ
דאסדארף ער וויסן ַאז ער בלייבט אייביג ַאן 'איש מלחמה' .אדרבהָ , אמאלַ ,
נאך ַ ָ איינמאל און ָ
ָ האט געזיגט
מענטש ָ
וואפן ,און ווייטער שטיין פעסט אין דער מלחמה ,כי זה כל האדם. זאל ַארויסגיין מיט זיין ָ איז דער נצחון ,ער ָ
נאר מיט ערליכע אידן וועלכע קענען אים שטארק ַאכטונג געבן זיך צו חבר'ן ַָ דארף מען זייער מ .צוליב דעם טעם ַ
ַארויסהעלפן אין עבודת ה'.
נאמען פון דעםנאכזאגן אין ָ
אונגאר זצ"ל ,דער רב פון 'חוג חתם סופר' אין בני ברק ,פלעגט ָ ָ ַ הגה"צ רבי יצחק שלמה
ליבשאפט
ַ האט נישט קיין טעם און קיין ריח ,און פונדעסטוועגן ,נעמט מען עס מיט גאון בעל 'חתם סופר' זי"ע ,די ערבה ָ
'באהעפטונג'
'שאקלט עסָ .אבער הושענא רבה ,ווען די ערבה גייט ַארויס פון איר ַ צוזאמען מיט די ַאנדערע מינים ,און מ ָ ַ
דאך
האבן ָוואס ערבות ָבאהעפט זיך מיט ענליכע ערבות ַאזוי ווי זיָ , נאר זי ַ
דאסָ , נאר ָמיט די ַאנדערע מינים ,און נישט ָ
באהעפטן מיט רשעים. 'טאר זיך נישט ַ
צעקלאïן ,ווייל מ ָ
ַ נישט קיין טעם און קיין ריח ,טוט מען זיי ַאלע
ïראסטן מענטש אויף זיינע עבירות. ָ פאר ַאגעזאגט מוסר ַ
ָ אמאל
האט ַ ָ ïרעמישלאנער זי"ע ָ
ַ הרה"ק רבי מאיר'ל
האט יענער געענטפערט חוצïה'דיג: ָ
האט ַא טעם און ַא ריחָ ,אבער איך בין ַאזוי ווי די ערבה וואס ָ
-דער רבי איז אין דער בחינה פון דעם אתרוגָ ,
האט נישט קיין טעם און קיין ריחָ .אבער סוף כל סוף ,קען איינס נישט גיין ָאן דעם ַאנדערן .אויב ַא מענטש וואס ָָ
האטשאקלען צוזאמען מיט די ערבהָ , וועט נעמען ַאן אתרוגַ ,אפילו ַא 'מהודר שבמהודרים' ,ער וועט עס נישט ָ
דארפן מירוואס איז דער חילוק צווישן מיר און דעם רבי'ן? ביידע ַ ער נישט מקיים געווען די מצוה .אויב ַאזויָ ,
גארנישט ווערד.
פאר זיך איז ָ ָאנקומען איינער צום ַאנדערן .יעדער איינער ַ
האט הרה"ק רבי מאיר'ל אים געענטפערט: ָ
מאכן ַאן 'אגודה אחת' ,צודארף מען ַאוודאי ַ טאקעַ ,אז לכתחילה ַ -דער חילוק צווישן אונז איז ïשוט .ריכטיג ַ
באהעפט באשעפער בלבב שלםָ .אבער ווען די ערבה ציט זיך ַארויס פון דעם כלל און ער ַ טוהן דעם רצון פונעם ַ
באר הפרשה -הושענא רבא áì
הושענא רבא
àðòùåä æà© ,ùåã÷ä øäåæ ïåô øòèøòåå éã ïåô øéî ïòòæ לעת חיתום -די 'קוויטלעך' ווערן איבערגעגעבן אין
ïåà äðùä ùàø éåå éåæà© ,'ïéãä íåé' à© æéà àáø הושענא רבא
.øåtéë íåé èâàæמא )ïéà æà© ,(íåâøúá .áø ,à"ç
¨ ùåã÷ä øäåæ øòã
ééæ ïåà ,'êòìèéåå÷' éã ïòî èáééøù äðùä ùàø
äøåàëì æéà ùåã÷ä øäåæ ïåô øòèøòåå éã ïåô ùèàë ¨ ïåà øòã áéåà .øöåà ñ'ïòèùøòáéåà íòã ïéà êéæ ïòðéôòâ
ïéà ïáòâòâøòáéà ïøòåå êòìèéåå÷ éã æà© ,òîùî íòã ïòî èñééøòö ,ïäåè äáåùú åö äëåæ æéà ùèðòî
é"øà øòã ïéåù èâàæ ¨ ,àáø àðòùåä èùéð ,úøöò éðéîù íåé èééøâòâåö øòèùøòáéåà øòã èàä ¨ êàðøòã
¨ .ååéøá
éã æà© (å ùåøã ,úåëåñ ïéðò ,'úåðååëä øòù') ò"éæ ùåã÷ä èàä ¨ ùèðòî øòã áéåà .äáåùú ïåô âàè ¨ à© ñìà© øåtéë
,àáø àðòùåä ïéà ïáòâòâøòáéà úîàá ïøòåå 'êòìèéåå÷' øòã èìòôàá © ,èùéð áéåà ïåà ,èåâ æéà ïäåèòâ äáåùú
ïéé÷ ïäåè åö úåùø ïéé÷ èùéð ïáàä ¨ íéçéìù éã øàð¨ áéåà .ååéøá éã ïáééøùøòèðåà ìàæ'î ¨ æà© øòèùøòáéåà
êàð¨ èåè ùèðòî øòã áéåà .úøöò éðéîù æéá êàæ © íåù ,äáåùú ïäåèòâ ïåà ïòååòâ äëåæ èàä ¨ ùèðòî øòã
מב
. êòìèòö òðòé ãìàá © ïòî èñééøòö ,äáåùú ñìàîò㨠ï'æéá íéà øàô© ïòî èøàåå̈© ,úåîéìùá èùéð æéà'ñ øòáà
äøåúä ìò ùåøéô ïééæ ïéà 'éèð÷éø' øòã èáééøù éåæà© øòèöòì øòã ,úøöò éðéîù æéà ñàã ¨ ñàåå ¨ âàè
¨ ïèöòì
èâàæ'î
¨ åàåå úåìéä÷ àã )¨ ïòðòæ ñò æà© (çìù 'ô
äëåæ èàä¨ øò áéåà ,ñìàîò㨠.úåëåñ áåè íåé ïåô âàè ¨
íåéá' ,ïåáúëé øåtéë íåö íåéáå ,ïåèåtùé äðùä ùàøá' ïåà ,ååéøá éã ïòî èñééøòö ,ïäåèòâ äáåùú ïåà ïòååòâ
.'ïåîúçé àðòùåä ñ'âéðò÷ íòðåô êòìèéåå÷ éã ñéåøà© ïòééâ ,èùéð áéåà
íéðåîî éã ïåô èðòä éã ïéà øòáéà ééæ èéâ'î ïåà ,æéåä
ïééæ ïéà èáééøù ò"éæ õéùòáééà ïúðåäé éáø ïåàâ øòã èùéð ïéåù ééæ ïòîå÷ ïàã © .÷ñt íòã ïééæ åö íéé÷î
'íééðåðéá' éã æà© ,('å ùåøã ,à"ç) 'ùáã úåøòé' øôñ .èøéôòâñéåà ùéè÷àô © ïøòåå ééæ øàð ¨ ,âéðò÷ íåö ÷éøåö
'קלאïט זיי אין דער ערד ביז עס גייט ַארויס צוזאמען די ערבות און מ ַ ַ זיך מיט חברים ַאזוי ווי ער ,נעמען מיר
זייער 'נשמה'...
געזאגט דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע ,ווי זיין תלמיד )הרה"ג ָ האט
ַא וואונדערליכן רעיון וועגן די ארבעה מיניםָ ,
האט עס אליין געהערט פון דעם הייליגן 'חפץ חיים': געזאגטַ ,אז ער ָ
ָ האט
ביאנאוו( ָ
קאסאווסקי ז"ל ,אב"ד ַ ָ
רבי אברהם אבא ָ ָ
האט ַא ריח און נישט האט ַא טעם ,און נישט קיין ריח .דער הדס ָ האט ַא טעם און ַא ריח .דער לולב ָ דער אתרוג ָ
זאל
זאגן חז"ל' ,יבואו אלו ויכפרו על אלו' ,איינער ָ האט נישט קיין טעם און נישט קיין ריחָ . ַא טעם ,און די ערבה ָ
פאר'ן צווייטן ,און חז"ל ברענגען דערויף דעם ïסוק )עמוס ד ,מב( 'ואגודתו על ארץ יסדה' וגו'. פארגעבן ַ
ַ
דאס מיינט מען דעם תלמיד וואס איז אין דער העכסטער מדריגהָ , געזאגט ,דער אתרוג ָ ָ האט דער 'חפץ חיים' ָ
גאנצן טאג, צוזאמענגעבונדן ַא ַ ַ באהאפטן צו די ַאנדערע מינים .די ַאנדערע מינים זענען דארף אויך זיין ַ ָ חכם ,ער ַ
נאר ווען מ'איז מקיים די מצוהָ .אבער שïעטער גייט ער באהעפט זיך מיט די ַאנדערע מינים ָ ָאבער דער אתרוג ַ
צוריק צו זיין ָארט.
נאר מיט גוטע חברים .דער אתרוג באהעפטן ָ גאר שטארק ַאכטונג געבן און זיך ַ 'דארף ָ
פון דעם לערנען מירַ ,אז מ ַ
נאר צווישן 'אתרוגים') ...געברענגט אין 'שיחות חפץ חיים' ,ע' קלג(נאך מער היטן ,זיך צו געפינען כסדר ָ דארף זיך ָ
ַ
זאגן די אויבן-דערמאנטע ווערטער האבן אויסגעשטעלט דעם סדר ,צו ָ מא .די מסדרים פון 'תיקון ליל הושענא רבא' ָ
דאן וועט מען נאכטַ . נאכטָ ,אבער באמת איז גוט צו לערנען דעם זוהר ָאנהייב ַ פון זוהר ביים סוף פון דער ַ
גאר ַאן ַאנדערן אופן.
נאכט אויף ָ צוגיין צו די הייליגע ַ
האבן רשות שוין ביי עלות השחר פון שמיני דא דעות צווישן די מקובלים ,אויב די שליחים ָ נאר ס'זענען ָ מבָ .
עצרתָ ,אדער ערשט ביי תפילת מוסף.
âì באר הפרשה -הושענא רבא
äìåàâ à© åö íé÷éãö éã ïåô øôñ íòã ïéà ïåà ,íééçä øòééæ .äðùä ùàø ïéà ïáéøùòâôéåà èùéð ììëá ïøòåå
.äòåùé ïåà ïòö æéà äîéúç øòééæ ïåà ,øåtéë íåé ïéà æéà äáéúë
ò÷àè æéà ñàã ïåà .àáø àðòùåä ìéì ,øòèòtù âòè
ñàåå
¨ âòè øéô éã ïåô øòðééà êàã ¨ æéà ,àáø àðòùåä
èðàîøòã èùéð èøòåå àáø àðòùåä ñàååøàô íòè øòã
ïòîàð¨ ïéà èâðòøá ò"éæ ùåã÷ä ä"ìù øòã
úåéììëá ïøàååòâ
¨ èâàæòâ
¨ æéà äøåú éã ìééåå ,äøåú éã ïéà
äéøà' (ã ,â ñåîò) ÷åñt ïéà ïîéñ à© ,íéðåîã÷ éã ïåô
æéà äîéúç øòééæ ñàåå ¨ ,ïãéà òëéìøò ïåà íé÷éãö øàô ©
ïåô úåáéú éùàø éã æéà 'äéøà' .'àøéé àì éî âàù
.øåtéë íåé ïéà
ñàã'¨ .àáø àðòùå'ä íéøåôéëä íå'é äðùä ùà'ø ìåì'à
,'áééì' øòã èééøù àáø àðòùåä ïéà êéåà æà© ,èñééä
ãìàáéåå
© æà© (àáø àðòùåä íåé øãñ) èáééøù 'íåéä øãñ' øòã
èøòèéö øòåå ¯ 'àøéé àì éî' ïåà ,ïäåè äáåùú ìàæ'î
¨ ©æà
òìà© èìâéæøàô'î© ïòåå ,âàè¨ øòâéã'àøåî à© æéà ñò
ïéãä ãçt ïåô ñìàîòãמג.
