נקדישך · NAKDISHACH — סוכות (2026-09-21)

בס"ד
גליון תס״א
חג הסוכות תשפ״ז לפ"ק
ֹ
ה ְמ ַהלְ ּ לִים ַּ
ֶ+ע ַרב +לו ְׂוי ֱ
ּ
שִ יחַ +++אֱ+מו+נִים
+ב ַא ְר ַב ַ+עת ְ
ֹּ
מינִ ּים ִ
ֵמ+++אַ ְר ַבע חַ יות
ְמ ֻר ְ ּב ֵֵ++עי פָ נִים
( יוצ ר לש ח ר ית ליום ב')
והוא יושעינו: בית הכנסת פונעם
ר'בן ש'ל י'שראל
גבאים
ִׂש יחּו ְּּב ׇכׇל
ׂ
ִנ ׂ ְּפ לּאֹו ָָתיו
שמֵ ַע לִי י ׁ ְִש ׇכּן ֶּבטַח ְו ׁשַ ֲאנַן מִ ּ ַפחַד רָ עָה
ְו ׁ ֹ
אידענטיפיצירט
׳איך דארף נישט
דערציילן
אין רש"י הקדוש'ס היימשטאט; טרוי"ש
זיין אין מיאמי; ארויסגענומען פון
אפשר שעברנו על המקום שהתפלל בו רש"י
הק'? • וואו איז טרוי"ש? • וויאזוי זענען
פארלוירן געווארן די שפירן פון רש"י'ס מקום
איך דארף גיין קיין ארץ ישראל!׳
באלערנדע און אינהאלטסרייכע שמועסן
דורכ'ן ידען נפלא וחוקר מנהגי ישראל מנוחה און בית המדרש? • וואס איז לעצטנס פון
פריש אנטפלעקט געווארן דורך אלטע שריפטן
הרה"ג רבי לוי יצחק און פארש-ארבעט? • וועלכע הלכות און ענינים
קען מען ארויסלערנען פון באטראכטן דעם
האגער שליט"א
די וואונדערליכע געשיכטע פון
אור-אלטן שול וואו רש"י הקדוש האט העכסט-
ווארשיינליך עוסק געווען בתורה ובתפילה?
בן כ"ק אדמו"ר מוויזניץ-לאנדאן שליט"א
ר' משה מלמד ע"ה פון פלארידע ערשטהאנטיגע סיפורי ישועות
דערציילט ברבים דורך גבאי קודש במשך די געהויבענער נסיעה צום יומדה”ל פון מרן בעל תוספות יום טוב זי”ע ו’ אלול תשפ”ו העעל”ט
עצות דער
טובו++++ת
ּוַמַה ָּנִָעִים ּגֹוָרָ ֵלֵנ"ּו ַאְׁשְָרֵ ינּו ַמַה ּטֹוב ֶֶחֵלְֵקֵנּו
גורללט
דער דאקטער פרעגט:
ְחֻּבּלֹות ת ְ ְבְ ַ
ֲעֶׂשׂה ְּל ְָך ָ
ע+++לינו
ַּת ֲ
ַ
ְחָמָה ָמל ְ ָ
ִ
ּותְׁשּוֲעָה
ֻּבְֹר ְֹב יֹוֲעֵץ
ווער האט עס די הייליגע און
מחבר געווען? אור-אלטע תפילה
ווען דער
"האסטו געזאגט נעכטן פַאלט
ַ
דער אריינפיר
++לשב+ח
צו 'מלכיות'
ַ
פַא
איר געוואלדיגע
קדושה און
ביינאכט 'השכיבנו'?"
סגולות
דער צענזור
לשמור.
און רדיפות
ולעשות.
ולקיים.
קידוש שם
שמים און אין צענטער פון די תפילות יימם נוראים
דרשה נפלאה ע"י מסירת נפש וואס איז באמת א גורל? א פשוט'ער
מיליאן
דאלער
צופאל ,א הלכה'דיגער הכרעה ,אדער א לקראת דעם
ספעציעלע
סימן פון הימל? די מיסטעריעזע וועלט פון גראנדיעזן גורל
ארטיקל אין
הרב ר' משה יעקב ביסטאן שליט"א
דורך 'קרן תוס'
גורלות || פון יהושע בן נון ביז פסקי הלכה, יו"ט' ,לאמיר זיך ליכט פונעם
צו קענען אנהאלטן פופצן למעשה'דיגע עצות און היסטארישע דראמעס ,און גורל הגר"א אביסל פארטיפן: גורל היסטארישן
די קבלה און זיין נזהר
בקדושת ביהכ"נ ותפילה געדאנקען פאר אנשים כערכינו
היסטארישע גל
פון יעדן עק איבע
איז אריינגעק
קרני שומרון
ראשון לציון
פון די פאלגענדע 254שטעט
פתח תקוה
אור יהודה
אלון מורה
כפר חב"ד
קרית אונו
ראש העין
באר יעקב
גני תקווה
נס ציונה
עלי זהב
אחיעזר
עמנואל
אלקנה
אריאל
חולון
אלעד
יבנה
חמד
לוד
זענען אריינגעקומען קבלות
בארא פארק ,פלעטבוש ,וויליאמסבורג ,מאנסי ,קרית יואל ,שיכון סקווירא ,סטעטן איילענד ,קרית יטב לב ,קרית
קאשוי ,אושענסייד ,אינוואד ,באפעלא ,בראנקס ,גרעיט נעק ,וואדמיר ,יאנקערס ,לארענס ,לאק שעלדרעיק ,ליבערטי,
מאנטיסעלא ,סאוט פאלסבורג ,סידארהורסט ,סענדטאן ,פַאר ראָקעוועי ,קווינס ,קיימישא לעיק ,קליפטאן פארק,
ראזלין ,ראטשעסטער ,שאטאקווא ,מאונט קיסקאו ,בערגנפילד ,היילענד פארק ,עדיסאן ,עליזאבעט ,ענגעלוואוד,
פאסעיק ,פארט לי ,קליפטאן ,לעיקוואד ,לינדען ,זשערסי סיטי ,יוניאן סיטי ,בוקה ראטון ,האליוואוד ,לאודערהיל,
נצר חזני
לעיק מגדעילין ,מיאמי ,פערנאנדינע ביטש ,קלעי קאונטי ,אוק פארק ,באלטימאר ,דעטראיט ,מאנטרא קאונטי,
רחובות
אשדוד
פילאדעלפיע ,קינגסטאן ,באָסטאָן ,קעמברידזש ,איידעהא ,דענווער ,וואטערבורי ,קאנעדיקוט ,וועסט הארטפארד,
קרית עקרון קאנעדיקוט ,נארוואלק ,נארט בראנפארד ,טשיקאגא ,לאס אנדזשעלעס ,סאן דיעגא ,סאן פעדראָ ,סאנטא מאניקא,
בית חלקיה
מתתיהו ווילאבי הילס ,אהייא ,וועסטלעיק ווילעדזש ,טשארלסטאן ,טשעסטערפיעלד ,לאס וועגאס ,מאריסטאון ,מילוואקי,
בני ראם
מודיעין עילית מינעאפאליס ,ניו ארלינס ,סאוואנא ,סאנטא קלאוס ,סעינט לואיס ,סקאָקי ,ערוויין ,פארעסט הילס ,פילאדעלפיע,
גני מודיעין
פערל ריווער ,קאזה גרענדע ,קאלומבוס ,שארלאט ,וועסט העמפסטעד ,וואהן ,טאראנטא ,טארנהיל ,מאנטרעאל,
מיסיסאגע ,קאט סיינט לוק ,ברסלב אוקראינה ,לעמבערג ,אוקראינע ,צ'רנוביץ ,אוקראינה ,מילאנו ,איטאליע ,רוים,
איטאליע ,אמסטערדאם ,האללאנד ,ארושע ,בורגאס ,בערלין ,פינסק ,ברעסט ,דובאי ,ווין ,וועליגאמא ,לאארנעקע,
מאנטעווידעא ,פאנאמא סיטי ,קאונאס ,קאמפאלא ,קעיפטאון ,יאָהאַנעסבורג ,מעלברון ,סידני ,אנטווערפן ,ציריך,
בוענאס איירעס ,וועסטקליף ,לאנדאן ,מאנטשעסטער ,עפינג ,מאסקווע ,אבני חפץ ,אופקים ,אור יהודה ,אור עקיבא,
אחיעזר ,אילת ,אלון מורה ,אלון שבות ,אלישמע ,אלעד ,אלקנה ,אריאל ,אשדוד ,אשקלון ,באר יעקב ,באר שבע,
בארי ,בית אל ,בית הערבה ,בית חלקיה ,בית מאיר ,בית שאן ,בית שמש ,ביתר עילית ,בני ברק ,בני ראם ,ברכפלד,
בת ים ,גבע בנימין ,גבעת זאב ,גבעת שמואל ,גני מודיעין ,גני תקווה ,דימונה ,הושעיה ,הרצליה ,זכרון יעקב ,זכרון
יעקב ,זרחיה ,חברון ,חדרה ,חולון ,חיפה ,חמד ,חצור הגלילית ,חריש ,טבריה ,טלזסטון ,יבנאל ,יבנה ,יסודות,
ירושלים ,כוכב השחר ,כוכב יעקב ,כפר חב"ד ,כפר חיטים ,כפר יונה ,כפר סבא ,כרמיאל ,לוד ,לוזית ,מבוא דותן,
מבוא חורון ,מגדל העמק ,מודיעין עילית ,מירון ,מעלה אדומים ,מעלה עמוס ,מעלות-תרשיחא ,מצד ,מרכז שפירא,
מתתיהו ,נהריה ,נוף איילון ,נוף הגליל ,נס ציונה ,נצר חזני ,נריה ,נתיבות ,נתניה ,עבקן ,עכו ,עלי זהב ,עמנואל,
עפולה ,ערד ,עתניאל ,פרדס חנה כרכור ,פתח תקוה ,צור יצחק ,ציפורי ,צפת ,קצרין ,קריית ביאליק ,קריית גת,
קרית אונו ,קרית ארבע ,קרית אתא ,קרית גת ,קרית ים ,קרית יערים ,קרית מוצקין ,קרית מלאכי ,קרית עקרון ,קרית
שמונה ,קרני שומרון ,ראש העין ,ראשון לציון ,רחובות ,רכסים ,רמת בית שמש ,רמת גן ,רמת השרון ,רמת מגרון כוכב
יעקב ,רעננה ,שדרות ,שילה ,שתולים ,תל אביב-יפו ,תל ציון ,תפרח ,תקוע,
רמת מגרון כוכב יעקב
תל ציון
כוכב השחר
בית מאיר
שתולים
מרכז שפירא
מבוא חורון
בית אל
קרית מלאכי
אשקלון
נריה
נוף איילון
שילה
עבקן
ברכפלד
יסודות
להגדיל כח התפ
254שטעט ● 2,365בתי
מאנטרא קאונטי
וואדמיר
מאריסטאון
אושענסייד
זשערסי סיטי
וויליאמסבורג
קרית קאשוי
סענדטאן
פארעסט הילס
יוניאן סיטי
וועסט העמפסטעד
קווינס
קליפטאן
פאסעיק
פארט לי
גרעיט נעק
ראזלין
בראנקס
ענגעלוואוד
בערגנפילד
יאנקערס
מינעאפאליס
פערל ריווער
שאטאקווא
מאנסי
שיכון סקווירא
נארוואלק
מאונט קיסקאו
קרית יטב לב
קרית יואל
מאנטיסעלא
קיימישא לעיק
סאוט פאלסבורג
נארט בראנפארד
לאק שעלדרעיק
ליבערטי
וואטערבורי ,קאנעדיקוט
באפעלא
קינגסטאן
וועסט הארטפארד ,קאנעדיקוט
מיסיסאגע
ראטשעסטער
טאראנטא
טארנהיל
וואהן
קליפטאן פארק
קעמברידזש
בָאסטָאן
קאט סיינט לוק
מאנטרעאל
סידארהורסט
לארענס
אינוואד
ַפאר רָאקעוועי
בארא פארק/פלעטבוש
עליזאבעט
לינדען
סטעטן איילענד
דעטראיט
עדיסאן
היילענד פארק
מילוואקי
ווילאבי הילס ,אהייא
לעיקוואד
פילאדעלפיע
סקָאקי
טשיקאגא
באלטימאר
קאלומבוס
איידעהא
סאנטא קלאוס
סעינט לואיס
טשעסטערפיעלד מאנטשעסטער
דענווער לאנדאן
שארלאט עפינג
טשארלסטאן וועסטקליף
לאס וועגאס אנטווערפן
סאוואנא אמסטערדאם ,האללאנד
פערנאנדינע ביטש ציריך
וועסטלעיק ווילעדזש מילאנו ,איטאליע
לאס אנדזשעלעס רוים ,איטאליע
סאנטא מאניקא בערלין
סאן פעדרָא ווין
ערוויין קאונאס
קאזה גרענדע ברעסט
קלעי קאונטי לעמבערג ,אוקראינע
סאן דיעגא פינסק
ניו ארלינס צ'רנוביץ ,אוקראינה
לעיק מגדעילין ברסלב אוקראינה
בוקה ראטון בורגאס
אוק פארק מאסקווע
לאודערהיל לאארנעקע
האליוואוד נהריה
מיאמי קרית שמונה
פאנאמא סיטי עכו
בוענאס איירעס מעלות-תרשיחא
מאנטעווידעא קרית ים
קעיפטאון חיפה
יָאהַאנעסבורג קרית מוצקין
קאמפאלא קריית ביאליק
ארושע מירון
מעלברון קרית אתא
סידני כרמיאל
וועליגאמא רכסים
דובאי צפת
אילת חצור הגלילית
דימונה קצרין
ערד ציפורי
באר שבע זכרון יעקב
עתניאל הושעיה
קרית ארבע כפר חיטים
מצד אור עקיבא
קבלות
חברון מגדל העמק
תפרח נוף הגליל
אופקים טבריה
מעלה עמוס פרדס חנה כרכור
תקוע חדרה
אלון שבות עפולה
בית הערבה יבנאל
נתיבות חריש
מעלה אדומים נתניה
ביתר עילית כפר יונה
לוזית מבוא דותן
ירושלים אבני חפץ
בארי רעננה
רמת בית שמש הרצליה
שדרות בית שאן
קרית גת כפר סבא
קריית גת רמת השרון
גבע בנימין תל אביב-יפו
בית שמש אלישמע
קרית יערים צור יצחק
טלזסטון בני ברק
כוכב יעקב רמת גן
זרחיה בת ים
אבאלע ציפערן
מדרשים ● 113,788אידן
גבעת זאב גבעת שמואל
פילה ולהאדירה
קומען שטעט
בערן כדור העולם
יענו ּ
הוּא מוֹ ִשׁ ֵ
סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה
מ ַּ
פחַד רָ עָה ב ֶטַח ו ְ ַ ׁ
שאֲנ ַן ִ מעַ ל ִי י ִ ְ ׁ
שכׇּן ּ ְש ֵ ו ֹׁ
׳איך דארף נישט זיין אין מיאמי; מיר ַכּ ָד ּ ָבר ָה ָאמוּר
האבן געקויפט די חלקה אין ארץ פנינים ומרגליות על הפרשה בעניני תפלה
בַּּיֹום הַ ְּׁשמִינ ִי עֲצֶרֶ ת ּ
תִהְי ֶה לָכ ֶם כ ׇּל
ישראל ,איך דארף גיין קיין ארץ מל ֶאכ ֶת עֲבֹדָ ה לֹא תַעֲׂשּו. ְ
ישראל!' עס שטייט אין זוה"ק ,אויפן פסוק 'ותנח
התיבה בחודש השביעי'' ,תיבה' איז א רמז
א שבת אין דיעל | ושומע לי ישכן בטח ושאנן | ר' משה מלמד | פארוואס
אויף די ווערטער פון דאווענען .די פסוק
אין מיאַמי? | 'דאס איז א שווערער ארון!' | 'איר מוזט מיר דערציילן
זאגט 'ותנח התיבה' -אלע תפילות קומען אן
איבער אייער מאן' | קיין איין איינציג ווארט אין ביהמ״ד | א פשוט'ער
צו זייער מקום מנוחה' ,בחודש השביעי' -אין
איד! | רחמנא ליבא בעי!
חודש תשרי ,ווען אלע תפילות פון אגאנץ יאר
כ ְנָפֶיך ָ ּ
בְע ֵת ּפְטִירָ תִי מִן הָעוֹל ָם סתֶר צ ֵל ּ
בְ ֵ וְתִתּ ֶן ל ִי זְכו ּת ל ָ ֶׁ
שב ֶת ו ְלַחֲסוֹת ּ גייען ארויף אינאיינעם מיט די תפילות וואס
מיר זענען מתפלל אין דעם חודש .בפרט איז
ס׳זאל ארויסקומען דערפון דער ריכטיגער מוסר אויף א שבת אין דיעל דאס אינעם טאג פון שמיני עצרת ,וואס דאן
השכל. אין דער עיר ואם בישראל בארא איז דער עיקר יחוד אין אלע עולמות.
* פארהאן א חשוב׳ער איד,ַ פארק איז
דאס איז די רמז אין פסוק' ,ביום השמיני
ַא מזכה את הרבים ,עושה ומעשה
ושומע לי ישכן בטח ושאנן עצרת תהי' לכם' -אלע תפילות וואס זענען
לה׳ ולתורתו ולתפלתו ,הרב ר׳ נחום
אלס אן הקדמה צו דער וואונדערליכער אפגעהאלטן געווארן אגאנץ יארן (מלשון
דאננער שליט”א ,וועלכער האט די זכי׳
געשיכטע וואס האט זיך אפגעשפילט מיט עצרת) און זענען נישט ארויף אויבן ,אויך
שוין יארן לאנג זיך אּפצוגעבן מיט דער
ארום דריי יאר צוריק ,וועלן מיר מקדים זיין און זיין גייען יעצט ארויף אויבן און ווערן
הייליגער עבודה קשה שבמקד״ש ,מעורר
אראפברענגן הייליגע ווערטער וואס עס שרייבט נתקבל ,וממילא וועלן אידישע קינדער
צו זיין אידישע קינדער און טון למען כבוד
הגה"צ רבי חיים פאלאג'י זצ"ל. זוכה זיין צו שפע ,ברכה ,און רחמים.
קדושת בית ה׳ ומורא מקדש.
אין זיין ספר 'תוכחת חיים' (סוף פרשת תרומה) (תפארת שלמה)
מיט עטליכע חדשים צוריק ,איז
שרייבט ער דארט ווי פאלגנד:
אויסגעקומען פאר הרב דאננער צו וויילן
אויסער די פילע און געוואלדיגע מעלות וואס שטאט 'דיעל'-ניוָ אויף א שבת אין דער
מיר געפינען צו וואס א מענטש איז זוכה ווען ער זשערסי -וואו עס איז פארהאן פילע קהילות
היט זיין מויל און רעדט נישט קיין דברים בטלים קדושות בישראל -און ער איז איינגעשטאנען
אין בית המדרש זיין גאנץ לעבן -ווי למשל אז ער ביי ַא וואוילער טייערער איד ,הר״ר יונתן יוסף
וועט זוכה זיין צו קינדער ,מאריך ימים זיין ,מצליח דאגמי הי״וַ ,אן ַאקטיווער איש המעש למען
סוֹד ַשׂ ְר ֵפי ק ֶֹדשׁ
זיין אין אלע זיינע וועגן ,געראטעוועט ווערן פון הכלל והפרט. קדושת ביהמ"ד במשנתם של בעלי ההילולא
א פריצייטיגע פטירה ,און עס וועט אים גארנישט הרה"ק
דארט שבת ,ווען דער שמועס האט זייענדיג ָ
פעלן קיין פרנסה -איז דא נאך א מורא'דיגע זאך:
באצויגן צום הייליגן ענין העומד נאטירליך ַ זיך ַ רבי ייבי מאוסטראה זצוק"ל
אז נאך די הונדערט און צוואנציג וועט זיין נשמה מח"ס מורא מקדש -כ' תשרי תקנ"א
האט הרב ברומו של עולם 'קדושת התפילה'ָ ,
וִ יעו ְֹרר ּו לֵ ב עַ ם ה' לְ יָ ֵרא
רוען רואיג און זיכער אין קבר ,און זיין גוף מיט די
ר׳ נחום שליט״א געהערט פון זיין בעל אכסני׳ א
ביינער וועלן נישט פארפוילט ווערן.
איך האב געזען אין ספר 'ראשית חכמה' (שער
וואונדערליכע מעשה ,א הפלא׳דיגע געשיכטע, ִמ ִּמי ׁ ֶש ִה ְז ִהיר עַ ל ַה ִּמ ְקדָּ ׁש
וואס
עּפעס ַא יוצא מן הכללַ ,א דבר נוראָ ,
הענוה ,פרק ג ,דף רמ ע"ב) ,ברענגט ער דארט בשם דעם דאס גרויסקייט און הייליגקייט כלּפי איבערצייגט ָ ְמעַ ט ׁ ֶשלּ ֹא לָ שִׂ ַיח ְּבבֵ ית
'חופת אליהו' די פאלגנדע מעשה :רב נחמן בר שמיא ,ווען ַא איד איז זהיר בקדושת ביהמ״ד. ַה ּ ְכנֶ ֶסת וּבְ בֵ ית ַה ִּמ ְד ָר ׁש
יצחק האט געהאט א הויפן ערד אין זיין וויינגארטן.
ער האט געדונגען ארבייטער אויסצוגראבן
נאך שבת ,זייענדיג אזוי איבערגענומען פון דעם ָ ׁשוּם שִׂ ָיחה ַחס וְ ׁ ָשלוֹם לְ בַ ל
דעם הויפן ,און זיי האבן געגראבן אגאנצן טאג.
האט הרב ר׳ נחום שליט״א ,זיך פארבינדן סיּפורָ , יִ ּ ָכ ׁ ְשל ּו ִּבלְ ׁשוֹנָ ם ַחס וְ ׁ ָשלוֹם
דעם צווייטן טאג ,אינמיטן גראבן ,איז פלוצים א
מיט אונז אין 'נקדישך' ,איבערצוגעבן די געשיכטע,
נטאקט פוןקא ַאון אויך געברענגט דעם דירעקטן ָ
ּ ַכ ֲא ׁ ֶשר ִהפְ לִ יג ּו ַחז"ל ְּב ֹענֶ ׁש
מענטש ארויסגעשפרינגען פון זיין פלאץ ,און זיך
ר׳ יונתן יוסףַ ,אז מיר זאלן זיך קענען פערזענליך ַה ְּמ ַד ְּב ִרים ְּבבֵ ית ַה ּ ְכנֶ ֶסת
אראפגעזעצט אויפן הויפן .ער האט אנגעהויבן
שרייען און אויסרופן" :וואס גייט דא פאר? איז שוין
פארבינדן מיטן 'בעל המעשה' און הערן די מעשה וּבְ בֵ ית ַה ִּמ ְד ָר ׁש ּ ָכ ָאמוּר
אנגעקומען די צייט פון תחיית המתים?"
ערשטהאנטיג ,מיט ַאלע ּפרטים.
ַ פון אים אליין, ְּבז ַֹהר ַה ָּקדו ֹׁש.
ַאצינד ,לכבוד דעם זמן שמחתינו ,ווען מיר זיצן (הקדמה למורא מקדש)
די ארבייטער זענען גלייך געלאפן מעלדן
'בצילא דמהימנותא ,בצילא דקודשא בריך הוא',
פאר רב נחמן וואס עס טוט זיך דארט .ער איז
ברענגען מיר אייך די מעשה ּפלא ,ויהי רצון אז
המשך אויף עמוד ו' אהינגעקומען ,און האט אים
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער ד
נ ַֹעם ִשׂ ַיח
דבר המערכת • הרב ב .צ .הירש
כ ִי ל ְך ָטוֹב ל ְהוֹדוֹת
ּ
קלייניקייטן וואס זענען ביי אונז די נאטירליכע
זאכן ,און זינגען פארן אויבערשטן אויף זיינע
גרויסע חסדים ,אויך אויף די זאכן וואס זעען אויס
ווי דברים פשוטים.
זיינע חסדים ,וואלט דאס אליין משפיע געווען
נאך חסדים און השפעות טובות פון הימל.
דער ענין פון דאנקען דעם באשעפער דארף
כסדר חיזוק ,ווייל ס'איז פארהאן א שטיקל שכחה
אין דעם ענין.
א אין 'נקדישך' זעט מען כסדר ,ווי אידן
דערציילן זייערע פערזענליכע ישועות
וואס זיי האבן געהאט בזכות'ן נישט רעדן ד
ביים דאווענען .אמאל ליינט מען מופתים וואס
זענען למעלה מדרך הטבע.
*
ווען די אידן זענען ארויס פון מצרים ,האבן צדיקים האבן געזאגט ,אז ביי הלל זאגט מען ס'איז אינטערעסאנט צו ליינען ,ווי צומאל קומט
זיי מיטגעלעבט ניסים ונפלאות עד אין מספר. זעקס מאל 'הודו' ,און פיר מאל 'אנא' ,דאס קומט די ישועה גענוי אויפן דרייסיגסטן טאג ,און אמאל
מ'האט זיי באפרייט פון שעבוד מצרים; זיי האבן ווייזן אז מ'דארף מער דאנקען ווי בעטן. אויפן פערציגסטן טאג .אמאל נאכן ערשטן מאל
געזען צען וואונדערליכע מכות; קריעת ים סוף; נעמען די קבלה ,און אמאל ביים צווייטן מאל.
ווען א קינד באדאנקט די עלטערן אויף אלעס
מן; מלחמת עמלק .בדרך אגב האבן זיי אויך וואס מען גיבט אים יא ,באקומען די עלטערן חשק ס'איז א געוואלדיגער קידוש השם אז אידן
געהאט א וואלקן וואו זיך צו באשיצן. אים צו געבן נאך און נאך .די עלטערן פרייען זיך ווערן געהאלפן ,ס'איז קלאר ,אז יעדע מופת
דער רבוש"ע האט געהייסן 'צא מדירת קבע', צו זען זיין צופרידן פנים .פאר א פארזויערטע וואס א איד איז מפרסם ,ברענגט אז נאך אידן
גיי ארויס פון דער קביעות'דיגער מהלך המחשבה, קינד וואס איז קיינמאל נישט צופרידן ,אלעס זאלן זיך אונטערנעמען און פארבעסערן זייער
און הייב אן זען אפילו די קליינע גוטע זאכן קומט אים ,און ס'איז אים קיינמאל נישט גענוג, דאווענען ,נאך אידן ווערן נתעורר זיך אויפצופירן
וואס דו האסט .ווען האט מען די לעצטע מאל איז דא א שוואכער חשק אים צו געבן ,ער איז אין בית המדרש כראוי וכיאות; נישט רעדן ביים
געטראכט אז א דאך איבערן קאפ איז א חסד דאך ממילא אומצופרידן. דאווענען; נישט אריינברענגען דעם סעלפאן; די
פונעם אויבערשטן .די תורה האט געהייסן ,זעץ גליונות בשעת התפילה וכו'.
זיך אונטערן הימל ,און זע וואס דו האסט אגאנץ * ס'איז אבער אויך דא א גרויסער ציבור אידן
יאר ,פריי זיך אז דו האסט וואו צו וואוינען ,און דו א איד האט דערציילט ,ער האט געקויפט פאר וואס ליינען די אלע מעשיות ,און ווארטן מתי
האסט וואס צו עסן וכו'. זיין מאמע א נייע תהלים לכבוד ראש השנה. יבוא לידי? ווען וועל איך שוין קענען דערציילן
מיר מאכן טאקע א יו"ט פסח פאר די 'גרויסע' "מאמע לעבן" ,האט ער איר געזאגט" ,די מיין מעשה? ווען וועל איך שוין האבן א ישועה
ניסים פון יציאת מצרים ,יעצט סוכות האבן מיר לעצטע פופציג יאר וויינסטו און דו בעטסט פאר צו דערציילן?
גענומען א קליינע פרט' ,א דאך איבערן קאפ', דיינע אייניקלעך און אור-אייניקלעך .איך געב מ'האט לעצטנס צוגעלייגט דא אין נקדישך
און מיר גייען אכט טעג זיך מתבונן זיין אין דעם. דיר דא א נייעם תהלימ'ל ,וואס פון דעם זאלסטו א נייעם קאלום 'התפללתי ועדיין לא נושעתי',
על פי הלכה ,אויב האט מען נישט אינזין געהאט נאר דאנקען און געבן א שבח והודיה פארן א ספעציעלע חיזוק-ווינקל ,וואו אידן זאלן זיך
די כוונה פון ענני הכבוד ביים ערשטן כזית ,האט באשעפער אויף אלע גוטע זאכן וואס דו האסט. קענען אויסשמועסן איינער מיטן צווייטן בשעת'ן
מען נישט יוצא געווען .בדרך דרוש קען מען פאר יעדע אייניקל וואס לעבט און איז געזונט, האפן לישועת ה' .ווען מ'זעט אז נאך איינער
זאגן ,אז אויב לייגט מען נישט צו קאפ צו דער זאג א קאפיטל תהלים ,און דאנק דעם באשעפער. שרייבט אז ער האט שוין מקבל געווען קבלות אז
נקודה ,איז עיקר חסר מן הסוכה! יעדעס קינד וואס האט פרנסה ,נאך א קאפיטל. ער זאל האבן א ישועה איינמאל און נאכאמאל,
יעדע אייניקל וואס איז ערליך ,א גאנצער 'יום און ער ווארט נאכאלץ ,שפירט מען שוין אז מ'איז
* תהלים' .טראכט פון אלע מיליאנען גוטע זאכן נישט אליין ,און דאס איז שוין א חצי נחמה.
מיט דעם קען מען אפשר פארשטיין ,פארוואס וואס דו ביסט דורך די לעצטע אכציג יאר".
מ'האט זיך אזוי געפריידט ביי די מצוה פון 'שמחת *
בית השואבה' .ווען מ'זאל איינעם הייסן אפשרייבן קוקן אויף גוטס ,איז אזוי געזונט פארן מענטש! ס'איז אבער דא א נקודה וואס יכול להיות אז
אלע גוטע זאכן וואס ער האט יעדן טאג ,וואלט עס גיבט צו יארן צום לעבן! און עס ברענגט דאס דארף האבן חיזוק .עס מאכט זיך אפט ,אז
לכאורה גענומען היבש לאנג ביז ער וואלט אמת'ע שמחה פארן מענטש! אין דער זעלבער צייט וואס מען ווארט אויף א
אנגעקומען צו לייגן 'וואסער' אויף זיין ליסטע. פון אנהייב חודש תשרי זענען מיר געווען ספעציפישע ישועה ,האט מען פון די אנדערע
אבער ס'איז נישט אזוי ,מ'דארף דאנקען על כל פארנומען מיטן בעטן פאר 'א גוט געבענטשט זייט ,גאר אסאך חסדים פון באשעפער ,ואין בעל
פרט ופרט ,מ'דארף אפירנעמען די אלע גוטע יאר' .מ'האט געוויינט איינמאל און נאכאמאל, הנס מכיר בניסו.
זאכן און פראווען א יו"ט אויף דעם .ס'איז נישט "אבינו מלכנו"" ,געב אונז פרנסה"" ,שיק א לדוגמא ,איינער מוטשעט זיך מיט פרנסה,
אינגאנצן אייגנס ,דער מהרש"א אין מסכת סוכה רפואה"" ,היט אונז פון אלעם בייזן" ,יעצט האבן אבער נחת זעט ער גאר אסאך ,ער האט גאר
(נ ):זאגט בזה הלשון' :לכך היה גודל שמחה במצוה מיר אכט טעג וואס מיר גייען טראכטן פון אלעס פיינע קינדער ,אדער איינער וואס ווארט אויף
זו ,דאי אפשר לעולם בלא מים ,וכל הבריות תולין וואס מיר האבן יא! און דאנקען אויף דעם! ביים א שידוך ,אבער פרנסה און אנדערע עניינים
בברכת המים ,שיהו השנים כתקונן'. "שהחיינו וקימנו" וועט מען בשם ומלכות געבן א איז ער זייער מצליח ,אבער נאר דאס ליגט אים
דוד המלך זאגט אין תהלים (קז ,מג) מי חכם שבח והודיה ,פשוט אז מ'לעבט און מ'איז געזונט, פאר די אויגן ,און ער איז זיך נישט מתבונן אין
וישמר אלה ויתבוננו חסדי ה' ,מ'דארף אמאל מ'איז אינדערהיים מיט די קינדער און אייניקלעך. די גוטס וואס ער האט יא ,דעריבער דאנקט
צולייגן קאפ און זיך מתבונן זיין אויף די חסדים בדרך אפשר קען מען זאגן ,אז דער מצוה ער נישט דעם אויבערשטן אויף דעם.
פונעם באשעפער ,און דאנקען אויף דעם .און פון 'ושמחת בחגיך' איז ספעציעל געאייגנט צו מ'זעט אין די ספרים ,אז דאנקען ברענגט
דער באשעפער וועט העלפן אז ס'וועט מקויים דאנקען אויף אלע גוטע זאכן וואס מיר האבן ,און ישועות .ווען דער מענטש וואלט אין דער
ווערן דער מאמר הצדיקים' :א דאנק ברענגט א מיר מיינען אז 'אזוי קומט עס'' .זמן שמחתינו' זעלבער צייט וואס ער בעט אויף זיין
דאנק!' איז א צייט זיך מתבונן צו זיין אויף די אלע ישועה ,געדאנקט דעם באשעפער אויף
ה ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
יענו ּ
הוּא מוֹ ִשׁ ֵ
סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה ַא ִד ּיר וְ ָחזָ ק
באשלאסן ַאז איך צי זיך ַאריבער קיין המשך פון עמוד ד' געטראפן .רב נחמן האט ציטוטים קצרים מספה"ק
על עוצם כחה של תפלה
רידא ,וואו דער מצב איז
פלא ַ'מיאמי' ,אין ָ
ַ אים געפרעגט" :ווער
געווען אסאך רואיגער. ביסטו?" האט דער מענטש געענטפערט: ערבה מרמז להאנשים שנשאר להם רק כח
אבער ,טראצדעם וואס איך האב "איך בין א מת .איז שוין געקומען תחיית התפילה
האב איך שוין געוואוינט ווייט אוועקָ , המתים?" האט רב נחמן אים געפרעגט: אמרו חז"ל ,שערבה היא כנגד אלו שאין להם טעם
ווייטער אנגעהאלטן מיין עסקנות פאר "וואס טוסטו דא אין דעם דאזיגן הויפן וריח ,ויש להבין ,אם כן מה חשיבותה להיכלל בד'
חברה קדישא ,און ַארויסגעהאלפן מיט ערד?" האט דער מענטש געענטפערט: מינים ,ומה מעלתה המיוחדת שניטלת לחוד בהושענא
מיאמי.
קאל אין ַ
לא ַ
פארשידענע ּפעולות ָ "האב איך דיר דען נישט געזאגט אז איך בין רבה ,ומבאר השפת אמת (שנת תר"מ) ,דאיתא במדרש,
א מת?" האט אים רב נחמן געזאגט" :אבער שערבה דומה לשפתיים ,וזה מעלת אותן האנשים
מיאמי ,האט
אין יענער צייט ,דארט אין ַ
א מת ווערט דאך געווענליך נתעכל און הדומים לערבה ,הגם שאין בהם טעם וריח ,אבל נשאר
זיך אּפגעשּפילט די פאלגנדע מעשה.
