gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

נקדישך · NAKDISHACH — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: נקדישך · NAKDISHACH

שבוע: סוכות (2026-09-21)

נקדישך · NAKDISHACH — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫גליון תס״א‬ ‫חג הסוכות תשפ״ז לפ"ק‬ ‫ֹ‬ ‫ה ְמ ַהלְ ּ לִים‬ ‫ַּ‬ ‫ֶ‪+‬ע ַרב ‪+‬לו‬ ‫ְׂוי ֱ‬ ‫ּ‬ ‫שִ יחַ ‪+++‬אֱ‪+‬מו‪+‬נִים‬ ‫‪+‬ב ַא ְר ַב ַ‪+‬עת‬ ‫ְ‬ ‫ֹּ‬ ‫מינִ ּים‬ ‫ִ‬ ‫ֵמ‪+++‬אַ ְר ַבע חַ יות‬ ‫ְמ ֻר ְ ּב ֵ‪ֵ++‬עי פָ נִים‬ ‫( יוצ ר לש ח ר ית ליום ב')‬ ‫והוא יושעינו‪:‬‬ ‫בית הכנסת פונעם‬ ‫ר'בן ש'ל י'שראל‬ ‫גבאים‬ ‫ִׂש יחּו ְּּב ׇכׇל‬ ‫ׂ‬ ‫ִנ ׂ ְּפ לּאֹו ָָתיו‬ ‫שמֵ ַע לִי י ׁ ְִש ׇכּן ֶּבטַח ְו ׁשַ ֲאנַן מִ ּ ַפחַד רָ עָה‬ ‫ְו ׁ ֹ‬ ‫אידענטיפיצירט‬ ‫׳איך דארף נישט‬ ‫דערציילן‬ ‫אין רש"י הקדוש'ס היימשטאט; טרוי"ש‬ ‫זיין אין מיאמי;‬ ‫ארויסגענומען פון‬ ‫אפשר שעברנו על המקום שהתפלל בו רש"י‬ ‫הק'? • וואו איז טרוי"ש? • וויאזוי זענען‬ ‫פארלוירן געווארן די שפירן פון רש"י'ס מקום‬ ‫איך דארף גיין קיין ארץ ישראל!׳‬ ‫באלערנדע און אינהאלטסרייכע שמועסן‬ ‫דורכ'ן ידען נפלא וחוקר מנהגי ישראל‬ ‫מנוחה און בית המדרש? • וואס איז לעצטנס פון‬ ‫פריש אנטפלעקט געווארן דורך אלטע שריפטן‬ ‫הרה"ג רבי לוי יצחק‬ ‫און פארש‪-‬ארבעט? • וועלכע הלכות און ענינים‬ ‫קען מען ארויסלערנען פון באטראכטן דעם‬ ‫האגער שליט"א‬ ‫די וואונדערליכע געשיכטע פון‬ ‫אור‪-‬אלטן שול וואו רש"י הקדוש האט העכסט‪-‬‬ ‫ווארשיינליך עוסק געווען בתורה ובתפילה?‬ ‫בן כ"ק אדמו"ר מוויזניץ‪-‬לאנדאן שליט"א‬ ‫ר' משה מלמד ע"ה פון פלארידע‬ ‫ערשטהאנטיגע סיפורי ישועות‬ ‫דערציילט ברבים דורך גבאי קודש במשך די געהויבענער נסיעה צום יומדה”ל פון מרן בעל תוספות יום טוב זי”ע ו’ אלול תשפ”ו העעל”ט‬ ‫עצות‬ ‫דער‬ ‫טובו‪++++‬ת‬ ‫ּוַמַה ָּנִָעִים ּגֹוָרָ ֵלֵנ"ּו‬ ‫ַאְׁשְָרֵ ינּו ַמַה ּטֹוב ֶֶחֵלְֵקֵנּו‬ ‫גורללט‬ ‫דער דאקטער פרעגט‪:‬‬ ‫ְחֻּבּלֹות‬ ‫ת ְ‬ ‫ְבְ ַ‬ ‫ֲעֶׂשׂה ְּל ְָך ָ‬ ‫ע‪+++‬לינו‬ ‫ַּת ֲ‬ ‫ַ‬ ‫ְחָמָה‬ ‫ָמל ְ ָ‬ ‫ִ‬ ‫ּותְׁשּוֲעָה‬ ‫ֻּבְֹר ְֹב יֹוֲעֵץ‬ ‫ווער האט עס‬ ‫די הייליגע און‬ ‫מחבר געווען?‬ ‫אור‪-‬אלטע תפילה‬ ‫ווען דער‬ ‫"האסטו געזאגט נעכטן‬ ‫פַאלט‬ ‫ַ‬ ‫דער אריינפיר‬ ‫‪++‬לשב‪+‬ח‬ ‫צו 'מלכיות'‬ ‫ַ‬ ‫פַא‬ ‫איר געוואלדיגע‬ ‫קדושה און‬ ‫ביינאכט 'השכיבנו'?"‬ ‫סגולות‬ ‫דער צענזור‬ ‫לשמור‪.‬‬ ‫און רדיפות‬ ‫ולעשות‪.‬‬ ‫ולקיים‪.‬‬ ‫קידוש שם‬ ‫שמים און‬ ‫אין צענטער פון די תפילות יימם נוראים‬ ‫דרשה נפלאה ע"י‬ ‫מסירת נפש‬ ‫וואס איז באמת א גורל? א פשוט'ער‬ ‫מיליאן‬ ‫דאלער‬ ‫צופאל‪ ,‬א הלכה'דיגער הכרעה‪ ,‬אדער א‬ ‫לקראת דעם‬ ‫ספעציעלע‬ ‫סימן פון הימל? די מיסטעריעזע וועלט פון‬ ‫גראנדיעזן גורל‬ ‫ארטיקל אין‬ ‫הרב ר' משה יעקב ביסטאן שליט"א‬ ‫דורך 'קרן תוס'‬ ‫גורלות || פון יהושע בן נון ביז פסקי הלכה‪,‬‬ ‫יו"ט'‪ ,‬לאמיר זיך‬ ‫ליכט פונעם‬ ‫צו קענען אנהאלטן‬ ‫פופצן למעשה'דיגע עצות און‬ ‫היסטארישע דראמעס‪ ,‬און גורל הגר"א‬ ‫אביסל פארטיפן‪:‬‬ ‫גורל‬ ‫היסטארישן‬ ‫די קבלה און זיין נזהר‬ ‫בקדושת ביהכ"נ ותפילה‬ ‫געדאנקען פאר אנשים כערכינו‬ ‫היסטארישע גל‬ ‫פון יעדן עק איבע‬ ‫איז אריינגעק‬ ‫קרני שומרון‬ ‫ראשון לציון‬ ‫פון די פאלגענדע ‪ 254‬שטעט‬ ‫פתח תקוה‬ ‫אור יהודה‬ ‫אלון מורה‬ ‫כפר חב"ד‬ ‫קרית אונו‬ ‫ראש העין‬ ‫באר יעקב‬ ‫גני תקווה‬ ‫נס ציונה‬ ‫עלי זהב‬ ‫אחיעזר‬ ‫עמנואל‬ ‫אלקנה‬ ‫אריאל‬ ‫חולון‬ ‫אלעד‬ ‫יבנה‬ ‫חמד‬ ‫לוד‬ ‫זענען אריינגעקומען קבלות‬ ‫בארא פארק‪ ,‬פלעטבוש‪ ,‬וויליאמסבורג‪ ,‬מאנסי‪ ,‬קרית יואל‪ ,‬שיכון סקווירא‪ ,‬סטעטן איילענד‪ ,‬קרית יטב לב‪ ,‬קרית‬ ‫קאשוי‪ ,‬אושענסייד‪ ,‬אינוואד‪ ,‬באפעלא‪ ,‬בראנקס‪ ,‬גרעיט נעק‪ ,‬וואדמיר‪ ,‬יאנקערס‪ ,‬לארענס‪ ,‬לאק שעלדרעיק‪ ,‬ליבערטי‪,‬‬ ‫מאנטיסעלא‪ ,‬סאוט פאלסבורג‪ ,‬סידארהורסט‪ ,‬סענדטאן‪ ,‬פַאר ראָקעוועי‪ ,‬קווינס‪ ,‬קיימישא לעיק‪ ,‬קליפטאן פארק‪,‬‬ ‫ראזלין‪ ,‬ראטשעסטער‪ ,‬שאטאקווא‪ ,‬מאונט קיסקאו‪ ,‬בערגנפילד‪ ,‬היילענד פארק‪ ,‬עדיסאן‪ ,‬עליזאבעט‪ ,‬ענגעלוואוד‪,‬‬ ‫פאסעיק‪ ,‬פארט לי‪ ,‬קליפטאן‪ ,‬לעיקוואד‪ ,‬לינדען‪ ,‬זשערסי סיטי‪ ,‬יוניאן סיטי‪ ,‬בוקה ראטון‪ ,‬האליוואוד‪ ,‬לאודערהיל‪,‬‬ ‫נצר חזני‬ ‫לעיק מגדעילין‪ ,‬מיאמי‪ ,‬פערנאנדינע ביטש‪ ,‬קלעי קאונטי‪ ,‬אוק פארק‪ ,‬באלטימאר‪ ,‬דעטראיט‪ ,‬מאנטרא קאונטי‪,‬‬ ‫רחובות‬ ‫אשדוד‬ ‫פילאדעלפיע‪ ,‬קינגסטאן‪ ,‬באָסטאָן‪ ,‬קעמברידזש‪ ,‬איידעהא‪ ,‬דענווער‪ ,‬וואטערבורי‪ ,‬קאנעדיקוט‪ ,‬וועסט הארטפארד‪,‬‬ ‫קרית עקרון‬ ‫קאנעדיקוט‪ ,‬נארוואלק‪ ,‬נארט בראנפארד‪ ,‬טשיקאגא‪ ,‬לאס אנדזשעלעס‪ ,‬סאן דיעגא‪ ,‬סאן פעדראָ‪ ,‬סאנטא מאניקא‪,‬‬ ‫בית חלקיה‬ ‫מתתיהו‬ ‫ווילאבי הילס‪ ,‬אהייא‪ ,‬וועסטלעיק ווילעדזש‪ ,‬טשארלסטאן‪ ,‬טשעסטערפיעלד‪ ,‬לאס וועגאס‪ ,‬מאריסטאון‪ ,‬מילוואקי‪,‬‬ ‫בני ראם‬ ‫מודיעין עילית‬ ‫מינעאפאליס‪ ,‬ניו ארלינס‪ ,‬סאוואנא‪ ,‬סאנטא קלאוס‪ ,‬סעינט לואיס‪ ,‬סקאָקי‪ ,‬ערוויין‪ ,‬פארעסט הילס‪ ,‬פילאדעלפיע‪,‬‬ ‫גני מודיעין‬ ‫פערל ריווער‪ ,‬קאזה גרענדע‪ ,‬קאלומבוס‪ ,‬שארלאט‪ ,‬וועסט העמפסטעד‪ ,‬וואהן‪ ,‬טאראנטא‪ ,‬טארנהיל‪ ,‬מאנטרעאל‪,‬‬ ‫מיסיסאגע‪ ,‬קאט סיינט לוק‪ ,‬ברסלב אוקראינה‪ ,‬לעמבערג‪ ,‬אוקראינע‪ ,‬צ'רנוביץ‪ ,‬אוקראינה‪ ,‬מילאנו‪ ,‬איטאליע‪ ,‬רוים‪,‬‬ ‫איטאליע‪ ,‬אמסטערדאם‪ ,‬האללאנד‪ ,‬ארושע‪ ,‬בורגאס‪ ,‬בערלין‪ ,‬פינסק‪ ,‬ברעסט‪ ,‬דובאי‪ ,‬ווין‪ ,‬וועליגאמא‪ ,‬לאארנעקע‪,‬‬ ‫מאנטעווידעא‪ ,‬פאנאמא סיטי‪ ,‬קאונאס‪ ,‬קאמפאלא‪ ,‬קעיפטאון‪ ,‬יאָהאַנעסבורג‪ ,‬מעלברון‪ ,‬סידני‪ ,‬אנטווערפן‪ ,‬ציריך‪,‬‬ ‫בוענאס איירעס‪ ,‬וועסטקליף‪ ,‬לאנדאן‪ ,‬מאנטשעסטער‪ ,‬עפינג‪ ,‬מאסקווע‪ ,‬אבני חפץ‪ ,‬אופקים‪ ,‬אור יהודה‪ ,‬אור עקיבא‪,‬‬ ‫אחיעזר‪ ,‬אילת‪ ,‬אלון מורה‪ ,‬אלון שבות‪ ,‬אלישמע‪ ,‬אלעד‪ ,‬אלקנה‪ ,‬אריאל‪ ,‬אשדוד‪ ,‬אשקלון‪ ,‬באר יעקב‪ ,‬באר שבע‪,‬‬ ‫בארי‪ ,‬בית אל‪ ,‬בית הערבה‪ ,‬בית חלקיה‪ ,‬בית מאיר‪ ,‬בית שאן‪ ,‬בית שמש‪ ,‬ביתר עילית‪ ,‬בני ברק‪ ,‬בני ראם‪ ,‬ברכפלד‪,‬‬ ‫בת ים‪ ,‬גבע בנימין‪ ,‬גבעת זאב‪ ,‬גבעת שמואל‪ ,‬גני מודיעין‪ ,‬גני תקווה‪ ,‬דימונה‪ ,‬הושעיה‪ ,‬הרצליה‪ ,‬זכרון יעקב‪ ,‬זכרון‬ ‫יעקב‪ ,‬זרחיה‪ ,‬חברון‪ ,‬חדרה‪ ,‬חולון‪ ,‬חיפה‪ ,‬חמד‪ ,‬חצור הגלילית‪ ,‬חריש‪ ,‬טבריה‪ ,‬טלזסטון‪ ,‬יבנאל‪ ,‬יבנה‪ ,‬יסודות‪,‬‬ ‫ירושלים‪ ,‬כוכב השחר‪ ,‬כוכב יעקב‪ ,‬כפר חב"ד‪ ,‬כפר חיטים‪ ,‬כפר יונה‪ ,‬כפר סבא‪ ,‬כרמיאל‪ ,‬לוד‪ ,‬לוזית‪ ,‬מבוא דותן‪,‬‬ ‫מבוא חורון‪ ,‬מגדל העמק‪ ,‬מודיעין עילית‪ ,‬מירון‪ ,‬מעלה אדומים‪ ,‬מעלה עמוס‪ ,‬מעלות‪-‬תרשיחא‪ ,‬מצד‪ ,‬מרכז שפירא‪,‬‬ ‫מתתיהו‪ ,‬נהריה‪ ,‬נוף איילון‪ ,‬נוף הגליל‪ ,‬נס ציונה‪ ,‬נצר חזני‪ ,‬נריה‪ ,‬נתיבות‪ ,‬נתניה‪ ,‬עבקן‪ ,‬עכו‪ ,‬עלי זהב‪ ,‬עמנואל‪,‬‬ ‫עפולה‪ ,‬ערד‪ ,‬עתניאל‪ ,‬פרדס חנה כרכור‪ ,‬פתח תקוה‪ ,‬צור יצחק‪ ,‬ציפורי‪ ,‬צפת‪ ,‬קצרין‪ ,‬קריית ביאליק‪ ,‬קריית גת‪,‬‬ ‫קרית אונו‪ ,‬קרית ארבע‪ ,‬קרית אתא‪ ,‬קרית גת‪ ,‬קרית ים‪ ,‬קרית יערים‪ ,‬קרית מוצקין‪ ,‬קרית מלאכי‪ ,‬קרית עקרון‪ ,‬קרית‬ ‫שמונה‪ ,‬קרני שומרון‪ ,‬ראש העין‪ ,‬ראשון לציון‪ ,‬רחובות‪ ,‬רכסים‪ ,‬רמת בית שמש‪ ,‬רמת גן‪ ,‬רמת השרון‪ ,‬רמת מגרון כוכב‬ ‫יעקב‪ ,‬רעננה‪ ,‬שדרות‪ ,‬שילה‪ ,‬שתולים‪ ,‬תל אביב‪-‬יפו‪ ,‬תל ציון‪ ,‬תפרח‪ ,‬תקוע‪,‬‬ ‫רמת מגרון כוכב יעקב‬ ‫תל ציון‬ ‫כוכב השחר‬ ‫בית מאיר‬ ‫שתולים‬ ‫מרכז שפירא‬ ‫מבוא חורון‬ ‫בית אל‬ ‫קרית מלאכי‬ ‫אשקלון‬ ‫נריה‬ ‫נוף איילון‬ ‫שילה‬ ‫עבקן‬ ‫ברכפלד‬ ‫יסודות‬ ‫להגדיל כח התפ‬ ‫‪ 254‬שטעט ● ‪ 2,365‬בתי‬ ‫מאנטרא קאונטי‬ ‫וואדמיר‬ ‫מאריסטאון‬ ‫אושענסייד‬ ‫זשערסי סיטי‬ ‫וויליאמסבורג‬ ‫קרית קאשוי‬ ‫סענדטאן‬ ‫פארעסט הילס‬ ‫יוניאן סיטי‬ ‫וועסט העמפסטעד‬ ‫קווינס‬ ‫קליפטאן‬ ‫פאסעיק‬ ‫פארט לי‬ ‫גרעיט נעק‬ ‫ראזלין‬ ‫בראנקס‬ ‫ענגעלוואוד‬ ‫בערגנפילד‬ ‫יאנקערס‬ ‫מינעאפאליס‬ ‫פערל ריווער‬ ‫שאטאקווא‬ ‫מאנסי‬ ‫שיכון סקווירא‬ ‫נארוואלק‬ ‫מאונט קיסקאו‬ ‫קרית יטב לב‬ ‫קרית יואל‬ ‫מאנטיסעלא‬ ‫קיימישא לעיק‬ ‫סאוט פאלסבורג‬ ‫נארט בראנפארד‬ ‫לאק שעלדרעיק‬ ‫ליבערטי‬ ‫וואטערבורי‪ ,‬קאנעדיקוט‬ ‫באפעלא‬ ‫קינגסטאן‬ ‫וועסט הארטפארד‪ ,‬קאנעדיקוט‬ ‫מיסיסאגע‬ ‫ראטשעסטער‬ ‫טאראנטא‬ ‫טארנהיל‬ ‫וואהן‬ ‫קליפטאן פארק‬ ‫קעמברידזש‬ ‫בָאסטָאן‬ ‫קאט סיינט לוק‬ ‫מאנטרעאל‬ ‫סידארהורסט‬ ‫לארענס‬ ‫אינוואד‬ ‫ַפאר רָאקעוועי‬ ‫בארא פארק‪/‬פלעטבוש‬ ‫עליזאבעט‬ ‫לינדען‬ ‫סטעטן איילענד‬ ‫דעטראיט‬ ‫עדיסאן‬ ‫היילענד פארק‬ ‫מילוואקי‬ ‫ווילאבי הילס‪ ,‬אהייא‬ ‫לעיקוואד‬ ‫פילאדעלפיע‬ ‫סקָאקי‬ ‫טשיקאגא‬ ‫באלטימאר‬ ‫קאלומבוס‬ ‫איידעהא‬ ‫סאנטא קלאוס‬ ‫סעינט לואיס‬ ‫טשעסטערפיעלד‬ ‫מאנטשעסטער‬ ‫דענווער‬ ‫לאנדאן‬ ‫שארלאט‬ ‫עפינג‬ ‫טשארלסטאן‬ ‫וועסטקליף‬ ‫לאס וועגאס‬ ‫אנטווערפן‬ ‫סאוואנא‬ ‫אמסטערדאם‪ ,‬האללאנד‬ ‫פערנאנדינע ביטש‬ ‫ציריך‬ ‫וועסטלעיק ווילעדזש‬ ‫מילאנו‪ ,‬איטאליע‬ ‫לאס אנדזשעלעס‬ ‫רוים‪ ,‬איטאליע‬ ‫סאנטא מאניקא‬ ‫בערלין‬ ‫סאן פעדרָא‬ ‫ווין‬ ‫ערוויין‬ ‫קאונאס‬ ‫קאזה גרענדע‬ ‫ברעסט‬ ‫קלעי קאונטי‬ ‫לעמבערג‪ ,‬אוקראינע‬ ‫סאן דיעגא‬ ‫פינסק‬ ‫ניו ארלינס‬ ‫צ'רנוביץ‪ ,‬אוקראינה‬ ‫לעיק מגדעילין‬ ‫ברסלב אוקראינה‬ ‫בוקה ראטון‬ ‫בורגאס‬ ‫אוק פארק‬ ‫מאסקווע‬ ‫לאודערהיל‬ ‫לאארנעקע‬ ‫האליוואוד‬ ‫נהריה‬ ‫מיאמי‬ ‫קרית שמונה‬ ‫פאנאמא סיטי‬ ‫עכו‬ ‫בוענאס איירעס‬ ‫מעלות‪-‬תרשיחא‬ ‫מאנטעווידעא‬ ‫קרית ים‬ ‫קעיפטאון‬ ‫חיפה‬ ‫יָאהַאנעסבורג‬ ‫קרית מוצקין‬ ‫קאמפאלא‬ ‫קריית ביאליק‬ ‫ארושע‬ ‫מירון‬ ‫מעלברון‬ ‫קרית אתא‬ ‫סידני‬ ‫כרמיאל‬ ‫וועליגאמא‬ ‫רכסים‬ ‫דובאי‬ ‫צפת‬ ‫אילת‬ ‫חצור הגלילית‬ ‫דימונה‬ ‫קצרין‬ ‫ערד‬ ‫ציפורי‬ ‫באר שבע‬ ‫זכרון יעקב‬ ‫עתניאל‬ ‫הושעיה‬ ‫קרית ארבע‬ ‫כפר חיטים‬ ‫מצד‬ ‫אור עקיבא‬ ‫קבלות‬ ‫חברון‬ ‫מגדל העמק‬ ‫תפרח‬ ‫נוף הגליל‬ ‫אופקים‬ ‫טבריה‬ ‫מעלה עמוס‬ ‫פרדס חנה כרכור‬ ‫תקוע‬ ‫חדרה‬ ‫אלון שבות‬ ‫עפולה‬ ‫בית הערבה‬ ‫יבנאל‬ ‫נתיבות‬ ‫חריש‬ ‫מעלה אדומים‬ ‫נתניה‬ ‫ביתר עילית‬ ‫כפר יונה‬ ‫לוזית‬ ‫מבוא דותן‬ ‫ירושלים‬ ‫אבני חפץ‬ ‫בארי‬ ‫רעננה‬ ‫רמת בית שמש‬ ‫הרצליה‬ ‫שדרות‬ ‫בית שאן‬ ‫קרית גת‬ ‫כפר סבא‬ ‫קריית גת‬ ‫רמת השרון‬ ‫גבע בנימין‬ ‫תל אביב‪-‬יפו‬ ‫בית שמש‬ ‫אלישמע‬ ‫קרית יערים‬ ‫צור יצחק‬ ‫טלזסטון‬ ‫בני ברק‬ ‫כוכב יעקב‬ ‫רמת גן‬ ‫זרחיה‬ ‫בת ים‬ ‫אבאלע ציפערן‬ ‫מדרשים ● ‪ 113,788‬אידן‬ ‫גבעת זאב‬ ‫גבעת שמואל‬ ‫פילה ולהאדירה‬ ‫קומען שטעט‬ ‫בערן כדור העולם‬ ‫יענו ּ‬ ‫הוּא מוֹ ִשׁ ֵ‬ ‫סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה‬ ‫מ ַּ‬ ‫פחַד רָ עָה‬ ‫ב ֶטַח ו ְ ַ ׁ‬ ‫שאֲנ ַן ִ‬ ‫מעַ ל ִי י ִ ְ ׁ‬ ‫שכׇּן ּ‬ ‫ְש ֵ‬ ‫ו ֹׁ‬ ‫׳איך דארף נישט זיין אין מיאמי; מיר‬ ‫ַכּ ָד ּ ָבר ָה ָאמוּר‬ ‫האבן געקויפט די חלקה אין ארץ‬ ‫פנינים ומרגליות על הפרשה בעניני תפלה‬ ‫בַּּיֹום הַ ְּׁשמִינ ִי עֲצֶרֶ ת ּ‬ ‫תִהְי ֶה לָכ ֶם כ ׇּל‬ ‫ישראל‪ ,‬איך דארף גיין קיין ארץ‬ ‫מל ֶאכ ֶת עֲבֹדָ ה לֹא תַעֲׂשּו‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫ישראל!'‬ ‫עס שטייט אין זוה"ק‪ ,‬אויפן פסוק 'ותנח‬ ‫התיבה בחודש השביעי'‪' ,‬תיבה' איז א רמז‬ ‫א שבת אין דיעל | ושומע לי ישכן בטח ושאנן | ר' משה מלמד | פארוואס‬ ‫אויף די ווערטער פון דאווענען‪ .‬די פסוק‬ ‫אין מיאַמי? | 'דאס איז א שווערער ארון!' | 'איר מוזט מיר דערציילן‬ ‫זאגט 'ותנח התיבה' ‪ -‬אלע תפילות קומען אן‬ ‫איבער אייער מאן' | קיין איין איינציג ווארט אין ביהמ״ד | א פשוט'ער‬ ‫צו זייער מקום מנוחה‪' ,‬בחודש השביעי' ‪ -‬אין‬ ‫איד! | רחמנא ליבא בעי!‬ ‫חודש תשרי‪ ,‬ווען אלע תפילות פון אגאנץ יאר‬ ‫כ ְנָפֶיך ָ ּ‬ ‫בְע ֵת ּפְטִירָ תִי מִן הָעוֹל ָם‬ ‫סתֶר צ ֵל ּ‬ ‫בְ ֵ‬ ‫וְתִתּ ֶן ל ִי זְכו ּת ל ָ ֶׁ‬ ‫שב ֶת ו ְלַחֲסוֹת ּ‬ ‫גייען ארויף אינאיינעם מיט די תפילות וואס‬ ‫מיר זענען מתפלל אין דעם חודש‪ .‬בפרט איז‬ ‫ס׳זאל ארויסקומען דערפון דער ריכטיגער מוסר‬ ‫אויף א שבת אין דיעל‬ ‫דאס אינעם טאג פון שמיני עצרת‪ ,‬וואס דאן‬ ‫השכל‪.‬‬ ‫אין דער עיר ואם בישראל בארא‬ ‫איז דער עיקר יחוד אין אלע עולמות‪.‬‬ ‫*‬ ‫פארהאן א חשוב׳ער איד‪,‬‬‫ַ‬ ‫פארק איז‬ ‫דאס איז די רמז אין פסוק‪' ,‬ביום השמיני‬ ‫ַא מזכה את הרבים‪ ,‬עושה ומעשה‬ ‫ושומע לי ישכן בטח ושאנן‬ ‫עצרת תהי' לכם' ‪ -‬אלע תפילות וואס זענען‬ ‫לה׳ ולתורתו ולתפלתו‪ ,‬הרב ר׳ נחום‬ ‫אלס אן הקדמה צו דער וואונדערליכער‬ ‫אפגעהאלטן געווארן אגאנץ יארן (מלשון‬ ‫דאננער שליט”א‪ ,‬וועלכער האט די זכי׳‬ ‫געשיכטע וואס האט זיך אפגעשפילט מיט‬ ‫עצרת) און זענען נישט ארויף אויבן‪ ,‬אויך‬ ‫שוין יארן לאנג זיך אּפצוגעבן מיט דער‬ ‫ארום דריי יאר צוריק‪ ,‬וועלן מיר מקדים זיין און‬ ‫זיין גייען יעצט ארויף אויבן און ווערן‬ ‫הייליגער עבודה קשה שבמקד״ש‪ ,‬מעורר‬ ‫אראפברענגן הייליגע ווערטער וואס עס שרייבט‬ ‫נתקבל‪ ,‬וממילא וועלן אידישע קינדער‬ ‫צו זיין אידישע קינדער און טון למען כבוד‬ ‫הגה"צ רבי חיים פאלאג'י זצ"ל‪.‬‬ ‫זוכה זיין צו שפע‪ ,‬ברכה‪ ,‬און רחמים‪.‬‬ ‫קדושת בית ה׳ ומורא מקדש‪.‬‬ ‫אין זיין ספר 'תוכחת חיים' (סוף פרשת תרומה)‬ ‫(תפארת שלמה)‬ ‫מיט עטליכע חדשים צוריק‪ ,‬איז‬ ‫שרייבט ער דארט ווי פאלגנד‪:‬‬ ‫אויסגעקומען פאר הרב דאננער צו וויילן‬ ‫אויסער די פילע און געוואלדיגע מעלות וואס‬ ‫שטאט 'דיעל'‪-‬ניו‬‫ָ‬ ‫אויף א שבת אין דער‬ ‫מיר געפינען צו וואס א מענטש איז זוכה ווען ער‬ ‫זשערסי ‪ -‬וואו עס איז פארהאן פילע קהילות‬ ‫היט זיין מויל און רעדט נישט קיין דברים בטלים‬ ‫קדושות בישראל ‪ -‬און ער איז איינגעשטאנען‬ ‫אין בית המדרש זיין גאנץ לעבן ‪ -‬ווי למשל אז ער‬ ‫ביי ַא וואוילער טייערער איד‪ ,‬הר״ר יונתן יוסף‬ ‫וועט זוכה זיין צו קינדער‪ ,‬מאריך ימים זיין‪ ,‬מצליח‬ ‫דאגמי הי״ו‪ַ ,‬אן ַאקטיווער איש המעש למען‬ ‫סוֹד ַשׂ ְר ֵפי ק ֶֹדשׁ‬ ‫זיין אין אלע זיינע וועגן‪ ,‬געראטעוועט ווערן פון‬ ‫הכלל והפרט‪.‬‬ ‫קדושת ביהמ"ד במשנתם של בעלי ההילולא‬ ‫א פריצייטיגע פטירה‪ ,‬און עס וועט אים גארנישט‬ ‫הרה"ק‬ ‫דארט שבת‪ ,‬ווען דער שמועס האט‬ ‫זייענדיג ָ‬ ‫פעלן קיין פרנסה ‪ -‬איז דא נאך א מורא'דיגע זאך‪:‬‬ ‫באצויגן צום הייליגן ענין העומד‬ ‫נאטירליך ַ‬ ‫זיך ַ‬ ‫רבי ייבי מאוסטראה זצוק"ל‬ ‫אז נאך די הונדערט און צוואנציג וועט זיין נשמה‬ ‫מח"ס מורא מקדש ‪ -‬כ' תשרי תקנ"א‬ ‫האט הרב‬ ‫ברומו של עולם 'קדושת התפילה'‪ָ ,‬‬ ‫וִ יעו ְֹרר ּו לֵ ב עַ ם ה' לְ יָ ֵרא‬ ‫רוען רואיג און זיכער אין קבר‪ ,‬און זיין גוף מיט די‬ ‫ר׳ נחום שליט״א געהערט פון זיין בעל אכסני׳ א‬ ‫ביינער וועלן נישט פארפוילט ווערן‪.‬‬ ‫איך האב געזען אין ספר 'ראשית חכמה' (שער‬ ‫וואונדערליכע מעשה‪ ,‬א הפלא׳דיגע געשיכטע‪,‬‬ ‫ִמ ִּמי ׁ ֶש ִה ְז ִהיר עַ ל ַה ִּמ ְקדָּ ׁש‬ ‫וואס‬ ‫עּפעס ַא יוצא מן הכלל‪ַ ,‬א דבר נורא‪ָ ,‬‬ ‫הענוה‪ ,‬פרק ג‪ ,‬דף רמ ע"ב)‪ ,‬ברענגט ער דארט בשם דעם‬ ‫דאס גרויסקייט און הייליגקייט כלּפי‬ ‫איבערצייגט ָ‬ ‫ְמעַ ט ׁ ֶשלּ ֹא לָ שִׂ ַיח ְּבבֵ ית‬ ‫'חופת אליהו' די פאלגנדע מעשה‪ :‬רב נחמן בר‬ ‫שמיא‪ ,‬ווען ַא איד איז זהיר בקדושת ביהמ״ד‪.‬‬ ‫ַה ּ ְכנֶ ֶסת וּבְ בֵ ית ַה ִּמ ְד ָר ׁש‬ ‫יצחק האט געהאט א הויפן ערד אין זיין וויינגארטן‪.‬‬ ‫ער האט געדונגען ארבייטער אויסצוגראבן‬ ‫נאך שבת‪ ,‬זייענדיג אזוי איבערגענומען פון דעם‬ ‫ָ‬ ‫ׁשוּם שִׂ ָיחה ַחס וְ ׁ ָשלוֹם לְ בַ ל‬ ‫דעם הויפן‪ ,‬און זיי האבן געגראבן אגאנצן טאג‪.‬‬ ‫האט הרב ר׳ נחום שליט״א‪ ,‬זיך פארבינדן‬ ‫סיּפור‪ָ ,‬‬ ‫יִ ּ ָכ ׁ ְשל ּו ִּבלְ ׁשוֹנָ ם ַחס וְ ׁ ָשלוֹם‬ ‫דעם צווייטן טאג‪ ,‬אינמיטן גראבן‪ ,‬איז פלוצים א‬ ‫מיט אונז אין 'נקדישך'‪ ,‬איבערצוגעבן די געשיכטע‪,‬‬ ‫נטאקט פון‬‫קא ַ‬‫און אויך געברענגט דעם דירעקטן ָ‬ ‫ּ ַכ ֲא ׁ ֶשר ִהפְ לִ יג ּו ַחז"ל ְּב ֹענֶ ׁש‬ ‫מענטש ארויסגעשפרינגען פון זיין פלאץ‪ ,‬און זיך‬ ‫ר׳ יונתן יוסף‪ַ ,‬אז מיר זאלן זיך קענען פערזענליך‬ ‫ַה ְּמ ַד ְּב ִרים ְּבבֵ ית ַה ּ ְכנֶ ֶסת‬ ‫אראפגעזעצט אויפן הויפן‪ .‬ער האט אנגעהויבן‬ ‫שרייען און אויסרופן‪" :‬וואס גייט דא פאר? איז שוין‬ ‫פארבינדן מיטן 'בעל המעשה' און הערן די מעשה‬ ‫וּבְ בֵ ית ַה ִּמ ְד ָר ׁש ּ ָכ ָאמוּר‬ ‫אנגעקומען די צייט פון תחיית המתים?"‬ ‫ערשטהאנטיג‪ ,‬מיט ַאלע ּפרטים‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫פון אים אליין‪,‬‬ ‫ְּבז ַֹהר ַה ָּקדו ֹׁש‪.‬‬ ‫ַאצינד‪ ,‬לכבוד דעם זמן שמחתינו‪ ,‬ווען מיר זיצן‬ ‫(הקדמה למורא מקדש)‬ ‫די ארבייטער זענען גלייך געלאפן מעלדן‬ ‫'בצילא דמהימנותא‪ ,‬בצילא דקודשא בריך הוא'‪,‬‬ ‫פאר רב נחמן וואס עס טוט זיך דארט‪ .‬ער איז‬ ‫ברענגען מיר אייך די מעשה ּפלא‪ ,‬ויהי רצון אז‬ ‫המשך אויף עמוד ו'‬ ‫אהינגעקומען‪ ,‬און האט אים‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫ד‬ ‫נ ַֹעם ִשׂ ַיח‬ ‫דבר המערכת • הרב ב‪ .‬צ‪ .‬הירש‬ ‫כ ִי ל ְך ָטוֹב ל ְהוֹדוֹת‬ ‫ּ‬ ‫קלייניקייטן וואס זענען ביי אונז די נאטירליכע‬ ‫זאכן‪ ,‬און זינגען פארן אויבערשטן אויף זיינע‬ ‫גרויסע חסדים‪ ,‬אויך אויף די זאכן וואס זעען אויס‬ ‫ווי דברים פשוטים‪.‬‬ ‫זיינע חסדים‪ ,‬וואלט דאס אליין משפיע געווען‬ ‫נאך חסדים און השפעות טובות פון הימל‪.‬‬ ‫דער ענין פון דאנקען דעם באשעפער דארף‬ ‫כסדר חיזוק‪ ,‬ווייל ס'איז פארהאן א שטיקל שכחה‬ ‫אין דעם ענין‪.‬‬ ‫א אין 'נקדישך' זעט מען כסדר‪ ,‬ווי אידן‬ ‫דערציילן זייערע פערזענליכע ישועות‬ ‫וואס זיי האבן געהאט בזכות'ן נישט רעדן‬ ‫ד‬ ‫ביים דאווענען‪ .‬אמאל ליינט מען מופתים וואס‬ ‫זענען למעלה מדרך הטבע‪.‬‬ ‫*‬ ‫ווען די אידן זענען ארויס פון מצרים‪ ,‬האבן‬ ‫צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אז ביי הלל זאגט מען‬ ‫ס'איז אינטערעסאנט צו ליינען‪ ,‬ווי צומאל קומט‬ ‫זיי מיטגעלעבט ניסים ונפלאות עד אין מספר‪.‬‬ ‫זעקס מאל 'הודו'‪ ,‬און פיר מאל 'אנא'‪ ,‬דאס קומט‬ ‫די ישועה גענוי אויפן דרייסיגסטן טאג‪ ,‬און אמאל‬ ‫מ'האט זיי באפרייט פון שעבוד מצרים; זיי האבן‬ ‫ווייזן אז מ'דארף מער דאנקען ווי בעטן‪.‬‬ ‫אויפן פערציגסטן טאג‪ .‬אמאל נאכן ערשטן מאל‬ ‫געזען צען וואונדערליכע מכות; קריעת ים סוף;‬ ‫נעמען די קבלה‪ ,‬און אמאל ביים צווייטן מאל‪.‬‬ ‫ווען א קינד באדאנקט די עלטערן אויף אלעס‬ ‫מן; מלחמת עמלק‪ .‬בדרך אגב האבן זיי אויך‬ ‫וואס מען גיבט אים יא‪ ,‬באקומען די עלטערן חשק‬ ‫ס'איז א געוואלדיגער קידוש השם אז אידן‬ ‫געהאט א וואלקן וואו זיך צו באשיצן‪.‬‬ ‫אים צו געבן נאך און נאך‪ .‬די עלטערן פרייען זיך‬ ‫ווערן געהאלפן‪ ,‬ס'איז קלאר‪ ,‬אז יעדע מופת‬ ‫דער רבוש"ע האט געהייסן 'צא מדירת קבע'‪,‬‬ ‫צו זען זיין צופרידן פנים‪ .‬פאר א פארזויערטע‬ ‫וואס א איד איז מפרסם‪ ,‬ברענגט אז נאך אידן‬ ‫גיי ארויס פון דער קביעות'דיגער מהלך המחשבה‪,‬‬ ‫קינד וואס איז קיינמאל נישט צופרידן‪ ,‬אלעס‬ ‫זאלן זיך אונטערנעמען און פארבעסערן זייער‬ ‫און הייב אן זען אפילו די קליינע גוטע זאכן‬ ‫קומט אים‪ ,‬און ס'איז אים קיינמאל נישט גענוג‪,‬‬ ‫דאווענען‪ ,‬נאך אידן ווערן נתעורר זיך אויפצופירן‬ ‫וואס דו האסט‪ .‬ווען האט מען די לעצטע מאל‬ ‫איז דא א שוואכער חשק אים צו געבן‪ ,‬ער איז‬ ‫אין בית המדרש כראוי וכיאות; נישט רעדן ביים‬ ‫געטראכט אז א דאך איבערן קאפ איז א חסד‬ ‫דאך ממילא אומצופרידן‪.‬‬ ‫דאווענען; נישט אריינברענגען דעם סעלפאן; די‬ ‫פונעם אויבערשטן‪ .‬די תורה האט געהייסן‪ ,‬זעץ‬ ‫גליונות בשעת התפילה וכו'‪.‬‬ ‫זיך אונטערן הימל‪ ,‬און זע וואס דו האסט אגאנץ‬ ‫*‬ ‫ס'איז אבער אויך דא א גרויסער ציבור אידן‬ ‫יאר‪ ,‬פריי זיך אז דו האסט וואו צו וואוינען‪ ,‬און דו‬ ‫א איד האט דערציילט‪ ,‬ער האט געקויפט פאר‬ ‫וואס ליינען די אלע מעשיות‪ ,‬און ווארטן מתי‬ ‫האסט וואס צו עסן וכו'‪.‬‬ ‫זיין מאמע א נייע תהלים לכבוד ראש השנה‪.‬‬ ‫יבוא לידי? ווען וועל איך שוין קענען דערציילן‬ ‫מיר מאכן טאקע א יו"ט פסח פאר די 'גרויסע'‬ ‫"מאמע לעבן"‪ ,‬האט ער איר געזאגט‪" ,‬די‬ ‫מיין מעשה? ווען וועל איך שוין האבן א ישועה‬ ‫ניסים פון יציאת מצרים‪ ,‬יעצט סוכות האבן מיר‬ ‫לעצטע פופציג יאר וויינסטו און דו בעטסט פאר‬ ‫צו דערציילן?‬ ‫גענומען א קליינע פרט‪' ,‬א דאך איבערן קאפ'‪,‬‬ ‫דיינע אייניקלעך און אור‪-‬אייניקלעך‪ .‬איך געב‬ ‫מ'האט לעצטנס צוגעלייגט דא אין נקדישך‬ ‫און מיר גייען אכט טעג זיך מתבונן זיין אין דעם‪.‬‬ ‫דיר דא א נייעם תהלימ'ל‪ ,‬וואס פון דעם זאלסטו‬ ‫א נייעם קאלום 'התפללתי ועדיין לא נושעתי'‪,‬‬ ‫על פי הלכה‪ ,‬אויב האט מען נישט אינזין געהאט‬ ‫נאר דאנקען און געבן א שבח והודיה פארן‬ ‫א ספעציעלע חיזוק‪-‬ווינקל‪ ,‬וואו אידן זאלן זיך‬ ‫די כוונה פון ענני הכבוד ביים ערשטן כזית‪ ,‬האט‬ ‫באשעפער אויף אלע גוטע זאכן וואס דו האסט‪.‬‬ ‫קענען אויסשמועסן איינער מיטן צווייטן בשעת'ן‬ ‫מען נישט יוצא געווען‪ .‬בדרך דרוש קען מען‬ ‫פאר יעדע אייניקל וואס לעבט און איז געזונט‪,‬‬ ‫האפן לישועת ה'‪ .‬ווען מ'זעט אז נאך איינער‬ ‫זאגן‪ ,‬אז אויב לייגט מען נישט צו קאפ צו דער‬ ‫זאג א קאפיטל תהלים‪ ,‬און דאנק דעם באשעפער‪.‬‬ ‫שרייבט אז ער האט שוין מקבל געווען קבלות אז‬ ‫נקודה‪ ,‬איז עיקר חסר מן הסוכה!‬ ‫יעדעס קינד וואס האט פרנסה‪ ,‬נאך א קאפיטל‪.‬‬ ‫ער זאל האבן א ישועה איינמאל און נאכאמאל‪,‬‬ ‫יעדע אייניקל וואס איז ערליך‪ ,‬א גאנצער 'יום‬ ‫און ער ווארט נאכאלץ‪ ,‬שפירט מען שוין אז מ'איז‬ ‫*‬ ‫תהלים'‪ .‬טראכט פון אלע מיליאנען גוטע זאכן‬ ‫נישט אליין‪ ,‬און דאס איז שוין א חצי נחמה‪.‬‬ ‫מיט דעם קען מען אפשר פארשטיין‪ ,‬פארוואס‬ ‫וואס דו ביסט דורך די לעצטע אכציג יאר"‪.‬‬ ‫מ'האט זיך אזוי געפריידט ביי די מצוה פון 'שמחת‬ ‫*‬ ‫בית השואבה'‪ .‬ווען מ'זאל איינעם הייסן אפשרייבן‬ ‫קוקן אויף גוטס‪ ,‬איז אזוי געזונט פארן מענטש!‬ ‫ס'איז אבער דא א נקודה וואס יכול להיות אז‬ ‫אלע גוטע זאכן וואס ער האט יעדן טאג‪ ,‬וואלט‬ ‫עס גיבט צו יארן צום לעבן! און עס ברענגט‬ ‫דאס דארף האבן חיזוק‪ .‬עס מאכט זיך אפט‪ ,‬אז‬ ‫לכאורה גענומען היבש לאנג ביז ער וואלט‬ ‫אמת'ע שמחה פארן מענטש!‬ ‫אין דער זעלבער צייט וואס מען ווארט אויף א‬ ‫אנגעקומען צו לייגן 'וואסער' אויף זיין ליסטע‪.‬‬ ‫פון אנהייב חודש תשרי זענען מיר געווען‬ ‫ספעציפישע ישועה‪ ,‬האט מען פון די אנדערע‬ ‫אבער ס'איז נישט אזוי‪ ,‬מ'דארף דאנקען על כל‬ ‫פארנומען מיטן בעטן פאר 'א גוט געבענטשט‬ ‫זייט‪ ,‬גאר אסאך חסדים פון באשעפער‪ ,‬ואין בעל‬ ‫פרט ופרט‪ ,‬מ'דארף אפירנעמען די אלע גוטע‬ ‫יאר'‪ .‬מ'האט געוויינט איינמאל און נאכאמאל‪,‬‬ ‫הנס מכיר בניסו‪.‬‬ ‫זאכן און פראווען א יו"ט אויף דעם‪ .‬ס'איז נישט‬ ‫"אבינו מלכנו"‪" ,‬געב אונז פרנסה"‪" ,‬שיק א‬ ‫לדוגמא‪ ,‬איינער מוטשעט זיך מיט פרנסה‪,‬‬ ‫אינגאנצן אייגנס‪ ,‬דער מהרש"א אין מסכת סוכה‬ ‫רפואה"‪" ,‬היט אונז פון אלעם בייזן"‪ ,‬יעצט האבן‬ ‫אבער נחת זעט ער גאר אסאך‪ ,‬ער האט גאר‬ ‫(נ‪ ):‬זאגט בזה הלשון‪' :‬לכך היה גודל שמחה במצוה‬ ‫מיר אכט טעג וואס מיר גייען טראכטן פון אלעס‬ ‫פיינע קינדער‪ ,‬אדער איינער וואס ווארט אויף‬ ‫זו‪ ,‬דאי אפשר לעולם בלא מים‪ ,‬וכל הבריות תולין‬ ‫וואס מיר האבן יא! און דאנקען אויף דעם! ביים‬ ‫א שידוך‪ ,‬אבער פרנסה און אנדערע עניינים‬ ‫בברכת המים‪ ,‬שיהו השנים כתקונן'‪.‬‬ ‫"שהחיינו וקימנו" וועט מען בשם ומלכות געבן א‬ ‫איז ער זייער מצליח‪ ,‬אבער נאר דאס ליגט אים‬ ‫דוד המלך זאגט אין תהלים (קז‪ ,‬מג) מי חכם‬ ‫שבח והודיה‪ ,‬פשוט אז מ'לעבט און מ'איז געזונט‪,‬‬ ‫פאר די אויגן‪ ,‬און ער איז זיך נישט מתבונן אין‬ ‫וישמר אלה ויתבוננו חסדי ה'‪ ,‬מ'דארף אמאל‬ ‫מ'איז אינדערהיים מיט די קינדער און אייניקלעך‪.‬‬ ‫די גוטס וואס ער האט יא‪ ,‬דעריבער דאנקט‬ ‫צולייגן קאפ און זיך מתבונן זיין אויף די חסדים‬ ‫בדרך אפשר קען מען זאגן‪ ,‬אז דער מצוה‬ ‫ער נישט דעם אויבערשטן אויף דעם‪.‬‬ ‫פונעם באשעפער‪ ,‬און דאנקען אויף דעם‪ .‬און‬ ‫פון 'ושמחת בחגיך' איז ספעציעל געאייגנט צו‬ ‫מ'זעט אין די ספרים‪ ,‬אז דאנקען ברענגט‬ ‫דער באשעפער וועט העלפן אז ס'וועט מקויים‬ ‫דאנקען אויף אלע גוטע זאכן וואס מיר האבן‪ ,‬און‬ ‫ישועות‪ .‬ווען דער מענטש וואלט אין דער‬ ‫ווערן דער מאמר הצדיקים‪' :‬א דאנק ברענגט א‬ ‫מיר מיינען אז 'אזוי קומט עס'‪' .‬זמן שמחתינו'‬ ‫זעלבער צייט וואס ער בעט אויף זיין‬ ‫דאנק!'‬ ‫איז א צייט זיך מתבונן צו זיין אויף די אלע‬ ‫ישועה‪ ,‬געדאנקט דעם באשעפער אויף‬ ‫ה‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫יענו ּ‬ ‫הוּא מוֹ ִשׁ ֵ‬ ‫סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה‬ ‫ַא ִד ּיר וְ ָחזָ ק‬ ‫באשלאסן ַאז איך צי זיך ַאריבער קיין‬ ‫המשך פון עמוד ד' געטראפן‪ .‬רב נחמן האט‬ ‫ציטוטים קצרים מספה"ק‬ ‫על עוצם כחה של תפלה‬ ‫רידא‪ ,‬וואו דער מצב איז‬ ‫פלא ַ‬‫'מיאמי'‪ ,‬אין ָ‬ ‫ַ‬ ‫אים געפרעגט‪" :‬ווער‬ ‫געווען אסאך רואיגער‪.‬‬ ‫ביסטו?" האט דער מענטש געענטפערט‪:‬‬ ‫ערבה מרמז להאנשים שנשאר להם רק כח‬ ‫אבער‪ ,‬טראצדעם וואס איך האב‬ ‫"איך בין א מת‪ .‬איז שוין געקומען תחיית‬ ‫התפילה‬ ‫האב איך‬ ‫שוין געוואוינט ווייט אוועק‪ָ ,‬‬ ‫המתים?" האט רב נחמן אים געפרעגט‪:‬‬ ‫אמרו חז"ל‪ ,‬שערבה היא כנגד אלו שאין להם טעם‬ ‫ווייטער אנגעהאלטן מיין עסקנות פאר‬ ‫"וואס טוסטו דא אין דעם דאזיגן הויפן‬ ‫וריח‪ ,‬ויש להבין‪ ,‬אם כן מה חשיבותה להיכלל בד'‬ ‫חברה קדישא‪ ,‬און ַארויסגעהאלפן מיט‬ ‫ערד?" האט דער מענטש געענטפערט‪:‬‬ ‫מינים‪ ,‬ומה מעלתה המיוחדת שניטלת לחוד בהושענא‬ ‫מיאמי‪.‬‬ ‫קאל אין ַ‬ ‫לא ַ‬ ‫פארשידענע ּפעולות ָ‬ ‫"האב איך דיר דען נישט געזאגט אז איך בין‬ ‫רבה‪ ,‬ומבאר השפת אמת (שנת תר"מ)‪ ,‬דאיתא במדרש‪,‬‬ ‫א מת?" האט אים רב נחמן געזאגט‪" :‬אבער‬ ‫שערבה דומה לשפתיים‪ ,‬וזה מעלת אותן האנשים‬ ‫מיאמי‪ ,‬האט‬ ‫אין יענער צייט‪ ,‬דארט אין ַ‬ ‫א מת ווערט דאך געווענליך נתעכל און‬ ‫הדומים לערבה‪ ,‬הגם שאין בהם טעם וריח‪ ,‬אבל נשאר‬ ‫זיך אּפגעשּפילט די פאלגנדע מעשה‪.‬‬ ‫פארפוילט!"‬ ‫להם כח התפילה‪ ,‬להתפלל להשי"ת ולייחל לחסדו‪,‬‬ ‫*‬ ‫האט דער מענטש געענטפערט‪" :‬האט‬ ‫וקול זה 'ערב' לפני השי"ת‪ ,‬ולכן נקרא בל' 'ערבה'‪,‬‬ ‫נאמען 'משה‬ ‫עס איז געווען א איד‪ ,‬מיטן ָ‬ ‫מען דיר דען נישט געברענגט אין חדר‬ ‫ואיתא במדרש‪ ,‬שג' מינים לולב אתרוג והדס הם כנגד‬ ‫מלמד'‪ ,‬וועמען איך האב נישט געקענט‪,‬‬ ‫לערנען‪ ,‬און מען האט דיר נישט געלערנט‬ ‫ג' אבות‪ ,‬ולפ"ז י"ל שערבה הוא כנגד דוד המלך‪ ,‬שאמר‬ ‫און קיינמאל נישט געטראפן פארדעם‬ ‫ספר משלי? האט דען שלמה המלך נישט‬ ‫תפלה לעני כי יעטוף‪ ,‬שהתעטף כולו בתפילה‪ ,‬ואמר‬ ‫פערזענליך‪.‬‬ ‫געזאגט 'ורקב עצמות קנאה' ‪ -‬אז נאר‬ ‫'ואני תפילה'‪ ,‬שכל מהותו הוא תפילה‪ ,‬ואין לו מאומה‬ ‫ער איז געווען ‪ 82‬יאר אלט‪ ,‬און זיך‬ ‫קנאה מאכט פארפוילן די ביינער? מיין‬ ‫לבד תפילה‪ ,‬והגם שקול הצדיקים שיש בהם טעם וריח‬ ‫געמוטשעט מיט א הארץ קראנקייט‪ .‬איין‬ ‫גאנצע לעבן האב איך זיך קיינמאל נישט‬ ‫טאג האט ער זיך זייער נישט געשּפירט‪ ,‬עס‬ ‫ָ‬ ‫עולה למדריגות רמות ביותר‪ ,‬אך מעלת התפילה לעני‪,‬‬ ‫געשטעלט אויף מיינע מידות‪ ,‬און איך‬ ‫האט זיך אים געדוכט אז ער האט געכאפט‬ ‫שהיא כח התפילה‪ ,‬הגם שאין לו טעם וריח דהיינו‬ ‫האב קיינמאל נישט געהאט קיין קנאה אין‬ ‫א מילדע הארץ אטאקע ה״י‪ .‬מ׳האט שנעל‬ ‫שאין לו מעשים טובים‪ ,‬חשובה ביותר‪ ,‬וזו הסיבה‬ ‫מיין הארץ אויף מיין חבר‪ .‬איך האב נישט‬ ‫גערופן די ּפאראמעדיקס‪.‬‬ ‫גערעדט קיין איבריגע ווערטער‪ ,‬נישט אין‬ ‫שבהו"ר תיקנו הרבה תפילות‪ ,‬לפי שמצותה בערבה‪,‬‬ ‫די מעדיקס זענען געקומען צו לויפן‪.‬‬ ‫בית המדרש‪ ,‬און נישט אין בית הכנסת‪ ,‬נאר‬ ‫שאין כוחה אלא בתפילה‪( .‬שפתי חן)‬ ‫ס׳איז געווען אין ברען פונעם ווירוס‪ ,‬ווען‬ ‫איך האב אריינגעלייגט מיין גאנצע הארץ‬ ‫יעדער האט געציטערט פאר׳ן לעבן‪ .‬עס איז‬ ‫אין דברי תורה"‪ ,‬ע"כ‪.‬‬ ‫געווען א געפערליכער מצב‪.‬‬ ‫מען זעט דאך פון די מעשה דעם‬ ‫יענו ּ‬ ‫וְ יַ ְשׁ ִמ ֵ‬ ‫האט ער‬ ‫אין ליכט פון דער בהלה‪ָ ,‬‬ ‫געוואלדיגן שכר פאר א מענטש וואס‬ ‫ידיעות שונות ומטמוניות‬ ‫נישט באקומען די נויטיגע ַאקסיגען‬ ‫היט זיין מויל‪ ,‬און רעדט נישט קיין דברים‬ ‫נפלאות בנושא של תפלה‬ ‫וואס ער האט געדארפט‪ ,‬און מ׳האט אים‬ ‫בטלים אין בית המדרש אדער אין בית‬ ‫וויבאלד‬ ‫ַ‬ ‫שּפיטאל‪ָ .‬אבער‬‫ָ‬ ‫אריינגעפירט אין‬ ‫הכנסת‪ :‬ער איז זוכה‪ ,‬אז אפילו זיין גוף וועט‬ ‫אמירת 'הודו' בערב יו"ט‬ ‫דארט איז אויך געווען אזא אנגעצויגנקייט‪,‬‬ ‫רוען במנוחה‪ ,‬און וועט נישט נתבלה אדער‬ ‫בכמה מקומות נהגו לומר בערב סוכות במנחה 'הודו'‪,‬‬ ‫האט מען אים נישט‬ ‫ּפחד און צעמישעניש‪ָ ,‬‬ ‫פארפוילט ווערן אין קבר‪ .‬עכת"ד‪ ,‬ועיי"ש‬ ‫מטעם דסוכה הוי זכר ליציאת מצרים‪ ,‬וא"כ שייך לומר‬ ‫האט‬ ‫באהאנדלט ווי ס׳דארף צו זיין‪ ,‬און ער ָ‬ ‫עוד‪.‬‬ ‫יאמרו גאולי ד'‪( .‬תפארת אבות)‬ ‫נעבעך אויסגעצויגן זיין לעצטן לעבנס‪-‬‬ ‫שּפיטאל‪ .‬ער איז ַאוועק‬ ‫ָ‬ ‫דארט אין‬‫ָאטעם‪ָ ,‬‬ ‫*‬ ‫הנענועים אצל הרה"ק מלובלין זצ"ל‬ ‫ר' משה מלמד‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫אין יענעם זעלבן ָ‬ ‫פ"א חגגתי את חג הסוכות בלובלין‪ ,‬אצל איש האלקים‬ ‫ווארט פאר‬ ‫אצינד געבן מיר איבער ָ‬ ‫דאס ָ‬ ‫רבינו יעקב יצחק זצ"ל‪ ,‬והלך קודם הלל לסוכה לברך‬ ‫נו‪ ,‬אז א אידיש קינד גייט פון דער וועלט‪,‬‬ ‫דעם איש המעש ר׳ יונתן יוסף‪ ,‬וועלכער‬ ‫על נטילת לולב‪ ,‬והלכו אחריו כל הבאים‪ ,‬וגם אני‬ ‫דארף מען דאך אים ברענגען לקבר ישראל‪,‬‬ ‫טראגט אונז צוריק מיט אּפאר יאר‪ ,‬צו דער‬ ‫ָ‬ ‫הלכתי בתוכם להסוכה‪ ,‬והיה הצדיק מתרעש ומתפחד‬ ‫ּפאסיגן 'כבוד האחרון'‪.‬‬ ‫בכבוד הראוי‪ ,‬מיטן ַ‬ ‫אומפארגעסליכער תקופה‪ ,‬שנת תש״פ‪,‬‬ ‫מיר האבן אים געדארפט נעמען צום 'בית‬ ‫ראנא'‬ ‫'קא ָ‬ ‫אין די צייטן פון דעם שרעקליכן ָ‬ ‫קודם הברכה בבהלות עצומות ותנועות גדולות לערך‬ ‫מיאמי‪ ,‬און דארט אּפרעכטן די‬ ‫החיים' אין ַ‬ ‫ווירוס ה״י‪.‬‬ ‫שעה‪ ,‬וכו'‪ ,‬ועמדתי להביט היטב לברכתו אשר בירך‪,‬‬ ‫ואין לשער מדריגתו הגדולה בשעת הברכה‪( .‬לקוטי‬ ‫לוי׳‪.