¨ èùéð ïòã
èðàä© øòã ïéà ïáòâòâ ïøòåå ïéã é÷ñt éã ïåà ,íéøôñ
¨ à© ñò æéà êéåà ïøòîøàô
íåé éåå éåæà© ,úåðååò úìéçî ïåô âàè © ïòî óøàã © øòáéøòã ,âøè÷îå ïéèùî ïãòé ïåô
(æð÷úú ïîéñ) èâðòøá 'äùî äèî' øòã éåå ,øåtéë éãë ,íéðåðçúå äìéôú ïåà ä÷ãö ïäåè åö âàè ¨ íòã ïéà
íäøáà åö èâàæòâ ¨ ¨ øòèùøòáéåà øòã æà ,ì"æç ïåô ïáàä
èàä ¨ úåðîçø ìàæ'î ¨ æà© ìîéä ïéà ïééæ åö íéîçø øøåòî
êéà .ãéçé à© èæéá åã ïåà ãéçé à© ïéá êéà ,ä"ò åðéáà øôñ íòã ïéà ïáééøùøàô © æðåà ìàæ'î
¨ ïåà ,æðåà óéåà
aA
cמן הבאר c
פארוואס עס ווערט
זאגט )'הליכות שלמה' ,סוכות ,ע' רמא( ַא טעם ַ ָ
אויערבאך זצ"ל ָ
ַ דער גאון רבי שלמה זלמן
טאג פון
טאג הושענא רבאַ ,אז עס איז דער ָ נישט דערמאנט אין תורת הנגלה וועגן די גרויסקייט פון דעם ָ
אזא ידיעהַ ,אז עס איז ַא יום הדין ,געקענט האט ַ ַ
די חתימה און גמר דין ,ווייל אין די פריערדיגע דורות ָ
האבן חז"ל נישט דערמאנט גורם זיין צו שטערן אידן פון מקיים זיין די מצוה פון 'ושמחת בחגך' .צוליב דעם ָ
שוואכער,
ַ שוואכער און
ַ געווארן
ָ וויבאלד שïעטער זענען די דורות
ַ ַאז הושענא רבא איז ַא יום הדיןָ ,אבער
געוואלט
ָ האבן חז"ל
פאר דעם יום הדין ,און פון דער ַאנדערער זייטָ , און מ'ציטערט שוין סיי-ווי נישט ַאזוי ַ
האבן זיי אונז אנטפלעקט פארשטיין אויסצונוצן דעם שעת הכושר תשובה צו טוהן ,וועגן דעם ָ זאלן ַ ַאז אידן ָ
טאג פון דעם גמר החתימה. טאגַ ,אז עס איז דער ָ די הייליגקייט פון דעם ָ
פאר די ערליכעבאקאנט ַ
מ'קען זאגן נאך א פשטַ ,אז באמת ,אין די פריערדיגע דורות איז עס יא געווען ַ ַ
האבן געוואוסט ווי ַאזוי איבערצובעטן דעם אידן ,חסידים ואנשי מעשה אז עס איז א יום הדין ,אבער זיי ָ
באשעפער פאר'ן ַ
געווארן מיט ïחד און יראה ַ ָ אויבערשטען אויך מיט שמחה ,ווייל די שמחה איז געטוהן
האבן זיי מבטל געווען ַאלע דיניםָ .אבער אין די לעצטע דורות, )אין דער בחינה פון 'שמחתי מתוך יראתי'( ,און ַאזוי ָ
דא ַא חשש ַאז פון די שמחה וועט מען קומען צו שוואכער ווי די פריערדיגע דורות ,איז ָ ַ וואס זענען שוין ָ
אויסגעזאגט
ָ האבן חז"ל
פאר דעם ָ געדארפט מער מזרז זיין אידן ,און ַ ַ האט מעןקלות ראש ח"ו ,צוליב דעם ָ
דעם סודַ ,אז הושענא רבא איז ַא יום הדין.
אויערבאך זצ"ל
ַ מג .עס ווערט געברענגט אין ספר 'הליכות שלמה' )סוכות ,ע' רמא( ַאז ביים גאון רבי שלמה זלמן
גאנצע הנהגה פונעם רב באימה וביראה ,ממש ַאזוי נאכט געווען די ַ איז ליל הושענא רבא ,שוין פון ָאנהייב ַ
געזאגט תהלים מיט גרויס התעוררות.
ָ האט רבי שלמה זלמן נאכט ָ ווי אין די ימים נוראים .רוב שעה'ן פון דער ַ
פארגעזעצטאויפגעשטאנען פון בעט און ָ
ַ מאל
יארן ,איז ער עטליכע ָ אויך ווען ער איז שוין געווען אויף די עלטערע ָ
אסאך תהלים.
ַ זאגן
האט אויך מזרז געווען זיינע בני בית צו ָ זאגן תהלים .ער ָ
צו ָ
באזוכן
נאכט צו ַ
וואס מענטשן פלעגן קומען אין דעם ַ
פאקט ָ
פאר רבי שלמה זלמן דער ַ
)ער שרייבט אויךַ ,אז עס איז געווען זייער נישט ניחא ַ
האט ער
נאכ'ן שמועסָ ,
האט ער מיט אים גערעדט זייער קורץ און תיכף ָ
יא געקומעןָ ,
)מקיים צו זיין 'קבלת פני רבו ברגל( ,און ַאז ס'איז עמיצער ָ
זאגן תהלים(.
פארגעזעצט צו ָ
ָ
באר הפרשה -הושענא רבא ãì
ïééæ äëåæ ïåà ïäåè äáåùú åö êéìâòî õìà© êàð ¨ æéà'ñ ïééæ åö ìçåî âàè ¨ ïééà øòãðé÷ òðééã øàô © ïáòâ ìòåå
מו
. øàé âéèëòì ñéæ à åö ïøòåå ïáéøùøàô åö מד
øòã . àáø àðòùåä æéà ñàã ¨ ,úåøéáò òøòééæ
òðééã áéåà ,åðéáà íäøáà åö èâàæòâ
¨ èàä
¨ øòèùøòáéåà
טאג די כוחות צו שרייען
האבן אין דעם ָ ,äðùä ùàø ïéà äøtë à© ïáàäבשפוון תליא -מיר ָ ÷¨ èùéð ïìòåå øòãðé
'טאטע'!
ַ ïìòåå ,èùéð áéåà ïåà ,øåtéë íåé ïéà ïáàä
¨ ñò ééæ ïìòåå
æéà 'äáøò' éã æà© ,(.áì â"ç) ùåã÷ä øäåæ ïéà ïééèù ñò àáø àðòùåä ïéà äøtë òøòééæ ïáàäמה... ¨ ééæ
àáø àðòùåä ìééåå ,ùèðòî ïåô ïtéì éã åö êéìðò
)íòðéà ñòìà© êéæ èòãðòåå ,('äáøò íåé' ïôåøòâ èøòåå ñàåå
¨ óåñ íééá èöòé ïèìàä ÷© øéî æà© ,øàì¨ øòáਠæéà ñò
,ïéã øîâ øòã ïòååòâ èùéð êàð ¨ æéà'ñ ïîæ ìë .ìéåî ïâéãðòîå÷ ïéà 'ãéúò' øòöðàâ© øòã ïåà ,ètùî íòðåô
מז
. íåøà òìà ïåà êéæ ïòååòèàø © õìà© êàð÷¨ ïòî ïò .ìàùâàåå
¨ ¨ ï'ôéåà èöòé èééèù äáåèì åðéìò äàáä øàé ¨
שאטן נאכט פון הושענא רבא קען יעדער מענטש זען אויף זיין ָ זאגט )ח"ג לבַ (.אז אין די ַ מד .דער זוהר הקדוש ָ
האבןשאטן זעט אויס ווי עס פעלט דערפון וועט ער ָ יאר .אויב דער ָ ïאסירן מיט אים דורכ'ן ָ וואס עס וועט ַ ָ
יאר.
שאטן איז פול ,וועט ער זוכה זיין צו ַא גוט ָ ïאסירונגען רחמנא ליצלן ,און אויב זיין ָ נישט גוטע ַ
ואס ס'איז דאס ו ָ די דערמאנטע ווערטער פון זוהר הקדוש ווערן געברענגט אין 'רוקח' )הלכות סוכה ,אות רכא(ַ ,אז ָ
שאטן אין הושענא רבא. געווארן אין יום כיïור ,ווייזט דער ָ ָ געווארן אין ראש השנה און אונטערגעשריבן ָ נגזר
דאך )ר"ה טזַ (.אז אין יום טוב סוכות ווערט די וועלט גע'משïט זאגט ָ זאגט דער 'רוקח' ַא טעם ,ווייל די גמרא ָ ָ
האבןדארפן ָ דארף מען זען וויפיל מענטשן ַ נאכט פריערַ , )דאס מיינטï ,רנסה( ,און וועגן דעם ,איז אין די ַ ָ וואסער אויף ַ
זאגן די מלאכים ,יענער וועט דאן )אויב דער ָ
שאטן ווייזט ַאזוי( ָ יאר .מ'ווייזט עס אינעם שאטן ,און ַ ïרנסה אין קומענדיגן ָ
וואסער און ïרנסה. האבן ַ דארף ער נישט ָ דאך נישט לעבן ח"ו ,ממילא ַ ָ
זאל נישט זיין שלעכט דאס מזל ָ 'דארף נישט קוקן דערויף ,כדי ָ דער רמ"א ז"ל שרייבט אבער )סי' תרס"ד ס"א( ַאז מ ַ
דאס ענין געהעריג ,און ס'איז פיל בעסער צו זיין ַא 'תמים' און פארשטייען נישט ָ אסאך מענטשן ַ ח"ו .אויך ווייל ַ ַ
נאכפארשן די צוקונפט ,ע"כ. נישט ָ ָ
וואס עס שרייבט דער 'ספר באקאנט ָ אריינפאלן אין יאוש און עצבות ח"ו ,ווייל עס איז ַ ַ ַ 'טאר ָאבער נישט ַ מ ָ
קא,ïשאטן פון זיין ָ ביינאכט נישט געזען דעם ָ ַ האט הושענא רבא וואס ָ חסידים' )סי' תמ"ב( ַאז ס'איז געווען איינער ָ
האטהאט געטיילט ַאסאך צדקה ,און ער ָ אסאך תעניתים ,און ער ָ געפאסט ַ ַ ַ האבן
און ער און זיינע גוטע פריינט ָ
זאגט )משלי יא ,ד( 'וצדקה תציל ממות'. יארןַ ,אזוי ווי דער ïסוק ָ סאך ָ דערנאך געלעבט ַא ַ ָ
מה .דער 'מחבר' שרייבט )סי' תרס"ד ,ס"א( ַאז מ'צינדט ַאביסל מער לעכטַ ,אזוי ווי יום כיïור.
געמאכט מיט די ַ האטוואס דער מלמד ָ 'שïאציר' ַָ פארלוירן ַא קינד רח"ל ביי ַא האט ליידער ַ וואס ָטאטע ָ מוַ .א ַ
באשולדיג נישט דעם מלמד! זאגענדיג הויך :איך ַ געשטאנען ביי די לוי' און אנגעהויבן דעם הספד ָ ַ תלמידים ,איז
האט דער טאטע פונעם קינד דאן ָבאשולדיגן דעם מנהלַ . האבן באטייליגטע ביי די לוי' געמיינט ַאז ער גייט יעצט ַ ָ
דא יעצט געטראכט ,ווער ווייסט וועמען ער גייט ָ ַ האבן ַאלעבאשולדיג אויך נישט דעם מנהל! ָ געזאגט :איך ַ
האב נישט פארוואס איך ָנאר זיך ַאלייןָ ַ , באשולדיג ָ געזאגט :איך ַָ טאטע צובראכענע ַ
ָ האט דער באשולדיגן .צום סוף ָ ַ
האב
דעמאלס ָ ָ באשעפער אין דער צייט ווען די ספרי חיים און ...זענען געווען ָאפן. פאר'ן ַ פארגאסן גענוג טרערן ַ ַ ָ
געדארפט מער מתïלל זיין. ַ איך
נאך ַאלעס ממתיק זיין. מ'פארזיגלט דעם גזר דין ,קען מען ָ ַ האבן שכל ,איידער 'דארף יעצט ָ אחי ורעי! מ ַ
געזאגטַ ,אז 'הושענא רבא' קען מען טייטשן אויף דריי אופנים, ָ האטצאנז זי"ע ָמז .דער הייליגער 'דברי חיים' פון ַ
זאל אונז העלפן .ב .דער אויבערשטער באשעפער ,ער ָ און ַאלע דריי זענען אמת :א .מיר בעטן דעם 'גרויסן' )'רבא'( ַ
זאל אונז העלפן מיט וואס ווערן גערופן 'בני בכורי ישראל' )שמות ד ,כב( .ג .דער אויבערשטער ָ זאל העלפן די אידןָ , ָ
ַא גרויסע ישועה )'רבא'( ,מיט די גאולה שלימה במהרה בימינו.
ביינאכט,
ַ ïאסירט ַאז הושענא רבא אמאל ַ האט ַ ָ קארלינער רבי'ן הרה"ק רבי אברהם אלימלך זצ"ל הי"דָ , ביים ַ
געזאגט' :מסתמא ָ האט ער זיי איז ער ַאריינגעקומען אין בית המדרש און געזען צוויי יונגעלייט שמועסן צווישן זיךָ .
äì באר הפרשה -הושענא רבא
ïåô úåìéôú éã ïåô èéé÷ñéåøâ éã íòã ïåô øéî ïòòæ øòèøòåå éã ïåô ,íéòéâî íéøáãä ïëéä ãò ïòæ ïò÷'î
àðòùåä ïåô âàè ¨ íòã ïéà øòãðé÷ òùéãéà ïéã úéá æà© (àëø úåà ,úåëåñ 'ìä) 'ç÷åø' íòã ïåô
æéá ¯ ùîî 'ùôð çå÷éô' éåå éåæà© æéà ñò ¯ àáø àðòùåä éãë ,êøåö ï'èéåì íéùãç éã ïééæ øáòî èâòìô
óøàã
© ,àìéîî .úáù ïéà ïìàôñéåà
© èùéð ïò÷ ñò èâòìô'î ìééåå ,úáù ïéà ïòîå÷ñéåà èùéð ìàæ ¨ àáø
øòã ìééåå ,âàè
¨ ïâéìééä íòã ïéà ïèòá ÷øàèù
© ïòî èùéð æéà ñò ïåà ,øòñàåå © óéåà ïééæ ììtúî ñìàîòã ¨
êéæ èòãðòåå ïáòì ñ'ðùèðòî íòðåô úåäî øòöðàâ © .úáù ïéà ïäåè åö ñò ïèìàäòâñéåà
©
.âàè
¨ íòã ïéà
ïåô âàè
¨ øòã æéà ñò ñéåøâ éåå øéî ïòòæ íòã ïåô
íéáåè íéîé òìà© tਠètåèù'î æà© ,àáø àðòùåä
ïéà (áì úåà ,àáø àðòùåä) èâðòøá '÷éãö éúôù' øòã
ïåà äðùä ùàø ,éøùú ùãåç ,'íéðúéàä çøé' íòðåô
'í"éøä éùåãéç' ìòá ÷"äøä ,ïãééæ ïééæ ïåô ïòîàð
¨
ïòîå÷ñéåà èùéð ìàæ ¨ àáø àðòùåä éãë ñòìà© ,øåtéë íåé
åìéôà æà© ,'äñøåàîä äøòð' éã ééá ïòðéôòâ øéî ,ò"éæ
éåä ,éî éðôî äçãð éî' ,êàã ¨ ïâàæ
¨ ì"æç ïåà ,úáù ïéà
èôàøèùàá
¨ © éæ èøòåå ,ïòâðåàååöòâ ïòååòâ æéà éæ áéåà
...'ìåãâ éðôî äçãð ïè÷ øîåà
íéøáã) 'ä÷òö àì øùà øáã ìò' óàøèù
¨ òáøàä© à© èéî
ïò÷ ùèðòî øòã ïòåå æà© ïòî èòæ íòã ïåô .(ãë áë ïòååòâ ùùåç èùéð ïáàä ¨ ì"æç æà© ïòòæ øéî ,øòî êàð
¨
à© ïåô øãâ ïéà ñò æéà ,èùéð èééøù øò ïåà ïòééøù ïéà ïòîå÷ñéåà ìàæ ¨ äðùä ùàø æà© ïééæ åö íøåâ
.['ñðåà' ïà© éåå èëàøèàá
© © èùéð èøòåå'ñ ïåà] 'ïåöø' ïåô äåöî éã ìèáî ïòî æéà íòã êøåã ñàåå ¨ ,úáù
:øòôòùàá © íåö àáø àðòùåä ïòééøù ïòî óøàã © ,àìéîî æà© èâøàæòâ
¨ øàð
¨ ïáàä¨ ééæ .úáù ïéà øôåù úòé÷ú
' 'àðòùåäמחøòã èøòôèðò ,èééøù'î æà© ïåà . .úáù ïééæ èùéð ìàæ ¨ àáø àðòùåä
וואלט געווען בעסער אויב וואס מ'קען עס נישט ָאïשטוïןָ ,אבער פונדעסטוועגןָ , זאכן ָ
גאר וויכטיגע ַ
דא ָ
רעדט איר ָ
נאכט'...וואלט גערעדט וועגן דעם אינמיטן 'כל נדרי' ,ענדערש ווי אין די היינטיגע הייליגע ַ איר ָ
באקאנטן חסיד רבי אליהו צוגעגאנגען צו דעם ַ ַ ַ ביינאכט
ַ אמאל הושענא רבא עטליכע יונגעלייט 'מבקשים' ,זענען ַ ָ
געזאגט ַאז זיי ווילן
ָ ראטה זצ"ל )מנקיי הדעת שבירושלים און דער משמש בקודש פון הרה"ק רבי שלמה'קע זוועהילער זי"ע( ,און אים ָ
'קאך':
האט רבי אליהו זיך ָאנגערופן צו זיי מיט ַא ָ הערן פון אים אביסל דברי חיזוקָ .