פארפוילט!" להם כח התפילה ,להתפלל להשי"ת ולייחל לחסדו,
* האט דער מענטש געענטפערט" :האט וקול זה 'ערב' לפני השי"ת ,ולכן נקרא בל' 'ערבה',
נאמען 'משה עס איז געווען א איד ,מיטן ָ
מען דיר דען נישט געברענגט אין חדר ואיתא במדרש ,שג' מינים לולב אתרוג והדס הם כנגד
מלמד' ,וועמען איך האב נישט געקענט,
לערנען ,און מען האט דיר נישט געלערנט ג' אבות ,ולפ"ז י"ל שערבה הוא כנגד דוד המלך ,שאמר
און קיינמאל נישט געטראפן פארדעם
ספר משלי? האט דען שלמה המלך נישט תפלה לעני כי יעטוף ,שהתעטף כולו בתפילה ,ואמר
פערזענליך. געזאגט 'ורקב עצמות קנאה' -אז נאר 'ואני תפילה' ,שכל מהותו הוא תפילה ,ואין לו מאומה
ער איז געווען 82יאר אלט ,און זיך קנאה מאכט פארפוילן די ביינער? מיין לבד תפילה ,והגם שקול הצדיקים שיש בהם טעם וריח
געמוטשעט מיט א הארץ קראנקייט .איין גאנצע לעבן האב איך זיך קיינמאל נישט
טאג האט ער זיך זייער נישט געשּפירט ,עס ָ
עולה למדריגות רמות ביותר ,אך מעלת התפילה לעני,
געשטעלט אויף מיינע מידות ,און איך
האט זיך אים געדוכט אז ער האט געכאפט שהיא כח התפילה ,הגם שאין לו טעם וריח דהיינו
האב קיינמאל נישט געהאט קיין קנאה אין
א מילדע הארץ אטאקע ה״י .מ׳האט שנעל שאין לו מעשים טובים ,חשובה ביותר ,וזו הסיבה
מיין הארץ אויף מיין חבר .איך האב נישט
גערופן די ּפאראמעדיקס. גערעדט קיין איבריגע ווערטער ,נישט אין
שבהו"ר תיקנו הרבה תפילות ,לפי שמצותה בערבה,
די מעדיקס זענען געקומען צו לויפן. בית המדרש ,און נישט אין בית הכנסת ,נאר שאין כוחה אלא בתפילה( .שפתי חן)
ס׳איז געווען אין ברען פונעם ווירוס ,ווען איך האב אריינגעלייגט מיין גאנצע הארץ
יעדער האט געציטערט פאר׳ן לעבן .עס איז אין דברי תורה" ,ע"כ.
געווען א געפערליכער מצב. מען זעט דאך פון די מעשה דעם יענו ּ
וְ יַ ְשׁ ִמ ֵ
האט ער אין ליכט פון דער בהלהָ , געוואלדיגן שכר פאר א מענטש וואס
ידיעות שונות ומטמוניות
נישט באקומען די נויטיגע ַאקסיגען היט זיין מויל ,און רעדט נישט קיין דברים נפלאות בנושא של תפלה
וואס ער האט געדארפט ,און מ׳האט אים בטלים אין בית המדרש אדער אין בית
וויבאלד
ַ שּפיטאלָ .אבערָ אריינגעפירט אין הכנסת :ער איז זוכה ,אז אפילו זיין גוף וועט אמירת 'הודו' בערב יו"ט
דארט איז אויך געווען אזא אנגעצויגנקייט, רוען במנוחה ,און וועט נישט נתבלה אדער בכמה מקומות נהגו לומר בערב סוכות במנחה 'הודו',
האט מען אים נישט ּפחד און צעמישענישָ , פארפוילט ווערן אין קבר .עכת"ד ,ועיי"ש מטעם דסוכה הוי זכר ליציאת מצרים ,וא"כ שייך לומר
האט באהאנדלט ווי ס׳דארף צו זיין ,און ער ָ עוד. יאמרו גאולי ד'( .תפארת אבות)
נעבעך אויסגעצויגן זיין לעצטן לעבנס-
שּפיטאל .ער איז ַאוועק
ָ דארט איןָאטעםָ ,
*
הנענועים אצל הרה"ק מלובלין זצ"ל
ר' משה מלמד
טאג.
אין יענעם זעלבן ָ
פ"א חגגתי את חג הסוכות בלובלין ,אצל איש האלקים
ווארט פאר אצינד געבן מיר איבער ָ
דאס ָ
רבינו יעקב יצחק זצ"ל ,והלך קודם הלל לסוכה לברך
נו ,אז א אידיש קינד גייט פון דער וועלט, דעם איש המעש ר׳ יונתן יוסף ,וועלכער
על נטילת לולב ,והלכו אחריו כל הבאים ,וגם אני
דארף מען דאך אים ברענגען לקבר ישראל, טראגט אונז צוריק מיט אּפאר יאר ,צו דער ָ
הלכתי בתוכם להסוכה ,והיה הצדיק מתרעש ומתפחד
ּפאסיגן 'כבוד האחרון'. בכבוד הראוי ,מיטן ַ אומפארגעסליכער תקופה ,שנת תש״פ,
מיר האבן אים געדארפט נעמען צום 'בית ראנא'
'קא ָ
אין די צייטן פון דעם שרעקליכן ָ
קודם הברכה בבהלות עצומות ותנועות גדולות לערך
מיאמי ,און דארט אּפרעכטן די החיים' אין ַ ווירוס ה״י. שעה ,וכו' ,ועמדתי להביט היטב לברכתו אשר בירך,
ואין לשער מדריגתו הגדולה בשעת הברכה( .לקוטי
לוי׳. ער הייבט ָאן דערציילן אזוי:
מהרי"ל ,זאקליקוב)
ָאבער ,אין ליכט פון דער ווירוס און צאל ָיארן צוריק האב איך פאר א שיינע ָ
פאר אנשטעקיגקייט ,איז דער ציטער ַ אנגעהויבן ארבעטן מיט די 'חברה קדישא' הטעם שמנענעים בהלל רק בהושיעה נא
קראפט שטארקע ַ דעמאלס געווען אין אין ברוקלין און אין סטעטן איילענד ,און ולא בהצליחה נא
באגרעניצונגען וויפיל מענטשן עס געהאט די זכי׳ ארויסצוהעלפן מיט דער הטעם שמנענעים בלולב רק באנא ד' הושיעה נא,
מעגן קומען צום בית החיים .מ׳האט עבודת הקודש פון 'חסד של אמת' ,ווי רש״י ולא באנא ד' הצליחה נא ,הוא משום שהנענוע הוא
נישט געלאזט קומען קיין סאך מענטשן טייטשט 'חסד שעושין עם המתים'. לעצור רוחות רעות וטללים רעים ,לפיכך צריך לנענען
אויפאמאל .און מ׳איז געווען דערויף זייער דאס איז אזוי אנגעגאנגען ביז צום על תפילת אנא ד' הושיעה נא ,כלומר הושיענו מאלו
שטרענגַ .אזוי איז נעבעך אויסגעקומען, 'קאוויד'
יאר תש"פ ,אין ליכט פון די פילע ָ הניזקין ,אבל באנא ד' הצליחה נא ליכא למימר האי
אז ער האט געהאט קוים א קנאּפער מנין - באגרעניצונגען ,און קהילות ומוסדות
טעמא( .אבודרהם)
איך מיין אז עס זענען געווען 13מענטשן האב איך ָאּפשליסונגען אין ניו יארקָ ,
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער ו
פארבונדן מיט דער ארץ ישראל׳דיגער חברה דער זון נעמט עס נישט ערנסט ...אבער דער האבן אים
-וועלכע זענען געקומען צו דער לוי׳ ,און ָ
קדישא ,און זיי זענען געגאנגען צום הר המנוחות צו טאטע ָיא!
ַ באגראבן למנוחת עולמים.
טון די קבורה. דער נפטר האט געהאלטן אינאיין צוריקקומען יעצט ,ס׳איז נישט ַאזוי בא׳טעמ׳ט צו רעדן
בעת זיי זענען זיך מטּפל דארט מיט די קבורה, געמאנט ,ממש אן
ָ געפאדערט און
ָ צו זיין ווייב. האט מען ַאזוי איינגעפירטדעמאלס ָ
ָ דערפוןָ ,אבער
יאגט די חברה קדישא אין הר המנוחות אונטער די אויפהער" :דו האסט נישט געדארפט באגראבן דעם מיאמיַ ,אז ווען מ׳האט געדארפט באגראבן א אין ַ
אנוועזנדע :״נו ,שנעלער ,שנעלער ,לאמיר פארטיגן״. גוף אין מיאמי .עס האט געדארפט גיין קיין ארץ האט מען אים געמוזט אריינלייגן אין א מענטשָ ,
די גרופע און די משפחה פרובירן עפעס צו ישראל!" פלאסטיק מיט א זיפער -גאר א דיקער ּפלאסטיק -
פארשטיין :וואס יאגט איר אונטער? עס איז שוין * זארג אז דער ווירוס זאל זיך נישט פארשּפרייטן ַאלס ָ
אריבער דריי יאר זינט דער איד איז נסתלק געווארן 'דאס איז א שווערער ארון!' נאך דער ּפטירה פונעם מענטש. ווייטער ָ
-וואס יאגט איר אונטער? וואס איז די גרויסע מיאמי אויסערגעווענליךווי יעדער ווייסט ,איז אין ַ
די מאמע האט געבעטן דעם זון ,אז מ׳מוז דא
יאגעניש?! פייכט און הייס ,און אסאך פון די גופים ,בפרט ווען
עפעס טון .זי האט נישט קיין מנוחה .דער טאטע
ווען איינער ווערט נפטר יענעם טאג ,ווייסט מען קומט יעדע עטליכע נעכט אין חלום ,און פאדערט מען לייגט זיי אריין אין אזעלכע ּפלאסטישע זעק,
אז עס איז א טובה פאר א נפטר צו ווערן באגראבן און פאדערט. וועלכע ציען אויף זיך אזא אומגעהויערער היץ אויפן
וואס שנעלער ,אבער דא ,ווען דער קערּפער איז דאך פעלד ,ברענגט דאס אז דער קערּפער זאל צעגיין
האט אנגעהויבן זיך נאכפרעגן .ער האט דער זון ָ
שוין סייווי א לאנגע צייט אינדרויסן ,וואס איז די גאר שנעל.
גערופן פרעגן א דעת תורה פון עטליכע רבנים אין
גרויסע ָיאגעניש?
ארץ ישראל .איך שטעל זיך פאר אז לויט וויאזוי *
די חברה קדישא קוקט אויף זיי און ענטפערט: ער האט געפרעגט די פראגע ,האבן זיי דאס שנעל פארוואס אין מיאַמי?
"וואס מיינט איר? דאס איז א שווערער ארון!" אפגעווארפן און אים געזאגט :״ניין ,מען קען נישט עס איז אריבער א חודש פון זיין ּפטירה ,ביי די
* אריבערפירן גופים ,עס איז נישט אזוי פשוט ,מען שלשים .אומגעפער 30טעג דערויף ,קומט דער איד,
די משּפחה וואונדערט זיך .א שווערער ארון? טוט דאס נישט גלאט אזוי...״ ר׳ משה ,צו יבלחט"א זיין אלמנה שתחי׳ אין חלום.
וויאזוי קען זיין? אלזא ,נישט באקומענדיג קיין קלארע הוראה אז ער פרעגט איר עטליכע פראגעס ,אבער די הויפט
עס איז געווען אינטערעסאנט ,ווייל נאך דריי מ׳זאל מפנה זיין ,האט ער דאס אוועקגעלייגט אין די האט מען פראגע וואס ער פרעגט איר איז" :פארוואס ָ
האט יאר ,בפרט אין א זאק אין דער ערד אין מיאמי ָ - זייט. גראבן אין מיאמי?" בא ָ
מיר ַ
גארנישט שווער ,ווייל ווי פריער געזאלט זיין ָ
ָ נישט אבער ...דער נפטר האלט זיך ביי דאס זייניגע... פראגע ,לאמיר אייך געבן א ַ צו פארשטיין די
געזאגט ,ווערט די קערּפער אויסגעברענט פון די ער האט ווייטער געהאלטן אינאיין צוריקקומען רמאציע. אינפא ַ
ָ שטיקעלע
גרויסע היצן ,און ס׳בלייבט כמעט נישט קיין זכר. נאכאמאל און נאכאמאל צו זיין פרוי אין חלום,
אבער די חברה קדישא זאגט" :ניין ,ניין ,ניין .דער דער דאזיגער איד ,ר' משה ע"ה ,און להבחל"ח זיין
זאגנדיג מיט א טענה' :איך דארף נישט זיין אין
גוף איז זייער שווער ,און עס מוז זיין א פארטוישונג". ווייב ,שתחי' עמו"ש ,האבן ביידע געהאט געקויפט
מיאמי; מיר האבן געקויפט די חלקה אין ארץ ישראל,
קברים אין ארץ ישראל ,כדי מ׳זאל זיי קענען
לכתחילה וואס מען האט געטראכט איז געווען, איך דארף גיין קיין ארץ ישראל!'
ארויפפירן אהין נאך די הונדערט און צוואנציג.
אז אפשר איז דער גוף פארטוישט געווארן ...איך אלזא ,נאך כמעט 'צוויי און אהאלב יאר' פון
האב דאס פיינט צו זאגן -זאגט אונז הר״ר יונתן קאוויד ,און די גרויסע באגרעניצונגען אבער ,צוליב ָ
קומען עטליכע מאל אין חלום צו זיין ווייב ,האט
יוסף -אבער אלס א מיטגליד אין חברה קדישא קען פון פליען ,איז געווען זייער שווער אריבערצופירן
זי באשלאסן אז דאס קען מער אזוי נישט גיין .עס
איך זיין עדותַ ,אז עס קען פאסירן אזעלכע זאכן ,און דעם גוף פון מיאמי קיין ארץ ישראל ,דעריבער האט
האט זיך איז צייט דאס צו נעמען זייער ערנסט .זי ָ
די גופים קענען אמאל פארביטן ווערן ח״ו ,אויפן מען באשלאסן ,אז למען כבוד הנפטר וועט מען
ארויסגעלאזט מיט איר זון קיין ארץ ישראל ,זיי
פליגער .ווען זיי קומען אן קיין הר המנוחות זענען מיאמי ,וואו דארט אין ַאים באערדיגן ,בלית ברירהָ ,
זענען אראּפ צו א ּפוסק ,א דיין אין א בית דין ,און זיי
דא אסאך זאכן וואס גייען פאר .זיי טוען געווענליך מ׳האט אין דער איילעניש געקויפט א חלקה.
האבן באקומען א פסק הלכה.
אידענטיפיצירן איידער עס ווערט באגראבן ,אבער אבער זעט אויס ,אז ער איז נישט צופרידן געווען
מ׳האט זיי גע׳פסק׳נט צו מאכן א 'פינוי נפטר'.
עס האט געקענט זיין. דערפון .און ער פרעגט זיין אידענע' :פארוואס ליג
ארויסגראבן דעם נפטר ,און אים אריבערפירן צו א
על כל ּפנים ,דא האט מען געטראכט אז עס קען מיאמי?'
איך אין ַ
נייעם ּפלאץ .דאס איז א סימן אין שלחן ערוך; עס
זיין אז מ׳האט זיך אויפגעטוישט. זענען דא הלכות דערויף .עס איז א פראצעס ,עס די פרוי האט זיך עטוואס דערשראקן פונעם
מ׳האט באשלאסן אז מ׳גייט עס אדורכפירן פאר מאכט זיך ,די הלכה רעדט דערפון ,און עס איז שוין חלום; אבער זי האט נישט צופיל געטראכט דערפון.
אן אידענטיפיקאציע .זיי עפענען אויף דעם זאק און געטון געווארן אסאך אסאך מאל אין היסטאריע פון בסך הכל ,נאר א חלום...
זיי קוקן און זיי זעען -און הנה ,יא! דאס איז משה! כלל ישראל .מ׳וויל דאס זייער נישט טון .ס׳הייסט אבער ,א וואך שּפעטער האט זיך איבערגע׳חזר׳ט
דער איד וואס איז נפטר געווארן ,ביי די 82יאר אלט. אז ס׳איז א צער פארן נפטר ,און מ׳זוכט עס נישט געהאט
ַ די זעלבע זאך ,און דאסמאל האט ער שוין
גאנץ!!! קאמּפלעט ,אזויווי מ׳האט און דער גוף איז ַ צומאל ווען מ׳האט נישט ָ צו טון .אבער ס׳מאכט זיך מער טענות ,מער קלאר ארויסגעזאגט זיין
אים אריינגעלייגט! קיין ברירה ,דעמאלס איז דא הלכות וויאזוי מ׳דארף קוועטשעניש" :פארוואס האסטו באגראבן דעם גוף
ווארעם, טאג פון זיין קבורה ,קיין ָ
ממש ַאזויווי אין ָ צוגיין דערצו. אין מיאמי? דער גוף דארף זיין אין ארץ ישראל! מיר
גארנישט ,קיין ריח אפילו נישט! קיין ָ געפאלגט דעם ּפסק ,און ָ האבן זיי
בלית ברירה ָ האבן געקויפט די חלקות צוזאמען ,כדי מיר זאלן זיין
נאכן זיין אין דער ערד פאר דריי יאר אין א ָ האבן ארויסגענומען דעם געעפנט דעם קבר .זיי ָ אין ארץ ישראל!"
באקעדיגער זון ,מיט פלאסטיק זאק אונטער דער ַ האלצערנעם ארון ,און ַאריבערגעשיקט דעם גוף ביי דעם ּפונקט האט זי שוין געשּפירט אז ס׳איז
דער הייסער יומידיטי אין מיאמי! מיט א פליגער קיין ארץ ישראל. ערנסט ,האט זי זיך פארבונדן מיט זייער איין איינציגן
עס איז נישט געמאכט צו רעדן ברבים דערפון, דאס האט זיך אפגעשפילט דריי יאר נאך זיין זון ,הרב דוד שליט״א .ער איז א רב אין מיאמיַ ,א
עס איז נישט איידל און נישט בא׳טעמ׳ט ,אבער אלס פטירה .דער זון איז נישט געפארן קיין ארץ ישראל, חשוב׳ער מענטש ,א ירא שמים און א תלמיד חכם .זי
חבר החברה קדישא קען איך זאגן ,אז אזא זאך איז ער איז געבליבן אין מיאמי -אבער די פרוי איז דערציילט אים די מעשה .אבער ער האט דאס עפעס
המשך אויף עמוד ח' דא! נאך יארן וואס א נישט ָ יא געפארן באגלייטן דעם קערּפער .זיי האבן זיך נישט גענומען צו ערנסט.
ז ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
יענו ּ
הוּא מוֹ ִשׁ ֵ
סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה ַא ִד ּיר וְ ָחזָ ק
ארומווייזן דאס הויז .ער האט מיר געוויזן ,אבער המשך פון עמוד ז' קערּפער ליגט אין דער ערד, ציטוטים קצרים מספה"ק
על עוצם כחה של תפלה
איך האב גארנישט געזען עפעס ספעציעל. פאסירט וואס עס פאסירט.
האב איך געפרעגט די פרוי' :איר מוזט מיר און דא ,נאך דריי יאר ,א גאנצער שלימות׳דיגער הלולב מסייע שיוכל לכוין לבו
דערציילן איבער אייער מאן .ווער איז ער געווען?' גוף! ס׳איז נישט פשט אז ס׳איז איינס פון טויזנט; בתפילתו יותר
דערציילט זי מיר אזוי" :קוק ,ביז ער איז געווען נאר א זאך וואס איז למעלה מדרך הטבע ממש! בגמ' סוכה (מא ):איתא ,שאמימר היה
אומגעפער 52יאר אלט ,איז ער געווען א שוואכער ס׳איז נישט דא אזא זאך!!! מתפלל ולולב בידו ,והקשו ,הרי שנינו
איד .ליידער .ער איז נישט געווען אן ערליכער, אין יענעם מאמענט ,זענען די חברה קדישא לא יאחז אדם ספר תורה בחיקו ויתפלל,
ער איז נישט געווען קיין שומר מצוות .אין זיינע געווען שאקירט ,און זיי זענען געווארן זייער ותירצו ,דכיון שיש מצוה בנשיאת
'50ער יארן האט ער אנגעהויבן תשובה טון. דערשראקן. הלולב הרי זה חביב עליו ואינו טרוד בה,
״ער איז געווען א ביזנעסמאן .ער האט געהאט פון גרויס פחד ,האבן זיי איידער זיי האבן אים ולכאורה קשה ,אדרבה כל שכן ,מתוך
טעקסי מעדאליאנען -איך מיין אז ער האט באגראבן דארט ,גערופן א דיין אין בי״ד פון הרב חביבות המצוה יתן לבו בלולב שלא יפול,
געהאט לערך 20אדער 30טעקסי מעדאליאנען אשר ווייס שליט״א .זיי האבן אים גערופן דארט ולא יתכוין בתפילתו ,וי"ל אפשר שחיבוב
-ער האט געהאט א פיינע הכנסה ,ער איז נישט בלויז צו קומען שנעל און זען וואס עס גייט פאר. מצוה זו יזכירנו לכוין לבו יותר בתפילתו.
געווען קיין עושר ,אבער ער האט געמאכט גענוג ווען דער דיין ,א גרויסער גאון און ּפוסק ,האט (חידושי הריטב"א)
צו קענען אנגיין .ער האט געלעבט א פשוט לעבן". דאס געזען ,האט ער אויך אויפגעציטערט ,און
איך האב דאס נישט געקענט אננעמען .עפעס ארויסגעגעבן א ּפסק הלכה אויפן ּפלאץ: בימים אלו העיקר הוא להתאמץ
מוז דאך זיין ,זאג איך איר" :ניין ,דו מוזט מיר געבן "איר מוזט שרייבן אויפן קבר' :לא שלטה בו
בתפילה
עפעס איבער דעם מענטש .דו מוזט מיר דערציילן רימה' ,וואס מיינט' :דעם גוף האבן קיין ווערעם כתיב ואני תפילתי לך ד' עת רצון ,לומר
וואס איז געווען וויכטיג פאר אים? איז ער געווען נישט געהערשט אדער אנגערירט!' כי בשעת עת רצון ,העיקר הוא להתאמץ
א גרויסער בעל צדקה?" די חברה קדישא האט געפאלגט .מ׳האט
רק בתפילה ,להמשיך רצונות טובות
זאגט זי" :ניין". באגראבן דעם איד ,און אויפגעקריצט אויפן קבר על ישראל ,והוא זמן התפילה ותחנונים,
פרעג איך" :זענט איר געווען גרויס אין הכנסת 'לא שלטה בו רימה'. והנה זמן תורה לחוד ,וזמן תפילה לחוד,
אורחים אדער עפעס?" דאס איז ,לכאורה ,די ענדע פון די מעשה. ָ
לכן בימים הקדושים האלו צריך כל אדם
זאגט זי" :נישט עפעס עקסטער?. להשתדל ולכוין בתפילתו יותר מתלמוד
* תורה ,ובזה מתעורר הרצון והרחמים
פרעג איך" :האט ער געטון עפעס א ספעציעלע
'איר מוזט מיר דערציילן איבער העליונים להמשיך השפעות טובות על
חסד וואס איר ווייסט פון?" אייער מאן'
זאגט זי" :ניין". כל השנה (תפארת שלמה להו"ר)
אבער נישט גלאט אזוי.
איך קוק זיך ארום אין הויז ,און עס איז נישט ווי נאך עטליכע יאר וויילן אין מיאמי ,בין איך
דער איד האט עפעס א גרויסע ביבליאטעק פון צוריקגעקומען קיין דיעל-ניו זשערסי .און
ספרים .ער האט געהאט א חק לישראל ,תהלים... בשעת ווען די פינוי הנפטר האט זיך אפגעשפילט, יענו ּ
וְ יַ ְשׁ ִמ ֵ
איך מיין ַאז ניטאמאל איז געווען א גאנצער ש"ס בין איך געווען אין דיעל ,און געהערט די ידיעות שונות ומטמוניות
אין זיין הויז .זייער ,זייער א פשוט'ער איד! מעשה פון מיינע חברים אין דער מיאמי חברה נפלאות בנושא של תפלה
איך האב נישט געקענט פארשטיין .וויאזוי קדישא ,וועלכע האבן דאס געהערט פון די ארץ
קען א איד וואס איז געווען אזוי פשוט -האבן א ישראל׳דיגע חברה קדישא.
לבישת הקיטל בתפילת טל וגשם
גאנצער גוף נאך דריי יאר אין אונזער היינטיגער אלס א ביזנעסמאן וואס האט ליב צו לערנען
בבית המדרש בו התפלל הגה"ק רבי
צייט? דאס איז נישט ווי א מעשה פון א בוך פון תורה ,און איז אויך זייער נייגעריג איבער די ישראל סאלאנטער זצ"ל ,בשמיני עצרת
הונדערטער יארן צוריק .עס איז יעצט אין די זאכן זענען, וויאזוי ַ
דינאמיק פון דער וועלט ,און ַ קודם תפילת מוסף ,התברר ששכחו
תש״פ יארן! ווען מיר זעען שוין כמעט נישט קיין בין איך געווען זייער נייגעריג איבער דעם פאל. להביא את הקיטל של הש"ץ עבור
ָאפענע התגלות פון הימל! ווייל איך האב געוואוסט אז אזא זאך איז נישט תפילת גשם ,רבי ישראל הורה שימתינו
אלזא ,איך ענדיג מאכן אן ערנסטע פארשונג דא ,קיין מציאות! עד שיביאו את הקיטל לביהמ"ד .אחד
פאר די פאלגנדע פיר טעג .איך פרעג ארום אין געווענליך ,נאך איין וואך ,איז שוין ליידער מהבעלי בתים ניגש לרבי ישראל ,ושאל
אלע בתי מדרשים ,איך פרעג מענטשן וואס האבן אויפגעגעסן ,עס האט א שרעקליכן ריח ה״י ,און האם אין זה טירחא דציבורא ,ואולי
אים געקענט ,איך בין געגאנגען צו די רבנים וואס דא נאך דריי יאר ,ווי קיינמאל גארנישט פאסירט! אפשר לוותר על המנהג ,ולהתפלל בלי
האבן אים געקענט .ממש געקלאּפט פון טיר וואס גייט דא פאר? קיטל .ענה רבי ישראל ,את הפנימיות של
צו טיר ,און קיינער האט נישט געהאט צו זאגן התפילה כבר איבדנו לצערנו ,האם אתם
נאכן זומער פלי איך צוריק קיין מיאמי ,און איך
איבער אים איבער סיי וועלכע סּפעציעלע זאך. רוצים לאבד גם החיצוניות ,הקיטל הוא
רוף זיין זון ,הרב דוד שליט״א .ער וואוינט היינט
* צוזאמען מיט זיין מוטער אינעם טאטנ'ס הויז. מהדברים שנשארו לנו כדי לעורר את
קיין איין איינציג ווארט אין ביהמ״ד איך האב געפרעגט הרב דוד צי איך קען הציבור לכוין לתפילה ,והאם הנכם רוצים
נאך לענגערע פארשונגען ,האב איך געמאכט איינשטיין ביי אים פאר עטליכע טעג .איך בין לבטל את זה( .ולישרי לב)
מיין אנטדעקונג ,ענדליך ענדליך! אריבערגעקומען ,איך בין געשלאפן אין זיין
דער איד האט נישט געהאט קיין שום מעלה, הויז ,און איך האב אים געפרעגט צי ער קען מיר
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער ח
בשעת התפילה ,בשעת קדיש ,קדושה ,בשעת קריאת פארשטיין עד היכן הדברים מגיעים ,וויל איך אייך קיין שום גדלות ,אבער איין זאך האט ער געהאט,
התורה. ווייזן א בילד פון דעם מציבה: וואס ער האט זיך פון דעם נישט אוועקגערירט ,פון
צוליב רעדן ביים דאווענען איז געקומען דער געבט א קוק וואס עס שטייט דערויף: זיין 52ביז די 83ביי זיין פטירה:
שרעקליכער חורבן! 'לא שלטה בו רימה עד שהובא אל מנוחת עולמים 'פון ווען ער האט חוזר בתשובה געווען ,ביז
האט דער תוספות יום טוב געמאכט דעמאלס ָ בארץ הקודש!' זיין לעצטן טאג פון לעבן ,האט ער קיינמאל נישט
דעם בארימטן 'מי שברך' ,צו וואונטשן אלע לעכטיגע נאך דריי יאר! ער איז נסתלק געווארן אין תש"פ, גערעדט אין בית מדרש!!!'
ברכות פאר דעם וואס איז אּפגעהיטן נישט צו רעדן באגראבן אין תשפ”ג! דאס איז געווען ביי אים חק ולא יעבור .גארנישט.
בשעת התפילה. לאמיך אייך אנטּפלעקן נאך א סוד. קיין איין איינציג ווארט אין ביהמ״ד.
די סיבה פארוואס איך זאג דאס איז ,ווייל אסאך אויב איר טראכט ,אז יעדער קען שרייבן וואס ער ער האט דאס גענומען ערנסט .ער האט נישט
מאל גייען מיר דורך דעם לעבן ,בפרט אלס ערליכע האב איך פאר אייך וויל אויף א קבר אין הר המנוחותָ , געקענט פארשטיין וויאזוי מ'קען רעדן ביים
אידן ,און מיר זענען אלעמאל אויסן צו טון ווי מער א גרויסער איבערראשונג ...זיי זענען זייער זייער דאווענען ,וויאזוי מ'קען רעדן אויפן טעלעפאן ביים
מעשים טובים ,לערנען מער ,מאכן מער סיומים ,און שטרענג איבער וואס עס מעג געשריבן ווערן! דארט דאווענען .ס׳איז דאך א הייליג הויז! דער באשעפער
ענדיגן מער ּפרקים אין ש״ס. קען מען זיך נישט ארומשּפילן! מען קען נישט טון איז דא! דער רבוש״ע הערט אויס די תפילות!
כמעט ווי מיר טראכטן ,אז די אידישקייט איז א דארט וואס מען וויל; מען קען נישט באוועגן זאכן, אזוי ווייט ,אז איינמאל איז געקומען איינער פון
ביזנעס… מיר טראכטן אז אין הימל גייט מען ציילן מען קען נישט לייגן זאכן .אלעס ווערט געפירט ארץ ישראל -ער האט געהאט א גרויסן היט ,מיט
אלע די זאכן ווי א ביזנעס ,אבער עס איז נישט אזוי. זייער זייער שטרענג ,זייער זייער הארט דארט - א לאנגען בארד -און ער האט געזען דעם איד רעדן
מיר וויסן אז די גמרא זאגט אונז אז 'רחמנא ליבא מסתמא מער ווי יעדן אנדערן בית החיים אין דער בשעת קדיש.
בעי' -דער אויבערשטער דארף דיין הארץ!!! וועלט. נאכן דאווענען איז ער אריבערגעגאנגען צו דעם
לאמיר אנקוקן אונזער משה׳ן! און דא האבן זיי געמאכט אזא אויסנאם ,און דאס איד און געזאגט" :איך פארשטיי נישט .איך האב
א פשוט'ער איד ,וואס איז דורכגעגאנגען א געלאזט שרייבן. דיך געזען רעדן בעת קדיש!!! איך האב געלערנט אז
פשוט'ע לעבן ,אבער איין זאך האט ער געהאט .ער אויפן פסק פון א דיין! מען טאר נישט רעדן בעת די תפילה און בעת קדיש.
האט געלייגט זיין 'הארץ' אין קדושת בית ה׳! ער האט פארוואס האסטו גערעדט?"
א איד ,ער האט נישט געהאט גארנישט ,קיין גאון,
געשּפירט אז ס׳איז א מקום קדוש ,דעם באשעפער׳ס קיין עובד ה׳ .דאס ּפשוט׳סטע וואס קען זיין! יעצט ,דער דאזיגער איד מיט דעם גרויסן בארד
טאר מען נישט פארשוועכן! הויז ָ און דעם היט ,האט נישט געוואוסט אז דער דאזיגער
ער האט אבער געהאט כבוד בית ה׳ אויף אזא
און ער האט דערפאר געליטן בזיונות! איד איז א בעל תשובה פון עטליכע יאר פארדעם,
מורא׳דיגן אופן!
און מ׳דארף זיין זייער האקל מיט אזא תמימות׳דיגן
אוודאי איז מורא׳דיג חשוב יעדע רגע תורה ,יעדע ער איז פארשעמט געווארן פארן ּפרובירן היטן
בעל תשובה .האט ער זיך ׳אויפגעריסן׳ אויף אים ,און
ווארט גמרא ,יעדער פסוק חומש. אויפן כבוד בית ה׳!
זיך גענומען מאכן קולי קולות ,מיט א מורא׳דיגער
אבער אידן טייערע ,לאמיר לייגן 'הארץ' אין און לאחר אריכת ימיו ושנותיו באקומט ער שכר, זלזול און ביטול.
אונזער עבודת ה׳! האבן צו דעםוואס גאוני הדור ָָ
"ווער מיינסטו דו ביסט? וואס ווייסטו? וואס
איך קען אייך זאגן ,דער נישט זוכה געווען!
פארשטייסטו?! א פסוק חומש קענסטו?!"
איד האט געלעבט א גאנץ * ער איז געווען אזוי אין כעס פאר די חוצפה פונעם
פול לעבן 82 -יאר אלט, רחמנא ליבא בעי! תמימות׳דיגן אידל פארן אים פארהאלטן אויפן רעדן
ער איז געווען געזונט.
עס איז גוט באקאנט ,אז ביי קדיש ,אז ער האט געשריגן אויף אים" :דו ביסט
ס׳האט אים נישט געפעלט
אין די יארן פונעם תוספות א מחוצף ,דו דארפסט כאפן צוויי ּפעטש אין פנים!!!"
קיין ּפרנסה .ער האט אלעס
יום טוב זי"ע .אין יאר ת"ח משה איז געווען שאקירט .צעבראכן .פארשעמט.
געשמאק .די
ַ געהאט גוט און
ַ
ות"ט ,האבן די קאזאקן ער האט ארויפגעקוקט אויף דעם מענטש,
ברכה פונעם הייליגן תוספות
אין אוקראינע גע׳הרג׳עט ער האט געהאלטן אז ער איז א חשוב׳ער איד,
יום טוב!
הונדערטער טויזנטער אידן. און פלוצלינג ,בלויז פרובירנדיג אים צו פרעגן צו
די תורה הקדושה זאגט
זיי האבן נישט געהאט פארשטיין זיין סיבה פארן רעדן ביי קדיש ,כאּפט ער
'ומקדשי תיראו' -איר מאסן-מערדעריי קיין אזא שוידערליכע אטאקע?
דארפט מורא האבן פאר מיין וואפן .די אוקראינער ,די
הויז ,מיין שכינה! עס איז געווען גרויסע בזיונות פאר אים .ס׳זענען
קאזאקן ,די פארשאלטענע געווען נאך מענטשן אין ביהמ״ד .יעדער האט
ליידער ,אפילו ערליכע רוצחים ,האבן רח״ל יעדן איד געקוקט אויף אים.
אידן ,תלמידי חכמים ,לייגן עקסטער אומגעברענגט,
נישט אין דעם צו קיין הארץ. עטליכע טרערן זענען אים ארויסגעקומען פון די
מיט א מיתה משונה השם
אויגן ,פון גרויס פארשעמטקייט און צעבראכנקייט.
משה ,דער איש ּפשוט, ירחם.
ער האט אבער נישט געזאגט קיין ווארט ,און
האט יא צוגעלייגט הארץ דער הייליגער תוספות יום פארלאזט דעם בית המדרש.
דערצו! טוב האט געמאכט א ׳שאלת
פאר לאנגע וואכן נאכדעם ,זייענדיג צעקלאּפט
ער האט געהייסן 'משה חלום׳; ער האט געוואלט
פון דער שרעקליכער אנגריף קעגן אים ,איז ער נישט
מלמד' -אפשר קומט דאס מרמז זיין ,ווייל ער איז וויסן פון הימל פארוואס דאס אלעס האט פאסירט.
געגאנגען דאווענען אין ביהמ״ד.
פאר אונז ,פאר גאנץ כלל ישראל ,א 'מלמד' ,ווי הייליג פארוואס קומט זיך אזא ביטערער עונש פאר כלל
און חשוב 'קדושת ביהמ״ד' איז אויבן אין הימל?! ישראל. ער האט זיך נישט געקענט צאמקלויבן.
* מען האט אים מגלה געווען ,אז דאס קומט פאר *
רבותי ,ס׳איז נישט א א זייער פשוט'ע סיבה :ווייל זיי האבן מחלל געווען א פשוט'ער איד!