‬‬ ‫ער הייבט ָאן דערציילן אזוי‪:‬‬ ‫מהרי"ל‪ ,‬זאקליקוב)‬ ‫ָאבער‪ ,‬אין ליכט פון דער ווירוס און‬ ‫צאל ָיארן צוריק האב איך‬ ‫פאר א שיינע ָ‬ ‫פאר אנשטעקיגקייט‪ ,‬איז‬ ‫דער ציטער ַ‬ ‫אנגעהויבן ארבעטן מיט די 'חברה קדישא'‬ ‫הטעם שמנענעים בהלל רק בהושיעה נא‬ ‫קראפט שטארקע‬ ‫ַ‬ ‫דעמאלס געווען אין‬ ‫אין ברוקלין און אין סטעטן איילענד‪ ,‬און‬ ‫ולא בהצליחה נא‬ ‫באגרעניצונגען וויפיל מענטשן עס‬ ‫געהאט די זכי׳ ארויסצוהעלפן מיט דער‬ ‫הטעם שמנענעים בלולב רק באנא ד' הושיעה נא‪,‬‬ ‫מעגן קומען צום בית החיים‪ .‬מ׳האט‬ ‫עבודת הקודש פון 'חסד של אמת'‪ ,‬ווי רש״י‬ ‫ולא באנא ד' הצליחה נא‪ ,‬הוא משום שהנענוע הוא‬ ‫נישט געלאזט קומען קיין סאך מענטשן‬ ‫טייטשט 'חסד שעושין עם המתים'‪.‬‬ ‫לעצור רוחות רעות וטללים רעים‪ ,‬לפיכך צריך לנענען‬ ‫אויפאמאל‪ .‬און מ׳איז געווען דערויף זייער‬ ‫דאס איז אזוי אנגעגאנגען ביז צום‬ ‫על תפילת אנא ד' הושיעה נא‪ ,‬כלומר הושיענו מאלו‬ ‫שטרענג‪ַ .‬אזוי איז נעבעך אויסגעקומען‪,‬‬ ‫'קאוויד'‬ ‫יאר תש"פ‪ ,‬אין ליכט פון די פילע ָ‬ ‫הניזקין‪ ,‬אבל באנא ד' הצליחה נא ליכא למימר האי‬ ‫אז ער האט געהאט קוים א קנאּפער מנין ‪-‬‬ ‫באגרעניצונגען‪ ,‬און קהילות ומוסדות‬ ‫טעמא‪( .‬אבודרהם)‬ ‫איך מיין אז עס זענען געווען ‪ 13‬מענטשן‬ ‫האב איך‬ ‫ָאּפשליסונגען אין ניו יארק‪ָ ,‬‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫ו‬ ‫פארבונדן מיט דער ארץ ישראל׳דיגער חברה‬ ‫דער זון נעמט עס נישט ערנסט‪ ...‬אבער דער‬ ‫האבן אים‬ ‫‪ -‬וועלכע זענען געקומען צו דער לוי׳‪ ,‬און ָ‬ ‫קדישא‪ ,‬און זיי זענען געגאנגען צום הר המנוחות צו‬ ‫טאטע ָיא!‬ ‫ַ‬ ‫באגראבן למנוחת עולמים‪.‬‬ ‫טון די קבורה‪.‬‬ ‫דער נפטר האט געהאלטן אינאיין צוריקקומען‬ ‫יעצט‪ ,‬ס׳איז נישט ַאזוי בא׳טעמ׳ט צו רעדן‬ ‫בעת זיי זענען זיך מטּפל דארט מיט די קבורה‪,‬‬ ‫געמאנט‪ ,‬ממש אן‬ ‫ָ‬ ‫געפאדערט און‬ ‫ָ‬ ‫צו זיין ווייב‪.‬‬ ‫האט מען ַאזוי איינגעפירט‬‫דעמאלס ָ‬ ‫ָ‬ ‫דערפון‪ָ ,‬אבער‬ ‫יאגט די חברה קדישא אין הר המנוחות אונטער די‬ ‫אויפהער‪" :‬דו האסט נישט געדארפט באגראבן דעם‬ ‫מיאמי‪ַ ,‬אז ווען מ׳האט געדארפט באגראבן א‬ ‫אין ַ‬ ‫אנוועזנדע‪ :‬״נו‪ ,‬שנעלער‪ ,‬שנעלער‪ ,‬לאמיר פארטיגן״‪.‬‬ ‫גוף אין מיאמי‪ .‬עס האט געדארפט גיין קיין ארץ‬ ‫האט מען אים געמוזט אריינלייגן אין א‬ ‫מענטש‪ָ ,‬‬ ‫די גרופע און די משפחה פרובירן עפעס צו‬ ‫ישראל!"‬ ‫פלאסטיק מיט א זיפער ‪ -‬גאר א דיקער ּפלאסטיק ‪-‬‬ ‫פארשטיין‪ :‬וואס יאגט איר אונטער? עס איז שוין‬ ‫*‬ ‫זארג אז דער ווירוס זאל זיך נישט פארשּפרייטן‬ ‫ַאלס ָ‬ ‫אריבער דריי יאר זינט דער איד איז נסתלק געווארן‬ ‫'דאס איז א שווערער ארון!'‬ ‫נאך דער ּפטירה פונעם מענטש‪.‬‬ ‫ווייטער ָ‬ ‫‪ -‬וואס יאגט איר אונטער? וואס איז די גרויסע‬ ‫מיאמי אויסערגעווענליך‬‫ווי יעדער ווייסט‪ ,‬איז אין ַ‬ ‫די מאמע האט געבעטן דעם זון‪ ,‬אז מ׳מוז דא‬ ‫יאגעניש?!‬ ‫פייכט און הייס‪ ,‬און אסאך פון די גופים‪ ,‬בפרט ווען‬ ‫עפעס טון‪ .‬זי האט נישט קיין מנוחה‪ .‬דער טאטע‬ ‫ווען איינער ווערט נפטר יענעם טאג‪ ,‬ווייסט מען‬ ‫קומט יעדע עטליכע נעכט אין חלום‪ ,‬און פאדערט‬ ‫מען לייגט זיי אריין אין אזעלכע ּפלאסטישע זעק‪,‬‬ ‫אז עס איז א טובה פאר א נפטר צו ווערן באגראבן‬ ‫און פאדערט‪.‬‬ ‫וועלכע ציען אויף זיך אזא אומגעהויערער היץ אויפן‬ ‫וואס שנעלער‪ ,‬אבער דא‪ ,‬ווען דער קערּפער איז דאך‬ ‫פעלד‪ ,‬ברענגט דאס אז דער קערּפער זאל צעגיין‬ ‫האט אנגעהויבן זיך נאכפרעגן‪ .‬ער האט‬ ‫דער זון ָ‬ ‫שוין סייווי א לאנגע צייט אינדרויסן‪ ,‬וואס איז די‬ ‫גאר שנעל‪.‬‬ ‫גערופן פרעגן א דעת תורה פון עטליכע רבנים אין‬ ‫גרויסע ָיאגעניש?‬ ‫ארץ ישראל‪ .‬איך שטעל זיך פאר אז לויט וויאזוי‬ ‫*‬ ‫די חברה קדישא קוקט אויף זיי און ענטפערט‪:‬‬ ‫ער האט געפרעגט די פראגע‪ ,‬האבן זיי דאס שנעל‬ ‫פארוואס אין מיאַמי?‬ ‫"וואס מיינט איר? דאס איז א שווערער ארון!"‬ ‫אפגעווארפן און אים געזאגט‪ :‬״ניין‪ ,‬מען קען נישט‬ ‫עס איז אריבער א חודש פון זיין ּפטירה‪ ,‬ביי די‬ ‫*‬ ‫אריבערפירן גופים‪ ,‬עס איז נישט אזוי פשוט‪ ,‬מען‬ ‫שלשים‪ .‬אומגעפער ‪ 30‬טעג דערויף‪ ,‬קומט דער איד‪,‬‬ ‫די משּפחה וואונדערט זיך‪ .‬א שווערער ארון?‬ ‫טוט דאס נישט גלאט אזוי‪...‬״‬ ‫ר׳ משה‪ ,‬צו יבלחט"א זיין אלמנה שתחי׳ אין חלום‪.‬‬ ‫וויאזוי קען זיין?‬ ‫אלזא‪ ,‬נישט באקומענדיג קיין קלארע הוראה אז‬ ‫ער פרעגט איר עטליכע פראגעס‪ ,‬אבער די הויפט‬ ‫עס איז געווען אינטערעסאנט‪ ,‬ווייל נאך דריי‬ ‫מ׳זאל מפנה זיין‪ ,‬האט ער דאס אוועקגעלייגט אין די‬ ‫האט מען‬ ‫פראגע וואס ער פרעגט איר איז‪" :‬פארוואס ָ‬ ‫האט‬ ‫יאר‪ ,‬בפרט אין א זאק אין דער ערד אין מיאמי ‪ָ -‬‬ ‫זייט‪.‬‬ ‫גראבן אין מיאמי?"‬ ‫בא ָ‬ ‫מיר ַ‬ ‫גארנישט שווער‪ ,‬ווייל ווי פריער‬ ‫געזאלט זיין ָ‬ ‫ָ‬ ‫נישט‬ ‫אבער‪ ...‬דער נפטר האלט זיך ביי דאס זייניגע‪...‬‬ ‫פראגע‪ ,‬לאמיר אייך געבן א‬ ‫ַ‬ ‫צו פארשטיין די‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווערט די קערּפער אויסגעברענט פון די‬ ‫ער האט ווייטער געהאלטן אינאיין צוריקקומען‬ ‫רמאציע‪.‬‬ ‫אינפא ַ‬ ‫ָ‬ ‫שטיקעלע‬ ‫גרויסע היצן‪ ,‬און ס׳בלייבט כמעט נישט קיין זכר‪.‬‬ ‫נאכאמאל און נאכאמאל צו זיין פרוי אין חלום‪,‬‬ ‫אבער די חברה קדישא זאגט‪" :‬ניין‪ ,‬ניין‪ ,‬ניין‪ .‬דער‬ ‫דער דאזיגער איד‪ ,‬ר' משה ע"ה‪ ,‬און להבחל"ח זיין‬ ‫זאגנדיג מיט א טענה‪' :‬איך דארף נישט זיין אין‬ ‫גוף איז זייער שווער‪ ,‬און עס מוז זיין א פארטוישונג"‪.‬‬ ‫ווייב‪ ,‬שתחי' עמו"ש‪ ,‬האבן ביידע געהאט געקויפט‬ ‫מיאמי; מיר האבן געקויפט די חלקה אין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫קברים אין ארץ ישראל‪ ,‬כדי מ׳זאל זיי קענען‬ ‫לכתחילה וואס מען האט געטראכט איז געווען‪,‬‬ ‫איך דארף גיין קיין ארץ ישראל!'‬ ‫ארויפפירן אהין נאך די הונדערט און צוואנציג‪.‬‬ ‫אז אפשר איז דער גוף פארטוישט געווארן‪ ...‬איך‬ ‫אלזא‪ ,‬נאך כמעט 'צוויי און אהאלב יאר' פון‬ ‫האב דאס פיינט צו זאגן ‪ -‬זאגט אונז הר״ר יונתן‬ ‫קאוויד‪ ,‬און די גרויסע באגרעניצונגען‬ ‫אבער‪ ,‬צוליב ָ‬ ‫קומען עטליכע מאל אין חלום צו זיין ווייב‪ ,‬האט‬ ‫יוסף ‪ -‬אבער אלס א מיטגליד אין חברה קדישא קען‬ ‫פון פליען‪ ,‬איז געווען זייער שווער אריבערצופירן‬ ‫זי באשלאסן אז דאס קען מער אזוי נישט גיין‪ .‬עס‬ ‫איך זיין עדות‪ַ ,‬אז עס קען פאסירן אזעלכע זאכן‪ ,‬און‬ ‫דעם גוף פון מיאמי קיין ארץ ישראל‪ ,‬דעריבער האט‬ ‫האט זיך‬ ‫איז צייט דאס צו נעמען זייער ערנסט‪ .‬זי ָ‬ ‫די גופים קענען אמאל פארביטן ווערן ח״ו‪ ,‬אויפן‬ ‫מען באשלאסן‪ ,‬אז למען כבוד הנפטר וועט מען‬ ‫ארויסגעלאזט מיט איר זון קיין ארץ ישראל‪ ,‬זיי‬ ‫פליגער‪ .‬ווען זיי קומען אן קיין הר המנוחות זענען‬ ‫מיאמי‪ ,‬וואו‬ ‫דארט אין ַ‬‫אים באערדיגן‪ ,‬בלית ברירה‪ָ ,‬‬ ‫זענען אראּפ צו א ּפוסק‪ ,‬א דיין אין א בית דין‪ ,‬און זיי‬ ‫דא אסאך זאכן וואס גייען פאר‪ .‬זיי טוען געווענליך‬ ‫מ׳האט אין דער איילעניש געקויפט א חלקה‪.‬‬ ‫האבן באקומען א פסק הלכה‪.‬‬ ‫אידענטיפיצירן איידער עס ווערט באגראבן‪ ,‬אבער‬ ‫אבער זעט אויס‪ ,‬אז ער איז נישט צופרידן געווען‬ ‫מ׳האט זיי גע׳פסק׳נט צו מאכן א 'פינוי נפטר'‪.‬‬ ‫עס האט געקענט זיין‪.‬‬ ‫דערפון‪ .‬און ער פרעגט זיין אידענע‪' :‬פארוואס ליג‬ ‫ארויסגראבן דעם נפטר‪ ,‬און אים אריבערפירן צו א‬ ‫על כל ּפנים‪ ,‬דא האט מען געטראכט אז עס קען‬ ‫מיאמי?'‬ ‫איך אין ַ‬ ‫נייעם ּפלאץ‪ .‬דאס איז א סימן אין שלחן ערוך; עס‬ ‫זיין אז מ׳האט זיך אויפגעטוישט‪.‬‬ ‫זענען דא הלכות דערויף‪ .‬עס איז א פראצעס‪ ,‬עס‬ ‫די פרוי האט זיך עטוואס דערשראקן פונעם‬ ‫מ׳האט באשלאסן אז מ׳גייט עס אדורכפירן פאר‬ ‫מאכט זיך‪ ,‬די הלכה רעדט דערפון‪ ,‬און עס איז שוין‬ ‫חלום; אבער זי האט נישט צופיל געטראכט דערפון‪.‬‬ ‫אן אידענטיפיקאציע‪ .‬זיי עפענען אויף דעם זאק און‬ ‫געטון געווארן אסאך אסאך מאל אין היסטאריע פון‬ ‫בסך הכל‪ ,‬נאר א חלום‪...‬‬ ‫זיי קוקן און זיי זעען ‪ -‬און הנה‪ ,‬יא! דאס איז משה!‬ ‫כלל ישראל‪ .‬מ׳וויל דאס זייער נישט טון‪ .‬ס׳הייסט‬ ‫אבער‪ ,‬א וואך שּפעטער האט זיך איבערגע׳חזר׳ט‬ ‫דער איד וואס איז נפטר געווארן‪ ,‬ביי די ‪ 82‬יאר אלט‪.‬‬ ‫אז ס׳איז א צער פארן נפטר‪ ,‬און מ׳זוכט עס נישט‬ ‫געהאט‬ ‫ַ‬ ‫די זעלבע זאך‪ ,‬און דאסמאל האט ער שוין‬ ‫גאנץ!!! קאמּפלעט‪ ,‬אזויווי מ׳האט‬ ‫און דער גוף איז ַ‬ ‫צומאל ווען מ׳האט נישט‬ ‫ָ‬ ‫צו טון‪ .‬אבער ס׳מאכט זיך‬ ‫מער טענות‪ ,‬מער קלאר ארויסגעזאגט זיין‬ ‫אים אריינגעלייגט!‬ ‫קיין ברירה‪ ,‬דעמאלס איז דא הלכות וויאזוי מ׳דארף‬ ‫קוועטשעניש‪" :‬פארוואס האסטו באגראבן דעם גוף‬ ‫ווארעם‪,‬‬ ‫טאג פון זיין קבורה‪ ,‬קיין ָ‬ ‫ממש ַאזויווי אין ָ‬ ‫צוגיין דערצו‪.‬‬ ‫אין מיאמי? דער גוף דארף זיין אין ארץ ישראל! מיר‬ ‫גארנישט‪ ,‬קיין ריח אפילו נישט!‬ ‫קיין ָ‬ ‫געפאלגט דעם ּפסק‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫האבן זיי‬ ‫בלית ברירה ָ‬ ‫האבן געקויפט די חלקות צוזאמען‪ ,‬כדי מיר זאלן זיין‬ ‫נאכן זיין אין דער ערד פאר דריי יאר אין א‬ ‫ָ‬ ‫האבן ארויסגענומען דעם‬ ‫געעפנט דעם קבר‪ .‬זיי ָ‬ ‫אין ארץ ישראל!"‬ ‫באקעדיגער זון‪ ,‬מיט‬ ‫פלאסטיק זאק אונטער דער ַ‬ ‫האלצערנעם ארון‪ ,‬און ַאריבערגעשיקט דעם גוף‬ ‫ביי דעם ּפונקט האט זי שוין געשּפירט אז ס׳איז‬ ‫דער הייסער יומידיטי אין מיאמי!‬ ‫מיט א פליגער קיין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫ערנסט‪ ,‬האט זי זיך פארבונדן מיט זייער איין איינציגן‬ ‫עס איז נישט געמאכט צו רעדן ברבים דערפון‪,‬‬ ‫דאס האט זיך אפגעשפילט דריי יאר נאך זיין‬ ‫זון‪ ,‬הרב דוד שליט״א‪ .‬ער איז א רב אין מיאמי‪ַ ,‬א‬ ‫עס איז נישט איידל און נישט בא׳טעמ׳ט‪ ,‬אבער אלס‬ ‫פטירה‪ .‬דער זון איז נישט געפארן קיין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫חשוב׳ער מענטש‪ ,‬א ירא שמים און א תלמיד חכם‪ .‬זי‬ ‫חבר החברה קדישא קען איך זאגן‪ ,‬אז אזא זאך איז‬ ‫ער איז געבליבן אין מיאמי ‪ -‬אבער די פרוי איז‬ ‫דערציילט אים די מעשה‪ .‬אבער ער האט דאס עפעס‬ ‫המשך אויף עמוד ח'‬ ‫דא! נאך יארן וואס א‬ ‫נישט ָ‬ ‫יא געפארן באגלייטן דעם קערּפער‪ .‬זיי האבן זיך‬ ‫נישט גענומען צו ערנסט‪.‬‬ ‫ז‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫יענו ּ‬ ‫הוּא מוֹ ִשׁ ֵ‬ ‫סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה‬ ‫ַא ִד ּיר וְ ָחזָ ק‬ ‫ארומווייזן דאס הויז‪ .‬ער האט מיר געוויזן‪ ,‬אבער‬ ‫המשך פון עמוד ז' קערּפער ליגט אין דער ערד‪,‬‬ ‫ציטוטים קצרים מספה"ק‬ ‫על עוצם כחה של תפלה‬ ‫איך האב גארנישט געזען עפעס ספעציעל‪.‬‬ ‫פאסירט וואס עס פאסירט‪.‬‬ ‫האב איך געפרעגט די פרוי‪' :‬איר מוזט מיר‬ ‫און דא‪ ,‬נאך דריי יאר‪ ,‬א גאנצער שלימות׳דיגער‬ ‫הלולב מסייע שיוכל לכוין לבו‬ ‫דערציילן איבער אייער מאן‪ .‬ווער איז ער געווען?'‬ ‫גוף! ס׳איז נישט פשט אז ס׳איז איינס פון טויזנט;‬ ‫בתפילתו יותר‬ ‫דערציילט זי מיר אזוי‪" :‬קוק‪ ,‬ביז ער איז געווען‬ ‫נאר א זאך וואס איז למעלה מדרך הטבע ממש!‬ ‫בגמ' סוכה (מא‪ ):‬איתא‪ ,‬שאמימר היה‬ ‫אומגעפער ‪ 52‬יאר אלט‪ ,‬איז ער געווען א שוואכער‬ ‫ס׳איז נישט דא אזא זאך!!!‬ ‫מתפלל ולולב בידו‪ ,‬והקשו‪ ,‬הרי שנינו‬ ‫איד‪ .‬ליידער‪ .‬ער איז נישט געווען אן ערליכער‪,‬‬ ‫אין יענעם מאמענט‪ ,‬זענען די חברה קדישא‬ ‫לא יאחז אדם ספר תורה בחיקו ויתפלל‪,‬‬ ‫ער איז נישט געווען קיין שומר מצוות‪ .‬אין זיינע‬ ‫געווען שאקירט‪ ,‬און זיי זענען געווארן זייער‬ ‫ותירצו‪ ,‬דכיון שיש מצוה בנשיאת‬ ‫‪'50‬ער יארן האט ער אנגעהויבן תשובה טון‪.‬‬ ‫דערשראקן‪.‬‬ ‫הלולב הרי זה חביב עליו ואינו טרוד בה‪,‬‬ ‫״ער איז געווען א ביזנעסמאן‪ .‬ער האט געהאט‬ ‫פון גרויס פחד‪ ,‬האבן זיי איידער זיי האבן אים‬ ‫ולכאורה קשה‪ ,‬אדרבה כל שכן‪ ,‬מתוך‬ ‫טעקסי מעדאליאנען ‪ -‬איך מיין אז ער האט‬ ‫באגראבן דארט‪ ,‬גערופן א דיין אין בי״ד פון הרב‬ ‫חביבות המצוה יתן לבו בלולב שלא יפול‪,‬‬ ‫געהאט לערך ‪ 20‬אדער ‪ 30‬טעקסי מעדאליאנען‬ ‫אשר ווייס שליט״א‪ .‬זיי האבן אים גערופן דארט‬ ‫ולא יתכוין בתפילתו‪ ,‬וי"ל אפשר שחיבוב‬ ‫‪ -‬ער האט געהאט א פיינע הכנסה‪ ,‬ער איז נישט‬ ‫בלויז צו קומען שנעל און זען וואס עס גייט פאר‪.‬‬ ‫מצוה זו יזכירנו לכוין לבו יותר בתפילתו‪.‬‬ ‫געווען קיין עושר‪ ,‬אבער ער האט געמאכט גענוג‬ ‫ווען דער דיין‪ ,‬א גרויסער גאון און ּפוסק‪ ,‬האט‬ ‫(חידושי הריטב"א)‬ ‫צו קענען אנגיין‪ .‬ער האט געלעבט א פשוט לעבן"‪.‬‬ ‫דאס געזען‪ ,‬האט ער אויך אויפגעציטערט‪ ,‬און‬ ‫איך האב דאס נישט געקענט אננעמען‪ .‬עפעס‬ ‫ארויסגעגעבן א ּפסק הלכה אויפן ּפלאץ‪:‬‬ ‫בימים אלו העיקר הוא להתאמץ‬ ‫מוז דאך זיין‪ ,‬זאג איך איר‪" :‬ניין‪ ,‬דו מוזט מיר געבן‬ ‫"איר מוזט שרייבן אויפן קבר‪' :‬לא שלטה בו‬ ‫בתפילה‬ ‫עפעס איבער דעם מענטש‪ .‬דו מוזט מיר דערציילן‬ ‫רימה'‪ ,‬וואס מיינט‪' :‬דעם גוף האבן קיין ווערעם‬ ‫כתיב ואני תפילתי לך ד' עת רצון‪ ,‬לומר‬ ‫וואס איז געווען וויכטיג פאר אים? איז ער געווען‬ ‫נישט געהערשט אדער אנגערירט!'‬ ‫כי בשעת עת רצון‪ ,‬העיקר הוא להתאמץ‬ ‫א גרויסער בעל צדקה?"‬ ‫די חברה קדישא האט געפאלגט‪ .‬מ׳האט‬ ‫רק בתפילה‪ ,‬להמשיך רצונות טובות‬ ‫זאגט זי‪" :‬ניין"‪.‬‬ ‫באגראבן דעם איד‪ ,‬און אויפגעקריצט אויפן קבר‬ ‫על ישראל‪ ,‬והוא זמן התפילה ותחנונים‪,‬‬ ‫פרעג איך‪" :‬זענט איר געווען גרויס אין הכנסת‬ ‫'לא שלטה בו רימה'‪.‬‬ ‫והנה זמן תורה לחוד‪ ,‬וזמן תפילה לחוד‪,‬‬ ‫אורחים אדער עפעס?"‬ ‫דאס איז‪ ,‬לכאורה‪ ,‬די ענדע פון די מעשה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫לכן בימים הקדושים האלו צריך כל אדם‬ ‫זאגט זי‪" :‬נישט עפעס עקסטער?‪.‬‬ ‫להשתדל ולכוין בתפילתו יותר מתלמוד‬ ‫*‬ ‫תורה‪ ,‬ובזה מתעורר הרצון והרחמים‬ ‫פרעג איך‪" :‬האט ער געטון עפעס א ספעציעלע‬ ‫'איר מוזט מיר דערציילן איבער‬ ‫העליונים להמשיך השפעות טובות על‬ ‫חסד וואס איר ווייסט פון?"‬ ‫אייער מאן'‬ ‫זאגט זי‪" :‬ניין"‪.‬‬ ‫כל השנה (תפארת שלמה להו"ר)‬ ‫אבער נישט גלאט אזוי‪.‬‬ ‫איך קוק זיך ארום אין הויז‪ ,‬און עס איז נישט ווי‬ ‫נאך עטליכע יאר וויילן אין מיאמי‪ ,‬בין איך‬ ‫דער איד האט עפעס א גרויסע ביבליאטעק פון‬ ‫צוריקגעקומען קיין דיעל‪-‬ניו זשערסי‪ .‬און‬ ‫ספרים‪ .‬ער האט געהאט א חק לישראל‪ ,‬תהלים‪...‬‬ ‫בשעת ווען די פינוי הנפטר האט זיך אפגעשפילט‪,‬‬ ‫יענו ּ‬ ‫וְ יַ ְשׁ ִמ ֵ‬ ‫איך מיין ַאז ניטאמאל איז געווען א גאנצער ש"ס‬ ‫בין איך געווען אין דיעל‪ ,‬און געהערט די‬ ‫ידיעות שונות ומטמוניות‬ ‫אין זיין הויז‪ .‬זייער‪ ,‬זייער א פשוט'ער איד!‬ ‫מעשה פון מיינע חברים אין דער מיאמי חברה‬ ‫נפלאות בנושא של תפלה‬ ‫איך האב נישט געקענט פארשטיין‪ .‬וויאזוי‬ ‫קדישא‪ ,‬וועלכע האבן דאס געהערט פון די ארץ‬ ‫קען א איד וואס איז געווען אזוי פשוט‪ -‬האבן א‬ ‫ישראל׳דיגע חברה קדישא‪.‬‬ ‫לבישת הקיטל בתפילת טל וגשם‬ ‫גאנצער גוף נאך דריי יאר אין אונזער היינטיגער‬ ‫אלס א ביזנעסמאן וואס האט ליב צו לערנען‬ ‫בבית המדרש בו התפלל הגה"ק רבי‬ ‫צייט? דאס איז נישט ווי א מעשה פון א בוך פון‬ ‫תורה‪ ,‬און איז אויך זייער נייגעריג איבער די‬ ‫ישראל סאלאנטער זצ"ל‪ ,‬בשמיני עצרת‬ ‫הונדערטער יארן צוריק‪ .‬עס איז יעצט אין די‬ ‫זאכן זענען‪,‬‬ ‫וויאזוי ַ‬ ‫דינאמיק פון דער וועלט‪ ,‬און ַ‬ ‫קודם תפילת מוסף‪ ,‬התברר ששכחו‬ ‫תש״פ יארן! ווען מיר זעען שוין כמעט נישט קיין‬ ‫בין איך געווען זייער נייגעריג איבער דעם פאל‪.‬‬ ‫להביא את הקיטל של הש"ץ עבור‬ ‫ָאפענע התגלות פון הימל!‬ ‫ווייל איך האב געוואוסט אז אזא זאך איז נישט‬ ‫תפילת גשם‪ ,‬רבי ישראל הורה שימתינו‬ ‫אלזא‪ ,‬איך ענדיג מאכן אן ערנסטע פארשונג‬ ‫דא‪ ,‬קיין מציאות!‬ ‫עד שיביאו את הקיטל לביהמ"ד‪ .‬אחד‬ ‫פאר די פאלגנדע פיר טעג‪ .‬איך פרעג ארום אין‬ ‫געווענליך‪ ,‬נאך איין וואך‪ ,‬איז שוין ליידער‬ ‫מהבעלי בתים ניגש לרבי ישראל‪ ,‬ושאל‬ ‫אלע בתי מדרשים‪ ,‬איך פרעג מענטשן וואס האבן‬ ‫אויפגעגעסן‪ ,‬עס האט א שרעקליכן ריח ה״י‪ ,‬און‬ ‫האם אין זה טירחא דציבורא‪ ,‬ואולי‬ ‫אים געקענט‪ ,‬איך בין געגאנגען צו די רבנים וואס‬ ‫דא נאך דריי יאר‪ ,‬ווי קיינמאל גארנישט פאסירט!‬ ‫אפשר לוותר על המנהג‪ ,‬ולהתפלל בלי‬ ‫האבן אים געקענט‪ .‬ממש געקלאּפט פון טיר‬ ‫וואס גייט דא פאר?‬ ‫קיטל‪ .‬ענה רבי ישראל‪ ,‬את הפנימיות של‬ ‫צו טיר‪ ,‬און קיינער האט נישט געהאט צו זאגן‬ ‫התפילה כבר איבדנו לצערנו‪ ,‬האם אתם‬ ‫נאכן זומער פלי איך צוריק קיין מיאמי‪ ,‬און איך‬ ‫איבער אים איבער סיי וועלכע סּפעציעלע זאך‪.‬‬ ‫רוצים לאבד גם החיצוניות‪ ,‬הקיטל הוא‬ ‫רוף זיין זון‪ ,‬הרב דוד שליט״א‪ .‬ער וואוינט היינט‬ ‫*‬ ‫צוזאמען מיט זיין מוטער אינעם טאטנ'ס הויז‪.‬‬ ‫מהדברים שנשארו לנו כדי לעורר את‬ ‫קיין איין איינציג ווארט אין ביהמ״ד‬ ‫איך האב געפרעגט הרב דוד צי איך קען‬ ‫הציבור לכוין לתפילה‪ ,‬והאם הנכם רוצים‬ ‫נאך לענגערע פארשונגען‪ ,‬האב איך געמאכט‬ ‫איינשטיין ביי אים פאר עטליכע טעג‪ .‬איך בין‬ ‫לבטל את זה‪( .‬ולישרי לב)‬ ‫מיין אנטדעקונג‪ ,‬ענדליך ענדליך!‬ ‫אריבערגעקומען‪ ,‬איך בין געשלאפן אין זיין‬ ‫דער איד האט נישט געהאט קיין שום מעלה‪,‬‬ ‫הויז‪ ,‬און איך האב אים געפרעגט צי ער קען מיר‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫ח‬ ‫בשעת התפילה‪ ,‬בשעת קדיש‪ ,‬קדושה‪ ,‬בשעת קריאת‬ ‫פארשטיין עד היכן הדברים מגיעים‪ ,‬וויל איך אייך‬ ‫קיין שום גדלות‪ ,‬אבער איין זאך האט ער געהאט‪,‬‬ ‫התורה‪.‬‬ ‫ווייזן א בילד פון דעם מציבה‪:‬‬ ‫וואס ער האט זיך פון דעם נישט אוועקגערירט‪ ,‬פון‬ ‫צוליב רעדן ביים דאווענען איז געקומען דער‬ ‫געבט א קוק וואס עס שטייט דערויף‪:‬‬ ‫זיין ‪ 52‬ביז די ‪ 83‬ביי זיין פטירה‪:‬‬ ‫שרעקליכער חורבן!‬ ‫'לא שלטה בו רימה עד שהובא אל מנוחת עולמים‬ ‫'פון ווען ער האט חוזר בתשובה געווען‪ ,‬ביז‬ ‫האט דער תוספות יום טוב געמאכט‬ ‫דעמאלס ָ‬ ‫בארץ הקודש!'‬ ‫זיין לעצטן טאג פון לעבן‪ ,‬האט ער קיינמאל נישט‬ ‫דעם בארימטן 'מי שברך'‪ ,‬צו וואונטשן אלע לעכטיגע‬ ‫נאך דריי יאר! ער איז נסתלק געווארן אין תש"פ‪,‬‬ ‫גערעדט אין בית מדרש!!!'‬ ‫ברכות פאר דעם וואס איז אּפגעהיטן נישט צו רעדן‬ ‫באגראבן אין תשפ”ג!‬ ‫דאס איז געווען ביי אים חק ולא יעבור‪ .‬גארנישט‪.‬‬ ‫בשעת התפילה‪.‬‬ ‫לאמיך אייך אנטּפלעקן נאך א סוד‪.‬‬ ‫קיין איין איינציג ווארט אין ביהמ״ד‪.‬‬ ‫די סיבה פארוואס איך זאג דאס איז‪ ,‬ווייל אסאך‬ ‫אויב איר טראכט‪ ,‬אז יעדער קען שרייבן וואס ער‬ ‫ער האט דאס גענומען ערנסט‪ .‬ער האט נישט‬ ‫מאל גייען מיר דורך דעם לעבן‪ ,‬בפרט אלס ערליכע‬ ‫האב איך פאר אייך‬ ‫וויל אויף א קבר אין הר המנוחות‪ָ ,‬‬ ‫געקענט פארשטיין וויאזוי מ'קען רעדן ביים‬ ‫אידן‪ ,‬און מיר זענען אלעמאל אויסן צו טון ווי מער‬ ‫א גרויסער איבערראשונג‪ ...‬זיי זענען זייער זייער‬ ‫דאווענען‪ ,‬וויאזוי מ'קען רעדן אויפן טעלעפאן ביים‬ ‫מעשים טובים‪ ,‬לערנען מער‪ ,‬מאכן מער סיומים‪ ,‬און‬ ‫שטרענג איבער וואס עס מעג געשריבן ווערן! דארט‬ ‫דאווענען‪ .‬ס׳איז דאך א הייליג הויז! דער באשעפער‬ ‫ענדיגן מער ּפרקים אין ש״ס‪.‬‬ ‫קען מען זיך נישט ארומשּפילן! מען קען נישט טון‬ ‫איז דא! דער רבוש״ע הערט אויס די תפילות!‬ ‫כמעט ווי מיר טראכטן‪ ,‬אז די אידישקייט איז א‬ ‫דארט וואס מען וויל; מען קען נישט באוועגן זאכן‪,‬‬ ‫אזוי ווייט‪ ,‬אז איינמאל איז געקומען איינער פון‬ ‫ביזנעס… מיר טראכטן אז אין הימל גייט מען ציילן‬ ‫מען קען נישט לייגן זאכן‪ .‬אלעס ווערט געפירט‬ ‫ארץ ישראל ‪ -‬ער האט געהאט א גרויסן היט‪ ,‬מיט‬ ‫אלע די זאכן ווי א ביזנעס‪ ,‬אבער עס איז נישט אזוי‪.‬‬ ‫זייער זייער שטרענג‪ ,‬זייער זייער הארט דארט ‪-‬‬ ‫א לאנגען בארד ‪ -‬און ער האט געזען דעם איד רעדן‬ ‫מיר וויסן אז די גמרא זאגט אונז אז 'רחמנא ליבא‬ ‫מסתמא מער ווי יעדן אנדערן בית החיים אין דער‬ ‫בשעת קדיש‪.‬‬ ‫בעי' ‪ -‬דער אויבערשטער דארף דיין הארץ!!!‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫נאכן דאווענען איז ער אריבערגעגאנגען צו דעם‬ ‫לאמיר אנקוקן אונזער משה׳ן!‬ ‫און דא האבן זיי געמאכט אזא אויסנאם‪ ,‬און דאס‬ ‫איד און געזאגט‪" :‬איך פארשטיי נישט‪ .‬איך האב‬ ‫א פשוט'ער איד‪ ,‬וואס איז דורכגעגאנגען א‬ ‫געלאזט שרייבן‪.‬‬ ‫דיך געזען רעדן בעת קדיש!!! איך האב געלערנט אז‬ ‫פשוט'ע לעבן‪ ,‬אבער איין זאך האט ער געהאט‪ .‬ער‬ ‫אויפן פסק פון א דיין!‬ ‫מען טאר נישט רעדן בעת די תפילה און בעת קדיש‪.‬‬ ‫האט געלייגט זיין 'הארץ' אין קדושת בית ה׳! ער האט‬ ‫פארוואס האסטו גערעדט?"‬ ‫א איד‪ ,‬ער האט נישט געהאט גארנישט‪ ,‬קיין גאון‪,‬‬ ‫געשּפירט אז ס׳איז א מקום קדוש‪ ,‬דעם באשעפער׳ס‬ ‫קיין עובד ה׳‪ .‬דאס ּפשוט׳סטע וואס קען זיין!‬ ‫יעצט‪ ,‬דער דאזיגער איד מיט דעם גרויסן בארד‬ ‫טאר מען נישט פארשוועכן!‬ ‫הויז ָ‬ ‫און דעם היט‪ ,‬האט נישט געוואוסט אז דער דאזיגער‬ ‫ער האט אבער געהאט כבוד בית ה׳ אויף אזא‬ ‫און ער האט דערפאר געליטן בזיונות!‬ ‫איד איז א בעל תשובה פון עטליכע יאר פארדעם‪,‬‬ ‫מורא׳דיגן אופן!‬ ‫און מ׳דארף זיין זייער האקל מיט אזא תמימות׳דיגן‬ ‫אוודאי איז מורא׳דיג חשוב יעדע רגע תורה‪ ,‬יעדע‬ ‫ער איז פארשעמט געווארן פארן ּפרובירן היטן‬ ‫בעל תשובה‪ .‬האט ער זיך ׳אויפגעריסן׳ אויף אים‪ ,‬און‬ ‫ווארט גמרא‪ ,‬יעדער פסוק חומש‪.‬‬ ‫אויפן כבוד בית ה׳!‬ ‫זיך גענומען מאכן קולי קולות‪ ,‬מיט א מורא׳דיגער‬ ‫אבער אידן טייערע‪ ,‬לאמיר לייגן 'הארץ' אין‬ ‫און לאחר אריכת ימיו ושנותיו באקומט ער שכר‪,‬‬ ‫זלזול און ביטול‪.‬‬ ‫אונזער עבודת ה׳!‬ ‫האבן צו דעם‬‫וואס גאוני הדור ָ‬‫ָ‬ ‫"ווער מיינסטו דו ביסט? וואס ווייסטו? וואס‬ ‫איך קען אייך זאגן‪ ,‬דער‬ ‫נישט זוכה געווען!‬ ‫פארשטייסטו?! א פסוק חומש קענסטו?!"‬ ‫איד האט געלעבט א גאנץ‬ ‫*‬ ‫ער איז געווען אזוי אין כעס פאר די חוצפה פונעם‬ ‫פול לעבן ‪ 82 -‬יאר אלט‪,‬‬ ‫רחמנא ליבא בעי!‬ ‫תמימות׳דיגן אידל פארן אים פארהאלטן אויפן רעדן‬ ‫ער איז געווען געזונט‪.‬‬ ‫עס איז גוט באקאנט‪ ,‬אז‬ ‫ביי קדיש‪ ,‬אז ער האט געשריגן אויף אים‪" :‬דו ביסט‬ ‫ס׳האט אים נישט געפעלט‬ ‫אין די יארן פונעם תוספות‬ ‫א מחוצף‪ ,‬דו דארפסט כאפן צוויי ּפעטש אין פנים!!!"‬ ‫קיין ּפרנסה‪ .‬ער האט אלעס‬ ‫יום טוב זי"ע‪ .‬אין יאר ת"ח‬ ‫משה איז געווען שאקירט‪ .‬צעבראכן‪ .‬פארשעמט‪.‬‬ ‫געשמאק‪ .‬די‬ ‫ַ‬ ‫געהאט גוט און‬ ‫ַ‬ ‫ות"ט‪ ,‬האבן די קאזאקן‬ ‫ער האט ארויפגעקוקט אויף דעם מענטש‪,‬‬ ‫ברכה פונעם הייליגן תוספות‬ ‫אין אוקראינע גע׳הרג׳עט‬ ‫ער האט געהאלטן אז ער איז א חשוב׳ער איד‪,‬‬ ‫יום טוב!‬ ‫הונדערטער טויזנטער אידן‪.‬‬ ‫און פלוצלינג‪ ,‬בלויז פרובירנדיג אים צו פרעגן צו‬ ‫די תורה הקדושה זאגט‬ ‫זיי האבן נישט געהאט‬ ‫פארשטיין זיין סיבה פארן רעדן ביי קדיש‪ ,‬כאּפט ער‬ ‫'ומקדשי תיראו' ‪ -‬איר‬ ‫מאסן‪-‬מערדעריי‬ ‫קיין‬ ‫אזא שוידערליכע אטאקע?‬ ‫דארפט מורא האבן פאר מיין‬ ‫וואפן‪ .‬די אוקראינער‪ ,‬די‬ ‫הויז‪ ,‬מיין שכינה!‬ ‫עס איז געווען גרויסע בזיונות פאר אים‪ .‬ס׳זענען‬ ‫קאזאקן‪ ,‬די פארשאלטענע‬ ‫געווען נאך מענטשן אין ביהמ״ד‪ .‬יעדער האט‬ ‫ליידער‪ ,‬אפילו ערליכע‬ ‫רוצחים‪ ,‬האבן רח״ל יעדן איד‬ ‫געקוקט אויף אים‪.‬‬ ‫אידן‪ ,‬תלמידי חכמים‪ ,‬לייגן‬ ‫עקסטער אומגעברענגט‪,‬‬ ‫נישט אין דעם צו קיין הארץ‪.‬‬ ‫עטליכע טרערן זענען אים ארויסגעקומען פון די‬ ‫מיט א מיתה משונה השם‬ ‫אויגן‪ ,‬פון גרויס פארשעמטקייט און צעבראכנקייט‪.‬‬ ‫משה‪ ,‬דער איש ּפשוט‪,‬‬ ‫ירחם‪.‬‬ ‫ער האט אבער נישט געזאגט קיין ווארט‪ ,‬און‬ ‫האט יא צוגעלייגט הארץ‬ ‫דער הייליגער תוספות יום‬ ‫פארלאזט דעם בית המדרש‪.‬‬ ‫דערצו!‬ ‫טוב האט געמאכט א ׳שאלת‬ ‫פאר לאנגע וואכן נאכדעם‪ ,‬זייענדיג צעקלאּפט‬ ‫ער האט געהייסן 'משה‬ ‫חלום׳; ער האט געוואלט‬ ‫פון דער שרעקליכער אנגריף קעגן אים‪ ,‬איז ער נישט‬ ‫מלמד' ‪ -‬אפשר קומט דאס מרמז זיין‪ ,‬ווייל ער איז‬ ‫וויסן פון הימל פארוואס דאס אלעס האט פאסירט‪.‬‬ ‫געגאנגען דאווענען אין ביהמ״ד‪.‬‬ ‫פאר אונז‪ ,‬פאר גאנץ כלל ישראל‪ ,‬א 'מלמד'‪ ,‬ווי הייליג‬ ‫פארוואס קומט זיך אזא ביטערער עונש פאר כלל‬ ‫און חשוב 'קדושת ביהמ״ד' איז אויבן אין הימל?!‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫ער האט זיך נישט געקענט צאמקלויבן‪.‬‬ ‫*‬ ‫מען האט אים מגלה געווען‪ ,‬אז דאס קומט פאר‬ ‫*‬ ‫רבותי‪ ,‬ס׳איז נישט א‬ ‫א זייער פשוט'ע סיבה‪ :‬ווייל זיי האבן מחלל געווען‬ ‫א פשוט'ער איד!‬ ‫המשך אויף עמוד ל"ב‬ ‫מעשה פון הונדערטער יארן‬ ‫די בתי מדרשים דורך רעדן שטותים און נארישקייט‬ ‫כדי איר זאלט ארויסהאבן די מעשה‪ ,‬און‬ ‫ט‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫ע‪+++‬לינו‬ ‫ווער האט עס‬ ‫די הייליגע און‬ ‫מחבר געווען?‬ ‫אור‪-‬אלטע תפילה‬ ‫דער אריינפיר‬ ‫‪++‬לשב‪+‬ח‬ ‫צו 'מלכיות'‬ ‫איר געוואלדיגע‬ ‫קדושה און‬ ‫סגולות‬ ‫דער צענזור‬ ‫און רדיפות‬ ‫קידוש שם‬ ‫שמים און‬ ‫מסירת נפש‬ ‫אין צענטער פון די תפילות יימם נוראים‬ ‫‪ -‬ג‪-‬‬ ‫על קידוש ה' זינגנדיג 'עלינו לשבח'‬ ‫י פריעסטע שייכות וואס מען טרעפט בנוגע רדיפת‬ ‫הדת און דער תפילה 'עלינו לשבח'‪ ,‬איז ביי איינס פון די‬ ‫ערשטע 'בלוט‪-‬בלבולים' אין היסטאריע‪.‬‬ ‫אום כ׳ סיון שנת ד׳ אלפים תתקל״א האט אויסגעבראכן א‬ ‫ּבלֹוא ‪ -‬אין‬ ‫ַ‬ ‫בלוט‪-‬בלבול אין שטאט בלויש (‪ - )Blois‬ארויסגעזאגט‬ ‫ד‬ ‫די 'גויי הארצות' קעגן‬ ‫דעם 'עלינו לשבח'‬ ‫הייליגע תפילה 'עלינו לשבח' טראגט מיט זיך א באזונדער‬ ‫די‬ ‫קאפיטל היסטאריע פון מסירת נפש און רדיפות הדת‪.‬‬ ‫צפון‪-‬פראנקרייך‪ .‬אידן זענען באשולדיגט געווארן אין אן עלילת‬ ‫בשעת אידישע קינדער זענען אומגעקומען מיט מיתות משונות על‬ ‫דם‪ ,‬און דער סוף איז געווען א שרעקליכע גזירה‪ ,‬ווען א גאנצע‬ ‫קידוש שמו יתברך‪ ,‬פלעגן זיי זינגען די ווערטער פון 'עלינו לשבח'‪,‬‬ ‫קהילה‪ ,‬מענער‪ ,‬פרויען און קינדער‪ ,‬זענען רח"ל פאראורטיילט‬ ‫און דערמיט אויסגעדרוקט זייער שטאלץ און דערהויבנקייט צו זיין‬ ‫געווארן צום טויט על קידוש השם‪.‬‬ ‫דעם אויבערשטנ'ס פאלק ‪' -‬שלא שם חלקינו כהם וגורלינו ככל‬ ‫בשעת דער פייער האט געברענט‪ ,‬האבן די קדושים געזונגען‬ ‫המונם'‪ ,‬און מקבל געווען אויף זיך דעם עול מלכות שמים באהבה‪,‬‬ ‫דעם 'עלינו לשבח'‪ ,‬און מקבל געווען דעם עול מלכות שמים‬ ‫און אין דער זעלבער צייט ארויסגעברענגט די פוסטקייט און שקר פון‬ ‫באהבה‪ .‬אין א קינה וואס עס האט מחבר געווען ר' הלל ב"ר‬ ‫אלע אנדערע אפגעטער און רעליגיעס‪.‬‬ ‫יעקב מבונא דערציילט ער זייער מסירת נפש און קדושה‪ ,‬און‬ ‫בשעת'ן געווארפן ווערן אויפן שייטער‪-‬הויפן‪ ,‬האבן אידן זיך‬ ‫הֹוציא‬ ‫ּאמרּו ְל ִ‬ ‫שילדערט יענע מאמענטן‪ַ :‬ויְ ִהי ַב ֲעלֹות ַה ַל ַּהב‪ַ ,‬ויֹ ְ‬ ‫אויסגעגאסן דאס הארץ פארן באשעפער‪ ,‬אז עס זאל שוין מקויים‬ ‫חּופּה‪'ָ :‬ע ֵלינּו‬‫ׂמחּו ְכ ִּה ָכּנֵ ס ַכ ָּלּה ְל ָ‬ ‫ׂר ָפה‪ ,‬יַ ְח ָדּיו ָש ְ‬ ‫שֵ‬ ‫ית־ה ְ ּ‬ ‫אֹותם ְל ֵב ַ‬ ‫ָ‬ ‫ווערן דעם 'והאלילים כרות יכרתון לתקן עולם במלכות ש‪-‬ד‪-‬י'‪ ,‬און‬ ‫ּסּופה; ִהנָ ּך יָ ָפה‪ַ ,‬ר ְעיָ ִתי‪ִ ,‬הנָ ּך יָ ָפה!‬ ‫ׁבּחּו ְבּנֶ ֶפׁש ְכ ָ‬ ‫ׁב ַּח'‪ִ ,‬ש ְ‬ ‫ְל ַש ֵ‬ ‫עס זאל שוין זיין 'להפנות אליך כל רשעי ארץ'‪ ,‬און 'יכירו וידעו כל‬ ‫מען זעט פון נאך ענליכע קינות און פיוטים‪ ,‬אז אידן פלעגן‬ ‫יושבי תבל'‪ ,‬אז 'ה' אחד ושמו אחד'‪.‬‬ ‫זאגן 'עלינו לשבח' בשעת זיי זענען געגאנגען על קידוש ה'‪.‬‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫אבער כמעט קיין איין אנדערע שטיקל אינעם סידור האט נישט‬ ‫צווישן אנדערע איז דער בארימטער קינה 'אלה אזכרה בדמעות‬ ‫ארויסגערופן אזויפיל קטרוגים‪ ,‬מלשינות‪ ,‬ויכוחים‪ ,‬גזירות און צענזור‬ ‫שליש'‪ ,‬וואס דער הייליגער תוספות יום טוב האט מחבר געווען‬ ‫ווי די ווערטער 'שהם משתחוים להבל וריק ומתפללים אל אל לא‬ ‫ׁים‬ ‫אויף די גזירות ת"ח ות"ט‪ ,‬ווי ער שרייבט‪ְ :‬ז ִר ִיזים ָהיּו ֲאנָ ִש‬ ‫יושיע'‪ ,‬וואס איז געשטאנען ווי א דארן אין אויג פאר די קירכע‪,‬‬ ‫לקינּו ה'‬ ‫ׁם ַה ְמיֻ ָחד‪ ,‬זֹו ָלזֹו ְו ֶזה ָל ֶזה ָק ָרא ְו ָא ַמר ה' ֱא ֵ‬ ‫ׁים ְליַ ֵחד ֵש‬ ‫ְונָ ִש‬ ‫משומדים‪ ,‬און שונאי ישראל‪.‬‬ ‫ׁירה ְוקֹול ִז ְמ ָרה ָענּו ְו ָא ְמרּו ֻכ ָּלם ְכ ֶּא ָחד‪ַ ,‬עד‬ ‫ׁב ַּח ְב ִּש ָ‬ ‫ֶא ָחד‪ָ ,‬ע ֵלינּו ְל ַש ֵ‬ ‫אן אלטער מנהג איז גאר געווען צו געבן א שפיי אויף דער ערד‪ ,‬נאכן‬ ‫ׁאר ָב ֶּהם ַעד ֶא ָחד‪.‬‬ ‫ָספּו ַתּּמּו לא נִ ְש ַ‬ ‫זאגן די דאזיגע ווערטער‪ ,‬וואס דאס אלעס האט געהאלפן ערוועקן א‬ ‫‪j‬‬ ‫שטארקע פארדאכט און שנאה פון די 'גויי הארצות ומשפחות האדמה'‪.‬‬ ‫משומדים האבן גענומען די ווערטער‪ ,‬און גע׳מסר׳ט אידן ביי‬ ‫א באהאלטענער רמז קעגן דעם‬ ‫מלכים און קייסרים; רבנים און שתדלנים האבן געדארפט פארטיידיגן‬ ‫אותו האיש?‬ ‫דעם נוסח פאר גוי׳אישע געריכטן‪ ,‬און אין געוויסע לענדער האט די‬ ‫רעגירונג זיך אריינגעמישט וויאזוי אידן זאלן זאגן 'עלינו' אין בית‬ ‫צוביסלעך האבן אויך אנגעהויבן אפירצוקומען משומדים‪,‬‬ ‫המדרש‪ ,‬און עס זענען געווען געשטעלט ספעציעלע אויפזעערס‪ ,‬צו‬ ‫וועלכע האבן ווי אייביג אנגעברענגט די שווערסטע צרות אויף‬ ‫פארזיכערן אז מ'שענדט נישט זייער רעליגיע‪.‬‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬און זיי האבן געברענגט מסירות צו די קעניגרייכן און‬ ‫קירכע‪ ,‬אז אין די ווערטער 'שהם משתחוים להבל וריק' ליגט א‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫יי‬ ‫י‬ ‫דער קריסטליכער רעליגיע‪ ,‬און וועגן דעם‬ ‫טון‪ ,‬ווייל עס קען ברענגען צו א סכנה‪ .‬דער‬ ‫באהאלטענע קללה קעגן זייער פארשמייליגטן‪,‬‬ ‫אותו האיש‪ ,‬ווייל 'ישו' באטרעפט 'וריק'‪ .‬דערצו‬ ‫של״ה הקדוש (עמק ברכה‪ ,‬עמוד קז‪ ,‬קיצור של"ה‪,‬‬ ‫דער אותו האיש‪.‬‬ ‫קומט דאס ווארט 'אלילים'‪ ,‬וואס דערמיט‬ ‫עמוד קלג) שרייבט קעגן דעם מנהג ווי עס איז‬ ‫די משומדים האבן גע'טענה׳ט‪ ,‬אז די אידן‬ ‫מיינט מען די צלמים און די סקולפטורן פון‬ ‫געווארן איינגעפירט ביים המון עם‪ .‬ערשטנס‪,‬‬ ‫מיינען מיט 'להבל וריק' די קריסטליכע‬ ‫די קריסטן‪.‬‬ ‫ווייל אסאך מענטשן פארשטייען בכלל נישט‬ ‫רעליגיע‪ ,‬בפרט אז דאס ווארט 'וריק' איז‬ ‫די גויים האבן גערן 'געקויפט' די רמזים און‬ ‫לשון הקודש‪ ,‬און ווייסן נישט פארוואס זיי‬ ‫בגימטריא 'ישו'‪.‬‬ ‫גימטריאות פון דעם דאזיגן רשע‪ .