האנט ,און הייבט ָאן בעטן... פאר חיזוק שמועסן .נעמט שנעל ַא תהלים אין ַ -יעצט איז נישט די צייט ַאפילו ַ
אזא געהויבענעם שעת פארïאסט ַ ַ
'טאר נישט ַ ַ 'דארף אויסנוצן יעדע רגע .די צייט ברענט ווי ַא פייער ,און מ ָ ווייל מ ַ
הכושר.
טאטן ,הרה"ק השר געגאנגען צום 'ציון' פון זיין ַ ַ אמאל ווען דער מיטעלער בעלזער רב הרה"ק מהר"י זי"ע איז מחָ ַ .
פאר די ַארומיגע ַא מורא'דיגע מעשה: האט ער דערציילט ַ שלום זי"עָ ,
געהאט קיין
ַ האט נישט וואס ָ אין די צייטן פון הייליגן רבי'ן ר' אלימלך זי"ע פון ליזענסק ,איז געווען ַא איד ָ
געהאלפן צו ווערן מיט ָ קינדער ל"ע .דער איד פלעגט זיך כסדר מזכיר זיין ביים רבי'ן ר' אלימלך מיט ַא קוויטל,
געווארן מיט ַא בן זכר למזל טוב...ָ געהאלפן
ָ טאקע יארן ,איז ער ַ
לאנגע ָנאך ַ
ַא קינדָ .
ïאסירט ַא האט ַ נאך די הסתלקות פון הייליגן רבי'ן ר' אלימלך זי"ע לחיי העולם הבאָ , יארן שïעטער ,שוין ָ ָ
געווארן מיט די ברכה פון רבי'ן ר' אלימלך ,איז ליידער ַאוועק ָ וואס איז געבוירן דאס קינד ָשרעקליכע צרה רח"לָ .
דאס קינד צום הייליגן האט גענומען ָ פארלוירן ,ער ָ האט זיך זיך ָאבער נישט ַ טאטע ָ פון דער וועלט רח"ל .דער ַ
דאס קינד אויפ'ן ציון ,און געשריגן מיט ַא 'צעקה גדולה ומרה': ציון פון רבי'ן ר' אלימלך זי"עַ ,אוועקגעלייגט ָ
האב איך געמיינט מיט די צענדליגער קוויטלעך און ïדיון נפש דאס ָהייליגער רבי' ,אל הנער הזה התפללתי'?! נישט ָ
דאס קינד ...און דא איבער ָ לאז ָ האט מען גערעדט ,און איך ָ פאר'ן רבי'ן ...נישט וועגן דעם ָ האב געגעבן ַוואס איך ָָ
דארט. אוועקגעגאנגען פון ָ
ַ טאטע איז ַדער ַ
געווארן לעבעדיג.
ָ דאס קינד איז האט געטוהן ,און ָ וואס ער ָ האט געטוהן ָ דער הייליגער רבי ר' אלימלך זי"ע ָ
טאטע ,'...איידער 'טאטעַ ... געזאגט הויך אויפ'ן קול :טייער קינד ,שריי אויס הויך ַ ָ האט דער רבי ר' אלימלך אים דאן ָ
ַ
דא און דו וועסט בלייבן איינער ַאליין אויפ'ן בית החיים... טאטע וועט זיך דערווייטערן פון ָ דיין ַ
באר הפרשה -הושענא רבא åì
לאנג ווי
טאטע'ַ ,אזוי ַ 'טאטעַ , לאמיר שרייען ַ האט אויסגעפירטָ : און דער בעלזער רב הרה"ק רבי יהושע'לע זי"ע ָ
טאטן...
נאנט צום הייליגן ציון פונעם ַ נאך ָ מיר געפינען זיך ָ
לאמירהאבן דעם כח פון תפילהָ . טאג ,און מיר ָ באשעפער אין דעם ָ נאנט צום ַ דאך אזוי ָ לדידן יאמר ,מיר זענען ָ
נאנט צו אים ,און ער וועט ַאוודאי לאנג ווי מיר זענען ָ טאטעַ '...אזוי ַ'טאטעַ , טאטן אין הימלַ : שרייען צו אונזער ַ
הערן אונזערע תפילות להפקד בדבר ישועה ורחמים ,מיט זרע של קיימא ,נחת דקדושה פון ַאלע קינדער און
אייניקלעךï ,רנסה בהרחבה ,גוטע שידוכים ,רפואה שלימה ,תשובה שלימה ,מיט אלע השפעות טובות.
מסאטמאר זי"ע פלעגט מאריך זיין הושענא רבה ביי די תפילות און נענועים ,מיט ַ ַ ס'איז באקאנט ,אז הרה"ק
שטארק מעורר זיין דעם עולם אין זיינע קורצע דרשות צווישן די שטיקלעך פון די ַ גרויסע בכיות ,און ער פלעגט
פרייטאג,
ָ פאר'ן זמן פון שמיני עצרת ,און ווען הושענא רבה איז געווען הושענותַ .אזוי פלעגט עס דויערן ביז שïעט ַ
פאר'ן ָאנוועזנדןזאלן זיך צואיילן און ַאהיים גיין צינדן די שבת-לעכט .און ַ פלעגט מען אויסרופן אין שולַ ,אז די נשים ָ
טאג:
פאלגנדן משלַ ,ארויסצוברענגען די הייליגקייט פון דעם ָ געזאגט דעם ָ ָ האט דער רבי זי"ע עולם ָ
פארלענדונג רח"ל .אין פאראורטיילט צו ַ פארזינדיגט קעגן דעם קעניג ,און זיי זענען ַ האט זיך ַ שטאט ָ ָ ַא געוויסע
האבןראטגעבער ,און זיי ָ מיניסטארן און ַ
ָ באראטן מיט דעם קעניג'ס שטאט לייט זיך ַ ָ האבן די זייער שווערן קלעםָ ,
דאן קען מען צוקומען גארטן ,און ַ שïאצירן אין ַא ָ ַ טאג פירט זיך דער קעניג צו גיין אויסגעפונען ַאז אין ַא געוויסן ָ
באגנאדיגונג.
צו אים און בעטן ַא ַ ַ
האבן זיי זיך ַאוועקגעשטעלט אין יענעם טאג ָשטאט ַאזוי געטוהן .אין דעם ָאנגעגעבענעם ָ ָ האבן די ïרנסים פון ָ
געגאנגען ַא שעה און ַ פארביישïאנונג ביז דער קעניג וועט ָאנקומען .עס זענען ָאבער ַ ַ געווארט מיט ַ גארטן ,און ָ
געווארן טונקל ,און
ָ געווארט ביז ס'איז ַ האבן ָאבער ווייטער צוויי שעהָ ,אבער דער קעניג איז נישט ָאנגעקומען .זיי ָ
האבן נישט געווארן זייער טרויעריג ,צי זיי ָ ָ קארעטע .זענען זיי נאך ַאלץ נישט געזען די קעניגליכע ַ האבן ָ זיי ָ
האפענונג. ïאסט זייער לעצטע ָ פאר ַ ַ
געזאגט מיט ַא זיכערן ָ האט ערדעלעגאציע ,איז געווען ַא קלוגער מענטשָ , ַ פארזאמלטע אין דער צווישן די ַ ַ
דא איןïאצירן ָ לאנד ,און אויב ס'איז דער שטייגער פון די קעניגן צו ש ַ דאך די געזעצן פון ַ טאן' :דער קעניג היט ָ ָ
וואס מיר זעען דאס ָ דא ,און ָ דאך ַאוודאי ָאן ַא ספקַ ,אז דער קעניג דרייט זיך ָ טאג ,איז ָ גארטן אין דעם ָ דעם ָ
לאמיר ַאלע שרייען צום דערפאר ווייל ער דרייט זיך ַארום מיט ïשוט'ע קליידער ,דעריבערָ , ַ אים נישט ,איז עס
נאר'.
זאל אונז העלפן וואו ער געפינט זיך ָ קעניג ,ער ָ
פאר'ן מענטש דאכט זיך ַ כאטש עס ַ פארביי ,און ָ טאג שוין ַ האט אויסגעפירטָ :אט גייט דער ָ און דער רבי זי"ע ָ
טאר מען נישט ַאז ער איז נישט זוכה צו גילוי שכינה ,מיר זענען ליידער נישט זוכה צו זען די שכינה הקדושהָ ,
כאטש עס זעט נישט אויס ַאזוי מיט די פליישיגע אויגן, נאר באמת איז דער אויבערשטער מיט אונזָ , טראכטןָ ,
ַ ַאזוי
צוזאמען אויסשרייען' :הושע נא והושיעה נא אבינו אתה' ...ווייל דער אויבערשטער איז ַ לאמיר ַאלע און דעריבערָ ,
דאס איז דער עיקר נאר ,און דעריבער שרייען מיר אויס 'הושע נא' ,ווייל ָ פאטער וואו ער געפינט זיך ָ דאך אונזער ָ ָ
באשעפער ,און מ'וועט הארצן ,געבן ַא געשריי צום ַ און דער יסוד אויסצושרייען צום בורא כל עולמים פון טיפן ַ
געהאלפן ווערן.ָ ַאוודאי
זאנענפעלד זצ"ל גאב"ד ירושלים( ,וועגן דעם עס ווערט דערציילט )אין ספר 'מאריה דארעא דישראל' ,תולדות הגאון רבי יוסף חיים ָ
גאון רבי ישעי' ברדאקי זצ"ל ,וועלכער איז געווען פון די גרינדער פונעם ישוב אין ירושלים עיה"ק .ווען ער איז
טאכטער ,איז צוזאמען מיט זיינע צוויי קליינע קינדערַ ,א זון און ַא ָ ַ ַארויפגעקומען מיט די שיף קיין ארץ ישראל
געווארן אינמיטן וועג ,ווען זיי זענען שוין געווען נישט ווייט פון די ברעגן פון ארץ ישראל ,און ָ צובראכן
ָ די שיף
טאטע ,רבי ישעי', האט דער ַ וואסערָ . זיי זענען געווען געצוואונגען ַאריינצושïרינגען אין ים ,און שווימען אויפ'ן ַ
נאך ַא קורצע צייט צוזאמען מיט זייָ ... ַ גענומען אויף די הענט זיינע צוויי קליינע קינדער ,און ïרובירט שווימען
פארזעצן פארשטאנען ַאז אויב ער וועט ָ ַ האט ַ לאזן זיך אים אויס ,און ער ָ האט ער ָאבער געשïירט ווי די כוחות ָ ָ
האלטן ביידע אויף די הענט ,וועלן ַאלע דריי חלילה דערטרינקען ווערן אינעם ים .אין יענע שווערע מינוטן, צו ַ
פאר'ן צווייטן.דארף מפקיר זיין ַ האט ער ַאריינגעקלערט ע"פ הלכה ,ווער פון זיי ס'איז וויכטיגער ,און וועמען ער ַ ָ
טאכטער ,ווי ראטעווען זיין ָ ראטעווען דעם זון איז פריער ווי צו ַ באשלוסַ ,אז צו ַ צום סוף איז ער געקומען צום ַ
עס איז מבואר אין די ïוסקים.
æì באר הפרשה -הושענא רבא
צובראכן און
ָ געזאגט מיט ַא
ָ האט ער איר טאכטערָ ,האנט פון זיין ָ נאכגעלאזט זיין ַ
ָ האט ָאבער ָ איידער ער ָ
איבערלאזן
ָ כאטש צוויי נפשות ,מוז איך דיך ראטעווען ָ
האב מברר געווען די הלכה ,און כדי צו ַ הארץ ,איך ָציטערדיג ַ
האב נישט טאטע ...איך ָ 'טאטעַ ...