המשך אויף עמוד ל"ב מעשה פון הונדערטער יארן די בתי מדרשים דורך רעדן שטותים און נארישקייט כדי איר זאלט ארויסהאבן די מעשה ,און
ט ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
ע+++לינו
ווער האט עס די הייליגע און
מחבר געווען? אור-אלטע תפילה
דער אריינפיר
++לשב+ח
צו 'מלכיות'
איר געוואלדיגע
קדושה און
סגולות
דער צענזור
און רדיפות
קידוש שם
שמים און
מסירת נפש
אין צענטער פון די תפילות יימם נוראים
-ג-
על קידוש ה' זינגנדיג 'עלינו לשבח'
י פריעסטע שייכות וואס מען טרעפט בנוגע רדיפת
הדת און דער תפילה 'עלינו לשבח' ,איז ביי איינס פון די
ערשטע 'בלוט-בלבולים' אין היסטאריע.
אום כ׳ סיון שנת ד׳ אלפים תתקל״א האט אויסגעבראכן א
ּבלֹוא -אין
ַ בלוט-בלבול אין שטאט בלויש ( - )Bloisארויסגעזאגט
ד די 'גויי הארצות' קעגן
דעם 'עלינו לשבח'
הייליגע תפילה 'עלינו לשבח' טראגט מיט זיך א באזונדער די
קאפיטל היסטאריע פון מסירת נפש און רדיפות הדת.
צפון-פראנקרייך .אידן זענען באשולדיגט געווארן אין אן עלילת בשעת אידישע קינדער זענען אומגעקומען מיט מיתות משונות על
דם ,און דער סוף איז געווען א שרעקליכע גזירה ,ווען א גאנצע קידוש שמו יתברך ,פלעגן זיי זינגען די ווערטער פון 'עלינו לשבח',
קהילה ,מענער ,פרויען און קינדער ,זענען רח"ל פאראורטיילט און דערמיט אויסגעדרוקט זייער שטאלץ און דערהויבנקייט צו זיין
געווארן צום טויט על קידוש השם. דעם אויבערשטנ'ס פאלק ' -שלא שם חלקינו כהם וגורלינו ככל
בשעת דער פייער האט געברענט ,האבן די קדושים געזונגען המונם' ,און מקבל געווען אויף זיך דעם עול מלכות שמים באהבה,
דעם 'עלינו לשבח' ,און מקבל געווען דעם עול מלכות שמים און אין דער זעלבער צייט ארויסגעברענגט די פוסטקייט און שקר פון
באהבה .אין א קינה וואס עס האט מחבר געווען ר' הלל ב"ר אלע אנדערע אפגעטער און רעליגיעס.
יעקב מבונא דערציילט ער זייער מסירת נפש און קדושה ,און בשעת'ן געווארפן ווערן אויפן שייטער-הויפן ,האבן אידן זיך
הֹוציא
ּאמרּו ְל ִ שילדערט יענע מאמענטןַ :ויְ ִהי ַב ֲעלֹות ַה ַל ַּהבַ ,ויֹ ְ אויסגעגאסן דאס הארץ פארן באשעפער ,אז עס זאל שוין מקויים
חּופּה'ָ :ע ֵלינּוׂמחּו ְכ ִּה ָכּנֵ ס ַכ ָּלּה ְל ָ ׂר ָפה ,יַ ְח ָדּיו ָש ְ שֵ
ית־ה ְ ּ
אֹותם ְל ֵב ַ ָ ווערן דעם 'והאלילים כרות יכרתון לתקן עולם במלכות ש-ד-י' ,און
ּסּופה; ִהנָ ּך יָ ָפהַ ,ר ְעיָ ִתיִ ,הנָ ּך יָ ָפה!
ׁבּחּו ְבּנֶ ֶפׁש ְכ ָ ׁב ַּח'ִ ,ש ְ
ְל ַש ֵ עס זאל שוין זיין 'להפנות אליך כל רשעי ארץ' ,און 'יכירו וידעו כל
מען זעט פון נאך ענליכע קינות און פיוטים ,אז אידן פלעגן יושבי תבל' ,אז 'ה' אחד ושמו אחד'.
זאגן 'עלינו לשבח' בשעת זיי זענען געגאנגען על קידוש ה'.
תוספת ליום טוב
אבער כמעט קיין איין אנדערע שטיקל אינעם סידור האט נישט
צווישן אנדערע איז דער בארימטער קינה 'אלה אזכרה בדמעות ארויסגערופן אזויפיל קטרוגים ,מלשינות ,ויכוחים ,גזירות און צענזור
שליש' ,וואס דער הייליגער תוספות יום טוב האט מחבר געווען ווי די ווערטער 'שהם משתחוים להבל וריק ומתפללים אל אל לא
ׁים אויף די גזירות ת"ח ות"ט ,ווי ער שרייבטְ :ז ִר ִיזים ָהיּו ֲאנָ ִש יושיע' ,וואס איז געשטאנען ווי א דארן אין אויג פאר די קירכע,
לקינּו ה' ׁם ַה ְמיֻ ָחד ,זֹו ָלזֹו ְו ֶזה ָל ֶזה ָק ָרא ְו ָא ַמר ה' ֱא ֵ ׁים ְליַ ֵחד ֵש ְונָ ִש משומדים ,און שונאי ישראל.
ׁירה ְוקֹול ִז ְמ ָרה ָענּו ְו ָא ְמרּו ֻכ ָּלם ְכ ֶּא ָחדַ ,עד ׁב ַּח ְב ִּש ָ ֶא ָחדָ ,ע ֵלינּו ְל ַש ֵ
אן אלטער מנהג איז גאר געווען צו געבן א שפיי אויף דער ערד ,נאכן
ׁאר ָב ֶּהם ַעד ֶא ָחד. ָספּו ַתּּמּו לא נִ ְש ַ
זאגן די דאזיגע ווערטער ,וואס דאס אלעס האט געהאלפן ערוועקן א
j שטארקע פארדאכט און שנאה פון די 'גויי הארצות ומשפחות האדמה'.
משומדים האבן גענומען די ווערטער ,און גע׳מסר׳ט אידן ביי
א באהאלטענער רמז קעגן דעם מלכים און קייסרים; רבנים און שתדלנים האבן געדארפט פארטיידיגן
אותו האיש? דעם נוסח פאר גוי׳אישע געריכטן ,און אין געוויסע לענדער האט די
רעגירונג זיך אריינגעמישט וויאזוי אידן זאלן זאגן 'עלינו' אין בית
צוביסלעך האבן אויך אנגעהויבן אפירצוקומען משומדים,
המדרש ,און עס זענען געווען געשטעלט ספעציעלע אויפזעערס ,צו
וועלכע האבן ווי אייביג אנגעברענגט די שווערסטע צרות אויף
פארזיכערן אז מ'שענדט נישט זייער רעליגיע.
כלל ישראל ,און זיי האבן געברענגט מסירות צו די קעניגרייכן און
קירכע ,אז אין די ווערטער 'שהם משתחוים להבל וריק' ליגט א
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער יי
י
דער קריסטליכער רעליגיע ,און וועגן דעם טון ,ווייל עס קען ברענגען צו א סכנה .דער באהאלטענע קללה קעגן זייער פארשמייליגטן,
אותו האיש ,ווייל 'ישו' באטרעפט 'וריק' .דערצו של״ה הקדוש (עמק ברכה ,עמוד קז ,קיצור של"ה, דער אותו האיש.
קומט דאס ווארט 'אלילים' ,וואס דערמיט עמוד קלג) שרייבט קעגן דעם מנהג ווי עס איז די משומדים האבן גע'טענה׳ט ,אז די אידן
מיינט מען די צלמים און די סקולפטורן פון געווארן איינגעפירט ביים המון עם .ערשטנס, מיינען מיט 'להבל וריק' די קריסטליכע
די קריסטן. ווייל אסאך מענטשן פארשטייען בכלל נישט רעליגיע ,בפרט אז דאס ווארט 'וריק' איז
די גויים האבן גערן 'געקויפט' די רמזים און לשון הקודש ,און ווייסן נישט פארוואס זיי בגימטריא 'ישו'.
גימטריאות פון דעם דאזיגן רשע .אסאך אידן שפייען ,און טייל שפייען גאר ווען זיי זאגן הגם עס איז קלאר ,אז דער מקור פון
זענען ארעסטירט געווארן ,צווישן זיי איז אויך 'ואנחנו כורעים '...צווייטנס ,אז גויים קענען דער תפילה גייט צוריק פיל פריער ווי דער
געווען ר' יום-טוב ליפמאן ווילהויזן ,מחבר אויסטייטשן די גאנצע זאך אויף א געפערליכן קריסטליכער רעליגיע ,און -ווי שוין געברענגט
פון 'ספר נצחון' .ס'איז געווען ער וואס האט אופן .דער של״ה הק' פירט אויס דערויף' :וזה
אין פריערדיגע מאמרים -איז עס לויט
איבערצייגט דעם ריכטער אז דאס איז נישט איסור גמור וגם הוא סכנה גדולה'.
טייל ראשונים גאר פארפאסט געווארן דורך
אמת .אבער דער שטילשטאנד האט נישט אויך דער חוות יאיר שרייבט (מקור חיים או"ח יהושע בן נון ,האט דאס נישט אפגעהאלטן די
געדויערט לאנג .די העצער האבן סוף כל סוף ח"ב ,סי' צז) קעגן דאס שפייען מיט א שארפן פינסטערע משומדים פון טענה'ן אז די כוונה
דערגרייכט זייער ציל ,און אין דעם טאג וואס לשון' :פן יבולע גדי בין שבעים אריות ולא איז אויפן אותו האיש.
דער פירשט רוכפירט פון פפאלץ איז געקרוינט סמכינן אניסא ,אף כי שערי תירוצים לא ננעלו
עס איז נישט אויסגעשלאסן ,אז די משומדים
געווארן אלס קייסער פון דייטשלאנד ,זענען 77 מי מכריחנו לאלה'.
האבן געהערט אזא 'דרש' צווישן אידן ,אז אין
אידן גע'הרג'עט געווארן על קידוש-השם .דריי j דער אור-אלטער תפילה ליגט מרומז דער אותו
וואכן שפעטער זענען נאך דריי אידן געברענגט האיש ,און ס'איז אינטערעסאנט צוצוברענגען,
געווארן אויפן שייטערהויפן ,הי״ד. 'עלינו' ווערט פארבאטן אז פארשער האבן געטראפן אלטע אשכנז'ישע
כתבי ידות ,וואו עס ווערט געברענגט ,אז 'להבל
j אין יאר ה' צ"ו ,איז די תפילה פון 'עלינו'
ולריק' איז בגימטריא 'ישו ומחמט' (די גרינדער פון
צום ערשטן מאל אפיציעל פארבאטן געווארן
הרבי יאסעלמאן ביים אין קאסטיליע-שפאניע ,נאך מסירות פון דעם די נוצרישע און מוסולמענער רעליגיעס) ,אבער אידישע
שתדלנים האבן טאקע אייביג געענטפערט דעם
קייסער קארל פינסטערן משומד 'אלפאנסו פון וואלאדאליד'
פשוט'ן תירוץ ,אז די תפילה איז מתוקן געווארן
שר"י ,פון וועמען די ארטיגע אידן האבן זיך
אין יאר ר״צ ,האט דער פאלעמיק ווידער אסאך אנגעליטן. נאך פיל פריער.
אויפגעברענט אין דייטשלאנד ,ווען א משומד
זיין אידישער נאמען איז געווען 'אבנר j
מיט׳ן נאמען אנטוניוס מארגאריטא שר"י,
מבורגוס' ,אויף וועמען דער שלשלת הקבלה
וועלכער איז געקומען פון א רבני'שער משפחה,
האט ארויסגעגעבן א בוך מיטן נאמען 'אלעס
ברענגט דעם באקאנטן סיפור ,אז ער איז דער מנהג פון שפייען ביי
ארום דעם אידישן גלאובן'.
געווען א תלמיד פונעם רמב"ן ,און דער רמב"ן 'להבל וריק'
האט אים געוויזן וואו זיין נאמען איז מרומז אין
דער בוך האט זיך פארגעשטעלט ווי אן וואס האט נאכמער צוגעגאסן אויל צום
'שירת האזינו' ,אין די מיטלסטע ווערטער פון
אויפדעקונג פאר די קריסטן וויאזוי אידן לעבן, פייער ,איז געווען אן אלטער אשכנז'ישער
'אמרתי אפאיהם אשביתה מאנוש'.
דאווענען און טראכטן .צווישן די טענות וואס מנהג ,צו שפייען ווען מ'זאגט די ווערטער
ארום 34יאר שפעטער ,האבן די קריסטליכע 'להבל וריק'.
ער האט באנייט ,איז געווען דער אלטער מאסן אפגעהאלטן
אין די מנהגי מהרי״ל ,דער עמוד המנהגים
אפיציעלע אן
פון אשכנז ,ווערט געברענגט' :כשהיה אומר
דעמאנסטראציע
בעלינו לשבח להבל וריק היה מקיא -פעם
צו פראטעסטירן
אחת ,כמו שנוהגין העולם' .זעט מען אז דאס
קעגן די תפילה פון
איז געווען א ברייט-פארשפרייטער מנהג ביי
'עלינו'.
יהדות אשכנז.
אין דייטשלאנד
דער טורי זהב (יורה דעה ,סימן קעט) דערמאנט
תוספת ליום טוב
האט דער מומר
דעם מנהג און ערקלערט ,אז דאס שפייען
פסח -וועלכער
איז א וועג פון מבזה זיין די עבודה זרה און
האט געענדערט זיין
די גילולים פון די גויים; מען דערמאנט אז די
נאמען צו פיטער -
עובדי אלילים דינען צו 'הבל וריק' ,און מיר
אין דעם יאר קנ״ד
זענען 'כורעים ומשתחוים ומודים לפני מלך
גע'מסר'ט די אידן,
מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא'.
אז זיי באליידיגן
און שעלטן די אבער שטעלט אייך פאר וויאזוי דאס האט
קריסטן אין זייערע אויסגעזען פאר א גוי .ער האט שוין געהערט
תפילות .ער האט פון די משומדים ,אז 'וריק' מיינט דעם אותו
גע'טענה'ט ,אז די האיש; דער איד זאגט 'וריק' -און שפייט .ביי
ווערטער 'והאלילים אים האט עס אויסגעזען נישט ווי כלליות'דיגער
כרות יכרתון' ,און אפשיי פון עבודה זרה ,נאר ווי א דירעקטער
'משתחווים להבל בזיון קעגן זיין רעליגיע.
וריק' ,,באהאלטן טאקע דערפאר טרעפט מען שוין ביי גדולי
בילד פון א ויכוח צווישן אידן און גלחים וואס דער משומד מארגאריטא האט אריינגעשטעלט אין זיין
העסליכן בוך אין זיך רמזים קעגן ישראל שארפע אזהרות אז מ'זאל דאס נישט
אי ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
אי
אויף קטרוג
'עלינו לשבח' .די
מעשה איז נישט זיבן הקפות -זיבן
געבליבן אינעם מאל 'עלינו'
בוך .אין יענעם
יאר איז אין
שטאט אויגסבורג
יי הרה״ק רבי מענדעלע
מרימנוב זי״ע ,און ביי זיין
תלמיד הרה״ק רבי נפתלי צבי
ב
פארגעקומען אן מראפשיץ זי״ע פלעגט זיין דער
עפנטליכן ויכוח מנהג ,אז אום הושענא רבה ,ווען
ביים 'רייכסטאג' מען האט אפגעראכטן די זיבן
דער - הקפות ,פלעגט מען ביי יעדע הקפה
קייזערליכער בלאזן שופר און זאגן 'עלינו לשבח'
פארזאמלונג מיט -אינאיינעם זיבן מאל – מיטן ניגון
די פירשטן ,אין וואס מען זאגט עלינו אין די ימים
אנוועזנהייט פון נוראים.
קייסער קארל ביי 'ואנחנו כורעים ומשתחוים
האנט-געשריבענע נאטיצן פון רבי יאסלמאן פון יענעם יאר וואס ער האט פארטיידיגט עלינו דער פינפטער, ונופלים על פניהם' איז מען געפאלן
ווען אויפן אידישן
כורעים ,און די בכיות ביים גאנצן
צד איז ערשינען
ציבור איז געווען אזוי גרויס,
דער בארימטער
אז מ'האט עס שווער געקענט
וואס שתדלן
אפשטילן.
ישראל כלל
האט געהאט אין אויך אין דער בארימטער
יענער תקופה: ווערט ישיבה וואלאזשינער
ר' יאסעלמאן פון דערציילט אן אינטערעסאנטער
ראנזהיים. מנהג ,אז ביי דער חגיגת שמחת
בית השואבה אין ישיבה ,פלעגט
ער האט זיך
דער נצי"ב זצ״ל עפענען דעם
געשטעלט קעגן
מארגאריטא׳ס ארון הקודש ,און אינאיינעם מיט
און טענות, די תלמידי הישיבה זינגען 'עלינו
געדארפט מסביר לשבח' מיטן נוסח פון די ימים
זיין פאר דעם נוראים.
קייסערישן קרייז, j
וואס אידן זאגן אין זיבן מאל ישר
זייערע תפילות,
און אפפרעגן דאס
והפוך
ר' יאסלמאן פארטיידיגט דעם 'עלינו לשבח' ביים רייכסטאג פון יאר ר"צ
געבליבן אין די קריסטליכע ליטעראטור ,איז
מלשינות פונעם
משומד.
'איז א ספעציעלע סגולה דאס
צו זאגן אום הושענא רבה ישר
והפוך זיבן מאל ,און צען אידן וואס
ס
די פארטיידיגונג
נאכגעדרוקט געווארן ,און שפעטערע שונאי זאגן עס קענען ראטעווען א גאנצע
האט זיך באזירט אויף דער הנחה ,אז די תפילה
ישראל האבן ווידער גענומען די זעלבע טענות. שטאט .אזוי ווערט געברענגט אינעם
איז פארפאסט געווארן דורך יהושע בן-נון מיט
ספר הקדוש 'יסוד יוסף' (פרק עח),
אין די ויכוחים און קונטרסים פון די
תוספת ליום טוב
הונדערטער יארן פריער איידער דער אותו
און אויך אינעם סידור 'תפלה ישרה'
שפעטערדיגע יארן טרעפט מען נאך פעלער האיש איז נאך געבוירן געווארן .אין דער תפילה
(פאר 'עלינו לשבח') ,וואו ער שרייבט אז
ווען משומדים האבן גענוצט די זעלבע טענות, פון 'עלינו' זענען אויך פארהאן אויסדרוקן פון
מען זאל דאס זאגן יעדן טאג ,בפרט
און זענען אפגעענטפערט געווארן דורך פסוקים פון ישעיהו (ל ,ז .מה) :און אויך ער האט
ראש השנה און יום כיפור .אזוי אויך
אידישע שתדלנים און רבנים ,א שטייגער ווי געלעבט מיט הונדערטער יארן פריער .און
איז געווען דער מנהג דאס צו זאגן
רבי מנשה בן ישראל ,וועלכער האט זיך אויך אויב אפילו מען זאל דאס פארפאסן די תפילה
הושענא רבה; אזוי האבן זיך געפירט
אפגעגעבן מיטן פארטיידיגן דעם נוסח פון דאטירן צו די צייטן פון דעם אמורא רב ,איז
דער הייליגער אפטער רב ,דער בעל
עלינו פאר דער קריסטליכער וועלט. אויך נישט מעגליך אז זיין כוונה איז געווען
'אוהב ישראל' זי"ע (ווי עס שטייט אין
קעגן קריסטנטום ,ווייל רב האט געלעבט אין
j 'ילקוט אוהב ישראל' דף קסז ,אות מב) ,די
בבל ,און דארט זענען דעמאלס בכלל נישט
הייליגע צדיקים לבית טשערנאביל
אן אפיציעלער דעקרעט געווען קיין קריסטן.
(ווי עס ווערט געברענגט אין 'ליקוטי צבי'),
אויסצולאזן די ווערטער, די פארטיידיגונג פון ר' יאסלמאן איז טאקע
אנגענומען געווארן ,און מארגאריטא איז
און אויך דער גאון רבי יוסף צבי
און מ'זאל 'נישט שפייען' פארטריבן געווארן פון אויגסבורג .אבער אפילו
דושינסקי זצ"ל ,גאב"ד ירושלים
עיה"ק.
ארום שנת ת״ס ,איז ערשינען א נאכן פארלירן דעם ויכוח ,האט דער משומד
נידריגער אנטיסעמיטישער בוך פון יאהאן פארט נישט פארלוירן זיין השפעה; זיין בוך איז
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער בי
בי
בי
א פראבלעם אז ער קען נישט גוט הערן צי זיכער צו מאכן אז מען פאלגט דעם גזירה. אנדריאס אייזענמענגער שר"י ,וועלכער
זיי לאזן טאקע אויס די פארבאטענע ווערטער. מען האט אפילו געמאכט א ווערסיע פון די האט צאמגעזאמלט אומצאליגע קטרוגים
הערשט אין יאר תקל"ח איז די אפיציעלע אנווייזונגען אין דייטש געשריבן מיט אידישע אויף אידישקייט ,און ווידער אויפגעברענגט
שול-אויפזיכט אין קעניגסבורג אפגעשאפן אותיות ,כדי די קהילות זאלן קלאר פארשטיין די עלינו-פרשה .ער דערמאנט ספעציעל
געווארן ,און מען האט אויפגעהערט וואס די מלכות פארלאנגט. דאס שפייען ביי עלינו ,אלס א 'ראיה' אז די
קאנטראלירן וועלכע ווערטער מ'זאגט יא- אין איין פאל -אין שטאט קעניגסבורג - אידן מיינען דערמיט נצרות .זיין בוך האט
אדער-נישט ארויס פון מויל. טרעפט מען ,אז דער אויפזעער אין בית הכנסת געדינט אלס 'מקור' פאר שונאי ישראל און
איז געווען א געוויסער גלח פונעם ארטיגן אייראפעאישע געלערנטע איבער אלעס ארום
j אידישקייט.
אוניווערזיטעט ,וועלכער האט באקומען א
באצאלונג פון הונדערט דאלער א יאר ,פאר פון דא ביז דער קעניגליכער טיש אין פרייסן
צענזורירטע תפילת עלינו זיין אויפגאבע פון זיך געפינען יעדן טאג אין איז שוין נישט געווען ווייט ,און קעניג פרידריך
היות די תפילה 'עלינו' איז געווארן שול ,און זיכער מאכן אז די אידן פאלגן אויס דער ערשטער פון פרייסן האט געהייסן
אזוי מפורסם ,האט זי געצויגן אויף זיך די דעם געזעץ. איינזאמלען די רבנים און די זקני העדה ,און זיי
אויפמערקזאמקייט פון פיל צענזורן ,וועלכע שפעטער איז די גזירה אביסל פארגרינגערט פרעגן אונטער א שבועה אויב אין דעם ווארט
האבן באפוילן אויסצומעקן די ווערטער 'שהם געווארן ,אדאנק די שתדלנות פונעם גרויסן 'וריק' איז דא א רמז אנטקעגן דעם נוצרי .צוליב
משתחוים להבל וריק ,ומתפללים אל אל לא נגיד און שתדלן רבי יששכר בערמאן פון פיקוח נפש האבן די אידן געשוואוירן אז דאס
יושיע' .דאס האט געפירט דערצו ,אז עס זענען האלבערשטאט ,וועלכער האט פארמאגט איז נישט אזוי ,און דער קעניג פרידריך האט
פארהאן פיל סידורים וואו די ווערטער פעלן, שטארקע פארבינדונגען אין די העכסטע ארויסגעגעבן א באפעל צו באשיצן די אידן.
אדער זענען מיט פינטעלעך .אין פארשידענע רעגירונגס-קרייזן .ער איז געווען אן אגענט טראצדעם וואס דער קעניג האט אפגערופן
אלטע סידורים קען מען אפילו זען אז די גאנצע פונעם פירשט פון סאקסאניע און פונעם פוילישן דעם גירוש ,האט ער אבער -אום אוגוסט 28אין
שורה איז פשוט אויסגעמעקט און ליידיג. קעניג ,און האט פארמאגט פארבינדונגען מיט יאר 1703למספ' -שנת תס"ג -ארויסגעגעבן
פיל ארויסגעבער פון די סידורים אבער די קעניגליכע קרייזן אין בערלין .ער האט אן אפיציעלן דעקרעט ,מיטן נאמען 'דזשודען
האבן יא דעם פולן טעקסט אין די תפילות באוויזן צו פועל'ן ,אז מ'זאל נישט אזוי שטרענג געבעטס עלינו' -דער אידישער געבעט עלינו.
פון די ימים-נוראים .די צענזורן פלעגן זוכן די נאכקוקן די אידן ,און די אויפזעערס זאלן זיי דער געזעץ האט געפאדערט ,אז די אידן זאלן
תפילה צום סוף פון דאווענען ,און האבן נישט נישט שטיין אונטער דער נאז. אויסלאזן די ווערטער 'שהם משתחוים להבל
באמערקט די תפילה וואס איז אינמיטן פון אלע אבער אפילו שפעטער איז דער געזעץ נאך וריק ומתפללים אל אל לא יושיע' ,און אויך
אנדערע תפילות. פארבליבן אפיציעל אין קראפט ,און מ'האט אז מ'זאל 'נישט שפייען' .דער דעקרעט האט
עס ווערט געברענגט פון דעם מהרי״ל דיסקין אסאך מאל געהאט דערמיט פראבלעמען. אויך פארלאנגט ,אז דאס זאגן עלינו דארף זיין
זצ״ל ,אז דער וואס זאגט נישט די ווערטער כמעט א דריי פערטל יאר-הונדערט שפעטער, אויף אזא אופן ,אז מען זאל קענען הערן צי די
'שהם משתחווים להבל וריק ומתפללים אל אל טרעפט מען א קלאגע פון א שול-אויפזעער, אידן זאגן נישט שטילערהייט די פארבאטענע
לא יושיע' ,איז ער צווישן די וואס זענען משנה וועלכער באקלאגט זיך פארן קעניג אז 'די ווערטער .די מלכות האט אויך געגעבן רשות
ממטבע שטבעו חכמים בברכות. אידן זאגן עלינו צו שטיל '...ער האט געהאט צו שיקן אויפזעער אין די בתי כנסיות ,כדי
תוספת ליום טוב
קעניגליכער דעקרעט פון יאר 1716למספ' דורך קעניג דער אונטערשריפט און זיגל פון קעניג פרידריך ווילהעלם דער דעקרעט שרייבט קלאר ארויס וועלכע ווערטער מ'טאר
פרידריך ווילהעלם ,וואס ווידערהאלט נאכאמאל די גזירה, נישט זאגן ...און אויך אז מען טאר נישט שפייען....
איבערגעטייטשט זייט-ביי-זייט אויף 'אידיש' ,אז די קהילות
זאלן דאס פארשטיין
גי ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
גי
עצות
וויאזוי מיטצוהאלטן ג
חזרת הש"ץ
טובו++++ת
ְחֻּבּלֹות ת ְ ְבְ ַ
ֲעֶׂשׂה ְּל ְָך ָ ַּת ֲ
ַ
(תוצאות חיים ,ק"ו) אין ספר 'ראשית חכמה' ְחָמָה ָמל ְ ָ
ִ
ּותְׁשּוֲעָה
שטייט ,אז אויב מען הערט אויס חזרת הש"ץ ֻּבְֹר ְֹב יֹוֲעֵץ
מיט כוונה ,קען דאס דינען אלס א 'תיקון קצת',
אויב מען האט נישט אינזין געהאט ביי די שטילע
שמונה עשרה.
ער שרייבט דארט בזה הלשון' :ווען דער ש"ץ
חזר'ט איבער די שמונה עשרה ,זאל מען נישט
עוסק זיין אפילו אין לערנען ,נאר מען זאל אינזין
האבן צו ענטפערן אמן אויף יעדע ברכה; די אויערן
לשמור.
זאלן זיין אנגעשפיצט צו הערן די ווערטער וואס
ולעשות.
קומען ארויס פונעם חזן'ס מויל ,די אויגן זאלן
ולקיים.
זיין אראפגעלאזט ,און דאס הארץ זאל זיין אויף
ארויף ,פונקט ווי ביי שמונה עשרה ,און מען זאל
אינזין האבן ביי יעדע ברכה אזויווי עס דארף
צו זיין .דורכדעם וועט מען פארדינען ,אז אויב
מען האט נישט געהאט קיין כוונה ביי די שטילע צו קענען אנהאלטן
די קבלה און זיין נזהר
פופצן למעשה'דיגע עצות און
שמונה עשרה ,וועט מען דאס קענען פאררעכטן בקדושת ביהכ"נ ותפילה געדאנקען פאר אנשים כערכינו
ביי חזרת הש"ץ .דאס ווערט פאררעכנט אלס א
קליינער תיקון ,און אזוי פלעגט זיך פירן מורינו איבערגעזעצט פונעם גליון 'נועם נתיבותינו' שע"י קהל עדת חסידי באיאן
נשמתו עדן ...דערפאר איז גוט צו האלטן א סידור
אין די האנט כדי צו קענען מיטהאלטן יעדע
ברכה ,און נישט נכשל ווערן מיט מחשבות זרות,
ווייל אויב מען ווייסט נישט אויף וועלכע ברכה הנאה אויסצוהערן ,מיר וועלן פילן וואספארא
דער שכר פון
מען ענטפערט אמן ,הייסט דאס אן 'אמן יתומה''. דערהויבענע עבודה דאס איז ,און דעמאלס וועט עצה ח'
אויסהערן חזרת
דער 'עבודת ישראל' אויף פרקי אבות (פ"ה) זיין פיל גרינגער זיך צוריקצוהאלטן פון רעדן ביי
הש"ץ
שרייבט וז"ל' :דערפאר דארף א מענטש זיין חזרת הש"ץ.
זייער נזהר נישט צו רעדן קיין שום דברים בטלים עס ווערט געברענגט אין 'בית יוסף' בשם דעם
אין בית המדרש חוץ פון דאווענען .ווייל ווען א אבודרהם ,אז ווער עס הערט אויס חזרת הש"ץ
מענטש רעדט דברים בטלים ,איז דאס אזויווי
באקומט שכר פון דריי תפילות :א .די תפילה
איינער וואס רעדט צום קעניג און דרייט אוועק
זיין פנים זאגנדיג' :אדוני המלך ,איך וויל נישט בלחש .ב .דאס אויסהערן די חזרת הש"ץ ווערט
רעדן צו דיר ,איך וויל רעדן מיינע אייגענע זאכן'. גערעכנט ווי ער אליין דאווענט ,ווייל דער כלל
איז דאך 'שומע כעונה' .ג .ענטפערן אמן ,ווייל וויסן די חשיבות
א
מיט דעם טרייבט מען חלילה אוועק די שכינה
הקדושה. 'גדול העונה אמן יותר מן המברך' און עס ווערט יינע פון די סיבות פארוואס מענטשן
'און פיל מער איז דאס ביי חזרת הש"ץ און פאררעכנט ווי נאך א תפילה. ווערן נכשל מיט רעדן ביי חזרת הש"ץ
ביי קריאת התורה ,ווען מען מוז צוהערן צו די דער 'יסוד ושורש העבודה' שרייבט (שער ה, איז ,ווייל זיי ווייסן נישט די גרויסקייט
ווערטער פונעם ש"ץ ,וואס דאס איז גלייך צו פרק ו) גאר גרויסע ווערטער וועגן דעם ענין: און די וויכטיגקייט פון חזרת הש"ץ .פאר פילע
משה רבינו וואס איז געשטאנען אויפן בארג סיני מענטשן קוקט עס אויס ווי א צייט וואס האט
'נאכן דאווענען זאל א מענטש זיך אנגרייטן
און איבערגעגעבן דעם אויבערשטנ'ס ווארט צו נישט קיין שום מטרה אדער תפקיד ,ס'איז א חיוב
אויסצוהערן די תפילה ביי חזרת הש"ץ ,און זיין
תוספת ליום טוב
כלל ישראל'. וואס ליגט בלויז אויפן בעל תפילה ,און זיי פילן
זייער נזהר צו היטן זיינע מחשבות פון פוסטע
j נישט קיין געשמאק אויסצוהערן חזרת הש"ץ.
מחשבות רח"ל ,נאר הערן די ווערטער פונעם
הגאון רבי שמשון פינקוס זצ"ל שרייבט אין זיין
בעל תפילה ,און אינזין האבן פונקט ווי ער וואלט
זיך מתבונן זיין אין
ספר 'שערים בתפילה' ,אז ווען מען ווייסט נישט
עצה ט' אליין געדאווענט .עס וועט אים גערעכנט ווערן די גרויסקייט און די מעלה פון חזרת הש"ץ ,קען
די גרויסקייט פון
ווי ער האט געדאווענט נאכאמאל ,און דורך אמאל זיין אז א מענטש זאל לעבן זיבעציג יאר,
קריאת התורה
ענטפערן אמן אויף די ברכות פונעם חזן ,וועט און נישט האבן געהערט אפילו איין מאל א גאנצע
עס אויך פאררעכנט ווערן ווי א תפילה .דער חזרת הש"ץ! ער ברענגט דארט פונעם אר"י הק',
אבודרהם שרייבט ,אז ווער עס דאווענט מיט אז דער יחוד וואס געשעט ביי חזרת הש"ץ ,איז
מנין ,באקומט שכר פון דריי תפילות :שכר פון העכער ווי דאס וואס געשעט ביי שטילע שמונה
עשרה ,און בעצם איז דאס די אמת'דיגע 'תפילת
תפילה בלחש ,שכר פון אויסהערן דעם חזן ,און
הציבור'.
שכר פון ענטפערן אמן ,ווייל דער וואס ענטפערט
די תכלית פון קריה"ת אמן איז גרעסער פונעם מברך'.
דערפאר איז כדאי צו פארברייטערן איבער די
ליידער קוקט אויס ביי אסאך מענטשן די עניינים פון חזרת הש"ץ ,די סגולות און מעלות
j דערפון ,און אזוי וועלן מיר האבן א געשמאק און
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער די
די
די
וועמען ער וויל; דער בעל קורא איז דער ממוצע צייט פון קריאת התורה ווי א צייט פון בטלנות
זיך איינגעוואוינען
במקום משה רבינו; און דער עולה איז דער מקבל וואס מען טוט גארנישט .זיי האבן נישט קיים
עצה י' במקום גאנץ כלל ישראל און אין זייער שליחות. שום הנאה פון הערן קריאת התורה .דאס קומט
צו רעדן אין
אין זוה"ק (ויקהל רו ).איז משמע ,אז א בעל קורא פון דעם וואס זיי ווייסן נישט דעם חיוב און די
ביהמ"ד בלויז
איז דער שליח פונעם אויבערשטן ,צו מסדר זיין גרויסקייט דערפון ,בפרט אז לויט די הלכה איז
דברי תורה
די רייד פון די תורה פאר כלל ישראל ,און ער איז דא א צד ,אז דער חיוב ליגט אויפן ציבור בכלליות,
כביכול א דוגמא העליונה. און נישט אויף יעדן יחיד באזונדער .אבער ווען
מען קוקט אריין אין די ספרים הקדושים ,זעט
דער של"ה הקדוש שרייבט (מסכת שבועות ,פרק
מען די גרויסקייט און די מעלה פון די תקנה פון
תורה שבכתב ,אות פג/נה) ,אז די מדקדקים פירן זיך צו
קריאת התורה וואס משה רבינו און עזרא הסופר
שאקלען ווען מען ליינט אין די תורה ,אזויווי ביי
האבן מתקן געווען.
מתן תורה וואס איז געווען ברתת ובזיע.
די עצה פונעם חפץ חיים דער סדר היום שרייבט (כוונת קריאת הספר תורה):
אז מען לייגט אריין די ריכטיגע התבוננות
זצ"ל וועט מען מיט דער צייט אנהייבן צו שפירן א
ווען דער חזן הייבט אן ליינען ,דארפן אלע
געוואלדיגע זיסקייט פון דעם גרויסן זמן ,און די
דער חפץ חיים אין זיין ספר שמירת הלשון, מענטשן צולייגן די אויערן צום ספר תורה ,און
עבודה וואס קומט פאר בשעת קריאת התורה,
פאר דריי פארדינסטן וואס מען באקומט לייגט ָ עס איז א מצוה מן המובחר ,אז יעדער זאל
און מען וועט מיט די צייט אנהייבן צו שפירן א
ווען מען היט זיך נישט צו רעדן קיין איבריג האלטן א חומש אין די האנט ,און פארשטיין גרויסן סיפוק און געשמאק .דאן וועט שוין נישט
ווארט אין בית הכנסת און אין בית המדרש .ער יעדעס ווארט וואס דער חזן ליינט .אזוי וועט זיין אזוי שווער זיך מתגבר צו זיין ,און נישט צו
שרייבט בתוך דבריו ווי פאלגנד: מען נישט טראכטן פון קיין שום אנדערע זאך רעדן ביי די גרויסע צייט פון קריאת התורה.