‬אסאך אידן‬ ‫שפייען‪ ,‬און טייל שפייען גאר ווען זיי זאגן‬ ‫הגם עס איז קלאר‪ ,‬אז דער מקור פון‬ ‫זענען ארעסטירט געווארן‪ ,‬צווישן זיי איז אויך‬ ‫'ואנחנו כורעים‪ '...‬צווייטנס‪ ,‬אז גויים קענען‬ ‫דער תפילה גייט צוריק פיל פריער ווי דער‬ ‫געווען ר' יום‪-‬טוב ליפמאן ווילהויזן‪ ,‬מחבר‬ ‫אויסטייטשן די גאנצע זאך אויף א געפערליכן‬ ‫קריסטליכער רעליגיע‪ ,‬און ‪ -‬ווי שוין געברענגט‬ ‫פון 'ספר נצחון'‪ .‬ס'איז געווען ער וואס האט‬ ‫אופן‪ .‬דער של״ה הק' פירט אויס דערויף‪' :‬וזה‬ ‫אין פריערדיגע מאמרים ‪ -‬איז עס לויט‬ ‫איבערצייגט דעם ריכטער אז דאס איז נישט‬ ‫איסור גמור וגם הוא סכנה גדולה'‪.‬‬ ‫טייל ראשונים גאר פארפאסט געווארן דורך‬ ‫אמת‪ .‬אבער דער שטילשטאנד האט נישט‬ ‫אויך דער חוות יאיר שרייבט (מקור חיים או"ח‬ ‫יהושע בן נון‪ ,‬האט דאס נישט אפגעהאלטן די‬ ‫געדויערט לאנג‪ .‬די העצער האבן סוף כל סוף‬ ‫ח"ב‪ ,‬סי' צז) קעגן דאס שפייען מיט א שארפן‬ ‫פינסטערע משומדים פון טענה'ן אז די כוונה‬ ‫דערגרייכט זייער ציל‪ ,‬און אין דעם טאג וואס‬ ‫לשון‪' :‬פן יבולע גדי בין שבעים אריות ולא‬ ‫איז אויפן אותו האיש‪.‬‬ ‫דער פירשט רוכפירט פון פפאלץ איז געקרוינט‬ ‫סמכינן אניסא‪ ,‬אף כי שערי תירוצים לא ננעלו‬ ‫עס איז נישט אויסגעשלאסן‪ ,‬אז די משומדים‬ ‫געווארן אלס קייסער פון דייטשלאנד‪ ,‬זענען ‪77‬‬ ‫מי מכריחנו לאלה'‪.‬‬ ‫האבן געהערט אזא 'דרש' צווישן אידן‪ ,‬אז אין‬ ‫אידן גע'הרג'עט געווארן על קידוש‪-‬השם‪ .‬דריי‬ ‫‪j‬‬ ‫דער אור‪-‬אלטער תפילה ליגט מרומז דער אותו‬ ‫וואכן שפעטער זענען נאך דריי אידן געברענגט‬ ‫האיש‪ ,‬און ס'איז אינטערעסאנט צוצוברענגען‪,‬‬ ‫געווארן אויפן שייטערהויפן‪ ,‬הי״ד‪.‬‬ ‫'עלינו' ווערט פארבאטן‬ ‫אז פארשער האבן געטראפן אלטע אשכנז'ישע‬ ‫כתבי ידות‪ ,‬וואו עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז 'להבל‬ ‫‪j‬‬ ‫אין יאר ה' צ"ו‪ ,‬איז די תפילה פון 'עלינו'‬ ‫ולריק' איז בגימטריא 'ישו ומחמט' (די גרינדער פון‬ ‫צום ערשטן מאל אפיציעל פארבאטן געווארן‬ ‫הרבי יאסעלמאן ביים‬ ‫אין קאסטיליע‪-‬שפאניע‪ ,‬נאך מסירות פון דעם‬ ‫די נוצרישע און מוסולמענער רעליגיעס)‪ ,‬אבער אידישע‬ ‫שתדלנים האבן טאקע אייביג געענטפערט דעם‬ ‫קייסער קארל‬ ‫פינסטערן משומד 'אלפאנסו פון וואלאדאליד'‬ ‫פשוט'ן תירוץ‪ ,‬אז די תפילה איז מתוקן געווארן‬ ‫שר"י‪ ,‬פון וועמען די ארטיגע אידן האבן זיך‬ ‫אין יאר ר״צ‪ ,‬האט דער פאלעמיק ווידער‬ ‫אסאך אנגעליטן‪.‬‬ ‫נאך פיל פריער‪.‬‬ ‫אויפגעברענט אין דייטשלאנד‪ ,‬ווען א משומד‬ ‫זיין אידישער נאמען איז געווען 'אבנר‬ ‫‪j‬‬ ‫מיט׳ן נאמען אנטוניוס מארגאריטא שר"י‪,‬‬ ‫מבורגוס'‪ ,‬אויף וועמען דער שלשלת הקבלה‬ ‫וועלכער איז געקומען פון א רבני'שער משפחה‪,‬‬ ‫האט ארויסגעגעבן א בוך מיטן נאמען 'אלעס‬ ‫ברענגט דעם באקאנטן סיפור‪ ,‬אז ער איז‬ ‫דער מנהג פון שפייען ביי‬ ‫ארום דעם אידישן גלאובן'‪.‬‬ ‫געווען א תלמיד פונעם רמב"ן‪ ,‬און דער רמב"ן‬ ‫'להבל וריק'‬ ‫האט אים געוויזן וואו זיין נאמען איז מרומז אין‬ ‫דער בוך האט זיך פארגעשטעלט ווי אן‬ ‫וואס האט נאכמער צוגעגאסן אויל צום‬ ‫'שירת האזינו'‪ ,‬אין די מיטלסטע ווערטער פון‬ ‫אויפדעקונג פאר די קריסטן וויאזוי אידן לעבן‪,‬‬ ‫פייער‪ ,‬איז געווען אן אלטער אשכנז'ישער‬ ‫'אמרתי אפאיהם אשביתה מאנוש'‪.‬‬ ‫דאווענען און טראכטן‪ .‬צווישן די טענות וואס‬ ‫מנהג‪ ,‬צו שפייען ווען מ'זאגט די ווערטער‬ ‫ארום ‪ 34‬יאר שפעטער‪ ,‬האבן די קריסטליכע‬ ‫'להבל וריק'‪.‬‬ ‫ער האט באנייט‪ ,‬איז געווען דער אלטער‬ ‫מאסן אפגעהאלטן‬ ‫אין די מנהגי מהרי״ל‪ ,‬דער עמוד המנהגים‬ ‫אפיציעלע‬ ‫אן‬ ‫פון אשכנז‪ ,‬ווערט געברענגט‪' :‬כשהיה אומר‬ ‫דעמאנסטראציע‬ ‫בעלינו לשבח להבל וריק היה מקיא ‪ -‬פעם‬ ‫צו פראטעסטירן‬ ‫אחת‪ ,‬כמו שנוהגין העולם'‪ .‬זעט מען אז דאס‬ ‫קעגן די תפילה פון‬ ‫איז געווען א ברייט‪-‬פארשפרייטער מנהג ביי‬ ‫'עלינו'‪.‬‬ ‫יהדות אשכנז‪.‬‬ ‫אין דייטשלאנד‬ ‫דער טורי זהב (יורה דעה‪ ,‬סימן קעט) דערמאנט‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫האט דער מומר‬ ‫דעם מנהג און ערקלערט‪ ,‬אז דאס שפייען‬ ‫פסח ‪ -‬וועלכער‬ ‫איז א וועג פון מבזה זיין די עבודה זרה און‬ ‫האט געענדערט זיין‬ ‫די גילולים פון די גויים; מען דערמאנט אז די‬ ‫נאמען צו פיטער ‪-‬‬ ‫עובדי אלילים דינען צו 'הבל וריק'‪ ,‬און מיר‬ ‫אין דעם יאר קנ״ד‬ ‫זענען 'כורעים ומשתחוים ומודים לפני מלך‬ ‫גע'מסר'ט די אידן‪,‬‬ ‫מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא'‪.‬‬ ‫אז זיי באליידיגן‬ ‫און שעלטן די‬ ‫אבער שטעלט אייך פאר וויאזוי דאס האט‬ ‫קריסטן אין זייערע‬ ‫אויסגעזען פאר א גוי‪ .‬ער האט שוין געהערט‬ ‫תפילות‪ .‬ער האט‬ ‫פון די משומדים‪ ,‬אז 'וריק' מיינט דעם אותו‬ ‫גע'טענה'ט‪ ,‬אז די‬ ‫האיש; דער איד זאגט 'וריק' ‪ -‬און שפייט‪ .‬ביי‬ ‫ווערטער 'והאלילים‬ ‫אים האט עס אויסגעזען נישט ווי כלליות'דיגער‬ ‫כרות יכרתון'‪ ,‬און‬ ‫אפשיי פון עבודה זרה‪ ,‬נאר ווי א דירעקטער‬ ‫'משתחווים להבל‬ ‫בזיון קעגן זיין רעליגיע‪.‬‬ ‫וריק'‪ ,,‬באהאלטן‬ ‫טאקע דערפאר טרעפט מען שוין ביי גדולי‬ ‫בילד פון א ויכוח צווישן אידן און גלחים וואס דער משומד מארגאריטא האט אריינגעשטעלט אין זיין‬ ‫העסליכן בוך‬ ‫אין זיך רמזים קעגן‬ ‫ישראל שארפע אזהרות אז מ'זאל דאס נישט‬ ‫אי‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫אי‬ ‫אויף‬ ‫קטרוג‬ ‫'עלינו לשבח'‪ .‬די‬ ‫מעשה איז נישט‬ ‫זיבן הקפות ‪ -‬זיבן‬ ‫געבליבן אינעם‬ ‫מאל 'עלינו'‬ ‫בוך‪ .‬אין יענעם‬ ‫יאר איז אין‬ ‫שטאט אויגסבורג‬ ‫יי הרה״ק רבי מענדעלע‬ ‫מרימנוב זי״ע‪ ,‬און ביי זיין‬ ‫תלמיד הרה״ק רבי נפתלי צבי‬ ‫ב‬ ‫פארגעקומען אן‬ ‫מראפשיץ זי״ע פלעגט זיין דער‬ ‫עפנטליכן ויכוח‬ ‫מנהג‪ ,‬אז אום הושענא רבה‪ ,‬ווען‬ ‫ביים 'רייכסטאג'‬ ‫מען האט אפגעראכטן די זיבן‬ ‫דער‬ ‫‪-‬‬ ‫הקפות‪ ,‬פלעגט מען ביי יעדע הקפה‬ ‫קייזערליכער‬ ‫בלאזן שופר און זאגן 'עלינו לשבח'‬ ‫פארזאמלונג מיט‬ ‫‪ -‬אינאיינעם זיבן מאל – מיטן ניגון‬ ‫די פירשטן‪ ,‬אין‬ ‫וואס מען זאגט עלינו אין די ימים‬ ‫אנוועזנהייט פון‬ ‫נוראים‪.‬‬ ‫קייסער קארל‬ ‫ביי 'ואנחנו כורעים ומשתחוים‬ ‫האנט‪-‬געשריבענע נאטיצן פון רבי יאסלמאן פון יענעם יאר וואס ער האט פארטיידיגט עלינו‬ ‫דער פינפטער‪,‬‬ ‫ונופלים על פניהם' איז מען געפאלן‬ ‫ווען אויפן אידישן‬ ‫כורעים‪ ,‬און די בכיות ביים גאנצן‬ ‫צד איז ערשינען‬ ‫ציבור איז געווען אזוי גרויס‪,‬‬ ‫דער בארימטער‬ ‫אז מ'האט עס שווער געקענט‬ ‫וואס‬ ‫שתדלן‬ ‫אפשטילן‪.‬‬ ‫ישראל‬ ‫כלל‬ ‫האט געהאט אין‬ ‫אויך אין דער בארימטער‬ ‫יענער תקופה‪:‬‬ ‫ווערט‬ ‫ישיבה‬ ‫וואלאזשינער‬ ‫ר' יאסעלמאן פון‬ ‫דערציילט אן אינטערעסאנטער‬ ‫ראנזהיים‪.‬‬ ‫מנהג‪ ,‬אז ביי דער חגיגת שמחת‬ ‫בית השואבה אין ישיבה‪ ,‬פלעגט‬ ‫ער האט זיך‬ ‫דער נצי"ב זצ״ל עפענען דעם‬ ‫געשטעלט קעגן‬ ‫מארגאריטא׳ס‬ ‫ארון הקודש‪ ,‬און אינאיינעם מיט‬ ‫און‬ ‫טענות‪,‬‬ ‫די תלמידי הישיבה זינגען 'עלינו‬ ‫געדארפט מסביר‬ ‫לשבח' מיטן נוסח פון די ימים‬ ‫זיין פאר דעם‬ ‫נוראים‪.‬‬ ‫קייסערישן קרייז‪,‬‬ ‫‪j‬‬ ‫וואס אידן זאגן אין‬ ‫זיבן מאל ישר‬ ‫זייערע תפילות‪,‬‬ ‫און אפפרעגן דאס‬ ‫והפוך‬ ‫ר' יאסלמאן פארטיידיגט דעם 'עלינו לשבח' ביים רייכסטאג פון יאר ר"צ‬ ‫געבליבן אין די קריסטליכע ליטעראטור‪ ,‬איז‬ ‫מלשינות פונעם‬ ‫משומד‪.‬‬ ‫'איז א ספעציעלע סגולה דאס‬ ‫צו זאגן אום הושענא רבה ישר‬ ‫והפוך זיבן מאל‪ ,‬און צען אידן וואס‬ ‫ס‬ ‫די פארטיידיגונג‬ ‫נאכגעדרוקט געווארן‪ ,‬און שפעטערע שונאי‬ ‫זאגן עס קענען ראטעווען א גאנצע‬ ‫האט זיך באזירט אויף דער הנחה‪ ,‬אז די תפילה‬ ‫ישראל האבן ווידער גענומען די זעלבע טענות‪.‬‬ ‫שטאט‪ .‬אזוי ווערט געברענגט אינעם‬ ‫איז פארפאסט געווארן דורך יהושע בן‪-‬נון מיט‬ ‫ספר הקדוש 'יסוד יוסף' (פרק עח)‪,‬‬ ‫אין די ויכוחים און קונטרסים פון די‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫הונדערטער יארן פריער איידער דער אותו‬ ‫און אויך אינעם סידור 'תפלה ישרה'‬ ‫שפעטערדיגע יארן טרעפט מען נאך פעלער‬ ‫האיש איז נאך געבוירן געווארן‪ .‬אין דער תפילה‬ ‫(פאר 'עלינו לשבח')‪ ,‬וואו ער שרייבט אז‬ ‫ווען משומדים האבן גענוצט די זעלבע טענות‪,‬‬ ‫פון 'עלינו' זענען אויך פארהאן אויסדרוקן פון‬ ‫מען זאל דאס זאגן יעדן טאג‪ ,‬בפרט‬ ‫און זענען אפגעענטפערט געווארן דורך‬ ‫פסוקים פון ישעיהו (ל‪ ,‬ז‪ .‬מה)‪ :‬און אויך ער האט‬ ‫ראש השנה און יום כיפור‪ .‬אזוי אויך‬ ‫אידישע שתדלנים און רבנים‪ ,‬א שטייגער ווי‬ ‫געלעבט מיט הונדערטער יארן פריער‪ .‬און‬ ‫איז געווען דער מנהג דאס צו זאגן‬ ‫רבי מנשה בן ישראל‪ ,‬וועלכער האט זיך אויך‬ ‫אויב אפילו מען זאל דאס פארפאסן די תפילה‬ ‫הושענא רבה; אזוי האבן זיך געפירט‬ ‫אפגעגעבן מיטן פארטיידיגן דעם נוסח פון‬ ‫דאטירן צו די צייטן פון דעם אמורא רב‪ ,‬איז‬ ‫דער הייליגער אפטער רב‪ ,‬דער בעל‬ ‫עלינו פאר דער קריסטליכער וועלט‪.‬‬ ‫אויך נישט מעגליך אז זיין כוונה איז געווען‬ ‫'אוהב ישראל' זי"ע (ווי עס שטייט אין‬ ‫קעגן קריסטנטום‪ ,‬ווייל רב האט געלעבט אין‬ ‫‪j‬‬ ‫'ילקוט אוהב ישראל' דף קסז‪ ,‬אות מב)‪ ,‬די‬ ‫בבל‪ ,‬און דארט זענען דעמאלס בכלל נישט‬ ‫הייליגע צדיקים לבית טשערנאביל‬ ‫אן אפיציעלער דעקרעט‬ ‫געווען קיין קריסטן‪.‬‬ ‫(ווי עס ווערט געברענגט אין 'ליקוטי צבי')‪,‬‬ ‫אויסצולאזן די ווערטער‪,‬‬ ‫די פארטיידיגונג פון ר' יאסלמאן איז טאקע‬ ‫אנגענומען געווארן‪ ,‬און מארגאריטא איז‬ ‫און אויך דער גאון רבי יוסף צבי‬ ‫און מ'זאל 'נישט שפייען'‬ ‫פארטריבן געווארן פון אויגסבורג‪ .‬אבער אפילו‬ ‫דושינסקי זצ"ל‪ ,‬גאב"ד ירושלים‬ ‫עיה"ק‪.‬‬ ‫ארום שנת ת״ס‪ ,‬איז ערשינען א‬ ‫נאכן פארלירן דעם ויכוח‪ ,‬האט דער משומד‬ ‫נידריגער אנטיסעמיטישער בוך פון יאהאן‬ ‫פארט נישט פארלוירן זיין השפעה; זיין בוך איז‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫בי‬ ‫בי‬ ‫בי‬ ‫א פראבלעם אז ער קען נישט גוט הערן צי‬ ‫זיכער צו מאכן אז מען פאלגט דעם גזירה‪.‬‬ ‫אנדריאס אייזענמענגער שר"י‪ ,‬וועלכער‬ ‫זיי לאזן טאקע אויס די פארבאטענע ווערטער‪.‬‬ ‫מען האט אפילו געמאכט א ווערסיע פון די‬ ‫האט צאמגעזאמלט אומצאליגע קטרוגים‬ ‫הערשט אין יאר תקל"ח איז די אפיציעלע‬ ‫אנווייזונגען אין דייטש געשריבן מיט אידישע‬ ‫אויף אידישקייט‪ ,‬און ווידער אויפגעברענגט‬ ‫שול‪-‬אויפזיכט אין קעניגסבורג אפגעשאפן‬ ‫אותיות‪ ,‬כדי די קהילות זאלן קלאר פארשטיין‬ ‫די עלינו‪-‬פרשה‪ .‬ער דערמאנט ספעציעל‬ ‫געווארן‪ ,‬און מען האט אויפגעהערט‬ ‫וואס די מלכות פארלאנגט‪.‬‬ ‫דאס שפייען ביי עלינו‪ ,‬אלס א 'ראיה' אז די‬ ‫קאנטראלירן וועלכע ווערטער מ'זאגט יא‪-‬‬ ‫אין איין פאל ‪ -‬אין שטאט קעניגסבורג ‪-‬‬ ‫אידן מיינען דערמיט נצרות‪ .‬זיין בוך האט‬ ‫אדער‪-‬נישט ארויס פון מויל‪.‬‬ ‫טרעפט מען‪ ,‬אז דער אויפזעער אין בית הכנסת‬ ‫געדינט אלס 'מקור' פאר שונאי ישראל און‬ ‫איז געווען א געוויסער גלח פונעם ארטיגן‬ ‫אייראפעאישע געלערנטע איבער אלעס ארום‬ ‫‪j‬‬ ‫אידישקייט‪.‬‬ ‫אוניווערזיטעט‪ ,‬וועלכער האט באקומען א‬ ‫באצאלונג פון הונדערט דאלער א יאר‪ ,‬פאר‬ ‫פון דא ביז דער קעניגליכער טיש אין פרייסן‬ ‫צענזורירטע תפילת עלינו‬ ‫זיין אויפגאבע פון זיך געפינען יעדן טאג אין‬ ‫איז שוין נישט געווען ווייט‪ ,‬און קעניג פרידריך‬ ‫היות די תפילה 'עלינו' איז געווארן‬ ‫שול‪ ,‬און זיכער מאכן אז די אידן פאלגן אויס‬ ‫דער ערשטער פון פרייסן האט געהייסן‬ ‫אזוי מפורסם‪ ,‬האט זי געצויגן אויף זיך די‬ ‫דעם געזעץ‪.‬‬ ‫איינזאמלען די רבנים און די זקני העדה‪ ,‬און זיי‬ ‫אויפמערקזאמקייט פון פיל צענזורן‪ ,‬וועלכע‬ ‫שפעטער איז די גזירה אביסל פארגרינגערט‬ ‫פרעגן אונטער א שבועה אויב אין דעם ווארט‬ ‫האבן באפוילן אויסצומעקן די ווערטער 'שהם‬ ‫געווארן‪ ,‬אדאנק די שתדלנות פונעם גרויסן‬ ‫'וריק' איז דא א רמז אנטקעגן דעם נוצרי‪ .‬צוליב‬ ‫משתחוים להבל וריק‪ ,‬ומתפללים אל אל לא‬ ‫נגיד און שתדלן רבי יששכר בערמאן פון‬ ‫פיקוח נפש האבן די אידן געשוואוירן אז דאס‬ ‫יושיע'‪ .‬דאס האט געפירט דערצו‪ ,‬אז עס זענען‬ ‫האלבערשטאט‪ ,‬וועלכער האט פארמאגט‬ ‫איז נישט אזוי‪ ,‬און דער קעניג פרידריך האט‬ ‫פארהאן פיל סידורים וואו די ווערטער פעלן‪,‬‬ ‫שטארקע פארבינדונגען אין די העכסטע‬ ‫ארויסגעגעבן א באפעל צו באשיצן די אידן‪.‬‬ ‫אדער זענען מיט פינטעלעך‪ .‬אין פארשידענע‬ ‫רעגירונגס‪-‬קרייזן‪ .‬ער איז געווען אן אגענט‬ ‫טראצדעם וואס דער קעניג האט אפגערופן‬ ‫אלטע סידורים קען מען אפילו זען אז די גאנצע‬ ‫פונעם פירשט פון סאקסאניע און פונעם פוילישן‬ ‫דעם גירוש‪ ,‬האט ער אבער ‪ -‬אום אוגוסט ‪ 28‬אין‬ ‫שורה איז פשוט אויסגעמעקט און ליידיג‪.‬‬ ‫קעניג‪ ,‬און האט פארמאגט פארבינדונגען מיט‬ ‫יאר ‪ 1703‬למספ' ‪ -‬שנת תס"ג ‪ -‬ארויסגעגעבן‬ ‫פיל ארויסגעבער פון די סידורים אבער‬ ‫די קעניגליכע קרייזן אין בערלין‪ .‬ער האט‬ ‫אן אפיציעלן דעקרעט‪ ,‬מיטן נאמען 'דזשודען‬ ‫האבן יא דעם פולן טעקסט אין די תפילות‬ ‫באוויזן צו פועל'ן‪ ,‬אז מ'זאל נישט אזוי שטרענג‬ ‫געבעטס עלינו' ‪ -‬דער אידישער געבעט עלינו‪.‬‬ ‫פון די ימים‪-‬נוראים‪ .‬די צענזורן פלעגן זוכן די‬ ‫נאכקוקן די אידן‪ ,‬און די אויפזעערס זאלן זיי‬ ‫דער געזעץ האט געפאדערט‪ ,‬אז די אידן זאלן‬ ‫תפילה צום סוף פון דאווענען‪ ,‬און האבן נישט‬ ‫נישט שטיין אונטער דער נאז‪.‬‬ ‫אויסלאזן די ווערטער 'שהם משתחוים להבל‬ ‫באמערקט די תפילה וואס איז אינמיטן פון אלע‬ ‫אבער אפילו שפעטער איז דער געזעץ נאך‬ ‫וריק ומתפללים אל אל לא יושיע'‪ ,‬און אויך‬ ‫אנדערע תפילות‪.‬‬ ‫פארבליבן אפיציעל אין קראפט‪ ,‬און מ'האט‬ ‫אז מ'זאל 'נישט שפייען'‪ .‬דער דעקרעט האט‬ ‫עס ווערט געברענגט פון דעם מהרי״ל דיסקין‬ ‫אסאך מאל געהאט דערמיט פראבלעמען‪.‬‬ ‫אויך פארלאנגט‪ ,‬אז דאס זאגן עלינו דארף זיין‬ ‫זצ״ל‪ ,‬אז דער וואס זאגט נישט די ווערטער‬ ‫כמעט א דריי פערטל יאר‪-‬הונדערט שפעטער‪,‬‬ ‫אויף אזא אופן‪ ,‬אז מען זאל קענען הערן צי די‬ ‫'שהם משתחווים להבל וריק ומתפללים אל אל‬ ‫טרעפט מען א קלאגע פון א שול‪-‬אויפזעער‪,‬‬ ‫אידן זאגן נישט שטילערהייט די פארבאטענע‬ ‫לא יושיע'‪ ,‬איז ער צווישן די וואס זענען משנה‬ ‫וועלכער באקלאגט זיך פארן קעניג אז 'די‬ ‫ווערטער‪ .‬די מלכות האט אויך געגעבן רשות‬ ‫ממטבע שטבעו חכמים בברכות‪.‬‬ ‫אידן זאגן עלינו צו שטיל‪ '...‬ער האט געהאט‬ ‫צו שיקן אויפזעער אין די בתי כנסיות‪ ,‬כדי‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫קעניגליכער דעקרעט פון יאר ‪ 1716‬למספ' דורך קעניג‬ ‫דער אונטערשריפט און זיגל פון קעניג פרידריך ווילהעלם‬ ‫דער דעקרעט שרייבט קלאר ארויס וועלכע ווערטער מ'טאר‬ ‫פרידריך ווילהעלם‪ ,‬וואס ווידערהאלט נאכאמאל די גזירה‪,‬‬ ‫נישט זאגן‪ ...‬און אויך אז מען טאר נישט שפייען‪....‬‬ ‫איבערגעטייטשט זייט‪-‬ביי‪-‬זייט אויף 'אידיש'‪ ,‬אז די קהילות‬ ‫זאלן דאס פארשטיין‬ ‫גי‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫גי‬ ‫עצות‬ ‫וויאזוי מיטצוהאלטן‬ ‫ג‬ ‫חזרת הש"ץ‬ ‫טובו‪++++‬ת‬ ‫ְחֻּבּלֹות‬ ‫ת ְ‬ ‫ְבְ ַ‬ ‫ֲעֶׂשׂה ְּל ְָך ָ‬ ‫ַּת ֲ‬ ‫ַ‬ ‫(תוצאות חיים‪ ,‬ק"ו)‬ ‫אין ספר 'ראשית חכמה'‬ ‫ְחָמָה‬ ‫ָמל ְ ָ‬ ‫ִ‬ ‫ּותְׁשּוֲעָה‬ ‫שטייט‪ ,‬אז אויב מען הערט אויס חזרת הש"ץ‬ ‫ֻּבְֹר ְֹב יֹוֲעֵץ‬ ‫מיט כוונה‪ ,‬קען דאס דינען אלס א 'תיקון קצת'‪,‬‬ ‫אויב מען האט נישט אינזין געהאט ביי די שטילע‬ ‫שמונה עשרה‪.‬‬ ‫ער שרייבט דארט בזה הלשון‪' :‬ווען דער ש"ץ‬ ‫חזר'ט איבער די שמונה עשרה‪ ,‬זאל מען נישט‬ ‫עוסק זיין אפילו אין לערנען‪ ,‬נאר מען זאל אינזין‬ ‫האבן צו ענטפערן אמן אויף יעדע ברכה; די אויערן‬ ‫לשמור‪.‬‬ ‫זאלן זיין אנגעשפיצט צו הערן די ווערטער וואס‬ ‫ולעשות‪.‬‬ ‫קומען ארויס פונעם חזן'ס מויל‪ ,‬די אויגן זאלן‬ ‫ולקיים‪.‬‬ ‫זיין אראפגעלאזט‪ ,‬און דאס הארץ זאל זיין אויף‬ ‫ארויף‪ ,‬פונקט ווי ביי שמונה עשרה‪ ,‬און מען זאל‬ ‫אינזין האבן ביי יעדע ברכה אזויווי עס דארף‬ ‫צו זיין‪ .‬דורכדעם וועט מען פארדינען‪ ,‬אז אויב‬ ‫מען האט נישט געהאט קיין כוונה ביי די שטילע‬ ‫צו קענען אנהאלטן‬ ‫די קבלה און זיין נזהר‬ ‫פופצן למעשה'דיגע עצות און‬ ‫שמונה עשרה‪ ,‬וועט מען דאס קענען פאררעכטן‬ ‫בקדושת ביהכ"נ ותפילה‬ ‫געדאנקען פאר אנשים כערכינו‬ ‫ביי חזרת הש"ץ‪ .‬דאס ווערט פאררעכנט אלס א‬ ‫קליינער תיקון‪ ,‬און אזוי פלעגט זיך פירן מורינו‬ ‫איבערגעזעצט פונעם גליון 'נועם נתיבותינו' שע"י קהל עדת חסידי באיאן‬ ‫נשמתו עדן‪ ...‬דערפאר איז גוט צו האלטן א סידור‬ ‫אין די האנט כדי צו קענען מיטהאלטן יעדע‬ ‫ברכה‪ ,‬און נישט נכשל ווערן מיט מחשבות זרות‪,‬‬ ‫ווייל אויב מען ווייסט נישט אויף וועלכע ברכה‬ ‫הנאה אויסצוהערן‪ ,‬מיר וועלן פילן וואספארא‬ ‫דער שכר פון‬ ‫מען ענטפערט אמן‪ ,‬הייסט דאס אן 'אמן יתומה'‪'.‬‬ ‫דערהויבענע עבודה דאס איז‪ ,‬און דעמאלס וועט‬ ‫עצה ח'‬ ‫אויסהערן חזרת‬ ‫דער 'עבודת ישראל' אויף פרקי אבות (פ"ה)‬ ‫זיין פיל גרינגער זיך צוריקצוהאלטן פון רעדן ביי‬ ‫הש"ץ‬ ‫שרייבט וז"ל‪' :‬דערפאר דארף א מענטש זיין‬ ‫חזרת הש"ץ‪.‬‬ ‫זייער נזהר נישט צו רעדן קיין שום דברים בטלים‬ ‫עס ווערט געברענגט אין 'בית יוסף' בשם דעם‬ ‫אין בית המדרש חוץ פון דאווענען‪ .‬ווייל ווען א‬ ‫אבודרהם‪ ,‬אז ווער עס הערט אויס חזרת הש"ץ‬ ‫מענטש רעדט דברים בטלים‪ ,‬איז דאס אזויווי‬ ‫באקומט שכר פון דריי תפילות‪ :‬א‪ .‬די תפילה‬ ‫איינער וואס רעדט צום קעניג און דרייט אוועק‬ ‫זיין פנים זאגנדיג‪' :‬אדוני המלך‪ ,‬איך וויל נישט‬ ‫בלחש‪ .‬ב‪ .‬דאס אויסהערן די חזרת הש"ץ ווערט‬ ‫רעדן צו דיר‪ ,‬איך וויל רעדן מיינע אייגענע זאכן'‪.‬‬ ‫גערעכנט ווי ער אליין דאווענט‪ ,‬ווייל דער כלל‬ ‫איז דאך 'שומע כעונה'‪ .‬ג‪ .‬ענטפערן אמן‪ ,‬ווייל‬ ‫וויסן די חשיבות‬ ‫א‬ ‫מיט דעם טרייבט מען חלילה אוועק די שכינה‬ ‫הקדושה‪.‬‬ ‫'גדול העונה אמן יותר מן המברך' און עס ווערט‬ ‫יינע פון די סיבות פארוואס מענטשן‬ ‫'און פיל מער איז דאס ביי חזרת הש"ץ און‬ ‫פאררעכנט ווי נאך א תפילה‪.‬‬ ‫ווערן נכשל מיט רעדן ביי חזרת הש"ץ‬ ‫ביי קריאת התורה‪ ,‬ווען מען מוז צוהערן צו די‬ ‫דער 'יסוד ושורש העבודה' שרייבט (שער ה‪,‬‬ ‫איז‪ ,‬ווייל זיי ווייסן נישט די גרויסקייט‬ ‫ווערטער פונעם ש"ץ‪ ,‬וואס דאס איז גלייך צו‬ ‫פרק ו) גאר גרויסע ווערטער וועגן דעם ענין‪:‬‬ ‫און די וויכטיגקייט פון חזרת הש"ץ‪ .‬פאר פילע‬ ‫משה רבינו וואס איז געשטאנען אויפן בארג סיני‬ ‫מענטשן קוקט עס אויס ווי א צייט וואס האט‬ ‫'נאכן דאווענען זאל א מענטש זיך אנגרייטן‬ ‫און איבערגעגעבן דעם אויבערשטנ'ס ווארט צו‬ ‫נישט קיין שום מטרה אדער תפקיד‪ ,‬ס'איז א חיוב‬ ‫אויסצוהערן די תפילה ביי חזרת הש"ץ‪ ,‬און זיין‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫כלל ישראל'‪.‬‬ ‫וואס ליגט בלויז אויפן בעל תפילה‪ ,‬און זיי פילן‬ ‫זייער נזהר צו היטן זיינע מחשבות פון פוסטע‬ ‫‪j‬‬ ‫נישט קיין געשמאק אויסצוהערן חזרת הש"ץ‪.‬‬ ‫מחשבות רח"ל‪ ,‬נאר הערן די ווערטער פונעם‬ ‫הגאון רבי שמשון פינקוס זצ"ל שרייבט אין זיין‬ ‫בעל תפילה‪ ,‬און אינזין האבן פונקט ווי ער וואלט‬ ‫זיך מתבונן זיין אין‬ ‫ספר 'שערים בתפילה'‪ ,‬אז ווען מען ווייסט נישט‬ ‫עצה ט'‬ ‫אליין געדאווענט‪ .‬עס וועט אים גערעכנט ווערן‬ ‫די גרויסקייט און די מעלה פון חזרת הש"ץ‪ ,‬קען‬ ‫די גרויסקייט פון‬ ‫ווי ער האט געדאווענט נאכאמאל‪ ,‬און דורך‬ ‫אמאל זיין אז א מענטש זאל לעבן זיבעציג יאר‪,‬‬ ‫קריאת התורה‬ ‫ענטפערן אמן אויף די ברכות פונעם חזן‪ ,‬וועט‬ ‫און נישט האבן געהערט אפילו איין מאל א גאנצע‬ ‫עס אויך פאררעכנט ווערן ווי א תפילה‪ .‬דער‬ ‫חזרת הש"ץ! ער ברענגט דארט פונעם אר"י הק'‪,‬‬ ‫אבודרהם שרייבט‪ ,‬אז ווער עס דאווענט מיט‬ ‫אז דער יחוד וואס געשעט ביי חזרת הש"ץ‪ ,‬איז‬ ‫מנין‪ ,‬באקומט שכר פון דריי תפילות‪ :‬שכר פון‬ ‫העכער ווי דאס וואס געשעט ביי שטילע שמונה‬ ‫עשרה‪ ,‬און בעצם איז דאס די אמת'דיגע 'תפילת‬ ‫תפילה בלחש‪ ,‬שכר פון אויסהערן דעם חזן‪ ,‬און‬ ‫הציבור'‪.‬‬ ‫שכר פון ענטפערן אמן‪ ,‬ווייל דער וואס ענטפערט‬ ‫די תכלית פון קריה"ת‬ ‫אמן איז גרעסער פונעם מברך'‪.‬‬ ‫דערפאר איז כדאי צו פארברייטערן איבער די‬ ‫ליידער קוקט אויס ביי אסאך מענטשן די‬ ‫עניינים פון חזרת הש"ץ‪ ,‬די סגולות און מעלות‬ ‫‪j‬‬ ‫דערפון‪ ,‬און אזוי וועלן מיר האבן א געשמאק און‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫די‬ ‫די‬ ‫די‬ ‫וועמען ער וויל; דער בעל קורא איז דער ממוצע‬ ‫צייט פון קריאת התורה ווי א צייט פון בטלנות‬ ‫זיך איינגעוואוינען‬ ‫במקום משה רבינו; און דער עולה איז דער מקבל‬ ‫וואס מען טוט גארנישט‪ .‬זיי האבן נישט קיים‬ ‫עצה י'‬ ‫במקום גאנץ כלל ישראל און אין זייער שליחות‪.‬‬ ‫שום הנאה פון הערן קריאת התורה‪ .‬דאס קומט‬ ‫צו רעדן אין‬ ‫אין זוה"ק (ויקהל רו‪ ).‬איז משמע‪ ,‬אז א בעל קורא‬ ‫פון דעם וואס זיי ווייסן נישט דעם חיוב און די‬ ‫ביהמ"ד בלויז‬ ‫איז דער שליח פונעם אויבערשטן‪ ,‬צו מסדר זיין‬ ‫גרויסקייט דערפון‪ ,‬בפרט אז לויט די הלכה איז‬ ‫דברי תורה‬ ‫די רייד פון די תורה פאר כלל ישראל‪ ,‬און ער איז‬ ‫דא א צד‪ ,‬אז דער חיוב ליגט אויפן ציבור בכלליות‪,‬‬ ‫כביכול א דוגמא העליונה‪.‬‬ ‫און נישט אויף יעדן יחיד באזונדער‪ .‬אבער ווען‬ ‫מען קוקט אריין אין די ספרים הקדושים‪ ,‬זעט‬ ‫דער של"ה הקדוש שרייבט (מסכת שבועות‪ ,‬פרק‬ ‫מען די גרויסקייט און די מעלה פון די תקנה פון‬ ‫תורה שבכתב‪ ,‬אות פג‪/‬נה)‪ ,‬אז די מדקדקים פירן זיך צו‬ ‫קריאת התורה וואס משה רבינו און עזרא הסופר‬ ‫שאקלען ווען מען ליינט אין די תורה‪ ,‬אזויווי ביי‬ ‫האבן מתקן געווען‪.‬‬ ‫מתן תורה וואס איז געווען ברתת ובזיע‪.‬‬ ‫די עצה פונעם חפץ חיים‬ ‫דער סדר היום שרייבט (כוונת קריאת הספר תורה)‪:‬‬ ‫אז מען לייגט אריין די ריכטיגע התבוננות‬ ‫זצ"ל‬ ‫וועט מען מיט דער צייט אנהייבן צו שפירן א‬ ‫ווען דער חזן הייבט אן ליינען‪ ,‬דארפן אלע‬ ‫געוואלדיגע זיסקייט פון דעם גרויסן זמן‪ ,‬און די‬ ‫דער חפץ חיים אין זיין ספר שמירת הלשון‪,‬‬ ‫מענטשן צולייגן די אויערן צום ספר תורה‪ ,‬און‬ ‫עבודה וואס קומט פאר בשעת קריאת התורה‪,‬‬ ‫פאר דריי פארדינסטן וואס מען באקומט‬ ‫לייגט ָ‬ ‫עס איז א מצוה מן המובחר‪ ,‬אז יעדער זאל‬ ‫און מען וועט מיט די צייט אנהייבן צו שפירן א‬ ‫ווען מען היט זיך נישט צו רעדן קיין איבריג‬ ‫האלטן א חומש אין די האנט‪ ,‬און פארשטיין‬ ‫גרויסן סיפוק און געשמאק‪ .‬דאן וועט שוין נישט‬ ‫ווארט אין בית הכנסת און אין בית המדרש‪ .‬ער‬ ‫יעדעס ווארט וואס דער חזן ליינט‪ .‬אזוי וועט‬ ‫זיין אזוי שווער זיך מתגבר צו זיין‪ ,‬און נישט צו‬ ‫שרייבט בתוך דבריו ווי פאלגנד‪:‬‬ ‫מען נישט טראכטן פון קיין שום אנדערע זאך‬ ‫רעדן ביי די גרויסע צייט פון קריאת התורה‪.‬‬ ‫באמת האט מיר אויסגעזען בתורת עצה‪ ,‬פאר‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬ווייל עס איז אן עון פלילי צו‬ ‫עס ווערט דערמאנט עטליכע מאל אין זוהר‬ ‫יעדן איינעם וואס וויל היטן זיין מויל און זיין‬ ‫רעדן בשעת דער חזן ליינט אינעם ספר תורת‬ ‫הקדוש‪ ,‬און אזוי ווערט אויך געברענגט אין די‬ ‫צונג פון רעדן דיבורים אסורים‪ ,‬אז מען זאל זיך‬ ‫האלוקים‪.‬‬ ‫ספרים‪ ,‬אז די וואס הערן גוט אויס קריאת התורה‬ ‫צוגעוואוינען קיינמאל נישט צו שמועסן אין בית‬ ‫‪j‬‬ ‫און רעדן נישט קיין אנדערע זאכן‪ ,‬ווערט עס‬ ‫המדרש אדער אין בית הכנסת‪ .‬ווייל אויסערדעם‬ ‫און אפילו אנדערע דברי תורה איז נישט ראוי‬ ‫פאררעכנט כאילו זיי זענען יעצט מקבל די תורה‬ ‫וואס דאס איז סתם אזוי א גרויסע מצוה‪ ,‬צוליב‬ ‫צו לערנען דעמאלס‪ ,‬נאר מען דארף צוהערן צו‬ ‫אויפן בארג סיני‪.‬‬ ‫די קדושה פונעם פלאץ‪ ,‬אזויווי עס ווערט‬ ‫די ווערטער פונעם בעל קורא‪ ,‬און אינזין האבן‬ ‫לאמיר זיך אביסל מתבונן זיין דערין‪ :‬לאמיר‬ ‫געברענגט אין די ספרי קודש‪ ,‬ברענגט עס אויך‬ ‫ווי ווייט מעגליך‪ ,‬און איינער וואס איז משנה‪,‬‬ ‫זיך פארשטעלן ווען מ'זאל אונז זאגן אז ס'איז‬ ‫מיט זיך געוואלדיגע מעלות פאר עטליכע זאכן‪:‬‬ ‫איז עובר אויף 'דבר ה' בזה' ח"ו‪ ,‬און ער איז עתיד‬ ‫דא אן אריגינעלע און אויספרובירטע סגולה‪ ,‬אז‬ ‫ליתן את הדין ה' יצילנו וכו'‪.‬‬ ‫ווער עס פארט צו א געוויסן פלאץ ווערט עס‬ ‫א‪ .‬זיין לערנען אין בית המדרש און זיינע‬ ‫דאס איז א זאך וואס פארלאנגט חיזוק נישט‬ ‫פאררעכנט כאילו ער האט יעצט מקבל געווען‬ ‫תפילות וועלן בלייבן בשלימות‪ ,‬אן דעם וואס ער‬ ‫די תורה ביים בארג סיני; וויפיל געלט‪ ,‬כוחות און‬ ‫זאל פארפאסן אן 'אמן'‪ ,‬אן 'אמן יהא שמיה רבא'‪,‬‬ ‫צו ווערן נאכגעלאזט אין דעם ענין‪ .‬אפילו איינער‬ ‫מי וואלטן מענטשן אריינגעלייגט כדי צו זוכה‬ ‫א 'קדיש' אדער 'ברכו'‪.‬‬ ‫וואס האט שוין דורכגעלערנט די פרשה‪ ,‬און עס‬ ‫זיין צו אזא הויכע רוחניות'דיגע מדריגה?‬ ‫ב‪ .‬דורכדעם וועט ער האבן א חשבון פון‬ ‫איבערגע'חזר'ט עטליכע מאל‪ ,‬און אפילו ער איז‬ ‫א תלמיד חכם‪ ,‬אדער ער האלט אינמיטן לערנען‬ ‫און דא האבן מיר דאך קלארע דיבורים אין‬ ‫ארום צען יאר פון זיין לעבן‪ ,‬וואס ער האט נישט‬ ‫זוהר הקדוש‪ ,‬וואס ווערט אויך געברענגט אין‬ ‫גערעדט קיין שום דיבורים אסורים‪ .‬ווייל א איד‬ ‫אנדערע הייליגע עניינים‪ ,‬דארף ער אויפהערן‬ ‫די ספרי הפוסקים אויף שולחן ערוך אין הלכות‬ ‫לערנען בשעת דער בעל קורא ליינט פאר פונעם‬ ‫געפינט זיך דאך יעדן טאג אין בית המדרש פאר‬ ‫קריאת התורה‪ ,‬אז דאס אויסהערן קריאת התורה‬ ‫ספר תורה‪ ,‬וואס איז געשריבן געווארן כדת וכדין‬ ‫די דריי תפילות‪ ,‬און נאך אביסל צייט נאכדעם‪,‬‬ ‫ווערט פאררעכנט ווי קבלת התורה‪ .‬מיר האבן‬ ‫לויט די הלכה‪.‬‬ ‫און דאס קומט אויס צו לכל הפחות בערך‬ ‫דעם סגולה כאטש פיר מאל א וואך! ווען מיר‬ ‫פיר שעה א טאג‪ .‬בפרט אויב ער האט אויך א‬ ‫די גאנצע תורה איז דאך שמותיו של הקב"ה‪,‬‬ ‫ווייסן דאס‪ ,‬איז דאך זיכער פיל גרינגער זיך צו‬ ‫און מיר האבן גארנישט אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫היטן און נישט רעדן דאן‪ ,‬נאר אויסניצן יעדע‬ ‫קביעות'דיגע צייט צו לערנען תורה יעדן טאג‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫און נישט אויף יענער וועלט‪ ,‬נאר די הייליגע‬ ‫איינציגע רגע צוצוהערן צום בעל קורא‪ ,‬אזויווי‬ ‫אין בית המדרש‪ ,‬בערך צוויי שעה‪ .‬קומט דאך‬ ‫ווערטער וואס שטייען דארט געשריבן‪ .‬זיי‬ ‫דער הייליגער רבי ר' אלימלך זי"ע זאגט‪ ,‬אז‬ ‫אויס לויט דעם‪ ,‬אז ארום א פערטל פונעם גאנצן‬ ‫זענען קיימים וחזקים לעולמי עד‪ .‬מיט זיי און‬ ‫מ'דארף אויסהערן יעדעס ווארט פון קריאת‬ ‫טאג איז געווידמעט פאר תורה און עבודת ה'‪ .‬ווי‬ ‫פון זיי ווערן נשתלשל אלע עולמות‪ ,‬און זיי‬ ‫התורה פונקט ווי קריאת המגילה‪.‬‬ ‫גליקליך וועט ער זיין אויף יענער וועלט‪ ,‬ווען ער‬ ‫זענען דער יסוד און קיום פון די גאנצע בריאה‪.‬‬ ‫דער משנה ברורה (סימן קמו‪ ,‬ס"ק יט) ברענגט‬ ‫וועט האבן ארום א פערטל פון זיין גאנצע לעבן‬ ‫דאס איז כולל אלע תורות און חכמות‪ ,‬און ס'איז‬ ‫בשם דעם ב"ח‪ ,‬אז א מענטש דארף טראכטן‬ ‫אן קיין שום דיבורים אסורים‪ ,‬בלויז תורה און‬ ‫נישט דא גארנישט אויף דער וועלט וואס מ'קען‬ ‫עבודה‪.‬‬ ‫בשעת ער הערט די קריאה פונעם בעל קורא‪,‬‬ ‫נישט טרעפן דערין‪ .‬און אפילו אויב עס זעט‬ ‫כאילו ער איז יעצט מקבל די תורה ביי מעמד‬ ‫ג‪ .‬דורכדעם וועט אים אויך גרינגער ווערן‬ ‫אויס פשוט‪ ,‬איז עס נאר צוליב אונזער שוואכן‬ ‫הר סיני‪ ,‬וואו גאנץ כלל ישראל איז דעמאלס‬ ‫דורכאויס דעם גאנצן טאג צו היטן זיין כח‬ ‫שכל און באגרעניצטע פארשטאנד‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫געשטאנען וכו'; און צוליב דעם זענען טאקע דא‬ ‫הדיבור‪ ,‬נאכדעם וואס ער האט זיך צוגעוואוינט‬ ‫באגרייפן נישט די עניינים פון די מעשיות‪ ,‬און די‬ ‫אזעלכע וואס פירן זיך צו שטיין בשעת קריאת‬ ‫יעדן טאג איינצוצוימען זיין כח הדיבור פאר פינף‬ ‫טיפע רמזים וואס זענען טייערער פון ריינע גאל‪.‬‬ ‫התורה‪.‬‬ ‫אדער זעקס שעה ווען ער געפינט זיך אין בית‬ ‫און יעדער בעל נפש זאל אכטונג געבן אויף דעם‪,‬‬ ‫אזוי אויך ווערט געברענגט בשם דעם לבוש‬ ‫המדרש (שמירת הלשון‪ ,‬חלק א'‪ ,‬סוף הספר‪ ,‬פרק ב')‪.‬‬ ‫און איר מכבד זיין מיט אלע מעגליכקייטן וכו'‪.‬‬ ‫(סימן קמא‪ ,‬ס"ק טז)‪ ,‬אז דער גבאי איז כביכול במקום‬ ‫‪j‬‬ ‫‪j‬‬ ‫דעם אויבערשטן‪ ,‬וואס באפעלט אויסצורופן‬ ‫וט‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫וט‬ ‫בית הכנסת פונעם‬ ‫ר'בן ש'ל י'שראל‬ ‫אידענטיפיצירט‬ ‫אין רש"י הקדוש'ס היימשטאט; טרוי"ש‬ ‫אפשר שעברנו על המקום שהתפלל בו רש"י‬ ‫הק'? • וואו איז טרוי"ש? • וויאזוי זענען‬ ‫ארויסגענומען פון‬ ‫פארלוירן געווארן די שפירן פון רש"י'ס מקום‬ ‫באלערנדע און אינהאלטסרייכע שמועסן‬ ‫דורכ'ן ידען נפלא וחוקר מנהגי ישראל‬ ‫מנוחה און בית המדרש? • וואס איז לעצטנס פון‬ ‫פריש אנטפלעקט געווארן דורך אלטע שריפטן‬ ‫הרה"ג רבי לוי יצחק‬ ‫און פארש‪-‬ארבעט? • וועלכע הלכות און ענינים‬ ‫קען מען ארויסלערנען פון באטראכטן דעם‬ ‫האגער שליט"א‬ ‫אור‪-‬אלטן שול וואו רש"י הקדוש האט העכסט‪-‬‬ ‫ווארשיינליך עוסק געווען בתורה ובתפילה?‬ ‫בן כ"ק אדמו"ר מוויזניץ‪-‬לאנדאן שליט"א‬ ‫ואלה תולדות‬ ‫רבינו שלמה‬ ‫זענען נישט דא; אפילו וועגן דעם 'מקום מנוחת קדשו' פון‬ ‫רש"י‪ ,‬איז במשך הונדערטער יאר ארומגעגאנגען א ספק‪.‬‬ ‫צוריק קיין טרויש‬ ‫אין די לעצטע תקופה זענען וואונדערליך צוזאמגעקומען‬ ‫ר‬ ‫עטליכע פרישע אנטדעקונגען‪ ,‬וואס געבן אונז א פיל‬ ‫'טרויש'‪-‬פראנקרייך! דער היימשטאט פונעם רבן‬ ‫ש"י הקדוש‪,‬‬ ‫קלארערן בילד פון יענעם טרויש‪ .‬א פרישע פארש‪-‬‬ ‫ומאורן של ישראל‪ ,‬רש"י הקדוש‪ ,‬שמפיו אנו חיים;‬ ‫רבינו שלמה‬ ‫ארבעט דורך אלטע מאפעס און שריפטן‪ ,‬אידענטיפיצירט‬ ‫דער שטאט וואו ער איז געבוירן געווארן‪ ,‬וואו ער האט‬ ‫איז‬ ‫יצחקי‪,‬‬ ‫דעם אור‪-‬אלטן בית הכנסת פונעם אידישן ישוב‪ ,‬וואס איז‬ ‫געוואוינט רוב פון זיין לעבן‪ ,‬אויפגעשטעלט זיין ישיבה‪ ,‬און‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫געבוירן געווארן אין‬ ‫שוין געשטאנען אין רש"י'ס תקופה און נאך פארדעם‪.‬‬ ‫געשריבן זיינע הייליגע פירושים אויף תורה און ש"ס‪ ,‬וואס‬ ‫טרויש (אין פראנצויזיש‬ ‫אין דער זעלבער צייט איז אפירגעקומען אן אור‪-‬אלטער‬ ‫באלייכטן כלל ישראל שוין כמעט טויזנט יאר‪.‬‬ ‫‪ ,)Troyes‬בשנת ד' אלפים‬ ‫כתב‪-‬יד‪ ,‬וואס זאגט בפירוש‪ ,‬אז רש"י הק' איז נטמן‬ ‫מ'רעדט פון דער וועלט וואו רש"י און זיינע תלמידים‬ ‫ת"ת‪ .