האט זי ָאנגעהויבן שרייעןַ :האט דאס געהערטָ , דאס קליינע מיידל ָ ַאליין ...ווען ָ
האט געמיינטאריינווארפן אין ים?' )זי ָ
ַ איבערלאזן און ַ
ָ נאר אויף דיר ,צי וועסטו מיך אנצוהאלטן ָ
ַ אויף וועמען זיך ָ
'טראכטן חשבונות'ַ ,אז על ïי דין ביזטו מחויב ַאזוי צו טוהן( .הערנדיג אירע ווערטער ,איז
ַ האב רחמנות אויף מירָ ,אן צו
ַארויסצוברענגעןָ ,
דערבארימען און
ַ זאל זיך
באשעפער ער ָ האט ָאנגעהויבן שרייען צום ַ געווארן ,און ָ
ָ טאטע איבערגענומען דער ַ
שטארקע כוחות ,און מיט דעם ַ באקומען נייע
באלד געשïירט ווי ער ַ טאקע ַהאט ַ ראטעווען ַאלע דריי נפשות .ער ָ ַ
כח איז ער צוגעשוואומען מיט די צוויי קינדער צום ברעג ,און ַאלע דריי זענען ב"ה געבליבן לעבן.
האט מען געטייטשט דעם ïסוק )תהלים סח ,לה( 'תנו עוז לאלוקים' .מיט אונזערע תפילות ,גיב מיר אין ירושלים ָ
פאר דעם אויבערשטען כביכול אונז צו העלפן מיט ַא ישועה. ַא כח ַ
aA
cמן הבאר c
האט אין זיך די סגולה האב געהערט ַאז די ערבה פון הושענא רבא ָ דער 'מנורת המאור' שרייבט ,איך ָ
קלאïןָ ,אïגעהיטן צו ווערן פון סכנת דרכים. ַ מ'האט אין זינען בשעת'ןָ פאר ַא שמירה אויפ'ן וועג ,ווען ַ
נאמען פון ַא קדמוןַ ,אז אויב מ'געפינט זיך אין ַא סכנה דער 'ליקוטי צבי' )עניני תפילת הדרך( ברענגט אין ָ
זאל מען זיךאויסגעקלאïטע ערבה איז גוט ,און אויב נישטָ , ַ מ'האט מיט זיך ַאןָ ח"ו אויפ'ן וועג ,איז אויב
זאגן 'אני והא הושיעה נא' ,וועט מען זען ניסים. 'זאל ָ
מ'האט עס ַאוועקגעלייגט ,און מ ָ ָ דערמאנען וואו
אויסגעקלאïט ערבות
ַ נאמען פונעם ספר התניאַ ,אז מ'פלעגט ַאוועקלייגן די דער 'כף החיים' ברענגט אין ָ
פאר די מצוה. ליבשאפט ַ
ַ צוקאïענס פונעם בעטַ ,ארויסצואווייזן ָ
זאגט
אויסגעקלאïטע ערבה און ער ָ ַ האלט ביי זיך דימ'קען פון דעם לערנען ַא 'קל וחומר' ,אויב איינער ַ
דאך ַא 'קל וחומר ,בן בנו של 'אני והו הושיעה נא' ,זעט ער ניסים און עס איז ַא שמירה אויפ'ן וועג ,איז ָ
מ'זאגט 'אני והו
ָ דאס בינטל מיט די ערבות אין הושענא רבא ,און האנט ָ מ'האלט אין דער ַ ַ קל וחומר'ַ ,אז ווען
הושיעה נא' ,איז ַאודואי ַא שעת הכושר משïיע צו זיין אויפ'ן מענטש ַא שמירה פון הימל אין ַאלע ענינים.
פאר אידישע האט דער גאון בעל 'אור שמח' זצ"ל געטיילט ַ אין צייט פון דער ערשטער וועלט מלחמהָ ,
פאר ַאאויסגעקלאïטע ערבות ַ
ַ פראנט ,פון די
ָ געדארפט ַארויסגיין קעמפן אויפ'ן ַ האבןוואס ָ סאלדאטן ָ
ָ ַ
באקומעןהאבן ַ וואס ָשלאכטן .די אידישע זעלנער ָ ַ געראטעוועט צו ווערן פון יעדע סכנה ביי די ַ שמירה,
שטארק פון די מלחמה. ַ טאקע צוריקגעקומען געזונט און די ערבות פונעם 'אור שמח' ,זענען ַ
נאמען פון ספר 'יפה וואס עס ווערט געברענגט אין 'ספר המידות' ,אין ָ אראïצוברענגען ָ אויך איז כדאי ַ ָ
באהאלטן פון
מ'זאל ַ ַ ָ נאכט שרעק ָאדער פון חלומותַ ,אז ללב'ַ ,א סגולה קעגן ïחדים ביי קינדער וכדומהַ ,
פארשווינדן.שלאפן דערויף ,וועלן ַאלע ïחדים ַ ָ 'זאל
צוקאïענס און מ ָ ָ די ערבות
'טאטע ,העלף' ,זענען מיר ביכולת צו ïועל'ן ַ וואס שרייט
הושענא רבא ,ווען מיר שרייען 'הושענא' ,ווי ַא קינד ָ
נאר ער וועט אונז העלפן מיט זיין וואס עס קומט אונז על ïי דיןָ , מאכן חשבונות ָ סארטן ישועותָ ,אן צו ַַאלע ָ
גרויס רחמנות.
דאך נישט אויף האבן ָטאג ,הושע נא והושיעה נא 'אבינו אתה' .מיר ָ וואס מיר שרייען אויס אין דעם ָ דאס איז ָ ָ
טאטן אין הימלַ .אז מיר וועלן ַאזוי שרייען ,וועלן מיר ַאוודאי נאר אויף אונזער ליבן ַ פארלאזןָ ,
וועמען זיך צו ַ ָ
געהאלפן ווערן מיט 'הושענא רבא'...
ָ
סלאנים זצ"ל( איז
ָ מאטיל
)פאטער פון הרה"ק רבי ָ
ָ האבן שוין דערציילטַ ,אז הרה"צ רבי יהודה לייב סלאנים זצ"ל מיר ָ
באן
פארנדיג צוריק אויף די ַ סלאנים ,צו זיין רבי'ן ,הרה"ק בעל דברי שמואל זצ"לָ . ָ געפארן פון טבריא קיין
ָ אמאל
ַ ָ
באקומעןהאט רבי יהודה לייב ַ געפארן קיין ארץ ישראל מיט די שיףָ , ָ סלאנים קיין ַאדעס ,פון וואו ער איז
ָ פון
האט באןָ ,
האט זיך געפונען אויף די ַ וואס ָאטאקע פון די מערידין רח"לַ .א איד ָ גרויסע יסורים ל"ע צוליב ַאן ַ ַ
פארוואס עס קומט ָ האט אים געפרעגט ָ באמערקט אויף רבי יהודה לייב ַאז ער שïירט זיך נישט גוט ,און ער ָ ַ
געזאגט" :הוא יקראני,
ָ האט דער איד האט גרויסע יסורים רח"לָ .האט רבי יהודה לייב געענטפערט ַאז ער ָ מיט איםָ .
באר הפרשה -הושענא רבא çì
ïòééøù øò ìàæ ¨ ïåà åö áéåçî æéà øòðééà øòãòé ïåà ,øòëéæ øòèùøòáéåà
¨ ïâòååèñòãðåô ,íéà èìòô ñò ñàåå
.'àð òùåä' íúñ ïáàä
¨ óøàã© øò ñàåå¨ èùéð èñééåå øò ùèàë ¨ ïòééøù
"טאטע ,העלף!" ,איז ער זוכה צוַ וואס ַא איד געפינט זיך ,אויב ער שרייט,
אבי אתה" )תהלים פט ,כז( ,אין יעדן מצב ָ
באשעפער" :קלי וצור ישועתי". ַא ישועה פון דעם ַ
האט געהערט די ווערטער פון דעם איד'ס נאך דעם ווי ער ָהאט רבי יהודה לייב שïעטער דערציילטַ ,אז תיכף ָ ָ
האט רבי יהודה לייב זיך איינגע'חזר'ט די ווערטער:
געווארן ב"הַ .ארויפגייענדיג אויף דער שיףָ ,
ָ מויל ,איז אים בעסער
אזא
געהאט ַ ַ
ַ קיינמאל נישט
ָ נאךהאט ָ
האט צוגעגעבןַ ,אז ער ָ טאטע'ניו העלף!" ,און ער ָ"הוא יקראני אבי אתהַ ,
דאן.
לייכטע נסיעה ווי ַ
èì באר הפרשה -שמיני עצרת ושמחת תורה
שמיני עצרת ושמחת תורה
עכבו יום אחד ַ -אלע ימים טובים 'דרייען' זיך ַארום שמיני äéäú úøöò éðéîùä íåéá' (äì ,èë øáãîá) ÷åñt øòã
øòèùøòáéåà øòã êéæ èðéôòâ ïîæ íòã ïéà ìééåå ,'íëì עצרת
.(íù ïééò) ïééìà© ïãéà éã èéî äøåáç ïééà ïéà ¨ ùåã÷ä øäåæ øòã
ïâéãðò íéðéã éã æà© (.áì â"ç) èâàæ
© ñò ïåà ,àáø àðòùåä ïéà êéæ
éã ïਠêéæ ïòâðàô
åðàôî ò"îø øòã èáééøù øòèøòåå òëéìøòãðåàåå øàâ ¨
èééøâòâðਠïãéà ïòðòæ úøöò éðéîù ïéà ìééåå ,úåëøá
èøàåå
¨ ñà㨠æà© (å"ëô óåñ ,á"ç ,ïéãä øå÷éç øîàî) ì"öæ
ïåô ïòîå÷àá âéðò÷ ï'èéî ïééæ åö òùòúùî êéæמט© åö ,
ñàåå
'¨ ,('ìåâéò' ïåà ,'äâåç') âðéø à© ùèééè êéåà æéà 'âç
,äçîù òñéåøâ éã ééá ïåà ,øàé ¨ ïöðàâ
© ï'ôéåà úåëøá íéà
,äãå÷ð òìàøèðòö
© ïåà òèñâéðééååòðéà ïà© íåøà© êéæ èééøã
àëìî íò áéúéã ïàîå' .ïééìà© ïãéà éã øàð ¨ êéæ ïòðéôòâ
'âç' ïôåøòâðਠèùéð úøöò éðéîù èøòåå øòáéøòã ïåà
¯ 'äéì áéäéå ìéàù éòáã äî ìë ,äéãåçìá äéì ìèðå
)íéáåè íéîé òøòãðà© òìà© ìééåå ,(ç"ñøú 'éñ ç"åà ò"åù
ñòìà© æéà ,âéðò÷ ï'èéî ïééìà© èöéæ ñàåå ¨ øòãòé ïåà
'øò ìééåå ,úøöò éðéîù ïåô äãå÷ð éã íåøà© êéæ 'ïòééøã
ïìéôøò èòåå âéðò÷ øòã ïåà ïèòá øò ïò÷ ,ìéåå øò ñàåå ¨
åìéôà© ,úåùåã÷ òìà© ïåô øòëòä æéà ñàåå ¨ äùåã÷ à© æéà
.äù÷á ïééæ
êééù èùéð æéà ñò ïåà ,øåtéë íåé ïåô äùåã÷ éã ïåô
.áåè íåé à© ïôåøåöðਠñò
÷åñt ï'ôéåà (:çø à"ç) ùåã÷ä øäåæ øòã èâàæ ¨ êéåà
)øòã óéñåî æéà ,åðàôî ò"îø íòðåô øòèøòåå éã óéåà óñåé òãåúäá åúà ùéà ãîò àìå' (à ,äî úéùàøá
,à"ô÷ú úåëåñ ,úåùøã) ò"éæ 'øôåñ íúç' ìòá ïåàâ èåè øòèùøòáéåà øòã ïòåå èééö øòã ïéà ,'åéçà ìà
ùøòãðà© æéà úøöò éðéîù ïåô äùåã÷ éã æà© ,('úééäå' ä"ã òøòãðà© éã ïòðò÷ ,øòãðé÷ òùéãéà èéî ïééæ ãçééî êéæ
íåé ïåô äùåã÷ éã ìééåå ,øåtéë íåé ïåô äùåã÷ éã ïåô èâàæ ¨ íòã ïâòåå ïåà ,ééæ èéî ïééâðééøà© èùéð øò÷ìòô
פארוואס מ'שאקלט נישט לולב און אתרוג אין שמיני עצרת ,ווייל מט .דער רמב"ן ז"ל זאגט )פרשת אמור( ַאז טעם ַ ָ
טאג ַאליין איז אין ַא בחינה פון 'הדר'!
שמיני עצרת איז דער ָ
דא
האבן נישט קיין השגה אין די טיפקייט פון די הייליגע ווערטער פונעם רמב"ןָ ,אבער מיר זעען ָ כאטש מיר ָ ָ
'שאקלטפארוואס מ ָ
זאגט ַא טעם ַ ָ טאג איז ַא 'הדר שבהדרים' ,און דער 'ספר החינוך' ָ פון זיינע ווערטערַ ,אז דער ָ
פאר דעם אויבערשטען. אינגאנצן ַ
ַ טאג איז
נישט לולב אין שמיני עצרת ,ווייל 'יום שמיני עצרת כולו לה'' -דער ָ
וואס איז ַאזוי ווי ַא
דער 'שפת אמת' שרייבטַ ,אז אין יום טוב סוכות זיצן מיר אין סוכה אונטער דעם סכך ָ
וואס דער אויבערשטער טוט אויסשïרייטן זיין חוïה אויף אונזָ ,אבער אין שמיני עצרת איז עס ַאזוי ווי 'חוïה'ָ ,
נאך די חוïה ]זע אויך אין 'בני יששכר' )תשרי מאמר י ,אות י( וואו ער רעדט ַארום איבער די גרויסקייט דער 'יחוד' ָ
ארויסזאגן,
ָ גארניטש ַ
דאס מויל קען עס ָ וואס ָ
דא אין שמיני עצרתָ , וואס ס'איז ָ ליבשאפט ָ
ַ פון די נאנטקייט און
צוליב זייער גרויסע קדושה[.