באמת האט מיר אויסגעזען בתורת עצה ,פאר אויף דער וועלט ,ווייל עס איז אן עון פלילי צו
עס ווערט דערמאנט עטליכע מאל אין זוהר
יעדן איינעם וואס וויל היטן זיין מויל און זיין רעדן בשעת דער חזן ליינט אינעם ספר תורת
הקדוש ,און אזוי ווערט אויך געברענגט אין די
צונג פון רעדן דיבורים אסורים ,אז מען זאל זיך האלוקים. ספרים ,אז די וואס הערן גוט אויס קריאת התורה
צוגעוואוינען קיינמאל נישט צו שמועסן אין בית j און רעדן נישט קיין אנדערע זאכן ,ווערט עס
המדרש אדער אין בית הכנסת .ווייל אויסערדעם און אפילו אנדערע דברי תורה איז נישט ראוי פאררעכנט כאילו זיי זענען יעצט מקבל די תורה
וואס דאס איז סתם אזוי א גרויסע מצוה ,צוליב צו לערנען דעמאלס ,נאר מען דארף צוהערן צו אויפן בארג סיני.
די קדושה פונעם פלאץ ,אזויווי עס ווערט די ווערטער פונעם בעל קורא ,און אינזין האבן לאמיר זיך אביסל מתבונן זיין דערין :לאמיר
געברענגט אין די ספרי קודש ,ברענגט עס אויך ווי ווייט מעגליך ,און איינער וואס איז משנה, זיך פארשטעלן ווען מ'זאל אונז זאגן אז ס'איז
מיט זיך געוואלדיגע מעלות פאר עטליכע זאכן: איז עובר אויף 'דבר ה' בזה' ח"ו ,און ער איז עתיד דא אן אריגינעלע און אויספרובירטע סגולה ,אז
ליתן את הדין ה' יצילנו וכו'. ווער עס פארט צו א געוויסן פלאץ ווערט עס
א .זיין לערנען אין בית המדרש און זיינע
דאס איז א זאך וואס פארלאנגט חיזוק נישט פאררעכנט כאילו ער האט יעצט מקבל געווען
תפילות וועלן בלייבן בשלימות ,אן דעם וואס ער
די תורה ביים בארג סיני; וויפיל געלט ,כוחות און
זאל פארפאסן אן 'אמן' ,אן 'אמן יהא שמיה רבא', צו ווערן נאכגעלאזט אין דעם ענין .אפילו איינער
מי וואלטן מענטשן אריינגעלייגט כדי צו זוכה
א 'קדיש' אדער 'ברכו'. וואס האט שוין דורכגעלערנט די פרשה ,און עס
זיין צו אזא הויכע רוחניות'דיגע מדריגה?
ב .דורכדעם וועט ער האבן א חשבון פון איבערגע'חזר'ט עטליכע מאל ,און אפילו ער איז
א תלמיד חכם ,אדער ער האלט אינמיטן לערנען און דא האבן מיר דאך קלארע דיבורים אין
ארום צען יאר פון זיין לעבן ,וואס ער האט נישט זוהר הקדוש ,וואס ווערט אויך געברענגט אין
גערעדט קיין שום דיבורים אסורים .ווייל א איד אנדערע הייליגע עניינים ,דארף ער אויפהערן
די ספרי הפוסקים אויף שולחן ערוך אין הלכות
לערנען בשעת דער בעל קורא ליינט פאר פונעם
געפינט זיך דאך יעדן טאג אין בית המדרש פאר קריאת התורה ,אז דאס אויסהערן קריאת התורה
ספר תורה ,וואס איז געשריבן געווארן כדת וכדין
די דריי תפילות ,און נאך אביסל צייט נאכדעם, ווערט פאררעכנט ווי קבלת התורה .מיר האבן
לויט די הלכה.
און דאס קומט אויס צו לכל הפחות בערך דעם סגולה כאטש פיר מאל א וואך! ווען מיר
פיר שעה א טאג .בפרט אויב ער האט אויך א די גאנצע תורה איז דאך שמותיו של הקב"ה, ווייסן דאס ,איז דאך זיכער פיל גרינגער זיך צו
און מיר האבן גארנישט אויף דער וועלט, היטן און נישט רעדן דאן ,נאר אויסניצן יעדע
קביעות'דיגע צייט צו לערנען תורה יעדן טאג
תוספת ליום טוב
און נישט אויף יענער וועלט ,נאר די הייליגע איינציגע רגע צוצוהערן צום בעל קורא ,אזויווי
אין בית המדרש ,בערך צוויי שעה .קומט דאך
ווערטער וואס שטייען דארט געשריבן .זיי דער הייליגער רבי ר' אלימלך זי"ע זאגט ,אז
אויס לויט דעם ,אז ארום א פערטל פונעם גאנצן
זענען קיימים וחזקים לעולמי עד .מיט זיי און מ'דארף אויסהערן יעדעס ווארט פון קריאת
טאג איז געווידמעט פאר תורה און עבודת ה' .ווי
פון זיי ווערן נשתלשל אלע עולמות ,און זיי התורה פונקט ווי קריאת המגילה.
גליקליך וועט ער זיין אויף יענער וועלט ,ווען ער
זענען דער יסוד און קיום פון די גאנצע בריאה. דער משנה ברורה (סימן קמו ,ס"ק יט) ברענגט
וועט האבן ארום א פערטל פון זיין גאנצע לעבן
דאס איז כולל אלע תורות און חכמות ,און ס'איז בשם דעם ב"ח ,אז א מענטש דארף טראכטן
אן קיין שום דיבורים אסורים ,בלויז תורה און נישט דא גארנישט אויף דער וועלט וואס מ'קען
עבודה. בשעת ער הערט די קריאה פונעם בעל קורא,
נישט טרעפן דערין .און אפילו אויב עס זעט כאילו ער איז יעצט מקבל די תורה ביי מעמד
ג .דורכדעם וועט אים אויך גרינגער ווערן אויס פשוט ,איז עס נאר צוליב אונזער שוואכן הר סיני ,וואו גאנץ כלל ישראל איז דעמאלס
דורכאויס דעם גאנצן טאג צו היטן זיין כח שכל און באגרעניצטע פארשטאנד ,ווייל מיר געשטאנען וכו'; און צוליב דעם זענען טאקע דא
הדיבור ,נאכדעם וואס ער האט זיך צוגעוואוינט באגרייפן נישט די עניינים פון די מעשיות ,און די אזעלכע וואס פירן זיך צו שטיין בשעת קריאת
יעדן טאג איינצוצוימען זיין כח הדיבור פאר פינף טיפע רמזים וואס זענען טייערער פון ריינע גאל. התורה.
אדער זעקס שעה ווען ער געפינט זיך אין בית און יעדער בעל נפש זאל אכטונג געבן אויף דעם, אזוי אויך ווערט געברענגט בשם דעם לבוש
המדרש (שמירת הלשון ,חלק א' ,סוף הספר ,פרק ב'). און איר מכבד זיין מיט אלע מעגליכקייטן וכו'. (סימן קמא ,ס"ק טז) ,אז דער גבאי איז כביכול במקום
j j דעם אויבערשטן ,וואס באפעלט אויסצורופן
וט ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
וט
בית הכנסת פונעם
ר'בן ש'ל י'שראל
אידענטיפיצירט
אין רש"י הקדוש'ס היימשטאט; טרוי"ש
אפשר שעברנו על המקום שהתפלל בו רש"י
הק'? • וואו איז טרוי"ש? • וויאזוי זענען
ארויסגענומען פון פארלוירן געווארן די שפירן פון רש"י'ס מקום
באלערנדע און אינהאלטסרייכע שמועסן
דורכ'ן ידען נפלא וחוקר מנהגי ישראל מנוחה און בית המדרש? • וואס איז לעצטנס פון
פריש אנטפלעקט געווארן דורך אלטע שריפטן
הרה"ג רבי לוי יצחק און פארש-ארבעט? • וועלכע הלכות און ענינים
קען מען ארויסלערנען פון באטראכטן דעם
האגער שליט"א אור-אלטן שול וואו רש"י הקדוש האט העכסט-
ווארשיינליך עוסק געווען בתורה ובתפילה?
בן כ"ק אדמו"ר מוויזניץ-לאנדאן שליט"א
ואלה תולדות
רבינו שלמה
זענען נישט דא; אפילו וועגן דעם 'מקום מנוחת קדשו' פון
רש"י ,איז במשך הונדערטער יאר ארומגעגאנגען א ספק. צוריק קיין טרויש
אין די לעצטע תקופה זענען וואונדערליך צוזאמגעקומען
ר
עטליכע פרישע אנטדעקונגען ,וואס געבן אונז א פיל 'טרויש'-פראנקרייך! דער היימשטאט פונעם רבן
ש"י הקדוש,
קלארערן בילד פון יענעם טרויש .א פרישע פארש- ומאורן של ישראל ,רש"י הקדוש ,שמפיו אנו חיים;
רבינו שלמה ארבעט דורך אלטע מאפעס און שריפטן ,אידענטיפיצירט דער שטאט וואו ער איז געבוירן געווארן ,וואו ער האט
איז יצחקי, דעם אור-אלטן בית הכנסת פונעם אידישן ישוב ,וואס איז געוואוינט רוב פון זיין לעבן ,אויפגעשטעלט זיין ישיבה ,און
תוספת ליום טוב
געבוירן געווארן אין שוין געשטאנען אין רש"י'ס תקופה און נאך פארדעם. געשריבן זיינע הייליגע פירושים אויף תורה און ש"ס ,וואס
טרויש (אין פראנצויזיש
אין דער זעלבער צייט איז אפירגעקומען אן אור-אלטער באלייכטן כלל ישראל שוין כמעט טויזנט יאר.
,)Troyesבשנת ד' אלפים כתב-יד ,וואס זאגט בפירוש ,אז רש"י הק' איז נטמן מ'רעדט פון דער וועלט וואו רש"י און זיינע תלמידים
ת"ת .ביז בערך זיין געווארן אין טרויש ,און אלטע מאפעס און דאקומענטן זענען געווען לעבעדיגע מענטשן; וואו די בעלי התוספות
צוואנציגסטן יאר איז ער העלפן צוריק טרעפן די גרעניצן פונעם פארלוירענעם בית זענען נאכנישט געווען נעמען געדרוקט אויפן זייט פונעם
דארט אויפגעוואקסן, החיים. גמרא ,נאר קינדער און אייניקלעך פון רש"י ,וועלכע זענען
און דערנאך איז ער האמיר דא א זעלטענע געלעגנהייט צו קענען געוואקסן אין די הייזער און גאסן פון צרפת; און וואו
קיין ארויסגעפארן צוריקקוקן אויף דער שטאט פון רש"י נישט בלויז דורך שאלות וואס מיר לערנען היינט אלס סעיפים אין שולחן
אשכנז לערנען תורה ביי ספרים .באטראכטן דעם שטאט ,דעם בית הכנסת ,און ערוך ,האבן זיך בפועל אפגעשפילט אין די בתי מדרשים
זיינע גרויסע רבי'ס ,אין דעם בית החיים .און בעיקר ,ווען מ'קוקט גוט אויפן אור- און קהילות.
ווירמייזא ,מאגענצא, אלטן בית הכנסת ,קען מען זען זאכן וואס מאכן לעבעדיג א גרויסער חלק פון יענער וועלט איז במשך הדורות
און די אנדערע תורה- פארשידענע הלכות אין די פוסקים. פארלוירן געווארן .דער אידישער ישוב אין טרויש איז בטל
צענטערן פון יענער געווארן; דער בית החיים איז פארגעסן געווארן; די מצבות
תקופה .בערך צען j
יאר האט ער דארט
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער זט
זט
זט
פרטים ווי שטארק די ראשונים האבן באטראכט איבער דעם אלטן אידישן ישוב אין טרויש, געלערנט און זיך משלים געווען ,און ארום ביי
א בית הכנסת ווי א ממשות'דיגן מקדש מעט. דורך אלטע מאפעס און שריפטן ,און לויט די די דרייסיג יאר איז ער צוריקגעקומען צו זיין
מסקנות קומט אויס ,אז דער אור-אלטער בית געבורט-שטאט טרויש.
j
הכנסת וואס שטייט נאכאלץ דארט אינעם דא האט זיך אנגעהויבן דער עיקר תקופה
הלכה א :דער טורעם פון אלטן אידישן קווארטל -איז שוין געשטאנען
אין רש"י'ס צייטן ,און אפילו נאך פריער ,און
פון זיין הרבצת התורה .אין טרויש האט רש"י
אויפגעשטעלט זיין ישיבה; פון דא האט זיך זיין
רבינו תם עס איז יעצט באשטעטיגט געווארן דורך אלטע תורה פארשפרייט פאר כלל ישראל; און דא
דאקומענטן ,אז דאס איז געווען דעמאלס די האט ער געשריבן זיינע פירושים אויף תנ"ך און
איינציגסטע בית הכנסת אין די שטאט .ממילא ש"ס.
מיר האבן געהאט די זכיה צו באזוכן דעם
מקום קדוש ,און באטראכטן דעם בית הכנסת קומט אויס ,אז אין אט-דעם בית הכנסת האט דארף מען דען מאריך זיין וואס רש"י באדייט
און ארום ,און עס קומט אונז אויס די פאלגנדע רש"י הק' געדאווענט במשך די יארן וואס ער פאר כלל ישראל? א קינד עפנט א חומש -און
הלכות און באמערקונגען ,וואס מ'קען דארט האט געוואוינט אין טרויש. דער ערשטער וואס לערנט מיט אים פשט
זען: די עצם זאך אליין האט אן אומגעהויערן איז רש"י .א בחור עפנט א בלאט גמרא -און
חשיבות .מ'ווייסט פון ספרים ,די מעלה פון א פאר מען קען זיך רירן אין די סוגיא דארף מען
די ערשטע זאך וואס מ'קען זען אין טרויש
מקום וואו א צדיק האט געדאווענט ,בפרט א קודם האבן רש"י .אויך דער גרעסטער תלמיד
איז א געוואלדיגע זאך.
מקום וואו אזא גדול בישראל ווי רש"י האט חכם וואס הארעוועט אין א טיפער סוגיא ,קען
אין שולחן ערוך ,הלכות בית הכנסת (סימן קנ), נישט אוועקגיין פון די קורצע הייליגע ווערטער
געדינט דעם אויבערשטן במשך לאנגע יארן.
ווערט גע'פסק'נט ,אז דער בית הכנסת דארף זיין פונעם ראשון ,וואס האט אוועקגעשטעלט דעם
העכער ווי די אנדערע הייזער פונעם שטאט. אבער אויסער דער עצם קדושת המקום ,קען
וועג וויאזוי כלל ישראל לערנט תורה שבכתב
דער בית יוסף ברענגט דארט פון די הגהות מען פון דעם בית הכנסת אויך ארויסלערנען
און תורה שבעל פה.
מיימוניות (הל' תפלה פרק יא ,אות ג) ,א מעשה וואס הלכות .עס זענען דא פרטים אינעם אלטן
פון רש"י'ס אייגענע משפחה איז שפעטער
איז געווען אין טרויש: בנין ,וואס שטימען ממש מיט זאכן וואס ווערן
ארויסגעוואקסן די גרויסע וועלט פון די בעלי
איינער פון די קרובים פון רבינו תם ,האט דערמאנט ביי די ראשונים און פוסקים.
התוספות .זיינע טעכטער האבן חתונה געהאט
ארויפגעבויט זיין הויז ביז עס איז געווארן j מיט תלמידי חכמים ,און פון זייערע קינדער
העכער פונעם בית הכנסת .רבינו תם האט זענען געווען דער רשב"ם ,רבינו תם ,ריב"ם ,און
דעמאלס געהייסן ,אז ביי איין עק פונעם בית די ערד וואס רש"י'ס זיידע אנדערע גדולי בעלי התוספות.
הכנסת זאל מען ארויפבויען דעם בנין העכער,
אז עס זאל ארויפגיין מיט א שפיץ ,אזוי אז לכל האט אויסגעקערט מיט די תורה-וועלט וואס האט זיך אנטוויקלט אין
טרויש און אין די ארומיגע שטעט פון צרפת,
הפחות איין חלק פונעם בית הכנסת זאל זיין
העכער פון יענעם הויז .מער פון דעם האט ער
זיין בארד האט דערנאך אוועקגעשטעלט דעם וועג פון
לימוד הש"ס לדורות .דעריבער טרעפט מען
נישט מחמיר געווען. טאקע אין די ראשונים דעם אויסדרוק 'עיר
עס איז אינטערעסאנט צו דערמאנען ,א
דער בית יוסף ברענגט די מעשה ,און דער הקודש טרויש' .ווען מ'רעדט פון יענעם שטאט
באקאנטע מסורה וואס איז ביי אונז אסאך
רמ"א (סי' קנ ,סעיף ג) ברענגט להלכה ,אז אפילו רעדט מען פון איינע פון די הויפט-ווארצלען
איבערגעזאגט געווארן איבער דעם בית הכנסת.
אויב בלויז איין חלק פונעם בית הכנסת פונעם גאנצן עולם התורה פון אשכנז וצרפת.
דער זיידע פון רש"י ,רבי יעקב ,איז געווען
זייער נזהר אין דעם ענין פון כבוד בית הכנסת. j
עס ווערט דערציילט ,אז פון גרויס כבוד און
יראה פארן ארון הקודש פלעגט ער אויסקערן איז דאס טאקע דער בית
דאס פלאץ פון דעם ארון הקודש מיט זיין בארד, הכנסת וואו רש"י הק'
און אין דעם זכות האט ער זוכה געווען צו אזא
האט עוסק געווען בתורה
תוספת ליום טוב
אייניקל ווי רש"י הקדוש.
די מעשה ווערט געברענגט אין די ספרים אין ובתפילה?
פארשידענע גירסאות .דער מגן אברהם (סימן
קנא) ברענגט דעם ענין בשם ספר חסידים; אין ווען מ'זאגט היינט 'רש"י'ס שול' ,טראכט
אונזער ספר חסידים איז דא אן אנדערע גירסא, מען געווענליך פון דעם באקאנטן בית הכנסת
אז עס איז געווען דער רבי פון רש"י ,אבער דער אין ווירמייזא .רש"י האט טאקע געלערנט אין
ראשית חכמה (שער היראה ,פרק טו) ברענגט בשם ווירמייזא ביי זיינע רבי'ס ,און דער מקום האט
ספר חסידים ,אז ס'איז געווען דער זיידע פון א גרויסן חשיבות ,אבער רש"י האט דארט
רש"י ,וועלכער האט געוואוינט און געדאווענט געוואוינט בלויז אין די יארן פון זיין יוגנט.
אין דעם בית הכנסת אין טרויש. זיין אייגענע שטאט ,וואו ער האט שפעטער
דער ענין איז אייביג געברענגט געווארן אלס געוואוינט ביז זיין פטירה ,און וואו ער האט
א מוסר השכל אין כבוד בית הכנסת .און ווען געפירט זיין ישיבה ,איז געווען טרויש.
מ'זעט דעם אלטן בית הכנסת אליין וואו דאס אין די לעצטע צייטן האט א פראנצויזישער
איז פארגעקומען ,זעט מען נאך פארשידענע פארשער געמאכט א גרונטליכע פארש-ארבעט
זי ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
זי
שפעטער האט מען משלים דערהייבט זיך העכער פון
געווען דעם חסרון -און מען אלע הייזער ,איז עס שוין
זעט היינט קלאר אז אויף גענוג .דער מקור דערויף
יענעם פלאץ זענען דא רויטע ווערט דארט צוגעצייכנט אין
ציגל ,אנדערש ווי די ווייסע רמ"א' :הגהות מיימון -שכן
אלטע שטיינער פונעם גאנצן היה מעשה' .האמיר דא א
בית הכנסת. זעלטענע זאך :א סעיף אין
קען מען זאגן זיכער אז שולחן ערוך ,וואס דער מקור
איז א מעשה וואס האט
דאס איז דער טורעם וואס
פאסירט אינעם בית הכנסת
רבינו תם האט געהייסן
אין טרויש.
בויען? ניין .מ'קען עס נישט
זאגן מיט א זיכערקייט .אבער קומט מען היינט צום אור-
אלטן בית הכנסת ,קען מען
לויט ווי ס'זעט אויס ,איז דאס
זען ביי איין ווינקל פונעם בנין
זייער שטארק מסתבר און
א זייער אינטערעסאנטן צייכן.
גאר אינטערעסאנט.
מ'זעט אז אויף יענעם פלאץ
אויף אזויפיל איז קלאר .די איז לכאורה אמאל געווען
הגהות מיימוניות דערציילט ארויפגעבויט א שמאלער
פון א העכערן בנין וואס מען טורעם ,א קליינער הויכער
האט געמאכט ביי איין עק בנין .דער טורעם שטייט שוין
פונעם בית הכנסת אין טרויש, נישט היינט .אבער ווען מען
און היינט זעט מען ביים עק האט אים אראפגענומען,
פונעם אור-אלטן בית הכנסת זעט אויס ,אז וויבאלד ער
דעם זכר פון א שמאלן איז געווען מחובר צום בית דער אור-אלטער בית הכנסת אין טרויש ,וואו רש"י הק' האט ווארשיינליך געדאווענט
העכערן צובוי .דעריבער איז הכנסת זענען מיטגעקומען
מעגליך אז מיר האבן דא א עטליכע שטיינער פונעם עק
זכר וואס מ'קען היינט זען פון פונעם בנין.
העכער דעם טיר (ארום די היינטיגע פענסטער) איז מערקבאר אין די ציגל ,אז אמאל איז געווען דארט
א פענסטער אין דער צורה פון א האלבן רינג
תוספת ליום טוב
די זעלבע ציגל-פארעם זעט מען אויף מערב זייט פונעם בנין די מעריב וואנט פון אינדרויסן
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער חי
חי
חי
גאס ,און אינמיטן די גאס שטייט דער בית העכער אלעס .די תורה און תפילה דארפן זיין א מעשה וואס איז שפעטער געווארן א סעיף
הכנסת .דער וועג קומט אן ביזן בנין ,דרייט זיך העכער פון אלע אנדערע זאכן. אין שולחן ערוך.
ארום ,און דערנאך גייט ער ווייטער.
j j
דאס איז אויך א זאך וואס מ'טרעפט ביים בית
המקדש .אין מדרש תנחומא פרשת קדושים,
אויפן פסוק 'מציון מכלל יופי אלקים הופיע', הלכה ב :דער גאס דרייט א בנין אדער א שפיץ?
שטייט ,אז ארץ ישראל איז אינמיטן דער זיך ארום דעם בית
וועלט ,ירושלים איז אינמיטן ארץ ישראל ,און
דער בית המקדש איז 'באמצע ירושלים' .דער
הכנסת עס איז דא א נידון אין די פוסקים ,וואס הייסט
גענוג אז דער בית הכנסת זאל זיין העכער .דער
בית המקדש איז דער צענטער. מגן אברהם האלט ,אז עס איז נישט גענוג צו
מען טרעפט דעם זעלבן יסוד ביים משכן. די צווייטע זאך קען מען זען אפילו נאכפאר מאכן סתם א שפיץ דורך א הויכע שטאנג אויפן
דער משכן איז געווען אינמיטן מחנה ישראל, מען גייט אריין אין בית הכנסת. בית הכנסת .אין פארשידענע שטעט זענען יא
מיט די שבטים ארום און ארום .עס ווערט אויך ווען מען קוקט אויפן אלטן אידישן קווארטל פארבליבן מסורות אז מען האט זיך באגניגט
געברענגט אין די פוסקים ,אז א בית הכנסת זאל אין טרויש זעט מען ,אז דער בית הכנסת איז מיט א הויכן שפיץ ,כדי דער בית הכנסת זאל
מען פרובירן צו מאכן אינמיטן דעם ישוב .דאס נישט געבויט געווארן אין א זייט .עס שטייט ארויסשטיין העכער ווי די אנדערע הייזער .אין
ברענגט ארויס אז דער בית הכנסת איז דער ממש אין צענטער פונעם ישוב .עס לויפט א וויזשניץ ווערט דערציילט ,אז ביים שטאטישן
מרכז החיים. בית הכנסת האט מען געמאכט א הויכן שפיץ
עס איז אמת אז אין די צייטן פון חז"ל צוליב דעם ענין ,און אין גרויסווארדיין איז אויך
טרעפט מען בתי כנסיות וואס זענען געווען געווען אזא מסורה .אבער דער מגן אברהם
אינדרויסן פון שטאט .רש"י און דער רשב"ם פסק'נט נישט אזוי.
דערמאנען ,אז די בתי כנסיות בימי חז"ל זענען דער מחצית השקל שרייבט ,אז לויטן מגן
צומאל געווען חוץ לעיר .עס זענען געווען אברהם ,איז סתם א הויכער טורעם נישט גענוג;
פארשידענע סיבות דערצו .אין געוויסע עס דארף זיין ממש א 'בנין' ,כאטש מ'מוז עס
פלעצער האט מען עס געמאכט אזוי ,אז נישט פאקטיש נוצן .דער זכר וואס מ'זעט אין
מענטשן פון קליינע דערפער ארום זאלן קענען טרויש ,זעט טאקע נישט אויס ווי סתם א שפיץ.
קומען שבת; אין אנדערע פלעצער האט די עס זעט אויס ווי א קליינער ממשות'דיגער בנין,
מלכות נישט ערלויבט בתי כנסיות אינעם כאטש עס איז מסתמא נישט געווען א פלאץ
שטאט. וואס מען האט געקענט נוצן .קען עס ממילא
אבער אין רש"י'ס תקופה אין טרויש ,זעט אויך זיין א שטיקל סמך אין דעם נידון צווישן
מען דעם בית הכנסת אינמיטן דעם אידישן די פוסקים.
ישוב ,און נישט בלויז אינמיטן דעם קווארטל
מטבע פון 'בר כוכבא' ,מיט בילד פונעם בית המקדש ,וואו מ'זעט j
-נאר ממש אז דער גאס דארף זיך דרייען ארום אויך דעם האלבן-לבנה פענסטער העכערן טיר
דעם בנין .דאס איז א שטארקער אויסדרוק
פונעם חשיבות פונעם בית הכנסת .דער בית פארוואס דארף א
הכנסת איז נישט נאך א בנין פונעם שטאט ,נאר בית הכנסת זיין דער
דער שטאט איז געבויט ארום דעם בית הכנסת.
העכסטער בנין אין
j
שטאט?
הלכה ג' :די רינדעכיגע
פענסטער העכער די טירן די הלכה איז נישט סתם צוליב שיינקייט.
תוספת ליום טוב
דער מקור דערפון איז דער בית המקדש .דער
בית המקדש איז געווען אויפן הויכן פלאץ ,און
די דריטע זאך איז גאר אינטערעסאנט .ביים א מאלעריי פונעם בית המקדש אינעם אור-אלטן בית הכנסת דאס ברענגט ארויס דעם ענין פון 'לרומם בית
בית הכנסת אין טרויש זענען דא צוויי אלטע אין בית אלפא אלקינו' .דער מקום פון עבודת השם דארף זיין
אריינגענג -איינס אויף מערב זייט און איינס מרומם.
אויף צפון זייט. רבי אברהם בן הרמב"ם ברענגט שוין אין ספר
ווען מען קוקט העכער ביידע טירן זעט מען, המספיק לעובדי ה' ,אז פון דעם וואס מ'לערנט
אז עס איז געווען דארט א רינדעכיגע פענסטער ארויס פונעם בית המקדש אז דער בית הכנסת
העכער דעם טיר .היינט זענען די פענסטער דארף זיין מרומם ,זעט מען אויך ,אז בכלל דארף
פארמאכט און צוגעמויערט ,אבער מ'קען נאך מען מאכן א בית הכנסת מיט שיינקייט און
קלאר זען דעם רונדיגן צורת הבנין אין די אלטע כבוד ,בדוגמת בית המקדש.
שטיינער. דאס איז נישט בלויז א הלכה אין גובה הבנין.
וואס איז דער ענין פון א פענסטער העכער די שערי רחמים בכותל המזרחי אין ירושלים מיט אירר ינדעכיגע דער גאנצער ענין ברענגט ארויס דאס חשיבות
דעם טיר? אין מלכים א' (ו-ז) ,ביים באשרייבן די טויערן פון א מקדש מעט .א בית המדרש דארף זיין
טי ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
טי
ֶחלְ ַקת ְמח ֵֹקק ָספוּן:
אור-אלטער מקור ענטשיידט לאנג-יעריגער מיסטעריע:
רש"י הק' איז נטמן געווארן אין טרויש!
ווערטער זענען פאר אונז דער גרויסער חידוש: אצינד איז אפירגעקומען א פיל שטערקערער אין דער זעלבער תקופה וואס דער
'וישכב עם אבותיו בטרויש' -ער איז געלייגט מקור. אור-אלטער בית הכנסת אין טרויש איז
געווארן מיט זיינע אבות אין טרויש. אין שו"ת מהרש"ל (סימן כט) ברענגט ער א סדר צוריק אידענטיפיצירט געווארן ,איז אויך
דא האבן מיר שוין אן אור-אלטן מקור פון דער היחס פון אנהייב תקופת הגאונים ביז אינמיטן אפירגעקומען א געוואלדיגער מקור לגבי א
תקופת הראשונים ,וואס זאגט מפורש אז רש"י תקופת הראשונים .ער ברענגט אבער נישט דעם צווייטן פארלוירענעם חלק פונעם שטאט פון
איז נטמן געווארן אין טרויש .דאס גיבט אויך גאנצן סדר ,נאר חלקים. רש"י :זיין מקום קבורה.
אן אנדערן תוקף צום לשון פון רבינו תם' ,עיר איז געווען אן עושר אין דייטשלאנד אפאר רש"י האט דאך געוואוינט אין טרויש ביז זיין
קברות אבותי'. יאר צוריק ,מיטן נאמען ר' חיים מיכל ,א גרויסער פטירה בשנת תתס"ה .ביי די פראנצויזישע אידן
כתבי ידות זאמלער ,וואס האט געהאט א כתב יד איז געווען א מסורה ,אז ער איז טאקע דארט
וואו איז דער בית החיים? פון 'ספר הכריתות' ,לרבינו שמשון מקינון. נטמן געווארן.
דאס זאגט אבער נאכנישט וואו די פונקטליכע דארט איז דא א חלק וואו ער שרייבט אבער שפעטער ,ביים גירוש פון פראנקרייך,
ד' אמות פונעם ציון געפינען זיך .דער בית החיים סדר תנאים ואמוראים ,און אינדערזייט איז איז דער אידישער ישוב חרוב געווארן .די
איז במשך די יארן פארלוירן געווארן ,אבער אין צוגעשריבן דער סדר היחס פון גדולי חכמי מצבות פונעם בית החיים זענען אראפגעווארפן
די לעצטע צייטן זענען אפירגעקומען אלטע צרפת ,פון אנהייב תקופת הראשונים ,ביז ד"א געווארן ,און פאר הונדערטער יארן איז מער
שטאטישע מאפעס און ארכיוו-דאקומענטן תתק"צ .דאס איז סוף אלף החמישי .דארט איז נישט געווען קיין אידישער ישוב אויפן פלאץ.
וועלכע העלפן צוריק אויסשטעלן די גרעניצן שוין געשריבן בשלימות ,נישט נאר חלקים. אזוי איז פארלוירן געווארן דער פונקטליכער
פונעם אור-אלטן אידישן בית החיים. מקום.
נאך די פטירה פון ר' חיים מיכל זענען אלע
לויט די מאפעס ,האט דער בית החיים זיך זיינע כתבי ידות פארקויפט געווארן פאר די מיט די יארן האבן זיך אפילו פארשפרייט
געפינען נעבן דעם אלטן שטאט-מויער. שמועות ,אז רש"י ליגט אפשר אין פראג
עס ווערט אויך באריכטעט ,אז אויף דעם אדער אין ווירמייזא .דער איינציגסטער
שטח איז אין יאר תשפ"א געפונען געווארן מקור דערצו איז אינעם ספר 'סדר הדורות',
אלטע קברים ,וואס שטימען מיט דער וואס ברענגט עס בשם א מקור וואס איז
אידענטיפיקאציע פונעם היסטארישן באקאנט אלס אומפארלעסליך ,און למעשה
בית החיים .היסטאריקער און פארשער איז עס אויך שווער צו פארשטיין .אין פראג
אין טרויש האבן געפונען דאקומענטן און ווירמייזא זענען געווען אידישע קהילות
געשריבן אין לאטייניש דורך נישט-אידישע פאר נאך הונדערטער יארן ,און אויב רש"י
איינוואוינער פון טרויש ,וואס האבן וואלט דארט געלעגן וואלט כמעט זיכער
געלעבט אין דער תקופה פון רש"י .לויט די געבליבן א מסורה דערפון.
פארשער ,קען מען אין די דאקומענטן אויך דער כתב יד אין אקספארד ביביליאטעק ,וואס באשטעטיגט: אויך זעט מען פון א תשובה וואס
געפינען אנדייטונגען אז רש"י איז באערדיגט 'וישכב עם אבותיו בטרויש' רש"י האט געשריבן סוף ימיו ,ווען ער איז
געווארן אין דער שטאט. שוין געווען שוואך און קראנק ,אז ער האט
'אקספארד' לייברערי אין ענגלאנד ,נישט נאך געוואוינט אין טרויש .איז דער פשוט'ער
מען רעדט ממילא נאכנישט פון דעם אז מען
ווייט פון די שטאט לאנדאן ,וואס ווי באקאנט מסורה זיכער געווען שטארק .אבער א קלארער
האט געפינען ממש דעם קבר פון רש"י .אבער
ליגן דארט אסאך אור-אלטע כתבי ידות .נאכן מפורש'ער מקור האט געפעלט.
לגבי עיר קבורתו ,און לגבי דעם שטח פונעם
אפליגן דארט יארן לאנג האבן פארשידענע
אלטן בית החיים ,איז דער בילד אסאך קלארער
געווארן.
חוקרים לעצטנס באמערקט די צוגעשריבענע
'עיר קברות אבותי'
תוספת ליום טוב
סדר היחס.
מען ארבעט דעריבער אויך אז דער שטח א וויכטיגער מקור איז שוין לאנג געווען
איך בין שוין געווען עטליכע מאל אין
זאל ווערן אפיציעל באשיצט ,כדי עס זאל ח"ו באקאנט פונעם ספר הישר לרבינו תם .רבינו
אקספארד .כ'האב מיר פארבונדן מיט עטליכע
נישט צוקומען צו קיין חילול אויפן מקום ,און תם רעדט דארט איבער א שאלה אין טרויש,
איינגעשטעלטע לגבי דעם כתב יד ,וואס איז
אז מען זאל קענען אויפשטעלן א ציון וואס זאל און ביים מוסר'ן איינעם וואס האט זיך דארט
נישט גרינג צו ליינען .יעצט ,ווען מען האט זיך
אנצייכענען אז אינעם בית החיים הזה איז רש"י געפירט שלא כהוגן רופט ער אן דעם שטאט:
אנגעשטרענגט צו ליינען דעם גאנצן סדר היחס,
הק' נטמן געווארן. 'עיר קברות אבותי'.
האט מען אנטדעקט א שורה ,וואס אפילו די
דאס גיבט יעצט א זעלטענע געלעגנהייט פאר חוקרים וואס האבן לעצטנס געטון וועגן דעם רבינו תם איז געווען אן אייניקל פון רש"י,
המוני בית ישראל וואס זענען אלע תלמידים פון כתב יד ,האבן נישט באמערקט דער חידוש וואס דער זון פון זיין טאכטער .איז דער פשוט'ער
רש"י הק' ,צו גיין מתפלל זיין אויף דעם מקום, איז דא אין דעם חלק .ווען ער קומט אן צו רש"י'ס משמעות לכאורה ,אז צווישן די 'אבותי' וועלכע
וואס די גאנצע בית החיים וואו עס ליגט א צדיק פטירה שטייט' :בשנת תתס"ה כבה נר ישראל, ליגן אין טרויש געפינט זיך רש"י .אבער אנדערע
ווערט א מקום קדוש וואס איז א מקום מסוגל ונפלה עטרת תפארת' -אין שנת תתס"ה איז האבן געקענט טענה'ן ,אז למעשה שטייט נישט
לקבלת התפילות ,ווי עס ווערט מבואר אין די פארלאשן געווארן דער ליכט פון ישראל ,און די ארויס פון וועלכע אבות ער רעדט .עס איז געווען
פוסקים (עי' דרכי משה או"ח סי' תקפא בשם מהרי"ל, א שטארקער מקור ,אבער נישט קיין מפורש.