‬ביז בערך זיין‬ ‫געווארן אין טרויש‪ ,‬און אלטע מאפעס און דאקומענטן‬ ‫זענען געווען לעבעדיגע מענטשן; וואו די בעלי התוספות‬ ‫צוואנציגסטן יאר איז ער‬ ‫העלפן צוריק טרעפן די גרעניצן פונעם פארלוירענעם בית‬ ‫זענען נאכנישט געווען נעמען געדרוקט אויפן זייט פונעם‬ ‫דארט אויפגעוואקסן‪,‬‬ ‫החיים‪.‬‬ ‫גמרא‪ ,‬נאר קינדער און אייניקלעך פון רש"י‪ ,‬וועלכע זענען‬ ‫און דערנאך איז ער‬ ‫האמיר דא א זעלטענע געלעגנהייט צו קענען‬ ‫געוואקסן אין די הייזער און גאסן פון צרפת; און וואו‬ ‫קיין‬ ‫ארויסגעפארן‬ ‫צוריקקוקן אויף דער שטאט פון רש"י נישט בלויז דורך‬ ‫שאלות וואס מיר לערנען היינט אלס סעיפים אין שולחן‬ ‫אשכנז לערנען תורה ביי‬ ‫ספרים‪ .‬באטראכטן דעם שטאט‪ ,‬דעם בית הכנסת‪ ,‬און‬ ‫ערוך‪ ,‬האבן זיך בפועל אפגעשפילט אין די בתי מדרשים‬ ‫זיינע גרויסע רבי'ס‪ ,‬אין‬ ‫דעם בית החיים‪ .‬און בעיקר‪ ,‬ווען מ'קוקט גוט אויפן אור‪-‬‬ ‫און קהילות‪.‬‬ ‫ווירמייזא‪ ,‬מאגענצא‪,‬‬ ‫אלטן בית הכנסת‪ ,‬קען מען זען זאכן וואס מאכן לעבעדיג‬ ‫א גרויסער חלק פון יענער וועלט איז במשך הדורות‬ ‫און די אנדערע תורה‪-‬‬ ‫פארשידענע הלכות אין די פוסקים‪.‬‬ ‫פארלוירן געווארן‪ .‬דער אידישער ישוב אין טרויש איז בטל‬ ‫צענטערן פון יענער‬ ‫געווארן; דער בית החיים איז פארגעסן געווארן; די מצבות‬ ‫תקופה‪ .‬בערך צען‬ ‫‪j‬‬ ‫יאר האט ער דארט‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫זט‬ ‫זט‬ ‫זט‬ ‫פרטים ווי שטארק די ראשונים האבן באטראכט‬ ‫איבער דעם אלטן אידישן ישוב אין טרויש‪,‬‬ ‫געלערנט און זיך משלים געווען‪ ,‬און ארום ביי‬ ‫א בית הכנסת ווי א ממשות'דיגן מקדש מעט‪.‬‬ ‫דורך אלטע מאפעס און שריפטן‪ ,‬און לויט די‬ ‫די דרייסיג יאר איז ער צוריקגעקומען צו זיין‬ ‫מסקנות קומט אויס‪ ,‬אז דער אור‪-‬אלטער בית‬ ‫געבורט‪-‬שטאט טרויש‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫הכנסת וואס שטייט נאכאלץ דארט אינעם‬ ‫דא האט זיך אנגעהויבן דער עיקר תקופה‬ ‫הלכה א‪ :‬דער טורעם פון‬ ‫אלטן אידישן קווארטל ‪ -‬איז שוין געשטאנען‬ ‫אין רש"י'ס צייטן‪ ,‬און אפילו נאך פריער‪ ,‬און‬ ‫פון זיין הרבצת התורה‪ .‬אין טרויש האט רש"י‬ ‫אויפגעשטעלט זיין ישיבה; פון דא האט זיך זיין‬ ‫רבינו תם‬ ‫עס איז יעצט באשטעטיגט געווארן דורך אלטע‬ ‫תורה פארשפרייט פאר כלל ישראל; און דא‬ ‫דאקומענטן‪ ,‬אז דאס איז געווען דעמאלס די‬ ‫האט ער געשריבן זיינע פירושים אויף תנ"ך און‬ ‫איינציגסטע בית הכנסת אין די שטאט‪ .‬ממילא‬ ‫ש"ס‪.‬‬ ‫מיר האבן געהאט די זכיה צו באזוכן דעם‬ ‫מקום קדוש‪ ,‬און באטראכטן דעם בית הכנסת‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז אין אט‪-‬דעם בית הכנסת האט‬ ‫דארף מען דען מאריך זיין וואס רש"י באדייט‬ ‫און ארום‪ ,‬און עס קומט אונז אויס די פאלגנדע‬ ‫רש"י הק' געדאווענט במשך די יארן וואס ער‬ ‫פאר כלל ישראל? א קינד עפנט א חומש ‪ -‬און‬ ‫הלכות און באמערקונגען‪ ,‬וואס מ'קען דארט‬ ‫האט געוואוינט אין טרויש‪.‬‬ ‫דער ערשטער וואס לערנט מיט אים פשט‬ ‫זען‪:‬‬ ‫די עצם זאך אליין האט אן אומגעהויערן‬ ‫איז רש"י‪ .‬א בחור עפנט א בלאט גמרא ‪ -‬און‬ ‫חשיבות‪ .‬מ'ווייסט פון ספרים‪ ,‬די מעלה פון א‬ ‫פאר מען קען זיך רירן אין די סוגיא דארף מען‬ ‫די ערשטע זאך וואס מ'קען זען אין טרויש‬ ‫מקום וואו א צדיק האט געדאווענט‪ ,‬בפרט א‬ ‫קודם האבן רש"י‪ .‬אויך דער גרעסטער תלמיד‬ ‫איז א געוואלדיגע זאך‪.‬‬ ‫מקום וואו אזא גדול בישראל ווי רש"י האט‬ ‫חכם וואס הארעוועט אין א טיפער סוגיא‪ ,‬קען‬ ‫אין שולחן ערוך‪ ,‬הלכות בית הכנסת (סימן קנ)‪,‬‬ ‫נישט אוועקגיין פון די קורצע הייליגע ווערטער‬ ‫געדינט דעם אויבערשטן במשך לאנגע יארן‪.‬‬ ‫ווערט גע'פסק'נט‪ ,‬אז דער בית הכנסת דארף זיין‬ ‫פונעם ראשון‪ ,‬וואס האט אוועקגעשטעלט דעם‬ ‫העכער ווי די אנדערע הייזער פונעם שטאט‪.‬‬ ‫אבער אויסער דער עצם קדושת המקום‪ ,‬קען‬ ‫וועג וויאזוי כלל ישראל לערנט תורה שבכתב‬ ‫דער בית יוסף ברענגט דארט פון די הגהות‬ ‫מען פון דעם בית הכנסת אויך ארויסלערנען‬ ‫און תורה שבעל פה‪.‬‬ ‫מיימוניות (הל' תפלה פרק יא‪ ,‬אות ג)‪ ,‬א מעשה וואס‬ ‫הלכות‪ .‬עס זענען דא פרטים אינעם אלטן‬ ‫פון רש"י'ס אייגענע משפחה איז שפעטער‬ ‫איז געווען אין טרויש‪:‬‬ ‫בנין‪ ,‬וואס שטימען ממש מיט זאכן וואס ווערן‬ ‫ארויסגעוואקסן די גרויסע וועלט פון די בעלי‬ ‫איינער פון די קרובים פון רבינו תם‪ ,‬האט‬ ‫דערמאנט ביי די ראשונים און פוסקים‪.‬‬ ‫התוספות‪ .‬זיינע טעכטער האבן חתונה געהאט‬ ‫ארויפגעבויט זיין הויז ביז עס איז געווארן‬ ‫‪j‬‬ ‫מיט תלמידי חכמים‪ ,‬און פון זייערע קינדער‬ ‫העכער פונעם בית הכנסת‪ .‬רבינו תם האט‬ ‫זענען געווען דער רשב"ם‪ ,‬רבינו תם‪ ,‬ריב"ם‪ ,‬און‬ ‫דעמאלס געהייסן‪ ,‬אז ביי איין עק פונעם בית‬ ‫די ערד וואס רש"י'ס זיידע‬ ‫אנדערע גדולי בעלי התוספות‪.‬‬ ‫הכנסת זאל מען ארויפבויען דעם בנין העכער‪,‬‬ ‫אז עס זאל ארויפגיין מיט א שפיץ‪ ,‬אזוי אז לכל‬ ‫האט אויסגעקערט מיט‬ ‫די תורה‪-‬וועלט וואס האט זיך אנטוויקלט אין‬ ‫טרויש און אין די ארומיגע שטעט פון צרפת‪,‬‬ ‫הפחות איין חלק פונעם בית הכנסת זאל זיין‬ ‫העכער פון יענעם הויז‪ .‬מער פון דעם האט ער‬ ‫זיין בארד‬ ‫האט דערנאך אוועקגעשטעלט דעם וועג פון‬ ‫לימוד הש"ס לדורות‪ .‬דעריבער טרעפט מען‬ ‫נישט מחמיר געווען‪.‬‬ ‫טאקע אין די ראשונים דעם אויסדרוק 'עיר‬ ‫עס איז אינטערעסאנט צו דערמאנען‪ ,‬א‬ ‫דער בית יוסף ברענגט די מעשה‪ ,‬און דער‬ ‫הקודש טרויש'‪ .‬ווען מ'רעדט פון יענעם שטאט‬ ‫באקאנטע מסורה וואס איז ביי אונז אסאך‬ ‫רמ"א (סי' קנ‪ ,‬סעיף ג) ברענגט להלכה‪ ,‬אז אפילו‬ ‫רעדט מען פון איינע פון די הויפט‪-‬ווארצלען‬ ‫איבערגעזאגט געווארן איבער דעם בית הכנסת‪.‬‬ ‫אויב בלויז איין חלק פונעם בית הכנסת‬ ‫פונעם גאנצן עולם התורה פון אשכנז וצרפת‪.‬‬ ‫דער זיידע פון רש"י‪ ,‬רבי יעקב‪ ,‬איז געווען‬ ‫זייער נזהר אין דעם ענין פון כבוד בית הכנסת‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז פון גרויס כבוד און‬ ‫יראה פארן ארון הקודש פלעגט ער אויסקערן‬ ‫איז דאס טאקע דער בית‬ ‫דאס פלאץ פון דעם ארון הקודש מיט זיין בארד‪,‬‬ ‫הכנסת וואו רש"י הק'‬ ‫און אין דעם זכות האט ער זוכה געווען צו אזא‬ ‫האט עוסק געווען בתורה‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫אייניקל ווי רש"י הקדוש‪.‬‬ ‫די מעשה ווערט געברענגט אין די ספרים אין‬ ‫ובתפילה?‬ ‫פארשידענע גירסאות‪ .‬דער מגן אברהם (סימן‬ ‫קנא) ברענגט דעם ענין בשם ספר חסידים; אין‬ ‫ווען מ'זאגט היינט 'רש"י'ס שול'‪ ,‬טראכט‬ ‫אונזער ספר חסידים איז דא אן אנדערע גירסא‪,‬‬ ‫מען געווענליך פון דעם באקאנטן בית הכנסת‬ ‫אז עס איז געווען דער רבי פון רש"י‪ ,‬אבער דער‬ ‫אין ווירמייזא‪ .‬רש"י האט טאקע געלערנט אין‬ ‫ראשית חכמה (שער היראה‪ ,‬פרק טו) ברענגט בשם‬ ‫ווירמייזא ביי זיינע רבי'ס‪ ,‬און דער מקום האט‬ ‫ספר חסידים‪ ,‬אז ס'איז געווען דער זיידע פון‬ ‫א גרויסן חשיבות‪ ,‬אבער רש"י האט דארט‬ ‫רש"י‪ ,‬וועלכער האט געוואוינט און געדאווענט‬ ‫געוואוינט בלויז אין די יארן פון זיין יוגנט‪.‬‬ ‫אין דעם בית הכנסת אין טרויש‪.‬‬ ‫זיין אייגענע שטאט‪ ,‬וואו ער האט שפעטער‬ ‫דער ענין איז אייביג געברענגט געווארן אלס‬ ‫געוואוינט ביז זיין פטירה‪ ,‬און וואו ער האט‬ ‫א מוסר השכל אין כבוד בית הכנסת‪ .‬און ווען‬ ‫געפירט זיין ישיבה‪ ,‬איז געווען טרויש‪.‬‬ ‫מ'זעט דעם אלטן בית הכנסת אליין וואו דאס‬ ‫אין די לעצטע צייטן האט א פראנצויזישער‬ ‫איז פארגעקומען‪ ,‬זעט מען נאך פארשידענע‬ ‫פארשער געמאכט א גרונטליכע פארש‪-‬ארבעט‬ ‫זי‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫זי‬ ‫שפעטער האט מען משלים‬ ‫דערהייבט זיך העכער פון‬ ‫געווען דעם חסרון ‪ -‬און מען‬ ‫אלע הייזער‪ ,‬איז עס שוין‬ ‫זעט היינט קלאר אז אויף‬ ‫גענוג‪ .‬דער מקור דערויף‬ ‫יענעם פלאץ זענען דא רויטע‬ ‫ווערט דארט צוגעצייכנט אין‬ ‫ציגל‪ ,‬אנדערש ווי די ווייסע‬ ‫רמ"א‪' :‬הגהות מיימון ‪ -‬שכן‬ ‫אלטע שטיינער פונעם גאנצן‬ ‫היה מעשה'‪ .‬האמיר דא א‬ ‫בית הכנסת‪.‬‬ ‫זעלטענע זאך‪ :‬א סעיף אין‬ ‫קען מען זאגן זיכער אז‬ ‫שולחן ערוך‪ ,‬וואס דער מקור‬ ‫איז א מעשה וואס האט‬ ‫דאס איז דער טורעם וואס‬ ‫פאסירט אינעם בית הכנסת‬ ‫רבינו תם האט געהייסן‬ ‫אין טרויש‪.‬‬ ‫בויען? ניין‪ .‬מ'קען עס נישט‬ ‫זאגן מיט א זיכערקייט‪ .‬אבער‬ ‫קומט מען היינט צום אור‪-‬‬ ‫אלטן בית הכנסת‪ ,‬קען מען‬ ‫לויט ווי ס'זעט אויס‪ ,‬איז דאס‬ ‫זען ביי איין ווינקל פונעם בנין‬ ‫זייער שטארק מסתבר און‬ ‫א זייער אינטערעסאנטן צייכן‪.‬‬ ‫גאר אינטערעסאנט‪.‬‬ ‫מ'זעט אז אויף יענעם פלאץ‬ ‫אויף אזויפיל איז קלאר‪ .‬די‬ ‫איז לכאורה אמאל געווען‬ ‫הגהות מיימוניות דערציילט‬ ‫ארויפגעבויט א שמאלער‬ ‫פון א העכערן בנין וואס מען‬ ‫טורעם‪ ,‬א קליינער הויכער‬ ‫האט געמאכט ביי איין עק‬ ‫בנין‪ .‬דער טורעם שטייט שוין‬ ‫פונעם בית הכנסת אין טרויש‪,‬‬ ‫נישט היינט‪ .‬אבער ווען מען‬ ‫און היינט זעט מען ביים עק‬ ‫האט אים אראפגענומען‪,‬‬ ‫פונעם אור‪-‬אלטן בית הכנסת‬ ‫זעט אויס‪ ,‬אז וויבאלד ער‬ ‫דעם זכר פון א שמאלן‬ ‫איז געווען מחובר צום בית‬ ‫דער אור‪-‬אלטער בית הכנסת אין טרויש‪ ,‬וואו רש"י הק' האט ווארשיינליך געדאווענט‬ ‫העכערן צובוי‪ .‬דעריבער איז‬ ‫הכנסת זענען מיטגעקומען‬ ‫מעגליך אז מיר האבן דא א‬ ‫עטליכע שטיינער פונעם עק‬ ‫זכר וואס מ'קען היינט זען פון‬ ‫פונעם בנין‪.‬‬ ‫העכער דעם טיר (ארום די היינטיגע פענסטער) איז מערקבאר אין די ציגל‪ ,‬אז אמאל איז געווען דארט‬ ‫א פענסטער אין דער צורה פון א האלבן רינג‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫די זעלבע ציגל‪-‬פארעם זעט מען אויף מערב זייט פונעם בנין‬ ‫די מעריב וואנט פון אינדרויסן‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫חי‬ ‫חי‬ ‫חי‬ ‫גאס‪ ,‬און אינמיטן די גאס שטייט דער בית‬ ‫העכער אלעס‪ .‬די תורה און תפילה דארפן זיין‬ ‫א מעשה וואס איז שפעטער געווארן א סעיף‬ ‫הכנסת‪ .‬דער וועג קומט אן ביזן בנין‪ ,‬דרייט זיך‬ ‫העכער פון אלע אנדערע זאכן‪.‬‬ ‫אין שולחן ערוך‪.‬‬ ‫ארום‪ ,‬און דערנאך גייט ער ווייטער‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫‪j‬‬ ‫דאס איז אויך א זאך וואס מ'טרעפט ביים בית‬ ‫המקדש‪ .‬אין מדרש תנחומא פרשת קדושים‪,‬‬ ‫אויפן פסוק 'מציון מכלל יופי אלקים הופיע'‪,‬‬ ‫הלכה ב‪ :‬דער גאס דרייט‬ ‫א בנין אדער א שפיץ?‬ ‫שטייט‪ ,‬אז ארץ ישראל איז אינמיטן דער‬ ‫זיך ארום דעם בית‬ ‫וועלט‪ ,‬ירושלים איז אינמיטן ארץ ישראל‪ ,‬און‬ ‫דער בית המקדש איז 'באמצע ירושלים'‪ .‬דער‬ ‫הכנסת‬ ‫עס איז דא א נידון אין די פוסקים‪ ,‬וואס הייסט‬ ‫גענוג אז דער בית הכנסת זאל זיין העכער‪ .‬דער‬ ‫בית המקדש איז דער צענטער‪.‬‬ ‫מגן אברהם האלט‪ ,‬אז עס איז נישט גענוג צו‬ ‫מען טרעפט דעם זעלבן יסוד ביים משכן‪.‬‬ ‫די צווייטע זאך קען מען זען אפילו נאכפאר‬ ‫מאכן סתם א שפיץ דורך א הויכע שטאנג אויפן‬ ‫דער משכן איז געווען אינמיטן מחנה ישראל‪,‬‬ ‫מען גייט אריין אין בית הכנסת‪.‬‬ ‫בית הכנסת‪ .‬אין פארשידענע שטעט זענען יא‬ ‫מיט די שבטים ארום און ארום‪ .‬עס ווערט אויך‬ ‫ווען מען קוקט אויפן אלטן אידישן קווארטל‬ ‫פארבליבן מסורות אז מען האט זיך באגניגט‬ ‫געברענגט אין די פוסקים‪ ,‬אז א בית הכנסת זאל‬ ‫אין טרויש זעט מען‪ ,‬אז דער בית הכנסת איז‬ ‫מיט א הויכן שפיץ‪ ,‬כדי דער בית הכנסת זאל‬ ‫מען פרובירן צו מאכן אינמיטן דעם ישוב‪ .‬דאס‬ ‫נישט געבויט געווארן אין א זייט‪ .‬עס שטייט‬ ‫ארויסשטיין העכער ווי די אנדערע הייזער‪ .‬אין‬ ‫ברענגט ארויס אז דער בית הכנסת איז דער‬ ‫ממש אין צענטער פונעם ישוב‪ .‬עס לויפט א‬ ‫וויזשניץ ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביים שטאטישן‬ ‫מרכז החיים‪.‬‬ ‫בית הכנסת האט מען געמאכט א הויכן שפיץ‬ ‫עס איז אמת אז אין די צייטן פון חז"ל‬ ‫צוליב דעם ענין‪ ,‬און אין גרויסווארדיין איז אויך‬ ‫טרעפט מען בתי כנסיות וואס זענען געווען‬ ‫געווען אזא מסורה‪ .‬אבער דער מגן אברהם‬ ‫אינדרויסן פון שטאט‪ .‬רש"י און דער רשב"ם‬ ‫פסק'נט נישט אזוי‪.‬‬ ‫דערמאנען‪ ,‬אז די בתי כנסיות בימי חז"ל זענען‬ ‫דער מחצית השקל שרייבט‪ ,‬אז לויטן מגן‬ ‫צומאל געווען חוץ לעיר‪ .‬עס זענען געווען‬ ‫אברהם‪ ,‬איז סתם א הויכער טורעם נישט גענוג;‬ ‫פארשידענע סיבות דערצו‪ .‬אין געוויסע‬ ‫עס דארף זיין ממש א 'בנין'‪ ,‬כאטש מ'מוז עס‬ ‫פלעצער האט מען עס געמאכט אזוי‪ ,‬אז‬ ‫נישט פאקטיש נוצן‪ .‬דער זכר וואס מ'זעט אין‬ ‫מענטשן פון קליינע דערפער ארום זאלן קענען‬ ‫טרויש‪ ,‬זעט טאקע נישט אויס ווי סתם א שפיץ‪.‬‬ ‫קומען שבת; אין אנדערע פלעצער האט די‬ ‫עס זעט אויס ווי א קליינער ממשות'דיגער בנין‪,‬‬ ‫מלכות נישט ערלויבט בתי כנסיות אינעם‬ ‫כאטש עס איז מסתמא נישט געווען א פלאץ‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫וואס מען האט געקענט נוצן‪ .‬קען עס ממילא‬ ‫אבער אין רש"י'ס תקופה אין טרויש‪ ,‬זעט‬ ‫אויך זיין א שטיקל סמך אין דעם נידון צווישן‬ ‫מען דעם בית הכנסת אינמיטן דעם אידישן‬ ‫די פוסקים‪.‬‬ ‫ישוב‪ ,‬און נישט בלויז אינמיטן דעם קווארטל‬ ‫מטבע פון 'בר כוכבא'‪ ,‬מיט בילד פונעם בית המקדש‪ ,‬וואו מ'זעט‬ ‫‪j‬‬ ‫‪ -‬נאר ממש אז דער גאס דארף זיך דרייען ארום‬ ‫אויך דעם האלבן‪-‬לבנה פענסטער העכערן טיר‬ ‫דעם בנין‪ .‬דאס איז א שטארקער אויסדרוק‬ ‫פונעם חשיבות פונעם בית הכנסת‪ .‬דער בית‬ ‫פארוואס דארף א‬ ‫הכנסת איז נישט נאך א בנין פונעם שטאט‪ ,‬נאר‬ ‫בית הכנסת זיין דער‬ ‫דער שטאט איז געבויט ארום דעם בית הכנסת‪.‬‬ ‫העכסטער בנין אין‬ ‫‪j‬‬ ‫שטאט?‬ ‫הלכה ג'‪ :‬די רינדעכיגע‬ ‫פענסטער העכער די טירן‬ ‫די הלכה איז נישט סתם צוליב שיינקייט‪.‬‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫דער מקור דערפון איז דער בית המקדש‪ .‬דער‬ ‫בית המקדש איז געווען אויפן הויכן פלאץ‪ ,‬און‬ ‫די דריטע זאך איז גאר אינטערעסאנט‪ .‬ביים‬ ‫א מאלעריי פונעם בית המקדש אינעם אור‪-‬אלטן בית הכנסת‬ ‫דאס ברענגט ארויס דעם ענין פון 'לרומם בית‬ ‫בית הכנסת אין טרויש זענען דא צוויי אלטע‬ ‫אין בית אלפא‬ ‫אלקינו'‪ .‬דער מקום פון עבודת השם דארף זיין‬ ‫אריינגענג ‪ -‬איינס אויף מערב זייט און איינס‬ ‫מרומם‪.‬‬ ‫אויף צפון זייט‪.‬‬ ‫רבי אברהם בן הרמב"ם ברענגט שוין אין ספר‬ ‫ווען מען קוקט העכער ביידע טירן זעט מען‪,‬‬ ‫המספיק לעובדי ה'‪ ,‬אז פון דעם וואס מ'לערנט‬ ‫אז עס איז געווען דארט א רינדעכיגע פענסטער‬ ‫ארויס פונעם בית המקדש אז דער בית הכנסת‬ ‫העכער דעם טיר‪ .‬היינט זענען די פענסטער‬ ‫דארף זיין מרומם‪ ,‬זעט מען אויך‪ ,‬אז בכלל דארף‬ ‫פארמאכט און צוגעמויערט‪ ,‬אבער מ'קען נאך‬ ‫מען מאכן א בית הכנסת מיט שיינקייט און‬ ‫קלאר זען דעם רונדיגן צורת הבנין אין די אלטע‬ ‫כבוד‪ ,‬בדוגמת בית המקדש‪.‬‬ ‫שטיינער‪.‬‬ ‫דאס איז נישט בלויז א הלכה אין גובה הבנין‪.‬‬ ‫וואס איז דער ענין פון א פענסטער העכער‬ ‫די שערי רחמים בכותל המזרחי אין ירושלים מיט אירר ינדעכיגע‬ ‫דער גאנצער ענין ברענגט ארויס דאס חשיבות‬ ‫דעם טיר? אין מלכים א' (ו‪-‬ז)‪ ,‬ביים באשרייבן די‬ ‫טויערן‬ ‫פון א מקדש מעט‪ .‬א בית המדרש דארף זיין‬ ‫טי‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫טי‬ ‫ֶחלְ ַקת ְמח ֵֹקק ָספוּן‪:‬‬ ‫אור‪-‬אלטער מקור ענטשיידט לאנג‪-‬יעריגער מיסטעריע‪:‬‬ ‫רש"י הק' איז נטמן געווארן אין טרויש!‬ ‫ווערטער זענען פאר אונז דער גרויסער חידוש‪:‬‬ ‫אצינד איז אפירגעקומען א פיל שטערקערער‬ ‫אין דער זעלבער תקופה וואס דער‬ ‫'וישכב עם אבותיו בטרויש' ‪ -‬ער איז געלייגט‬ ‫מקור‪.‬‬ ‫אור‪-‬אלטער בית הכנסת אין טרויש איז‬ ‫געווארן מיט זיינע אבות אין טרויש‪.‬‬ ‫אין שו"ת מהרש"ל (סימן כט) ברענגט ער א סדר‬ ‫צוריק אידענטיפיצירט געווארן‪ ,‬איז אויך‬ ‫דא האבן מיר שוין אן אור‪-‬אלטן מקור פון דער‬ ‫היחס פון אנהייב תקופת הגאונים ביז אינמיטן‬ ‫אפירגעקומען א געוואלדיגער מקור לגבי א‬ ‫תקופת הראשונים‪ ,‬וואס זאגט מפורש אז רש"י‬ ‫תקופת הראשונים‪ .‬ער ברענגט אבער נישט דעם‬ ‫צווייטן פארלוירענעם חלק פונעם שטאט פון‬ ‫איז נטמן געווארן אין טרויש‪ .‬דאס גיבט אויך‬ ‫גאנצן סדר‪ ,‬נאר חלקים‪.‬‬ ‫רש"י‪ :‬זיין מקום קבורה‪.‬‬ ‫אן אנדערן תוקף צום לשון פון רבינו תם‪' ,‬עיר‬ ‫איז געווען אן עושר אין דייטשלאנד אפאר‬ ‫רש"י האט דאך געוואוינט אין טרויש ביז זיין‬ ‫קברות אבותי'‪.‬‬ ‫יאר צוריק‪ ,‬מיטן נאמען ר' חיים מיכל‪ ,‬א גרויסער‬ ‫פטירה בשנת תתס"ה‪ .‬ביי די פראנצויזישע אידן‬ ‫כתבי ידות זאמלער‪ ,‬וואס האט געהאט א כתב יד‬ ‫איז געווען א מסורה‪ ,‬אז ער איז טאקע דארט‬ ‫וואו איז דער בית החיים?‬ ‫פון 'ספר הכריתות'‪ ,‬לרבינו שמשון מקינון‪.‬‬ ‫נטמן געווארן‪.‬‬ ‫דאס זאגט אבער נאכנישט וואו די פונקטליכע‬ ‫דארט איז דא א חלק וואו ער שרייבט‬ ‫אבער שפעטער‪ ,‬ביים גירוש פון פראנקרייך‪,‬‬ ‫ד' אמות פונעם ציון געפינען זיך‪ .‬דער בית החיים‬ ‫סדר תנאים ואמוראים‪ ,‬און אינדערזייט איז‬ ‫איז דער אידישער ישוב חרוב געווארן‪ .‬די‬ ‫איז במשך די יארן פארלוירן געווארן‪ ,‬אבער אין‬ ‫צוגעשריבן דער סדר היחס פון גדולי חכמי‬ ‫מצבות פונעם בית החיים זענען אראפגעווארפן‬ ‫די לעצטע צייטן זענען אפירגעקומען אלטע‬ ‫צרפת‪ ,‬פון אנהייב תקופת הראשונים‪ ,‬ביז ד"א‬ ‫געווארן‪ ,‬און פאר הונדערטער יארן איז מער‬ ‫שטאטישע מאפעס און ארכיוו‪-‬דאקומענטן‬ ‫תתק"צ‪ .‬דאס איז סוף אלף החמישי‪ .‬דארט איז‬ ‫נישט געווען קיין אידישער ישוב אויפן פלאץ‪.‬‬ ‫וועלכע העלפן צוריק אויסשטעלן די גרעניצן‬ ‫שוין געשריבן בשלימות‪ ,‬נישט נאר חלקים‪.‬‬ ‫אזוי איז פארלוירן געווארן דער פונקטליכער‬ ‫פונעם אור‪-‬אלטן אידישן בית החיים‪.‬‬ ‫מקום‪.‬‬ ‫נאך די פטירה פון ר' חיים מיכל זענען אלע‬ ‫לויט די מאפעס‪ ,‬האט דער בית החיים זיך‬ ‫זיינע כתבי ידות פארקויפט געווארן פאר די‬ ‫מיט די יארן האבן זיך אפילו פארשפרייט‬ ‫געפינען נעבן דעם אלטן שטאט‪-‬מויער‪.‬‬ ‫שמועות‪ ,‬אז רש"י ליגט אפשר אין פראג‬ ‫עס ווערט אויך באריכטעט‪ ,‬אז אויף דעם‬ ‫אדער אין ווירמייזא‪ .‬דער איינציגסטער‬ ‫שטח איז אין יאר תשפ"א געפונען געווארן‬ ‫מקור דערצו איז אינעם ספר 'סדר הדורות'‪,‬‬ ‫אלטע קברים‪ ,‬וואס שטימען מיט דער‬ ‫וואס ברענגט עס בשם א מקור וואס איז‬ ‫אידענטיפיקאציע פונעם היסטארישן‬ ‫באקאנט אלס אומפארלעסליך‪ ,‬און למעשה‬ ‫בית החיים‪ .‬היסטאריקער און פארשער‬ ‫איז עס אויך שווער צו פארשטיין‪ .‬אין פראג‬ ‫אין טרויש האבן געפונען דאקומענטן‬ ‫און ווירמייזא זענען געווען אידישע קהילות‬ ‫געשריבן אין לאטייניש דורך נישט‪-‬אידישע‬ ‫פאר נאך הונדערטער יארן‪ ,‬און אויב רש"י‬ ‫איינוואוינער פון טרויש‪ ,‬וואס האבן‬ ‫וואלט דארט געלעגן וואלט כמעט זיכער‬ ‫געלעבט אין דער תקופה פון רש"י‪ .‬לויט די‬ ‫געבליבן א מסורה דערפון‪.‬‬ ‫פארשער‪ ,‬קען מען אין די דאקומענטן אויך‬ ‫דער כתב יד אין אקספארד ביביליאטעק‪ ,‬וואס באשטעטיגט‪:‬‬ ‫אויך זעט מען פון א תשובה וואס‬ ‫געפינען אנדייטונגען אז רש"י איז באערדיגט‬ ‫'וישכב עם אבותיו בטרויש'‬ ‫רש"י האט געשריבן סוף ימיו‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫געווארן אין דער שטאט‪.‬‬ ‫שוין געווען שוואך און קראנק‪ ,‬אז ער האט‬ ‫'אקספארד' לייברערי אין ענגלאנד‪ ,‬נישט‬ ‫נאך געוואוינט אין טרויש‪ .‬איז דער פשוט'ער‬ ‫מען רעדט ממילא נאכנישט פון דעם אז מען‬ ‫ווייט פון די שטאט לאנדאן‪ ,‬וואס ווי באקאנט‬ ‫מסורה זיכער געווען שטארק‪ .‬אבער א קלארער‬ ‫האט געפינען ממש דעם קבר פון רש"י‪ .‬אבער‬ ‫ליגן דארט אסאך אור‪-‬אלטע כתבי ידות‪ .‬נאכן‬ ‫מפורש'ער מקור האט געפעלט‪.‬‬ ‫לגבי עיר קבורתו‪ ,‬און לגבי דעם שטח פונעם‬ ‫אפליגן דארט יארן לאנג האבן פארשידענע‬ ‫אלטן בית החיים‪ ,‬איז דער בילד אסאך קלארער‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫חוקרים לעצטנס באמערקט די צוגעשריבענע‬ ‫'עיר קברות אבותי'‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫סדר היחס‪.‬‬ ‫מען ארבעט דעריבער אויך אז דער שטח‬ ‫א וויכטיגער מקור איז שוין לאנג געווען‬ ‫איך בין שוין געווען עטליכע מאל אין‬ ‫זאל ווערן אפיציעל באשיצט‪ ,‬כדי עס זאל ח"ו‬ ‫באקאנט פונעם ספר הישר לרבינו תם‪ .‬רבינו‬ ‫אקספארד‪ .‬כ'האב מיר פארבונדן מיט עטליכע‬ ‫נישט צוקומען צו קיין חילול אויפן מקום‪ ,‬און‬ ‫תם רעדט דארט איבער א שאלה אין טרויש‪,‬‬ ‫איינגעשטעלטע לגבי דעם כתב יד‪ ,‬וואס איז‬ ‫אז מען זאל קענען אויפשטעלן א ציון וואס זאל‬ ‫און ביים מוסר'ן איינעם וואס האט זיך דארט‬ ‫נישט גרינג צו ליינען‪ .‬יעצט‪ ,‬ווען מען האט זיך‬ ‫אנצייכענען אז אינעם בית החיים הזה איז רש"י‬ ‫געפירט שלא כהוגן רופט ער אן דעם שטאט‪:‬‬ ‫אנגעשטרענגט צו ליינען דעם גאנצן סדר היחס‪,‬‬ ‫הק' נטמן געווארן‪.‬‬ ‫'עיר קברות אבותי'‪.‬‬ ‫האט מען אנטדעקט א שורה‪ ,‬וואס אפילו די‬ ‫דאס גיבט יעצט א זעלטענע געלעגנהייט פאר‬ ‫חוקרים וואס האבן לעצטנס געטון וועגן דעם‬ ‫רבינו תם איז געווען אן אייניקל פון רש"י‪,‬‬ ‫המוני בית ישראל וואס זענען אלע תלמידים פון‬ ‫כתב יד‪ ,‬האבן נישט באמערקט דער חידוש וואס‬ ‫דער זון פון זיין טאכטער‪ .‬איז דער פשוט'ער‬ ‫רש"י הק'‪ ,‬צו גיין מתפלל זיין אויף דעם מקום‪,‬‬ ‫איז דא אין דעם חלק‪ .‬ווען ער קומט אן צו רש"י'ס‬ ‫משמעות לכאורה‪ ,‬אז צווישן די 'אבותי' וועלכע‬ ‫וואס די גאנצע בית החיים וואו עס ליגט א צדיק‬ ‫פטירה שטייט‪' :‬בשנת תתס"ה כבה נר ישראל‪,‬‬ ‫ליגן אין טרויש געפינט זיך רש"י‪ .‬אבער אנדערע‬ ‫ווערט א מקום קדוש וואס איז א מקום מסוגל‬ ‫ונפלה עטרת תפארת' ‪ -‬אין שנת תתס"ה איז‬ ‫האבן געקענט טענה'ן‪ ,‬אז למעשה שטייט נישט‬ ‫לקבלת התפילות‪ ,‬ווי עס ווערט מבואר אין די‬ ‫פארלאשן געווארן דער ליכט פון ישראל‪ ,‬און די‬ ‫ארויס פון וועלכע אבות ער רעדט‪ .‬עס איז געווען‬ ‫פוסקים (עי' דרכי משה או"ח סי' תקפא בשם מהרי"ל‪,‬‬ ‫א שטארקער מקור‪ ,‬אבער נישט קיין מפורש‪.‬‬ ‫קרוין פון תפארת איז געפאלן‪ .‬אבער די לעצטע‬ ‫ועוד)‪.‬‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫ככ‬ ‫כ‬ ‫הכנסת‪ ,‬און דער מקום אליין דארף דערמאנען‬ ‫אז עס איז געווען א בית המקדש‪ .‬מיר האבן עס‬ ‫פארלוירן‪ .‬און מיר ווארטן אז דער ריכטיגער בית‬ ‫המקדש זאל צוריק אויפגעבויט ווערן‪.‬‬ ‫עס זענען אפילו דא וואס זאגן‪ ,‬אז וועגן דעם‬ ‫דארף מען נישט מאכן אינעם בית הכנסת א‬ ‫באזונדערן 'זכר לחורבן' אזויווי אין א פריוואטן‬ ‫הויז‪ ,‬ווייל די גאנצע צורה פון א מקדש מעט איז‬ ‫אליין א זכר צום בית המקדש‪.‬‬ ‫דא זעט מען די מעלה פון האבן אן אור‪-‬אלטן‬ ‫בית הכנסת וואס שטייט נאך‪ ,‬אז מען קען היינט‬ ‫איבערבלייבענישן פונעם אלטן בית הכנסת אין כפר רעם‪ ,‬האט נאך פאקטיש דעם האלבן‪-‬לבנה פענסטער‬ ‫זען במציאות זאכן וואס העלפן פארשטיין‬ ‫ווערטער אין די פוסקים וואס מיר לערנען שוין‬ ‫נאך פלעצער‪ .‬אויך אין פארשידענע היימישע‬ ‫צורה פונעם בית המקדש‪ ,‬ווערט דערמאנט דער‬ ‫הונדערטער יארן‪.‬‬ ‫בתי מדרשים זעט מען דעם סארט פענסטער‬ ‫לשון 'שקף'‪ .‬דער רד"ק שרייבט אז 'שקף' איז‬ ‫‪j‬‬ ‫העכער דעם טיר‪.‬‬ ‫מלשון השקפה‪ .‬דאס איז געווען א פענסטער‬ ‫דער זוהר הקדוש (פרשת בשלח) רעדט שוין‬ ‫העכער דעם טיר‪ ,‬אז ווען איינער קומט צום טיר‬ ‫מקדש מעט ‪ -‬נישט סתם‬ ‫פון דעם ענין‪ ,‬אז די חלונות פון א בית הכנסת‬ ‫און וויל אריינגיין‪ ,‬קען מען ארויסקוקן ווער עס‬ ‫שטייט אינדרויסן פאר מען עפנט‪ .‬מען האט‬ ‫א מליצה‬ ‫זאלן האבן א שייכות צו די חלונות פונעם בית‬ ‫המקדש‪ .‬און עס זענען דא באקאנטע מסורות‬ ‫געהאט א בענקל אדער א לייטער‪ ,‬מ'איז ארויף‪,‬‬ ‫ביי צדיקים‪ ,‬אז ווען מען האט געבויט בתי‬ ‫און מ'האט ארויסגעקוקט פונעם פענסטער‪.‬‬ ‫מדרשים האט מען פרובירט צו מאכן געוויסע‬ ‫דאס האט געוויזן אויף די חשיבות פונעם פלאץ‪,‬‬ ‫אבער דער עיקר וואס מען דארף מיטנעמען‬ ‫זאכן בדוגמת ירושלים און דעם בית המקדש‪.‬‬ ‫אז מען עפנט עס נישט גלייך פאר סיי וועמען‪.‬‬ ‫פון דעם אלעם‪ ,‬איז דאס חשיבות פון א בית‬ ‫הכנסת‪ .‬ווען חז"ל רופן אן א בית הכנסת 'מקדש‬ ‫איז גאר אינטערעסאנט צו זען‪ ,‬אז אינעם בית‬ ‫מען טרעפט שוין דעם ענין אין אבן עזרא‬ ‫מעט'‪ ,‬איז דאס נישט בלויז א שיינער מליצה‪,‬‬ ‫הכנסת פון רש"י'ס תקופה אין טרויש‪ ,‬זענען‬ ‫(שמות יב‪ ,‬ז) ביים לשון 'משקוף' ביי קרבן פסח‪ ,‬אז‬ ‫נאר די ראשונים האבן עס אזוי באטראכט אין‬ ‫ביי ביידע אלטע טירן נאך דא די סימנים פון די‬ ‫עס איז פארבינדן מיט דעם ענין פון קוקן פון אן‬ ‫פאקטישן מציאות‪ ,‬און אין פולן זין פון ווארט‪.‬‬ ‫פענסטער‪.‬‬ ‫עפענונג העכער דעם טיר‪.‬‬ ‫ס'איז אינטערעסאנט‪ ,‬אז דער אבן עזרא‬ ‫מען האט געבויט דעם בית הכנסת באופן‬ ‫‪j‬‬ ‫וואס זאל דערמאנען דעם בית המקדש‪ .‬מען‬ ‫האט געשריבן זיין חיבור אויף סדר שמות ווען‬ ‫האט עס געבויט אלס דער העכסטער בנין אין‬ ‫פארוואס מאכט מען א‬ ‫ער איז געווען אין פראנקרייך‪ ,‬און ער שרייבט‬ ‫דארט‪ ,‬אז אין די לענדער פון אייראפע איז נישט‬ ‫בית הכנסת בדוגמת בית‬ ‫שטאט; געשטעלט אין צענטער פון ישוב‪ ,‬און‬ ‫אריינגעלייגט פענסטערס און אנדערע צורות‬ ‫איינגעפירט צו מאכן אזעלכע פענסטער העכער‬ ‫וואס זאלן דערמאנען פונעם בית המקדש‪.‬‬ ‫המקדש?‬ ‫די טירן‪ .‬איז דא א שאלה‪ :‬אויב די אלגעמיינע‬ ‫בניינים אין פראנקרייך זענען נישט געבויט‬ ‫א מענטש וואס פארשטייט‪ ,‬אז דער בית‬ ‫געווארן אזוי‪ ,‬פארוואס האט דער אור‪-‬אלטער‬ ‫הכנסת איז א מעין פונעם בית המקדש ‪ -‬פירט‬ ‫די דריי זאכן וואס מיר האבן ביז יעצט געזען‬ ‫בית הכנסת אין טרויש יא געהאט אזא צורה ‪-‬‬ ‫זיך אנדערש‪ ,‬ער דאווענט אנדערש‪ ,‬ער רעדט‬ ‫האבן אלע איין שורש‪ )1 :‬דער בית הכנסת זאל‬ ‫און ביי ביידע טירן?‬ ‫אנדערש‪ ,‬ער באטראכט דעם מקום אנדערש‪.‬‬ ‫זיין העכער‪ )2 .‬דער בית הכנסת זאל זיין אין‬ ‫זעט אויס‪ ,‬אז דאס איז נישט סתם געווען די‬ ‫און דורכדעם וואס מען וועט מחשיב זיין די‬ ‫צענטער פונעם ישוב‪ )3 .‬און מען מאכט געוויסע‬ ‫ארטיגע ארכיטעקטור‪ ,‬נאר מען האט דירעקט‬ ‫מקדשי מעט‪ ,‬וועלן מיר זוכה זיין אז מען זאל‬ ‫פרטים אינעם בנין בדוגמת בית המקדש‪.‬‬ ‫געוואלט נאכמאכן די אלטע אידישע צורה‬ ‫שוין אויפבויען דעם מקדש הגדול‪ ,‬לרומם בית‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫אלקינו‪ ,‬בביאת גואל צדק במהרה בימינו אמן‪.‬‬ ‫פארוואס?‬ ‫פונעם בית המקדש‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי שמעון סופר‬ ‫אויף פארשידענע אור‪-‬אלטע שילדערונגען‬ ‫פון קראקא‪ ,‬דער זון פונעם‬ ‫פונעם בית המקדש‪ ,‬זעט מען דעם ענין פון א‬ ‫חתם סופר‪ ,‬איז מאריך דערין‬ ‫טיר מיט א רינדעכיגע פענסטער העכער דעם‬ ‫אנהייב ספר מכתב סופר‪,‬‬ ‫טיר‪ .‬אויף 'מטבעות' פון דער תקופה ארום‬ ‫אינעם קונטרס 'מקדש‬ ‫דעם חורבן בית שני‪ ,‬טרעפט מען אויך ענליכע‬ ‫מעט'‪ .‬ער שרייבט דארט‬ ‫צורות‪ ,‬און מען קען זען אז דער מנהג האט זיך‬ ‫איבער דעם ענין אז די צורה‬ ‫שפעטער איבערגע'חזר'ט אין פארשידענע‬ ‫פון א בית הכנסת זאל זיין‬ ‫אור‪-‬אלטע בתי כנסיות וואס זענען נאך געבליבן‬ ‫בדומה צום בית המקדש‪.‬‬ ‫מימי חז"ל אין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫די גרעסטע תועלת דערפון‬ ‫אין פראנקרייך אליין איז דא אן אלטע בילד‬ ‫איז‪ ,‬אז דער בית הכנסת זאל‬ ‫פון א בית הכנסת אין 'ארלעאן'‪ ,‬וואס האט די‬ ‫אונז דערמאנען דעם בית‬ ‫זעלבע צורה‪ .‬מען טרעפט עס אויך אין אנדערע‬ ‫תלמידי ישיבת וויזשניץ‪-‬לאנדאן‪ ,‬אויפן בית החיים אין טרויש‪ ,‬כ''ט‬ ‫המקדש‪.‬‬ ‫אלטע שולן ‪ -‬אין מארסיי‪ ,‬זאלצבורג‪ ,‬ביים‬ ‫תמוז תשפ''ו‪ ,‬וואו רש"י הק' איז ווארשיינליך נטמן געווארן‬ ‫מ'קומט אריין אין בית‬ ‫מהר"ם מרוטנבורג'ס שול‪ ,‬אין טאלעדא און‬ ‫אכ‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫אכ‬ ‫ה ו ֹשׁ ַ ע‬ ‫בס״ד‬ ‫בעמדינו ערב שמחתינו‪ ,‬יע‬ ‫קדם קהלות הקודש בקר‬ ‫יותר מ׳‪0‬‬ ‫בתי מד‬ ‫וקהלות הקודש מכל קצ‬ ‫ל ְמַ ע ַ ן ִר ב‬ ‫״רבוא רבבו‬ ‫הכוללים עמהם תחת כנפיהם‬ ‫שבטי י‪-‬ה עדות לישראל‬ ‫ְק ִהלּוֹת רְשׁ ו‬ ‫אשר באש קודש להבת שלהבת נרשמו בחפ‬ ‫מבצע הק׳ ״מי‬ ‫ל ה ת ח ז ק ב ק ד ו ש ת ה ת פ ל ה ו ע ״ י ז ה ז ו כ י ם ל ה כ נ ס ל"גור‬ ‫אשריכם שומרי‬ ‫אשריכם מקדשי שם שמים!‬ ‫ת י מָ ה ‪ ,‬ו ּתְ ז ַכ ֵ ּ נ ו ּ ל ֵי שׁ ֵ‬ ‫ו ְ ֵת י ט ִ י ב ל ָנ ו ּ ַה חֲ ִ‬ ‫ל ְ מַ ע ַ ן ַח ס ְ ָד ּ ך ְ! ל‬ ‫הרב יואל לא‬ ‫ורבוא רבבות ירננו בקול קד‬ ‫שר הצדקה • עמוד הח‬ ‫גדול הבונים בדורינו לתור‬ ‫מייסד ומחולל ופטרון ״‬ ‫אשר בנוסף לכל פּעולותיו להגדיל כח ה‬ ‫בנדבת ״המיליאן״ כדי לזכות את יש‬ ‫הוד והדר פעולתו‪ ,‬לעד עומדת זכותו‪ ,‬רבבות‬ ‫ע נָ א‬ ‫עלה ויבוא מיטב איחולינו‪,‬‬ ‫רב כל בית ישראל אחינו‬ ‫׳‪2,000‬‬ ‫דרשים‬ ‫צוי תבל בתי מקדש מעט‬ ‫ּו ֹא ִר ב ְ בָ ן‬ ‫בכל קצוי תבל‪ ,‬בארץ ובגולה‪,‬‬ ‫מסוף העולם ועד סופו‬ ‫ישראל״‬ ‫ָ‬ ‫ות‬ ‫וּמִים בִ ּ ְׁשמֶך‬ ‫פץ לב להגדיל כח התפלה ולהאדירה בקרב‬ ‫יליאן קבלות״‬ ‫רל המיליאן האדיר" להרם כבוד בית ה׳‬ ‫אין לשער גודל זכותכם!‬ ‫משמרת הקודש!‬ ‫ב י ָ מ ִ י ם רַ ב ִ ּ י ם בַ ּ ע ֲב ו ֹ ָד ֶת ך ָ ו ּב ְי ִ ְר אָ ֶת ך ָ !‬ ‫ל ְ מַ ע ַ ן צִ ְד ָק ָת ך ְ!‬ ‫אנדא שליט״א‬ ‫ד ם ה ּפ ר נ ס ה ג ד ו ל ק צ י ן ו ש ו ע‬ ‫חסד • אביר המעשים‬ ‫רה עבודה וגמילות חסדים‬ ‫״קרן תוספות יום טוב״‬ ‫העבודה שבלב זו תפלה‪ ,‬הפליא לעשות‬ ‫שראל ולרומם כבוד התפלה ובית ה׳!‬ ‫ישראל מכירים טובתו‪ ,‬ומתפּללים להצלחתו!‬ ‫ּוַמַה ָּנִָעִים ּגֹוָרָ ֵלֵנ"ּו‬ ‫ַאְׁשְָרֵ ינּו ַמַה ּטֹוב ֶֶחֵלְֵקֵנּו‬ ‫גורל‬ ‫ווען דער‬ ‫ַ‬ ‫פַאלט‬ ‫מיליאן‬ ‫וואס איז באמת א גורל? א פשוט'ער‬ ‫צופאל‪ ,‬א הלכה'דיגער הכרעה‪ ,‬אדער א‬ ‫דאלער‬ ‫לקראת דעם‬ ‫ספעציעלע‬ ‫סימן פון הימל? די מיסטעריעזע וועלט פון‬ ‫גראנדיעזן גורל‬ ‫ארטיקל אין‬ ‫דורך 'קרן תוס'‬ ‫ליכט פונעם‬ ‫גורלות || פון יהושע בן נון ביז פסקי הלכה‪,‬‬ ‫יו"ט'‪ ,‬לאמיר זיך‬ ‫גורל‬ ‫היסטארישע דראמעס‪ ,‬און גורל הגר"א‬ ‫ג‬ ‫היסטארישן‬ ‫אביסל פארטיפן‪:‬‬ ‫שמעון יואל קליין‬ ‫א כתב‪-‬יד אין לאנדאן‬ ‫ער נאמען 'גורל הגר"א איז אזוי‬ ‫באקאנט‪ ,‬אז מ'קען מיינען אז מיר האבן‬ ‫א מסודר'דיגן נוסח‪ ,‬וואס קומט דירעקט‬ ‫ד‬ ‫גורל הגר"א‬ ‫פונעם גאונ'ס בית המדרש אין ווילנא‪ .