אנגעזאגט )דברים טז ,טז( 'שלוש פעמים בשנה
ָ האט די תורה אונז ָ זאגט דער 'שפת אמת'ַ ,אז ביי ַאלע ימים טובים ָ ָ
פאר דעם אויבערשטען איז נישט דאס קומען פונעם מענטש ַ יראה כל זכורך וגו' ,ולא יראה את פני ה' ריקם' ,ווייל ָ
דארףזאל קענען מקבל זיין די הייליגע שכינהַ , נאר כדי ַא מענטש ָ באוויליגט אויב ער קומט מיט ליידיגע הענטָ , ַ
דארףנאנט צו ווערן מיט איםָ ,אבער אין שמיני עצרתַ , באוויליגן דעם אויבערשטען מיט קרבנות כדי ָ ער פריער ַ
דאסנאר ָ באשעפער אין הימלָ ,באוויליגונג צו דערנענטערן אידישע קינדער צום ַ גארנישט טוהן כדי צוצולייגן ַמען ָ
זאל
פאר דעם אויבערשטען' ,כדי שאהנה מכם' -כדי איך ָ טאג איז די שמחה און דער ריצוי ַ עצם ָאנקומען פונעם ָ
געניסן פון אייך.
שמיני עצרת ושמחת תורה- באר הפרשה î
äøåú éã èåè òáìòæ ñàã ¨ .âéðò÷ íòðåô ïùéðòôøòãàá © ,èñàô © ùèðòî øòã ïòåå ,'ùôðä éåðéò' êøåã èîå÷ øåtéë
ïèòá êàð ¨ øéà èðò÷ èöòé ,ïãéà éã øàô © ïééæ æîøî ,äçîù êøåã èîå÷ úøöò éðéîù ïåô äùåã÷ éã øòáà¨
.ïùéðòôøòãàá © òøòééà úîòð äîå úéôé äî' ïåô äðéçá øòã ïéà æéà ñò ïåà
êøåã 'ä úáäà ìééåå ,(æ ,æ ,ù"äù) 'íéâåðòúá äáäà
úçîù ïåà úøöò éðéîù ïåô âòè éã æà© ,èðééî ñàã ¨
éåå äâéøãî òøòðòì÷ à© æéà ,øåtéë íåé éåå éåæà© ,ïèñàô ©
ïåô úåìéôú òìà© ïòîòðåöðਠìâåñî ïòðòæ ,äøåú
.äçîù êøåã èîå÷ ñàåå ¨ úøöò éðéîù ïåô äáäà éã
ï'ôéåà úåòtùä òèåâ ïééæ òétùî ïåà ,øòãðé÷ òùéãéà
øåtéë íåé éåå éåæà© ïééìà© âàè ¨ øòèëà© øòã æéà ,ììëá
ùåã÷ä øäåæ øòã éåå ,äáåèì åðéìò àáä øàé ¨ ïöðàâ©
øàð¨ óñåî ïáø÷ à© øàô © ïòî èâðòøá ,òãééá ïéà ìééåå]
ïèòá ïò÷'î ¯ 'äéì áéäéå ìéàù éòáã äî ìë' èâàæ ¨
ïééæ æéà ,ïâòååèñòãðåô ïåà ,[úàèç à© øàô © 'øô' ïééà
.íéà ñò èéâ'î ïåà ìéåå'î ñàåå
êøåã ¯ øåtéë íåé ïåô äùåã÷ éã éåå øòñòøâ äùåã÷
øùåëä úòù íòã ïñàtøàô © © èùéð ïòî øàè ¨ ,àìéîî íéëìîä éëìî êìî ¯ âéðò÷ øòñéåøâ øòã ïòåå ¯ äçîù
éã áéìåö ìééåå ,ïåöø úò ïìòéöòtñ íòã ïåà .ïãéà éã èéî êéæ èééøô ¯ àåä êåøá ùåã÷ä
íòã ééá øøåòúð èøòåå ñàåå ¨ èôàùáéì
© òñéåøâ
ñàååøàô
¨ © íòè à© 'øôåñ íúç' øòã èâàæ ¨ ,íòã èéåì
èìéôøò ,øòãðé÷ òùéãéà òáéì òðééæ øàô © ïòèùøòáéåà
,íéáåè íéîé òìà© ïåô ùøòãðà© æéà úøöò éðéîù
.ïòâðàìøàô
© © òøòééæ òìà© øò
ïáø÷ øòã éåå ,äåöî à© óéåà èééèù äùåã÷ øòééæ ñàåå ¨
âäðî à© æéà ñò æà© (èò ÷øô) èáééøù 'óñåé ãåñé' øòã 'íçìä éúù' ïåô ïáø÷ øòã ,çñt áåè íåé ïéà çñt
ïåøà ïåô äøåú éøôñ òìà© ïòîòðåöñéåøà© ìàøùé ùôðä éåðéò ,äðùä ùàø ïéà øôåù ,úåòåáù áåè íåé ïéà
íòã åö èôàùáéì© òñéåøâ éã ïæééååàåöñéåøà© éãë ,ùãå÷ä ïéà úåëåñ ïåà áìåì ïåô úååöî éã ïåà ,øåtéë íåé ïéà
,ïåæ ïééæ áéì èàä ¨ ñàåå ¨ òèàè © à© éåå éåæà© ,ïòèùøòáéåà äåöî øòééæ ïåô ø÷éò øòã æéà êéåà ïåà ,úåëåñ áåè íåé
,úåøöåà òðòèìàäàá © © òðééæ òìà© íéà øàô © èðòôò øò ïåà ìàæ'î ¨ ïñééäòâ äøåú éã èàä ¨ íòã ïâòåå ,âàèééá
¨ øàð¨
øòã ìéåå òáìòæ ñàã ¨ .íéà ïåô ÷éøåö èùéðøàâ ¨ èìàä
© øò ,íéáåè íéîé òøòãðà© éã ïåô úååöî éã èéî ïòééøô êéæ
,úåøåà òâéìééä òìà© æðåà óéåà ïééæ òétùî øòèùøòáéåà úøöò éðéîù ïåô äùåã÷ éã øòáਠ,áåè íåé ïåô âàèééá ¨
åö èééøâ 'íéìë' ïééæ ïìàæ ¨ øéî êéåà æà© ïôåà ïà© óéåà èééøô øò ñàåå ¨ ,ùèðòî íòðåô äçîù éã êøåã øàð ¨ æéà
.å"ç ïééæ íâåt èùéð ïåà ,ìîéä ïåô äùåã÷ éã ïòîå÷àá © èùéð èééèù øò ïåà ,àåä êåøá ïòèùøòáéåà ï'èéî êéæ
ì"æç ïáàä ¨ íòã ïâòåå ïåà ,äåöî òìòéöòtñ à© óéåà
ãòåî') ì"öæ é'âàìàô íééç éáø ïåàâ øòã èáééøù éåæà©
áéåçî æéà'î æà© ïééæ åö äáøî (.äî äëåñ) èðò'ùøã'òâ
÷øàèù
© øòééæ êéæ óøàã'î © æà© (à ,äë ,'éç ìëì
.úøöò éðéîù ïåô èëàð © éã ïéà êéåà ïòééøô åö êéæ
úøöò éðéîù ïåô úåìéôú éã ïòðòååàã © åö ïòâðòøèùðà̈
øòöðàâ © øòã ñàåå ¨ íòã øòñéåà ìééåå ,äðååë ñéåøâ èéî
טאג ּפסק'ענט מען ָאּפ די ּפרנסה ָ אין דעם- עננו ביום קראנו
èöòé èøòåå úøöò éðéîù æéá äðùä ùàø ïåô ïå÷éú פאר יעדעם ַ
àã
¨ æéà ,âàè ¨ íòã ïéà êéæ èòãðòåå ñòìà© ïåà ,íìùð
÷åñt ï'ôéåà (áôùú æîø ,ñçðô 'ô éðåòîù èå÷ìé) ïâàæ ¨ ì"æç
èùéð æéà âòè òìà© éã ïåô ìééåå ,êàæ © à© êàð ¨ ïéøòã
óøàã © ñàååøàô
¨ © ,'íëì äéäú úøöò éðéîùä íåéá'
ïòèùøòáéåà íòã øàô © âàè¨ øòèâéìéååàá © àæà© © êàð
¨ àã
¨
à© æéà ñò ,áø èâàæ ¨ ?âàè ¨ à© êàð ¨ ïèìàäôéåà
© êéæ ïòî
íòìà© èéî øòãðé÷ òùéãéà ïåô äìéôú éã ïøòä åö
,áåè íåé à© èòååàøtòâ
© èàä
¨ ñàåå ¨ âéðò÷ à© åö ìùî
. נúøöò éðéîù ïåô âàè ¨ íòã ïéà éåå éåæà© ,ïèòá ééæ ñàåå ¨
.ãåáë ïáòâòâtਠíéà ïåà øòðéãàá © òðééæ ïòîå÷òâ ïòðòæ
,èâàæòâ
¨ èàä
¨ ò"éæ øòìéáàðøòùè ¨ ïøäà éáø ÷"äøä ïáòâòâtਠíéà ïåà úéá éðá òðééæ ïòîå÷òâ ïòðòæ ñò
éðéîù ïåô óñåî ééá 'íùâ' ïåô äìéôú éã æà© âðàì© éåæà© ,æîøá èâàæòâ
¨ ééæ 'àðåøèî' éã èàä ¨ .ãåáë
.äñðøt øàô © ìâåñî æéà ,úøöò òøòééà ïèòá øéà èðò÷ ,êééà èéî ïਠèééâ øò éåå
,נאדבורנער זי"ע פלעגט אנזאגן זיין דעם עולם צו ענדיגן ספר תהלים אין שמיני עצרתַ הרה"ק רבי מרדכי'לע.נ
ַאז ַא בית המדרש וואו מ'ענדיגט,געזאגט
ָ האט אויך
ָ ער.טאג זענען ָאפען די טויערן פון הימל
ָ ווייל אין דעם
àî באר הפרשה -שמיני עצרת ושמחת תורה
ïééæ òétùî ìàæ ¨ øòèùøòáéåà øòã æà© ,ïùéðòôøòãàá© à© èâðòøá (à úåà ,ìâøä úçîù øîàî) 'íéðô áèéé' øòã
נא
. úåéîùâá êéåà úåòtùä òèåâ 'íùâ' ïåô äìéôú éã èðòååàã'î
© ñàååøàô
¨ © íòè
éðéîù ïéà [ïùéðòôøòãàá]© òâéã'úåéîùâ óéåà èòá'î
ïééæ ïåô ïòîàð ¨ ïéà èâðòøá (úåëåñì) '÷éãö éúôù' øòã
íòã øàô© tਠïòî èðò'÷ñt âàè ¨ íòã ïéà ìééåå ,úøöò
øò æà© ,ò"éæ 'í"éøä éùåãéç' ìòá ÷"äøä ,ïãééæ .äñðøt ïééæ ùèðòî
ïåô íðåá äçîù éáø ÷"äøä ïåô èâàæòâëàð ¨ ¨ èàä
¨
íéãéñç éã øàô © èâàæòâðà
¨ ¨ øò æà© ,ò"éæ àçñéùô ÷åñt ïéà æîåøî æéà ñàã
¨ èàä ¨ æà© ,'áì áèéé' øòã èâàæ ¨
ïåà øåáéöá ïòðòååàã © )¨ úøöò éðéîù æà© ,'íëì äéäú úøöò éðéîùä íåéá' (äì ,èë øáãîá
òìà© ééæ ïìàæ
ééæ ñàåå
¨ úåìéôú éã ïèëòøøàô © ééæ ïìòåå íòã èéî èîå÷ 'íëì' èøàåå
¨ ñàã ¨ æà© (:çë äöéá) ïâàæ
¨ ì"æç ñàåå
¨
øàéנב.
¨ ï'ëøåã úåãéçéá èðòååàãòâ ïáàä ¨ âàè
¨ øòã æà© ,èñééä ñàã ¨ .'íëéëøö ìëì' ,ïééæ äáøî
íòðåô ïùéðòôøòãàá
© òâéã'úåéîùâ òìà© øàô © ìâåñî æéà
.ùèðòî
טאנצן מיט ַאלע כוחות לכבוד די שמחה פון
שישו ושמחו ַ -
די תורה הק' äëåñ) ì"æç ïåô øòèøòåå éã ïéà æîåøî êéåà æéà ñàã
¨
æà© (æ"èô) 'äãåáòä ùøåùå ãåñé' ÷"äôñ ïéà èééèù ñò ,èñééä ñà㨠.'àåä åîöò éðôá ìâø éðéîù' (.çî
úçîù ïéà äøåú éã èéî êéæ èééøô ñàåå ¨ øòã òðòâééà éã øàô
©© ïèòá åö èðòâééàòâ æéà èééö éã æà
פאר
'נאדבורנער בית מדרש' ,ווייל דער זמן איז זייער מסוגל ַ
זאל נישט גערופן ווערן ַא ַ
טאגָ ,
נישט תהלים אין דעם ָ
קבלת התפילות.
aA
cמן הבאר c
נאמען פון הרה"ק רבי העניך מ'אלכסנדר הרה"ק בעל 'שם משמואל' זי"ע ברענגט )שמח"ת שנת תרע"ג( אין ָ
טאג 'וזאת הברכה אשר ברך אסאך קהילות( ,ווייל מ'לייענט אין דעם ָ אז מ'דוכנ'ט נישט שמחת תורה )אין ַ ַ זי"עַ ,
פאר די ברכות פון משה רבינו ע"ה ַאז מיר משה איש האלוקים את בני ישראל' ,און עס איז ַא 'בושה' ַ
צוגאב צו משה'ס ברכות. ָ דארפן ָאנקומען צו די ברכות פון די כהנים )ביים דוכנ'ען( אין ַ
קיינמאל נישט דוכנ'ען ,ווייל די ברכות פון משה ָ זאלן די כהנים פרעגט דער 'שם משמואל' ,אויב ַאזויָ ,
דאך אייביג ַא קיום.האבן ָ
רבינו ע"ה ָ
יאר שמחת תורה ,איז עס גלייך ווי ענטפערט דער 'שם משמואל'ַ ,אז ווען מ'לייענט די ברכות ,יעדעס ָ
דעמאלס ַא בושה מוסיף צו ָ נאר
נאך ַאלץ און בענטשט די אידן ,און דעריבער איז ָ משה רבינו ע"ה שטייט ָ
זאלן זיין 'כלים'
פאר דעם ַאז מיר ָזיין אויף די ברכות פון משה רבינו ע"ה )דער 'שם משמואל' גיט צוַ ,אז עס פעלט אויס ַ
נאר לויט די הכנה פון דעם מקבל ,עיי"ש(.