קרוין פון תפארת איז געפאלן .אבער די לעצטע
ועוד).
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער ככ
כ
הכנסת ,און דער מקום אליין דארף דערמאנען
אז עס איז געווען א בית המקדש .מיר האבן עס
פארלוירן .און מיר ווארטן אז דער ריכטיגער בית
המקדש זאל צוריק אויפגעבויט ווערן.
עס זענען אפילו דא וואס זאגן ,אז וועגן דעם
דארף מען נישט מאכן אינעם בית הכנסת א
באזונדערן 'זכר לחורבן' אזויווי אין א פריוואטן
הויז ,ווייל די גאנצע צורה פון א מקדש מעט איז
אליין א זכר צום בית המקדש.
דא זעט מען די מעלה פון האבן אן אור-אלטן
בית הכנסת וואס שטייט נאך ,אז מען קען היינט איבערבלייבענישן פונעם אלטן בית הכנסת אין כפר רעם ,האט נאך פאקטיש דעם האלבן-לבנה פענסטער
זען במציאות זאכן וואס העלפן פארשטיין
ווערטער אין די פוסקים וואס מיר לערנען שוין נאך פלעצער .אויך אין פארשידענע היימישע צורה פונעם בית המקדש ,ווערט דערמאנט דער
הונדערטער יארן. בתי מדרשים זעט מען דעם סארט פענסטער לשון 'שקף' .דער רד"ק שרייבט אז 'שקף' איז
j העכער דעם טיר. מלשון השקפה .דאס איז געווען א פענסטער
דער זוהר הקדוש (פרשת בשלח) רעדט שוין העכער דעם טיר ,אז ווען איינער קומט צום טיר
מקדש מעט -נישט סתם פון דעם ענין ,אז די חלונות פון א בית הכנסת און וויל אריינגיין ,קען מען ארויסקוקן ווער עס
שטייט אינדרויסן פאר מען עפנט .מען האט
א מליצה
זאלן האבן א שייכות צו די חלונות פונעם בית
המקדש .און עס זענען דא באקאנטע מסורות געהאט א בענקל אדער א לייטער ,מ'איז ארויף,
ביי צדיקים ,אז ווען מען האט געבויט בתי און מ'האט ארויסגעקוקט פונעם פענסטער.
מדרשים האט מען פרובירט צו מאכן געוויסע דאס האט געוויזן אויף די חשיבות פונעם פלאץ,
אבער דער עיקר וואס מען דארף מיטנעמען
זאכן בדוגמת ירושלים און דעם בית המקדש. אז מען עפנט עס נישט גלייך פאר סיי וועמען.
פון דעם אלעם ,איז דאס חשיבות פון א בית
הכנסת .ווען חז"ל רופן אן א בית הכנסת 'מקדש איז גאר אינטערעסאנט צו זען ,אז אינעם בית מען טרעפט שוין דעם ענין אין אבן עזרא
מעט' ,איז דאס נישט בלויז א שיינער מליצה, הכנסת פון רש"י'ס תקופה אין טרויש ,זענען (שמות יב ,ז) ביים לשון 'משקוף' ביי קרבן פסח ,אז
נאר די ראשונים האבן עס אזוי באטראכט אין ביי ביידע אלטע טירן נאך דא די סימנים פון די עס איז פארבינדן מיט דעם ענין פון קוקן פון אן
פאקטישן מציאות ,און אין פולן זין פון ווארט. פענסטער. עפענונג העכער דעם טיר.
ס'איז אינטערעסאנט ,אז דער אבן עזרא
מען האט געבויט דעם בית הכנסת באופן j
וואס זאל דערמאנען דעם בית המקדש .מען האט געשריבן זיין חיבור אויף סדר שמות ווען
האט עס געבויט אלס דער העכסטער בנין אין
פארוואס מאכט מען א ער איז געווען אין פראנקרייך ,און ער שרייבט
דארט ,אז אין די לענדער פון אייראפע איז נישט
בית הכנסת בדוגמת בית
שטאט; געשטעלט אין צענטער פון ישוב ,און
אריינגעלייגט פענסטערס און אנדערע צורות איינגעפירט צו מאכן אזעלכע פענסטער העכער
וואס זאלן דערמאנען פונעם בית המקדש. המקדש? די טירן .איז דא א שאלה :אויב די אלגעמיינע
בניינים אין פראנקרייך זענען נישט געבויט
א מענטש וואס פארשטייט ,אז דער בית
געווארן אזוי ,פארוואס האט דער אור-אלטער
הכנסת איז א מעין פונעם בית המקדש -פירט
די דריי זאכן וואס מיר האבן ביז יעצט געזען בית הכנסת אין טרויש יא געהאט אזא צורה -
זיך אנדערש ,ער דאווענט אנדערש ,ער רעדט
האבן אלע איין שורש )1 :דער בית הכנסת זאל און ביי ביידע טירן?
אנדערש ,ער באטראכט דעם מקום אנדערש.
זיין העכער )2 .דער בית הכנסת זאל זיין אין זעט אויס ,אז דאס איז נישט סתם געווען די
און דורכדעם וואס מען וועט מחשיב זיין די
צענטער פונעם ישוב )3 .און מען מאכט געוויסע ארטיגע ארכיטעקטור ,נאר מען האט דירעקט
מקדשי מעט ,וועלן מיר זוכה זיין אז מען זאל
פרטים אינעם בנין בדוגמת בית המקדש. געוואלט נאכמאכן די אלטע אידישע צורה
שוין אויפבויען דעם מקדש הגדול ,לרומם בית
תוספת ליום טוב
אלקינו ,בביאת גואל צדק במהרה בימינו אמן. פארוואס? פונעם בית המקדש.
הגה"צ רבי שמעון סופר אויף פארשידענע אור-אלטע שילדערונגען
פון קראקא ,דער זון פונעם פונעם בית המקדש ,זעט מען דעם ענין פון א
חתם סופר ,איז מאריך דערין טיר מיט א רינדעכיגע פענסטער העכער דעם
אנהייב ספר מכתב סופר, טיר .אויף 'מטבעות' פון דער תקופה ארום
אינעם קונטרס 'מקדש דעם חורבן בית שני ,טרעפט מען אויך ענליכע
מעט' .ער שרייבט דארט צורות ,און מען קען זען אז דער מנהג האט זיך
איבער דעם ענין אז די צורה שפעטער איבערגע'חזר'ט אין פארשידענע
פון א בית הכנסת זאל זיין אור-אלטע בתי כנסיות וואס זענען נאך געבליבן
בדומה צום בית המקדש. מימי חז"ל אין ארץ ישראל.
די גרעסטע תועלת דערפון אין פראנקרייך אליין איז דא אן אלטע בילד
איז ,אז דער בית הכנסת זאל פון א בית הכנסת אין 'ארלעאן' ,וואס האט די
אונז דערמאנען דעם בית זעלבע צורה .מען טרעפט עס אויך אין אנדערע
תלמידי ישיבת וויזשניץ-לאנדאן ,אויפן בית החיים אין טרויש ,כ''ט
המקדש. אלטע שולן -אין מארסיי ,זאלצבורג ,ביים
תמוז תשפ''ו ,וואו רש"י הק' איז ווארשיינליך נטמן געווארן מ'קומט אריין אין בית מהר"ם מרוטנבורג'ס שול ,אין טאלעדא און
אכ ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
אכ
ה ו ֹשׁ ַ ע בס״ד
בעמדינו ערב שמחתינו ,יע
קדם קהלות הקודש בקר
יותר מ׳0
בתי מד
וקהלות הקודש מכל קצ
ל ְמַ ע ַ ן ִר ב
״רבוא רבבו הכוללים עמהם תחת כנפיהם
שבטי י-ה עדות לישראל
ְק ִהלּוֹת רְשׁ ו
אשר באש קודש להבת שלהבת נרשמו בחפ
מבצע הק׳ ״מי
ל ה ת ח ז ק ב ק ד ו ש ת ה ת פ ל ה ו ע ״ י ז ה ז ו כ י ם ל ה כ נ ס ל"גור
אשריכם שומרי אשריכם מקדשי שם שמים!
ת י מָ ה ,ו ּתְ ז ַכ ֵ ּ נ ו ּ ל ֵי שׁ ֵ
ו ְ ֵת י ט ִ י ב ל ָנ ו ּ ַה חֲ ִ
ל ְ מַ ע ַ ן ַח ס ְ ָד ּ ך ְ! ל
הרב יואל לא
ורבוא רבבות ירננו בקול קד
שר הצדקה • עמוד הח
גדול הבונים בדורינו לתור
מייסד ומחולל ופטרון ״
אשר בנוסף לכל פּעולותיו להגדיל כח ה
בנדבת ״המיליאן״ כדי לזכות את יש
הוד והדר פעולתו ,לעד עומדת זכותו ,רבבות
ע נָ א
עלה ויבוא מיטב איחולינו,
רב כל בית ישראל אחינו
׳2,000
דרשים
צוי תבל בתי מקדש מעט
ּו ֹא ִר ב ְ בָ ן
בכל קצוי תבל ,בארץ ובגולה,
מסוף העולם ועד סופו ישראל״
ָ
ות
וּמִים בִ ּ ְׁשמֶך
פץ לב להגדיל כח התפלה ולהאדירה בקרב
יליאן קבלות״
רל המיליאן האדיר" להרם כבוד בית ה׳
אין לשער גודל זכותכם! משמרת הקודש!
ב י ָ מ ִ י ם רַ ב ִ ּ י ם בַ ּ ע ֲב ו ֹ ָד ֶת ך ָ ו ּב ְי ִ ְר אָ ֶת ך ָ !
ל ְ מַ ע ַ ן צִ ְד ָק ָת ך ְ!
אנדא שליט״א
ד ם ה ּפ ר נ ס ה ג ד ו ל ק צ י ן ו ש ו ע
חסד • אביר המעשים
רה עבודה וגמילות חסדים
״קרן תוספות יום טוב״
העבודה שבלב זו תפלה ,הפליא לעשות
שראל ולרומם כבוד התפלה ובית ה׳!
ישראל מכירים טובתו ,ומתפּללים להצלחתו!
ּוַמַה ָּנִָעִים ּגֹוָרָ ֵלֵנ"ּו ַאְׁשְָרֵ ינּו ַמַה ּטֹוב ֶֶחֵלְֵקֵנּו
גורל
ווען דער
ַ
פַאלט
מיליאן וואס איז באמת א גורל? א פשוט'ער
צופאל ,א הלכה'דיגער הכרעה ,אדער א
דאלער
לקראת דעם
ספעציעלע סימן פון הימל? די מיסטעריעזע וועלט פון גראנדיעזן גורל
ארטיקל אין דורך 'קרן תוס'
ליכט פונעם גורלות || פון יהושע בן נון ביז פסקי הלכה, יו"ט' ,לאמיר זיך
גורל היסטארישע דראמעס ,און גורל הגר"א
ג
היסטארישן אביסל פארטיפן:
שמעון יואל קליין
א כתב-יד אין לאנדאן
ער נאמען 'גורל הגר"א איז אזוי
באקאנט ,אז מ'קען מיינען אז מיר האבן
א מסודר'דיגן נוסח ,וואס קומט דירעקט ד גורל הגר"א
פונעם גאונ'ס בית המדרש אין ווילנא .אבער
אין דער ווירקליכקייט איז די מעשה פיל מער לקראת דעם גראנדיעזן גורל דורך קרן תוס' יו"ט,
קאמפליצירט. לאמיר אריינשפרינגען אינעם דריטן מאמר :דאס
אינעם ספר 'הגאון החסיד מווילנא' ,פון דער ספר וואס עפנט זיך פלוצלינג ,די פסוקים וואס האבן
בארימטער חוקר און היסטאריקער ר' בצלאל גע'פסק'נט ביי שווערע זמנים אונטער שאטן פון געפאר
לאנדוי ,ווערט געברענגט א מסורה איבערן 'גורל -און דער גרויסער מיסטעריע :האט דער באקאנטער
הגר"א' ,צוזאמען מיט א בילד פון א כתב-יד וואס
האט זיך געפונען אין דער 'גאסטער קאלעקשאן'
'גורל הגר"א' בכלל א שייכות צום ווילנער גאון?
תוספת ליום טוב
אינעם בריטישן מוזעאום ,און געפינט זיך היינט
אין דער בריטישער ביבליאטעק .אינעם כתב-יד
ווערט אויסגעשטעלט אויף א מסודר'דיגן אופן
פונקטליך וויאזוי מ'דארף דורכפירן דעם גורל.
לויט ווי עס שטייט אין דעם כתב-יד פון די
יים גרויסארטיגן 'מיליאן דאלער גורל' דורך 'קרן תוספות יו"ט' ,קומט דער מינוט ווען א
האנט שטרעקט זיך אויס צום גורל-קעסטל און ציהט ארויס א געווינער פונעם שאכטל ,און
דא ענדיגן זיך אלע ספיקות.
עס איז אבער דא דער באקאנטער 'גורל הגר"א' ,וואס דארט פאסירט כמעט דאס פארקערטע.
ב
גאסטער קאלעקשאן ,דארף מען נעמען א מ'נעמט א ספר אין די האנט ,מ'עפנט דאס אויף ,און מ'הייבט אן ציילן :בלעטער ,שורות,
חומש וואס איז גוט מוגה ,אן קיין תרגום אדער ווערטער .צום סוף קומט מען אן צו איין פסוק -און דא הייבט זיך ערשט אן די שווערע ארבעט ,צו
פארשטיין וואס דער פסוק מיינט ,און וואס מ'זאגט אונז פון הימל.
הפטורות .מ'לייגט דעם קליינעם פינגער פון די
רעכטע האנט אויף די ווערטער 'זה ספר תולדות דורכאויס די דורות זענען פארציילט געווארן וואונדערליכע מעשיות איבער דעם גורל הגר"א.
גדולי התורה זענען געשטאנען פאר פארשלאסענע וועגן ,מלחמות ,גרעניצן ,און גאר שווערע
אדם' אין פרשת בראשית ,און דעם לינקן
שאלות אן קיין פשוט'ע תירוצים -און זיי האבן געעפנט א ספר צו טרעפן א הכרעה און א קלארקייט.
קליינעם פינגער לייגט מען אויף די ווערטער
לאמיר א רגע נעמען א טריט פאראויס ,און נאך איידער מיר גייען צו צו די אלע מעשיות ,ווארט
'לעיני כל ישראל' ביים סוף פונעם חומש.
אונז אפ א גרויסע איבערראשונג :ס'איז גאר מעגליך אז דער 'גורל הגר"א' שטאמט בכלל נישט
נאכדעם עפנט מען אויף דעם ספר אן קיין פונעם ווילנער גאון אליין (וואס אגב ,זיין יומא דהילולא קדישא געפאלט אום חול המועד סוכות ,י"ט תשרי).
ספעציעלע כוונה צו א געוויסן פלאץ .פון דארט
און ווייטער הייבט מען אן צו ציילן :פון וואו
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער דכ
דכ
דכ
צוזאמצושטעלן די נעמען וואס ווערן דערמאנט באציהט זיך נישט אויף איין פשוט'ע פעולה וואס מ'האט געעפנט ,ציילט מען זיבן עמודים -זייטן.
אין צוזאמענהאנג פון דעם סארט גורל ,זעט מען יעדער טוט אייניג ,און איז אפגעמאכט ביי יעדן. אויפן אכטן עמוד ,וואס איז די צווייטע זייט פונעם
אז אירע שפורן הייבן זיך בכלל נישט אן אין ווילנא. צוזאמען מיט די אנדערע צוויי נוסחאות ,איז דא פערטן בלאט ,ציילט מען זיבן שורות.
איינע פון די נעמען איז דער הייליגער מקובל נאך א וועג וואס ווערט איבערגעגעבן בשם דער אויף די אכטע שורה ציילט מען זיבן ווערטער,
רבי חיים וויטאל זצ"ל ,דער גרויסער תלמיד פונעם כהן הגדול מאחיו ,דער הייליגער חפץ חיים זכר דעמאלס קוקט מען אריין אינעם ענין וואס שטייט
אר"י הקדוש ,וואס איז נפטר געווארן שוין אין יאר צדיק לברכה .לויט דעם מסורה ,פאר מ'הייבט אן דארט געשריבן ,און מ'דארף 'מדמה זיין מילתא
ש"פ .עס איז פארהאן א נוסח אונטערן נאמען דעם גורל ,זאגט מען דעם פסוק אין תהלים' :ה' למילתא' -נוצן דעם אייגענעם לאגיק ,און פרובירן
'גורל קודש של רבי חיים וויטאל'. מנת חלקי וכוסי אתה תומיך גורלי'. צו פארגלייכן איין זאך צו די אנדערע ,און אזוי
דאס אליין זאגט נאכנישט ווער עס האט דערנאך עפנט מען א חומש אויף סתם א פלאץ, ארויסדרינגען אן ענטפער.
פארפאסט דעם נוסח ,און ווען ער איז צום ערשטן מ'ציילט זיבן בלעטער ,דערנאך זיבן עמודים, דאס מיינט ,אז דאס איז נישט סתם א זאך פון
מאל אראפגעשריבן געווארן .אבער עס נעמט אונז און דערנאך זיבן פסוקים .דער אכטער פסוק עפענען א חומש און זען וואס ס'קומט אויס ,נאר
צוריק צו דער וועלט פון די ספרדישע מקובלים, וואס מ'קומט אן ,דארט ליגט דער ענטפער אויף עס איז דא א סדר הדברים ,און עס ליגט אויך אן
פילע יארן איידער דער גורל איז באקאנט געווארן די שאלה וואס מ'זוכט .דער דאזיגער אופן איז אחריות אויפן מענטש מפרש צו זיין ,און ריכטיג
אלס 'גורל הגר"א'. פיל פשוט'ער ווי די לענגערע מהלך וואס ווערט אפטייטשן דאס וואס מ'האט געפונען.
אבער מיר זענען נאכנישט פארטיג .עס קומט נאכגעזאגט בשם רבי אליהו לאפיאן. j
נאך א מקור שוין עטליכע יאר שפעטער ,פון הגאון עס איז אויך אנדערש פונעם נוסח וואס מ'געפינט
רבי שאול שמואל סרירו זצ"ל פון פעז ,איינער פון אינעם 'גאסטער' כתב יד .ביידע זענען ענליך ,אבער רבי אליהו לאפיאנ'ס גורל
די גרויסע חכמים פון מאראקא ,וואס איז נפטר פארט נישט די זעלבע :אינעם גאסטער כתב יד
און דא הייבן זאכן אן צו פארפלאנטערן אביסל.
געווארן אין יאר תט"ו .אין זיין טאג-בוך ווערט רעדט מען פון נוצן די פינף חומשי תורה ,מ'לייגט
דערמאנט אז ער האט אליין געמאכט אזא סארט די צוויי קליינע פינגערס ביים אנהייב און ביים סוף עס איז פארהאן נאך א ווערסיע פונעם גורל,
גורל נאך די רדיפות וואס ער איז דורכגעגאנגען. פונעם חומש ,מ'עפנט עס אויף אומגערישט ,און וואס ווערט נאכגעברענגט בשם הגאון רבי אליהו
מ'ציילט עמודים ,שורות און ווערטער. לאפיאן זצ"ל ,און איז אפגעשריבן געווארן דורך
דא האבן מיר שוין א חכם פון א פריערדיגער
איינער פון זיינע נאנטע תלמידים ,וועלכע איז פיל
תקופה ,וואס האט למעשה פאקטיש גענוצט דעם ווייטער די נוסח וואס ווערט איבערגעגעבן בשם
לענגער און מער קאמפליצירט.
גורל .און עס איז וויכטיג צו באטאנען ,אז רבי שאול דעם חפץ חיים ,רעכנט נישט אריין דעם סדר פון
שמואל סרירו האט געלעבט און געווירקט מיט לייגן די פינגערס .דא עפנט מען א חומש ,מ'ציילט לויט דעם נוסח ,ניצט מען א גאנצע תנ"ך .קודם
ארום פינף און זעכציג יאר איידער דער ווילנער בלעטער ,עמודים און פסוקים -און דער אכטער דאווענט מען אז די תשובה זאל זיין ריכטיג ,און
גאון איז געבוירן געווארן .דאס הייסט אז די פסוק איז דער וואס פארנעמט דעם צענטראלן דערנאך ציילט מען זיבן גרופעס בלעטער ,זיבן
ספרדישע חכמים און מקובלים האבן זיך באנוצט פלאץ. בלעטער ,זיבן עמודים ,זיבן פסוקים ,זיבן שורות,
מיט אט-דעם גורל ,נאך איידער דער נאמען 'גורל זיבן ווערטער ,און זיבן אותיות .פונעם אות וואס
אזוי ארום זעט מען שוין ביי דעם שטאפל קלאר, קומט ארויס ,זוכט מען א פסוק וואס הייבט זיך אן
הגר"א' איז געווארן א מושג. אז ס'איז נישט דא קיין איין איינציגע קלארע מיט דעם אות ,און דאס דינט אלס די תשובה אויף
און דא קומט א דריטער נאמען :הגאון המקובל מהלך וואס מ'רופט 'גורל הגר"א' ,נאר ס'זענען די שאלה.
רבי אליהו הכהן האתמרי זצ"ל פון איזמיר ,וואס דא עטליכע פארשידענע מסורות ,וואס זענען
האט געלעבט אין איזמיר ,און איז געווען א אבער נאך בעפארן אויסרעכענען דעם סדר
איבערגעגעבן געווארן אונטערן זעלבן נאמען.
גרויסער מחבר און מקובל; צווישן זיינע באקאנטע וויאזוי מען פירט דורך דעם גורל ,ווערן דארט
ספרים זענען 'שבט מוסר' און 'מדרש תלפיות'. j דערמאנט צוויי תנאים ,וואס זענען אפשר נאך
ער איז שוין פון א שפעטערער תקופה ,און איז וויכטיגער ווי דאס גאנצע ציילן:
פאקטיש אוועק פון דער וועלט ווען דער ווילנער וואס האט עס מיטן ווילנער א' :מען זאל נאר ניצן דעם גורל ,ווען מיטן שכל
גאון איז נאך געווען א קינד פון ניין יאר אלט. גאון? איז נישט שייך צו באשליסן ,וויבאלד עס זענען
און דווקא ביי אים איז אויפגעקומען אן אלזא ,פון וואו קומט בכלל דער נאמען? וואס דא סברות פאר ביידע זייטן ,און ביידע וועגן זענען
אויסגעהאלטן על פי הלכה.
תוספת ליום טוב
אינטערעסאנטע השערה .עס זענען דא וואס איז טאקע דער שייכות צווישן דעם ווילנער גאון
האבן געוואלט זאגן ,אז דער גורל איז פארשפרייט און דעם גורל? ב' :דער מענטש מוז זיך פארדעם אונטערנעמען,
געווארן דורך רבי אליהו האתמרי -און אז ערגעץ די פראגע האט שטארק געעגבערט דעם מחבר אז ער וועט פאלגן און טון פונקטליך אזויווי דער
אינעם וועג ,ווען די מסורה איז איבערגעגאנגען פונעם ספר 'הגאון החסיד מווילנא' -ר' בצלאל גורל וועט אויסקומען.
פון דור צו דור ,איז דער נאמען 'רבי אליהו' לאנדוי -וואס האט שטודירט דאס לעבן און אין דעם נוסח ווערט זייער קלאר
צוזאמגעמישט געווארן מיטן מערסט בארימטן שאפן פונעם ווילנער גאון ביזן לעצטן דעטאל ,און ארויסגעברענגט ,אז דער גורל איז נישט געמאכט
רבי אליהו אין דער אשכנזישער וועלט :רבינו ער קומט צום אויספיר ,אז כאטש דער גורל איז צו בעטן ברכות אדער ישועות ,און אז נישט יעדער
אליהו ,דער ווילנא גאון. ברייט-באקאנט אלס 'דער גורל הגר"א' ,טרעפט איינער זאל דאס אליין טון ,און אפילו טייל פון
איז דאס טאקע אזוי געשען? מיר ווייסן נישט. מען אבער נישט קיין שום קלארע דערמאנונג די גרעסטע תלמידי חכמים פלעגן זיך ווענדן
דאס איז א השערה ,נישט קיין אויפגעוויזענע דערפון אין די כתבים פונעם גר"א אדער ביי זיינע צו אנדערע גדולי ישראל ,וואס זענען געווען
פאקט .אבער ווען מ'לייגט אלע שטיקלעך אויפן תלמידים .נאכמער פון דעם ,מ'ווייסט נישט פון באטראכט אלס מומחים אינעם ענין פון פירן דעם
טיש ,זעט מען פארוואס ר' בצלאל לאנדוי האט קיין שום תלמיד פונעם גר"א וואס זאל דאס האבן גורל (סדר גורל הגר"א ,בשם רבי אליהו לאפיאן).
געהאט א סיבה צו פרעגן שווערע שאלות אויפן גענוצט ביז די צייטן פונעם חפץ חיים!
באקאנטן יחוס. און דא ווערט די מיסטעריע פיל מער דער גורל פונעם חפץ חיים
דאס מיינט נישט אז דער גר"א האט טאקע אינטערעסאנט ,ווייל ווען מ'הייבט אן עס איז אצינד קלאר ,אז דער מושג 'גורל הגר"א'
הכ ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
הכ
מען האט דאס פאקטיש שוין גענוצט אלס א מיטל האבן געהאט זייערע אייגענע סיסטעמען ,זייערע
אין די צייטן פון חז"ל. אייגענע 'בתים' ,און זייערע אייגענע אופנים וויאזוי
אין מסכת חולין (צה ):פארציילט די גמרא: צו קומען צו אן ענטפער.
'שמואל בדיק בספרא ,רבי יוחנן בדיק בינוקא'. דער 'גורל החול' וואס ווערט באשריבן אין
שמואל פלעגט 'בודק זיין אינעם ספר' ,און רבי איינע פון די כתבי יד ,האט אפילו צענדליגער
יוחנן פלעגט פרעגן א קינד וועלכער פסוק ער באזונדערע 'בתים' ,און דער קאטאלאג פונעם
לערנט. ארכיוו פארגלייכט אים מיט נאך אן ענליכן כתב-
די גמרא דערציילט דארט ווייטער א מעשה ,אז יד וואס געפינט זיך אין פירענצע .עס איז א
רבי יוחנן האט זיך געוואלט ארויסלאזן אויפן וועג קאמפליצירטער וועג וויאזוי מען פירט דורך דעם
כדי צו טרעפן שמואל .פאר ער איז געגאנגען ,האט גורל ,און עס פארלאנגט זיך א גאנצער ספר דאס
ער געבעטן א קינד' :פסוק לי פסוקך' -זאג מיר מסביר צו זיין.
דעם פסוק וואס דו לערנסט יעצט .דאס קינד האט אויך דער ספר 'גורלות אחיתופל' איז נישט
אים געענטפערט מיט די ווערטער' :ושמואל מת' סתם א נאמען פון אן אומבאקאנטן חיבור .אין
(שמואל א' כח ,ג) .רבי יוחנן האט דאס גענומען אלס א די קאטאלאגן פון די ארכיוון געפינען זיך עטליכע
סימן און איז נישט ארויסגעפארן. פארשידענע כתבי יד אונטער דעם נאמען ,פון
די גמרא לייגט אבער צו ,אז שמואל איז דעמאלס באזונדערע זאמלונגען .ביי טייל פון די כתבי יד
נאך בכלל נישט נפטר געווארן; דער פסוק איז אים ווערט דער חיבור אפילו צוגעשריבן צו אחיתופל
נאר געקומען ,כדי ער זאל זיך נישט מטריח זיין הגילוני ,דער בארימטער עצה-געבער אין די צייטן אן אנגעבליכען בילד פונעם ווילנא גאון זצ"ל
אויף דער נסיעה .און דאס איז א וויכטיגער שטיקל פון דוד המלך.
אין אונזער מעשה ,ווייל דא רעדט מען נאכנישט גארנישט געהאט מיט דעם ,אבער עס מיינט,
און דאס גיבט אונז א נייער בליק אויף דער
פון קיין 'גורל הגר"א' ,אבער מען זעט דעם יסוד: אז היסטאריש האבן מיר נישט קיין קלארע
גאנצער פראגע .ווי עס זעט זיך אויס ,האט
א מענטש שטייט פאר א ספק ,און א פסוק וואס ענטפער וואס דער נאמען דארף צו מיינען .אבער
דורכאויס די דורות עקזיסטירט א ברייטערע וועלט
קומט אים פאר די אויגן אדער אין מויל פון א קינד דער נאמען פונעם גורל איז פארבליבן אלס 'גורל
פון 'ספרי גורלות' -אזעלכע חיבורים וואס האבן
ווערט פאר אים א סימן. הגר"א' ,כאטש דער וועג וויאזוי ער האט באקומען
פרובירט אויף פארשידענע וועגן ארויסצוברענגען
און דער ענין איז שפעטער טאקע אריינגעקומען דעם נאמען ,איז נאכאלץ א מיסטעריע.
א סימן אדער אן ענטפער.
אין די ספרי הלכה .דער טור ברענגט (יורה דעה ,סי'
דווקא אויף דעם הינטערגרונט ווערט דער גורל j
קעט) ,אז מ'קען פרעגן א קינד 'פסוק לי פסוקך' ,און
זיך פרייען ווען דער פסוק איז א גוטער סימן .דאס הגר"א מער אינטערעסאנט .אנשטאט א פארטיגע
מיינט נישט אז יעדער פסוק ווערט א נבואה .אבער טאוועל מיט צייכענונגען אדער א באזונדערע מער ווי איין ספר גורלות
עס ווייזט אז דער געדאנק פון נעמען א פסוק אלס סיסטעם פון 'בתים' ,שטייט דא אין צענטער דער דער אמת איז ,אז מען קען ווען מאכן דאס בילד
א סימן אדער רמז ,איז נישט א נייע המצאה פון חומש אדער תנ"ך אליין ,און דער רעזולטאט איז נאך אביסל ברייטער ,ווייל ווען מ'קוקט אריין אין
די לעצטע דורות ,נאר זיין שורש געפינט זיך שוין א פסוק וואס דארף זיך צוזאמשטעלן מיט דער די אלטע אידישע כתבי ידות ,זעט מען אז 'גורל
אין חז"ל. שאלה. הגר"א' איז בכלל נישט געווען דער איינציגער
סארט גורל וואס איז איבערגעגעבן געווארן אין א
j j
באזונדערן ספר אדער כתב-יד.
פרעגן אן עצה פון די תורה איז דאס בכלל מותר? עס געפינען זיך היינט פארשידענע אלטע כתבי
ידות וואס טראגן נעמען ווי 'גורל החול'' ,גורלות
און דא שווימט ארויף א הערליכע עובדא ,וואס אפילו אויב דער מקור פון דעם גורל איז נאך אחיתופל' ,און נאך אנדערע ספרי גורלות .טייל פון
ווייזט וויאזוי אזא 'עצה מן התורה' האט אויסגעזען פיל פריער פונעם ווילנער גאון ,בלייבט נאכאלץ א זיי זענען איבערגעגעבן געווארן אונטער נעמען
למעשה. שאלה :מעג מען בכלל להלכה עפענען א ספר כדי פון גאר אלטע חכמים ,אבער די קאטאלאגן פון
צו באקומען א תשובה?
תוספת ליום טוב
דער גאון רבי יאיר חיים בכרך זצ"ל האט די ארכיוון זענען זייער פארזיכטיג ,און שרייבן ביי
געענדיגט זיין גרויסן חיבור שו"ת ,אבער איין זאך דער אמת איז אז אט-די שאלה איז פיל עלטער געוויסע פון די כתבי יד בלויז 'מיוחס לו' -נישט אז
האט אים נאך געמוטשעט :וויאזוי זאל דער ספר ווי דער גאנצער מושג פון גורל הגר"א .אין חז"ל עס איז זיכער פון יענעם מחבר.
הייסן? טרעפט שוין מען אן ענליכן געדאנק .אין ילקוט ביי דעם 'גורל החול' למשל ,געפינען מיר כתבי
עס איז נישט געווען סתם א טעכנישע פראגע שמעוני אויף משלי (רמז תתקמד) שטייט דער לשון: יד וואס ווערן צוגעשריבן צום אבן עזרא .אין אן
וועלכן שיינעם נאמען צו דרוקן אויפן שער- 'אם בקשת ליטול עצה מן התורה הוי נוטל' -אויב אנדערע כתב-יד ווערט דער גורל פארבינדן מיט
בלאט .רבי יאיר האט געוואלט אז דער נאמען זאל דו ווילסט נעמען אן עצה פון די תורה ,דאן נעם. רבי יהודה אלחריזי ,און אין דער הקדמה שטייט,
טראגן א באדייט ,און צווישן די זאכן וואס זענען דער מדרש פארבינדט דאס מיט די ווערטער פון אז מען האט אים געבעטן אז ער זאל אנטפלעקן
אים געלעגן אויפן הארץ איז געווען דער זכר פון דוד המלך' :בפקודיך אשיחה' ,אז דוד המלך האט דעם מסורה וויאזוי מען פירט אדורך אט-דעם
זיין חשוב'ע באבע ,מרת חוה ע"ה ,וועלכע ער שוין אויפגעזוכט זיינע עצות אין די רייד פון די גורל .דער זעלבער כתב-יד ענדיגט זיך מיטן נאמען
שילדערט אלס אן אויסערגעווענליכע אשה בעלת הייליגע תורה. 'ספר מאזני החכמה'.
תורה און חכמה' ,יחידה במינה בדורה בתורה', אלזא ,דער עצם יסוד איז קלאר :די תורה איז אבער צו זיין קלאר ,דאס איז שוין א גאנץ
און ער ברענגט דארט אירע ידיעות אין מדרש, נישט בלויז א ספר וואס מען לערנט ,נאר אויך א אנדערע סארט וועלט ווי דער גורל הגר"א .דא
פירושים און אנדערע ספרים. מקור פון עצה און הדרכה פארן מענטש .און עס רעדט מען נישט פון עפענען א חומש ,ציילן
אבער וועלכן נאמען זאל ער למעשה איז נישט בלויז געזאגט געווארן אין טעאריע ,נאר עמודים ,און אנקומען צו א פסוק .די כתבי יד
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער וכ
וכ
וכ
די מעשה ווערט געברענגט אין די ספרים וואס פלעגט ער זאגן דעם פסוק' :ה' מנת חלקי וכוסי, אויסקלויבן? פונקט דעמאלס -ווערט געברענגט
שילדערן דעם חיד"א'ס תולדות און הנהגות ,און אתה תומיך גורלי'. בשם דעם חתם סופר -האט רבי יאיר עולה
דער ספר 'גורל הצדיקים' ברענגט עס אלס נאך אבער ער האט געוואלט וויסן צי אזא וועג איז געווען לתורה ,און ביים ליינען האט זיך געהערט
א ביישפיל ,אז ביים חיד"א געפינען מיר למעשה טאקע אויסגעהאלטן ,האט ער געפרעגט דעם חזון דער פסוק' :וילך יאיר בן מנשה וילכד את חותיהם,
ווי ער האט זיך פאקטיש באנוצט מיטן דורכפירן איש זצ"ל צי מען מעג אזוי טון .דער חזון איש האט ויקרא אתהן חות יאיר'.
גורלות. אים געענטפערט אז עס איז מותר ,און עס איז 'חוות יאיר'.