‬אבער‬ ‫אין דער ווירקליכקייט איז די מעשה פיל מער‬ ‫לקראת דעם גראנדיעזן גורל דורך קרן תוס' יו"ט‪,‬‬ ‫קאמפליצירט‪.‬‬ ‫לאמיר אריינשפרינגען אינעם דריטן מאמר‪ :‬דאס‬ ‫אינעם ספר 'הגאון החסיד מווילנא'‪ ,‬פון דער‬ ‫ספר וואס עפנט זיך פלוצלינג‪ ,‬די פסוקים וואס האבן‬ ‫בארימטער חוקר און היסטאריקער ר' בצלאל‬ ‫גע'פסק'נט ביי שווערע זמנים אונטער שאטן פון געפאר‬ ‫לאנדוי‪ ,‬ווערט געברענגט א מסורה איבערן 'גורל‬ ‫‪ -‬און דער גרויסער מיסטעריע‪ :‬האט דער באקאנטער‬ ‫הגר"א'‪ ,‬צוזאמען מיט א בילד פון א כתב‪-‬יד וואס‬ ‫האט זיך געפונען אין דער 'גאסטער קאלעקשאן'‬ ‫'גורל הגר"א' בכלל א שייכות צום ווילנער גאון?‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫אינעם בריטישן מוזעאום‪ ,‬און געפינט זיך היינט‬ ‫אין דער בריטישער ביבליאטעק‪ .‬אינעם כתב‪-‬יד‬ ‫ווערט אויסגעשטעלט אויף א מסודר'דיגן אופן‬ ‫פונקטליך וויאזוי מ'דארף דורכפירן דעם גורל‪.‬‬ ‫לויט ווי עס שטייט אין דעם כתב‪-‬יד פון די‬ ‫יים גרויסארטיגן 'מיליאן דאלער גורל' דורך 'קרן תוספות יו"ט'‪ ,‬קומט דער מינוט ווען א‬ ‫האנט שטרעקט זיך אויס צום גורל‪-‬קעסטל און ציהט ארויס א געווינער פונעם שאכטל‪ ,‬און‬ ‫דא ענדיגן זיך אלע ספיקות‪.‬‬ ‫עס איז אבער דא דער באקאנטער 'גורל הגר"א'‪ ,‬וואס דארט פאסירט כמעט דאס פארקערטע‪.‬‬ ‫ב‬ ‫גאסטער קאלעקשאן‪ ,‬דארף מען נעמען א‬ ‫מ'נעמט א ספר אין די האנט‪ ,‬מ'עפנט דאס אויף‪ ,‬און מ'הייבט אן ציילן‪ :‬בלעטער‪ ,‬שורות‪,‬‬ ‫חומש וואס איז גוט מוגה‪ ,‬אן קיין תרגום אדער‬ ‫ווערטער‪ .‬צום סוף קומט מען אן צו איין פסוק ‪ -‬און דא הייבט זיך ערשט אן די שווערע ארבעט‪ ,‬צו‬ ‫פארשטיין וואס דער פסוק מיינט‪ ,‬און וואס מ'זאגט אונז פון הימל‪.‬‬ ‫הפטורות‪ .‬מ'לייגט דעם קליינעם פינגער פון די‬ ‫רעכטע האנט אויף די ווערטער 'זה ספר תולדות‬ ‫דורכאויס די דורות זענען פארציילט געווארן וואונדערליכע מעשיות איבער דעם גורל הגר"א‪.‬‬ ‫גדולי התורה זענען געשטאנען פאר פארשלאסענע וועגן‪ ,‬מלחמות‪ ,‬גרעניצן‪ ,‬און גאר שווערע‬ ‫אדם' אין פרשת בראשית‪ ,‬און דעם לינקן‬ ‫שאלות אן קיין פשוט'ע תירוצים ‪ -‬און זיי האבן געעפנט א ספר צו טרעפן א הכרעה און א קלארקייט‪.‬‬ ‫קליינעם פינגער לייגט מען אויף די ווערטער‬ ‫לאמיר א רגע נעמען א טריט פאראויס‪ ,‬און נאך איידער מיר גייען צו צו די אלע מעשיות‪ ,‬ווארט‬ ‫'לעיני כל ישראל' ביים סוף פונעם חומש‪.‬‬ ‫אונז אפ א גרויסע איבערראשונג‪ :‬ס'איז גאר מעגליך אז דער 'גורל הגר"א' שטאמט בכלל נישט‬ ‫נאכדעם עפנט מען אויף דעם ספר אן קיין‬ ‫פונעם ווילנער גאון אליין (וואס אגב‪ ,‬זיין יומא דהילולא קדישא געפאלט אום חול המועד סוכות‪ ,‬י"ט תשרי)‪.‬‬ ‫ספעציעלע כוונה צו א געוויסן פלאץ‪ .‬פון דארט‬ ‫און ווייטער הייבט מען אן צו ציילן‪ :‬פון וואו‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫דכ‬ ‫דכ‬ ‫דכ‬ ‫צוזאמצושטעלן די נעמען וואס ווערן דערמאנט‬ ‫באציהט זיך נישט אויף איין פשוט'ע פעולה וואס‬ ‫מ'האט געעפנט‪ ,‬ציילט מען זיבן עמודים ‪ -‬זייטן‪.‬‬ ‫אין צוזאמענהאנג פון דעם סארט גורל‪ ,‬זעט מען‬ ‫יעדער טוט אייניג‪ ,‬און איז אפגעמאכט ביי יעדן‪.‬‬ ‫אויפן אכטן עמוד‪ ,‬וואס איז די צווייטע זייט פונעם‬ ‫אז אירע שפורן הייבן זיך בכלל נישט אן אין ווילנא‪.‬‬ ‫צוזאמען מיט די אנדערע צוויי נוסחאות‪ ,‬איז דא‬ ‫פערטן בלאט‪ ,‬ציילט מען זיבן שורות‪.‬‬ ‫איינע פון די נעמען איז דער הייליגער מקובל‬ ‫נאך א וועג וואס ווערט איבערגעגעבן בשם דער‬ ‫אויף די אכטע שורה ציילט מען זיבן ווערטער‪,‬‬ ‫רבי חיים וויטאל זצ"ל‪ ,‬דער גרויסער תלמיד פונעם‬ ‫כהן הגדול מאחיו‪ ,‬דער הייליגער חפץ חיים זכר‬ ‫דעמאלס קוקט מען אריין אינעם ענין וואס שטייט‬ ‫אר"י הקדוש‪ ,‬וואס איז נפטר געווארן שוין אין יאר‬ ‫צדיק לברכה‪ .‬לויט דעם מסורה‪ ,‬פאר מ'הייבט אן‬ ‫דארט געשריבן‪ ,‬און מ'דארף 'מדמה זיין מילתא‬ ‫ש"פ‪ .‬עס איז פארהאן א נוסח אונטערן נאמען‬ ‫דעם גורל‪ ,‬זאגט מען דעם פסוק אין תהלים‪' :‬ה'‬ ‫למילתא' ‪ -‬נוצן דעם אייגענעם לאגיק‪ ,‬און פרובירן‬ ‫'גורל קודש של רבי חיים וויטאל'‪.‬‬ ‫מנת חלקי וכוסי אתה תומיך גורלי'‪.‬‬ ‫צו פארגלייכן איין זאך צו די אנדערע‪ ,‬און אזוי‬ ‫דאס אליין זאגט נאכנישט ווער עס האט‬ ‫דערנאך עפנט מען א חומש אויף סתם א פלאץ‪,‬‬ ‫ארויסדרינגען אן ענטפער‪.‬‬ ‫פארפאסט דעם נוסח‪ ,‬און ווען ער איז צום ערשטן‬ ‫מ'ציילט זיבן בלעטער‪ ,‬דערנאך זיבן עמודים‪,‬‬ ‫דאס מיינט‪ ,‬אז דאס איז נישט סתם א זאך פון‬ ‫מאל אראפגעשריבן געווארן‪ .‬אבער עס נעמט אונז‬ ‫און דערנאך זיבן פסוקים‪ .‬דער אכטער פסוק‬ ‫עפענען א חומש און זען וואס ס'קומט אויס‪ ,‬נאר‬ ‫צוריק צו דער וועלט פון די ספרדישע מקובלים‪,‬‬ ‫וואס מ'קומט אן‪ ,‬דארט ליגט דער ענטפער אויף‬ ‫עס איז דא א סדר הדברים‪ ,‬און עס ליגט אויך אן‬ ‫פילע יארן איידער דער גורל איז באקאנט געווארן‬ ‫די שאלה וואס מ'זוכט‪ .‬דער דאזיגער אופן איז‬ ‫אחריות אויפן מענטש מפרש צו זיין‪ ,‬און ריכטיג‬ ‫אלס 'גורל הגר"א'‪.‬‬ ‫פיל פשוט'ער ווי די לענגערע מהלך וואס ווערט‬ ‫אפטייטשן דאס וואס מ'האט געפונען‪.‬‬ ‫אבער מיר זענען נאכנישט פארטיג‪ .‬עס קומט‬ ‫נאכגעזאגט בשם רבי אליהו לאפיאן‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫נאך א מקור שוין עטליכע יאר שפעטער‪ ,‬פון הגאון‬ ‫עס איז אויך אנדערש פונעם נוסח וואס מ'געפינט‬ ‫רבי שאול שמואל סרירו זצ"ל פון פעז‪ ,‬איינער פון‬ ‫אינעם 'גאסטער' כתב יד‪ .‬ביידע זענען ענליך‪ ,‬אבער‬ ‫רבי אליהו לאפיאנ'ס גורל‬ ‫די גרויסע חכמים פון מאראקא‪ ,‬וואס איז נפטר‬ ‫פארט נישט די זעלבע‪ :‬אינעם גאסטער כתב יד‬ ‫און דא הייבן זאכן אן צו פארפלאנטערן אביסל‪.‬‬ ‫געווארן אין יאר תט"ו‪ .‬אין זיין טאג‪-‬בוך ווערט‬ ‫רעדט מען פון נוצן די פינף חומשי תורה‪ ,‬מ'לייגט‬ ‫דערמאנט אז ער האט אליין געמאכט אזא סארט‬ ‫די צוויי קליינע פינגערס ביים אנהייב און ביים סוף‬ ‫עס איז פארהאן נאך א ווערסיע פונעם גורל‪,‬‬ ‫גורל נאך די רדיפות וואס ער איז דורכגעגאנגען‪.‬‬ ‫פונעם חומש‪ ,‬מ'עפנט עס אויף אומגערישט‪ ,‬און‬ ‫וואס ווערט נאכגעברענגט בשם הגאון רבי אליהו‬ ‫מ'ציילט עמודים‪ ,‬שורות און ווערטער‪.‬‬ ‫לאפיאן זצ"ל‪ ,‬און איז אפגעשריבן געווארן דורך‬ ‫דא האבן מיר שוין א חכם פון א פריערדיגער‬ ‫איינער פון זיינע נאנטע תלמידים‪ ,‬וועלכע איז פיל‬ ‫תקופה‪ ,‬וואס האט למעשה פאקטיש גענוצט דעם‬ ‫ווייטער די נוסח וואס ווערט איבערגעגעבן בשם‬ ‫לענגער און מער קאמפליצירט‪.‬‬ ‫גורל‪ .‬און עס איז וויכטיג צו באטאנען‪ ,‬אז רבי שאול‬ ‫דעם חפץ חיים‪ ,‬רעכנט נישט אריין דעם סדר פון‬ ‫שמואל סרירו האט געלעבט און געווירקט מיט‬ ‫לייגן די פינגערס‪ .‬דא עפנט מען א חומש‪ ,‬מ'ציילט‬ ‫לויט דעם נוסח‪ ,‬ניצט מען א גאנצע תנ"ך‪ .‬קודם‬ ‫ארום פינף און זעכציג יאר איידער דער ווילנער‬ ‫בלעטער‪ ,‬עמודים און פסוקים ‪ -‬און דער אכטער‬ ‫דאווענט מען אז די תשובה זאל זיין ריכטיג‪ ,‬און‬ ‫גאון איז געבוירן געווארן‪ .‬דאס הייסט אז די‬ ‫פסוק איז דער וואס פארנעמט דעם צענטראלן‬ ‫דערנאך ציילט מען זיבן גרופעס בלעטער‪ ,‬זיבן‬ ‫ספרדישע חכמים און מקובלים האבן זיך באנוצט‬ ‫פלאץ‪.‬‬ ‫בלעטער‪ ,‬זיבן עמודים‪ ,‬זיבן פסוקים‪ ,‬זיבן שורות‪,‬‬ ‫מיט אט‪-‬דעם גורל‪ ,‬נאך איידער דער נאמען 'גורל‬ ‫זיבן ווערטער‪ ,‬און זיבן אותיות‪ .‬פונעם אות וואס‬ ‫אזוי ארום זעט מען שוין ביי דעם שטאפל קלאר‪,‬‬ ‫קומט ארויס‪ ,‬זוכט מען א פסוק וואס הייבט זיך אן‬ ‫הגר"א' איז געווארן א מושג‪.‬‬ ‫אז ס'איז נישט דא קיין איין איינציגע קלארע‬ ‫מיט דעם אות‪ ,‬און דאס דינט אלס די תשובה אויף‬ ‫און דא קומט א דריטער נאמען‪ :‬הגאון המקובל‬ ‫מהלך וואס מ'רופט 'גורל הגר"א'‪ ,‬נאר ס'זענען‬ ‫די שאלה‪.‬‬ ‫רבי אליהו הכהן האתמרי זצ"ל פון איזמיר‪ ,‬וואס‬ ‫דא עטליכע פארשידענע מסורות‪ ,‬וואס זענען‬ ‫האט געלעבט אין איזמיר‪ ,‬און איז געווען א‬ ‫אבער נאך בעפארן אויסרעכענען דעם סדר‬ ‫איבערגעגעבן געווארן אונטערן זעלבן נאמען‪.‬‬ ‫גרויסער מחבר און מקובל; צווישן זיינע באקאנטע‬ ‫וויאזוי מען פירט דורך דעם גורל‪ ,‬ווערן דארט‬ ‫ספרים זענען 'שבט מוסר' און 'מדרש תלפיות'‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫דערמאנט צוויי תנאים‪ ,‬וואס זענען אפשר נאך‬ ‫ער איז שוין פון א שפעטערער תקופה‪ ,‬און איז‬ ‫וויכטיגער ווי דאס גאנצע ציילן‪:‬‬ ‫פאקטיש אוועק פון דער וועלט ווען דער ווילנער‬ ‫וואס האט עס מיטן ווילנער‬ ‫א'‪ :‬מען זאל נאר ניצן דעם גורל‪ ,‬ווען מיטן שכל‬ ‫גאון איז נאך געווען א קינד פון ניין יאר אלט‪.‬‬ ‫גאון?‬ ‫איז נישט שייך צו באשליסן‪ ,‬וויבאלד עס זענען‬ ‫און דווקא ביי אים איז אויפגעקומען אן‬ ‫אלזא‪ ,‬פון וואו קומט בכלל דער נאמען? וואס‬ ‫דא סברות פאר ביידע זייטן‪ ,‬און ביידע וועגן זענען‬ ‫אויסגעהאלטן על פי הלכה‪.‬‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫אינטערעסאנטע השערה‪ .‬עס זענען דא וואס‬ ‫איז טאקע דער שייכות צווישן דעם ווילנער גאון‬ ‫האבן געוואלט זאגן‪ ,‬אז דער גורל איז פארשפרייט‬ ‫און דעם גורל?‬ ‫ב'‪ :‬דער מענטש מוז זיך פארדעם אונטערנעמען‪,‬‬ ‫געווארן דורך רבי אליהו האתמרי ‪ -‬און אז ערגעץ‬ ‫די פראגע האט שטארק געעגבערט דעם מחבר‬ ‫אז ער וועט פאלגן און טון פונקטליך אזויווי דער‬ ‫אינעם וועג‪ ,‬ווען די מסורה איז איבערגעגאנגען‬ ‫פונעם ספר 'הגאון החסיד מווילנא' ‪ -‬ר' בצלאל‬ ‫גורל וועט אויסקומען‪.‬‬ ‫פון דור צו דור‪ ,‬איז דער נאמען 'רבי אליהו'‬ ‫לאנדוי ‪ -‬וואס האט שטודירט דאס לעבן און‬ ‫אין דעם נוסח ווערט זייער קלאר‬ ‫צוזאמגעמישט געווארן מיטן מערסט בארימטן‬ ‫שאפן פונעם ווילנער גאון ביזן לעצטן דעטאל‪ ,‬און‬ ‫ארויסגעברענגט‪ ,‬אז דער גורל איז נישט געמאכט‬ ‫רבי אליהו אין דער אשכנזישער וועלט‪ :‬רבינו‬ ‫ער קומט צום אויספיר‪ ,‬אז כאטש דער גורל איז‬ ‫צו בעטן ברכות אדער ישועות‪ ,‬און אז נישט יעדער‬ ‫אליהו‪ ,‬דער ווילנא גאון‪.‬‬ ‫ברייט‪-‬באקאנט אלס 'דער גורל הגר"א'‪ ,‬טרעפט‬ ‫איינער זאל דאס אליין טון‪ ,‬און אפילו טייל פון‬ ‫איז דאס טאקע אזוי געשען? מיר ווייסן נישט‪.‬‬ ‫מען אבער נישט קיין שום קלארע דערמאנונג‬ ‫די גרעסטע תלמידי חכמים פלעגן זיך ווענדן‬ ‫דאס איז א השערה‪ ,‬נישט קיין אויפגעוויזענע‬ ‫דערפון אין די כתבים פונעם גר"א אדער ביי זיינע‬ ‫צו אנדערע גדולי ישראל‪ ,‬וואס זענען געווען‬ ‫פאקט‪ .‬אבער ווען מ'לייגט אלע שטיקלעך אויפן‬ ‫תלמידים‪ .‬נאכמער פון דעם‪ ,‬מ'ווייסט נישט פון‬ ‫באטראכט אלס מומחים אינעם ענין פון פירן דעם‬ ‫טיש‪ ,‬זעט מען פארוואס ר' בצלאל לאנדוי האט‬ ‫קיין שום תלמיד פונעם גר"א וואס זאל דאס האבן‬ ‫גורל (סדר גורל הגר"א‪ ,‬בשם רבי אליהו לאפיאן)‪.‬‬ ‫געהאט א סיבה צו פרעגן שווערע שאלות אויפן‬ ‫גענוצט ביז די צייטן פונעם חפץ חיים!‬ ‫באקאנטן יחוס‪.‬‬ ‫און דא ווערט די מיסטעריע פיל מער‬ ‫דער גורל פונעם חפץ חיים‬ ‫דאס מיינט נישט אז דער גר"א האט טאקע‬ ‫אינטערעסאנט‪ ,‬ווייל ווען מ'הייבט אן‬ ‫עס איז אצינד קלאר‪ ,‬אז דער מושג 'גורל הגר"א'‬ ‫הכ‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫הכ‬ ‫מען האט דאס פאקטיש שוין גענוצט אלס א מיטל‬ ‫האבן געהאט זייערע אייגענע סיסטעמען‪ ,‬זייערע‬ ‫אין די צייטן פון חז"ל‪.‬‬ ‫אייגענע 'בתים'‪ ,‬און זייערע אייגענע אופנים וויאזוי‬ ‫אין מסכת חולין (צה‪ ):‬פארציילט די גמרא‪:‬‬ ‫צו קומען צו אן ענטפער‪.‬‬ ‫'שמואל בדיק בספרא‪ ,‬רבי יוחנן בדיק בינוקא'‪.‬‬ ‫דער 'גורל החול' וואס ווערט באשריבן אין‬ ‫שמואל פלעגט 'בודק זיין אינעם ספר'‪ ,‬און רבי‬ ‫איינע פון די כתבי יד‪ ,‬האט אפילו צענדליגער‬ ‫יוחנן פלעגט פרעגן א קינד וועלכער פסוק ער‬ ‫באזונדערע 'בתים'‪ ,‬און דער קאטאלאג פונעם‬ ‫לערנט‪.‬‬ ‫ארכיוו פארגלייכט אים מיט נאך אן ענליכן כתב‪-‬‬ ‫די גמרא דערציילט דארט ווייטער א מעשה‪ ,‬אז‬ ‫יד וואס געפינט זיך אין פירענצע‪ .‬עס איז א‬ ‫רבי יוחנן האט זיך געוואלט ארויסלאזן אויפן וועג‬ ‫קאמפליצירטער וועג וויאזוי מען פירט דורך דעם‬ ‫כדי צו טרעפן שמואל‪ .‬פאר ער איז געגאנגען‪ ,‬האט‬ ‫גורל‪ ,‬און עס פארלאנגט זיך א גאנצער ספר דאס‬ ‫ער געבעטן א קינד‪' :‬פסוק לי פסוקך' ‪ -‬זאג מיר‬ ‫מסביר צו זיין‪.‬‬ ‫דעם פסוק וואס דו לערנסט יעצט‪ .‬דאס קינד האט‬ ‫אויך דער ספר 'גורלות אחיתופל' איז נישט‬ ‫אים געענטפערט מיט די ווערטער‪' :‬ושמואל מת'‬ ‫סתם א נאמען פון אן אומבאקאנטן חיבור‪ .‬אין‬ ‫(שמואל א' כח‪ ,‬ג)‪ .‬רבי יוחנן האט דאס גענומען אלס א‬ ‫די קאטאלאגן פון די ארכיוון געפינען זיך עטליכע‬ ‫סימן און איז נישט ארויסגעפארן‪.‬‬ ‫פארשידענע כתבי יד אונטער דעם נאמען‪ ,‬פון‬ ‫די גמרא לייגט אבער צו‪ ,‬אז שמואל איז דעמאלס‬ ‫באזונדערע זאמלונגען‪ .‬ביי טייל פון די כתבי יד‬ ‫נאך בכלל נישט נפטר געווארן; דער פסוק איז אים‬ ‫ווערט דער חיבור אפילו צוגעשריבן צו אחיתופל‬ ‫נאר געקומען‪ ,‬כדי ער זאל זיך נישט מטריח זיין‬ ‫הגילוני‪ ,‬דער בארימטער עצה‪-‬געבער אין די צייטן‬ ‫אן אנגעבליכען בילד פונעם ווילנא גאון זצ"ל‬ ‫אויף דער נסיעה‪ .‬און דאס איז א וויכטיגער שטיקל‬ ‫פון דוד המלך‪.‬‬ ‫אין אונזער מעשה‪ ,‬ווייל דא רעדט מען נאכנישט‬ ‫גארנישט געהאט מיט דעם‪ ,‬אבער עס מיינט‪,‬‬ ‫און דאס גיבט אונז א נייער בליק אויף דער‬ ‫פון קיין 'גורל הגר"א'‪ ,‬אבער מען זעט דעם יסוד‪:‬‬ ‫אז היסטאריש האבן מיר נישט קיין קלארע‬ ‫גאנצער פראגע‪ .‬ווי עס זעט זיך אויס‪ ,‬האט‬ ‫א מענטש שטייט פאר א ספק‪ ,‬און א פסוק וואס‬ ‫ענטפער וואס דער נאמען דארף צו מיינען‪ .‬אבער‬ ‫דורכאויס די דורות עקזיסטירט א ברייטערע וועלט‬ ‫קומט אים פאר די אויגן אדער אין מויל פון א קינד‬ ‫דער נאמען פונעם גורל איז פארבליבן אלס 'גורל‬ ‫פון 'ספרי גורלות' ‪ -‬אזעלכע חיבורים וואס האבן‬ ‫ווערט פאר אים א סימן‪.‬‬ ‫הגר"א'‪ ,‬כאטש דער וועג וויאזוי ער האט באקומען‬ ‫פרובירט אויף פארשידענע וועגן ארויסצוברענגען‬ ‫און דער ענין איז שפעטער טאקע אריינגעקומען‬ ‫דעם נאמען‪ ,‬איז נאכאלץ א מיסטעריע‪.‬‬ ‫א סימן אדער אן ענטפער‪.‬‬ ‫אין די ספרי הלכה‪ .‬דער טור ברענגט (יורה דעה‪ ,‬סי'‬ ‫דווקא אויף דעם הינטערגרונט ווערט דער גורל‬ ‫‪j‬‬ ‫קעט)‪ ,‬אז מ'קען פרעגן א קינד 'פסוק לי פסוקך'‪ ,‬און‬ ‫זיך פרייען ווען דער פסוק איז א גוטער סימן‪ .‬דאס‬ ‫הגר"א מער אינטערעסאנט‪ .‬אנשטאט א פארטיגע‬ ‫מיינט נישט אז יעדער פסוק ווערט א נבואה‪ .‬אבער‬ ‫טאוועל מיט צייכענונגען אדער א באזונדערע‬ ‫מער ווי איין ספר גורלות‬ ‫עס ווייזט אז דער געדאנק פון נעמען א פסוק אלס‬ ‫סיסטעם פון 'בתים'‪ ,‬שטייט דא אין צענטער דער‬ ‫דער אמת איז‪ ,‬אז מען קען ווען מאכן דאס בילד‬ ‫א סימן אדער רמז‪ ,‬איז נישט א נייע המצאה פון‬ ‫חומש אדער תנ"ך אליין‪ ,‬און דער רעזולטאט איז‬ ‫נאך אביסל ברייטער‪ ,‬ווייל ווען מ'קוקט אריין אין‬ ‫די לעצטע דורות‪ ,‬נאר זיין שורש געפינט זיך שוין‬ ‫א פסוק וואס דארף זיך צוזאמשטעלן מיט דער‬ ‫די אלטע אידישע כתבי ידות‪ ,‬זעט מען אז 'גורל‬ ‫אין חז"ל‪.‬‬ ‫שאלה‪.‬‬ ‫הגר"א' איז בכלל נישט געווען דער איינציגער‬ ‫סארט גורל וואס איז איבערגעגעבן געווארן אין א‬ ‫‪j‬‬ ‫‪j‬‬ ‫באזונדערן ספר אדער כתב‪-‬יד‪.‬‬ ‫פרעגן אן עצה פון די תורה‬ ‫איז דאס בכלל מותר?‬ ‫עס געפינען זיך היינט פארשידענע אלטע כתבי‬ ‫ידות וואס טראגן נעמען ווי 'גורל החול'‪' ,‬גורלות‬ ‫און דא שווימט ארויף א הערליכע עובדא‪ ,‬וואס‬ ‫אפילו אויב דער מקור פון דעם גורל איז נאך‬ ‫אחיתופל'‪ ,‬און נאך אנדערע ספרי גורלות‪ .‬טייל פון‬ ‫ווייזט וויאזוי אזא 'עצה מן התורה' האט אויסגעזען‬ ‫פיל פריער פונעם ווילנער גאון‪ ,‬בלייבט נאכאלץ א‬ ‫זיי זענען איבערגעגעבן געווארן אונטער נעמען‬ ‫למעשה‪.‬‬ ‫שאלה‪ :‬מעג מען בכלל להלכה עפענען א ספר כדי‬ ‫פון גאר אלטע חכמים‪ ,‬אבער די קאטאלאגן פון‬ ‫צו באקומען א תשובה?‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫דער גאון רבי יאיר חיים בכרך זצ"ל האט‬ ‫די ארכיוון זענען זייער פארזיכטיג‪ ,‬און שרייבן ביי‬ ‫געענדיגט זיין גרויסן חיבור שו"ת‪ ,‬אבער איין זאך‬ ‫דער אמת איז אז אט‪-‬די שאלה איז פיל עלטער‬ ‫געוויסע פון די כתבי יד בלויז 'מיוחס לו' ‪ -‬נישט אז‬ ‫האט אים נאך געמוטשעט‪ :‬וויאזוי זאל דער ספר‬ ‫ווי דער גאנצער מושג פון גורל הגר"א‪ .‬אין חז"ל‬ ‫עס איז זיכער פון יענעם מחבר‪.‬‬ ‫הייסן?‬ ‫טרעפט שוין מען אן ענליכן געדאנק‪ .‬אין ילקוט‬ ‫ביי דעם 'גורל החול' למשל‪ ,‬געפינען מיר כתבי‬ ‫עס איז נישט געווען סתם א טעכנישע פראגע‬ ‫שמעוני אויף משלי (רמז תתקמד) שטייט דער לשון‪:‬‬ ‫יד וואס ווערן צוגעשריבן צום אבן עזרא‪ .‬אין אן‬ ‫וועלכן שיינעם נאמען צו דרוקן אויפן שער‪-‬‬ ‫'אם בקשת ליטול עצה מן התורה הוי נוטל' ‪ -‬אויב‬ ‫אנדערע כתב‪-‬יד ווערט דער גורל פארבינדן מיט‬ ‫בלאט‪ .‬רבי יאיר האט געוואלט אז דער נאמען זאל‬ ‫דו ווילסט נעמען אן עצה פון די תורה‪ ,‬דאן נעם‪.‬‬ ‫רבי יהודה אלחריזי‪ ,‬און אין דער הקדמה שטייט‪,‬‬ ‫טראגן א באדייט‪ ,‬און צווישן די זאכן וואס זענען‬ ‫דער מדרש פארבינדט דאס מיט די ווערטער פון‬ ‫אז מען האט אים געבעטן אז ער זאל אנטפלעקן‬ ‫אים געלעגן אויפן הארץ איז געווען דער זכר פון‬ ‫דוד המלך‪' :‬בפקודיך אשיחה'‪ ,‬אז דוד המלך האט‬ ‫דעם מסורה וויאזוי מען פירט אדורך אט‪-‬דעם‬ ‫זיין חשוב'ע באבע‪ ,‬מרת חוה ע"ה‪ ,‬וועלכע ער‬ ‫שוין אויפגעזוכט זיינע עצות אין די רייד פון די‬ ‫גורל‪ .‬דער זעלבער כתב‪-‬יד ענדיגט זיך מיטן נאמען‬ ‫שילדערט אלס אן אויסערגעווענליכע אשה בעלת‬ ‫הייליגע תורה‪.‬‬ ‫'ספר מאזני החכמה'‪.‬‬ ‫תורה און חכמה‪' ,‬יחידה במינה בדורה בתורה'‪,‬‬ ‫אלזא‪ ,‬דער עצם יסוד איז קלאר‪ :‬די תורה איז‬ ‫אבער צו זיין קלאר‪ ,‬דאס איז שוין א גאנץ‬ ‫און ער ברענגט דארט אירע ידיעות אין מדרש‪,‬‬ ‫נישט בלויז א ספר וואס מען לערנט‪ ,‬נאר אויך א‬ ‫אנדערע סארט וועלט ווי דער גורל הגר"א‪ .‬דא‬ ‫פירושים און אנדערע ספרים‪.‬‬ ‫מקור פון עצה און הדרכה פארן מענטש‪ .‬און עס‬ ‫רעדט מען נישט פון עפענען א חומש‪ ,‬ציילן‬ ‫אבער וועלכן נאמען זאל ער למעשה‬ ‫איז נישט בלויז געזאגט געווארן אין טעאריע‪ ,‬נאר‬ ‫עמודים‪ ,‬און אנקומען צו א פסוק‪ .‬די כתבי יד‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫וכ‬ ‫וכ‬ ‫וכ‬ ‫די מעשה ווערט געברענגט אין די ספרים וואס‬ ‫פלעגט ער זאגן דעם פסוק‪' :‬ה' מנת חלקי וכוסי‪,‬‬ ‫אויסקלויבן? פונקט דעמאלס ‪ -‬ווערט געברענגט‬ ‫שילדערן דעם חיד"א'ס תולדות און הנהגות‪ ,‬און‬ ‫אתה תומיך גורלי'‪.‬‬ ‫בשם דעם חתם סופר ‪ -‬האט רבי יאיר עולה‬ ‫דער ספר 'גורל הצדיקים' ברענגט עס אלס נאך‬ ‫אבער ער האט געוואלט וויסן צי אזא וועג איז‬ ‫געווען לתורה‪ ,‬און ביים ליינען האט זיך געהערט‬ ‫א ביישפיל‪ ,‬אז ביים חיד"א געפינען מיר למעשה‬ ‫טאקע אויסגעהאלטן‪ ,‬האט ער געפרעגט דעם חזון‬ ‫דער פסוק‪' :‬וילך יאיר בן מנשה וילכד את חותיהם‪,‬‬ ‫ווי ער האט זיך פאקטיש באנוצט מיטן דורכפירן‬ ‫איש זצ"ל צי מען מעג אזוי טון‪ .‬דער חזון איש האט‬ ‫ויקרא אתהן חות יאיר'‪.‬‬ ‫גורלות‪.‬‬ ‫אים געענטפערט אז עס איז מותר‪ ,‬און עס איז‬ ‫'חוות יאיר'‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך אז דאס איז א מסורה וואס‬ ‫נישט דא דערביי קיין חשש‪ ,‬ווייל ער נעמט נישט‬ ‫זיין אייגענער נאמען איז דאך געווען 'יאיר'‪ .‬און‬ ‫ווערט פארציילט אין ספרי תולדות‪ ,‬נישט קיין‬ ‫דעם אויסגאנג פונעם גורל אלס א קלארע און‬ ‫אין די זעלבע ווערטער 'חוות' איז דא א רמז צום‬ ‫הלכה'דיגער מקור‪ ,‬און נישט קיין באווייז אז אזוי‬ ‫אומאפרעגבארע פסק וואס מען מוז נאכקומען‪,‬‬ ‫באבן! פאר רבי יאיר איז דאס געווען דער רמז וואס‬ ‫זאל יעדער איינער טון‪ .‬אבער פאר אונזער ענין‬ ‫נאר אלס אן עצה‪.‬‬ ‫ער האט געזוכט‪ .‬דער ספר האט באקומען דעם‬ ‫איז עס יא אינטערעסאנט‪ ,‬ווייל עס ווייזט אז ביים‬ ‫דאס גיבט אונז נאך א וויכטיגן חילוק אינעם‬ ‫נאמען וואס מיר קענען ביזן היינטיגן טאג‪' :‬שו"ת‬ ‫חיד"א אליין טרעפן מיר למעשה אז ער האט זיך‬ ‫גאנצן נושא‪ :‬איינס איז מאכן א גורל כדי 'צו‬ ‫חוות יאיר' (דרשות חתם סופר לסוכות; הקדמה שו"ת חוות יאיר)‪.‬‬ ‫באנוצט מיט גורלות און ארויסגעדרונגען דערפון‬ ‫וויסן' וואס עס וועט געשען; א צווייטע זאך איז‬ ‫סימנים‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫זיך באנוצן דערמיט ווי אן עצה‪ ,‬ווען דער מענטש‬ ‫שטייט צווישן צוויי צדדים און קען נישט אליין‬ ‫‪j‬‬ ‫מכריע זיין‪.‬‬ ‫גורלות פאר גויים‬ ‫מיט דעם אלעם‪ ,‬באגעגנט מען אן‬ ‫נישט איבערפרעגן‬ ‫‪j‬‬ ‫אינטערעסאנטער רמב"ם‪ ,‬אז נישט פאר יעדן‬ ‫ווי מיר האבן שוין ברייטער געזען אינעם‬ ‫איינעם מעג מען מאכן אזעלכע סארט גורלות‪.‬‬ ‫פריערדיגן מאמר‪ ,‬ווערט אינעם מבוא צום 'גורל‬ ‫באנוצט דורך גדולים‬ ‫אין תשובות הרמב"ם (סימן קעב) ווערט ער‬ ‫העשירית' אויסגעשמועסט די תפילה און כוונה‬ ‫פון די אנדערע זייט‪ ,‬זעען מיר‪ ,‬אז גרויסע גדולי‬ ‫אנגעפרעגט‪ ,‬וועגן א שליח ציבור וואס פלעגט‬ ‫וואס מען האט אינזין בעפאר דעם גורל‪ ,‬אז דער‬ ‫ישראל און תלמידי חכמים האבן יא אליין גענוצט‬ ‫ענטפערן שאלות דורכדעם וואס ער האט געעפנט‬ ‫מענטש לייגט זיין שאלה אינעם רצון פון הימל‪.‬‬ ‫גורלות דורך ספרים‪ .‬דער חיד"א דערמאנט אין זיין‬ ‫חומשים 'על דרך הגורל'‪ ,‬און האט דאס אויך געטון‬ ‫אבער דארט געפינען מיר נאך אן אינטערעסאנטן‬ ‫פערזענליכן טאג‪-‬בוך 'מעגל טוב'‪ ,‬אז ער אליין‬ ‫פאר קריסטן און מוסלומענער‪ ,‬ביז ער איז דערמיט‬ ‫כלל‪ ,‬וואס מיר האבן נאכנישט גערעדט דערפון‪:‬‬ ‫האט געמאכט א גורל מיט א תנ"ך (מעגל טוב‪ ,‬עמוד ‪.)70‬‬ ‫באקאנט געווארן ביי זיי‪.‬‬ ‫וואס פאסירט אויב דער מענטש איז נישט צופרידן‬ ‫אין ספרים וואס ברענגען מעשיות איבערן‬ ‫דער רמב"ם שרייבט‪ ,‬אז מען דארף אים‬ ‫פונעם ענטפער ‪ -‬און וויל פשוט פרובירן דעם גורל‬ ‫חיד"א‪ ,‬ווערט דערציילט נאך אן אומגעווענליכן‬ ‫אפהאלטן פון דאס צו טון פאר גויים‪ ,‬צוליב דעם‬ ‫נאכאמאל?‬ ‫פאל‪ .‬א מענטש האט אים שטארק געדרוקט‬ ‫'חילול' וואס ליגט דערין‪ ,‬אבער ער פסק'נט‪ ,‬אז מען‬ ‫שרייבט ער דארט אן אינטערעסאנטער כלל‪:‬‬ ‫ער זאל אים אנטפלעקן וועלכע נומערן וועלן‬ ‫דארף אים נישט דערפאר ממש פארשיקן פון זיין‬ ‫מען זאל נישט מאכן דעם זעלבן גורל צוויי מאל‬ ‫ארויסקומען אין א גורל‪ .‬דער חיד"א האט זיך נישט‬ ‫שליח‪-‬ציבור'שאפט אדער אים באשטראפן‪.‬‬ ‫אויף די זעלבע שאלה‪ .‬און די סיבה איז נישט בלויז‪,‬‬ ‫געוואלט אריינלאזן דערין‪ ,‬אבער יענער האט אזוי‬ ‫ווי מיר האבן שוין ברייטער געזען אינעם‬ ‫ווייל עס זעט נישט אויס גוט צו פרעגן נאכאמאל‪.‬‬ ‫לאנג געמוטשעט און געלייגט דרוק‪ ,‬ביז ער האט‬ ‫פריערדיגן מאמר‪ ,‬איז דא א יסודות'דיגער חילוק‬ ‫לויט דער הסבר וואס ער ברענגט דארט‪ ,‬איז‬ ‫פארשריבן עטליכע נומערן אויף א שטיקל פאפיר‪.‬‬ ‫צווישן א גורל וואס פרובירט פאראויסצוזאגן וואס‬ ‫דווקא דער ערשטער גורל‪ ,‬דאס וואס קומט אין‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען מ'האט געעפנט דעם צעטל און‬ ‫עס וועט פאסירן‪ ,‬און א גורל וואס קומט מכריע זיין‬ ‫דעם מצב ווען דער מענטש שטייט אינמיטן דעם‬ ‫פארגליכן מיטן אויסגאנג פונעם גורל‪ ,‬האט מען‬ ‫צווישן צוויי צדדים‪ .‬דער גאון רבי שלמה קלוגער‬ ‫ספק און בעט א תשובה פון הימל‪ ,‬די ריכטיגע‬ ‫געזען אז די נומערן האבן אקוראט געשטימט‪.‬‬ ‫ברענגט אין 'האלף לך שלמה' (אורח חיים‪ ,‬סי' סב) אויף‬ ‫דעם‪ ,‬די ווערטער 'תמים תהיה'‪ ,‬און מאכט דעם‬ ‫חילוק צווישן די צוויי סארטן גורלות‪.‬‬ ‫דאס איז וויכטיג אויך דא‪ ,‬ווייל דער גורל הגר"א‬ ‫איז נישט געשילדערט אין די מסורות אלס א‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫שפיל צו אנטפלעקן די צוקונפט‪ .‬לויט רבי אליהו‬ ‫לאפיאנ'ס נוסח‪ ,‬קומט מען צו אים ערשט ווען דער‬ ‫שכל קען שוין נישט מכריע זיין‪ ,‬און ביידע וועגן‬ ‫זענען אויסגעהאלטן על פי הלכה‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫בלויז אן עצה‬ ‫אן אינטערעסאנטן בליק אויף דעם ענין ברענגט‬ ‫דער פוסק הדור הגאון רבי משה שטערנבוך‬ ‫שליט"א אין זיין ספר 'שו"ת תשובות והנהגות' (חלק‬ ‫א‪ ,‬סימן תנו)‪ .‬ער פארציילט אויף זיין שווער זצ"ל‪ ,‬אז‬ ‫ווען עס איז אים אונטערגעקומען א זאך וואס האט‬ ‫געהאט צוויי צדדים און ער האט נישט געקענט‬ ‫מכריע זיין‪ ,‬פלעגט ער מאכן א גורל‪ .‬בעפאר דעם‬ ‫זכ‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫זכ‬ ‫תשובה‪ .‬נאר דעמאלס קען דער פסוק אדער סימן‬ ‫אנקומען דורך דעם 'כח' וואס איז אויפגעוועקט‬ ‫שאלות ותשובות‬ ‫געווארן דורך זיין שאלה‪ ,‬תפילה און מחשבה‪.‬‬ ‫אבער אויב דער מענטש באקומט שוין א‬ ‫תשובה און זאגט‪' :‬די תשובה געפעלט מיר נישט;‬ ‫איך וועל פרובירן נאכאמאל'‪ ,‬איז דער צווייטער‬ ‫אינטערעסאנטע שאלות להלכה בענייני גורלות‪ ,‬געענטפערט דורך הרה"ג ר'‬ ‫גורל שוין נישט די זעלבע זאך‪ ,‬ווייל ער שטייט‬ ‫נחום צבי מאיר ראזענפעלד שליט"א‪ ,‬מו"ץ בשיכון סקווירא‪ ,‬צוגעשטעלט דורך‬ ‫שוין נישט פאר א ריינעם ספק‪ .‬ער קומט שוין מיט‬ ‫די מערכת גליון 'הליכות החיים'‪ ,‬ותשוחח"ל‬ ‫א פריערדיגע תשובה אין קאפ‪ ,‬און זאגאר מיט א‬ ‫רצון צו באקומען עפעס אנדערש‪.‬‬ ‫דעם ערשטן גורל‪ ,‬האבן די אנדערע צוויי‬ ‫אויב דער געווינער וויל‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ :‬א גורל איז נישט קיין‬ ‫ברידער חרטה געהאט פון זייער באשלוס‪,‬‬ ‫און זיי האבן גע'טענה'ט‪ ,‬אז זיי ווילן ענדערש‬ ‫נישט מען זאל מפרסם זיין‬ ‫קנעפל וואס מ'דרוקט אזוי לאנג ביז מ'באקומט‬ ‫שאלה‪ :‬א איד האט געקויפט א ראפל פון‬ ‫בלייבן שותפים אין אלע דריי הייזער‪ ,‬און עס‬ ‫דעם ענטפער וואס מ'האט געוואלט‪ .‬אויב מ'האט‬ ‫א מוסד אויף א טייערע זאך‪ ,‬צ‪.‬ב‪.‬ש‪ .‬א דירה‬ ‫נישט צעטיילן דורכן גורל‪ .‬קענען זיי נאך‬ ‫זיך אונטערגענומען צו מקבל זיין וואס ס'וועט‬ ‫צוריקציען פון זייער באשלוס נאכדעם וואס‬ ‫אין ירושלים און ער האט געוואונען‪ ,‬און די‬ ‫ארויסקומען‪ ,‬דארף מען טאקע מקבל זיין וואס‬ ‫דער ערשטער גורל איז שוין געצויגן געווארן?‬ ‫מוסד וויל מפרסם זיין זיין נאמען אז ער האט‬ ‫ס'איז ארויסגעקומען (מבוא ל'גורל העשירית')‪.‬‬ ‫געווינען‪ ,‬צי קען ער טענה'ן אז ער וויל נישט‬ ‫תשובה‪ :‬איינמאל מען האט שוין‬ ‫מען זאל עס מפרסם זיין אדער נישט?‬ ‫דאס איז פארשטייט זיך א קבלה'דיגע און‬ ‫אנגעהויבן די חלוקה פון דעם גורל קען מען‬ ‫רוחניות'דיגע הסבר‪ .‬אבער עס איז וויכטיג צו‬ ‫נישט צוריקציען מער‪ ,‬אנדעם וואס יעדער‬ ‫תשובה‪ :‬די מוסד מעג עס מפרסם זיין‪ ,‬און‬ ‫איינער פון זיי איז מסכים צוזאמען‪ ,‬אז מען‬ ‫ער קען נישט זאגן אז ער איז נישט מסכים‪,‬‬ ‫וויסן‪ ,‬ווייל עס ווייזט‪ ,‬אז שוין אינעם מבוא צום‬ ‫וויל טוישן און איבערמאכן דעם גורל‪( .‬מ"מ ‪-‬‬ ‫ווייל ווער עס קויפט דעם ראפל גייט איין‬ ‫'גורל העשירית'‪ ,‬וואס ווערט געברענגט בשם רב‬ ‫שו"ע קעג‪ ,‬ב‪ ,‬פתחי חושן ח"ז פ"ג הערה עב והערה סד)‬ ‫אויף דעם‪ ,‬אז די מוסד וועט מפרסם זיין זיין‬ ‫חסדאי בר מר רב צמח גאון‪ ,‬האט מען פרובירט‬ ‫נאמען‪ ,‬כדי צו האבן טראסט ביים ציבור‪ ,‬אז‬ ‫מחלק צו זיין צווישן 'סתם מזל'‪ ,‬און א גורל וואס‬ ‫‪j‬‬ ‫זיי פירן טאקע אויס דעם גורל‪ ,‬אויב וויל ער‬ ‫ווערט געמאכט מיט א תפילה‪ ,‬כוונה‪ ,‬און א בקשה‬ ‫נישט‪ ,‬קען ער זאגן פאר די מוסד אז ער וויל‬ ‫פאר הילף פון הימל‪.‬‬ ‫איין טיקעט איז‬ ‫נישט נעמען דעם גורל‪ ,‬און זיי קענען עס‬ ‫‪j‬‬ ‫ארויסגעפאלן‬ ‫איבערמאכן‪.‬‬ ‫שאלה‪ :‬אויב מ'פירט דורך א גורל‪ ,‬און‬ ‫‪j‬‬ ‫צעטיילט די ראדינער ישיבה‬ ‫נאכדעם וואס מ'האט שוין ארויסגעצויגן דעם‬ ‫איינע פון די באקאנטע געשיכטעס ארום דעם‬ ‫געווינער‪ ,‬ווערט מען געוואויר אז איין טיקעט‬ ‫צוריקציען פונעם שותפות‬ ‫איז ארויסגעפאלן‪ ,‬און איז נישט געווען‬ ‫'גורל הגר"א' איז פארבינדן מיטן הייליגן חפץ‬ ‫שאלה‪ :‬א איד איז געגאנגען קויפן א‬ ‫אינעווייניג ביים ציען‪ ,‬מוז מען איבערמאכן‬ ‫חיים‪.‬‬ ‫לאטערי טיקעט פאר ‪ .$18‬זיין חבר האט‬ ‫דעם גורל פונדאסניי‪.‬‬ ‫אים געזאגט‪" :‬לאמיר קויפן דעם טיקעט‬ ‫אין די צייטן פון די ערשטע וועלט‪-‬מלחמה‪ ,‬איז‬ ‫תשובה‪ :‬א גורל הייסט נאר א גורל אויב‬ ‫צוזאמען‪ ,‬און אויב עס וועט זיין די געווינער‪,‬‬ ‫ארויפגעקומען א שווערע שאלה בנוגע די ישיבה‬ ‫מען מאכט עס אויסגעהאלטן‪ ,‬ד‪.‬ה‪ .‬מען לייגט‬ ‫וועלן מיר זיך צעטיילן מיטן געלט"‪ .‬און ער‬ ‫אין ראדין‪ :‬זאל מען פארלאזן דעם ארט צוליב די‬ ‫אריין יעדעם'ס נאמען‪ ,‬אבער אויב האט מען‬ ‫האט צוגעזאגט צו באצאלן האלב פון די‬ ‫געפאר פונעם קריג‪ ,‬אדער אפשר איז גאר דאס‬ ‫אויסגעלאזט נעמען‪ ,‬דעמאלס הייסט די גורל‬ ‫קאסטן‪ .‬למעשה האט זיך דאס מזל טאקע‬ ‫אנטלויפן פון ראדין און זיך וואלגערן אויפן וועג‪,‬‬ ‫נישט געמאכט ווי מען דארף עס צו מאכן‪ ,‬און‬ ‫גוט אויסגעשפילט‪ ,‬און די טיקעט האט‬ ‫פיל מער געפארפול?‬ ‫מען דארף איבערמאכן דעם גורל‪.‬‬ ‫געווינען‪ .‬יעצט שטעלט זיך די שאלה‪ :‬דארפן‬ ‫זיי צעטיילן די געווינסן צווישן זיך‪ ,‬אדער קען‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער איידעם פונעם‬ ‫‪j‬‬ ‫דער וואס האט געקויפט די טיקעט טענה'ן‪:‬‬ ‫חפץ חיים זצ"ל האט אים געפרעגט וואס מען‬ ‫אפשטופן און צולייגן‬ ‫"איך האב דאס געקויפט מיט מיין אייגענע‬ ‫זאל טון‪ ,‬האט אים דער חפץ חיים געענטפערט‬ ‫געלט‪ ,‬און אלע געווינסן באלאנגען נאר פאר‬ ‫משתתפים‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫אז דערווייל ווייסט ער נאכנישט‪ ,‬און ער זאל‬ ‫מיר?"‬ ‫צוריקקומען דעם קומענדיגן טאג‪.‬‬ ‫שאלה‪ :‬א מוסד האט מפרסם געווען‬ ‫תשובה‪ :‬אויב פארן קויפן האט מען‬ ‫אינדערצווישן האט דער איידעם געמאכט א‬ ‫דורך צעטליך‪ ,‬אז זיי גייען מאכן א גורל אויף‬ ‫אפגעמאכט אז מען קויפט עס צוזאמען‪,‬‬ ‫'גורל הגר"א'‪ .‬דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען‬ ‫א הערליכע אתרוג פושקע‪ .‬דער גורל איז‬ ‫באלאנגט עס פאר ביידע צוזאמען‪ ,‬אפילו ער‬ ‫איז געווען‪' :‬ויירא יעקב מאד ויצר לו‪ ,‬ויחץ את‬ ‫לכתחילה געווען באשטימט פארצוקומען‬ ‫האט אויסגעלייגט דאס געלט‪( .‬מ"מ ‪ -‬בית שלמה‬ ‫העם אשר אתו‪ ...‬לשני מחנות' (בראשית לב‪ ,‬ח)‪.‬‬ ‫אום צום גדליה‪ ,‬אבער למעשה איז די גורל‬ ‫חו"מ סימן כא‪ .‬תשורת שי ח"ב סימן סא)‬ ‫אפגעשטופט געווארן מיט נאך א וואך‪.