באקומען די ברכות ,ווייל די ברכה איז חל ָ
וואס זענען ראוי צו ַ
ָ
געזאגט ַא רמז אין די ווערטער פון חז"ל )עירובין נד' (.חש בראשו ָ האט
קאזמירער זי"ע ָ נא .הרה"ק רבי יחזקאל'ע ָ
האט נישט תשובה געטוהן בשלימות אין ראש השנה )'בראשו'( ,קען עס משלים זיין וואס ָ יעסוק בתורה' .דער ָ
אין שמחת תורה )'יעסוק בתורה'(.
האט בקבלה מונקאטשער רב ,הרה"ק בעל 'מנחת אלעזר' זי"ע ,ברענגט )'שער יששכר' ,זמן שמחתינו ,אות יז( ַאז ער ָ ַ דער
נאמען פון בעל שם טוב הקדוש נאכגעזאגט אין ָ
ָ האט ָ 'איש מפי איש' ביז דעם הייליגן רבי'ן פון לובלין זי"עַ ,אז ער ָ
דאווענען אין די דריי טעג ,הושענא רבא, האט אין זינען פירוש המילות ביים ַ וואס ָזי"ע' ,מפי אליהו הנביא'ַ ,אז דער ָ
זאגטוואס ער ָ
האבן די ווערטער ָ יאר אין זינען ָגאנץ ָפארזיכערט ַאז ער וועט ַא ַשמיני עצרת ,און שמחת תורה ,איז ַ
דאווענען.
ַארויס ביים ַ
יאר שמינידאווענען ביחידות )'סוד ה' ליראיו'( .איין ָ
קאצקער זי"ע פלעגט פון צייט צו צייט ַ נב .הרה"ק רבי דוד'ל ָ
האטבאמערקט ַאז זיין זון רבי דוד איז נישט אין ביהמ"דָ . קאצקער רבי זי"עַ , טאטע ,דער ָ האט זיין ַ עצרת ָ
פארזיגלט מען דעם גזר דין פון יעדן מענטש אין דעם ענין טאג ַ געזאגט ַאז אין דעם ָָ ער אים געשיקט רופן ,און
געזאגט ַא רמז ,ווייל אויפ'ן ïסוק )דברים
ָ האט
דאווענען בציבור .ער ָ דארף מען ַ פון ïרנסה ,און כדי זוכה צו זיין בדין ַ
באר הפרשה -שמיני עצרת ושמחת תורה áî
÷ïâòìô ééæ æà© ,íéùåã÷å íéìåãâ éã ïåô âäðî øòã ïòååòâ æéà ìàîðéé
¨ êéæ èòåå äøåú éã æà© èøòëéæøàô © æéà ,äøåú
נג
. äøåú òâéìééä éã ãåáëì úåçåë òøòééæ òìà© èéî ïöðàè © éåæà© ïåà .êòì÷éðééà ïåà øòãðé÷ òðééæ ééá ïìòèùtਠèùéð
טאג פון יום טוב סוכות זאגט די גמרא )סוכה מחַ (.אז עס קומט מרבה צו זיין דעם לעצטן ָ טז ,טו( 'והיית אך שמח'ָ ,
'דארף זיך אויך פרייען )און ברענגען ַא קרבן שלמים( ,און די סופי תיבות פון די ווערטער והיי'ת א'ך )שמיני עצרת( ַאז מ ַ
דעמאלס
ָ באקאנטַ ,א רמז ַאז וואס איז ממונה אויף ïרנסה ווי ַ ַ נאמען פון דעם מלאך ָ שמ'ח איז חת"ךַ ,אזוי ווי דער ָ
איז דער גמר פון די חתימה איבער ïרנסה.
נג .עס שטייט אין ספר 'שלמי חגיגה' )געדרוקט אין ָיאר תק"נ ,דף רצב (:מיט'ן זיך פרייען מיט די תורה ,איז מען מתקן
מ'האט ïוגם געווען אין דעם כבוד פון די הייליגע תורה ,און מ'איז זוכה אויסגעלייזט ָ וואס די ïגמים פון די נשמהָ ,
צו ווערן.
טאג
וואס פרייט זיך אין דעם היינטיגן ָ זאגןַ ,אז דער ָ וואס די ראשונים ָ צוגאב צו דעם ָ ָ ער שרייבט ווייטער :אין
האבן געזען קיינמאל נישט ָאïטוהן פון זיינע קינדער ,און מיר ָ ָ פארזיכערט ַאז די תורה וועט זיך מיט די תורה ,איז ַ
געזאגט וועגן
ָ 'האט עדות טאג ,און מ ָ שטארק פרייען מיט די תורה אין דעם ָ ַ וואס פלעגט זיך זייער ַא גרויסן רב ָ
נאכ'ן ַאנדערן. באקאנטע תלמידי חכמים און מרביצי תורה איינער ָ איםַ ,אז ביז דריי דורות זענען זיינע קינדער געווען ַ ַ
האט זיך געפרייט אין שמחת וואס ער ָ אדאנק דעם ָ האט זוכה געווען דערצוַ ַ , האבן אויך געוואוסט ַאז ער ָ ַאלע ָ
האט ער זאלן ַאזוי טוהן .מיט זיין גרויסקייטָ , מ'האט נישט געזען ביי ַאנדערע גדולי תורה זיי ָ ָ וואס
זאך ָ תורהַ ,א ַ
געטאנצט מיט ַאלע כוחות און מעורר געווען די הערצער פון די מענטשן זיך צו פרייען מיט'ן אויבערשטען ,און ַ
זאגן 'שמחו בה' וגילו צדיקים ,והרנינו כל ישראל' ,עכ"ד. ָ
האט נישט זוכה געווען צו קינדער טאכטער פון שאול המלךָ , מיר געפינען אין נ"ך )שמואל ב' ו ,טז-כג(ַ ,אז מיכל ,די ָ
פאר דעם אויבערשטען'ס ארון. געטאנצט ַ
ַ האטהאט געקוקט בבזיון אויף דוד המלך ע"ה ווען ער ָ ווייל זי ָ
פארקערט, דאך ַאז 'מדה טובה מרובה' .ממילא ,איז ַ געזאגט הרה"ק בעל 'ישמח ישראל' זי"ע ,מיר ווייסן ָ ָ האט
ָ
טאנצט מיט ַאלע זיינע כוחות לכבוד די תורה ,און קוקט נישט אויף זיין אייגענעם כבוד ,איז זוכה צו וואס ַ דער ָ
קינדער) .ספר 'תפארת רבותינו'(
נאך די חתונה יארן ָ לאנגע ָ געווארט ַ ַ האט
וואס ָ יונגערמאן פון אונזער חבורהָ , ַ מיר ווייסן פון ַא מעשה פון ַא
געלאזט
ָ האט זיך ממש געטאנצט לכבוד התורה אויף ַא וואונדערליכן אופן .ער ָ ַ האט ער אויף קינדער .שמחת תורהָ ,
טאכטער למזל טוב. געווארן ַא ָָ פאר'ן כבוד פון די תורה ,און ניין חדשים שïעטער ,איז ביי אים געבוירן מבזה זיין ַ
געטאנצטַ שטארקַ דעמאלס
ָ האט אויך יאר שïעטער שמחת תורה .ער ָ האט זיך איבערגע'חזר'ט צוויי ָ דאס זעלבע ָ ָ
האט ער זוכה געווען צו ַא בן זכר 9חדשים שïעטער. דעמאלס ָ ָ לכבוד די תורה ,און אויך
געהאט קיין קינדער, ַ האט ליידער אויך נישט האט געהערט פון אים וועגן די סגולה ,און ָ וואס ָ זיינס ַא חברָ ,
'האט אים נישט געקענט ,און ער דאווענען אין ַא 'מושב זקנים' וואו מ ָ געגאנגען ַ ַ איז שמחת תורה שנת תשע"ז,
געמאכט ַא ברית ַ האט ב"ה יונגערמאן ָ
ַ דאזיגערפאר'ן כבוד פון די תורה .אויך דער ָ האט זיך ממש מבזה געווען ַ ָ
האט מען שוין געהערט פון געווארן מפורסםָ , ָ יאר .זינט די מעשה איז פאר זיין בכור אין חודש תמוז פון יענעם ָ ַ
פאר'ן כבוד פון די תורה ,און אויך 'פארשעמען' ַ געלאזט ַָ האבן זיך
האבן ַאזוי געטוהן .זיי ָ וואס ָ מערערע מענטשן ָ
געווארן מיט קינדער. ָ געהאלפן
ָ זיי זענען
נאר יעדער פארשעמעןָ ... לאזן ַ וואס טוט זיך ָ פאר דעם ָ געווארן דווקא ַ
ָ געזאגט
ָ דאס ַאלעס נישט באמת איז ָ
נאטור און זיין תכונת הנפש, וואס טוט זיך איבערשטרענגען זיך צו פרייען מיט די תורה מער ווי ס'איז זיין ַ איינער ָ
געהאלפן צו ווערן בזרע של קיימא. ָ איז זוכה
וואס עס ווערט געברענגט אין ספר 'שבחי הבעל שם טוב' ,בזה הלשון: מ'קען ברענגען ַא סמך דערצו ,פון דעם ָ
האט די הייליגע חבורה פון די תלמידים פונעם בעל שם טוב הקדוש זי"ע זיך געפרייט און אמאל שמחת תורה ָ ַ ָ
האט זיך צעריסן טאנצן ָ 'געפלאקערט' ַארום זיי .אינמיטן ַ ַ האט ממש געטאנצט אין ַא רינג ,און די הייליגע שכינה ָ ַ
האטארימאן ל"ע .עס ָ ַ ַא שוך ביי דעם 'זעירא דמן חבריא' )דעם יונגסטן פון די חבורה( ,וועלכער איז ליידער געווען ַאן ָ
מיטטאנצן מיט'ן עולם ,זיינע הייליגע חברים ,און זיך פרייען ַ אים זייער וויי געטוהן ַאז צוליב דעם קען ער נישט
ביי די הקפות בשמחה של מצוה.
âî באר הפרשה -שמיני עצרת ושמחת תורה
(ïøòéåî òðøòæééà) 'ìæøá ìù úåöéçî' òìà© tàøà
¨ © ïìàô
© 'úåðååëä øòù' ïéà èâòøá ò"éæ ìàèéåå íééç éáø ÷"äâä
ìîéä ïéà ïèàèנו.
© øòæðåà ïåà æðåà ïùéååö tਠïìééè ñàåå
¨ ééá ïòæòâ èàä)¨ øò æà© ,(.ã÷ óã úåëåñä âç éùåøã
øäæð ÷øàèù© æéà øò æà© ,(ò"éæ ùåã÷ä é"øà øòã) ï'éáø ïééæ
,ò"éæ òì'òùåäé éáø ÷"äøä ,áø øòæìòá øòìòèéî øòã
ïåô äøåú øôñ éã ïòîòðåöîåøà© ,ïéðò íòã ïéà ïòååòâ
ïéà ('ùã÷ øáãî' øôñ ïéà èâðòøáòâ) èâàæòâëàð
¨ ¨ èàä ¨
ï'èéî ïòâðéæ ïåà ïöðàè© ïåà ,ïèðåà ïåô øòãਠèðøàô ¨
æà© ,ò"éæ àæìòáî ù"øäî ÷"äøä ,ïèàè © ïééæ ïåô ïòîàð ¨ נד
. úåçåë òðééæ òìà© èéî øôñ
'êééà êéà ïò÷ ïòðòæ íéãå÷éø éã ñàåå¨ :èâàæòâ
¨ èàä¨ øò
òìà© æà© ,ïâàæ
¨ àé
¨ êééà êéà ïò÷ ñàã ¨ øòáਠ,ïâàæ¨ èùéð
ì"æéøà øòã æà© ,øòî êàð ¨ ìáå÷î æéà äòåîùä éôî
ïöðàâ © ïåô êùîá äéìò ïà© èùéð ïáàä ¨ ñàåå
¨ úåìéôú
òøòãðà© éã åö ã"îäéá ïééà ïåô ïééâîåøà© èâòìô
'íéãå÷éø éã êøåã ,âàèנז.
¨ íòã ïéà óéåøà© ïòééâ ,øàé
¨
ï'äòù òâðàìנה.
© ïåô êùî ïéà ,äøåú éã èéî ïöðàè © åö éãë
æà© ,(.ãö óã ,çñôì) 'ïøäà úéá' ÷"äôñ ïéà èééèù ñò
éã ,èâàæòâ
¨ èàä
¨ ò"éæ 'ïøäà úéá' ìòá ÷"äøä à"ãéç øòã ñàåå ¨ äìéôúä çñåð íòã ïéà èééèù ñò
òøòñòøâ à© æéà áåè íåé ïéà ïéãå÷éø éã ïåô äçîù úåô÷ä éã ïåô çë ï'èéî æà© ,ïòååòâ ï÷úî èàä ¨ ò"éæ
טאכטער פונעם בעל שם טוב הקדוש זי"ע, געשטאנען אין ַא זייט )אין 'עזרת נשים'( די ָ ַ בשעת די הקפות ,איז
טאטן'ס הייליגע חבריא ביים זיך פרייען הצדקנית מרת אדל ע"ה ,און זיך צוגעקוקט צו די הייליגע עבודה פון איר ַ
האט זיך צעריסן' :אויב דו וועסט מיר געזאגט צו דעם תלמיד וועמענס שוך ָ ָ האט די רעביצין אדל מיט די תורהָ .
האטבאלד ברענגען נייע גוטע שיך'ָ . יאר זוכה זיין צו געבוירן ַא בן זכר ,וועל איך דיר ַ צוזאגן ַאז איך וועל היי ָ ָ
געווארן ביי איר ַא זון ,דער הייליגער ָ יאר געבוירןדער תלמיד איר צוגעזאגט ַא בן זכר ,וכן הוה ,עס איז יענעם ָ
רבי ר' ברוך'ל פון מעזיבוזש זי"ע.