פארשטייט זיך אז דאס איז א מסורה וואס נישט דא דערביי קיין חשש ,ווייל ער נעמט נישט זיין אייגענער נאמען איז דאך געווען 'יאיר' .און
ווערט פארציילט אין ספרי תולדות ,נישט קיין דעם אויסגאנג פונעם גורל אלס א קלארע און אין די זעלבע ווערטער 'חוות' איז דא א רמז צום
הלכה'דיגער מקור ,און נישט קיין באווייז אז אזוי אומאפרעגבארע פסק וואס מען מוז נאכקומען, באבן! פאר רבי יאיר איז דאס געווען דער רמז וואס
זאל יעדער איינער טון .אבער פאר אונזער ענין נאר אלס אן עצה. ער האט געזוכט .דער ספר האט באקומען דעם
איז עס יא אינטערעסאנט ,ווייל עס ווייזט אז ביים דאס גיבט אונז נאך א וויכטיגן חילוק אינעם נאמען וואס מיר קענען ביזן היינטיגן טאג' :שו"ת
חיד"א אליין טרעפן מיר למעשה אז ער האט זיך גאנצן נושא :איינס איז מאכן א גורל כדי 'צו חוות יאיר' (דרשות חתם סופר לסוכות; הקדמה שו"ת חוות יאיר).
באנוצט מיט גורלות און ארויסגעדרונגען דערפון וויסן' וואס עס וועט געשען; א צווייטע זאך איז
סימנים. j
זיך באנוצן דערמיט ווי אן עצה ,ווען דער מענטש
שטייט צווישן צוויי צדדים און קען נישט אליין
j
מכריע זיין.
גורלות פאר גויים
מיט דעם אלעם ,באגעגנט מען אן
נישט איבערפרעגן j אינטערעסאנטער רמב"ם ,אז נישט פאר יעדן
ווי מיר האבן שוין ברייטער געזען אינעם איינעם מעג מען מאכן אזעלכע סארט גורלות.
פריערדיגן מאמר ,ווערט אינעם מבוא צום 'גורל באנוצט דורך גדולים אין תשובות הרמב"ם (סימן קעב) ווערט ער
העשירית' אויסגעשמועסט די תפילה און כוונה פון די אנדערע זייט ,זעען מיר ,אז גרויסע גדולי אנגעפרעגט ,וועגן א שליח ציבור וואס פלעגט
וואס מען האט אינזין בעפאר דעם גורל ,אז דער ישראל און תלמידי חכמים האבן יא אליין גענוצט ענטפערן שאלות דורכדעם וואס ער האט געעפנט
מענטש לייגט זיין שאלה אינעם רצון פון הימל. גורלות דורך ספרים .דער חיד"א דערמאנט אין זיין חומשים 'על דרך הגורל' ,און האט דאס אויך געטון
אבער דארט געפינען מיר נאך אן אינטערעסאנטן פערזענליכן טאג-בוך 'מעגל טוב' ,אז ער אליין פאר קריסטן און מוסלומענער ,ביז ער איז דערמיט
כלל ,וואס מיר האבן נאכנישט גערעדט דערפון: האט געמאכט א גורל מיט א תנ"ך (מעגל טוב ,עמוד .)70 באקאנט געווארן ביי זיי.
וואס פאסירט אויב דער מענטש איז נישט צופרידן אין ספרים וואס ברענגען מעשיות איבערן דער רמב"ם שרייבט ,אז מען דארף אים
פונעם ענטפער -און וויל פשוט פרובירן דעם גורל חיד"א ,ווערט דערציילט נאך אן אומגעווענליכן אפהאלטן פון דאס צו טון פאר גויים ,צוליב דעם
נאכאמאל? פאל .א מענטש האט אים שטארק געדרוקט 'חילול' וואס ליגט דערין ,אבער ער פסק'נט ,אז מען
שרייבט ער דארט אן אינטערעסאנטער כלל: ער זאל אים אנטפלעקן וועלכע נומערן וועלן דארף אים נישט דערפאר ממש פארשיקן פון זיין
מען זאל נישט מאכן דעם זעלבן גורל צוויי מאל ארויסקומען אין א גורל .דער חיד"א האט זיך נישט שליח-ציבור'שאפט אדער אים באשטראפן.
אויף די זעלבע שאלה .און די סיבה איז נישט בלויז, געוואלט אריינלאזן דערין ,אבער יענער האט אזוי ווי מיר האבן שוין ברייטער געזען אינעם
ווייל עס זעט נישט אויס גוט צו פרעגן נאכאמאל. לאנג געמוטשעט און געלייגט דרוק ,ביז ער האט פריערדיגן מאמר ,איז דא א יסודות'דיגער חילוק
לויט דער הסבר וואס ער ברענגט דארט ,איז פארשריבן עטליכע נומערן אויף א שטיקל פאפיר. צווישן א גורל וואס פרובירט פאראויסצוזאגן וואס
דווקא דער ערשטער גורל ,דאס וואס קומט אין שפעטער ,ווען מ'האט געעפנט דעם צעטל און עס וועט פאסירן ,און א גורל וואס קומט מכריע זיין
דעם מצב ווען דער מענטש שטייט אינמיטן דעם פארגליכן מיטן אויסגאנג פונעם גורל ,האט מען צווישן צוויי צדדים .דער גאון רבי שלמה קלוגער
ספק און בעט א תשובה פון הימל ,די ריכטיגע געזען אז די נומערן האבן אקוראט געשטימט. ברענגט אין 'האלף לך שלמה' (אורח חיים ,סי' סב) אויף
דעם ,די ווערטער 'תמים תהיה' ,און מאכט דעם
חילוק צווישן די צוויי סארטן גורלות.
דאס איז וויכטיג אויך דא ,ווייל דער גורל הגר"א
איז נישט געשילדערט אין די מסורות אלס א
תוספת ליום טוב
שפיל צו אנטפלעקן די צוקונפט .לויט רבי אליהו
לאפיאנ'ס נוסח ,קומט מען צו אים ערשט ווען דער
שכל קען שוין נישט מכריע זיין ,און ביידע וועגן
זענען אויסגעהאלטן על פי הלכה.
j
בלויז אן עצה
אן אינטערעסאנטן בליק אויף דעם ענין ברענגט
דער פוסק הדור הגאון רבי משה שטערנבוך
שליט"א אין זיין ספר 'שו"ת תשובות והנהגות' (חלק
א ,סימן תנו) .ער פארציילט אויף זיין שווער זצ"ל ,אז
ווען עס איז אים אונטערגעקומען א זאך וואס האט
געהאט צוויי צדדים און ער האט נישט געקענט
מכריע זיין ,פלעגט ער מאכן א גורל .בעפאר דעם
זכ ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
זכ
תשובה .נאר דעמאלס קען דער פסוק אדער סימן
אנקומען דורך דעם 'כח' וואס איז אויפגעוועקט
שאלות ותשובות
געווארן דורך זיין שאלה ,תפילה און מחשבה.
אבער אויב דער מענטש באקומט שוין א
תשובה און זאגט' :די תשובה געפעלט מיר נישט;
איך וועל פרובירן נאכאמאל' ,איז דער צווייטער אינטערעסאנטע שאלות להלכה בענייני גורלות ,געענטפערט דורך הרה"ג ר'
גורל שוין נישט די זעלבע זאך ,ווייל ער שטייט נחום צבי מאיר ראזענפעלד שליט"א ,מו"ץ בשיכון סקווירא ,צוגעשטעלט דורך
שוין נישט פאר א ריינעם ספק .ער קומט שוין מיט די מערכת גליון 'הליכות החיים' ,ותשוחח"ל
א פריערדיגע תשובה אין קאפ ,און זאגאר מיט א
רצון צו באקומען עפעס אנדערש. דעם ערשטן גורל ,האבן די אנדערע צוויי אויב דער געווינער וויל
אין אנדערע ווערטער :א גורל איז נישט קיין ברידער חרטה געהאט פון זייער באשלוס,
און זיי האבן גע'טענה'ט ,אז זיי ווילן ענדערש
נישט מען זאל מפרסם זיין
קנעפל וואס מ'דרוקט אזוי לאנג ביז מ'באקומט שאלה :א איד האט געקויפט א ראפל פון
בלייבן שותפים אין אלע דריי הייזער ,און עס
דעם ענטפער וואס מ'האט געוואלט .אויב מ'האט א מוסד אויף א טייערע זאך ,צ.ב.ש .א דירה
נישט צעטיילן דורכן גורל .קענען זיי נאך
זיך אונטערגענומען צו מקבל זיין וואס ס'וועט צוריקציען פון זייער באשלוס נאכדעם וואס אין ירושלים און ער האט געוואונען ,און די
ארויסקומען ,דארף מען טאקע מקבל זיין וואס דער ערשטער גורל איז שוין געצויגן געווארן? מוסד וויל מפרסם זיין זיין נאמען אז ער האט
ס'איז ארויסגעקומען (מבוא ל'גורל העשירית'). געווינען ,צי קען ער טענה'ן אז ער וויל נישט
תשובה :איינמאל מען האט שוין
מען זאל עס מפרסם זיין אדער נישט?
דאס איז פארשטייט זיך א קבלה'דיגע און אנגעהויבן די חלוקה פון דעם גורל קען מען
רוחניות'דיגע הסבר .אבער עס איז וויכטיג צו נישט צוריקציען מער ,אנדעם וואס יעדער תשובה :די מוסד מעג עס מפרסם זיין ,און
איינער פון זיי איז מסכים צוזאמען ,אז מען ער קען נישט זאגן אז ער איז נישט מסכים,
וויסן ,ווייל עס ווייזט ,אז שוין אינעם מבוא צום
וויל טוישן און איבערמאכן דעם גורל( .מ"מ -
ווייל ווער עס קויפט דעם ראפל גייט איין
'גורל העשירית' ,וואס ווערט געברענגט בשם רב
שו"ע קעג ,ב ,פתחי חושן ח"ז פ"ג הערה עב והערה סד)
אויף דעם ,אז די מוסד וועט מפרסם זיין זיין
חסדאי בר מר רב צמח גאון ,האט מען פרובירט נאמען ,כדי צו האבן טראסט ביים ציבור ,אז
מחלק צו זיין צווישן 'סתם מזל' ,און א גורל וואס j זיי פירן טאקע אויס דעם גורל ,אויב וויל ער
ווערט געמאכט מיט א תפילה ,כוונה ,און א בקשה נישט ,קען ער זאגן פאר די מוסד אז ער וויל
פאר הילף פון הימל. איין טיקעט איז נישט נעמען דעם גורל ,און זיי קענען עס
j ארויסגעפאלן איבערמאכן.
שאלה :אויב מ'פירט דורך א גורל ,און j
צעטיילט די ראדינער ישיבה נאכדעם וואס מ'האט שוין ארויסגעצויגן דעם
איינע פון די באקאנטע געשיכטעס ארום דעם
געווינער ,ווערט מען געוואויר אז איין טיקעט צוריקציען פונעם שותפות
איז ארויסגעפאלן ,און איז נישט געווען
'גורל הגר"א' איז פארבינדן מיטן הייליגן חפץ שאלה :א איד איז געגאנגען קויפן א
אינעווייניג ביים ציען ,מוז מען איבערמאכן
חיים. לאטערי טיקעט פאר .$18זיין חבר האט
דעם גורל פונדאסניי.
אים געזאגט" :לאמיר קויפן דעם טיקעט
אין די צייטן פון די ערשטע וועלט-מלחמה ,איז תשובה :א גורל הייסט נאר א גורל אויב צוזאמען ,און אויב עס וועט זיין די געווינער,
ארויפגעקומען א שווערע שאלה בנוגע די ישיבה מען מאכט עס אויסגעהאלטן ,ד.ה .מען לייגט וועלן מיר זיך צעטיילן מיטן געלט" .און ער
אין ראדין :זאל מען פארלאזן דעם ארט צוליב די אריין יעדעם'ס נאמען ,אבער אויב האט מען האט צוגעזאגט צו באצאלן האלב פון די
געפאר פונעם קריג ,אדער אפשר איז גאר דאס אויסגעלאזט נעמען ,דעמאלס הייסט די גורל קאסטן .למעשה האט זיך דאס מזל טאקע
אנטלויפן פון ראדין און זיך וואלגערן אויפן וועג, נישט געמאכט ווי מען דארף עס צו מאכן ,און גוט אויסגעשפילט ,און די טיקעט האט
פיל מער געפארפול? מען דארף איבערמאכן דעם גורל. געווינען .יעצט שטעלט זיך די שאלה :דארפן
זיי צעטיילן די געווינסן צווישן זיך ,אדער קען
עס ווערט דערציילט ,אז דער איידעם פונעם j
דער וואס האט געקויפט די טיקעט טענה'ן:
חפץ חיים זצ"ל האט אים געפרעגט וואס מען
אפשטופן און צולייגן
"איך האב דאס געקויפט מיט מיין אייגענע
זאל טון ,האט אים דער חפץ חיים געענטפערט געלט ,און אלע געווינסן באלאנגען נאר פאר
משתתפים
תוספת ליום טוב
אז דערווייל ווייסט ער נאכנישט ,און ער זאל מיר?"
צוריקקומען דעם קומענדיגן טאג. שאלה :א מוסד האט מפרסם געווען תשובה :אויב פארן קויפן האט מען
אינדערצווישן האט דער איידעם געמאכט א דורך צעטליך ,אז זיי גייען מאכן א גורל אויף אפגעמאכט אז מען קויפט עס צוזאמען,
'גורל הגר"א' .דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען א הערליכע אתרוג פושקע .דער גורל איז באלאנגט עס פאר ביידע צוזאמען ,אפילו ער
איז געווען' :ויירא יעקב מאד ויצר לו ,ויחץ את לכתחילה געווען באשטימט פארצוקומען האט אויסגעלייגט דאס געלט( .מ"מ -בית שלמה
העם אשר אתו ...לשני מחנות' (בראשית לב ,ח). אום צום גדליה ,אבער למעשה איז די גורל חו"מ סימן כא .תשורת שי ח"ב סימן סא)
אפגעשטופט געווארן מיט נאך א וואך.
דעם קומענדיגן טאג איז דער איידעם די שאלה איז :צי מעג מען צולייגן נאך j
צוריקגעקומען צום חפץ חיים ,אנדעם וואס ער משתתפים צום גורל במשך די דאזיגע וואך
זאל אים אויסזאגן וואס עס איז ארויסגעקומען וואס מ'האט עס פארלענגערט? חרטה פונעם גורל
ביים גורל .דער חפץ חיים האט אים דעמאלס תשובה :מען קען מאכן די גורל שפעטער שאלה :דריי ברידער האבן גע'ירש'נט
געזאגט ,אז ער איז אויפגעקומען מיט אן עצה: אויב עס פעלט אויס ,אבער די מוסד קען דריי הייזער ,און זיי האבן מחליט געווען
פונקט ווי יעקב אבינו האט צעטיילט זיין מחנה אינדערצייט נישט צולייגן נאך נעמען. צו צעטיילן די הייזער צווישן זיך דורך א
אין צוויי ,זאל מען אזוי אויך צעטיילן די ישיבה; גורל .נאכדעם וואס מ'האט שוין געצויגן
טייל בחורים זאלן בלייבן אויפן ארט ,און די
אנדערע זאלן זיך ציען צו א צווייטן פלאץ.
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער חכ
חכ
חכ
עס איז גאר וואונדערליך אז דער חפץ חיים'ס
באשלוס ,און דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען
ביים גורל הגר"א ,זענען געווען ממש די זעלבע
זאך אויפן האר .עס איז נישט געווען סתם א
כלליות'דיגע פסוק ,אדער א ווארט וואס מען
קען טייטשן אויף פארשידענע וועגן ,נאר קלארע
ווערטער' :לשני מחנות' -אין צוויי גרופעס .און
דאס איז טאקע געווען די החלטה :צו צעטיילן די
ישיבה אויף צוויי.
j
באקומען א 'פסק' פונעם גורל
נאך א מעשה ווערט דערציילט איבער דער
גרויסער גאון רבי חיים בריסקער זצ"ל .אנפאנג
רבי אליהו לאפיאן זצ"ל און די סדר גורל הגר"א בכתב ידו האט ער נישט געוואלט נוצן דעם 'גורל הגר"א',
זאגנדיג אז די תורה זאגט דאך 'תמים תהיה עם
צו שמוגלען דורך דעם רוסיש-דייטשן גרעניץ .ער ארון ,און זיך נישט אוועקרירן דערפון .רבי ירוחם ה' אלקיך'.
האט אבער געהאט חששות צי דאס איז טאקע האט אין דעם געזען א רמז וואס האט גערעדט אבער אמאל איז ער אנגעקומען צו א מצב וואס
דער ריכטיגער וועג ,האט ער געמאכט דעם גורל ממש צו זיין שאלה. ער האט פשוט נישט געוואוסט וואס צו טון ,און
הגר"א. די 'בדים' ,האט ער פארשטאנען ,זענען די ווי דער מקור באשרייבט עס' :באו מים עד נפש'.
דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען איז געווען: מענטשן וואס טראגן דעם ארון התורה .א מענטש דעמאלס האט ער למעשה יא געמאכט דעם גורל.
'לא תעבור בי ,פן בחרב אצא לקראתיך' .רבי וואס טראגט אויף זיך די אחריות פון א ישיבה ,פון און ...דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען איז
ירוחם האט דאס אנגענומען אלס א שארפן סימן תלמידים ,פון א מקום תורה -קען נישט אזוי גרינג געווען' :תמים תהיה עם ה' אלקיך'.
נישט צו נעמען יענעם וועג ,און האט זיך טאקע אוועקגיין פון דעם ארון וואס ער טראגט' .לא יסורו דאס איז געווען טאקע דער זעלבער פסוק צוליב
צוריקגעהאלטן. ממנו' .ער זאל זיך נישט אפטיילן דערפון. וואס ער האט לכתחילה נישט געוואלט נוצן דעם
שפעטער איז אים אונטערגעקומען אן אנדערע רבי ירוחם שרייבט ווייטער ,אז ער איז קלאר גורל .ס'איז שווער זיך פארצושטעלן א שארפערע
מעגליכקייט ,צו גיין דורך דאנציג .ער האט געווען ,אז דער פסוק איז אים נישט אנטפלעקט תשובה ווי דעם .א מענטש בעט א הדרכה פונעם
נאכאמאל געמאכט א גורל אויף דעם נייעם וועג, געווארן בזכות זיינע אייגענע מעשים ,נאר בזכות גורל ,און דער גורל שיקט אים צוריק צו זיין
און דאסמאל איז ארויסגעקומען' :בכל המקום הרבים ,און די ווערטער האבן טאקע געמאכט תמימות.
אשר אזכיר את שמי אבוא אליך וברכתיך' .די אויף אים אזא טיפן רושם ,אז פון יענעם טאג און
צווייטע תשובה איז געווען אינגאנצן אנדערש ,אין ווייטער האט ער געהאט גרויסע חששות יעדעס j
א פאזיטיווער טאן .רבי ירוחם האט גענומען יענעם מאל ווען ער האט אפילו געמוזט פארלאזן די
וועג ,און איז טאקע אנגעקומען בשלום (תולדות רבי ישיבה אפילו בלויז פאר א קורצע צייט. געהאלטן אין מיר
ירוחם ליבאוויץ). און דאס איז אפשר פון די בעסטע ביישפילן איינע פון די שטערקסטע מעשיות איבער דעם
אינעם גאנצן נושא .מען פירט דורך דעם גורל ,און גורל הגר"א ,איז א מעשה וואס דער באקאנטער
j משגיח פון ישיבת מיר ,הגאון רבי ירוחם ליבאוויץ
עס קומט ארויס א פסוק .אבער לאו דווקא א פסוק
זצ"ל אליין האט אראפגעשריבן אין א בריוו.
'אל תירא מרדה מצרימה' וואס זאגט 'יא' אדער 'ניין' .נישט א פסוק וואס
פאסירט האט דאס ווען רבי ירוחם איז געווען
זאגט 'גיי' אדער 'בלייב' .נאר א פסוק וואס נעמט
נאך א מעשה ווערט דערציילט איבער הגאון רבי אין ליטא ,און עס זענען ביי אים אויפגעקומען
א הלכה אין די כלי המשכן -און מאכט פון איר א
אליהו לאפיאן זצ"ל ,וועמען מיר האבן שוין פריער
תוספת ליום טוב
גאנצע הוראה פאר א מענטש'ס אחריות אין לעבן מחשבות צו פארלאזן די מירער ישיבה ,און זיך
באגעגנט אין צוזאמענהאנג מיטן נוסח פונעם גורל אריבערציען קיין קעלם ,כדי ער זאל דארט קענען
הגר"א. (דעת חכמה ומוסר ,ח"ג ,מכתב רצז).
זיצן ,און זיך ווייטער משלים זיין אין תורה און
ווען עס איז געקומען די צייט אז רבי אליהו זאל j מוסר ,אבער פון הימל האט ער אנגעהויבן צו זען
פארן קיין לאנדאן ,איז ביי אים אויפגעקומען א פארשידענע עיכובים .זאכן זענען נישט געגאנגען
ספק צי ער זאל טאקע אונטערנעמען די נסיעה. נישט דורכן גרעניץ גלייך.
האט ער דעמאלס געמאכט דעם גורל הגר"א ,וואס א צווייטע עובדא ווערט אויך דערציילט אויף אין איינע פון די טעג ,ווען ער האט געוואלט
ער האט מקבל געווען פונעם חפץ חיים. דעם משגיח ,הגאון רבי ירוחם .געווען איז דאס דורכטון צי ער זאל טאקע פארלאזן מיר ,האט
דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען איז געווען די אינדערצייט וואס די מלחמה האט געפלאקערט, רבי ירוחם געמאכט דעם באקאנטן גורל הגר"א.
ווערטער וואס דער אויבערשטער זאגט פאר יעקב און די ישיבות האבן נישט געקענט אנגיין .יעדן דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען האט אים,
אבינו' :אל תירא מרדה מצרימה ...אנכי ארד עמך טאג וואס מען איז געזעסן אין ישיבה האט מען זיך לויט זיינע אייגענע ווערטער ,ממש דערשראקן:
מצרימה ואנכי אעלך גם עלה'. אריינגעלייגט אין געפאר ,און מען האט געמוזט 'בטבעות הארון יהיו הבדים ,לא יסורו ממנו'.
פאר רבי אליהו איז דער פסוק געווען ווי א אנטלויפן וואס פריער. די תורה רעדט דארט וועגן די בדים ,די
דירעקטער רמז אויף זיין שאלה :ער זאל נישט רבי ירוחם האט געדארפט אריבערגיין א גרעניץ, שטענגלעך מיט וואס מ'האט געטראגן דעם ארון
מורא האבן אראפצוגיין אין א פרעמד לאנד .און ער און עס איז אים פארגעשטעלט געווארן א וועג זיך הקודש ,אז זיי זאלן בלייבן אין די טבעות פונעם
טכ ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
טכ
האט טאקע אונטערגענומען די נסיעה קיין לאנדאן
(מבוא לספר 'לב אליהו' ,בשם תלמידיו).
א פייל ,א ביין ,א j
שטעקן -און א גורל 'לך לקראת משה'
א גאר דראמאטישע גורל מעשה ווערט אויך
דערציילט איבער הגאון רבי אהרן קאטלער זצ"ל.
פארשידנארטיגע אינטערעסאנטע וועגן וויאזוי מענטשן
אין די שווערע יארן פון דער צווייטער וועלט-
דורכאויס די דורות האבן פרובירט צו לאזן דעם 'גורל' באשליסן מלחמה ,ווען רבי אהרן איז געשטאנען פאר דער
גרויסער שאלה ,וואו ער זאל ווענדן זיינע טריט
לענדער האט מען גענוצט א גאר אנדערע ווען מיר הערן דאס ווארט 'גורל' ,קומט
ווייטער ,איז די החלטה געווען פיל מער ווי א
וועג צו ווארפן א גורל .מען האט גענומען אונז כמעט גלייך ארויף דער זעלבער בילד:
פשוט'ע פראגע' ,וואו אויף דער מאפע דורכצופירן
קליינע ביינער פון בהמות ,וואס האבן א קעסטל ,אפאר צעטלעך ,א האנט וואס
געהאט פארשידענע זייטן ,און זיי געווארפן מישט אינעווייניג ,און איינער וואס ציהט זיין רייזע' .דער פלאץ וואו ער וועט אנקומען קען
אויף דער ערד .לויט וויאזוי די ביינער זענען ארויס דעם געווינער. באשטימען וואו ער וועט אויפבויען זיין קומענדיגן
געפאלן ,האט מען געגעבן א באדייט צום אבער דורכאויס די היסטאריע האט א מקום תורה.
אויסגאנג. גורל בכלל נישט אלעמאל אויסגעזען אזוי. האט רבי אהרן דעמאלס געמאכט דעם גורל
די ביינער זענען נישט נאר גענוצט געווארן די וועגן זענען געווען אינגאנצן אנדערש הגר"א .דער פסוק וואס איז ארויסגעקומען איז
פאר שפילערייען .אין געוויסע פלעצער איינס פונעם צווייטן .אבער דער געדאנק געווען' :ויאמר ה' אל אהרן ,לך לקראת משה
האט מען זיי אויך באנוצט פאר גורלות דערונטער איז געווען גאנץ ענליך :דער המדברה' .די ווערטער האבן געכאפט דעם אויג:
און סימנים .שפעטער זענען דער גורל- מענטש וויל נישט אליין מחליט זיין ,נאר אהרן זאל גיין צו משה .אין אמעריקע האט זיך
קוגעלעך מיט די פינטלעך אדער נומערן לאזט עפעס אנדערש 'באשליסן' פאר אים. דעמאלס געפונען הגאון רבי משה פיינשטיין זצ"ל.
דערויף געווארן מער פארשפרייט ,אבער
די ביינדלעך זענען לאנג געבליבן אין באנוץ. j רבי אהרן האט אין דעם פסוק געזען א רמז זיך
צו ווענדן קיין אמעריקע ,וואו ער האט שפעטער
דער פייל וואס האט
עס איז אינטערעסאנט צו טראכטן :היינט
וואלט מען געווארפן א 'דייס'; דעמאלס אויפגעשטעלט זיין גרויסן מקום תורה אין לעיקוואד
האט מען געווארפן א שטיקל ביין ,און דער געוויזן אויף ירושלים (מפי תלמידי רבי אהרן קאטלער; כמובא בשם ר"א אייזנבלאט מתלמידי
מענטש האט געווארט צו זען אויף וועלכע איינע פון די עלטסטע און מערסט- ישיבת מיר ותלמידי ישיבת לעיקוואד).
זייט עס וועט זיך אפשטעלן. אינטערעסאנטסטע ביישפילן דערפון, j
געפינען מיר שוין אינעם ספר יחזקאל.
j
נבוכדנצר מלך בבל איז געשטאנען ביי א
אמעריקע אדער ארץ
א קעסטל מיט
שייד-וועג .פאר אים זענען געווען צוויי
ריכטונגען :איינס האט געפירט קיין 'רבת ישראל?
צוואנציג זייטן בני עמון' ,און דאס צווייטע קיין 'ירושלים'. נאך א געשיכטע איז באקאנט מיט דער גרויסער
און אז מיר רעדן שוין פון א גורל-קוגעלע, וואו זאל ער זיך ווענדן? גאון רבי יצחק זאב הלוי סאלאווייטשיק פון בריסק
נישט יעדע אזא קוגעלע האט געהאט זעקס זאגט דער פסוק' :קלקל בחצים' .רש"י זצ"ל ,ביים אנהייב פון דער צווייטער וועלט-מלחמה.
זייטן .אין א מוזעאום אין ניו יארק געפינט ערקלערט ,אז נבוכדנצר האט געווארפן א אין יאר ת"ש ,ווען דער גרי"ז האט זיך געפונען אין
זיך היינט א גאר אלטער גורל-קוגעלע פון פייל אויף ארויף ,און געקוקט צו וועלכע זייט ווילנא אינאיינעם מיט פילע ישיבה פליטים ,איז
מצרים ,מיט נישט ווייניגער ווי צוואנציג עס וועט זיך אליין ווענדן; די זייט צו וועלכע
ארויפגעקומען די שאלה וואו מען זאל גיין :קיין
זייטן .אויף די זייטן זענען אויסגעקריצט דער פייל האט זיך געוואנדן ,דאס איז געווען
גריכישע אותיות. דער גורל .דער מלבי"ם ברענגט אויך ,אז אמעריקע אדער קיין ארץ ישראל.
די פארשער זענען נישט זיכער פארוואס נבוכדנצר האט זיך באנוצט מיט פיילן ,כדי צו לויט ווי עס האבן פארציילט די תלמידים פון
תוספת ליום טוב
דער ספעציפישער גורל-קוגעלע איז גענוצט זען וועלכע ריכטונג ער זאל נעמען ,און דער ישיבת חכמי לובלין ,האט דער גרי"ז דעמאלס
געווארן .אבער ביי אן ענליכן צוואנציג- גורל האט אים געוויזן קיין ירושלים. געמאכט א 'גורל הגר"א' .דער פסוק וואס איז
זייטיגן קוגעלע פון מצרים זענען אויף די ביי נבוכדנצר איז דער גורל געפאלן אויף ארויסגעקומען איז געווען' :יעלו הרים ירדו בקעות
זייטן געווען נעמען פון זייערע אפגעטער, ירושלים און ער האט זיך טאקע געוואנדן אל מקום זה יסדת להם' (תהלים קד ,ח).
און דארט האלטן די פארשער ,אז מסתמא קיין ירושלים ,און באלאגערט און מלחמה
דער גרי"ז האט פארשטאנען די ווערטער 'אל
האט מען אים געווארפן כדי ארויסצונעמען געהאלטן קעגן דער שטאט .דאס הייסט,
מקום זה יסדת להם' ,אלס א רמז אויף ארץ ישראל,
א סימן. א גאנצע מלחמה-ריכטונג איז באשטימט
געווארן דורכן אויסגאנג פון א גורל מיט און ער האט טאקע באשלאסן זיך ארויסצולאזן
אין יענע צייטן זענען אויך געווען ביכער,
פיילן (יחזקאל כא ,כו-כז; רש"י ,רד"ק ומלבי"ם שם). אויפן וועג קיין ארץ ישראל.
וואו א געוויסער נומער האט געפירט צו א
געוויסן ענטפער .דאס הייסט ,דער קוגעלע ווען זיי זענען שפעטער געפארן מיטן באן אין
j טערקיי ,און די באן איז ארויפגעפארן אויף בערג,
האט נישט אליין 'געזאגט' די תשובה .ער
קליינע ביינער
האט נאר געוויזן וואו מען זאל קוקן פאר און צוריק אראפ אין טאלן ,האט זיך דער בריסקער
דער תשובה. רב אנגערופן :יעצט פארשטיי איך שוין אויך דעם
אין די אלטע גריכישע און רוימישע אנהייב פונעם פסוק ' -יעלו הרים ירדו בקעות' (פרדס
j
יוסף החדש ,פרשת פינחס ,בשם הגר"מ מנדלבוים ,ותלמידי ישיבת חכמי
לובלין בווילנא).
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער לל
ל
די דראמאטישע ענטפער פאר
צוועלף קברים
איינע פון די מערסט אומגעווענליכע מעשיות מיטן
די ביכער פון זייערע באקאנטע שרייבער
אויף א צופעליגן פלאץ ,און נעמען די ביז א שטעקעלע
'גורל הגר"א' ,האט פאסירט אין ירושלים ,עטליכע יאר שורה וואס איז ארויסגעקומען אלס א פאלט
נאך די מלחמה פון תש"ח. סימן .ספעציעל איז געווען באקאנט דער אין כינע האט מען געהאט נאך אן
סארט גורל מיט די ביכער פונעם רוימישן אנדער סארט גורל .מען האט גענומען א
אין די טעג פון דער מלחמה איז א גרופע פון פינף שרייבער 'ווירגיל'. לענגליכן כלי ,אריינגעלייגט דערין אסאך
און דרייסיג אידישע סאלדאטן אומגעקומען אויפן וועג פארשטייט זיך ,אז דאס האט גארנישט דינע שטעקלעך ,און אויף יעדן שטעקעלע
קיין 'גוש עציון' ,וואס מ'האט גערופן 'מחלקת הל"ה' מיט די אידישע מסורות פון 'ליטול איז געשטאנען א נומער .דער מענטש
-די 'ל"ה' גרופע ,אויפן נאמען פונעם ציפער ,פינף און עצה מן התורה' אדער מיט גורל הגר"א. האט אנגעהויבן שאקלען דעם כלי ,און
דרייסיג .די נפטרים זענען דעמאלס באערדיגט געווארן אבער אלס א היסטארישער פאקט איז ער האט געשאקלט אזוי לאנג ,ביז איין
אינעם געגנט ,און מ'האט פרובירט צו פארצייכענען עס אינטערעסאנט :אויך ביי אנדערע שטעקעלע איז ארויסגעפאלן.
פונקטליך ווער ליגט וואו. פעלקער האט מען געזוכט א ריכטונג אין דער נומער אויפן שטעקעלע האט
א טעקסט וואס איז זיי פונקט דעמאלס אים געפירט צו א געוויסן טעקסט אדער
אבער שפעטער ,ווען דער געגנט איז געפאלן ,און די
אונטערגעקומען. פאעזיע ,און פון דארט האט מען פרובירט
מלחמה האט איבערגעדרייט אלעס ,זענען די גענויע
ארויסצונעמען אן ענטפער .דער גורל איז
פרטים פונעם קבורה פלאץ פארלוירן געווארן .נאכן קריג j
שוין פארצייכנט מיט הונדערטער יארן
האט מען איבערגעפירט די נפטרים קיין ירושלים ,און זיי און דאס זענען נאך בלויז עטליכע צוריק ,און איז געווען פארשפרייט אין
באערדיגט נאכאמאל .און דא האט זיך אנטפלעקט א ביישפילן .דורכאויס די דורות האבן כינעזישע געבעט-הייזער.
שווערע פראבלעם. פארשידענע פעלקער זיך באנוצט מיט אין אנדערע ווערטער :קודם פאלט
פון די פינף און דרייסיג האט מען געקענט שטיינער ,שאלן ,שטעקלעך ,ביינער ארויס א שטעקעלע ,דערנאך קומט א
אידענטיפיצירן מיט זיכערקייט בלויז דריי און צוואנציג. און נאך פארשידענע זאכן ,אלעס כדי נומער ,און ערשט דערנאך קומט דער
אבער ביי צוועלף קברים האט מען נישט געקענט צו לאזן עפעס אנדערש 'אויסקלויבן' 'ענטפער'.
פעסטשטעלן וועלכער נאמען באלאנגט צו וועלכן קבר. אנשטאט דעם מענטש אליין.
די משפחות האבן געוואוסט אז זייערע קינדער געפינען אבער נישט אלע פון די וועגן זענען j
א צייכן אינעם
זיך דארט .זיי האבן געוואוסט אז די צוועלף קברים באמת געווען א פשוט'ער גורל .ביי
באלאנגען צו די צוועלף נעמען .נאר איין זאך האבן זיי טייל פון זיי האט מען שוין געזוכט צו
נישט געוואוסט :ווער ליגט וואו? אנטפלעקן באהאלטענע זאכן אדער שטויב
די שאלה איז אנגעקומען צו רבנים אין ירושלים אין צו וויסן וואס עס וועט פאסירן אין דער אין געוויסע אפריקאנער געגנטער
יאר תשי"א ,און נאכן דורכטון דעם ענין ,איז באשלאסן צוקונפט. האט מען געווארפן גורלות אויף אן
דער סך הכל איז ,אז אמאל איז א גורל אנדערן אופן .מען האט גענומען קליינע
געווארן צו פרובירן דעם 'גורל הגר"א' .דער גורל איז
געווען א פשוט'ער וועג אויסצוקלויבן ניסלעך ,זיי אויסגעטיילט אויף א געוויסן
דורכגעפירט געווארן אויף אן אלטן ספר תנ"ך ,וואס איז סדר ,און לויט דעם איז ארויסגעקומען
געדרוקט געווארן אין אמסטערדאם אין יאר תס"א (1701 צווישן צוויי מעגליכקייטן ,און דער
א געוויסער צייכן .דעם צייכן האט מען
למספרם). פשוט'ער וועג צו צעטיילן עפעס אן דערנאך אריינגעשריבן אין שטויב אויף א
קיין מחלוקת .אמאל האט מען געזוכט באזונדער געשניצטן ברעט.