‬‬ ‫דעם קומענדיגן טאג איז דער איידעם‬ ‫די שאלה איז‪ :‬צי מעג מען צולייגן נאך‬ ‫‪j‬‬ ‫צוריקגעקומען צום חפץ חיים‪ ,‬אנדעם וואס ער‬ ‫משתתפים צום גורל במשך די דאזיגע וואך‬ ‫זאל אים אויסזאגן וואס עס איז ארויסגעקומען‬ ‫וואס מ'האט עס פארלענגערט?‬ ‫חרטה פונעם גורל‬ ‫ביים גורל‪ .‬דער חפץ חיים האט אים דעמאלס‬ ‫תשובה‪ :‬מען קען מאכן די גורל שפעטער‬ ‫שאלה‪ :‬דריי ברידער האבן גע'ירש'נט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער איז אויפגעקומען מיט אן עצה‪:‬‬ ‫אויב עס פעלט אויס‪ ,‬אבער די מוסד קען‬ ‫דריי הייזער‪ ,‬און זיי האבן מחליט געווען‬ ‫פונקט ווי יעקב אבינו האט צעטיילט זיין מחנה‬ ‫אינדערצייט נישט צולייגן נאך נעמען‪.‬‬ ‫צו צעטיילן די הייזער צווישן זיך דורך א‬ ‫אין צוויי‪ ,‬זאל מען אזוי אויך צעטיילן די ישיבה;‬ ‫גורל‪ .‬נאכדעם וואס מ'האט שוין געצויגן‬ ‫טייל בחורים זאלן בלייבן אויפן ארט‪ ,‬און די‬ ‫אנדערע זאלן זיך ציען צו א צווייטן פלאץ‪.‬‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫חכ‬ ‫חכ‬ ‫חכ‬ ‫עס איז גאר וואונדערליך אז דער חפץ חיים'ס‬ ‫באשלוס‪ ,‬און דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען‬ ‫ביים גורל הגר"א‪ ,‬זענען געווען ממש די זעלבע‬ ‫זאך אויפן האר‪ .‬עס איז נישט געווען סתם א‬ ‫כלליות'דיגע פסוק‪ ,‬אדער א ווארט וואס מען‬ ‫קען טייטשן אויף פארשידענע וועגן‪ ,‬נאר קלארע‬ ‫ווערטער‪' :‬לשני מחנות' ‪ -‬אין צוויי גרופעס‪ .‬און‬ ‫דאס איז טאקע געווען די החלטה‪ :‬צו צעטיילן די‬ ‫ישיבה אויף צוויי‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫באקומען א 'פסק' פונעם גורל‬ ‫נאך א מעשה ווערט דערציילט איבער דער‬ ‫גרויסער גאון רבי חיים בריסקער זצ"ל‪ .‬אנפאנג‬ ‫רבי אליהו לאפיאן זצ"ל און די סדר גורל הגר"א בכתב ידו‬ ‫האט ער נישט געוואלט נוצן דעם 'גורל הגר"א'‪,‬‬ ‫זאגנדיג אז די תורה זאגט דאך 'תמים תהיה עם‬ ‫צו שמוגלען דורך דעם רוסיש‪-‬דייטשן גרעניץ‪ .‬ער‬ ‫ארון‪ ,‬און זיך נישט אוועקרירן דערפון‪ .‬רבי ירוחם‬ ‫ה' אלקיך'‪.‬‬ ‫האט אבער געהאט חששות צי דאס איז טאקע‬ ‫האט אין דעם געזען א רמז וואס האט גערעדט‬ ‫אבער אמאל איז ער אנגעקומען צו א מצב וואס‬ ‫דער ריכטיגער וועג‪ ,‬האט ער געמאכט דעם גורל‬ ‫ממש צו זיין שאלה‪.‬‬ ‫ער האט פשוט נישט געוואוסט וואס צו טון‪ ,‬און‬ ‫הגר"א‪.‬‬ ‫די 'בדים'‪ ,‬האט ער פארשטאנען‪ ,‬זענען די‬ ‫ווי דער מקור באשרייבט עס‪' :‬באו מים עד נפש'‪.‬‬ ‫דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען איז געווען‪:‬‬ ‫מענטשן וואס טראגן דעם ארון התורה‪ .‬א מענטש‬ ‫דעמאלס האט ער למעשה יא געמאכט דעם גורל‪.‬‬ ‫'לא תעבור בי‪ ,‬פן בחרב אצא לקראתיך'‪ .‬רבי‬ ‫וואס טראגט אויף זיך די אחריות פון א ישיבה‪ ,‬פון‬ ‫און‪ ...‬דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען איז‬ ‫ירוחם האט דאס אנגענומען אלס א שארפן סימן‬ ‫תלמידים‪ ,‬פון א מקום תורה ‪ -‬קען נישט אזוי גרינג‬ ‫געווען‪' :‬תמים תהיה עם ה' אלקיך'‪.‬‬ ‫נישט צו נעמען יענעם וועג‪ ,‬און האט זיך טאקע‬ ‫אוועקגיין פון דעם ארון וואס ער טראגט‪' .‬לא יסורו‬ ‫דאס איז געווען טאקע דער זעלבער פסוק צוליב‬ ‫צוריקגעהאלטן‪.‬‬ ‫ממנו'‪ .‬ער זאל זיך נישט אפטיילן דערפון‪.‬‬ ‫וואס ער האט לכתחילה נישט געוואלט נוצן דעם‬ ‫שפעטער איז אים אונטערגעקומען אן אנדערע‬ ‫רבי ירוחם שרייבט ווייטער‪ ,‬אז ער איז קלאר‬ ‫גורל‪ .‬ס'איז שווער זיך פארצושטעלן א שארפערע‬ ‫מעגליכקייט‪ ,‬צו גיין דורך דאנציג‪ .‬ער האט‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער פסוק איז אים נישט אנטפלעקט‬ ‫תשובה ווי דעם‪ .‬א מענטש בעט א הדרכה פונעם‬ ‫נאכאמאל געמאכט א גורל אויף דעם נייעם וועג‪,‬‬ ‫געווארן בזכות זיינע אייגענע מעשים‪ ,‬נאר בזכות‬ ‫גורל‪ ,‬און דער גורל שיקט אים צוריק צו זיין‬ ‫און דאסמאל איז ארויסגעקומען‪' :‬בכל המקום‬ ‫הרבים‪ ,‬און די ווערטער האבן טאקע געמאכט‬ ‫תמימות‪.‬‬ ‫אשר אזכיר את שמי אבוא אליך וברכתיך'‪ .‬די‬ ‫אויף אים אזא טיפן רושם‪ ,‬אז פון יענעם טאג און‬ ‫צווייטע תשובה איז געווען אינגאנצן אנדערש‪ ,‬אין‬ ‫ווייטער האט ער געהאט גרויסע חששות יעדעס‬ ‫‪j‬‬ ‫א פאזיטיווער טאן‪ .‬רבי ירוחם האט גענומען יענעם‬ ‫מאל ווען ער האט אפילו געמוזט פארלאזן די‬ ‫וועג‪ ,‬און איז טאקע אנגעקומען בשלום (תולדות רבי‬ ‫ישיבה אפילו בלויז פאר א קורצע צייט‪.‬‬ ‫געהאלטן אין מיר‬ ‫ירוחם ליבאוויץ)‪.‬‬ ‫און דאס איז אפשר פון די בעסטע ביישפילן‬ ‫איינע פון די שטערקסטע מעשיות איבער דעם‬ ‫אינעם גאנצן נושא‪ .‬מען פירט דורך דעם גורל‪ ,‬און‬ ‫גורל הגר"א‪ ,‬איז א מעשה וואס דער באקאנטער‬ ‫‪j‬‬ ‫משגיח פון ישיבת מיר‪ ,‬הגאון רבי ירוחם ליבאוויץ‬ ‫עס קומט ארויס א פסוק‪ .‬אבער לאו דווקא א פסוק‬ ‫זצ"ל אליין האט אראפגעשריבן אין א בריוו‪.‬‬ ‫'אל תירא מרדה מצרימה'‬ ‫וואס זאגט 'יא' אדער 'ניין'‪ .‬נישט א פסוק וואס‬ ‫פאסירט האט דאס ווען רבי ירוחם איז געווען‬ ‫זאגט 'גיי' אדער 'בלייב'‪ .‬נאר א פסוק וואס נעמט‬ ‫נאך א מעשה ווערט דערציילט איבער הגאון רבי‬ ‫אין ליטא‪ ,‬און עס זענען ביי אים אויפגעקומען‬ ‫א הלכה אין די כלי המשכן ‪ -‬און מאכט פון איר א‬ ‫אליהו לאפיאן זצ"ל‪ ,‬וועמען מיר האבן שוין פריער‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫גאנצע הוראה פאר א מענטש'ס אחריות אין לעבן‬ ‫מחשבות צו פארלאזן די מירער ישיבה‪ ,‬און זיך‬ ‫באגעגנט אין צוזאמענהאנג מיטן נוסח פונעם גורל‬ ‫אריבערציען קיין קעלם‪ ,‬כדי ער זאל דארט קענען‬ ‫הגר"א‪.‬‬ ‫(דעת חכמה ומוסר‪ ,‬ח"ג‪ ,‬מכתב רצז)‪.‬‬ ‫זיצן‪ ,‬און זיך ווייטער משלים זיין אין תורה און‬ ‫ווען עס איז געקומען די צייט אז רבי אליהו זאל‬ ‫‪j‬‬ ‫מוסר‪ ,‬אבער פון הימל האט ער אנגעהויבן צו זען‬ ‫פארן קיין לאנדאן‪ ,‬איז ביי אים אויפגעקומען א‬ ‫פארשידענע עיכובים‪ .‬זאכן זענען נישט געגאנגען‬ ‫ספק צי ער זאל טאקע אונטערנעמען די נסיעה‪.‬‬ ‫נישט דורכן גרעניץ‬ ‫גלייך‪.‬‬ ‫האט ער דעמאלס געמאכט דעם גורל הגר"א‪ ,‬וואס‬ ‫א צווייטע עובדא ווערט אויך דערציילט אויף‬ ‫אין איינע פון די טעג‪ ,‬ווען ער האט געוואלט‬ ‫ער האט מקבל געווען פונעם חפץ חיים‪.‬‬ ‫דעם משגיח‪ ,‬הגאון רבי ירוחם‪ .‬געווען איז דאס‬ ‫דורכטון צי ער זאל טאקע פארלאזן מיר‪ ,‬האט‬ ‫דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען איז געווען די‬ ‫אינדערצייט וואס די מלחמה האט געפלאקערט‪,‬‬ ‫רבי ירוחם געמאכט דעם באקאנטן גורל הגר"א‪.‬‬ ‫ווערטער וואס דער אויבערשטער זאגט פאר יעקב‬ ‫און די ישיבות האבן נישט געקענט אנגיין‪ .‬יעדן‬ ‫דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען האט אים‪,‬‬ ‫אבינו‪' :‬אל תירא מרדה מצרימה‪ ...‬אנכי ארד עמך‬ ‫טאג וואס מען איז געזעסן אין ישיבה האט מען זיך‬ ‫לויט זיינע אייגענע ווערטער‪ ,‬ממש דערשראקן‪:‬‬ ‫מצרימה ואנכי אעלך גם עלה'‪.‬‬ ‫אריינגעלייגט אין געפאר‪ ,‬און מען האט געמוזט‬ ‫'בטבעות הארון יהיו הבדים‪ ,‬לא יסורו ממנו'‪.‬‬ ‫פאר רבי אליהו איז דער פסוק געווען ווי א‬ ‫אנטלויפן וואס פריער‪.‬‬ ‫די תורה רעדט דארט וועגן די בדים‪ ,‬די‬ ‫דירעקטער רמז אויף זיין שאלה‪ :‬ער זאל נישט‬ ‫רבי ירוחם האט געדארפט אריבערגיין א גרעניץ‪,‬‬ ‫שטענגלעך מיט וואס מ'האט געטראגן דעם ארון‬ ‫מורא האבן אראפצוגיין אין א פרעמד לאנד‪ .‬און ער‬ ‫און עס איז אים פארגעשטעלט געווארן א וועג זיך‬ ‫הקודש‪ ,‬אז זיי זאלן בלייבן אין די טבעות פונעם‬ ‫טכ‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫טכ‬ ‫האט טאקע אונטערגענומען די נסיעה קיין לאנדאן‬ ‫(מבוא לספר 'לב אליהו'‪ ,‬בשם תלמידיו)‪.‬‬ ‫א פייל‪ ,‬א ביין‪ ,‬א‬ ‫‪j‬‬ ‫שטעקן ‪ -‬און א גורל‬ ‫'לך לקראת משה'‬ ‫א גאר דראמאטישע גורל מעשה ווערט אויך‬ ‫דערציילט איבער הגאון רבי אהרן קאטלער זצ"ל‪.‬‬ ‫פארשידנארטיגע אינטערעסאנטע וועגן וויאזוי מענטשן‬ ‫אין די שווערע יארן פון דער צווייטער וועלט‪-‬‬ ‫דורכאויס די דורות האבן פרובירט צו לאזן דעם 'גורל' באשליסן‬ ‫מלחמה‪ ,‬ווען רבי אהרן איז געשטאנען פאר דער‬ ‫גרויסער שאלה‪ ,‬וואו ער זאל ווענדן זיינע טריט‬ ‫לענדער האט מען גענוצט א גאר אנדערע‬ ‫ווען מיר הערן דאס ווארט 'גורל'‪ ,‬קומט‬ ‫ווייטער‪ ,‬איז די החלטה געווען פיל מער ווי א‬ ‫וועג צו ווארפן א גורל‪ .‬מען האט גענומען‬ ‫אונז כמעט גלייך ארויף דער זעלבער בילד‪:‬‬ ‫פשוט'ע פראגע‪' ,‬וואו אויף דער מאפע דורכצופירן‬ ‫קליינע ביינער פון בהמות‪ ,‬וואס האבן‬ ‫א קעסטל‪ ,‬אפאר צעטלעך‪ ,‬א האנט וואס‬ ‫געהאט פארשידענע זייטן‪ ,‬און זיי געווארפן‬ ‫מישט אינעווייניג‪ ,‬און איינער וואס ציהט‬ ‫זיין רייזע'‪ .‬דער פלאץ וואו ער וועט אנקומען קען‬ ‫אויף דער ערד‪ .‬לויט וויאזוי די ביינער זענען‬ ‫ארויס דעם געווינער‪.‬‬ ‫באשטימען וואו ער וועט אויפבויען זיין קומענדיגן‬ ‫געפאלן‪ ,‬האט מען געגעבן א באדייט צום‬ ‫אבער דורכאויס די היסטאריע האט א‬ ‫מקום תורה‪.‬‬ ‫אויסגאנג‪.‬‬ ‫גורל בכלל נישט אלעמאל אויסגעזען אזוי‪.‬‬ ‫האט רבי אהרן דעמאלס געמאכט דעם גורל‬ ‫די ביינער זענען נישט נאר גענוצט געווארן‬ ‫די וועגן זענען געווען אינגאנצן אנדערש‬ ‫הגר"א‪ .‬דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען איז‬ ‫פאר שפילערייען‪ .‬אין געוויסע פלעצער‬ ‫איינס פונעם צווייטן‪ .‬אבער דער געדאנק‬ ‫געווען‪' :‬ויאמר ה' אל אהרן‪ ,‬לך לקראת משה‬ ‫האט מען זיי אויך באנוצט פאר גורלות‬ ‫דערונטער איז געווען גאנץ ענליך‪ :‬דער‬ ‫המדברה'‪ .‬די ווערטער האבן געכאפט דעם אויג‪:‬‬ ‫און סימנים‪ .‬שפעטער זענען דער גורל‪-‬‬ ‫מענטש וויל נישט אליין מחליט זיין‪ ,‬נאר‬ ‫אהרן זאל גיין צו משה‪ .‬אין אמעריקע האט זיך‬ ‫קוגעלעך מיט די פינטלעך אדער נומערן‬ ‫לאזט עפעס אנדערש 'באשליסן' פאר אים‪.‬‬ ‫דעמאלס געפונען הגאון רבי משה פיינשטיין זצ"ל‪.‬‬ ‫דערויף געווארן מער פארשפרייט‪ ,‬אבער‬ ‫די ביינדלעך זענען לאנג געבליבן אין באנוץ‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫רבי אהרן האט אין דעם פסוק געזען א רמז זיך‬ ‫צו ווענדן קיין אמעריקע‪ ,‬וואו ער האט שפעטער‬ ‫דער פייל וואס האט‬ ‫עס איז אינטערעסאנט צו טראכטן‪ :‬היינט‬ ‫וואלט מען געווארפן א 'דייס'; דעמאלס‬ ‫אויפגעשטעלט זיין גרויסן מקום תורה אין לעיקוואד‬ ‫האט מען געווארפן א שטיקל ביין‪ ,‬און דער‬ ‫געוויזן אויף ירושלים‬ ‫(מפי תלמידי רבי אהרן קאטלער; כמובא בשם ר"א אייזנבלאט מתלמידי‬ ‫מענטש האט געווארט צו זען אויף וועלכע‬ ‫איינע פון די עלטסטע און מערסט‪-‬‬ ‫ישיבת מיר ותלמידי ישיבת לעיקוואד)‪.‬‬ ‫זייט עס וועט זיך אפשטעלן‪.‬‬ ‫אינטערעסאנטסטע ביישפילן דערפון‪,‬‬ ‫‪j‬‬ ‫געפינען מיר שוין אינעם ספר יחזקאל‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫נבוכדנצר מלך בבל איז געשטאנען ביי א‬ ‫אמעריקע אדער ארץ‬ ‫א קעסטל מיט‬ ‫שייד‪-‬וועג‪ .‬פאר אים זענען געווען צוויי‬ ‫ריכטונגען‪ :‬איינס האט געפירט קיין 'רבת‬ ‫ישראל?‬ ‫צוואנציג זייטן‬ ‫בני עמון'‪ ,‬און דאס צווייטע קיין 'ירושלים'‪.‬‬ ‫נאך א געשיכטע איז באקאנט מיט דער גרויסער‬ ‫און אז מיר רעדן שוין פון א גורל‪-‬קוגעלע‪,‬‬ ‫וואו זאל ער זיך ווענדן?‬ ‫גאון רבי יצחק זאב הלוי סאלאווייטשיק פון בריסק‬ ‫נישט יעדע אזא קוגעלע האט געהאט זעקס‬ ‫זאגט דער פסוק‪' :‬קלקל בחצים'‪ .‬רש"י‬ ‫זצ"ל‪ ,‬ביים אנהייב פון דער צווייטער וועלט‪-‬מלחמה‪.‬‬ ‫זייטן‪ .‬אין א מוזעאום אין ניו יארק געפינט‬ ‫ערקלערט‪ ,‬אז נבוכדנצר האט געווארפן א‬ ‫אין יאר ת"ש‪ ,‬ווען דער גרי"ז האט זיך געפונען אין‬ ‫זיך היינט א גאר אלטער גורל‪-‬קוגעלע פון‬ ‫פייל אויף ארויף‪ ,‬און געקוקט צו וועלכע זייט‬ ‫ווילנא אינאיינעם מיט פילע ישיבה פליטים‪ ,‬איז‬ ‫מצרים‪ ,‬מיט נישט ווייניגער ווי צוואנציג‬ ‫עס וועט זיך אליין ווענדן; די זייט צו וועלכע‬ ‫ארויפגעקומען די שאלה וואו מען זאל גיין‪ :‬קיין‬ ‫זייטן‪ .‬אויף די זייטן זענען אויסגעקריצט‬ ‫דער פייל האט זיך געוואנדן‪ ,‬דאס איז געווען‬ ‫גריכישע אותיות‪.‬‬ ‫דער גורל‪ .‬דער מלבי"ם ברענגט אויך‪ ,‬אז‬ ‫אמעריקע אדער קיין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫די פארשער זענען נישט זיכער פארוואס‬ ‫נבוכדנצר האט זיך באנוצט מיט פיילן‪ ,‬כדי צו‬ ‫לויט ווי עס האבן פארציילט די תלמידים פון‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫דער ספעציפישער גורל‪-‬קוגעלע איז גענוצט‬ ‫זען וועלכע ריכטונג ער זאל נעמען‪ ,‬און דער‬ ‫ישיבת חכמי לובלין‪ ,‬האט דער גרי"ז דעמאלס‬ ‫געווארן‪ .‬אבער ביי אן ענליכן צוואנציג‪-‬‬ ‫גורל האט אים געוויזן קיין ירושלים‪.‬‬ ‫געמאכט א 'גורל הגר"א'‪ .‬דער פסוק וואס איז‬ ‫זייטיגן קוגעלע פון מצרים זענען אויף די‬ ‫ביי נבוכדנצר איז דער גורל געפאלן אויף‬ ‫ארויסגעקומען איז געווען‪' :‬יעלו הרים ירדו בקעות‬ ‫זייטן געווען נעמען פון זייערע אפגעטער‪,‬‬ ‫ירושלים און ער האט זיך טאקע געוואנדן‬ ‫אל מקום זה יסדת להם' (תהלים קד‪ ,‬ח)‪.‬‬ ‫און דארט האלטן די פארשער‪ ,‬אז מסתמא‬ ‫קיין ירושלים‪ ,‬און באלאגערט און מלחמה‬ ‫דער גרי"ז האט פארשטאנען די ווערטער 'אל‬ ‫האט מען אים געווארפן כדי ארויסצונעמען‬ ‫געהאלטן קעגן דער שטאט‪ .‬דאס הייסט‪,‬‬ ‫מקום זה יסדת להם'‪ ,‬אלס א רמז אויף ארץ ישראל‪,‬‬ ‫א סימן‪.‬‬ ‫א גאנצע מלחמה‪-‬ריכטונג איז באשטימט‬ ‫געווארן דורכן אויסגאנג פון א גורל מיט‬ ‫און ער האט טאקע באשלאסן זיך ארויסצולאזן‬ ‫אין יענע צייטן זענען אויך געווען ביכער‪,‬‬ ‫פיילן (יחזקאל כא‪ ,‬כו‪-‬כז; רש"י‪ ,‬רד"ק ומלבי"ם שם)‪.‬‬ ‫אויפן וועג קיין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫וואו א געוויסער נומער האט געפירט צו א‬ ‫געוויסן ענטפער‪ .‬דאס הייסט‪ ,‬דער קוגעלע‬ ‫ווען זיי זענען שפעטער געפארן מיטן באן אין‬ ‫‪j‬‬ ‫טערקיי‪ ,‬און די באן איז ארויפגעפארן אויף בערג‪,‬‬ ‫האט נישט אליין 'געזאגט' די תשובה‪ .‬ער‬ ‫קליינע ביינער‬ ‫האט נאר געוויזן וואו מען זאל קוקן פאר‬ ‫און צוריק אראפ אין טאלן‪ ,‬האט זיך דער בריסקער‬ ‫דער תשובה‪.‬‬ ‫רב אנגערופן‪ :‬יעצט פארשטיי איך שוין אויך דעם‬ ‫אין די אלטע גריכישע און רוימישע‬ ‫אנהייב פונעם פסוק ‪' -‬יעלו הרים ירדו בקעות' (פרדס‬ ‫‪j‬‬ ‫יוסף החדש‪ ,‬פרשת פינחס‪ ,‬בשם הגר"מ מנדלבוים‪ ,‬ותלמידי ישיבת חכמי‬ ‫לובלין בווילנא)‪.‬‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫לל‬ ‫ל‬ ‫די דראמאטישע ענטפער פאר‬ ‫צוועלף קברים‬ ‫איינע פון די מערסט אומגעווענליכע מעשיות מיטן‬ ‫די ביכער פון זייערע באקאנטע שרייבער‬ ‫אויף א צופעליגן פלאץ‪ ,‬און נעמען די‬ ‫ביז א שטעקעלע‬ ‫'גורל הגר"א'‪ ,‬האט פאסירט אין ירושלים‪ ,‬עטליכע יאר‬ ‫שורה וואס איז ארויסגעקומען אלס א‬ ‫פאלט‬ ‫נאך די מלחמה פון תש"ח‪.‬‬ ‫סימן‪ .‬ספעציעל איז געווען באקאנט דער‬ ‫אין כינע האט מען געהאט נאך אן‬ ‫סארט גורל מיט די ביכער פונעם רוימישן‬ ‫אנדער סארט גורל‪ .‬מען האט גענומען א‬ ‫אין די טעג פון דער מלחמה איז א גרופע פון פינף‬ ‫שרייבער 'ווירגיל'‪.‬‬ ‫לענגליכן כלי‪ ,‬אריינגעלייגט דערין אסאך‬ ‫און דרייסיג אידישע סאלדאטן אומגעקומען אויפן וועג‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬אז דאס האט גארנישט‬ ‫דינע שטעקלעך‪ ,‬און אויף יעדן שטעקעלע‬ ‫קיין 'גוש עציון'‪ ,‬וואס מ'האט גערופן 'מחלקת הל"ה'‬ ‫מיט די אידישע מסורות פון 'ליטול‬ ‫איז געשטאנען א נומער‪ .‬דער מענטש‬ ‫‪ -‬די 'ל"ה' גרופע‪ ,‬אויפן נאמען פונעם ציפער‪ ,‬פינף און‬ ‫עצה מן התורה' אדער מיט גורל הגר"א‪.‬‬ ‫האט אנגעהויבן שאקלען דעם כלי‪ ,‬און‬ ‫דרייסיג‪ .‬די נפטרים זענען דעמאלס באערדיגט געווארן‬ ‫אבער אלס א היסטארישער פאקט איז‬ ‫ער האט געשאקלט אזוי לאנג‪ ,‬ביז איין‬ ‫אינעם געגנט‪ ,‬און מ'האט פרובירט צו פארצייכענען‬ ‫עס אינטערעסאנט‪ :‬אויך ביי אנדערע‬ ‫שטעקעלע איז ארויסגעפאלן‪.‬‬ ‫פונקטליך ווער ליגט וואו‪.‬‬ ‫פעלקער האט מען געזוכט א ריכטונג אין‬ ‫דער נומער אויפן שטעקעלע האט‬ ‫א טעקסט וואס איז זיי פונקט דעמאלס‬ ‫אים געפירט צו א געוויסן טעקסט אדער‬ ‫אבער שפעטער‪ ,‬ווען דער געגנט איז געפאלן‪ ,‬און די‬ ‫אונטערגעקומען‪.‬‬ ‫פאעזיע‪ ,‬און פון דארט האט מען פרובירט‬ ‫מלחמה האט איבערגעדרייט אלעס‪ ,‬זענען די גענויע‬ ‫ארויסצונעמען אן ענטפער‪ .‬דער גורל איז‬ ‫פרטים פונעם קבורה פלאץ פארלוירן געווארן‪ .‬נאכן קריג‬ ‫‪j‬‬ ‫שוין פארצייכנט מיט הונדערטער יארן‬ ‫האט מען איבערגעפירט די נפטרים קיין ירושלים‪ ,‬און זיי‬ ‫און דאס זענען נאך בלויז עטליכע‬ ‫צוריק‪ ,‬און איז געווען פארשפרייט אין‬ ‫באערדיגט נאכאמאל‪ .‬און דא האט זיך אנטפלעקט א‬ ‫ביישפילן‪ .‬דורכאויס די דורות האבן‬ ‫כינעזישע געבעט‪-‬הייזער‪.‬‬ ‫שווערע פראבלעם‪.‬‬ ‫פארשידענע פעלקער זיך באנוצט מיט‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ :‬קודם פאלט‬ ‫פון די פינף און דרייסיג האט מען געקענט‬ ‫שטיינער‪ ,‬שאלן‪ ,‬שטעקלעך‪ ,‬ביינער‬ ‫ארויס א שטעקעלע‪ ,‬דערנאך קומט א‬ ‫אידענטיפיצירן מיט זיכערקייט בלויז דריי און צוואנציג‪.‬‬ ‫און נאך פארשידענע זאכן‪ ,‬אלעס כדי‬ ‫נומער‪ ,‬און ערשט דערנאך קומט דער‬ ‫אבער ביי צוועלף קברים האט מען נישט געקענט‬ ‫צו לאזן עפעס אנדערש 'אויסקלויבן'‬ ‫'ענטפער'‪.‬‬ ‫פעסטשטעלן וועלכער נאמען באלאנגט צו וועלכן קבר‪.‬‬ ‫אנשטאט דעם מענטש אליין‪.‬‬ ‫די משפחות האבן געוואוסט אז זייערע קינדער געפינען‬ ‫אבער נישט אלע פון די וועגן זענען‬ ‫‪j‬‬ ‫א צייכן אינעם‬ ‫זיך דארט‪ .‬זיי האבן געוואוסט אז די צוועלף קברים‬ ‫באמת געווען א פשוט'ער גורל‪ .‬ביי‬ ‫באלאנגען צו די צוועלף נעמען‪ .‬נאר איין זאך האבן זיי‬ ‫טייל פון זיי האט מען שוין געזוכט צו‬ ‫נישט געוואוסט‪ :‬ווער ליגט וואו?‬ ‫אנטפלעקן באהאלטענע זאכן אדער‬ ‫שטויב‬ ‫די שאלה איז אנגעקומען צו רבנים אין ירושלים אין‬ ‫צו וויסן וואס עס וועט פאסירן אין דער‬ ‫אין געוויסע אפריקאנער געגנטער‬ ‫יאר תשי"א‪ ,‬און נאכן דורכטון דעם ענין‪ ,‬איז באשלאסן‬ ‫צוקונפט‪.‬‬ ‫האט מען געווארפן גורלות אויף אן‬ ‫דער סך הכל איז‪ ,‬אז אמאל איז א גורל‬ ‫אנדערן אופן‪ .‬מען האט גענומען קליינע‬ ‫געווארן צו פרובירן דעם 'גורל הגר"א'‪ .‬דער גורל איז‬ ‫געווען א פשוט'ער וועג אויסצוקלויבן‬ ‫ניסלעך‪ ,‬זיי אויסגעטיילט אויף א געוויסן‬ ‫דורכגעפירט געווארן אויף אן אלטן ספר תנ"ך‪ ,‬וואס איז‬ ‫סדר‪ ,‬און לויט דעם איז ארויסגעקומען‬ ‫געדרוקט געווארן אין אמסטערדאם אין יאר תס"א (‪1701‬‬ ‫צווישן צוויי מעגליכקייטן‪ ,‬און דער‬ ‫א געוויסער צייכן‪ .‬דעם צייכן האט מען‬ ‫למספרם)‪.‬‬ ‫פשוט'ער וועג צו צעטיילן עפעס אן‬ ‫דערנאך אריינגעשריבן אין שטויב אויף א‬ ‫קיין מחלוקת‪ .‬אמאל האט מען געזוכט‬ ‫באזונדער געשניצטן ברעט‪.‬‬ ‫דא איז געווען א מיסיע פון נעמען 'צוועלף קברים‬ ‫דערין א סימן‪ ,‬און אמאל איז עס שוין‬ ‫אן נעמען'‪ ,‬און קעגן זיי 'צוועלף נעמען אן קברים'‪ ,‬און‬ ‫דער מומחה האט דערנאך לויט דעם‬ ‫אריינגעגאנגען אין א גאנצע וועלט פון‬ ‫צייכן געזאגט די מעשיות און אנווייזונגען‬ ‫צוזאמברענגען איינס מיטן צווייטן‪ .‬עס זענען אנגעצונדן‬ ‫זוכן עתידות‪.‬‬ ‫וואס זענען געווען פארבונדן מיט יענעם‬ ‫געווארן צוועלף ליכט‪ .‬מען האט מתפלל געווען לעילוי‬ ‫נשמת די נפטרים‪ ,‬און דערנאך האט מען זיך גענומען צום‬ ‫און פונקט דא קומט דער גרויסער‬ ‫אויסגאנג‪ .‬יעדער צייכן האט געהאט‬ ‫חילוק וואס מיר האבן שוין געזען‬ ‫זיין אייגענעם באדייט‪ ,‬און דער מענטש‬ ‫גורל מיט גרויס ערנסטקייט‪.‬‬ ‫אינעם הויפט ארטיקל‪ :‬ביי א איד איז‬ ‫וואס האט דאס געקענט‪ ,‬האט דערפון‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫דער ערשטער פסוק וואס איז ארויסגעקומען איז‬ ‫ארויסגענומען אן ענטפער‪ .‬אזעלכע‬ ‫נישט יעדע זאך וואס מען רופט 'גורל'‬ ‫געווען‪' :‬לה' הארץ ומלואה‪ ,‬תבל ויושבי בה'‪ .‬די וואס‬ ‫אויטאמאטיש אויסגעהאלטן‪ .‬די תורה‬ ‫סארט געשניצטע ברעטער קען מען נאך‬ ‫זענען געווען ביים גורל האבן זיך אפגעשטעלט ביי די‬ ‫שטעלט דערויף א קלארן גבול‪' :‬תמים‬ ‫היינט זען אין גרויסע מוזעאומס‪.‬‬ ‫ערשטע צוויי אותיות‪ :‬ל"ה‪ .‬די זעלבע אותיות וואס האבן‬ ‫תהיה עם ה' אלקיך'‪.‬‬ ‫דא זעט מען שוין ווי ווייט די וועגן פון‬ ‫שוין דעמאלס באצייכנט די גרופע פון די פינף און דרייסיג‪.‬‬ ‫'פרעגן דעם גורל' האבן זיך געקענט טוישן‬ ‫דעריבער איז טאקע אינטערעסאנט צו‬ ‫פון איין לאנד צום צווייטן‪.‬‬ ‫פאר די משתתפים איז דאס געווען ווי א הקדמה‪ :‬מ'איז‬ ‫זען‪ ,‬ווי איבער דער וועלט האבן מענטשן‬ ‫אנגעקומען צום גוטן ריכטונג‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫פרובירט אויף אזויפיל פארשידענע‬ ‫יעצט האט מען אנגעהויבן צו גיין קבר נאך קבר‪ ,‬און‬ ‫וועגן 'צו פרעגן דעם גורל' ‪ -‬און אין‬ ‫יעדעס מאל האט מען געזוכט אינעם פסוק א נאמען ‪-‬‬ ‫דער זעלבער צייט פארשטייט מען נאך‬ ‫עפענען א בוך‬ ‫אדער כאטש א קלארן רמז ‪ -‬וואס זאל קענען צוגעפאסט‬ ‫בעסער‪ ,‬פארוואס ביי כלל ישראל איז‬ ‫איין וועג וויאזוי צו ווארפן א גורל‪,‬‬ ‫ווערן צו איינעם פון די צוועלף מענטשן‪ .‬און דא איז די‬ ‫דער נושא געווארן א גאנצע הלכה'דיגע‬ ‫קלינגט אונז שוין יא אביסל מער באקאנט‪.‬‬ ‫מעשה געווארן ממש האר‪-‬אויפשטעלנד‪.‬‬ ‫סוגיא‪ :‬ווען איז א גורל א גורל‪ ,‬און ווען‬ ‫אין דער רוימישער וועלט‪ ,‬איז געווען‬ ‫עס זענען נאכאנאנד ארויסגעקומען פסוקים וואס‬ ‫איז עס שוין גאנץ עפעס אנדערש?‬ ‫א סארט וועג פון גורלות‪ ,‬דורך עפענען‬ ‫האבן געגעבן רמזים צו די נעמען‪ .‬ביי איין קבר איז‬ ‫ארויסגעקומען דער פסוק‪' :‬וממטה בנימין בגורל'‪ .‬צווישן‬ ‫אל‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫אל‬ ‫גייט וואו; א גורל וואס כאפט 'עכן'; א גורל וואס‬ ‫איך טון דא'‪ ,‬אצינד איז אבער די שאלה געווען גאר‬ ‫די נישט‪-‬אידענטיפיצירטע איז געווען איינער‬ ‫פסק'נט צווישן יורשים; א גורל וואס איז פסול‬ ‫עפעס אנדערש‪ :‬וואס איז דער אמת וואס איך קען‬ ‫מיטן נאמען בנימין‪.‬‬ ‫געווארן צוליב א נאמען וואס איז געווען דאפלט;‬ ‫שוין נישט מברר זיין אויף קיין געווענליכן וועג?‬ ‫ביי אן אנדערן איז ארויסגעקומען‪' :‬הלוא בן‬ ‫און א גורל וואו עס זענען בכלל נישט דא קיין‬ ‫אגב‪ ,‬דער שר התורה הגאון רבי חיים קנייבסקי‬ ‫ימיני אנכי'‪ .‬ווען צווישן די נעמען איז געווען איינער‬ ‫צעטלעך ‪ -‬נאר אן אפענעם ספר‪ ,‬און א פסוק וואס‬ ‫זצ"ל האט געזאגט‪ ,‬אז ער האט געהערט פון זיין‬ ‫וועמענ'ס פאמיליע‪-‬נאמען איז געווען בן ימיני‪.‬‬ ‫ווארט דארט אינעווייניג‪.‬‬ ‫טאטן‪ ,‬דער בעל 'קהלות יעקב' זי"ע‪ ,‬אז 'נאר ווער‬ ‫אזוי איז מען געגאנגען ווייטער‪ .‬נישט ביי יעדן‬ ‫אפשר איז דאס טאקע די סיבה פארוואס דאס‬ ‫עס פארמאגט רוח הקודש קען מאכן דעם גורל‬ ‫איז דער גאנצער נאמען געשטאנען ממש אינעם‬ ‫ווארט 'גורל' האט באקומען אסאך א ברייטערע‬ ‫הגר"א'‪ ,‬עפעס וואס ווייזט אונז ווי ווייט די גדולי‬ ‫פסוק‪ .‬אמאל איז עס געווען דער ערשטער נאמען‪,‬‬ ‫באדייט אין אונזער שפראך ווי סתם א גורל‪ .‬ווייל‬ ‫התורה האבן אנגעקוקט די זאך‪ ,‬פיל העכער‬ ‫אמאל א פאמיליע‪-‬נאמען‪ ,‬אמאל א לשון וואס‬ ‫עס קען מיינען אזויפיל זאכן‪ .‬עס קען זיין א צעטל‪.‬‬ ‫ווי סתם עפענען א ספר‪ ,‬און פרובירן צו טרעפן‬ ‫האט געגעבן א רמז‪ ,‬אבער די פסוקים האבן זיך‬ ‫עס קען זיין א מענטש'ס חלק‪ .‬און עס קען זיין דער‬ ‫ענטפערס‪.‬‬ ‫צוגעפאסט איינס נאכן צווייטן צום סדר פון די‬ ‫וועג וואו דאס לעבן האט אים געפירט‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫קברים‪ ,‬פאר גאנצע עלף מאל‪.‬‬ ‫דערפאר‪ ,‬איז אפשר נישט דא קיין מער‬ ‫פאסיגערע פסוק מיט וואס צו ענדיגן דעם דאזיגן‬ ‫ביים צוועלפטן האט מען שוין נישט געדארפט‬ ‫מאמר‪ ,‬ווי דער פסוק מיט וואס עטליכע מסורות‬ ‫דער גרויסער גורל‬ ‫מאכן נאך א גורל‪ .‬אויב עלף קברים זענען‬ ‫פונעם גורל הגר"א הייבן זיך אן‪' :‬ה' מנת חלקי‬ ‫אלזא‪ ,‬אין ליכט פון דער היסטארישער 'מיליאן‬ ‫שוין צוגעפאסט געווארן צו עלף נעמען‪ ,‬איז‬ ‫וכוסי‪ ,‬אתה תומיך גורלי' (תהלים טז‪ ,‬ה)‪.‬‬ ‫דאלער גורל' פון קרן תוספות יום טוב‪ ,‬האבן מיר‬ ‫איבערגעבליבן בלויז איין קבר און איין נאמען‪ .‬דער‬ ‫אין דעם 'מיליאן דאלער גורל'‪ ,‬וועט צום סוף‬ ‫אצינד גאנץ שטארק און גרונטליך דורכגעאקערט‬ ‫לעצטער האט זיך שוין אליין פארענטפערט‪ .‬אזוי‬ ‫ארויסקומען איין נאמען‪ .‬אבער אונטער דעם‬ ‫מערערע טיילן און חלקים איבער דעם נושא פון‬ ‫האט מען געקענט צופאסן די צוועלף נעמען צו‬ ‫קליינעם מינוט פון ארויסציען א צעטל‪ ,‬שטייען‬ ‫דורכפירן א גורל‪ ,‬און פארשטיין אביסל טיפער‬ ‫די צוועלף קברים‪ ,‬און אויפשטעלן די מצבות מיט‬ ‫טויזנטער יארן‪ ,‬אין וועלכע אידן האבן נאכאמאל‬ ‫וואס די ספרים הקדושים זאגן דערוועגן‪.‬‬ ‫זייערע נעמען‪.‬‬ ‫און נאכאמאל געפרעגט די זעלבע שאלה‪ :‬איז דאס‬ ‫דער סך הכל איז‪ ,‬אז יעדער גורל איז א וועלט‬ ‫אט‪-‬די מעשה ברענגט ארויס נאך א צד פונעם‬ ‫סתם עפעס וואס איז ארויסגעקומען‪ ,‬אדער איז‬ ‫פאר זיך‪ .‬מיר האבן געזען א גורל וואס צעטיילט‬ ‫'גורל הגר"א'‪ .‬אין די פריערדיגע מעשיות האט‬ ‫דאס עפעס וואס איז דירעקט באשערט?‬ ‫דאס לאנד; א גורל וואס באשליסט וועלכער שעיר‬ ‫דער גורל געענטפערט אויף א שאלה‪' :‬וואס זאל‬ ‫סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה‬ ‫יענו ּ‬ ‫הוּא מוֹ ִשׁ ֵ‬ ‫ווען מ׳גייט אין ביהמ״ד אריין‪ ,‬קוקט עס יעדער אן‬ ‫אבער איך רעקאמאנדיר נישט קיינעם צו‬ ‫המשך פון עמוד ט' צוריק ‪ -‬עס איז א מעשה וואס‬ ‫ווי ער איז אריין יעצט אינעם אייגענעם דיינינג‪-‬‬ ‫נעמען די 'הדרכה'…'‬ ‫מיר האבן צוגעזען!‬ ‫רום?‪...‬‬ ‫זאלט איר ָיא קומען אין ביהמ״ד‪,‬‬ ‫ליבערשט ָ‬ ‫ס׳איז א מעשה וואס פילע עידי ראיה האבן‬ ‫עס איז דאך דער גרעסטער חילול ה׳! א חילול‬ ‫און יא 'זיך אנשטרענגען' פאר דאס ביסל צייט‬ ‫געזען מיט זייערע אויגן!‬ ‫הקודש והמקדש!‬ ‫וואס מ׳זיצט אינעם הייליגן באשעפער׳ס הויז‪ ,‬צו‬ ‫איר קענט אליין גיין צום הר המנוחות‪ ,‬און קוקן‬ ‫פארנעמען טייערע אידן צום נייעם‬ ‫לאמיר זיך ָ‬ ‫זיין שטיל! צו האבן דרך ארץ! צו דאווענען מיט‬ ‫אויף זיין מציבה‪ ...‬איך וועל אייך געבן דעם אדרעס‬ ‫יאר‪ ,‬אז מיר גייען זיך פארבעסערן! מיר גייען‬ ‫כוונה! ארויסווייזן רעסּפעקט! ווייזן א פארכט!‬ ‫כדי איר זאלט קענען גיין דאווענען ביי דעם‪:‬‬ ‫נישט רעדן א ווארט אין ביהמ״ד! מיר גייען מכבד‬ ‫פאר דעם 'בית המקדש מעט!'‬ ‫ַ‬ ‫'משה מלמד בן נתנאל ואורה שמשי‪ .‬נסתלק‬ ‫זיין דעם בורא עולם! מיר גייען אּפהיטן דעם כבוד‬ ‫ומקדשי תראו אידישע קינדער‪ ,‬דאס איז נישט‬ ‫כ"ט אדר תש״פ'‪.‬‬ ‫שמים!‬ ‫קיין ווערטל!‬ ‫הר המנוחות‪ ,‬גבעת שאול‪ ,‬חלקת דרום‪ ,‬גוש ד'‬ ‫אבער נישט ווייל מיר דארפן שכר‪ ...‬נישט ווייל‬ ‫דאס וועט זיין א שמירה פאר אייך! פאר אייער‬ ‫ָ‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫אלף‪ ,‬שורה ‪ ,41‬קבר ‪.'5‬‬ ‫מיר ווילן באקומען באצאלט דערפאר‪...‬‬ ‫בני בית! פאר אייער געזונט! פאר אייער וואוילזיין!‬ ‫איר ווילט באקומען אלע ברכות פון דער‬ ‫נאר ווי דעם 'משה מלמד'‪ ,‬מיט א תמימות‪ ,‬מיט‬ ‫פאר אייער געלט! פאר אייער פרנסה! פאר אייערע‬ ‫תורה? עס איז אזוי גרינג‪ .‬אזוי לייכט!‬ ‫א פשטות‪ ,‬מיט דאס ביסעלע 'הארץ'‪ ,‬איך בין דא‬ ‫קינדער! פאר אייערע אייניקלעך! און אלעס וואס‬ ‫עס איז אזוי פשוט ווי קומען אין בית מדרש און‬ ‫אינעם הייליגן באשעפער׳ס הויז‪ ,‬איך וויל אים‬ ‫איר פארמאגט!‬ ‫נישט רעדן דערביי!‬ ‫מכבד זיין! איך וויל מכבד זיין בית מקדשו המעט!‬ ‫און פאר‪ ...‬אייער גוף! בעולם הזה ובעולם הבא!‬ ‫אויב א מענטש ווייסט אז ער קען זיך נישט‬ ‫אין דעם זכות וועלן מיר אלע זוכה זיין צו א‬ ‫לאמיר האבן כבוד‪ .‬לאמיר האבן רעסּפעקט‪.‬‬ ‫איינהאלטן‪ ,‬ער גייט גיין אין בית המדרש און‬ ‫לעכטיג יאר‪ ,‬א שנת אורה‪ ,‬א שנת שפע‪ ,‬א שנת‬ ‫איך קען זיך פארשטעלן‪ ,‬אויב איינער וואלט‬ ‫ער גייט רעדן‪ ,‬ער גייט אנהייבן שפילן אויף זיין‬ ‫הרחבה‪ ,‬א שנת הרוחה‪ ,‬א שנת ועד טוב‪ ,‬מיט אלע‬ ‫געגאנגען צו א טראפיק‪-‬געריכט‪ ,‬און אנגעהויבן‬ ‫טעלעפאן‪ ,‬ער גייט נישט קענען פאקוסירן‪ ,‬זאל‬ ‫גוטע השּפעות טובות‪ ,‬ברוחניות ובגשמיות‪.‬‬ ‫רעדן פאר דעם ריכטער פון אנדערע זאכן‪,‬‬ ‫ער נישט טון קיין טובה פאר קיינעם; בלייב‬ ‫יעדער איד זאל האבן אריכות ימים ושנים‪,‬‬ ‫אויפהייבן א טעלעפאן‪ ,‬וואס וואלט פאסירט?!‬ ‫אינדערהיים‪ .‬אזוי זאגן אלע רבנים‪ ,‬אלע דיינים!‬ ‫מיט נחת און געזונט און הרחבת הדעת‪ ,‬ביז מיר‬ ‫מ׳וואלט אים ארויסגעטראגן מיט פאליציי! ער‬ ‫עס איז בעסער דו זאלסט דאווענען‬ ‫וועלן שוין זוכה זיין צום 'ויקיצו וירננו שוכני עפר'‪,‬‬ ‫וואלט פארלוירן דעם טיקעט!‬ ‫אינדערהיים‪ ,‬ווי איידער קומען אין בית המדרש‪,‬‬ ‫בביאת משיח צדקינו‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫פארוואס דארט ציטערט מען? פארוואס‬ ‫און מחלל זיין דעם מקדש מעט דורך רעדן בעת‬ ‫ּבֹותם ה ֵֹלְך נְ כֹחֹו‪.‬‬ ‫יָ בֹוא ָשׁלֹום יָ נּוחּו ַעל ִמ ְשׁכְ ָ‬ ‫דארט פאלט קיינעם נישט ביי? אבער פלוצלינג‬ ‫קדיש און בעת קדושה!‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫בל‬ ‫בל‬ ‫בל‬ ‫גבאים‬ ‫ִׂש יחּו ְּּב ׇכׇל‬ ‫ׂ‬ ‫ִנ ׂ ְּפ לּאֹו ָָתיו‬ ‫דערציילן‬ ‫ערשטהאנטיגע סיפורי ישועות‬ ‫דערציילט ברבים דורך גבאי קודש במשך די געהויבענער נסיעה צום יומדה”ל פון מרן בעל תוספות יום טוב זי”ע ו’ אלול תשפ”ו העעל”ט‬ ‫הרה"ג ר' אלי' מאיר סמיט שליט"א‬ ‫הר"ר יצחק דרעזנער הי"ו‬ ‫א מאדערנער איד'ל ביים ציון‬ ‫ביהמ"ד בעלזא בית מרדכי לעיקוואד‬ ‫עפעס וואס איך האב אליין מיטגעהאלטן‪ .‬א‬ ‫איך וויל דערציילן ּ‬ ‫א ישועה צום יארטאג פונעם‬ ‫קורצע מעשה‪ָ ,‬אבער בעיני ראיתי‪ .‬איך בין א ּפערזענליכער עדות‬ ‫הענגען דאס צעטל‬ ‫מיט ארום זעקס‪-‬זיבן יאר צוריק זענען מיר דא געווען ביים‬ ‫דערצו‪.‬‬ ‫בין שוין ב"ה א גבאי פאר 'מורא מקדש' נאכפאר‬ ‫'קרן תוספות יום טוב'‪ ,‬און נאכפאר 'נקדישך' האט‬ ‫איך‬ ‫זיך אנגעהויבן‪ .‬נאך פון די צייטן ווען ס׳איז 'נישט געווען אין סטיל'‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫מאדערנער איד‬ ‫יארצייט‪ .‬מיר זענען געווען א חבורה‪ .‬איז א ָ‬ ‫צו זיין שטיל ביים דאווענען‪...‬‬ ‫יארצייט‪ ,‬און געוויינט געפערליך‪.‬‬ ‫טאג פונעם ָ‬ ‫געקומען אין ָ‬ ‫דעמאלס איז נאכנישט געווען קיין גרויס געקומעכץ בכלל‪ .‬בפרט‬ ‫דאס גייט שוין צוריק צוואנציג יאר צום גוטן‪ ,‬ווען איך בין‬ ‫דאס בעלזער שטיבל ביי ‪05/51‬‬ ‫געווארן גבאי אין מיין ביהמ"ד‪ָ ,‬‬ ‫נישט אזעלכע סארט אידן‪.