טאנצן און פרייען 'ארויסהעלפן' ַא צווייטן צו קענען ַ וואס טוט בלויז ַ קלארַ ,אז אפילו דער ָ ָ פון דעם זעט מען
דאך פון די צדיקת אדל, דא רעדט מען ָ מאכן ַא חשבוןָ . אלזא ַ
לאמיר זיך ַ ָ זיך מיט די תורה ,איז זוכה צו קינדערָ ...
מאן )הרה"ק רבי יחיאל אשכנזי זי"ע( איז געווען ַא הייליגער צדיק, וואס אויך איר ַ טאכטערָ , דעם בעל שם טוב'ס ָ
געהאלפן
ָ האט איר געהאלפן צו ווערן בזרע של קיימאָ , ָ האט זיך גענויטיגט אין ַא ישועה פונדעסטוועגן ,ווען זי ָ
טאנצן שמחת תורה. דייקא דער ענין פון ַ
לאנגע שעה'ן, טאנצן מיט גרויס התלהבות ַ באקאנט ַאז הרה"ק מ'סאטמאר זי"ע פלעגט שמחת תורה ַ נד .ס'איז ַ ַ
שטארק צוַ האט מען אים געפרעגט פון וואו ער נעמט די כוחות הנפש ַאזוי אמאל ָממש ביז כלות הנפשָ ַ .
טאג פריער ,הושענאגעïראוועט אין די ימים נוראים ,סïעציעל ַא ָ
ַ האט
וואס ער ָנאך די הייליגע עבודה ָ טאנצן לכבוד התורה )און ָ
דאס ַאלעסָ , ַ
זאגט )סוכההאט דער רבי געענטפערט בדרך צחות ,די גמרא ָ לאנגע שעה'ן בתפילה ובתחנונים(ָ . האט מאריך געווען ַרבא ,ווען ער ָ
פאר דעם מענטש נייע פיס אין דעם יום דאס איז ַא רמז ַאז דער אויבערשטער גיט ַ מח' (.שמיני רגל בפני עצמו'ָ ...
טאנצן לכבוד די הייליגע תורה... זאל קענען ַ טוב פון שמיני עצרת און שמחת תורה ,ער ָ
האט זיך געפירט אין שמחת תורה, נה .אין ספר 'מעשה רב' )אות רלג( ווערט געברענגטַ ,אז דער ווילנער גאון זי"ע ָ
פארנט פון דיגעגאנגען ָ ַ מאל ,איז דער גאון ז"ל מ'האט מען ַארומגענומען די בימה מיט'ן ספר תורה זיבן ָ ָ ווען
געïאטשט מיט די הענט און ַ ספר תורה מיט גרויס שמחה' ,וחכמת אדם תאיר פניו כלפיד אש בוערת' .ער האט
פאר די ספר תורה. שטארקע כוחות ַ ַ געטאנצט מיטַ
נאכגעזאגט )געברענגט אין ספר המאמרים ,שנת
ָ האט ָ ליובאוויטשער רבי ,הרה"ק רבי יוסף יצחק זי"עָ , ַ נו .דער פריערדיגער
ליובאוויטש זי"עַ ,אז די 48שעה פון שמיני ַ טאטן ,הרה"ק רבי שלום בער פון נאמען פון זיין ַ תשי"א ,ע' (79אין ָ
קאדקעס דארף מען האלטן זייער טייער .מ'קען יעדע רגע שעïן אוצרות מיט עמערס און ָ עצרת און שמחת תורהַ ,
דאס איז דורך די ריקודים. בגשמיות וברוחניות .און ָ
געזאגטַ ,אז ביי
ָ ליובאוויטשער רבי ,הרה"ק רבי יוסף יצחק זי"ע, ַ האט דער פריערדיגער יאר שמחת תורהָ , נז .איין ָ
ליבשאפט ,און מ'ווייזט ַאז מירַ מ'האלט די ספר תורה מיט ַ זאכן ,ווייל
גאר גרויסע ַ די הקפות קען מען ïועל'ן ָ
'האלט די ספר זענען אין דער בחינה פון 'חבוקה ודבוקה בך' ]נישט ווי אין די ַאנדערע טעג פונעם יום טוב ,ווען מ ַ
תורה ביי די בימה און מ'טוט איר ַארומרינגלען[.
באר הפרשה -שמיני עצרת ושמחת תורה ãî
תחילתה וסופה חסד -דער עיקר פון שמנ"ע און שמחת תורה ééá à㨠ïòðòæ ñàåå
¨ úåâéøãî òëéåä éã ïåô ,äâéøãî
איז שלום øòã ïòåå ïåà ,ìéåî ï'èéî ïòî èãòø äìéôú .äìéôú
¨ ò"éæ øòðéæåø øòâéìééä øòã
èâàæ
)'éðéîù ,'ïéùéã÷ ïéøéò úìäú' (àë ,äî÷ íéìäú) èééèù ,íéà èôìòä øòèùøòáéåà
úçîù ïåà úøöò éðéîù ïåô ø÷éò øòã æà© (úøöò æà© ,'ãòå íìåòì åùã÷ íù øùá ìë êøáéå éô øáãé 'ä
êàð
¨ ïôéåìëàð ¨ ïåà ,úîàá 'íéòø úáäà' æéà ,äøåú ïéà æéà ïòî ïòåå øòáਠ,'ùééìô' íòðéà ïééøà© èééâ ñò
æéà èìòåå áåø ééá ìééåå ,æéà øàôøòã
© ïîéñ øòã .íåìù ìë' (é ,äì íù) ÷åñt øòã èâàæ ©¨ ,äâéøãî òøòëòä à
,ïòééøòâéø÷ ïåà ú÷åìçî ,âàè ¨ ïâéìééä íòã ïéà çéëù ïòèùøòáéåà íòã ÷ðàã © êéà .'åâå 'äðøîàú éúåîöò
ñàåå
¨ øâ íòã ïâòåå (.àì úáù) ì"æç ïâàæ ¨ íòã óéåà ïåà øòã ïòåå êéåà æéà òáìòæ ñàã ¨ .øòðééá òðééî òìà© èéî
øééâî íéà ìàæ ¨ øò æà© ,ï÷æä ììä ïåô ïèòáòâ èàä¨ øò éã èéî óåâ ïöðàâ© ïééæ óéåà øò èáééä ,èöðàè© ùèðòî
ìò' âéãðòééèù äøåú òöðàâ © éã ïòðøòìñéåà ïåà ,ïééæ .áåè íåé íòðåô äçîù
èàä
¨ øò .ïòååòâ øééâî íéà èàä ¨ ììä ïåà 'úçà ìâø
¯ 'ãéáòú àì êøáçì éðñ êìòã' ,øâ íòã åö èâàæòâ ¨ ¨ ,æîø êøã ìò
('íøîàîá' ä"ã) 'äòåùé úøèò' øòã èâàæ
.'øåîâ ìéæ' òâéøòáéà ñà㨠ïåà ,äøåú òöðàâ
© éã æéà ñàã
¨ äðùî éã ïåô øòèøòåå éã óéåà
)(à"î ,á"éô íéòâð
úøèò' øòã èâàæ '¨ .'íéòâðá àîèî åðéà ìåâò úéá
¨ øâ øòã æà© ,ò"éæ øòðéæåø øòâéìééä øòã èâàæ
èàä ¨ õðòè ïåà 'íéìåâéò' éã êøåã æà© æîø à© æéà ñàã
¨ ,'äòåùé
ìâø' ïåô ãåñ íòã ïééèùøàô
© ïåà ïñéåå èìàååòâ
¨ ïåô ìèáî ééæ ïòðòæ ,äøåú úçîù ïöðàè © ïãéà ñàåå
¨
¨ ,úøöò éðéîù óéåà æîøî æéà òëìòåå 'úçà ïåà úåøö òìà© ïåà íéòø íéòât ïåà íéòâð òìà© êéæ
èøòåå ñàåå
íéà ììä èàä ¨ íòã óéåà .åîöò éðôá 'ìâø' ïôåøòâ íéøåñéנח.
האט עס ערקלערט מיט ַא משל :געווענליך וועט ַא געוועלבער ַארויסגעבן סחורה ליובאוויטשער רבי ָ
ַ און דער
פאר
באצאלט אייביג זיינע חובותָ .אבער ַוואס ער קען אים און ער ווייסט ַאז ער ַ ָ פאר ַא קונה ָ נאר ַ בארגָ , אויף ָ
שאדן צו
פאר מזומן ,כדי נישט ָ נאר ַפארקויפן פון זיינע סחורות ָ באצייטענס ,וועט ער ַ צאלן נישט ַ וואס ָ מענטשן ָ
האבן געלט.ָ
בארגן ,ווייל יעצט קען יעדער איינערדער נמשל איז ,די טענץ מיט די תורה ווערן ָאנגערופן 'הקפות' ,פון לשון ָ
אסאך סחורה ]מסתמא איז די כוונה בארג ,און ָאנפילן זיינע אוצרות מיט ַ ַ באקומען גוטע השïעות 'בהקפה' -אויף ָ ַ
געווארן אין
ָ וואס איז נישט נתעוררדא קיין איין איד ָ נאך די עבודה אין די ימים נוראים איז נישט ָ דערפון ,ווייל ָ
דארף ָאבער 'בארג'[ .שïעטער ַ
מ'זאל זיי געבן סחורה אויף ָ ָ באגלייבט ַאז
די טעג צו תשובה .צוליב דעם זענען זיי ַ
באשעפער. דאנקען און לויבן און מתïלל זיין צום ַ באצאלן זיינע חובות ,דורך ַ טאג ַ ָ דער מענטש יעדן ָ
האטפאר די הקפותָ , יאר שמחת תורה ַ נח .עס ווערט געברענגט אין ספר 'אמרי פנחס' )שער ד ,אות ד(ַ ,אז איין ָ
געזאגט צו דעם חסיד הרה"ק רבי רפאל בערשידער זי"ע: ָ קאריצער זי"ע
הרה"ק רבי פנחס'ל ָ
געהאט אין די הענט גרויסע אוןַ האבן
געמאכט הקפות ,און מיר ָ ַ האבן מיר זאלסטו ,רפאל ,ביז יעצט ָ -וויסן ָ
האלטן די מאכן די הקפות מיט ליידיגע הענט ,ווייל מיט'ן ַ וואפענס -די ד' מינים ,און יעצט גייען מיר ַ שטארקע ָ ַ
זאג
'שאקלט מיט'ן לולב .נוָ ,
דאך נישט מקיים ַא מצות עשה ַאזוי ווי ווען מ ָ ספר תורה בשעת די הקפות ,איז מען ָ
נאר די עצה צו דעם מאכט הקפות מיט ליידיגע הענטָ . האט ַא מענטש ַאז ער ַ פאר ַא ïנים ָ וואס ַ מיר ,רפאלָ ,
זאל זיין אין די בחינההארץ ָ
זאל דער מענטש ַאליין זיין הייליג מיט די קדושה פון די ד' מינים .זיין ַ איזַ ,אז יעצט ָ
זאלן זיין אין די בחינה פון הדסים ,און זאל זיין אין די בחינה פון ַא לולב ,זיינע אויגן ָ פון ַאן אתרוג ,זיין שדרה ָ
טאנצן און זיך פרייען
דעמאלס קען דער מענטש נעמען די ספר תורה ,און ַ ָ זיינע ליïן -אין די בחינה פון ַאן ערבה.
מיט איר...
קאריצער זי"ע ,זענען
האט געהערט די ווערטער פון זיין הייליגן רבי'ן רבי פנחס'ל ָ ווען דער חסיד רבי רפאל זצ"ל ָ
האט הרה"ק רבי נאך נישט משיג געווען אט די קדושהָ . האט ָ גערינען טייכן טרערן פון זיינע אויגן ,וויסנדיג ַאז ער ָ
געזאגט בזה הלשון 'בדרך שחוק מעט'' :וויין נישט ,רפאל ,וויין נישט .דיך וועל איך מיטנעמען ָ קאריצער אים פנחס'ל ָ
אויף מיינע ïלייצעס'...
äî באר הפרשה -שמיני עצרת ושמחת תורה
÷èùéð ìàîðéé
¨ åèñééåå ,èùéð èñòæ åã ïòåå ìééåå ,øáç éã ééá .'ãéáòú àì êøáçì éðñ êìòã' ,èøòôèðòòâ
éã ïåô ãåñ øòã æéà ñàã ¨ ïåà .ïèòáåöøòáéà ïòîòåå óéåà ïééæ ãéô÷î ø÷éòá ïòî óøàã © ,äøåú úçîù úåô÷ä
äøåú úçîù ïéà úåô÷äס. ñò éåå øòî íòðééà ïãòé øàô
© ãåáë ïáòâåötਠ,íòã
÷äìéìç ïòtòùè åö èùéð ñéååòâ éàãååà© ïåà ,íéà èîå
'åãñôäá øëù àöé' æéà ïàãנטàøîâ øòã ïåô øòèøòåå éã èéî ò÷àè èîéèù ñàã . © ìééåå ,ïùèðòî òøòãðà© èéî
)äôåñå ,íéãñç úåìéîâ äúìéçú äøåú' (.ãé äèåñ
'íéãñç úåìéîâ ñàååסאèøòåå äøåú øòã ïåô áééäðਠïéà . ¨ ,ò"éæ 'íééç õôç' íòã èâòøôòâ ìàîà ¨ © èàä'î
¨
úåðúë' èëàîòâ © èàä
¨ øòèùøòáéåà øòã æà© èìééöøòã õôç' øòã èàä ¨ .úåô÷ä éã ïåô ãåñ øòã æéà
áééåå ïééæ ïåà ïåùàøä íãà øàô © (êòìãîòä òðøòãòì) 'øåò ï'èéî è÷òãòâøòáéà èæéá éã ïòåå ,èøòôèðòòâ 'íééç
æà© ,èìééöøòã èøòåå äøåú øòã ïåô óåñ íééá .äåç åèñìàæ ¨ ,äøåú øôñ éã èéî úå÷éáãá èæéá åã ,úéìè
äùî ïáàøâàá ¨ © èàä ¨ ïééìà© ìåëéáë øòèùøòáéåà øòã ïééã ïåô ñéô éã óéåà ïèòøè åö èùéð ïáòâ âðåèëà© êéæ
האטגראדזענסקי זצ"ל פון ווילנא .דער גאון ָ גאסט ביי דעם גאון רבי חיים עוזר ָ אמאל איז ַא איד געווען ַאלס ַ נטָ ַ .