דא איז געווען א מיסיע פון נעמען 'צוועלף קברים
דערין א סימן ,און אמאל איז עס שוין
אן נעמען' ,און קעגן זיי 'צוועלף נעמען אן קברים' ,און דער מומחה האט דערנאך לויט דעם
אריינגעגאנגען אין א גאנצע וועלט פון צייכן געזאגט די מעשיות און אנווייזונגען
צוזאמברענגען איינס מיטן צווייטן .עס זענען אנגעצונדן
זוכן עתידות. וואס זענען געווען פארבונדן מיט יענעם
געווארן צוועלף ליכט .מען האט מתפלל געווען לעילוי
נשמת די נפטרים ,און דערנאך האט מען זיך גענומען צום און פונקט דא קומט דער גרויסער אויסגאנג .יעדער צייכן האט געהאט
חילוק וואס מיר האבן שוין געזען זיין אייגענעם באדייט ,און דער מענטש
גורל מיט גרויס ערנסטקייט.
אינעם הויפט ארטיקל :ביי א איד איז וואס האט דאס געקענט ,האט דערפון
תוספת ליום טוב
דער ערשטער פסוק וואס איז ארויסגעקומען איז ארויסגענומען אן ענטפער .אזעלכע
נישט יעדע זאך וואס מען רופט 'גורל'
געווען' :לה' הארץ ומלואה ,תבל ויושבי בה' .די וואס אויטאמאטיש אויסגעהאלטן .די תורה סארט געשניצטע ברעטער קען מען נאך
זענען געווען ביים גורל האבן זיך אפגעשטעלט ביי די שטעלט דערויף א קלארן גבול' :תמים
היינט זען אין גרויסע מוזעאומס.
ערשטע צוויי אותיות :ל"ה .די זעלבע אותיות וואס האבן תהיה עם ה' אלקיך'. דא זעט מען שוין ווי ווייט די וועגן פון
שוין דעמאלס באצייכנט די גרופע פון די פינף און דרייסיג. 'פרעגן דעם גורל' האבן זיך געקענט טוישן
דעריבער איז טאקע אינטערעסאנט צו פון איין לאנד צום צווייטן.
פאר די משתתפים איז דאס געווען ווי א הקדמה :מ'איז
זען ,ווי איבער דער וועלט האבן מענטשן
אנגעקומען צום גוטן ריכטונג. j
פרובירט אויף אזויפיל פארשידענע
יעצט האט מען אנגעהויבן צו גיין קבר נאך קבר ,און וועגן 'צו פרעגן דעם גורל' -און אין
יעדעס מאל האט מען געזוכט אינעם פסוק א נאמען - דער זעלבער צייט פארשטייט מען נאך עפענען א בוך
אדער כאטש א קלארן רמז -וואס זאל קענען צוגעפאסט בעסער ,פארוואס ביי כלל ישראל איז איין וועג וויאזוי צו ווארפן א גורל,
ווערן צו איינעם פון די צוועלף מענטשן .און דא איז די דער נושא געווארן א גאנצע הלכה'דיגע קלינגט אונז שוין יא אביסל מער באקאנט.
מעשה געווארן ממש האר-אויפשטעלנד. סוגיא :ווען איז א גורל א גורל ,און ווען אין דער רוימישער וועלט ,איז געווען
עס זענען נאכאנאנד ארויסגעקומען פסוקים וואס איז עס שוין גאנץ עפעס אנדערש? א סארט וועג פון גורלות ,דורך עפענען
האבן געגעבן רמזים צו די נעמען .ביי איין קבר איז
ארויסגעקומען דער פסוק' :וממטה בנימין בגורל' .צווישן
אל ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
אל
גייט וואו; א גורל וואס כאפט 'עכן'; א גורל וואס איך טון דא' ,אצינד איז אבער די שאלה געווען גאר די נישט-אידענטיפיצירטע איז געווען איינער
פסק'נט צווישן יורשים; א גורל וואס איז פסול עפעס אנדערש :וואס איז דער אמת וואס איך קען מיטן נאמען בנימין.
געווארן צוליב א נאמען וואס איז געווען דאפלט; שוין נישט מברר זיין אויף קיין געווענליכן וועג? ביי אן אנדערן איז ארויסגעקומען' :הלוא בן
און א גורל וואו עס זענען בכלל נישט דא קיין אגב ,דער שר התורה הגאון רבי חיים קנייבסקי ימיני אנכי' .ווען צווישן די נעמען איז געווען איינער
צעטלעך -נאר אן אפענעם ספר ,און א פסוק וואס זצ"ל האט געזאגט ,אז ער האט געהערט פון זיין וועמענ'ס פאמיליע-נאמען איז געווען בן ימיני.
ווארט דארט אינעווייניג. טאטן ,דער בעל 'קהלות יעקב' זי"ע ,אז 'נאר ווער אזוי איז מען געגאנגען ווייטער .נישט ביי יעדן
אפשר איז דאס טאקע די סיבה פארוואס דאס עס פארמאגט רוח הקודש קען מאכן דעם גורל איז דער גאנצער נאמען געשטאנען ממש אינעם
ווארט 'גורל' האט באקומען אסאך א ברייטערע הגר"א' ,עפעס וואס ווייזט אונז ווי ווייט די גדולי פסוק .אמאל איז עס געווען דער ערשטער נאמען,
באדייט אין אונזער שפראך ווי סתם א גורל .ווייל התורה האבן אנגעקוקט די זאך ,פיל העכער אמאל א פאמיליע-נאמען ,אמאל א לשון וואס
עס קען מיינען אזויפיל זאכן .עס קען זיין א צעטל. ווי סתם עפענען א ספר ,און פרובירן צו טרעפן האט געגעבן א רמז ,אבער די פסוקים האבן זיך
עס קען זיין א מענטש'ס חלק .און עס קען זיין דער ענטפערס. צוגעפאסט איינס נאכן צווייטן צום סדר פון די
וועג וואו דאס לעבן האט אים געפירט.
j קברים ,פאר גאנצע עלף מאל.
דערפאר ,איז אפשר נישט דא קיין מער
פאסיגערע פסוק מיט וואס צו ענדיגן דעם דאזיגן ביים צוועלפטן האט מען שוין נישט געדארפט
מאמר ,ווי דער פסוק מיט וואס עטליכע מסורות דער גרויסער גורל מאכן נאך א גורל .אויב עלף קברים זענען
פונעם גורל הגר"א הייבן זיך אן' :ה' מנת חלקי אלזא ,אין ליכט פון דער היסטארישער 'מיליאן שוין צוגעפאסט געווארן צו עלף נעמען ,איז
וכוסי ,אתה תומיך גורלי' (תהלים טז ,ה). דאלער גורל' פון קרן תוספות יום טוב ,האבן מיר איבערגעבליבן בלויז איין קבר און איין נאמען .דער
אין דעם 'מיליאן דאלער גורל' ,וועט צום סוף אצינד גאנץ שטארק און גרונטליך דורכגעאקערט לעצטער האט זיך שוין אליין פארענטפערט .אזוי
ארויסקומען איין נאמען .אבער אונטער דעם מערערע טיילן און חלקים איבער דעם נושא פון האט מען געקענט צופאסן די צוועלף נעמען צו
קליינעם מינוט פון ארויסציען א צעטל ,שטייען דורכפירן א גורל ,און פארשטיין אביסל טיפער די צוועלף קברים ,און אויפשטעלן די מצבות מיט
טויזנטער יארן ,אין וועלכע אידן האבן נאכאמאל וואס די ספרים הקדושים זאגן דערוועגן. זייערע נעמען.
און נאכאמאל געפרעגט די זעלבע שאלה :איז דאס דער סך הכל איז ,אז יעדער גורל איז א וועלט אט-די מעשה ברענגט ארויס נאך א צד פונעם
סתם עפעס וואס איז ארויסגעקומען ,אדער איז פאר זיך .מיר האבן געזען א גורל וואס צעטיילט 'גורל הגר"א' .אין די פריערדיגע מעשיות האט
דאס עפעס וואס איז דירעקט באשערט? דאס לאנד; א גורל וואס באשליסט וועלכער שעיר דער גורל געענטפערט אויף א שאלה' :וואס זאל
סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה
יענו ּ
הוּא מוֹ ִשׁ ֵ
ווען מ׳גייט אין ביהמ״ד אריין ,קוקט עס יעדער אן אבער איך רעקאמאנדיר נישט קיינעם צו המשך פון עמוד ט' צוריק -עס איז א מעשה וואס
ווי ער איז אריין יעצט אינעם אייגענעם דיינינג- נעמען די 'הדרכה'…' מיר האבן צוגעזען!
רום?... זאלט איר ָיא קומען אין ביהמ״ד, ליבערשט ָ ס׳איז א מעשה וואס פילע עידי ראיה האבן
עס איז דאך דער גרעסטער חילול ה׳! א חילול און יא 'זיך אנשטרענגען' פאר דאס ביסל צייט געזען מיט זייערע אויגן!
הקודש והמקדש! וואס מ׳זיצט אינעם הייליגן באשעפער׳ס הויז ,צו איר קענט אליין גיין צום הר המנוחות ,און קוקן
פארנעמען טייערע אידן צום נייעם לאמיר זיך ָ זיין שטיל! צו האבן דרך ארץ! צו דאווענען מיט אויף זיין מציבה ...איך וועל אייך געבן דעם אדרעס
יאר ,אז מיר גייען זיך פארבעסערן! מיר גייען כוונה! ארויסווייזן רעסּפעקט! ווייזן א פארכט! כדי איר זאלט קענען גיין דאווענען ביי דעם:
נישט רעדן א ווארט אין ביהמ״ד! מיר גייען מכבד פאר דעם 'בית המקדש מעט!' ַ 'משה מלמד בן נתנאל ואורה שמשי .נסתלק
זיין דעם בורא עולם! מיר גייען אּפהיטן דעם כבוד ומקדשי תראו אידישע קינדער ,דאס איז נישט כ"ט אדר תש״פ'.
שמים! קיין ווערטל! הר המנוחות ,גבעת שאול ,חלקת דרום ,גוש ד'
אבער נישט ווייל מיר דארפן שכר ...נישט ווייל דאס וועט זיין א שמירה פאר אייך! פאר אייער ָ
תוספת ליום טוב
אלף ,שורה ,41קבר .'5
מיר ווילן באקומען באצאלט דערפאר... בני בית! פאר אייער געזונט! פאר אייער וואוילזיין! איר ווילט באקומען אלע ברכות פון דער
נאר ווי דעם 'משה מלמד' ,מיט א תמימות ,מיט פאר אייער געלט! פאר אייער פרנסה! פאר אייערע תורה? עס איז אזוי גרינג .אזוי לייכט!
א פשטות ,מיט דאס ביסעלע 'הארץ' ,איך בין דא קינדער! פאר אייערע אייניקלעך! און אלעס וואס עס איז אזוי פשוט ווי קומען אין בית מדרש און
אינעם הייליגן באשעפער׳ס הויז ,איך וויל אים איר פארמאגט! נישט רעדן דערביי!
מכבד זיין! איך וויל מכבד זיין בית מקדשו המעט! און פאר ...אייער גוף! בעולם הזה ובעולם הבא! אויב א מענטש ווייסט אז ער קען זיך נישט
אין דעם זכות וועלן מיר אלע זוכה זיין צו א לאמיר האבן כבוד .לאמיר האבן רעסּפעקט. איינהאלטן ,ער גייט גיין אין בית המדרש און
לעכטיג יאר ,א שנת אורה ,א שנת שפע ,א שנת איך קען זיך פארשטעלן ,אויב איינער וואלט ער גייט רעדן ,ער גייט אנהייבן שפילן אויף זיין
הרחבה ,א שנת הרוחה ,א שנת ועד טוב ,מיט אלע געגאנגען צו א טראפיק-געריכט ,און אנגעהויבן טעלעפאן ,ער גייט נישט קענען פאקוסירן ,זאל
גוטע השּפעות טובות ,ברוחניות ובגשמיות. רעדן פאר דעם ריכטער פון אנדערע זאכן, ער נישט טון קיין טובה פאר קיינעם; בלייב
יעדער איד זאל האבן אריכות ימים ושנים, אויפהייבן א טעלעפאן ,וואס וואלט פאסירט?! אינדערהיים .אזוי זאגן אלע רבנים ,אלע דיינים!
מיט נחת און געזונט און הרחבת הדעת ,ביז מיר מ׳וואלט אים ארויסגעטראגן מיט פאליציי! ער עס איז בעסער דו זאלסט דאווענען
וועלן שוין זוכה זיין צום 'ויקיצו וירננו שוכני עפר', וואלט פארלוירן דעם טיקעט! אינדערהיים ,ווי איידער קומען אין בית המדרש,
בביאת משיח צדקינו ,אמן. פארוואס דארט ציטערט מען? פארוואס און מחלל זיין דעם מקדש מעט דורך רעדן בעת
ּבֹותם ה ֵֹלְך נְ כֹחֹו.
יָ בֹוא ָשׁלֹום יָ נּוחּו ַעל ִמ ְשׁכְ ָ דארט פאלט קיינעם נישט ביי? אבער פלוצלינג קדיש און בעת קדושה!
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער בל
בל
בל
גבאים
ִׂש יחּו ְּּב ׇכׇל
ׂ
ִנ ׂ ְּפ לּאֹו ָָתיו
דערציילן
ערשטהאנטיגע סיפורי ישועות
דערציילט ברבים דורך גבאי קודש במשך די געהויבענער נסיעה צום יומדה”ל פון מרן בעל תוספות יום טוב זי”ע ו’ אלול תשפ”ו העעל”ט
הרה"ג ר' אלי' מאיר סמיט שליט"א הר"ר יצחק דרעזנער הי"ו
א מאדערנער איד'ל ביים ציון ביהמ"ד בעלזא בית מרדכי לעיקוואד
עפעס וואס איך האב אליין מיטגעהאלטן .א איך וויל דערציילן ּ א ישועה צום יארטאג פונעם
קורצע מעשהָ ,אבער בעיני ראיתי .איך בין א ּפערזענליכער עדות הענגען דאס צעטל
מיט ארום זעקס-זיבן יאר צוריק זענען מיר דא געווען ביים
דערצו. בין שוין ב"ה א גבאי פאר 'מורא מקדש' נאכפאר
'קרן תוספות יום טוב' ,און נאכפאר 'נקדישך' האט איך
זיך אנגעהויבן .נאך פון די צייטן ווען ס׳איז 'נישט געווען אין סטיל'
תוספת ליום טוב
מאדערנער איד יארצייט .מיר זענען געווען א חבורה .איז א ָ
צו זיין שטיל ביים דאווענען...
יארצייט ,און געוויינט געפערליך. טאג פונעם ָ געקומען אין ָ
דעמאלס איז נאכנישט געווען קיין גרויס געקומעכץ בכלל .בפרט דאס גייט שוין צוריק צוואנציג יאר צום גוטן ,ווען איך בין
דאס בעלזער שטיבל ביי 05/51 געווארן גבאי אין מיין ביהמ"דָ ,
נישט אזעלכע סארט אידן.
סטריט ,אין דער שטאט בארא ּפארק ,און דער אויבערשטער זאל
האב איך אים געפרעגט" :וואס טוסטו דא?" געבן די זכי׳ אויף ווייטער ,צו קענען ּפרובירן אויפצוטון למען כבוד
האט ער מיר געזאגט אזוי :זיין טאכטער האט אים גערופן שמו יתברך.
פאריגע וואך ,און געזאגט אז די דאקטוירים האבן געזאגט אז ָ שפעטער ,איינמאל 'קרןאוודאי איז עס אסאך גרינגער געווארן ּ
בדרך הטבע קען זי נישט האבן קיין קינדער .ה״י .א געפערליכע תוספות יום טוב' האט אנגעהויבן איבערקערן די וועלט ,און מאכן
בשורה. אזא שטורעם .מיט די אלע ּפעולות ,נסיעות ,גורלות ,און ס׳איז ב״ה
דער איד האט געהאט א שייכות מיט דעם מייסד פון 'קרן אפהיטן דעם כבוד געווארן א מצב פון 'אכשר דרא' ,אז אידן ווילן ּ
תוספות יום טוב' ,הרב יואל לאנדא שליט״א ,און ער האט זיך פאר בית ה׳.
עפעס אויסגערעדט .האט אים ר׳ יואל געזאגט" :עס גייט אים ּ פון במשך די אלע יארן איז דא אסאך צו פארציילן ,וואס
יעצט זיין דער יארצייט; קום צום תוספות יום טוב׳ס ציון!" מ׳האט אלס געזען און געהערטָ ,אבער איך וועל פארציילן א
גל ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
גל
פרעגט ער מיר דארט" :איך בין דא יעצט ביים ציון ,וואס קליינע ׳בדידי הוה עובדא׳ מעשה׳לע ,וואס איך אליין בין דער
זאל איך טון?" 'בעל המעשה'.
זאג איך אים אזוי" :די ערשטע זאך וואס מיר זאגן אין דעם ׳מי ָ איך האב חתונה געהאט ב"ה פאר דריי און צוואנציג יאר
שברך׳ וואס דער הייליגער בעל הילולא האט מחבר געווען ,איז צוריק .איך האב געווארט עטליכע יאר פאר קינדער .איך בין נישט
'ויזכה לראות זרע' -זרע איז קינדער ,שידוכים ,און אלעס .דאס געווען דער גרויסער רחמנות ,נאר א ׳קליינער׳ רחמנות ...איך האב
איז די ערשטע זאך .זייט אייך מקבל נישט צו רעדן ביים דאווענען געווארט דריי און אהאלב יאר פאר קינדער.
האבן ַא ישועה!"
וועסטו זיכער ָ ָאבער ווען מ׳האלט אין אזא מצב ,איז מען שוין זייער צעבראכן.
דער איד פארשטייט עס ,ער איז מסכים ,ער נעמט עס ָאן! מ׳גארט און מ׳לעכצט שוין צו קענען זען קינדערלעך. ַ
ער האט זיך טאקע מקבל געווען דארט אויפן פלאץ ,בעצם איך געדענק עס ווי היינט .ס’איז געווען מוצאי סוכות ,האב איך
יומא דהילולא ו' אלול ,אז ער גייט נישט רעדן ביים דאווענען, געהאנגען מיין ערשטן צעטל ,אז מ'זאל נישט רעדן ביים דאווענען.
לזכות ער זאל געהאלפן ווערן ,זיין טאכטער זאל האבן א ישועה. איך געדענק נישט גענוי וועלכער צעטל ס'איז געוועןָ ,אבער
איר ווילט הערן דעם סוף פון די מעשה? ס׳איז געווען עפעס וועגן 'מורא מקדש' .מעורר צו זיין אידישע
שפעטער ,איז טאג שבועות ,גענוי ניין חדשים ּ דעם ערשטן ָ מ׳זאל נישט רעדן בשעת'ן ָ קינדער אויף קדושת התפילה ,אז
פארן ניי-געבוירן פארגעקומען ַא גרויסע שמחה; א ברית מילה ַ ָ דאווענען.
קינד פון דעם איד למזל טוב! ס׳איז געווען א ברית ,מיט א ּפדיון איך ווייס ניטאמאל פארוואס ס׳איז מיר איינגעפאלן צו טון ,און
הבןַ ,א גרויסע שמחהַ .א לעכטיגע שמחה! פארוואס ּפונקט דאס .ס׳איז נאכנישט געווען קיין 'נקדישך' וואס
דאס איז געווען נאך וואס די דאקטוירים האבן זיך שוין געהאט עפעס געהאט א געפיל פאר 'מורא זאל מעורר זיין .אבער איך האב ּ
מייאש געווען ,און מ׳האט שוין נישט געוואוסט וואס צו טראכטן. מקדש' ,און איך האב געוואלט טון א דבר טוב.
דאס איז א מעשה וואס איך האב אליין מיטגעהאלטן! איך בין האר,
עס איז אדורך גענוי צוועלף חדשים ,און ּפונקטליך ,אויפן ָ
אליין עדות אויף דער מעשה! א מעשה ּפלא למאוד! האבן מיר געהאט א שפעטער׳ָ , יאר ּ מיום ליום ,׳מוצאי סוכות ַא ָ
צווילינג למזל טוב!!!
געשפירט דעמאלס ,אז ס'איז געווען א רמז פון הימל, ּ האב איך
אז איך זאל ווייטער ָאנגיין מיט די ּפעולות פון מורא מקדש .אין
האב איך געזען ַאז דאס איז מיין ׳תפקיד׳ יעצט ,איך א געוויסן זין ָ
זאל ווייטער טון אין דעם.
האב איך עס טאקע גענומען מיטן גאנצן ערנסטקייט ,און פון
נגעהאלטן מיין גבאות
ַ האב איך בעזר ה׳ ָא דעמאלס און ווייטער ָ
אין מורא מקדש.
איך האב נישט געהאט קיין שום הילף .איך האב נישט געהאט
עפעס וואס האט דעמאלס קיין ארגאניזאציע ...ס׳איז נישט געווען ּ
געצויגן גרויס אויפמערקזאמקייט אין דער גאס ...איך האב אליין
געטון מיט אלע מיינע כוחות .איך פלעג אליין ארויסגעבן גליונות
פון צייט צו צייט ,און איך האב אפילו ַארויסגעגעבן א ספר דערויף
'ואתם תחרישון' ,אויף דעם ענין פון 'שתיקה בשעת התפילה'.
געהאט
ַ האבן שוין חתונההודו לה׳ כי טוב ,מיינע צווילינגלעך ָ
אפצוהיטן בעזר ה׳ָ ,אבער איך גיי ווייטער ָאן מיט די עבודת הקודש ּ
דעם כבוד בית ה׳.
מיטגעהאלטן מיט צוויי יאר צוריק .דער איד זיצט דא מיט איך זע דאס אלס מיין שליחות ,אלס מיין תפקיד ,און ווילאנג
תוספת ליום טוב
אונז ביי דער סעודה .איך בין זיין שליח מפרסם צו זיין די דער אויבערשטער געבט מיר כח וועל איך עס ווייטער אנהאלטן
הודאה לה' ברבים. בכל תוקף ועוז.
דער איד האט געהאט א גרויסע ישועה דא ביים תוס' יו"ט, יא ,אידישע קינדער זעען ישועות .מ׳וויל פון הימל מ׳זאל
אינעם טאג פונעם הילולא ,בו ביום ממש! אפהיטן דעם כבוד בית ה׳ .דער אויבערשטער זאל ווייטער העלפן, ּ
דער יונגערמאן האט פיר יאר נישט געהאט קיין קינדער .ער איז מתוך רחמים וחסדים גדולים!
געווען זייער צעבראכן .זייער ארויסגעקוקט אויף א ישועה.
איך האב געוואוסט דערפון ,און כ'האב אים שטארק צוגערעדט
אז ער זאל קומען אויפן יארצייט צום תוס' יו"ט ,און דא אויסבעטן
רחמים. הרב ר' פינחס שפיצער שליט"א
ער איז טאקע געקומען דא ,ביומא דהילולא קדישא ,און שטארק גבאי ביהמ"ד הגדול שיכון סקווירא
מפציר געווען ,שטארק געבעטן ,זיך אויסגעבעטן א ישועה ,און א גברא בזכות בין גברא לגברא
ער האט זיך אונטערגענומען קבלות טובות בענייני תפילה, איך וועל דא דערציילן א מעשה ,וואס איך האב אליין
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער דל
דל
דל
ובתוכם נישט צו רעדן בשעת קריאת התורה אפילו בין גברא
ער זאגט מיר ,אז 'זייט דעמאלס ,זעט ער דעם לעכטיגן
לגברא.
קינד ,אלעס גייט גוט ,און ער רעדט נישט קיין ווארט ביים
ליינען ,און אלעס איז ב״ה הונדערט פראצענט געזונט און שטארק, ממש ניין חדשים דערויף ,באקום איך א טעלעפאן קאל ,פון
לעכטיג און מסודר ,דער אויבערשטער זאל ווייטער העלפן!' דעם יונגערמאנ׳ס שוואגער ,פול מיט עקסטאז" :האסט געהערט
דעם פרייליכן מזל טוב ,מיין שוואגער ...האט געהאט א יונגעלע
ס׳איז מורא׳דיג מורא׳דיג!*
למזל טוב!"
ס'איז געווען א מורא׳דיגע שמחה צו הערן!
דער איד זאגט מיר ,ס׳איז ביי אים ברור כשמש ,אז דאס איז
געווען נאר בזכות פון די הייליגע קבלה!
און ער איז דא געקומען דעם יאר ,זיך באדאנקען באותו מקום
אפגעבן א שבח והודי׳ ,פאר די גרויסע פארן הייליגן באשעפערּ ,
ניסים וואס ער האט זוכה געווען ,אויסצו׳פועל׳ן דא ,פאראיאר ,ביי
דעם הייליגן מקום קדוש!
ס׳איז באקאנט ,ס׳איז דא א ווארט ,וואס מ׳זאגט נאך פון
פריערדיגע צדיקים ,אז 'בזכות פון נישט רעדן בין גברא לגברא
קען מען זוכה זיין צו א גברא'...
מ׳זעט דא דברים נשגבים מאוד! אין זכות פון דעם מקום קדוש,
אין זכות פון דעם הייליגן בעל הילולא ,אין זכות פון די גרויסע
קבלה טובה ,אין זכות פון אפהיטן קדושת התפילה! אין זכות
פון דאווענען ערליך צום רבוש״ע דער כל יכול! ס׳איז מבהיל על
הרעיון!
יודו לה' חסדו ונפלאותיו לבני אדם!
הר"ר לייב מאשקאוויטש הי"ו
גבאי ביהמ"ד סטראפקוב וומסב"ג
דער מהפיכה פון קרן תוס' יו"ט
סטרא ּפקובער ביהמ”ד .איך בין שוין אין קרן
ָ איך בין גבאי אין א' מהגבאים
תוס' יו"ט פון ווען ס'האט זיך געגרונדעט ,פאר אכט יאר צוריק. גארנישט מיט גארנישט!
אויב איך געדענק גוט ,דאס ערשטע מאל בין איך געפארן מיט יארן צוריק האט מיר איינער דערציילט ,וואס ער האט געהאט
א קארגער צאל גבאים ,נישט קיין סאך .אפשר פערציג ,צי פופציג. מיט א קינד זיינער ,עפעס איז געווען מיט אים .ער איז אריין אין
מיר האבן דעמאלס געהאט בערך פינף/זעקס טויזענט קבלות. יטאל ,האט מען געזאגט אז ס'איז אן ערנסטע זאך ,עפעס יענע שפ ָ
ּ
נאכדעם ,פאר דריי יאר צוריק ,ווען ס'איז געווען א גרויסע נסיעה מחלה אין די ביינער ה״י .מ'דארף טעסטן אהער און טעסטן אהין.
פון איבער טויזנט גבאים ,האט עס געהאלטן ביי איבער הונדערט ס'איז געווען דאכט זיך מיר פאר ר"ה און יוה"ק.
טויזנט קבלות.
ס'איז נאכנישט געווען דעמאלס דער גאנצער 'קרן תוס' יו"ט'
און ס'ווערט מער און מער .היי יאר איז שוין געווען הונדערטער מיט די גרויסע אויפוואכונג .איז אים איינער געקומען זאגן" :איך
טויזנטער .באלד א מיליאן קבלות! געב דיר א סגולה ,זאלסט נישט רעדן קיין ווארט ר"ה און יוה"ק
ס'איז א שטארקע זאך ,א מורא׳דיגע זאך .מענטשן כאפן זיך בשעת התפילה ,בשעת ווען מ׳איז אין ביהמ״ד".
צו .אמאל האט מען זיך געדארפט שעמען אז מ׳רעדט נישט ס'איז נישט גרינג .יעדער ווייסט .מ׳איז שעות ארוכות ,אגאנצן
תוספת ליום טוב
פאסט .און נישט גענוג תענית אכילה, טאג אין ביהמ״ד .מען ַ
דארף נאך זיין תענית הדיבור אויך ...אבער דער איד האט נישט
נאכגעלאזט" .אויב דו ווילסט קענסטו כאפן א דרימל ,אבער נישט
ארויסרעדן קיין ווארט אין ביהמ”ד!"
ממחרת יוה”ק איז ער נאכאמאל אריין אין שפיטאל .סוכות האט
אפערירט דאס קינד ,און ב"ה יענעם טאג איז צוריקגעקומען מען ּ
די רעזולטאטן ,אז ס'איז גארנישט מיט גארנישט!
'כימא' ,מיט אלע
ָ נאכדעם וואס מ'האט שוין אנגעגרייט די
געפערליכע זאכן ה״י ,מ'איז שוין געווען פארנומען ווילאנג ס'וועט
האט מען געזען ַאן ָאפענער נס!
נעמעןָ .
דעמאלס האט אים יענער געזאגט" :עס מיינט נישט אז יעצט
קענסטו שוין רעדן ...דארפסט ווייטער ממשיך זיין אפילו
בין גברא לגברא!"
הל ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
הל
אזא מקום קדוש ,און ספעציעל ערב די הייליגע טעג ,זאל מען ביים דאווענען .מ׳האט עס אנגעקוקט ווי עפעס א פרומקייט
פועל'ן ישועות און רפואות ,און די אלע ברכות פונעם תוספות יום יותר מן המדה ...און היינט איז עס פונקט פארקערט ,יעדער
טוב ,דאס אלעס קומט זיך זיכער די קרעדיט פאר דעם פטרון און פילט אז ס׳איז א שטאלץ ,ער איז א חלק פון די קרן תוס' יו"ט .א
מייסד פון 'קרן תוספות יום טוב' ,דער גאון אין חסד און צדקה, חלק פון די קבלה! ס׳איז מורא׳דיג!
לתורה ולעבודה ,הרב ר' יואל שליט״א ,ס׳איז א זאך וואס ער האט איך געדענק אן אינטרעסאנטע זאך.
איבערגעטוישט די וועלט. יענעם יאר ווען ס'האט זיך געגרונדעט ,איז געווען דעם תוס'
זאל ער אודאי באגלייט ווערן מיט די תפילות פון גאנץ כלל יו"ט'ס יארצייט פרייטאג ,האט מען עס גערופן 'שבת גבאים’.
ישראל .און ס׳זאל זיין ימלא ה' כל משאלות לבנו לטובה. מ'איז געזעסן ביז דרייע פארטאגס ליל שבת קודש ,און מ'האט
* געשמועסט א ברודערליכער שמועס ,אלע גבאים אינאיינעם,
איך וועל פארציילן א קורצע מעשה .ביי אונז אין ביהמ״ד האט און מ'האט אויסגעטוישט געדאנקען וויאזוי מ'קען פארבעסערן.
איינער פון די מתפללים זיך געמוטשעט מיט א קינד וואס האט וויאזוי מ׳קען הייבן קדושת התפילה .יעדער האט זיך זיינע טיפס.
געהאט נעבעך יענע מעשה ,רח״ל .קיין שום אידיש קינד זאל זיינע עצות.
קיינמאל פון אזאנס נישט וויסן! ס'זענען געווען דארט מענטשן פון מאנטריאל ,פון ברוקלין ,פון
ס׳איז געווען דעמאלס נאך אין ָאנהויב תקופה ,ווען ס׳זענען בארא פארק און וויליאמסבורג ,פון ארץ ישראל און פון אייראפע,
נאך געווען ליידער אסאך שמועסערס אין ביהמ״ד .און מ'האט יעדער האט געהאט זייערע עקספערטיז אין העלפן קדושת
מעורר געווען און גערעדט דערפון .דעמאלס האט זיך ָאנגעהויבן ביהמ״ד .און מ׳האט געטראכט ,מ׳האט דעבאטירט ,וויאזוי מ'קען
קאמפיין פון קרן תוס' יו"ט ,מיטן נקדישך ,אז מ'זאל זיך ּ דער אהערשטעלן אזא זאך.
אונטערנעמען א קבלה. מען האט נאכנישט געוואוסט וואו מען גייט אנקומען .מ׳האט
יעדער האט זייער רחמנות געהאט ,און מ'האט געמאכט א נאר אויסגעשמועסט .מ׳האט געטראכט .מ׳האט געקלערט .מ׳האט
געזאגט
קאמפיין פון קבלות,.און מ׳האט ָ ּ דרייוו .מ׳האט געמאכט א נישט גע׳חלומ׳ט וואס דא גייט זיך אויסקאכן.
אז די קבלות זאלן זיין לזכות פאר די רפואה פון דעם קינד. עס איז נישט צום גלייבן ,קיינער האט נישט גע׳חלומ׳ט ,אז
דער עולם האט עס שטארק גענומען אויף ַאן ערנסטן אופן. ס׳וועט אנקומען צו אזא מצב ווי היינט!
און ב"ה אז דער אויבערשטער האט געהאלפן ,נאך א יאר/צוויי, ס’איז היינט א שטארקע זאך וואס יעדער איינער וויל זיין א
איז זיין קינד געזונט געווארן .ממש הפלא ופלא! חלק דערפון!
ס׳איז שוין דורך אפאר יאר ,ער האט שוין ב"ה חתונה געהאט, איך האלט אז מיט די צייט וועלן שוין נישט זיין אזויפיל מענטשן
האט שוין ב״ה דורות! און אויפגעשטעלט א שטוב מיט קינדער ,ער ָ וואס וועלן דארפן אונטערשרייבן ,ווייל ס'וועט נישט זיין אזא זאך
ס'איז זיכער דער זכות פון זיך אונטערנעמען די קבלה מיט אן ווי שמועסערס .דער קידוש השם איז ממש געוואלדיג!
ערנסטקייט ,אזויפיל אידן אינאיינעם .מ'זעט קלאר אז ס'איז א אבער די נקודה איז ,אז דאס וואס דער גרויסער נדיב ,דער
שטארקע זאך .א דבר גדול וקדוש מאוד! תומך ,דער מייסד פון דעם ,דער מזכה את הרבים ,הרב ר' יואל
* לאנדא שליט״א האט איינגעפירט ,און אריינגעברענגט א זאך וואס
מ'קען דערציילן מעשיות בלי גבול .ס׳איז דא זייער אסאך צו קיינער האט נישט געטראכט אז מ׳קען אנקומען דא ,יעדער האט
דערציילן. געזאגט אז ס'איז שווער צו טוישן א ביהמ”ד ,איז עפעס וואס איז
איך האב אמאל געטראפן א דאקטער ,וואס זיינע קינדער זענען למעלה מדרך הטבע באמת.
געווען פרומע ערליכע קינדער .האב איך אים געפרעגט אין ּפנים ס׳פלעגט זיין ממש ָאפיציעל ,אז מענטשן קומען זיך צאם שבת
אריין' :וואו קומט דאס צו דיר ,אז דיינע קינדער זענען פרומע אין ביהמ"ד ,און שמועסן און פארברענגען .מ'וויל האבן א 'גוד
ערליכע קינדער?' טיים' ווי ס'רופט זיך...
האט ער מיר געזאגט" :איין זאך ,איך בין נישט קיין גרויסער אבער דאס האט זיך געענדיגט אינגאנצן! אין אלע שיכטן,
תלמיד חכם אדער עובד ה׳ ,אבער איך האב זיך פארגענומען, איבעראל!
תוספת ליום טוב
אז איך נעם קעיר פון דעם ביהמ"ד ,איך הייב אויף די שמוץ ,איך היינט צוטאגס ווייסט יעדער איינער ,ס'איז שוין אזוי שטארק,
רייניג אויף ,איך מאך זיכער ַאז דאס ביהמ״ד זאל אייביג שיינען אז אפילו גליונות נעמט מען נישט אריין אינמיטן דאווענען ,ס'איז
און גלאנצן ,עס זאל זיין מלכות׳דיג ווי עס ּפאסט!" אן ענין אין הלכה ,אז אויב מ'דאווענט דאווענט מען ,און אויב
שפראך ,א דאקטער ,א פרעמדער ,אז ער זאגט ער אויף זיין ּ ָ מ'לערנט לערנט מען.
האט געמאכט א ׳דיעל׳ מיטן רבוש״ע כביכול" :...איך נעם קעיר פון ס'איז א געוואלדיגע זאך .דאס האט ער דורכגעבראכן ,מ׳קען
דיין הויז ,און דו וועסט קעיר נעמען פון מיין הויז"... זאגן איין יחיד אליין ,אין דער גאנצער וועלט .דאס איז נישט דוקא ָ
און דער דאקטער האט גוטע קינדער ,גאלדענע קינדער ,יראי נאר צווישן די היימישע וויליאמסבורג ,מאנרא און מאנסי ,נאר אין
ה׳ ,לערנערס ,עפעס נישט צום גלייבן! די גאנצע וועלט!