‬‬ ‫סטריט‪ ,‬אין דער שטאט בארא ּפארק‪ ,‬און דער אויבערשטער זאל‬ ‫האב איך אים געפרעגט‪" :‬וואס טוסטו דא?"‬ ‫געבן די זכי׳ אויף ווייטער‪ ,‬צו קענען ּפרובירן אויפצוטון למען כבוד‬ ‫האט ער מיר געזאגט אזוי‪ :‬זיין טאכטער האט אים גערופן‬ ‫שמו יתברך‪.‬‬ ‫פאריגע וואך‪ ,‬און געזאגט אז די דאקטוירים האבן געזאגט אז‬ ‫ָ‬ ‫שפעטער‪ ,‬איינמאל 'קרן‬‫אוודאי איז עס אסאך גרינגער געווארן ּ‬ ‫בדרך הטבע קען זי נישט האבן קיין קינדער‪ .‬ה״י‪ .‬א געפערליכע‬ ‫תוספות יום טוב' האט אנגעהויבן איבערקערן די וועלט‪ ,‬און מאכן‬ ‫בשורה‪.‬‬ ‫אזא שטורעם‪ .‬מיט די אלע ּפעולות‪ ,‬נסיעות‪ ,‬גורלות‪ ,‬און ס׳איז ב״ה‬ ‫דער איד האט געהאט א שייכות מיט דעם מייסד פון 'קרן‬ ‫אפהיטן דעם כבוד‬ ‫געווארן א מצב פון 'אכשר דרא'‪ ,‬אז אידן ווילן ּ‬ ‫תוספות יום טוב'‪ ,‬הרב יואל לאנדא שליט״א‪ ,‬און ער האט זיך פאר‬ ‫בית ה׳‪.‬‬ ‫עפעס אויסגערעדט‪ .‬האט אים ר׳ יואל געזאגט‪" :‬עס גייט‬ ‫אים ּ‬ ‫פון במשך די אלע יארן איז דא אסאך צו פארציילן‪ ,‬וואס‬ ‫יעצט זיין דער יארצייט; קום צום תוספות יום טוב׳ס ציון!"‬ ‫מ׳האט אלס געזען און געהערט‪ָ ,‬אבער איך וועל פארציילן א‬ ‫גל‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫גל‬ ‫פרעגט ער מיר דארט‪" :‬איך בין דא יעצט ביים ציון‪ ,‬וואס‬ ‫קליינע ׳בדידי הוה עובדא׳ מעשה׳לע‪ ,‬וואס איך אליין בין דער‬ ‫זאל איך טון?"‬ ‫'בעל המעשה'‪.‬‬ ‫זאג איך אים אזוי‪" :‬די ערשטע זאך וואס מיר זאגן אין דעם ׳מי‬ ‫ָ‬ ‫איך האב חתונה געהאט ב"ה פאר דריי און צוואנציג יאר‬ ‫שברך׳ וואס דער הייליגער בעל הילולא האט מחבר געווען‪ ,‬איז‬ ‫צוריק‪ .‬איך האב געווארט עטליכע יאר פאר קינדער‪ .‬איך בין נישט‬ ‫'ויזכה לראות זרע' ‪ -‬זרע איז קינדער‪ ,‬שידוכים‪ ,‬און אלעס‪ .‬דאס‬ ‫געווען דער גרויסער רחמנות‪ ,‬נאר א ׳קליינער׳ רחמנות‪ ...‬איך האב‬ ‫איז די ערשטע זאך‪ .‬זייט אייך מקבל נישט צו רעדן ביים דאווענען‬ ‫געווארט דריי און אהאלב יאר פאר קינדער‪.‬‬ ‫האבן ַא ישועה!"‬ ‫וועסטו זיכער ָ‬ ‫ָאבער ווען מ׳האלט אין אזא מצב‪ ,‬איז מען שוין זייער צעבראכן‪.‬‬ ‫דער איד פארשטייט עס‪ ,‬ער איז מסכים‪ ,‬ער נעמט עס ָאן!‬ ‫מ׳גארט און מ׳לעכצט שוין צו קענען זען קינדערלעך‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫ער האט זיך טאקע מקבל געווען דארט אויפן פלאץ‪ ,‬בעצם‬ ‫איך געדענק עס ווי היינט‪ .‬ס’איז געווען מוצאי סוכות‪ ,‬האב איך‬ ‫יומא דהילולא ו' אלול‪ ,‬אז ער גייט נישט רעדן ביים דאווענען‪,‬‬ ‫געהאנגען מיין ערשטן צעטל‪ ,‬אז מ'זאל נישט רעדן ביים דאווענען‪.‬‬ ‫לזכות ער זאל געהאלפן ווערן‪ ,‬זיין טאכטער זאל האבן א ישועה‪.‬‬ ‫איך געדענק נישט גענוי וועלכער צעטל ס'איז געווען‪ָ ,‬אבער‬ ‫איר ווילט הערן דעם סוף פון די מעשה?‬ ‫ס׳איז געווען עפעס וועגן 'מורא מקדש'‪ .‬מעורר צו זיין אידישע‬ ‫שפעטער‪ ,‬איז‬ ‫טאג שבועות‪ ,‬גענוי ניין חדשים ּ‬ ‫דעם ערשטן ָ‬ ‫מ׳זאל נישט רעדן בשעת'ן‬ ‫ָ‬ ‫קינדער אויף קדושת התפילה‪ ,‬אז‬ ‫פארן ניי‪-‬געבוירן‬ ‫פארגעקומען ַא גרויסע שמחה; א ברית מילה ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאווענען‪.‬‬ ‫קינד פון דעם איד למזל טוב! ס׳איז געווען א ברית‪ ,‬מיט א ּפדיון‬ ‫איך ווייס ניטאמאל פארוואס ס׳איז מיר איינגעפאלן צו טון‪ ,‬און‬ ‫הבן‪ַ ,‬א גרויסע שמחה‪ַ .‬א לעכטיגע שמחה!‬ ‫פארוואס ּפונקט דאס‪ .‬ס׳איז נאכנישט געווען קיין 'נקדישך' וואס‬ ‫דאס איז געווען נאך וואס די דאקטוירים האבן זיך שוין געהאט‬ ‫עפעס געהאט א געפיל פאר 'מורא‬ ‫זאל מעורר זיין‪ .‬אבער איך האב ּ‬ ‫מייאש געווען‪ ,‬און מ׳האט שוין נישט געוואוסט וואס צו טראכטן‪.‬‬ ‫מקדש'‪ ,‬און איך האב געוואלט טון א דבר טוב‪.‬‬ ‫דאס איז א מעשה וואס איך האב אליין מיטגעהאלטן! איך בין‬ ‫האר‪,‬‬ ‫עס איז אדורך גענוי צוועלף חדשים‪ ,‬און ּפונקטליך‪ ,‬אויפן ָ‬ ‫אליין עדות אויף דער מעשה! א מעשה ּפלא למאוד!‬ ‫האבן מיר געהאט א‬ ‫שפעטער׳‪ָ ,‬‬ ‫יאר ּ‬ ‫מיום ליום‪ ,‬׳מוצאי סוכות ַא ָ‬ ‫צווילינג למזל טוב!!!‬ ‫געשפירט דעמאלס‪ ,‬אז ס'איז געווען א רמז פון הימל‪,‬‬ ‫ּ‬ ‫האב איך‬ ‫אז איך זאל ווייטער ָאנגיין מיט די ּפעולות פון מורא מקדש‪ .‬אין‬ ‫האב איך געזען ַאז דאס איז מיין ׳תפקיד׳ יעצט‪ ,‬איך‬ ‫א געוויסן זין ָ‬ ‫זאל ווייטער טון אין דעם‪.‬‬ ‫האב איך עס טאקע גענומען מיטן גאנצן ערנסטקייט‪ ,‬און פון‬ ‫נגעהאלטן מיין גבאות‬ ‫ַ‬ ‫האב איך בעזר ה׳ ָא‬ ‫דעמאלס און ווייטער ָ‬ ‫אין מורא מקדש‪.‬‬ ‫איך האב נישט געהאט קיין שום הילף‪ .‬איך האב נישט געהאט‬ ‫עפעס וואס האט דעמאלס‬ ‫קיין ארגאניזאציע‪ ...‬ס׳איז נישט געווען ּ‬ ‫געצויגן גרויס אויפמערקזאמקייט אין דער גאס‪ ...‬איך האב אליין‬ ‫געטון מיט אלע מיינע כוחות‪ .‬איך פלעג אליין ארויסגעבן גליונות‬ ‫פון צייט צו צייט‪ ,‬און איך האב אפילו ַארויסגעגעבן א ספר דערויף‬ ‫'ואתם תחרישון'‪ ,‬אויף דעם ענין פון 'שתיקה בשעת התפילה'‪.‬‬ ‫געהאט‬ ‫ַ‬ ‫האבן שוין חתונה‬‫הודו לה׳ כי טוב‪ ,‬מיינע צווילינגלעך ָ‬ ‫אפצוהיטן‬ ‫בעזר ה׳‪ָ ,‬אבער איך גיי ווייטער ָאן מיט די עבודת הקודש ּ‬ ‫דעם כבוד בית ה׳‪.‬‬ ‫מיטגעהאלטן מיט צוויי יאר צוריק‪ .‬דער איד זיצט דא מיט‬ ‫איך זע דאס אלס מיין שליחות‪ ,‬אלס מיין תפקיד‪ ,‬און ווילאנג‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫אונז ביי דער סעודה‪ .‬איך בין זיין שליח מפרסם צו זיין די‬ ‫דער אויבערשטער געבט מיר כח וועל איך עס ווייטער אנהאלטן‬ ‫הודאה לה' ברבים‪.‬‬ ‫בכל תוקף ועוז‪.‬‬ ‫דער איד האט געהאט א גרויסע ישועה דא ביים תוס' יו"ט‪,‬‬ ‫יא‪ ,‬אידישע קינדער זעען ישועות‪ .‬מ׳וויל פון הימל מ׳זאל‬ ‫אינעם טאג פונעם הילולא‪ ,‬בו ביום ממש!‬ ‫אפהיטן דעם כבוד בית ה׳‪ .‬דער אויבערשטער זאל ווייטער העלפן‪,‬‬ ‫ּ‬ ‫דער יונגערמאן האט פיר יאר נישט געהאט קיין קינדער‪ .‬ער איז‬ ‫מתוך רחמים וחסדים גדולים!‬ ‫געווען זייער צעבראכן‪ .‬זייער ארויסגעקוקט אויף א ישועה‪.‬‬ ‫איך האב געוואוסט דערפון‪ ,‬און כ'האב אים שטארק צוגערעדט‬ ‫אז ער זאל קומען אויפן יארצייט צום תוס' יו"ט‪ ,‬און דא אויסבעטן‬ ‫רחמים‪.‬‬ ‫הרב ר' פינחס שפיצער שליט"א‬ ‫ער איז טאקע געקומען דא‪ ,‬ביומא דהילולא קדישא‪ ,‬און שטארק‬ ‫גבאי ביהמ"ד הגדול שיכון סקווירא‬ ‫מפציר געווען‪ ,‬שטארק געבעטן‪ ,‬זיך אויסגעבעטן א ישועה‪ ,‬און‬ ‫א גברא בזכות בין גברא לגברא‬ ‫ער האט זיך אונטערגענומען קבלות טובות בענייני תפילה‪,‬‬ ‫איך וועל דא דערציילן א מעשה‪ ,‬וואס איך האב אליין‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫דל‬ ‫דל‬ ‫דל‬ ‫ובתוכם נישט צו רעדן בשעת קריאת התורה אפילו בין גברא‬ ‫ער זאגט מיר‪ ,‬אז 'זייט דעמאלס‪ ,‬זעט ער דעם לעכטיגן‬ ‫לגברא‪.‬‬ ‫קינד‪ ,‬אלעס גייט גוט‪ ,‬און ער רעדט נישט קיין ווארט ביים‬ ‫ליינען‪ ,‬און אלעס איז ב״ה הונדערט פראצענט געזונט און שטארק‪,‬‬ ‫ממש ניין חדשים דערויף‪ ,‬באקום איך א טעלעפאן קאל‪ ,‬פון‬ ‫לעכטיג און מסודר‪ ,‬דער אויבערשטער זאל ווייטער העלפן!'‬ ‫דעם יונגערמאנ׳ס שוואגער‪ ,‬פול מיט עקסטאז‪" :‬האסט געהערט‬ ‫דעם פרייליכן מזל טוב‪ ,‬מיין שוואגער ‪ ...‬האט געהאט א יונגעלע‬ ‫ס׳איז מורא׳דיג מורא׳דיג!*‬ ‫למזל טוב!"‬ ‫ס'איז געווען א מורא׳דיגע שמחה צו הערן!‬ ‫דער איד זאגט מיר‪ ,‬ס׳איז ביי אים ברור כשמש‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫געווען נאר בזכות פון די הייליגע קבלה!‬ ‫און ער איז דא געקומען דעם יאר‪ ,‬זיך באדאנקען באותו מקום‬ ‫אפגעבן א שבח והודי׳‪ ,‬פאר די גרויסע‬ ‫פארן הייליגן באשעפער‪ּ ,‬‬ ‫ניסים וואס ער האט זוכה געווען‪ ,‬אויסצו׳פועל׳ן דא‪ ,‬פאראיאר‪ ,‬ביי‬ ‫דעם הייליגן מקום קדוש!‬ ‫ס׳איז באקאנט‪ ,‬ס׳איז דא א ווארט‪ ,‬וואס מ׳זאגט נאך פון‬ ‫פריערדיגע צדיקים‪ ,‬אז 'בזכות פון נישט רעדן בין גברא לגברא‬ ‫קען מען זוכה זיין צו א גברא‪'...‬‬ ‫מ׳זעט דא דברים נשגבים מאוד! אין זכות פון דעם מקום קדוש‪,‬‬ ‫אין זכות פון דעם הייליגן בעל הילולא‪ ,‬אין זכות פון די גרויסע‬ ‫קבלה טובה‪ ,‬אין זכות פון אפהיטן קדושת התפילה! אין זכות‬ ‫פון דאווענען ערליך צום רבוש״ע דער כל יכול! ס׳איז מבהיל על‬ ‫הרעיון!‬ ‫יודו לה' חסדו ונפלאותיו לבני אדם!‬ ‫הר"ר לייב מאשקאוויטש הי"ו‬ ‫גבאי ביהמ"ד סטראפקוב וומסב"ג‬ ‫דער מהפיכה פון קרן תוס' יו"ט‬ ‫סטרא ּפקובער ביהמ”ד‪ .‬איך בין שוין אין קרן‬ ‫ָ‬ ‫איך בין גבאי אין‬ ‫א' מהגבאים‬ ‫תוס' יו"ט פון ווען ס'האט זיך געגרונדעט‪ ,‬פאר אכט יאר צוריק‪.‬‬ ‫גארנישט מיט גארנישט!‬ ‫אויב איך געדענק גוט‪ ,‬דאס ערשטע מאל בין איך געפארן מיט‬ ‫יארן צוריק האט מיר איינער דערציילט‪ ,‬וואס ער האט געהאט‬ ‫א קארגער צאל גבאים‪ ,‬נישט קיין סאך‪ .‬אפשר פערציג‪ ,‬צי פופציג‪.‬‬ ‫מיט א קינד זיינער‪ ,‬עפעס איז געווען מיט אים‪ .‬ער איז אריין אין‬ ‫מיר האבן דעמאלס געהאט בערך פינף‪/‬זעקס טויזענט קבלות‪.‬‬ ‫יטאל‪ ,‬האט מען געזאגט אז ס'איז אן ערנסטע זאך‪ ,‬עפעס יענע‬ ‫שפ ָ‬ ‫ּ‬ ‫נאכדעם‪ ,‬פאר דריי יאר צוריק‪ ,‬ווען ס'איז געווען א גרויסע נסיעה‬ ‫מחלה אין די ביינער ה״י‪ .‬מ'דארף טעסטן אהער און טעסטן אהין‪.‬‬ ‫פון איבער טויזנט גבאים‪ ,‬האט עס געהאלטן ביי איבער הונדערט‬ ‫ס'איז געווען דאכט זיך מיר פאר ר"ה און יוה"ק‪.‬‬ ‫טויזנט קבלות‪.‬‬ ‫ס'איז נאכנישט געווען דעמאלס דער גאנצער 'קרן תוס' יו"ט'‬ ‫און ס'ווערט מער און מער‪ .‬היי יאר איז שוין געווען הונדערטער‬ ‫מיט די גרויסע אויפוואכונג‪ .‬איז אים איינער געקומען זאגן‪" :‬איך‬ ‫טויזנטער‪ .‬באלד א מיליאן קבלות!‬ ‫געב דיר א סגולה‪ ,‬זאלסט נישט רעדן קיין ווארט ר"ה און יוה"ק‬ ‫ס'איז א שטארקע זאך‪ ,‬א מורא׳דיגע זאך‪ .‬מענטשן כאפן זיך‬ ‫בשעת התפילה‪ ,‬בשעת ווען מ׳איז אין ביהמ״ד"‪.‬‬ ‫צו‪ .‬אמאל האט מען זיך געדארפט שעמען אז מ׳רעדט נישט‬ ‫ס'איז נישט גרינג‪ .‬יעדער ווייסט‪ .‬מ׳איז שעות ארוכות‪ ,‬אגאנצן‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫פאסט‪ .‬און נישט גענוג תענית אכילה‪,‬‬ ‫טאג אין ביהמ״ד‪ .‬מען ַ‬ ‫דארף נאך זיין תענית הדיבור אויך‪ ...‬אבער דער איד האט נישט‬ ‫נאכגעלאזט‪" .‬אויב דו ווילסט קענסטו כאפן א דרימל‪ ,‬אבער נישט‬ ‫ארויסרעדן קיין ווארט אין ביהמ”ד!"‬ ‫ממחרת יוה”ק איז ער נאכאמאל אריין אין שפיטאל‪ .‬סוכות האט‬ ‫אפערירט דאס קינד‪ ,‬און ב"ה יענעם טאג איז צוריקגעקומען‬ ‫מען ּ‬ ‫די רעזולטאטן‪ ,‬אז ס'איז גארנישט מיט גארנישט!‬ ‫'כימא'‪ ,‬מיט אלע‬ ‫ָ‬ ‫נאכדעם וואס מ'האט שוין אנגעגרייט די‬ ‫געפערליכע זאכן ה״י‪ ,‬מ'איז שוין געווען פארנומען ווילאנג ס'וועט‬ ‫האט מען געזען ַאן ָאפענער נס!‬ ‫נעמען‪ָ .‬‬ ‫דעמאלס האט אים יענער געזאגט‪" :‬עס מיינט נישט אז יעצט‬ ‫קענסטו שוין רעדן‪ ...‬דארפסט ווייטער ממשיך זיין אפילו‬ ‫בין גברא לגברא!"‬ ‫הל‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫הל‬ ‫אזא מקום קדוש‪ ,‬און ספעציעל ערב די הייליגע טעג‪ ,‬זאל מען‬ ‫ביים דאווענען‪ .‬מ׳האט עס אנגעקוקט ווי עפעס א פרומקייט‬ ‫פועל'ן ישועות און רפואות‪ ,‬און די אלע ברכות פונעם תוספות יום‬ ‫יותר מן המדה‪ ...‬און היינט איז עס פונקט פארקערט‪ ,‬יעדער‬ ‫טוב‪ ,‬דאס אלעס קומט זיך זיכער די קרעדיט פאר דעם פטרון און‬ ‫פילט אז ס׳איז א שטאלץ‪ ,‬ער איז א חלק פון די קרן תוס' יו"ט‪ .‬א‬ ‫מייסד פון 'קרן תוספות יום טוב'‪ ,‬דער גאון אין חסד און צדקה‪,‬‬ ‫חלק פון די קבלה! ס׳איז מורא׳דיג!‬ ‫לתורה ולעבודה‪ ,‬הרב ר' יואל שליט״א‪ ,‬ס׳איז א זאך וואס ער האט‬ ‫איך געדענק אן אינטרעסאנטע זאך‪.‬‬ ‫איבערגעטוישט די וועלט‪.‬‬ ‫יענעם יאר ווען ס'האט זיך געגרונדעט‪ ,‬איז געווען דעם תוס'‬ ‫זאל ער אודאי באגלייט ווערן מיט די תפילות פון גאנץ כלל‬ ‫יו"ט'ס יארצייט פרייטאג‪ ,‬האט מען עס גערופן 'שבת גבאים’‪.‬‬ ‫ישראל‪ .‬און ס׳זאל זיין ימלא ה' כל משאלות לבנו לטובה‪.‬‬ ‫מ'איז געזעסן ביז דרייע פארטאגס ליל שבת קודש‪ ,‬און מ'האט‬ ‫*‬ ‫געשמועסט א ברודערליכער שמועס‪ ,‬אלע גבאים אינאיינעם‪,‬‬ ‫איך וועל פארציילן א קורצע מעשה‪ .‬ביי אונז אין ביהמ״ד האט‬ ‫און מ'האט אויסגעטוישט געדאנקען וויאזוי מ'קען פארבעסערן‪.‬‬ ‫איינער פון די מתפללים זיך געמוטשעט מיט א קינד וואס האט‬ ‫וויאזוי מ׳קען הייבן קדושת התפילה‪ .‬יעדער האט זיך זיינע טיפס‪.‬‬ ‫געהאט נעבעך יענע מעשה‪ ,‬רח״ל‪ .‬קיין שום אידיש קינד זאל‬ ‫זיינע עצות‪.‬‬ ‫קיינמאל פון אזאנס נישט וויסן!‬ ‫ס'זענען געווען דארט מענטשן פון מאנטריאל‪ ,‬פון ברוקלין‪ ,‬פון‬ ‫ס׳איז געווען דעמאלס נאך אין ָאנהויב תקופה‪ ,‬ווען ס׳זענען‬ ‫בארא פארק און וויליאמסבורג‪ ,‬פון ארץ ישראל און פון אייראפע‪,‬‬ ‫נאך געווען ליידער אסאך שמועסערס אין ביהמ״ד‪ .‬און מ'האט‬ ‫יעדער האט געהאט זייערע עקספערטיז אין העלפן קדושת‬ ‫מעורר געווען און גערעדט דערפון‪ .‬דעמאלס האט זיך ָאנגעהויבן‬ ‫ביהמ״ד‪ .‬און מ׳האט געטראכט‪ ,‬מ׳האט דעבאטירט‪ ,‬וויאזוי מ'קען‬ ‫קאמפיין פון קרן תוס' יו"ט‪ ,‬מיטן נקדישך‪ ,‬אז מ'זאל זיך‬ ‫ּ‬ ‫דער‬ ‫אהערשטעלן אזא זאך‪.‬‬ ‫אונטערנעמען א קבלה‪.‬‬ ‫מען האט נאכנישט געוואוסט וואו מען גייט אנקומען‪ .‬מ׳האט‬ ‫יעדער האט זייער רחמנות געהאט‪ ,‬און מ'האט געמאכט א‬ ‫נאר אויסגעשמועסט‪ .‬מ׳האט געטראכט‪ .‬מ׳האט געקלערט‪ .‬מ׳האט‬ ‫געזאגט‬ ‫קאמפיין פון קבלות‪,.‬און מ׳האט ָ‬ ‫ּ‬ ‫דרייוו‪ .‬מ׳האט געמאכט א‬ ‫נישט גע׳חלומ׳ט וואס דא גייט זיך אויסקאכן‪.‬‬ ‫אז די קבלות זאלן זיין לזכות פאר די רפואה פון דעם קינד‪.‬‬ ‫עס איז נישט צום גלייבן‪ ,‬קיינער האט נישט גע׳חלומ׳ט‪ ,‬אז‬ ‫דער עולם האט עס שטארק גענומען אויף ַאן ערנסטן אופן‪.‬‬ ‫ס׳וועט אנקומען צו אזא מצב ווי היינט!‬ ‫און ב"ה אז דער אויבערשטער האט געהאלפן‪ ,‬נאך א יאר‪/‬צוויי‪,‬‬ ‫ס’איז היינט א שטארקע זאך וואס יעדער איינער וויל זיין א‬ ‫איז זיין קינד געזונט געווארן‪ .‬ממש הפלא ופלא!‬ ‫חלק דערפון!‬ ‫ס׳איז שוין דורך אפאר יאר‪ ,‬ער האט שוין ב"ה חתונה געהאט‪,‬‬ ‫איך האלט אז מיט די צייט וועלן שוין נישט זיין אזויפיל מענטשן‬ ‫האט שוין ב״ה דורות!‬ ‫און אויפגעשטעלט א שטוב מיט קינדער‪ ,‬ער ָ‬ ‫וואס וועלן דארפן אונטערשרייבן‪ ,‬ווייל ס'וועט נישט זיין אזא זאך‬ ‫ס'איז זיכער דער זכות פון זיך אונטערנעמען די קבלה מיט אן‬ ‫ווי שמועסערס‪ .‬דער קידוש השם איז ממש געוואלדיג!‬ ‫ערנסטקייט‪ ,‬אזויפיל אידן אינאיינעם‪ .‬מ'זעט קלאר אז ס'איז א‬ ‫אבער די נקודה איז‪ ,‬אז דאס וואס דער גרויסער נדיב‪ ,‬דער‬ ‫שטארקע זאך‪ .‬א דבר גדול וקדוש מאוד!‬ ‫תומך‪ ,‬דער מייסד פון דעם‪ ,‬דער מזכה את הרבים‪ ,‬הרב ר' יואל‬ ‫*‬ ‫לאנדא שליט״א האט איינגעפירט‪ ,‬און אריינגעברענגט א זאך וואס‬ ‫מ'קען דערציילן מעשיות בלי גבול‪ .‬ס׳איז דא זייער אסאך צו‬ ‫קיינער האט נישט געטראכט אז מ׳קען אנקומען דא‪ ,‬יעדער האט‬ ‫דערציילן‪.‬‬ ‫געזאגט אז ס'איז שווער צו טוישן א ביהמ”ד‪ ,‬איז עפעס וואס איז‬ ‫איך האב אמאל געטראפן א דאקטער‪ ,‬וואס זיינע קינדער זענען‬ ‫למעלה מדרך הטבע באמת‪.‬‬ ‫געווען פרומע ערליכע קינדער‪ .‬האב איך אים געפרעגט אין ּפנים‬ ‫ס׳פלעגט זיין ממש ָאפיציעל‪ ,‬אז מענטשן קומען זיך צאם שבת‬ ‫אריין‪' :‬וואו קומט דאס צו דיר‪ ,‬אז דיינע קינדער זענען פרומע‬ ‫אין ביהמ"ד‪ ,‬און שמועסן און פארברענגען‪ .‬מ'וויל האבן א 'גוד‬ ‫ערליכע קינדער?'‬ ‫טיים' ווי ס'רופט זיך‪...‬‬ ‫האט ער מיר געזאגט‪" :‬איין זאך‪ ,‬איך בין נישט קיין גרויסער‬ ‫אבער דאס האט זיך געענדיגט אינגאנצן! אין אלע שיכטן‪,‬‬ ‫תלמיד חכם אדער עובד ה׳‪ ,‬אבער איך האב זיך פארגענומען‪,‬‬ ‫איבעראל!‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫אז איך נעם קעיר פון דעם ביהמ"ד‪ ,‬איך הייב אויף די שמוץ‪ ,‬איך‬ ‫היינט צוטאגס ווייסט יעדער איינער‪ ,‬ס'איז שוין אזוי שטארק‪,‬‬ ‫רייניג אויף‪ ,‬איך מאך זיכער ַאז דאס ביהמ״ד זאל אייביג שיינען‬ ‫אז אפילו גליונות נעמט מען נישט אריין אינמיטן דאווענען‪ ,‬ס'איז‬ ‫און גלאנצן‪ ,‬עס זאל זיין מלכות׳דיג ווי עס ּפאסט!"‬ ‫אן ענין אין הלכה‪ ,‬אז אויב מ'דאווענט דאווענט מען‪ ,‬און אויב‬ ‫שפראך‪ ,‬א דאקטער‪ ,‬א פרעמדער‪ ,‬אז ער‬ ‫זאגט ער אויף זיין ּ‬ ‫ָ‬ ‫מ'לערנט לערנט מען‪.‬‬ ‫האט געמאכט א ׳דיעל׳ מיטן רבוש״ע כביכול‪" :...‬איך נעם קעיר פון‬ ‫ס'איז א געוואלדיגע זאך‪ .‬דאס האט ער דורכגעבראכן‪ ,‬מ׳קען‬ ‫דיין הויז‪ ,‬און דו וועסט קעיר נעמען פון מיין הויז‪"...‬‬ ‫זאגן איין יחיד אליין‪ ,‬אין דער גאנצער וועלט‪ .‬דאס איז נישט דוקא‬ ‫ָ‬ ‫און דער דאקטער האט גוטע קינדער‪ ,‬גאלדענע קינדער‪ ,‬יראי‬ ‫נאר צווישן די היימישע וויליאמסבורג‪ ,‬מאנרא און מאנסי‪ ,‬נאר אין‬ ‫ה׳‪ ,‬לערנערס‪ ,‬עפעס נישט צום גלייבן!‬ ‫די גאנצע וועלט!‬ ‫רבותי! דאס איז מורא׳דיג! כבוד בית ה׳! כבוד שמים!‬ ‫ס'קומען זיך דא צונויף גבאים פון איבעראל‪ ,‬און ס'געבט חיזוק‬ ‫אפגעבן כבוד פאר א ביהמ"ד און דינען דעם אויבערשטן אינעם‬ ‫פאר יעדן איינעם‪ .‬יעדער האט זיך זייערע זאכן‪ ,‬זייער עקספערטיז‬ ‫אויבערשטנ'ס הויז‪.‬‬ ‫און זייערע מעשיות וואס זיי האבן געהאט‪ ,‬און ס׳איז א בחינה פון‬ ‫אפ לפאר‬ ‫איז דאך זיכער אז די אלע גבאים וואס געבן זיך ּ‬ ‫'איש את רעהו יעזורו ולאחיו יאמר חזק!'‬ ‫ולרומם בית ה׳‪ ,‬קומט צוריק פאר יעדן בכפל כפליים!‬ ‫דער אויבערשטער זאל העלפן טאקע‪ ,‬אז מ'קומט זיך צאם אויף‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫ול‬ ‫ול‬ ‫ול‬ ‫ס'איז דורכגעגאנגען אזוי א יאר צייט‪ .‬און גארנישט האט‬ ‫זיך נישט גערירט‪ .‬ס׳האט מיך שוין זייער געדרוקט‪.‬‬ ‫ס'איז געווען דעם פארלאפענעם שבועות אין ביהמ”ד‪ .‬איך האב‬ ‫אויפגעהויבן א גליון פון ׳נקדישך׳‪ ,‬און ּפונקט האבן זיי געשריבן א‬ ‫מעשה פון איינעם וואס האט זיך מקבל געווען א קבלה און נישט‬ ‫געזען קיין ישועה ‪ -‬אבער ער האט זיך מקבל געווען נאך א קבלה‪,‬‬ ‫און דעמאלס איז די ישועה געקומען‪ .‬א שיינע מעשה‪.‬‬ ‫האב איך געטראכט צו מיר‪ ,‬אז דער אויבערשטער וויל נאך א‬ ‫קבלה פון מיר‪ ,‬און אזוי האב איך מקבל געווען נאך א קבלה!‬ ‫נאכדעם‪ ,‬האט א יונגערמאן‪ ,‬א חבר מיינער‪ ,‬מיט‬ ‫נישט צו לאנג ָ‬ ‫השגחה פרטית געהערט פון א חבר‪ ,‬אז יענער וויל ּ׳פונקט׳ אזא‬ ‫סארט הויז!‬ ‫מיין חבר האט געוואוסט אז איך האב א הויז‪ ,‬איז אים‬ ‫איינגעפאלט אונז צוזאמצושטעלן!‬ ‫ער איז צוגעקומען צו מיר פרעגן צי איך וויל פארקויפן דעם‬ ‫א' מהגבאים‬ ‫ערשטן הויז?‬ ‫א דאפלטע קבלה‪ ,‬א דאפלטע ישועה!‬ ‫יא! איך בין גרייט עס צו פארקויפן!‬ ‫זאג איך אים ָ‬‫ָ‬ ‫איך האב געהאט א ּפערזענליכע מעשה וואס גייט שוין צוריק‬ ‫למעשה‪ ,‬דער יונגערמאן האט מסדר געווען די גאנצע זאך‬ ‫פאר עטליכע יאר‪ָ ,‬אבער ס׳איז מיר נאכנישט אויסגעקומען צו‬ ‫אראפגענומען פון מיין‬ ‫ּ‬ ‫זאך‬ ‫גאנצע ַ‬‫האט די ַ‬‫מהחל עד כלה‪ ,‬ער ָ‬ ‫דערציילן ביז היינט‪.‬‬ ‫אפגעגעבן מיט׳ן פארקויפן!‬ ‫קא ּפ‪ ,‬און זיך אליין ּ‬ ‫ָ‬ ‫אפאר יאר צוריק האב איך געהאט א ּפראבלעם מיט א הויז פון‬ ‫ּ‬ ‫ָאבער דאס איז נישט אלעס‪ ...‬איך האב עס פארקויפט כמעט‬ ‫וואס איך האב געוואלט ּפטור ווערן‪.‬‬ ‫פאר דאפלט פון דעם אריגינעלן ערשטן ּפרייז‪ ,‬ווייל ס׳איז ארויף‬ ‫איך האב געקויפט איין הויז‪ ,‬און איך האב דאס געוואלט‬ ‫די מארקעט‪-‬וועליו!‬ ‫פארקויפן און קויפן א גרעסערע‪ .‬איך האב זיך נאכגעפרעגט אויפן‬ ‫דעמאלס האב איך געזען א וואונדערליכע זאך‪ .‬נעמליך‪ :‬איך‬ ‫מארקעט וויפיל דאס איז ווערד‪ ,‬און אויף אזויפיל האב איך עס‬ ‫האב געהאט א ישועה פון די ערשטע קבלה אויך‪!...‬‬ ‫ארויסגעלייגט צו פארקויפן‪.‬‬ ‫דער רבוש״ע האט געהאלפן‪ ,‬בהשגחה פרטית‪ ,‬בזכות פון‬ ‫אין דער זעלבער צייט וואס איך האב עס ארויסגעלייגט‪ ,‬׳אויף‬ ‫מיין קבלה‪ ,‬אז איך זאל עס נישט קענען פארקויפן פריער‪ ,‬נאר‬ ‫מארקעט׳ ווי ס׳רופט זיך‪ ,‬זענען געווען נאך צוויי הייזער‬ ‫דער ַ‬ ‫אויסגעמאסטן פונקטליך גענוי‪ ,‬כדי איך זאל עס פארקויפן‬ ‫שפעטער‪ ,‬נאך וואס די 'מארקעט וועליו' איז ארויף‪ ,‬און פארדינען‬ ‫בשכינות וואס האבן זיך פארקויפט זייער זייער גרינג‪ .‬ס׳איז געווען‬ ‫פילפאכיג מער‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫׳קאנדישן׳‬ ‫ענליך צו מיינס‪ ,‬זייער דומה‪ ,‬אין גרויסקייט און אין ָ‬ ‫יעצט האב איך שוין פארשטאנען‪ ,‬פארוואס מיין הייזקעלע איז‬ ‫וויאזוי ס׳האט אויסגעזען‪ .‬ביי יענע צוויי איז געווען ׳קפצו זביני׳‪.‬‬ ‫געשטאנען‪ ,‬בשעת די אנדערע זענען 'געפלויגן פון שעלף‪'...‬‬ ‫אויסגעכאפט‪.‬‬ ‫ּ‬ ‫מ׳האט עס‬ ‫יא‪ ,‬טובים השניים מן האחד!‬ ‫אבער‪ ,‬ביי מיר‪ ,‬ביי מיין הויז איז מחמת איזה סיבה שיהיה נישט‬ ‫ביי דער ערשטער קבלה האב איך געהאט די ישועה אז איך האב‬ ‫געווען קיין מזל‪ ,‬און ס׳איז נישט געקומען קיינער‪.‬‬ ‫עס 'נישט פארקויפט'‪.‬‬ ‫אזוי איז עס ָא ּפגעליגן פאר ַא שיינע ּפאר חדשים אויפן‬ ‫און ביי די צווייטע קבלה האב איך געהאט א ישועה אז איך האב‬ ‫מארקעט‪ ,‬און איך בין געווארן אביסל נערוועז‪ .‬וואס גייט דא פאר?‬ ‫עס 'יא פארקויפט!'‬ ‫איך מוז עס דאך פארקויפן!‬ ‫איך האב נישט געוואוסט וויאזוי זיך אומצוגיין דא‪ .‬דא מוז איך‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫קויפן א נייע הויז‪ ,‬און דא דארף איך פארקויפן די אלטע הויז כדי‬ ‫צו קענען קויפן די נייע ‪ -‬און ממש ס'גייט נישט‪ ,‬ס'רוקט זיך נישט‪.‬‬ ‫הרב ר' פינחס שפיצער שליט"א‬ ‫אפהאלט איז דא!‬ ‫עפעס אן ּ‬ ‫ּ‬ ‫גבאי ביהמ"ד הגדול שיכון סקווירא‬ ‫האב איך געטון?‬ ‫וואס ָ‬ ‫האב איך געמאכט א 'ריפיינענס'‬ ‫זעענדיג אז עס גייט נישט‪ָ ,‬‬ ‫איבערגענומען דעם חוב‬ ‫אויפן ערשטן הויז‪ ,‬ארויסגענומען דאס געלט פון דער באנק‪ ,‬און‬ ‫במשך די נסיעה פאריאר שנת תשפ"ה‪ ,‬זענען מיר אויך‬ ‫מיט דעם געלט האב איך געקויפט דעם צווייטן הויז‪.‬‬ ‫אנגעקומען קיין רימינוב‪ .‬ווען מיר זענען געשטאנען אינדרויסן‬ ‫רטגעדזש‪-‬פעימענט איז געווען‬ ‫ּ‬ ‫מא‬ ‫אבער למעשה‪ ,‬וויבאלד די ָ‬ ‫פון רימינוב‪ ,‬האב איך אריינגערופן צו מיין אמעריקאנער סעלפאן‬ ‫אסאך געלט חודש׳ליך‪ ,‬האב איך געדארפט צולייגן יעדן חודש‬ ‫אויסצוהערן די וואויס‪-‬מעילס‪ ,‬און א איד לאזט מיר דארט איבער‬ ‫געלט דערויף‪ .‬ס׳האט מיר שוין נישט אזוי געברענט ווי פריער‪,‬‬ ‫אזא מעסעדזש‪" :‬איך מוז דיר פארציילן א מעשה וואס איך‬ ‫נאכאלץ געזוכט זיך צו פטר'ן דערפון‪ .‬איך האב‬ ‫ַ‬ ‫אבער איך האב‬ ‫האב געהאט‪".‬‬ ‫פארקויפן‪.‬‬ ‫געוואלט ַ‬ ‫ָ‬ ‫עס זייער‬ ‫זל‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫זל‬ ‫איז שוין דער פערציגסטער טאג! עס איז געווען ה' אלול‪,‬‬ ‫איך קען דעם איד‪ ,‬ער וואוינט אין מאנסי‪ ,‬ער איז נישט‬ ‫אויפן וועג צום יארצייט‪ ,‬און ער זאגט‪" :‬איך האב יעצט‬ ‫קיין גרויסער בעל פרנסה‪ ,‬אבער ער איז יא א גרויסער בעל‬ ‫באקומען א קאל פון די באנק אז זיי גייען איבערנעמען דעם‬ ‫משפחה‪ ...‬די מעשה איז געווען‪ ,‬אז א חודש‪-‬צוויי צוריק האט ער‬ ‫גאנצן חוב (ביל) און עס אריינלייגן אינעם מארטגעדזש‪ ,‬עס גייט‬ ‫באקומען א ביל פון די קאונטי‪ ,‬אז ער איז זיי שולדיג פינף יאר‬ ‫זיך אויסציען אויף לאנגע יארן!"‬ ‫טעקס; עס האט זיך אנגעזאמלט א סכום פון הונדערט פופציג‬ ‫אויפן פערציגסטן טאג ממש איז ער פטור געווארן פון דעם‬ ‫טויזנט דאלער‪ .‬ער האט מסביר געווען די גאנצע סיבה פארוואס‬ ‫גאנצן קאפ‪-‬וויי און אלע שוועריגקייטן‪ ,‬אין איין רגע איז אלעס‬ ‫ער האט עס פארזען‪ ,‬אבער מעשה שהיה כך היה‪ .‬און אויב ער‬ ‫נעלם געווארן‪.‬‬ ‫קומט נישט אויף מיט דאס געלט ביז סעפטעמבער למספרם‪,‬‬ ‫בו ביום ממש! פלאי פלאים!‬ ‫נעמט מען אים צו דאס הויז‪.‬‬ ‫ער האט געזאגט אין דעם מעסעדזש‪" :‬עס איז מיר געפאלן‬ ‫ממש ווי א דונער אינמיטן העלן טאג‪ ,‬הונדערט פופציג טויזנט‬ ‫דאלער‪ ...‬רבוש"ע! פון וואו נעם איך אזא אסטראנאמישע סכום?‪...‬‬ ‫עס איז מיר געווארן עולם חשוך בעדי‪ ,‬אזא עגמת נפש‪ ,‬צרה ויגון‬ ‫ואנחה ‪ -‬דער אויבערשטער זאל אפהיטן‪.‬‬ ‫בצר לי‪ ,‬האב איך נישט געוואוסט וואו איך גיי‪ ,‬איך בין געווען‬ ‫ממש אויס‪-‬מענטש‪ .‬בין איך געגאנגען צו מיין ברודער‪ ,‬האט מיר‬ ‫מיין ברודער געזאגט‪' :‬עס קומט דאך יעצט די פערציג טעג פארן‬ ‫יארצייט פונעם תוספות יום טוב‪ ,‬זיי זיך מקבל עפעס א חיזוק אין‬ ‫ענין פון תפילה'‪.‬‬ ‫האב איך אים געזאגט‪" :‬הער אויס‪ ,‬איך רעד דאך סייווי נישט‬ ‫ביים דאווענען‪ ,‬וואס נאך קען איך שוין צוגעבן? איך דארף דאך‬ ‫נעמען עפעס א העכערע קבלה?" האט ער זיך אונטערגענומען‬ ‫א זאך וואס האט מיר באמת געפאלן ‪ -‬אידן זענען דאך מלא‬ ‫המצאות‪ ,‬און קומען שטענדיג אויף מיט פרישע איינפעלער און‬ ‫סגולות‪.‬‬ ‫ער האט אזוי געטראכט‪" :‬א איד קומט אין בית המדרש זיך‬ ‫דורכצורעדן מיטן רבונו של עולם‪ .‬די גמרא זאגט דאך אין‬ ‫הר"ר מרדכי דוד מיללער הי"ו‬ ‫מסכת ברכות‪ ,‬אז אויב איינער פעלט‪ ,‬פרעגט דער אויבערשטער‬ ‫גלייך וואו ער איז; מ'טרעפט זיך דא מיטן באשעפער אליין‪ .‬טא‪,‬‬ ‫ביהמ"ד באבוב‪ ,45-‬יוניאן‬ ‫פארוואס זאל דער באשעפער דארפן ווארטן אויף מיר פינף מינוט‬ ‫ניין און דרייסיג טאג דערויף‬ ‫ביז איך באווייז זיך ענדליך שפעט צו ברכות? אדער צען מינוט‬ ‫איך האב געארבעט ביי א געוויסע קאמפאני דא אין ניו יארק‬ ‫שפעט‪ ,‬פינף מינוט פאר הודו‪ ,‬אדער פינף מינוט דערנאך? איך‬ ‫פאר גאנצע פופצן יאר‪ .‬נאך פופצן יאר האבן זיי דורכגעפירט‬ ‫גיי אנהויבן צו קומען פינף מינוט פאר שחרית אנהייב ברכות‪ ,‬און‬ ‫פאר מנחה‪-‬מעריב דריי מינוט פריער‪ ,‬כדי איך זאל ווארטן אויפן‬ ‫שניטן‪ ,‬און איך האב פארלוירן מיין דזשאב‪ .‬דאס איז געווען מיט א‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬כביכול‪".‬‬ ‫יאר צוריק‪ ,‬חצי תמוז‪.‬‬ ‫ער דערציילט מיר ווייטער‪" :‬איך האב עס אריינגעצייכנט אין‬ ‫אגאנצע יאר האב איך זיך אזוי ארומגעוואלגערט מיט‬ ‫מיין לוח ווען איך האב אנגעהויבן די קבלה‪ ,‬און פונקט היינט‬ ‫פארשידענע סייד‪-‬דזשאבס און פארט‪-‬טיים ארבעט‪ .‬איך בין‬ ‫געפארן און זיך געשלעפט‪ ,‬אבער פאר מיין עלטער איז עס שוין‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫נישט געווען קיין פאסיגע זאך‪ ,‬און מיר האבן זיך ממש געמוטשעט‬ ‫אויף פרנסה‪.‬‬ ‫יעצט‪ ,‬ווען ס'איז ארויסגעקומען די נייע קאמפיין צו מאכן‬ ‫קבלות טובות‪ ,‬האב איך מחליט געווען צו זיין א גבאי ביי אונז‬ ‫אין שטיבל אין יוניאן‪ .‬איך האב אויפגעהאנגען א צעטל אויפן‬ ‫וואנט‪ ,‬אראפגעשטעלט א מעיל‪-‬באקס מיט קארטלעך אז דער‬ ‫עולם זאל קענען מאכן קבלות‪ .‬דאס איז געווען ערב שבת פרשת‬ ‫קרח‪ ,‬ד' תמוז‪ .‬ב"ה‪ ,‬היבש איבער האלב פון די מתפללים האבן זיך‬ ‫אנגעשלאסן אין דעם קבלה‪-‬דרייוו‪.‬‬ ‫ניין און דרייסיג טאג דערויף‪ ,‬י"ג אב‪ ,‬האב איך שוין אנגעהויבן‬ ‫מיין נייע ארבעט‪ ,‬וואס געפינט זיך בלויז אכט מינוט אוועק פון מיין‬ ‫הויז‪ .‬ב"ה‪ ,‬א פיינע פאזיציע ביי א היימישע קאמפאני‪.‬‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫חל‬ ‫חל‬ ‫חל‬ ‫ַעל ֵיְדי ִצ ְד ֶק ָך‬ ‫סיפורי קודש בעניני "עבודת התפלה" אצל צדיקים הק' בעלי ההילולא‬ ‫ְמ ָשׁ ְר ָתיו‬ ‫ש ֲׁוֹא ִלים‬ ‫מענטש‪ ,‬אז ער האט געקענט‬ ‫תולדות צדיק‬ ‫שו"ת בהלכות תפלה‬ ‫מיט זיינע הענט צעברעכן‬ ‫עבודת‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יצחק‬ ‫טועם זיין חוה"מ בעפאר מוסף‬ ‫אייזערנע שטאנגען‪ ,‬אבער‬ ‫זיין עבודה ביים דאווענען‬ ‫התפילה‬ ‫מפרשיסחא זי"ע‪ ,‬באקאנט אלס‬ ‫דער 'יוד הקדוש'‪ ,‬איז געבוירן‬ ‫האט אים גאר שטארק‬ ‫אצל הרה"ק‬ ‫געווארן בערך אין יאר תקכ"ו‪,‬‬ ‫שאלה‪ :‬מעג מען טרינקען אדער‬ ‫אפגעשוואכט‪.‬‬ ‫צו זיין פאטער רבי אשר‪ .‬ער איז‬ ‫עסן חוה"מ נאך שחרית‪ ,‬פאר הלל‬ ‫בשעת'ן דאווענען פלעגט‬ ‫היוד הק'‬ ‫געווען פון די גרעסטע חסידים‬ ‫און מוסף?‬ ‫ער קלאפן זיינע פיס אויף דער‬ ‫ערד‪ ,‬וואס האט איבערגעלאזט‬ ‫מפרשיסחא‬ ‫אין‬ ‫פונעם חוזה פון לובלין‪.‬‬ ‫געווארן‬ ‫ער איז נסתלק‬ ‫זיעועכי"א‬ ‫תשובה‪ :‬פאר הלל טאר מען נישט‬ ‫טיפע גריבער אין דער ערד‪ .‬ער‬ ‫א יונגען עלטער‪ ,‬בחייו פון זיין‬ ‫עסן‪ ,‬ווייל הלל איז נאך א טייל פון‬ ‫האט אמאל געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫נפטר י"ט תשרי‬ ‫רבי'ן ‪ -‬דער חוזה‪ ,‬אום חול המועד‬ ‫שחרית‪ ,‬אבער פאר מוסף מעג מען‬ ‫קען דאווענען אין די קעלטן‬ ‫תקע"ד לפ"ק‬ ‫סוכות שנת תקע"ד‪ ,‬און איז נטמן‬ ‫עסן אן 'אכילת ארעי'‪ ,‬דאס מיינט‪,‬‬ ‫אן קיין ווארעמע קליידער‪ ,‬און‬ ‫געווארן אין שטאט פרשיסחא‪.‬‬ ‫אז ברויט מעג מען עסן ביז אזויפיל‬ ‫פון דער היץ פון זיין דאווענען‬ ‫*‬ ‫ווי א כביצה‪ ,‬אבער נישט מער‪ ,‬ווייל‬ ‫וועט ווערן א שטראם וואסער‬ ‫דאס הייסט שוין אכילת קבע‪ ,‬און‬ ‫פון שווייס ארום אים‪.‬‬ ‫א באהאלטענע עבודה אלס קינד‬ ‫פירות אד"ג מעג מען עסן אפילו מער‪.‬‬ ‫דער חידושי הרי"ם האט דערציילט‪ ,‬אז אמאל‬ ‫זענען די ציינער פונעם יוד הקדוש ארויסגעפאלן‬ ‫שוין‬ ‫ווען ער איז נאך געווען א קינד‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫מזונות זענען דא וואס זענען מתיר צו‬ ‫ביים זאגן 'ברוך אתה'‪ ,‬דורך די יראה און פחד הבורא‪.‬‬ ‫אין‬ ‫דינען דעם באשעפער באהאלטענערהייט‪.‬‬ ‫עסן מער ווי א כביצה אויב ס'פעלט‬ ‫דער עפנטליכקייט האט ער זיך געמאכט ווי ער‬ ‫אויס [עיין ביה"ל סי' תכב‪ ,‬בשם שאילת יעב"ץ‪,‬‬ ‫*‬ ‫האלט נישט ביים לערנען און דאווענען‪ ,‬אז אפילו‬ ‫דכיון דהלל שייך לשחרית‪ ,‬אסור לטעום אם לא‬ ‫זיינע עלטערן האבן אים מוסר געזאגט און אפילו‬ ‫למאן דחליש ליבא‪ ,‬ואז אפי' מידת חסידות ליכא‪,‬‬ ‫יצאתה נשמתו באחד‬ ‫געשלאגן‪ .‬אבער ביינאכט פלעגט ער זיך ארויסכאפן‬ ‫ועיין בסי' רפו ס"ג‪ ,‬לענין טעימה קודם מוסף]‪.‬‬ ‫איבער דאס הסתלקות פונעם יוד הקדוש‬ ‫פון שטוב‪ ,‬און אריינקריכן אין בית המדרש דורך א‬ ‫אינמיטן דאווענען מיט התפשטות הגשמיות‪ ,‬זענען‬ ‫פענסטער‪ ,‬וואו ער האט איינער אליין געדאווענט‬ ‫אויב מען האט פארגעסן‬ ‫פארהאן עטליכע נוסחאות‪ .‬לויט איין גירסא האבן די‬ ‫מיט א גרויס ברען און דביקות‪.‬‬ ‫ותודיענו‬ ‫תלמידים ‪ -‬דער מאור ושמש און רבי שמואל מקארוב‪,‬‬ ‫איין טאג האט זיין טאטע ר' אשר באמערקט‬ ‫גערעדט צווישן זיך‪ ,‬אז עס איז פארהאן א ספעציעלן‬ ‫שאלה‪ :‬אויב מען האט פארגעסן‬ ‫אז דאס קינד ווערט יעדן טאג נעלם‪ ,‬איז ער אים‬ ‫יחוד פאר חוה"מ סוכות‪ ,‬וואס מ'טאר נישט מכוון‬ ‫די צווייטע נאכט ביי מעריב צו‬ ‫נאכגעגאנגען‪ ,‬און האט אים געטראפן אינעם‬ ‫זיין אין חוץ לארץ‪ ,‬ווייל טאמער יא איז עס א סכנה‪.‬‬ ‫זאגן 'ותודיענו'‪ ,‬און מען כאפט זיך‬ ‫פארשפארטן בית המדרש‪ ,‬און זיך צוגעקוקט צו‬ ‫זיי האבן מורא געהאט אז דער יוד הקדוש וועט יא‬ ‫נאך וואס מען האט שוין געענדיגט‬ ‫זיין עבודה‪ .