דארט די סעודת יום טוב. איינגעלאדן דעם אורח ַאריינצוקומען אין סוכה עסן ָ ַ אים אויפגענומען פריינטליך ,און
דאך )סוכהזאגן ָ פארקילט ,און חז"ל ָ האט זיך זייער ַ פאר דעם ַאז ער ָ האט זיך ַאנטשולדיגט ַ רבי חיים עוזר זעלבסטָ ,
אריינגעגאנגען אין סוכה ,עסן די סעודהַ .א קורצע צייט שïעטער ַ גאסט ַ כה' (:מצטער פטור מן הסוכה' .איז דער ַ
גאסט זיך געוואונדערט האט דער ַ מאנטלָ . איז רבי חיים עוזר ïלוצלינג ַאריינגעקומען אין סוכה איינגעהילט אינעם ַ
אלזא ïטור פון עסן געזאגט ַאז ער שïירט זיך נישט גוט און ער איז ַ ָ ָ דאך ערשט האט ָ דערויף ,ווייל דער גאון ָ
געזאגט:
ָ האט רבי חיים עוזר אים אין סוכהָ .
דאך ַא מצטער אויך מחויב... טאקע ,מצטער ïטור מן הסוכהָ ,אבער אין דער מצוה פון הכנסת אורחים ,איז ָ -ריכטיג ַ
זאגן בדרך די דערמאנטע עובדא ,פלעגט דערציילן הרה"ק בעל 'בית ישראל' זי"ע ,און ער פלעגט לויט דעם ָ
ארויסגעגאנגען פון סוכה אויך ווען
ַ צחותַ ,אז צוליב דעם געפינען מיר ַאז די צדיקים אין ַאלע דורות זענען נישט ַ
טאקע געהאט אין דער סוכה געסט -די הייליגע אושפיזין .דער רעגן ïטר'ט ַ ַ דאך
האבן ָ האט גערעגנט ,ווייל זיי ָ עס ָ
דעם מענטש פון מצוות סוכהָ ,אבער נישט פון מצוות הכנסת אורחים ...פון דעם לערנען מירַ ,אז ביי מדות ,איז
דא דער ïטור פון 'מצטער'. נישט ָ
יאר שמחת תורה האט איין ָ ס .מ'דערציילטַ ,אז דער גאון רבי יהושע לייב דיסקין זי"ע גאב"ד בריסק וירושליםָ ,
פארשטאנען' ,מה היום מיומים', ַ האט נישט ַ אמאל די הקפות .קיינער ָ נאך ַ ָ טאנצן ָ באפוילן צו ַ נאך די הקפותַ , ָ
האט געבעטן האט זיין זון דערציילטַ ,אז ער ָ איבערצוטאנצן די הקפות .שïעטערָ ,
ַ באפוילן האט דער רב ַ פארוואס ָ
ַ ָ
האט רבי יהושע איבערטאנצן די הקפותָ . ַ האט געהייסן
פארוואס ער ָ
אויסזאגן דעם 'סוד' ַ ָ ָ זאל אים טאטן ער ָ דעם ַ
'האט
וואס מ ָ וויבאלד ס'איז ָאנוועזנד געווען ביי די הקפות ַא חשוב'ער אידַ ,א תלמיד חכםָ , ַ לייב אים געענטפערט,
האט געזען אין דעם ַא בזיון התורה .דעריבער אים נישט מכבד געווען מיט ַא הקפה לפי כבודו ,און רבי יהושע לייב ָ
מ'זאל קענען מכבד זיין יענעם תלמיד חכםָ ,אן דעם ָ איבערטאנצן מיט די ספרי תורה ,כדי ַ 'זאל
האט ער געהייסן מ ָ ָ
נאך גרעסער מאכט דער ïיוס ָ צומאל ַ ָ מאכן ַא עסק דערפון ,דורך מפייס זיין יענעם תלמיד חכם ,ווייל מ'זאל ַ
ָ וואס
ָ
די ïגיעה.
רוסלאנד ,איז
ַ שטאט זוועהיל איןָ נאך געוואוינט אין דער האט ָיארן ווען הרה"ק רבי שלמה'קע זי"ע ָ סא .אין די ָ
שטאט ַא שמועהַ ,אז די רוסישע ַארמיי איז ָ אמאל אין שמיני עצרת ָאדער שמחת תורהָ ,אנגעקומען אין ַ ָ
אסאך אידישע זעלנער ,וועלכע זענען געווען הונגעריג, האבן אויך געדינט ַ ַ שטאט .אין דער ַארמיי ָ ָ ַאריינגעקומען אין
קאזשליק געזאגט צו הגה"ח ר' יוסף ָ ָ האט הרה"ק רבי שלמה'קע זי"ע האבנדיג געגעסן שוין ַא לענגערע צייטָ . נישט ָ
צוזאמענצונעמען ַ שטאט ,כדי
ָ האנט ,און ַארומגיין איבער די אידישע הייזער פון זאק אין ַ זאל נעמען ַא ַ ז"ל ,ער ָ
טאנצן די הקפות, נאך דעם ווי מ'וועט ענדיגן ַ באלד ָגעזאגטַ ,אז ַ
ָ יאסל האט ר' ָ סאלדאטןָ .פאר די אידישע ָ ַ עסן ַ
יאסל:
געזאגט צו ר' ָ ָ האט ָאבער נישט מסכים געווען דערצו ,און וועט ער ַאזוי טוהן .דער צדיק רבי שלמה'קע ָ
דאך שוין יעצט הונגעריג, סאלדאטן זענען ָ -די הייליגע תורה וועט זיך פרייען ,אויך ָאן דירָ ...אבער די אידישע ָ ַ
הארץ.
דאס ַ דערכאïן ָ
ַ דארפן זיך
און זיי ַ
באר הפרשה -שמיני עצרת ושמחת תורה åî
¨ ¯ 'íéðúéàä çøé' ¯ ùãåç íòã ,'äøåúì äîã÷ õøà êøã' æéà íòã ïâòåå ïåà ,ä"ò åðéáø
,'úååöîá óé÷ú' æéà ñàåå
íéîé êøåà ,òôù òñéåøâ à© æðåà óéåà ïøòåå òtùð ìàæ
¨ ¨ æéà ïèééååö íòã ïਠñðééà ìééåå
.ãøòåå èùéðøàâ
çéùî úàéáá ,àéìòî àøåäðå àôåâ úåéøáá ,íééç úåðùå ïééæ äëåæ ïìàæ
¨ øéî æà ,ììôúî ïòðòæ ïåà ïòôàä¨ øéî
.ïîà ,úåáåè úåòôùäå íéãñçå íéîçø êåúî åðé÷ãö ïåô ïåà ,ä÷åúîå äáåè äðùì ,ìèéåå÷ èåâ à© åö
ארויסגעלאזט איבער די אידישע
ָ האט זיך תיכף ומיד ַפארזוימט ַא מינוט ,און ָטאקע נישט ַ האט זיך ַיאסל ָ ר' ָ
באפוילן .ווען ער איז
האט ַסאלדאטןַ ,אזוי ווי דער רבי ָ
פאר די אידישע ָ ַ צוזאמענמעמען עסן ַ ַ הייזער פון זוועהיל,
דאס הייליגע ïנים פון רבי שלמה'קע זי"ע אויפגעשיינט .ערהאט ָ זאק פול מיט עסןָ , צוריקגעקומען אין שול מיט'ן ַ
זאק ,מאכנדיג די הקפות ַארום דעם טאנצן מיט'ן ַזאק אויף זיינע ַאקסל ,און ָאנגעהויבן ַ
האט ַארויפגעלייגט דעם ַ ָ
זארג
שולחןָ ...אט ַאזוי חשוב איז אין רבי שלמה'קעס הייליגע אויגן געווען דער כבוד פון אידישע קינדער ,און די ָ
באדערפענישן.
פאר זייערע ַ ַ
האדרת והאמונה לחי עולמים
איינע פון די יקירי ירושלים ,הרה"ח ר' יהושע ווייסמאן ע"ה ,איז סוף ימיו
האט דערציילט ווי
דייטשלאנד ,און ער ָ
ַ ַארויפגעקומען קיין ארץ ישראל פון
פאלגענד:
ָ
האבן געוואוינט אין דער 'נחלת
ער איז געבוירן אין ירושלים ,וואו זיינע עלטערן ָ
יאר תרמ"ב,
פאטער איז געווען דער שמש אין שול .אין ָ שבעה' געגנט ,וואו זיין ָ
געווארן
ָ אויסגעבראכן ַא מגיפה רח"ל אין ירושלים ,און זיין טאטע איז נפטר
ָ האט
ָ
געווארן פון די מגיפה
ָ רח"לַ .א צייט שּפעטער ,איז ליידער אויך זיין מאמע נפטר
רח"לַ .אזוי איז ר' יהושע געבליבן ַא יתום מאב ואם ל"ע.
דייטשלאנד
ַ פארן פון
זיין פעטער ַ -א ברודער פון זיין מאמע -איז געקומען צו ָ
קיין ארץ ישראל ,כדי אים צו נעמען צו זיך אהיים וואו ער וועט אים ערציען.
פאר יום טוב סוכות ,איז
וויבאלד דער פעטער איז געקומען קיין ארץ ישראל ַַ
ארומגעגאנגען צו די גדולים פון ירושלים ,מיט זיין
ַ ער חול המועד סוכות ַ
זאל זען די גדולי ירושלים איידער ער
ּפלימעניק דעם יתומ'ל יהושע ,כדי ער ָ
דייטשלאנד.
ַ פארט מיט אים קיין
ָ
באטייליגן
אלטשטאט ,כדי זיך צו ַ
ָ אריבערגעגאנגען צו דער ַ
ַ שמחת תורה ,זענען זיי ַ
זאנענפעלד זצ"ל גאב"ד ירושלים. ביי די 'הקפות' ביי דעם גאון רבי יוסף חיים ָ
האט
דאס ָ טאנצן מיט די קינדער 'אין כאלוקינו' ,און ָרבי יוסף חיים פלעגט ַ
לאנגע שעה'ן.
מאל געדויערט ַ אסאך ָ
ַ ַ
באמערקט האט אים ַ ווייסמאן דערציילטַ ,אז ווען רבי יוסף חיים ָ
ַ האט ר' יהושע
ָ
טאטע-מאמע,
ַ צווישן די קינדער ,און וויסנדיג ַאז ער איז ַא פרישער יתום ל"ע פון ַ
טאנצן מיט אים 'אין כאלוקינו' .דער ניגוןהאט ער אים גענומען און אנגעהויבן ַ ָ
דערנאך פרעגט
ָ זאגט מען 'אין כאלוקינו',
וואס קודם ָ איז געווען אויף אידישָ ,
געדארפט ענטפערן' ,אתה הוא אלוקינו'. ַ האבן
מען 'מי כאלוקינו' ,און די קינדער ָ
דאס קינד,האט רבי יוסף חיים אפגעשטעלט דאס טאנצן און געפרעגט ָ דאן ַָ
דערנאך
ָ פארוואס שרייט מען קודם דעם תירוץ ' -אין כאלוקינו' ,אוןיושע'לעָ ַ ,
האט נישט געוואוסט דאס קינד יהושע'לע ָפרעגט מען די קשיא ' -מי כאלוקינו'? ָ
געזאגט:
ָ האט רבי יוסף חיים איםהאבן פון איםָ ...וואס דער רב וויל ָ
ָ
זאגן דעםנאר איך וועל ָ
ווארט נישט פון דיר ַאן ענטפערָ , -יהושע'לע ,איך ַ
זאלסטו ,ס'זענען דא מענטשן וואס זייער ארבעט איז ,זיי זוכן תירוץ ...וויסן ָ
לאנגע טונקעלע היילןנאינטער די ערד .כדי
ַאנטיקן און ווערדפולע מאטריאל אין ַ
בלאנדזשען ווען זיי ווילן ַארויסגיין ,שטעלן זיי אראפ ווייסע
ָ זאלן נישטזיי ָ
שטיינדלעך אין די זייטן ,און אזוי מאכן זיי ַא וועג ַ)א 'שביל'( ,כדי ַאז ווען זיי
פארלאזן די הייל ,וועלן זיי
וועלן ענדיגן זוכן די ַאנטיקן ,און וועלן שוין וועלן ַ ָ
דארט.
נאך דעם 'שביל' ,און ַאזוי קענען זיי וויסן דעם וועג ַארויס פון ָ גיין ָ
האט רבי יוסף חיים זצ"ל אויסגעפירט:
דאן ָ
ַ
דא
לאנגע טונקעלע הייל ...מ'זוכט ָ -יהושע'לע ,געדענק .די וועלט איז ווי ַא ַ
וואס ,ווען'' ...מי
'אנטיקן' ,און זוכנדיג קען מען חלילה ָאנהייבן צו פרעגן' ,וואוָ , ַ
כאלוקינו' ,און דורך דעם קען מען ח"ו ָאנקומען צו כפירה רח"ל .איז די עצה
דארף מען אויסשטעלן דאס ערשטע ווען מ'גייט ַאריין אין די היילַ , פאר דעםָ ,ַ
די 'שטיינדלעך' ,די 'סימנים'ַ ,אז 'אין כאלוקינו'! שפעטערַ ,אז מ'ווייסט ַאז קיינער
באשעפער ,און עס פאסירט אז מ'פרעגט 'מי איז נישט ַאזוי גרויס ווי דער ַ
כאלוקינו' ...וועט מען געדענקן און קענען נאכגיין די וועג ארויס פון די הייל...
דייטשלאנד די
ַ האב איבערגעלעבט אין האט אויסגעפירט :איך ָ און רבי יהושע ָ
דערנאך ביי די צווייטע וועלט מלחמה בין איך געווען
ָ ערשטע וועלט מלחמה ,און
פארלוירן מיין ווייב און קינדער רח"ל ,און
האב ליידער ַלאגערן ,וואו איך ָ
אין די ַ
'אריינגעבלאזן'
ָ האט ַוואס רבי יוסף חיים ָ געדאנק ַאז 'אין כאלוקינו'ָ ,
ַ נאר דער
ָ
געהאלטן ביי די אמונה!
ַ האט מיך
אין מירָ ,