‬זייט דעמאלס האט ער אים מער נישט‬ ‫מכון זיין דעם יחוד‪ .‬און בשעת ער האט געזאגט ביי‬ ‫די ברכה‪ ,‬וואס זאל מען טון?‬ ‫געשטערט‪ ,‬און אים געלאזט אנגיין מיט זיין עבודה‪.‬‬ ‫שחרית די ווערטער 'כי לה' המלוכה' האט ער טאקע‬ ‫אינזין געהאט דעם יחוד און איז אוועקגעפאלן‪.‬‬ ‫*‬ ‫עס ווערט אויך געברענגט‪ ,‬אז דער תפארת‬ ‫תשובה‪ :‬מען זאל גיין ווייטער‪ ,‬און‬ ‫שלמה האט מורא געהאט דערפאר‪ ,‬און האט זיך‬ ‫זיין גרויסע עבודת התפילה‬ ‫מען זאל נאך שמונה עשרה זאגן‬ ‫אויסגעדרוקט‪ ,‬אז דער יוד הקודש‪ ,‬זייענדיג א‬ ‫זיין דאווענען איז צוגעגאנגען מיט א מורא'דיגן‬ ‫'ברוך המבדיל בין קודש לקודש'‪ ,‬כדי‬ ‫'נצחן גדול בעבודת השי"ת'‪ ,‬וועט זיך נישט קענען‬ ‫התלהבות און התפשטות הגשמיות‪ ,‬אויף אן אופן‬ ‫ער זאל מעגן טון א מלאכה וואס איז‬ ‫צוריקהאלטן און מכוון זיין דעם שם‪.‬‬ ‫פון מסירת נפש ממש‪ .‬דער ישמח ישראל פלעגט‬ ‫מותר צו טון אום יום טוב‪.‬‬ ‫נאכזאגן פון זיין טאטן‪ ,‬אז יעדן טאג‪ ,‬בעפאר דער‬ ‫דער אבני נזר האט דערציילט‪ ,‬אז דער יוד‬ ‫אויב האט מען פארגעסן‪ ,‬און מ'האט‬ ‫הקדוש פלעגט שטענדיג גלוסטן זיך צו מוסר נפש‬ ‫יוד הקדוש האט זיך געשטעלט דאווענען‪ ,‬האט ער‬ ‫געגעסן פאר קידוש‪ ,‬דעמאלס דארף‬ ‫זיין ביים דאווענען‪ ,‬און זיינע קינדער האבן אים‬ ‫זיך געזעגנט פון זיינע פריינד און באקאנטע‪ ,‬זיך‬ ‫מען אין דעם פאל איבערדאווענען‬ ‫געהיטן אז עס זאל נישט פאסירן‪ .‬איינמאל ווען ער‬ ‫גרייטנדיג אויסצוגיין פארן אויבערשטנ'ס וועגן‪.‬‬ ‫שמונה עשרה און זאגן דארט‬ ‫איז געווען אליין‪ ,‬איז ער ביים פסוק 'ועלו מושיעים‬ ‫אין די יונגע יארן‪ ,‬ווען ער איז נאך געווען ראש‬ ‫ותודיענו‪.‬‬ ‫בהר ציון' אריינגעפאלן אין א דביקות עצומה‪ .‬מען‬ ‫ישיבה אין אפטא‪ ,‬האבן די תלמידים געוואוסט‪ ,‬אז‬ ‫האט געהערט א נפילה‪ ,‬און ווען די קינדער זענען‬ ‫ווען עס קומט דער זמן תפילה‪ ,‬הייבט זיך זיין קאפ‬ ‫אריינגעקומען האט מען אים געהערט זאגן עטליכע‬ ‫אן צו ווארפן‪ ,‬און עס שטעלן זיך אויף די האר פון זיין‬ ‫די שאלות ווערן געענטפערט דורך‬ ‫מאל 'אין עוד מלבדו'‪.‬‬ ‫קאפ פאר יראת הבורא‪.‬‬ ‫הרה"ג ר' נחום צבי מאיר ראזענפעלד שליט"א‬ ‫אזוי איז ער געבליבן אין א דביקות פאר זעקס און‬ ‫ער פלעגט דאווענען ביז כלות הנפש ממש‪ ,‬אז‬ ‫מו"ץ בשיכון סקווירא‪ ,‬ובעל הליכות החיים‬ ‫דרייסיג שעה‪ .‬צום סוף האט דער זון צוגעלייגט אן‬ ‫תיכף דערנאך האט מען אים געמוזט ברענגען עפעס‬ ‫איר קענט אנפרעגן א שאלה בעניני תפלה וקרה"ת‬ ‫דורכן רופן דעם קרן תוי"ט האטליין און דרוקן ‪#2‬‬ ‫אויער‪ ,‬און געהערט אים זאגן 'ויעל אליהו בסערה‬ ‫צו עסן אים צו מחיה זיין‪ ,‬ווייל אז נישט פלעגט ער‬ ‫השמימה'‪ ,‬און דערנאך 'יחידה ליחדך'‪ ,‬און אזוי איז‬ ‫אפ'חלש'ן‪ .‬ער האט אליין מעיד געווען אויף זיך‪ ,‬אז‬ ‫זיין נשמה ארויסגעגאנגען‪.‬‬ ‫פון נאטור אויס איז ער געווען גאר א שטארקער‬ ‫טל‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫דער דאקטער פרעגט‪:‬‬ ‫אז ער האט אויפגעטון אזא דאווענען‪,‬‬ ‫דארף ער שוין נישט קיין געלט‪.‬‬ ‫מ'קען עס צושטעלן צו דאס וואס דער‬ ‫די טלית ותפילין אינעם טעקסי‬ ‫ס'איז געווען א איד‪ ,‬א סוחר‪ ,‬וואס‬ ‫"האסטו‬ ‫נעכטן‬ ‫בית אהרן ברענגט‪ ,‬אז ווען א מענטש וויל‬ ‫איז געפארן קיין טשיינע פאר זיינע‬ ‫זיך מעורר זיין אינעם ענין פון תפילה‪,‬‬ ‫געשעפטן‪ .‬ער קומט אן דארט צו א‬ ‫פארשטעלן ווי ער לעבט שוין‬ ‫זאל ער זיך ָ‬ ‫האטעל‪ ,‬און ער כאפט זיך אז ער האט‬ ‫ביינאכט‬ ‫נישט אויף דער וועלט פאר אכציג יאר‪,‬‬ ‫פארגעסן זיינע תפילין אין די טעקסי‪ .‬גיין‬ ‫און מ'געבט אים א געלעגנהייט ער זאל‬ ‫אויפזוכן א טעקסי צווישן צוויי ביליאן‬ ‫אראפקומען פאר איין שעה אויף דער‬ ‫מענטשן איז זייער א שווערע זאך‪ .‬האט‬ ‫וועלט‪ ,‬צו דאווענען א מנחה‪ .‬מ'קען זיך‬ ‫ער אנגעהויבן פרובירן אויסצוגעפינען‪ ,‬צי‬ ‫ביי מעריב‬ ‫נישט פארשטעלן‪ ,‬נאכדעם וואס דער‬ ‫ס'איז אפשר דא א איד אין דעם האטעל‪.‬‬ ‫מענטש איז שוין דורכגעגאנגען אלעס‬ ‫אבער עס איז נישט געווען דארט קיין‬ ‫אנצוקומען צו זיין מקום מנוחה; ער האט‬ ‫שום איד‪ .‬האט ער אנגעהויבן ארומזוכן‬ ‫שוין געזען די חשיבות און די גרויסקייט‬ ‫צי ס'איז דא אפשר א חב"ד הויז‪ .‬איז ער‬ ‫פון א תפילה‪ ,‬און די זכיה פון דאווענען‬ ‫פארן אויבערשטן‪ .‬יעדעס ווארט וואלט‬ ‫געווארן ארויסגעזאגט מיט די גרעסטע‬ ‫געוואויר געווארן אז דאס נענטסטע חב"ד‬ ‫הויז איז זעקס שעה צו פארן פון דארט‪.‬‬ ‫ער דארף דאך לייגן טלית און תפילין‪,‬‬ ‫געזאגט‬ ‫'השכיבנו'?"‬ ‫שלימות און מיט די גרעסטע ברען!‬ ‫האט ער זיך ארויסגעלאזט אויף א וועג‬ ‫פון זעקס שעה‪ ,‬ביז ער איז אנגעקומען‬ ‫‪LK‬‬ ‫אהין‪ .‬ווען יענער ברענגט אים ארויס‬ ‫"דו גלייבסט יא אינעם כח‬ ‫עטליכע תפילין‪ ,‬געבט ער א קוק אויף‬ ‫דעם‪ ,‬און זעט אז ס'זענען גאר שוואכע‪,‬‬ ‫התפילה"‬ ‫אפגעריבענע תפילין‪ .‬פרעגט ער אים‪:‬‬ ‫ס'איז געווען א רב וואס האט‬ ‫"האסט נישט עפעס בעסערס?" זאגט ער‪:‬‬ ‫געמאכט אמאל אן אסיפת התחזקות‬ ‫ניין‪ ,‬דאס זענען די תפילין וואס ער געבט‬ ‫אינעם ענין פון תפילה פאר אלע סארט‬ ‫פאר יעדן איינעם‪.‬‬ ‫א גאר רייכע און‬ ‫אידן‪ .‬קומט אריין דארט איינער‪ ,‬און גייט‬ ‫זאגט ער אים‪" :‬אפשר גיבסטו מיר‬ ‫וואונדערליכע דרשה‬ ‫צו צו אים‪ ,‬און זאגט אז ער גלייבט ח"ו‬ ‫דיינע תפילין?" אבער יענער זאגט אים‪:‬‬ ‫מתובל מיט רעיונות‬ ‫נישט‪ ,‬און ער האט נישט די אמונה אינעם‬ ‫בשום אופן‪ .‬ער האט א פאליסי אז זיינע‬ ‫כח פון תפילה‪ ,‬צי ער מעג דא זיין‪ ,‬ווייל‬ ‫וסיפורים נפלאים‬ ‫תפילין געבט ער נישט‪.‬‬ ‫ער וויל פשוט עסן די געשמאקע עסן וואס‬ ‫זאגט ער אים‪" :‬ווייסטו וואס‪ ,‬איך בין‬ ‫בענין חשיבות‬ ‫איז דא צוגעשטעלט‪.‬‬ ‫גרייט צו צאלן צוויי טויזנט דאלער‪ ,‬אויב‬ ‫התפילה וקדושת‬ ‫זאגט ער אים‪" :‬יא‪ ,‬מעגסט דא זיין"‪.‬‬ ‫יענער זאגט אבער ווייטער‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫דו געבסט מיר דיינע תפילין!" נו‪ ,‬פאר‬ ‫צוויי טויזנט דאלער לוינט זיך שוין צו‬ ‫בית הכנסת‬ ‫וויסן אז ס'וועט גארנישט אויפטון אויף‬ ‫טוישן די פאליסי‪ ,‬און ער געבט אים זיינע‬ ‫געזאגט געווארן דורך‬ ‫אים; ער וויל סתם עסן‪ .‬זאגט ער אים‪:‬‬ ‫תפילין‪.‬‬ ‫הרב ר'‬ ‫"יא‪ ,‬מעגסט דא זיין"‪.‬‬ ‫פאר ער האט אנגעהויבן זיין דרשה‪,‬‬ ‫דער איד שטעלט זיך אוועק דאווענען‪,‬‬ ‫נאכן פארן זעקס שעה צו האבן א טלית‬ ‫משה יעקב‬ ‫האט ער געזאגט‪" :‬מורי ורבותי‪ ,‬איך וויל‬ ‫און תפילין‪ ,‬און נאכן צאלן צוויי טויזנט‬ ‫ביסטאן שליט"א‬ ‫אז יעדער איינער זאל מתפלל זיין און‬ ‫דאלער פאר דעם‪ .‬דעמאלס דאווענט זיך‬ ‫משפיע בשיכון סקווירא‬ ‫בעטן‪ ,‬אז דער און דער מענטש וואס איז‬ ‫שוין גאר אנדערש‪ .‬יעדעס ווארט האט‬ ‫יעצט דא אריינגעקומען‪ ,‬זאל זיין נישט‬ ‫זיך געדאווענט מיט אזא מין דביקות‪,‬‬ ‫געזונט‪ ,‬נישט האבן קיין פרנסה; יעדער‬ ‫ער האט זיך נישט געקענט אוועקרייסן‬ ‫זאל מתפלל זיין אויף דעם מענטש‪"...‬‬ ‫פונעם דאווענען‪ ,‬דאס דאווענען האט‬ ‫ליל‬ ‫יענער איז אויפגעשפרונגען‪" :‬וואס‬ ‫געדויערט עטליכע שעה‪ .‬ער ענדיגט‬ ‫השליחות‬ ‫הייסט‪ ,‬איך האב דיר דאך געפרעגט‬ ‫דאווענען‪ ,‬שטעלט אויס א טשעק‪ ,‬גייט צו‬ ‫בשיכון סקווירא‬ ‫רשות‪ ,‬און דו האסט מיר געגעבן‪,‬‬ ‫צו דעם איד‪ ,‬און וויל אים באצאלן‪.‬‬ ‫פארוואס טוסטו דאס צו מיר?"‬ ‫זאגט ער אים ניין‪ ,‬ער דארף נישט דאס‬ ‫לפני יומא‬ ‫דהילולא קדישא‬ ‫האט דער רב געפרעגט‪" :‬וואס איז‬ ‫געלט‪ .‬פרעגט ער‪" :‬מ'האט דאך אבער‬ ‫של התוספות‬ ‫די פראבלעם? דו האסט דאך נישט קיין‬ ‫אפגעמאכט אז איך גיי דיר באצאלן"‪.‬‬ ‫יו"ט זי"ע‬ ‫אמונה אין תפילה‪ ,‬איז וואס וועט שוין‬ ‫זאגט ער‪" :‬הער אויס‪ ,‬איך בין דא צו מאכן‬ ‫געשען אז די אלע מענטשן וועלן מתפלל‬ ‫בעלי תשובות‪ .‬אזא איד ווי דיר האב איך‬ ‫זיין פאר דיר? אלא מאי‪ ,‬אז דו גלייבסט יא‬ ‫נאך קיינמאל נישט געמאכט פאר קיין בעל‬ ‫אינעם כח התפילה‪ ,‬נאר דו האסט נישט‬ ‫תשובה‪ .‬איך האב צוגעזען וויאזוי דאס‬ ‫קיין געדולד‪ ...‬נו‪ ,‬אויפדעם זענען מיר זיך‬ ‫דאווענען האט אויסגעזען‪ "...‬פאר דעם‬ ‫צאמגעקומען!" מיט דעם האט ער אים‬ ‫איז ער דאך דא‪ ,‬צו מאכן בעלי תשובות;‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫מ‬ ‫געדארפט פארן א צוויי‪/‬דריי שעה ארויס פון געגנט‬ ‫פארשטעלט‪ ,‬ער איז אריינגעגאנגען אין א‬ ‫אריינגעברענגט אז ער זאל כאפן אז ער גלייבט יא‬ ‫צום פלאץ פון די פעקטארי‪ ,‬וואו ער האט געדארפט‬ ‫קרעטשמע‪ ,‬ער האט מיטגעשמועסט מיט יעדן‬ ‫אינעם כח התפילה‪.‬‬ ‫זיין אגאנצע נאכט‪ ,‬און צופרי האט ער געדארפט‬ ‫איינעם‪ ,‬אינמיטן רופט ער זיך אן‪" :‬טאמער דער‬ ‫‪LK‬‬ ‫צוריקקומען אין דעם האטעל‪.‬‬ ‫קעניג וואלט דיר געגעבן וואס דו בעטסט אים‪ ,‬וואס‬ ‫יענע נאכט האט זיך אראפגעלאזט א שניי‪ ,‬אבער‬ ‫א קאנאדישע שניי פון אפאר פיס הויעך‪ ,‬און צופרי‬ ‫וואלסטו אים געבעטן?" איינער האט געבעטן א‬ ‫געשעפט‪ ,‬איינער א הויז‪ ,‬איינער בריליאנטן‪.‬‬ ‫די תפילה וואס באגלייט א גאנצן טאג‬ ‫איינער רופט זיך אן דארט‪" :‬וואס רעדסטו סתם‬ ‫ס'איז געווען א דאקטער אין מאנסי‪ ,‬דאקטער‬ ‫ווען ער וויל צוריקפארן‪ ,‬קען ער נישט ארויסגיין‪,‬‬ ‫שטותים? אויב דער קעניג וועט מיר פרעגן‪ ,‬וועל‬ ‫'באלדינגער'‪ ,‬א באקאנטע פיס‪-‬דאקטער‪ ,‬אן‬ ‫מ'קען נישט עפענען קיין טירן‪ ,‬מ'קען נישט רופן‬ ‫איך דעמאלס טראכטן‪"...‬‬ ‫ערליכער איד‪ ,‬א מדקדק בקלה כבחמורה‪.‬‬ ‫קיין טעקסי‪ ,‬קיינער קומט נישט‪ .‬אין יוצא ואין בא‪,‬‬ ‫דעם קומענדיגן טאג האט יעדער איינער‬ ‫איינער איז אמאל געקומען צו זיין אפוינטמענט‪.‬‬ ‫דארט ארויס פון געגנט שארט מען בכלל נישט‪ .‬און‬ ‫באקומען וואס ער האט געבעטן‪ :‬ווער ס'האט‬ ‫ער האט געזוכט צו פארקירן זיין קאר‪ ,‬און ביים‬ ‫ער האט נישט זיינע תפילין וואס ליגן אין האטעל‪.‬‬ ‫געבעטן א געשעפט האט עס באקומען‪ ,‬דער וואס‬ ‫זוכן פארקינג האט ער געהאט אן עקסידענט‪ ,‬ווען‬ ‫ער האט גערופן א שארער טראק קאמפאני‪ ,‬בעטן‬ ‫האט געבעטן א הויז האט עס באקומען‪ ,‬דער וואס‬ ‫איינער האט אריינגעזעצט אין אים‪ .‬מ'האט גערופן‬ ‫אז זיי זאלן שיקן איינעם מיט א טראק‪ ,‬וואס קען‬ ‫האט געבעטן בריליאנטן האט באקומען בריליאנטן‪,‬‬ ‫'הצלה'‪ ,‬און אים אריינגענומען אין שפיטאל‪ .‬ס'איז‬ ‫פארן אין די וועטער‪ .‬פאר צען טויזנט דאלער איז‬ ‫און דער וואס האט גארנישט געבעטן האט טאקע‬ ‫ב"ה גארנישט געשען‪ ,‬און ער איז צוריקגעקומען‬ ‫יענער געווען גרייט אנצוקומען צו אים‪ ,‬און אים‬ ‫גארנישט באקומען‪.‬‬ ‫צום דאקטער‪.‬‬ ‫צוריקטראגן צום האטעל‪.‬‬ ‫אז א איד גלייבט אינעם כח התפילה‪ ,‬און ער‬ ‫ווען ער קומט אריין פרעגט אים דער דאקטער‪:‬‬ ‫האט ער געטראכט‪ ,‬אז קיין 'קרקפתא דלא מנח‬ ‫ווייסט אז ווען ער בעט דעם אויבערשטן העלפט‬ ‫"דו האסט נעכטן ביינאכט ביי מעריב געזאגט‬ ‫תפילין' וויל ער נישט זיין‪ ,‬איז ער פאר צען טויזנט‬ ‫דער אויבערשטער‪ ,‬ווייסט ער צו בעטן‪ ,‬און טאמער‬ ‫'השכיבנו'?" זאגט ער יא‪.‬‬ ‫דאלער געפארן צום האטעל‪.‬‬ ‫גלייבט ער נישט בעט ער נישט‪.‬‬ ‫אבער ער לאזט נישט נאך‪" :‬האסטו נעכטן ביי‬ ‫האט ער געזאגט‪ ,‬אז ווען ער האט אנגעטון‬ ‫מעריב געזאגט השכיבנו?"‬ ‫די טלית ותפילין יענעם טאג‪ ,‬מ'קען זיך נישט‬ ‫‪LK‬‬ ‫דער איד הייבט זיך שוין אן צאמצונעמען‪ .‬דער‬ ‫פארשטעלן דאס התרגשות וואס ער האט געהאט‬ ‫פון דעם וואס ער האט געצאלט אזא פרייז‪ .‬און נישט‬ ‫וואס מ'בעט ‪ -‬באקומט מען‬ ‫דאקטער פרעגט מיט אזא מין שטארקייט‪ ,‬האט‬ ‫ער אנגעהויבן טראכטן‪ ,‬רופט ער זיך אן‪" :‬אה‪ ,‬קען‬ ‫נאר דאס‪ ,‬נאר פון יענעם טאג און ווייטער‪ ,‬האט‬ ‫איך אליין האב דעם שבת געהאט א מעשה‪ :‬איך‬ ‫טאקע זיין אז נישט‪ ...‬די מעשה איז געווען‪ ,‬אז‬ ‫פאר זיין גאנצע לעבן די תפילין שוין געהאט גאר אן‬ ‫האב געהאט א נירן שטיין‪ ,‬ס'האט זיך אנגעהויבן‬ ‫איך בין געפארן אויפן וועג‪ ,‬איך האב זיך געכאפט‬ ‫אנדערע הסבר‪.‬‬ ‫לעצטע וואך דאנערשטאג‪ ,‬און ס'איז נאכאלץ דא‪.‬‬ ‫פינף מינוט צו צוועלף‪ ,‬אז איך האב נאכנישט‬ ‫אז א מענטש איז זיך מתבונן‪ ,‬אז ער טוט די זאכן‪,‬‬ ‫דער אויבערשטער זאל העלפן אז ס'זאל דורכגיין‬ ‫געדאווענט מעריב‪ .‬בין איך ארויס פון קאר‪ ,‬איך‬ ‫און וואס ער וואלט אלס געטון ווען ער וואלט זיי‬ ‫בשלום‪ .‬האב איך געבעטן דעם אויבערשטן‪ ,‬אז‬ ‫האב נישט געהאט קיין סידור‪ ,‬האב איך געדאווענט‬ ‫נישט געהאט‪ ,‬דאס ברענגט אריין א מורא'דיגע‬ ‫איך זאל קענען דורכגיין דעם גאנצן שבת ‪ -‬דאס‬ ‫אויסנווייניג‪ ,‬און פארשטייט זיך אז אויסנווייניג‬ ‫ווארעמקייט און געפיל‪.‬‬ ‫גאנצע דאווענען‪ ,‬די טישן‪ ,‬און די תהלים‪ .‬איך האב‬ ‫גייט דאס דאווענען אסאך שנעלער‪ ...‬האב איך‬ ‫‪LK‬‬ ‫געוואלט מיטהאלטן א 'שבת מברכים אלול'‪.‬‬ ‫אויסגעלאזט גאנצע שטיקער‪ ,‬און אפשר טאקע‬ ‫ר‬ ‫ע‬ ‫ד‬ ‫נישט געזאגט השכיבנו‪"...‬‬ ‫אויבערשטער האט‬ ‫פרעגט ער אבער‪" :‬וויאזוי ווייסטו דאס? וויאזוי‬ ‫געהאלפן ב"ה; דאס‬ ‫"מ'קען זיך נישט פארשטעלן דאס‬ ‫דאווענען‪ ,‬די טישן‬ ‫‪ -‬ממש א מחיה‪.‬‬ ‫איז עס דיר איינגעפאלן?"‬ ‫האט דער דאקטער געזאגט‪" :‬איך האב אמאל‬ ‫התרגשות וואס ער האט געהאט פון דעם‬ ‫געהערט א דרשה‪ ,‬אז יעדע תפילה וואס א איד‬ ‫אבער איין זאך‬ ‫בעט‪ ,‬באגלייט אים די גאנצע פיר און צוואנציג‬ ‫האב איך פארגעסן‬ ‫שעה‪ .‬למשל‪ ,‬א איד בעט השכיבנו‪ ,‬ער בעט 'והסר‬ ‫וואס ער האט געצאלט אזא פרייז!"‬ ‫צו בעטן‪ :‬די צווישן‬ ‫צייטן‪ .‬פון נאכן טיש‬ ‫פרייטאג צונאכטס‬ ‫ממנו אויב‪ ,‬דבר וחרב‪ ,‬ורעב ויגון‪ ,‬והסר שטן מלפנינו‬ ‫ומאחרינו'‪ ,‬דאס היט אפ א מענטש די גאנצע פיר און‬ ‫צוואנציג שעה פון עקסידענטן‪ ,‬טראגעדיעס‪ ,‬און פון‬ ‫ביז תהלים‪ ,‬האב‬ ‫צרות ה"י‪ .‬און אז איך האב געזען אז ס'איז געשען‬ ‫איך זיך ממש נישט געטראפן דאס פלאץ פאר‬ ‫אן עקסידענט‪ ,‬האב איך פארשטאנען אז דו האסט‬ ‫צוואנציג יאר בענקעניש‬ ‫יסורים‪ .‬פון נאכן דאווענען שבת נאכמיטאג ביזן‬ ‫טיש אויך נישט‪ .‬וואס איך האב געבעטן האב איך‬ ‫נישט געזאגט השכיבנו"‪ .‬און כך הוה‪ ,‬ער האט גוט‬ ‫אז מ'רעדט פון תפילין‪ ,‬איז געווען א איד וואס‬ ‫צוגעטראפן‪.‬‬ ‫טאקע באקומען‪ ,‬אבער מ'דארף בעטן בשלימות‪ ,‬אז‬ ‫מ'האט אים פארשיקט קיין סיביר‪ ,‬און ער איז‬ ‫צופרי בעט מען 'שתצילנו היום ובכל יום מעזות‬ ‫אלעס זאל זיין‪ .‬עכ"פ‪ ,‬ווען מ'בעט דעם אויבערשטן‬ ‫אנגעקומען דארט פאר שבת‪ .‬ס'קומט פרייטאג‬ ‫פנים' וכו'‪ .‬אמאל האט מען איינעם וואס איז א 'פגע‬ ‫העלפט דער אויבערשטער‪.‬‬ ‫צונאכטס‪ ,‬און ער פילט גארנישט‪ .‬ער וויל דאך‬ ‫רע'‪ ,‬און מ'בעט יעדן טאג ביים דאווענען אז מ'זאל‬ ‫אבער פילן דעם שבת כאטש מיט עפעס‪ ,‬גייט ער‬ ‫‪LK‬‬ ‫אים נישט האבן‪ .‬אמאל קען מען אים אנטרעפן‬ ‫ארויס שבת ביינאכט אויפן גאס און זוכט‪ ,‬אפשר‬ ‫פארן דאווענען; וועגן דעם בעט מען גלייך 'היום‬ ‫וועט ער עפעס טרעפן‪ .‬ער הערט עפעס זינגען‪,‬‬ ‫צען טויזנט דאלער פאר תפילין‬ ‫ובכל יום'‪ ,‬ווייל מ'בעט שוין פאר מארגן אינדערפרי‬ ‫ער גייט נאך דעם קול; אין א גארבידזש בודקע‬ ‫מ'האט פריער דערמאנט וועגן דעם ענין פון‬ ‫פארן דאווענען אויך‪...‬‬ ‫זיצט איינער באוואקסן מיט לאנגע האר‪ ,‬און‬ ‫תפילין‪ .‬ס'איז געווען א איד וואס איז געפארן קיין‬ ‫מיט פארמאכטע אויגן זינגט ער אן אלטן 'ידיד‬ ‫קאנאדע צו געבן א הכשר אויף א פראדוקט‪ .‬ער‬ ‫מ'דארף וויסן וואס צו בעטן‬ ‫נפש'‪ .‬ער האט זיך אוועקגעזעצט נעבן יענעם און‬ ‫איז איינגעשטאנען אין א האטעל‪ ,‬און ער האט‬ ‫געווען א קעניג וואס האט זיך‬ ‫ס'איז‬ ‫אמ‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫דרשת הרה"ג ר' אלכסנדר בלויא שליט"א (המשך)‬ ‫געבלאנדזשעט‪ .‬זיי זענען אנגעקומען צו אן אינזל‪,‬‬ ‫‪LK‬‬ ‫מיטגעזינגען‪ .‬פאר צוויי שעה האט יענער געזונגען‬ ‫האבן די גויים געבעטן אז די אידן זאלן אראפגיין‬ ‫אזוי מיט פארמאכטע אויגן‪.‬‬ ‫זען צי מ'קען אראפגיין אויפן אינזל‪ ,‬צי ס'איז‬ ‫נישט דא קיין חיות און קיין גזלנים‪ .‬האט דער איד‬ ‫דער כח פון יעדעס ווארט אין תפילה‬ ‫נאך צוויי שעה עפנט ער אויף די אויגן‪ ,‬ער געבט א‬ ‫קוק און זעט‪' :‬א איד‪ ,‬און מיט א בארד מיט פיאות?!'‬ ‫מען דערציילט אז הרה"ק ר"ר אלימלך האט‬ ‫האט ער געזאגט‪ :‬שוין צוואנציג יאר איז ער דא‪ ,‬און‬ ‫געפרעגט‪" :‬וואס שיקט עטס פונקט מיר?" האט‬ ‫געזען אז אידן קענען נישט געהעריג מכוון זיין‪ ,‬האט‬ ‫ער האט נאכנישט געזען קיין איד פאר די אויגן‪ ,‬און‬ ‫מען אים געענטפערט‪" :‬א איד איז קיינמאל נישט‬ ‫ער געוואלט מאכן א קורצע תפלה‪ ,‬און דאס זאל זיין‬ ‫נישט קיין מצוה‪ ,‬און נישט קיין חפץ של מצוה‪ .‬ער‬ ‫פארלוירן‪ ,‬ער האט דעם רבוש"ע ביי זיך‪ .‬א גוי איז‬ ‫די דאווענען וואס מ'וועט קענען אינזין האבן‪ .‬און‬ ‫פרעגט אים גלייך‪" :‬האסט עפעס א חפץ של מצוה‬ ‫פארלוירן‪ ,‬ער האט נישט וועמען צו בעטן"‪ .‬ס'שטייט‬ ‫ער האט שוין געמאכט אזא תפילה‪.‬‬ ‫וואס איך קען טון א מצוה דערמיט?" האט ער אים‬ ‫דארט אויפן פסוק 'כי מי גוי גדול אשר לו אלקים‬ ‫זענען די אנשי כנסת הגדולה געקומען צו אים‪,‬‬ ‫געזאגט אז ס'איז אים געלונגען אריינצוברענגען א‬ ‫קרובים אליו כה' אלקינו בכל קראינו אליו'‪.‬‬ ‫און אים געבעטן אז זיי האבן אריינגעלייגט אזויפיל‬ ‫'תפילין של יד'‪.‬‬ ‫דער אויבערשטער זאל העלפן‪ ,‬מ'זאל אויסנוצן‬ ‫כוונות און שמות און יחודים אין יעדעס ווארט און‬ ‫"זונטאג צופרי ברענג עס אהער‪ ,‬שוין צוואנציג‬ ‫די מתנה און זכיה אז מ'קען דאווענען‪ ,‬דאנקען‬ ‫אין יעדן אות פונעם דאווענען‪ ,‬אז א איד‪ ,‬וויאזוי‬ ‫יאר האב איך עס נישט געהאט!"‬ ‫און בעטן פונעם אויבערשטן‪ .‬און יעצט איז טאקע‬ ‫ער דאווענט נאר‪ ,‬טוט עס אויף מורא'דיגע זאכן‪,‬‬ ‫זונטאג צופרי איז דער איד געקומען‪ ,‬און ער האט‬ ‫א חודש פון תפילה‪ .‬דער בעלזער רב זאגט‪ ,‬אז‬ ‫אפילו ער האט נישט אזוי אינזין‪ .‬ממילא זאל ער‬ ‫געזען אז ממש זיין גאנצער גוף האט זיך געווארפן‪,‬‬ ‫'חסידים הראשונים היו שוהים שעה אחת קודם‬ ‫דאס לאזן‪ ,‬נאר זיין תפילה קען ער מאכן א תפילה‬ ‫ער איז נישט געשלאפן אגאנצע נאכט פון נישט‬ ‫התפילה'‪ ,‬פון א שעה דאווענען דארף מען א שעה‬ ‫קענען ווארטן אויפן מינוט פון אנטון די תפילין‪ .‬ער‬ ‫קודם התפילה‪ ,‬און דאס איז טאקע די תפילה פון‬ ‫הכנות‪ ,‬א חודש דאווענען דארף מען א חודש הכנה‪,‬‬ ‫האט גענומען די תפילין‪ ,‬געמאכט א ברכה‪ ,‬געלייגט‬ ‫דעם ר"ר אלימלך‪.‬‬ ‫און דאס איז חודש אלול‪.‬‬ ‫די תפילין של יד‪ .‬נאכדעם האט ער אנגעהויבן‬ ‫זאל דער אויבערשטער העלפן‪ ,‬אז מ'זאל קענען‬ ‫‪LK‬‬ ‫ליינען 'שמע ישראל ה' אלקינו ה' אחד'‪ .‬ער האט‬ ‫דאווענען ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬און די תפילות‬ ‫געצויגן דעם 'אחד'‪ ,‬און זיין נשמה איז אויסגעגאנגען‬ ‫זאלן נתקבל ווערן לרחמים ולרצון‪ ,‬מ'זאל זוכה‬ ‫א איד איז קיינמאל נישט פארלוירן‬ ‫אין דעם אחד אריין!‬ ‫זיין קעגנצוגיין משיח צדקינו‪ ,‬ומלכינו בראשינו‬ ‫דער ירושלמי ברענגט‪ ,‬אז ס'איז געפארן א‬ ‫פון אזא מין בענקעניש און השתוקקות פון‬ ‫געזונטערהייט‪ ,‬במהרה בימינו אמן‪.‬‬ ‫גאנצע קבוצה פון אידן אויף א שיף‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫אזויפיל יארן איז ער אויסגעגאנגען מיט דעם!‬ ‫גברא לגברא עם מי פלוני עשה שידוך?‬ ‫געליארעמט‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האט ער‬‫היראה ומפני הכבוד‪ .‬״נו״‪ָ ,‬‬ ‫הבן שלא רצה להפסיק בין גברא לגברא‪ ,‬עשה‬ ‫כאילו אינו יודע‪ ,‬ובגמר התפילה הלך ואמר לאביו‬ ‫האסטו נישט געענטפערט‬ ‫״אויב אזוי‪ ,‬פארוואס ָ‬ ‫טאטן??‪"...‬‬ ‫פאר דיין ַ‬‫געהעריג ַ‬ ‫זֶה ָלזֶה‬ ‫עם מי פלוני עשה שידוך‪ ,‬והרבה מהמתפללים‬ ‫איינער פון די אנוועזנדע וואס האט דאס‬ ‫מכתבים • הערות • והארות‬ ‫הסתכלו עליו כאילו הוא חסר דיעה‪ ...‬ואחד‬ ‫מיטגעהאלטן‪ ,‬איז זייער נייגעריג געווארן‬ ‫אפילו צעק עליו‪ :‬״הלא כתוב שמשיב מפני‬ ‫וואס איז טאקע באמת די הלכה‪ .‬איז ער‬ ‫אתה ואביך חייבים בכבודי‬ ‫היראה או מפני הכבוד אפילו באמצע התפילה‪,‬‬ ‫געגאנגען‪ ,‬אפגעשריבן די גאנצע מעשה און‬ ‫ַ‬ ‫איך וויל דערציילן אן עובדה וואס האט‬ ‫ופה יש כבוד ויש יראה‪ ,‬וזה לא באמצע התפילה‪,‬‬ ‫עס אריינגעשיקט אנפרעגן פון הגאון רבי יצחק‬ ‫פאסירט דא ביי אונז אין ביהמ"ד‪ ,‬און איז א‬ ‫רק בין גברא לגברא?״‬ ‫זילבערשטיין שליט"א‪ ,‬און געבעטן א תשובה‪.‬‬ ‫שטארקער לימוד בענין זהירות בכבוד התפילה‪.‬‬ ‫ונפשי בשאלתי אל מעכ״ת שליט״א‪ :‬עם מי‬ ‫דער גאון שליט״א האט געענטפערט גאר א‬ ‫עס איס געווען ביי אונז א וואוילער יונגערמאן‪,‬‬ ‫הצדק‪ ,‬עם האברך והקבלה שלו? או אינו צריך‬ ‫שטארקע און שארפע תשובה‪ ,‬הלכה למעשה‪,‬‬ ‫וואס שב"ק ביים ליינען‪ ,‬בין גברא לגברא‪ ,‬האט‬ ‫להגזים בקבלות‪ ,‬ולדעת שיש לפעמים שמותר‪,‬‬ ‫וואס איך שיק אייך דא אריין‪ ,‬כדי איר זאלט עס‬ ‫ָ‬ ‫אים זיין טאטע עּפעס געפרעגט פרטים איבער א‬ ‫וצריך להפסיק בגלל כיבוד ומורא אב?‬ ‫קענען מפרסם זיין‪ ,‬וירא הקהל‪ ,‬דער ציבור ָזאל‬ ‫געוויסן שידוך‪ ,‬און דער זון האט געמאכט א סימן‬ ‫תודה מראש‪ ,‬אם הרב יוכל להאיר את עינינו‬ ‫וואס די ּפשוט׳ע‪ ,‬טרוקענע הלכה ָזאגט אויף‬ ‫זען ָ‬ ‫כאילו ער האט נישט קיין שום ידיעה איבער‬ ‫בזה‪.‬‬ ‫פאל‪.‬‬ ‫ַא ַזא ַ‬ ‫דעם‪ ,‬און גארנישט געענטפערט‪.‬‬ ‫שנה טובה וכל טוב מתוך יראת הכבוד בכבוד‬ ‫דער שואל האט עס דערנאך ארויסגעדרוקט‪,‬‬ ‫נאכן דאווענען‪ ,‬האט ער דערציילט פאר זיין‬ ‫התורה‪.‬‬ ‫און אויפגעהאנגען אויף דער וואנט אין אונזער‬ ‫טאטן די גאנצע מעשה מיט אלע דעטאלן פונעם‬ ‫‪ -‬השואל‬ ‫ביהמ״ד‪ ,‬למען ידעו את המעשה אשר יעשון‪.‬‬ ‫דעמאלס געווען ׳הוברר הדבר‬‫ָ‬ ‫שידוך‪ ,‬און ס'איז‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫למפרע׳‪ ,‬אז ער האט נישט געוואלט ענטפערן‪,‬‬ ‫תשובת הגאון רבי יצחק זילבערשטיין שליט"א‪:‬‬ ‫לשון השאלה‪:‬‬ ‫האט מקבל געווען אויף זיך נישט צו‬ ‫ווייל ער ָ‬ ‫המעוררים על הבן‪ ,‬הם אנשים שהם היפך דעת‬ ‫לכבוד הגאון הגדול רבי יצחק זילבערשטיין‬ ‫רעדן ביי קריאת התורה‪ ,‬אפילו בין גברא לגברא‪.‬‬ ‫תורה‪ .‬מכמה טעמים‪.‬‬ ‫שליט"א‪.‬‬ ‫דארט איז געשטאנען א אינגערמאן וואס האט‬ ‫א‪ .‬מה שהתירו לענות שלום מפני הכבוד או‬ ‫לאחרונה נתרבה התעוררות בקרב היהדות‬ ‫מיטגעהאלטן די גאנצע מעשה‪ ,‬און יענער האט‬ ‫מפני היראה‪ ,‬זה באופן שהשואל שואל בהיתר‪,‬‬ ‫החרדית‪ ,‬לבלתי לדבר מתחילת התפילה ועד‬ ‫אים אפירגעהאלטן‪ :‬״נו! דרך ארץ! כיבוד אב!"‬ ‫כגון שהוא לא בשעת התפילה‪ ,‬והגיע לבית‬ ‫סופה‪.‬‬ ‫האט דער שרייער‬ ‫ָ‬ ‫ַאזוי שרייענדיג‬ ‫הכנסת‪ ,‬אבל אם אדם מדבר עמו באיסור‪ ,‬לא‬ ‫והנה קרה שהאב שאל את בנו האברך בין‬ ‫אויפגעברענגט א טענה — אז מ'מעג מפסיק מפני‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫במ‬ ‫זֶה ָלזֶה‬ ‫קבלתי ו[עדיין]לא נושעתי‬ ‫מצינו שיש היתר לענות‬ ‫לו‪ ,‬מפני הכבוד‪ ,‬או מפני‬ ‫מדור מיוחד אויף 'דברי חיזוק והדרכה' ווען מען זעהט נישט קיין ישועה נאכן נעמען די קבלה‬ ‫היראה‪ ,‬כי איזה כבוד ויראה יש‬ ‫‪fe‬‬ ‫כאן‪ ,‬כאשר הוא עובר על איסור‪,‬‬ ‫וכשמשיב לו הוא מגדיל את‬ ‫וואס ער איז געווען אין שפיטאל מיט א קינד‪.‬‬ ‫'אחזת ביד ימיני'‬ ‫ער איז געווען אין זייער א שווערע מצב‪ ,‬איז ער‬ ‫האיסור‪.‬‬ ‫לכבוד המוציאים לאור של גליון הנפלא‬ ‫אראפגעגאנגען אין ביהמ"ד דאווענען‪.‬‬ ‫'נקדישך'‪.‬‬ ‫ב‪ .‬מה שהתירו לענות‪ ,‬זה‬ ‫ווען ער איז געשטאנען ביים טיר האט ער געזען‬ ‫רק בקצרה‪ ,‬וכמו שכתב בביאור‬ ‫ס'איז מיר בפרט געווען א גרויסער חיזוק די וואך‬ ‫א איד שטיין ביים ארון הקדוש‪ ,‬און זאגט דעם‬ ‫הלכה (סימן סו‪ ,‬ד"ה ומשיב)‪ ,‬דדוקא‬ ‫צו זען ווי מ'הייבט אן רעדן פון אן ענין וואס דארף‬ ‫קאפיטל תהלים 'אחזת ביד ימיני'‪ .‬דאס ביהמ"ד איז‬ ‫תיבה אחת מותר‪ ,‬ובמגן גבורים‬ ‫אזויפיל חיזוק‪.‬‬ ‫געווען ליידיג‪ ,‬און דער איד האט געשריגן ביים ארון‬ ‫כתב‪ ,‬שמלשון תלמידי רבינו יונה‬ ‫איך אליין ווארט אויף א ישועה אין א געוויסער‬ ‫משמע‪ ,‬כדי שאילת שלום לרב‪.‬‬ ‫הקדוש‪ ,‬ער האט נישט געוואוסט אז איינער שטייט‬ ‫ענין‪ ,‬ס'איז מיר געווען א חיזוק דעם מאמר וואס איז‬ ‫אבל לא יותר מזה‪.‬‬ ‫ביים טיר‪ ,‬און ער האט געשריגן 'אחזת ביד ימיני'‪.‬‬ ‫געשטאנען 'ולא נושעתי'‪.‬‬ ‫זייט איך האב געהערט ווי ער שרייט 'אחזת ביד‬ ‫ג‪ .‬מה שהתירו זה שאילת שלום‪,‬‬ ‫ימיני'‪ ,‬שּפיר איך ווי איינער כאּפט מיר אן די האנט‪.‬‬ ‫אזויווי איך האב געטראכט דערוועגן‪ ,‬האב איך‬ ‫שהיו רגילים לשאול בשלום בבית‬ ‫זיך מתבונן געווען‪ ,‬איז מיר אויפגעקומען א פסוק‪,‬‬ ‫א איד דארף אייביג שּפירן דעם 'אחזת ביד ימיני'‪,‬‬ ‫הכנסת‪ ,‬ואם לא משיבים על‬ ‫דער רבוש"ע זאגט פארן איד 'עמו אנכי בצרה'‪ ,‬ווען‬ ‫ווי איינער כאפט אים אן די האנט‪ ,‬אפילו ער איז‬ ‫הברכה שבירכו‪ ,‬זה עלול להביא‬ ‫אין שפיטאל מיט א חולה‪ ,‬און זעט נישט מאין יבוא‬ ‫א איד איז אין א צרה‪ ,‬איז דער אויבערשטער מיט‬ ‫לידי שנאה‪ ,‬כמבואר במשנ"ב (שם‬ ‫עזרי‪ ,‬זאל ער געדענקען 'אחזת ביד ימיני!'‬ ‫אים‪.‬‬ ‫סק"ב)‪ ,‬והוסיף בשם החינוך‪ ,‬שלפי‬ ‫אז א איד קומט אין ביהמ"ד און ער רעדט נישט‬ ‫דער אויבערשטער איז מיט יעדן איד‪ ,‬אבער א‬ ‫מנהגינו כהיום‪ ,‬שאין אנו נוהגים‬ ‫ביים דאווענען‪ ,‬זאל ער וויסן אז דער אויבערשטער‬ ‫איד וואס איז אין א שווערער מצב‪ ,‬פילט אמאל אז‬ ‫לשאול בשלום בבית הכנסת בעת‬ ‫כאפט אים אן די האנט‪ ,‬און דער אויבערשטער איז‬ ‫מ'האט פארגעסן פון מיר‪ ,‬ס'גייט נישט און ס'ארבעט‬ ‫התפילה‪ ,‬חלילה לשאול או להשיב‬ ‫מיט אים‪ .‬מ׳וועט אי״ה זען ישועות ורפואות‪ ,‬חסדים‬ ‫נישט‪ .‬דער רבוש"ע זאגט אבער 'עמו אנכי' ‪ -‬איך‬ ‫אפילו בדברי תורה‪.‬‬ ‫נגלים!‬ ‫בין מיט דיר‪ ,‬זארג זיך נישט!‬ ‫ד‪ .‬בעניננו אין זה נקרא‬ ‫יהי רצון מ'זאל הערן נאר גוטע בשורות‪ ,‬ויהי‬ ‫דער אויבערשטער זאל העלפן‪ ,‬אז אלע אידן‬ ‫שאילת שלום‪ ,‬אלא זה נקרא‬ ‫השנה הבא עלינו לטובה‪ ,‬סוף וקץ לכל צרותינו‪,‬‬ ‫זאלן זיך קענען מחזק זיין‪.‬‬ ‫'פתיחת שיחה'‪ ,‬שגם תשובה של‬ ‫תחילה וראש לפדיון נפשינו‪ ,‬אמן!‬ ‫איך האב געהערט פון א איד פון ארץ ישראל‪,‬‬ ‫מילה אחת‪ ,‬עלולה להיגרר לשיחה‬ ‫שלימה‪ ,‬וזהו הטעם שאסרו חז"ל‬ ‫לדבר בין גברא לגברא אפילו‬ ‫בדברי תורה שמא ימשך‪ ,‬כמבואר‬ ‫מי שברך לשלש רגלים‬ ‫בשו"ע (סימן קמו‪ ,‬ס"ב‪ ,‬ובמשנ"ב סק"ו)‪,‬‬ ‫וכל שכן בענינינו‪ ,‬ששיחה זו‬ ‫כתב בספר שערי אפרים (שער ו' סעי' מ"ו ‪ -‬להגאון רבי אפרים זלמן מרגליות זצ"ל במח"ס מטה אפרים) ביום ראשון של‬ ‫פסח‪ ,‬וביו"ט של שבועות‪ ,‬ובשמיני עצרת‪ ,‬אחר אמירת הקדיש על ספר התורה‪ ,‬קודם מי שברך להגבהת הס"ת‪,‬‬ ‫אסורה‪ ,‬שעלולה להימשך לברר‬ ‫עוד כמה פרטים‪ ,‬ולכן אסרו חז"ל‬ ‫ִמי ׁ ֶש ֵּב ַר ְך ֲאבו ֵֹתינוּ‪ַ ,‬אבְ ָר ָהם יִ צְ ָחק וְ יַ עֲ קֹ ב‪ ,‬הוּא יְ בָ ֵר ְך ֶאת ּ ָכל ַה ָּק ָהל ַה ָּקדו ֹׁש ַהזֶּה‬ ‫יאמר החזן מי שברך זה‪:‬‬ ‫לדבר בדברי תורה בין גברא‬ ‫עִ ם ּ ָכל ְק ִהלּ וֹת ַה ּ ֹק ֶד ׁש‪ .‬וּבִ פְ ַרט ִמי ׁ ֶש ִּק ֵּבל עָ לָ יו לִ ׁ ְשמֹ ר ּ ִפיו וּלְ ׁשוֹנ ֹו ׁ ֶשלּ ֹא לָ ׁשו ַּח שִׂ ָיחה‬ ‫לגברא‪ ,‬וכל שכן בדברי חול‪.‬‬ ‫ְּב ֵטלָ ה ְּבעֵ ת ַה ְּתפִ ָּלה‪ַּ .‬בעֲ בוּר ׁ ֶשפב"פ [גדול הציבור או גבאי בית הכנסת] נָ ַדר‬ ‫ה‪ .‬אם הבן היה משיב לאביו‪,‬‬ ‫ַּבעֲ בוּרוֹ‪ִּ ,‬בשְׂ כַ ר זֶה ַה ָּקדו ֹׁש ָּברו ְּך הוּא יִ ׁ ְש ְמ ֵרה ּו ִמ ּ ָכל צָ ָרה וְ צו ָּקה ו ִּמ ּ ָכל נֶ גַ ע ו ַּמ ֲחלָ ה‪.‬‬ ‫לא רק שלא היה מקיים בזה מצות‬ ‫כיבוד אב‪ ,‬אלא שהיה מכשיל את‬ ‫וְ יִ ז ּ ְֶכה לִ ְראוֹת ָּבנִ ים ַח ִ ּיים וְ ַק ָ ּי ִמים‪ ,‬וִ יגַ דְּ לֵ ם לַ ּתו ָֹרה וְ לַ ֻח ּ ָפה וּלְ ַמעֲ שִׂ ים טוֹבִ ים וְ אֹ ֶר ְך‬ ‫אביו באיסור חמור‪ ,‬שנעשה חוטא‬ ‫יָ ִמים‪ .‬וְ יִ ׁ ְשלַ ח ְּב ָרכָ ה וְ ַהצְ לָ ָחה ְּבכָ ל ַמעֲ שֵׂ ה יָ ָדיו‪ ,‬וְ יִ ְתנַ ּ ֵׂשא ְּבע ׁ ֶֹשר וְ כָ בוֹד‪ ,‬וְ יִ ְתעַ ּ ֵטר‬ ‫ומחטיא את בנו לגררו לדבר‪,‬‬ ‫ובפרט שיש דיבור‪ ,‬ויש שיחה‬ ‫ַּבעֲ ֶט ֶרת ֲחכָ ִמים‪ .‬וְ יִ ז ּ ְֶכה לַ עֲ לוֹת לָ ֶרגֶ ל עִ ם ּ ָכל יִ שְׂ ָר ֵאל ֶא ָחיו ׁ ָשל ֹׁש ּ ְפעָ ִמים‪ .‬לַ עֲ בֹ ד ֶאת‬ ‫שמדבר עם חבירו‪ ,‬שזה חמור‬ ‫אמר ָא ֵמן‪:‬‬ ‫ה' ֱאל ֵֹקינ ּו ֶּב ֱא ֶמת וּבְ ָת ִמים‪ .‬וְ נֹ ַ‬ ‫יותר‪ ,‬ולכן טוב עשה הבן שהראה‬ ‫לו בדרך ארץ שאינו יודע‪ ,‬ולא‬ ‫ענה לאביו כדי שלא להכשילו‪.‬‬ ‫מי שברך שחיבר מרן בעל תוס' יו"ט זיע"א‬ ‫ִמי ׁ ֶש ֵּב ַר ְך ֲאבו ֵֹתינ ּו ַאבְ ָרהָ ם יִ צְ חָ ק וְ יַ עֲ קֹב ׁ ֶ‬ ‫משה וְ ַאהֲ רֹן ָ ּדוִ ד ו ׁ ְּשל ֹמֹ ה‪ ,‬הוּא יְ בָ ֵר ְך הַ ׁשו ֵֹמר ּ ִפיו וּלְ ׁשוֹנ ֹו‬ ‫ִמלְ הַ פְ ִסיק ְּב ׁשוּם ִדיבּ וּר‪ִ .‬מן ָּברו ְּך ׁ ֶש ָא ַמר עַ ד גְ ַמר הַ ְּתפִ ָּלה ו ִּּב ׁ ְשעַ ת קְ ִר ַיאת ֵספֶ ר ּתו ָֹרה‬ ‫‪KEREN TOSFES YOM TOV‬‬ ‫ׁ ֶש ְּבצִ יבּ וּר‪ַ :‬אפִ יל ּו ְּב ִדבְ ֵרי ּתו ָֹרה וְ ֵאיזֶה ִדיבּ וּר ּ ָכל ׁ ֶש ּ ֵכן ְּב ִשׂיחַ ת חוּלִ ין וְ ִס ּיפו ֵּרי ׁ ְשמוּעוֹת‪ .‬וְ יָ חוֹל ּו עָ לָ יו ּ ָכל‬ ‫‪670 M y r t l e A v e # 6 4 4 9‬‬ ‫משה ַר ֵּבינ ּו עָ לָ יו הַ ּׁ ָשלוֹם ו ְּּבכָ ל ִספְ ֵרי הַ ְנּבוּאוֹת‪ :‬יִ ְר ֶאה ז ֶַרע ּ ָכ ׁ ֵשר חָ ִיּים‬ ‫הַ ְּב ָרכוֹת הַ ּ ְכתוּבוֹת ְּב ּתו ַֹרת ׁ ֶ‬ ‫‪Brooklyn NY 11205‬‬ ‫וְ קַ ָי ִּמים‪ .‬וְ יִ ז ּ ְֶכה לִ ׁ ְשנֵ י ׁשוּלְ חָ נוֹת ׁ ֶש ִּב ׁ ְשנֵ י עוֹלָ ִמים‪ֶ ׁ :‬שהֵ ם הָ עוֹלָ ם הַ זֶּה ׁ ֶשעָ לָ יו נֶ ֱא ַמר וְ הִ ֵּנה טוֹב‪ .‬וְ הָ עוֹלָ ם הַ ָּבא‬ ‫ׁ ֶשהוּא יוֹם ׁ ֶש ּ ֻכלּ ֹו ָארו ְּך גַ ם טוֹב‪ :‬וְ נֹ ַ‬ ‫‪Tel: 212.299.9185‬‬ ‫‪Fax: 212.244.6551‬‬ ‫אמר ָא ֵמן‪:‬‬ ‫‪Email: Gilyon@KTYT.org‬‬ ‫גמ‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫כלל‬ ‫ישראל‬ ‫גרייט‬ ‫זיך‬ ‫צו ״השלמת‬ ‫הקאמפיין״‬ ‫אנצושליסן נאך‬ ‫קהלות ובתי מדרשים‬ ‫מיט הויכפונקט פון‬ ‫היסטארישער און‬ ‫ערהאבענער‬ ‫ל ְ מַ ע ַן ג ָ ּ ְד ל ָך ְ ו ְ ִת פ ְ ַא ְר ָּת ך ְ! ל ְ מַ ע ַן ה ו ֹדָ ך ְ!‬ ‫ל ְ מַ ע ַן כ ּ ְב ו ֹדָ ך ְ! ל ְ מַ ע ַן שׁ ְ כ ִי נ ָ ָת ך ְ!‬ ‫בהשתתפות גבאי הקודש בראשות‬ ‫הרבנים הגאונים הצדיקים שליט״א‬ ‫הפרטים יתפרסמו בעז"ה‬ ‫כלל‬ ‫ישראל‬ ‫פאראייניגט‬ ‫אנצוהאלטן ווייטער קדושת בית ה׳ ביתר שאת‬