רבותי! דאס איז מורא׳דיג! כבוד בית ה׳! כבוד שמים! ס'קומען זיך דא צונויף גבאים פון איבעראל ,און ס'געבט חיזוק
אפגעבן כבוד פאר א ביהמ"ד און דינען דעם אויבערשטן אינעם פאר יעדן איינעם .יעדער האט זיך זייערע זאכן ,זייער עקספערטיז
אויבערשטנ'ס הויז. און זייערע מעשיות וואס זיי האבן געהאט ,און ס׳איז א בחינה פון
אפ לפאר איז דאך זיכער אז די אלע גבאים וואס געבן זיך ּ 'איש את רעהו יעזורו ולאחיו יאמר חזק!'
ולרומם בית ה׳ ,קומט צוריק פאר יעדן בכפל כפליים! דער אויבערשטער זאל העלפן טאקע ,אז מ'קומט זיך צאם אויף
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער ול
ול
ול
ס'איז דורכגעגאנגען אזוי א יאר צייט .און גארנישט האט
זיך נישט גערירט .ס׳האט מיך שוין זייער געדרוקט.
ס'איז געווען דעם פארלאפענעם שבועות אין ביהמ”ד .איך האב
אויפגעהויבן א גליון פון ׳נקדישך׳ ,און ּפונקט האבן זיי געשריבן א
מעשה פון איינעם וואס האט זיך מקבל געווען א קבלה און נישט
געזען קיין ישועה -אבער ער האט זיך מקבל געווען נאך א קבלה,
און דעמאלס איז די ישועה געקומען .א שיינע מעשה.
האב איך געטראכט צו מיר ,אז דער אויבערשטער וויל נאך א
קבלה פון מיר ,און אזוי האב איך מקבל געווען נאך א קבלה!
נאכדעם ,האט א יונגערמאן ,א חבר מיינער ,מיט נישט צו לאנג ָ
השגחה פרטית געהערט פון א חבר ,אז יענער וויל ּ׳פונקט׳ אזא
סארט הויז!
מיין חבר האט געוואוסט אז איך האב א הויז ,איז אים
איינגעפאלט אונז צוזאמצושטעלן!
ער איז צוגעקומען צו מיר פרעגן צי איך וויל פארקויפן דעם א' מהגבאים
ערשטן הויז? א דאפלטע קבלה ,א דאפלטע ישועה!
יא! איך בין גרייט עס צו פארקויפן! זאג איך אים ָָ איך האב געהאט א ּפערזענליכע מעשה וואס גייט שוין צוריק
למעשה ,דער יונגערמאן האט מסדר געווען די גאנצע זאך פאר עטליכע יארָ ,אבער ס׳איז מיר נאכנישט אויסגעקומען צו
אראפגענומען פון מיין ּ זאך
גאנצע ַהאט די ַמהחל עד כלה ,ער ָ דערציילן ביז היינט.
אפגעגעבן מיט׳ן פארקויפן!
קא ּפ ,און זיך אליין ּ
ָ אפאר יאר צוריק האב איך געהאט א ּפראבלעם מיט א הויז פון ּ
ָאבער דאס איז נישט אלעס ...איך האב עס פארקויפט כמעט וואס איך האב געוואלט ּפטור ווערן.
פאר דאפלט פון דעם אריגינעלן ערשטן ּפרייז ,ווייל ס׳איז ארויף
איך האב געקויפט איין הויז ,און איך האב דאס געוואלט
די מארקעט-וועליו!
פארקויפן און קויפן א גרעסערע .איך האב זיך נאכגעפרעגט אויפן
דעמאלס האב איך געזען א וואונדערליכע זאך .נעמליך :איך מארקעט וויפיל דאס איז ווערד ,און אויף אזויפיל האב איך עס
האב געהאט א ישועה פון די ערשטע קבלה אויך!...
ארויסגעלייגט צו פארקויפן.
דער רבוש״ע האט געהאלפן ,בהשגחה פרטית ,בזכות פון
אין דער זעלבער צייט וואס איך האב עס ארויסגעלייגט ,׳אויף
מיין קבלה ,אז איך זאל עס נישט קענען פארקויפן פריער ,נאר
מארקעט׳ ווי ס׳רופט זיך ,זענען געווען נאך צוויי הייזער דער ַ
אויסגעמאסטן פונקטליך גענוי ,כדי איך זאל עס פארקויפן
שפעטער ,נאך וואס די 'מארקעט וועליו' איז ארויף ,און פארדינען בשכינות וואס האבן זיך פארקויפט זייער זייער גרינג .ס׳איז געווען
פילפאכיג מער.
ַ ׳קאנדישן׳
ענליך צו מיינס ,זייער דומה ,אין גרויסקייט און אין ָ
יעצט האב איך שוין פארשטאנען ,פארוואס מיין הייזקעלע איז וויאזוי ס׳האט אויסגעזען .ביי יענע צוויי איז געווען ׳קפצו זביני׳.
געשטאנען ,בשעת די אנדערע זענען 'געפלויגן פון שעלף'... אויסגעכאפט.
ּ מ׳האט עס
יא ,טובים השניים מן האחד! אבער ,ביי מיר ,ביי מיין הויז איז מחמת איזה סיבה שיהיה נישט
ביי דער ערשטער קבלה האב איך געהאט די ישועה אז איך האב געווען קיין מזל ,און ס׳איז נישט געקומען קיינער.
עס 'נישט פארקויפט'. אזוי איז עס ָא ּפגעליגן פאר ַא שיינע ּפאר חדשים אויפן
און ביי די צווייטע קבלה האב איך געהאט א ישועה אז איך האב מארקעט ,און איך בין געווארן אביסל נערוועז .וואס גייט דא פאר?
עס 'יא פארקויפט!' איך מוז עס דאך פארקויפן!
איך האב נישט געוואוסט וויאזוי זיך אומצוגיין דא .דא מוז איך
תוספת ליום טוב
קויפן א נייע הויז ,און דא דארף איך פארקויפן די אלטע הויז כדי
צו קענען קויפן די נייע -און ממש ס'גייט נישט ,ס'רוקט זיך נישט.
הרב ר' פינחס שפיצער שליט"א אפהאלט איז דא! עפעס אן ּ ּ
גבאי ביהמ"ד הגדול שיכון סקווירא האב איך געטון? וואס ָ
האב איך געמאכט א 'ריפיינענס' זעענדיג אז עס גייט נישטָ ,
איבערגענומען דעם חוב אויפן ערשטן הויז ,ארויסגענומען דאס געלט פון דער באנק ,און
במשך די נסיעה פאריאר שנת תשפ"ה ,זענען מיר אויך מיט דעם געלט האב איך געקויפט דעם צווייטן הויז.
אנגעקומען קיין רימינוב .ווען מיר זענען געשטאנען אינדרויסן רטגעדזש-פעימענט איז געווען
ּ מא
אבער למעשה ,וויבאלד די ָ
פון רימינוב ,האב איך אריינגערופן צו מיין אמעריקאנער סעלפאן אסאך געלט חודש׳ליך ,האב איך געדארפט צולייגן יעדן חודש
אויסצוהערן די וואויס-מעילס ,און א איד לאזט מיר דארט איבער געלט דערויף .ס׳האט מיר שוין נישט אזוי געברענט ווי פריער,
אזא מעסעדזש" :איך מוז דיר פארציילן א מעשה וואס איך נאכאלץ געזוכט זיך צו פטר'ן דערפון .איך האב ַ אבער איך האב
האב געהאט". פארקויפן. געוואלט ַ
ָ עס זייער
זל ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
זל
איז שוין דער פערציגסטער טאג! עס איז געווען ה' אלול, איך קען דעם איד ,ער וואוינט אין מאנסי ,ער איז נישט
אויפן וועג צום יארצייט ,און ער זאגט" :איך האב יעצט קיין גרויסער בעל פרנסה ,אבער ער איז יא א גרויסער בעל
באקומען א קאל פון די באנק אז זיי גייען איבערנעמען דעם משפחה ...די מעשה איז געווען ,אז א חודש-צוויי צוריק האט ער
גאנצן חוב (ביל) און עס אריינלייגן אינעם מארטגעדזש ,עס גייט באקומען א ביל פון די קאונטי ,אז ער איז זיי שולדיג פינף יאר
זיך אויסציען אויף לאנגע יארן!" טעקס; עס האט זיך אנגעזאמלט א סכום פון הונדערט פופציג
אויפן פערציגסטן טאג ממש איז ער פטור געווארן פון דעם טויזנט דאלער .ער האט מסביר געווען די גאנצע סיבה פארוואס
גאנצן קאפ-וויי און אלע שוועריגקייטן ,אין איין רגע איז אלעס ער האט עס פארזען ,אבער מעשה שהיה כך היה .און אויב ער
נעלם געווארן. קומט נישט אויף מיט דאס געלט ביז סעפטעמבער למספרם,
בו ביום ממש! פלאי פלאים! נעמט מען אים צו דאס הויז.
ער האט געזאגט אין דעם מעסעדזש" :עס איז מיר געפאלן
ממש ווי א דונער אינמיטן העלן טאג ,הונדערט פופציג טויזנט
דאלער ...רבוש"ע! פון וואו נעם איך אזא אסטראנאמישע סכום?...
עס איז מיר געווארן עולם חשוך בעדי ,אזא עגמת נפש ,צרה ויגון
ואנחה -דער אויבערשטער זאל אפהיטן.
בצר לי ,האב איך נישט געוואוסט וואו איך גיי ,איך בין געווען
ממש אויס-מענטש .בין איך געגאנגען צו מיין ברודער ,האט מיר
מיין ברודער געזאגט' :עס קומט דאך יעצט די פערציג טעג פארן
יארצייט פונעם תוספות יום טוב ,זיי זיך מקבל עפעס א חיזוק אין
ענין פון תפילה'.
האב איך אים געזאגט" :הער אויס ,איך רעד דאך סייווי נישט
ביים דאווענען ,וואס נאך קען איך שוין צוגעבן? איך דארף דאך
נעמען עפעס א העכערע קבלה?" האט ער זיך אונטערגענומען
א זאך וואס האט מיר באמת געפאלן -אידן זענען דאך מלא
המצאות ,און קומען שטענדיג אויף מיט פרישע איינפעלער און
סגולות.
ער האט אזוי געטראכט" :א איד קומט אין בית המדרש זיך
דורכצורעדן מיטן רבונו של עולם .די גמרא זאגט דאך אין
הר"ר מרדכי דוד מיללער הי"ו מסכת ברכות ,אז אויב איינער פעלט ,פרעגט דער אויבערשטער
גלייך וואו ער איז; מ'טרעפט זיך דא מיטן באשעפער אליין .טא,
ביהמ"ד באבוב ,45-יוניאן
פארוואס זאל דער באשעפער דארפן ווארטן אויף מיר פינף מינוט
ניין און דרייסיג טאג דערויף ביז איך באווייז זיך ענדליך שפעט צו ברכות? אדער צען מינוט
איך האב געארבעט ביי א געוויסע קאמפאני דא אין ניו יארק שפעט ,פינף מינוט פאר הודו ,אדער פינף מינוט דערנאך? איך
פאר גאנצע פופצן יאר .נאך פופצן יאר האבן זיי דורכגעפירט גיי אנהויבן צו קומען פינף מינוט פאר שחרית אנהייב ברכות ,און
פאר מנחה-מעריב דריי מינוט פריער ,כדי איך זאל ווארטן אויפן
שניטן ,און איך האב פארלוירן מיין דזשאב .דאס איז געווען מיט א
אויבערשטן ,כביכול".
יאר צוריק ,חצי תמוז.
ער דערציילט מיר ווייטער" :איך האב עס אריינגעצייכנט אין
אגאנצע יאר האב איך זיך אזוי ארומגעוואלגערט מיט מיין לוח ווען איך האב אנגעהויבן די קבלה ,און פונקט היינט
פארשידענע סייד-דזשאבס און פארט-טיים ארבעט .איך בין
געפארן און זיך געשלעפט ,אבער פאר מיין עלטער איז עס שוין
תוספת ליום טוב
נישט געווען קיין פאסיגע זאך ,און מיר האבן זיך ממש געמוטשעט
אויף פרנסה.
יעצט ,ווען ס'איז ארויסגעקומען די נייע קאמפיין צו מאכן
קבלות טובות ,האב איך מחליט געווען צו זיין א גבאי ביי אונז
אין שטיבל אין יוניאן .איך האב אויפגעהאנגען א צעטל אויפן
וואנט ,אראפגעשטעלט א מעיל-באקס מיט קארטלעך אז דער
עולם זאל קענען מאכן קבלות .דאס איז געווען ערב שבת פרשת
קרח ,ד' תמוז .ב"ה ,היבש איבער האלב פון די מתפללים האבן זיך
אנגעשלאסן אין דעם קבלה-דרייוו.
ניין און דרייסיג טאג דערויף ,י"ג אב ,האב איך שוין אנגעהויבן
מיין נייע ארבעט ,וואס געפינט זיך בלויז אכט מינוט אוועק פון מיין
הויז .ב"ה ,א פיינע פאזיציע ביי א היימישע קאמפאני.
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער חל
חל
חל
ַעל ֵיְדי ִצ ְד ֶק ָך
סיפורי קודש בעניני "עבודת התפלה" אצל צדיקים הק' בעלי ההילולא
ְמ ָשׁ ְר ָתיו
ש ֲׁוֹא ִלים מענטש ,אז ער האט געקענט תולדות צדיק
שו"ת בהלכות תפלה
מיט זיינע הענט צעברעכן עבודת הרה"ק רבי יעקב יצחק
טועם זיין חוה"מ בעפאר מוסף
אייזערנע שטאנגען ,אבער
זיין עבודה ביים דאווענען התפילה מפרשיסחא זי"ע ,באקאנט אלס
דער 'יוד הקדוש' ,איז געבוירן
האט אים גאר שטארק אצל הרה"ק געווארן בערך אין יאר תקכ"ו,
שאלה :מעג מען טרינקען אדער אפגעשוואכט. צו זיין פאטער רבי אשר .ער איז
עסן חוה"מ נאך שחרית ,פאר הלל בשעת'ן דאווענען פלעגט היוד הק' געווען פון די גרעסטע חסידים
און מוסף? ער קלאפן זיינע פיס אויף דער
ערד ,וואס האט איבערגעלאזט
מפרשיסחא אין
פונעם חוזה פון לובלין.
געווארן ער איז נסתלק
זיעועכי"א
תשובה :פאר הלל טאר מען נישט טיפע גריבער אין דער ערד .ער א יונגען עלטער ,בחייו פון זיין
עסן ,ווייל הלל איז נאך א טייל פון האט אמאל געזאגט ,אז ער נפטר י"ט תשרי רבי'ן -דער חוזה ,אום חול המועד
שחרית ,אבער פאר מוסף מעג מען קען דאווענען אין די קעלטן תקע"ד לפ"ק סוכות שנת תקע"ד ,און איז נטמן
עסן אן 'אכילת ארעי' ,דאס מיינט, אן קיין ווארעמע קליידער ,און געווארן אין שטאט פרשיסחא.
אז ברויט מעג מען עסן ביז אזויפיל פון דער היץ פון זיין דאווענען
*
ווי א כביצה ,אבער נישט מער ,ווייל וועט ווערן א שטראם וואסער
דאס הייסט שוין אכילת קבע ,און פון שווייס ארום אים.
א באהאלטענע עבודה אלס קינד
פירות אד"ג מעג מען עסן אפילו מער. דער חידושי הרי"ם האט דערציילט ,אז אמאל
זענען די ציינער פונעם יוד הקדוש ארויסגעפאלן שוין ווען ער איז נאך געווען א קינד ,פלעגט ער
מזונות זענען דא וואס זענען מתיר צו
ביים זאגן 'ברוך אתה' ,דורך די יראה און פחד הבורא. אין דינען דעם באשעפער באהאלטענערהייט.
עסן מער ווי א כביצה אויב ס'פעלט
דער עפנטליכקייט האט ער זיך געמאכט ווי ער
אויס [עיין ביה"ל סי' תכב ,בשם שאילת יעב"ץ, *
האלט נישט ביים לערנען און דאווענען ,אז אפילו
דכיון דהלל שייך לשחרית ,אסור לטעום אם לא
זיינע עלטערן האבן אים מוסר געזאגט און אפילו
למאן דחליש ליבא ,ואז אפי' מידת חסידות ליכא, יצאתה נשמתו באחד געשלאגן .אבער ביינאכט פלעגט ער זיך ארויסכאפן
ועיין בסי' רפו ס"ג ,לענין טעימה קודם מוסף].
איבער דאס הסתלקות פונעם יוד הקדוש פון שטוב ,און אריינקריכן אין בית המדרש דורך א
אינמיטן דאווענען מיט התפשטות הגשמיות ,זענען פענסטער ,וואו ער האט איינער אליין געדאווענט
אויב מען האט פארגעסן פארהאן עטליכע נוסחאות .לויט איין גירסא האבן די מיט א גרויס ברען און דביקות.
ותודיענו תלמידים -דער מאור ושמש און רבי שמואל מקארוב,
איין טאג האט זיין טאטע ר' אשר באמערקט
גערעדט צווישן זיך ,אז עס איז פארהאן א ספעציעלן
שאלה :אויב מען האט פארגעסן אז דאס קינד ווערט יעדן טאג נעלם ,איז ער אים
יחוד פאר חוה"מ סוכות ,וואס מ'טאר נישט מכוון
די צווייטע נאכט ביי מעריב צו נאכגעגאנגען ,און האט אים געטראפן אינעם
זיין אין חוץ לארץ ,ווייל טאמער יא איז עס א סכנה.
זאגן 'ותודיענו' ,און מען כאפט זיך פארשפארטן בית המדרש ,און זיך צוגעקוקט צו
זיי האבן מורא געהאט אז דער יוד הקדוש וועט יא
נאך וואס מען האט שוין געענדיגט זיין עבודה .זייט דעמאלס האט ער אים מער נישט
מכון זיין דעם יחוד .און בשעת ער האט געזאגט ביי
די ברכה ,וואס זאל מען טון? געשטערט ,און אים געלאזט אנגיין מיט זיין עבודה.
שחרית די ווערטער 'כי לה' המלוכה' האט ער טאקע
אינזין געהאט דעם יחוד און איז אוועקגעפאלן. *
עס ווערט אויך געברענגט ,אז דער תפארת
תשובה :מען זאל גיין ווייטער ,און שלמה האט מורא געהאט דערפאר ,און האט זיך זיין גרויסע עבודת התפילה
מען זאל נאך שמונה עשרה זאגן אויסגעדרוקט ,אז דער יוד הקודש ,זייענדיג א זיין דאווענען איז צוגעגאנגען מיט א מורא'דיגן
'ברוך המבדיל בין קודש לקודש' ,כדי 'נצחן גדול בעבודת השי"ת' ,וועט זיך נישט קענען התלהבות און התפשטות הגשמיות ,אויף אן אופן
ער זאל מעגן טון א מלאכה וואס איז צוריקהאלטן און מכוון זיין דעם שם. פון מסירת נפש ממש .דער ישמח ישראל פלעגט
מותר צו טון אום יום טוב. נאכזאגן פון זיין טאטן ,אז יעדן טאג ,בעפאר דער
דער אבני נזר האט דערציילט ,אז דער יוד
אויב האט מען פארגעסן ,און מ'האט הקדוש פלעגט שטענדיג גלוסטן זיך צו מוסר נפש יוד הקדוש האט זיך געשטעלט דאווענען ,האט ער
געגעסן פאר קידוש ,דעמאלס דארף זיין ביים דאווענען ,און זיינע קינדער האבן אים זיך געזעגנט פון זיינע פריינד און באקאנטע ,זיך
מען אין דעם פאל איבערדאווענען געהיטן אז עס זאל נישט פאסירן .איינמאל ווען ער גרייטנדיג אויסצוגיין פארן אויבערשטנ'ס וועגן.
שמונה עשרה און זאגן דארט איז געווען אליין ,איז ער ביים פסוק 'ועלו מושיעים אין די יונגע יארן ,ווען ער איז נאך געווען ראש
ותודיענו. בהר ציון' אריינגעפאלן אין א דביקות עצומה .מען ישיבה אין אפטא ,האבן די תלמידים געוואוסט ,אז
האט געהערט א נפילה ,און ווען די קינדער זענען ווען עס קומט דער זמן תפילה ,הייבט זיך זיין קאפ
אריינגעקומען האט מען אים געהערט זאגן עטליכע אן צו ווארפן ,און עס שטעלן זיך אויף די האר פון זיין
די שאלות ווערן געענטפערט דורך
מאל 'אין עוד מלבדו'. קאפ פאר יראת הבורא.
הרה"ג ר' נחום צבי מאיר ראזענפעלד שליט"א אזוי איז ער געבליבן אין א דביקות פאר זעקס און ער פלעגט דאווענען ביז כלות הנפש ממש ,אז
מו"ץ בשיכון סקווירא ,ובעל הליכות החיים
דרייסיג שעה .צום סוף האט דער זון צוגעלייגט אן תיכף דערנאך האט מען אים געמוזט ברענגען עפעס
איר קענט אנפרעגן א שאלה בעניני תפלה וקרה"ת
דורכן רופן דעם קרן תוי"ט האטליין און דרוקן #2
אויער ,און געהערט אים זאגן 'ויעל אליהו בסערה צו עסן אים צו מחיה זיין ,ווייל אז נישט פלעגט ער
השמימה' ,און דערנאך 'יחידה ליחדך' ,און אזוי איז אפ'חלש'ן .ער האט אליין מעיד געווען אויף זיך ,אז
זיין נשמה ארויסגעגאנגען. פון נאטור אויס איז ער געווען גאר א שטארקער
טל ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
דער דאקטער פרעגט:
אז ער האט אויפגעטון אזא דאווענען,
דארף ער שוין נישט קיין געלט.
מ'קען עס צושטעלן צו דאס וואס דער
די טלית ותפילין אינעם טעקסי
ס'איז געווען א איד ,א סוחר ,וואס "האסטו
נעכטן
בית אהרן ברענגט ,אז ווען א מענטש וויל איז געפארן קיין טשיינע פאר זיינע
זיך מעורר זיין אינעם ענין פון תפילה, געשעפטן .ער קומט אן דארט צו א
פארשטעלן ווי ער לעבט שוין זאל ער זיך ָ האטעל ,און ער כאפט זיך אז ער האט
ביינאכט
נישט אויף דער וועלט פאר אכציג יאר, פארגעסן זיינע תפילין אין די טעקסי .גיין
און מ'געבט אים א געלעגנהייט ער זאל אויפזוכן א טעקסי צווישן צוויי ביליאן
אראפקומען פאר איין שעה אויף דער מענטשן איז זייער א שווערע זאך .האט
וועלט ,צו דאווענען א מנחה .מ'קען זיך ער אנגעהויבן פרובירן אויסצוגעפינען ,צי
ביי מעריב
נישט פארשטעלן ,נאכדעם וואס דער ס'איז אפשר דא א איד אין דעם האטעל.
מענטש איז שוין דורכגעגאנגען אלעס אבער עס איז נישט געווען דארט קיין
אנצוקומען צו זיין מקום מנוחה; ער האט שום איד .האט ער אנגעהויבן ארומזוכן
שוין געזען די חשיבות און די גרויסקייט צי ס'איז דא אפשר א חב"ד הויז .איז ער
פון א תפילה ,און די זכיה פון דאווענען
פארן אויבערשטן .יעדעס ווארט וואלט
געווארן ארויסגעזאגט מיט די גרעסטע
געוואויר געווארן אז דאס נענטסטע חב"ד
הויז איז זעקס שעה צו פארן פון דארט.
ער דארף דאך לייגן טלית און תפילין, געזאגט
'השכיבנו'?"
שלימות און מיט די גרעסטע ברען! האט ער זיך ארויסגעלאזט אויף א וועג
פון זעקס שעה ,ביז ער איז אנגעקומען
LK
אהין .ווען יענער ברענגט אים ארויס
"דו גלייבסט יא אינעם כח עטליכע תפילין ,געבט ער א קוק אויף
דעם ,און זעט אז ס'זענען גאר שוואכע,
התפילה" אפגעריבענע תפילין .פרעגט ער אים:
ס'איז געווען א רב וואס האט "האסט נישט עפעס בעסערס?" זאגט ער:
געמאכט אמאל אן אסיפת התחזקות ניין ,דאס זענען די תפילין וואס ער געבט
אינעם ענין פון תפילה פאר אלע סארט פאר יעדן איינעם. א גאר רייכע און
אידן .קומט אריין דארט איינער ,און גייט זאגט ער אים" :אפשר גיבסטו מיר וואונדערליכע דרשה
צו צו אים ,און זאגט אז ער גלייבט ח"ו דיינע תפילין?" אבער יענער זאגט אים: מתובל מיט רעיונות
נישט ,און ער האט נישט די אמונה אינעם בשום אופן .ער האט א פאליסי אז זיינע
כח פון תפילה ,צי ער מעג דא זיין ,ווייל
וסיפורים נפלאים
תפילין געבט ער נישט.
ער וויל פשוט עסן די געשמאקע עסן וואס זאגט ער אים" :ווייסטו וואס ,איך בין בענין חשיבות
איז דא צוגעשטעלט. גרייט צו צאלן צוויי טויזנט דאלער ,אויב התפילה וקדושת
זאגט ער אים" :יא ,מעגסט דא זיין".
יענער זאגט אבער ווייטער ,אז ער זאל
דו געבסט מיר דיינע תפילין!" נו ,פאר
צוויי טויזנט דאלער לוינט זיך שוין צו
בית הכנסת
וויסן אז ס'וועט גארנישט אויפטון אויף טוישן די פאליסי ,און ער געבט אים זיינע געזאגט געווארן דורך
אים; ער וויל סתם עסן .זאגט ער אים: תפילין.
הרב ר'
"יא ,מעגסט דא זיין".
פאר ער האט אנגעהויבן זיין דרשה,
דער איד שטעלט זיך אוועק דאווענען,
נאכן פארן זעקס שעה צו האבן א טלית
משה יעקב
האט ער געזאגט" :מורי ורבותי ,איך וויל און תפילין ,און נאכן צאלן צוויי טויזנט ביסטאן שליט"א
אז יעדער איינער זאל מתפלל זיין און דאלער פאר דעם .דעמאלס דאווענט זיך משפיע בשיכון סקווירא
בעטן ,אז דער און דער מענטש וואס איז שוין גאר אנדערש .יעדעס ווארט האט
יעצט דא אריינגעקומען ,זאל זיין נישט זיך געדאווענט מיט אזא מין דביקות,
געזונט ,נישט האבן קיין פרנסה; יעדער ער האט זיך נישט געקענט אוועקרייסן
זאל מתפלל זיין אויף דעם מענטש"... פונעם דאווענען ,דאס דאווענען האט ליל
יענער איז אויפגעשפרונגען" :וואס געדויערט עטליכע שעה .ער ענדיגט השליחות
הייסט ,איך האב דיר דאך געפרעגט דאווענען ,שטעלט אויס א טשעק ,גייט צו בשיכון סקווירא
רשות ,און דו האסט מיר געגעבן, צו דעם איד ,און וויל אים באצאלן.
פארוואס טוסטו דאס צו מיר?" זאגט ער אים ניין ,ער דארף נישט דאס לפני יומא
דהילולא קדישא
האט דער רב געפרעגט" :וואס איז געלט .פרעגט ער" :מ'האט דאך אבער של התוספות
די פראבלעם? דו האסט דאך נישט קיין אפגעמאכט אז איך גיי דיר באצאלן". יו"ט זי"ע
אמונה אין תפילה ,איז וואס וועט שוין זאגט ער" :הער אויס ,איך בין דא צו מאכן
געשען אז די אלע מענטשן וועלן מתפלל בעלי תשובות .אזא איד ווי דיר האב איך
זיין פאר דיר? אלא מאי ,אז דו גלייבסט יא נאך קיינמאל נישט געמאכט פאר קיין בעל
אינעם כח התפילה ,נאר דו האסט נישט תשובה .איך האב צוגעזען וויאזוי דאס
קיין געדולד ...נו ,אויפדעם זענען מיר זיך דאווענען האט אויסגעזען "...פאר דעם
צאמגעקומען!" מיט דעם האט ער אים איז ער דאך דא ,צו מאכן בעלי תשובות;
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער מ
געדארפט פארן א צוויי/דריי שעה ארויס פון געגנט פארשטעלט ,ער איז אריינגעגאנגען אין א אריינגעברענגט אז ער זאל כאפן אז ער גלייבט יא
צום פלאץ פון די פעקטארי ,וואו ער האט געדארפט קרעטשמע ,ער האט מיטגעשמועסט מיט יעדן אינעם כח התפילה.
זיין אגאנצע נאכט ,און צופרי האט ער געדארפט איינעם ,אינמיטן רופט ער זיך אן" :טאמער דער
LK
צוריקקומען אין דעם האטעל. קעניג וואלט דיר געגעבן וואס דו בעטסט אים ,וואס
יענע נאכט האט זיך אראפגעלאזט א שניי ,אבער
א קאנאדישע שניי פון אפאר פיס הויעך ,און צופרי
וואלסטו אים געבעטן?" איינער האט געבעטן א
געשעפט ,איינער א הויז ,איינער בריליאנטן.
די תפילה וואס באגלייט א גאנצן טאג
איינער רופט זיך אן דארט" :וואס רעדסטו סתם ס'איז געווען א דאקטער אין מאנסי ,דאקטער
ווען ער וויל צוריקפארן ,קען ער נישט ארויסגיין,
שטותים? אויב דער קעניג וועט מיר פרעגן ,וועל 'באלדינגער' ,א באקאנטע פיס-דאקטער ,אן
מ'קען נישט עפענען קיין טירן ,מ'קען נישט רופן
איך דעמאלס טראכטן"... ערליכער איד ,א מדקדק בקלה כבחמורה.
קיין טעקסי ,קיינער קומט נישט .אין יוצא ואין בא,
דעם קומענדיגן טאג האט יעדער איינער איינער איז אמאל געקומען צו זיין אפוינטמענט.
דארט ארויס פון געגנט שארט מען בכלל נישט .און
באקומען וואס ער האט געבעטן :ווער ס'האט ער האט געזוכט צו פארקירן זיין קאר ,און ביים
ער האט נישט זיינע תפילין וואס ליגן אין האטעל.
געבעטן א געשעפט האט עס באקומען ,דער וואס זוכן פארקינג האט ער געהאט אן עקסידענט ,ווען
ער האט גערופן א שארער טראק קאמפאני ,בעטן
האט געבעטן א הויז האט עס באקומען ,דער וואס איינער האט אריינגעזעצט אין אים .מ'האט גערופן
אז זיי זאלן שיקן איינעם מיט א טראק ,וואס קען
האט געבעטן בריליאנטן האט באקומען בריליאנטן, 'הצלה' ,און אים אריינגענומען אין שפיטאל .ס'איז
פארן אין די וועטער .פאר צען טויזנט דאלער איז
און דער וואס האט גארנישט געבעטן האט טאקע ב"ה גארנישט געשען ,און ער איז צוריקגעקומען
יענער געווען גרייט אנצוקומען צו אים ,און אים
גארנישט באקומען. צום דאקטער.
צוריקטראגן צום האטעל.
אז א איד גלייבט אינעם כח התפילה ,און ער ווען ער קומט אריין פרעגט אים דער דאקטער:
האט ער געטראכט ,אז קיין 'קרקפתא דלא מנח
ווייסט אז ווען ער בעט דעם אויבערשטן העלפט "דו האסט נעכטן ביינאכט ביי מעריב געזאגט
תפילין' וויל ער נישט זיין ,איז ער פאר צען טויזנט
דער אויבערשטער ,ווייסט ער צו בעטן ,און טאמער 'השכיבנו'?" זאגט ער יא.
דאלער געפארן צום האטעל.
גלייבט ער נישט בעט ער נישט. אבער ער לאזט נישט נאך" :האסטו נעכטן ביי
האט ער געזאגט ,אז ווען ער האט אנגעטון
מעריב געזאגט השכיבנו?"
די טלית ותפילין יענעם טאג ,מ'קען זיך נישט LK
דער איד הייבט זיך שוין אן צאמצונעמען .דער
פארשטעלן דאס התרגשות וואס ער האט געהאט
פון דעם וואס ער האט געצאלט אזא פרייז .און נישט וואס מ'בעט -באקומט מען דאקטער פרעגט מיט אזא מין שטארקייט ,האט
ער אנגעהויבן טראכטן ,רופט ער זיך אן" :אה ,קען
נאר דאס ,נאר פון יענעם טאג און ווייטער ,האט איך אליין האב דעם שבת געהאט א מעשה :איך טאקע זיין אז נישט ...די מעשה איז געווען ,אז
פאר זיין גאנצע לעבן די תפילין שוין געהאט גאר אן האב געהאט א נירן שטיין ,ס'האט זיך אנגעהויבן איך בין געפארן אויפן וועג ,איך האב זיך געכאפט
אנדערע הסבר. לעצטע וואך דאנערשטאג ,און ס'איז נאכאלץ דא. פינף מינוט צו צוועלף ,אז איך האב נאכנישט
אז א מענטש איז זיך מתבונן ,אז ער טוט די זאכן, דער אויבערשטער זאל העלפן אז ס'זאל דורכגיין געדאווענט מעריב .בין איך ארויס פון קאר ,איך
און וואס ער וואלט אלס געטון ווען ער וואלט זיי בשלום .האב איך געבעטן דעם אויבערשטן ,אז האב נישט געהאט קיין סידור ,האב איך געדאווענט
נישט געהאט ,דאס ברענגט אריין א מורא'דיגע איך זאל קענען דורכגיין דעם גאנצן שבת -דאס אויסנווייניג ,און פארשטייט זיך אז אויסנווייניג
ווארעמקייט און געפיל. גאנצע דאווענען ,די טישן ,און די תהלים .איך האב גייט דאס דאווענען אסאך שנעלער ...האב איך
LK געוואלט מיטהאלטן א 'שבת מברכים אלול'. אויסגעלאזט גאנצע שטיקער ,און אפשר טאקע
ר ע ד נישט געזאגט השכיבנו"...
אויבערשטער האט פרעגט ער אבער" :וויאזוי ווייסטו דאס? וויאזוי
געהאלפן ב"ה; דאס
"מ'קען זיך נישט פארשטעלן דאס דאווענען ,די טישן
-ממש א מחיה.
איז עס דיר איינגעפאלן?"
האט דער דאקטער געזאגט" :איך האב אמאל
התרגשות וואס ער האט געהאט פון דעם
געהערט א דרשה ,אז יעדע תפילה וואס א איד
אבער איין זאך
בעט ,באגלייט אים די גאנצע פיר און צוואנציג
האב איך פארגעסן
שעה .למשל ,א איד בעט השכיבנו ,ער בעט 'והסר
וואס ער האט געצאלט אזא פרייז!" צו בעטן :די צווישן
צייטן .פון נאכן טיש
פרייטאג צונאכטס
ממנו אויב ,דבר וחרב ,ורעב ויגון ,והסר שטן מלפנינו
ומאחרינו' ,דאס היט אפ א מענטש די גאנצע פיר און
צוואנציג שעה פון עקסידענטן ,טראגעדיעס ,און פון
ביז תהלים ,האב
צרות ה"י .און אז איך האב געזען אז ס'איז געשען
איך זיך ממש נישט געטראפן דאס פלאץ פאר
אן עקסידענט ,האב איך פארשטאנען אז דו האסט
צוואנציג יאר בענקעניש יסורים .פון נאכן דאווענען שבת נאכמיטאג ביזן
טיש אויך נישט .וואס איך האב געבעטן האב איך
נישט געזאגט השכיבנו" .און כך הוה ,ער האט גוט
אז מ'רעדט פון תפילין ,איז געווען א איד וואס צוגעטראפן.
טאקע באקומען ,אבער מ'דארף בעטן בשלימות ,אז
מ'האט אים פארשיקט קיין סיביר ,און ער איז צופרי בעט מען 'שתצילנו היום ובכל יום מעזות
אלעס זאל זיין .עכ"פ ,ווען מ'בעט דעם אויבערשטן
אנגעקומען דארט פאר שבת .ס'קומט פרייטאג פנים' וכו' .אמאל האט מען איינעם וואס איז א 'פגע
העלפט דער אויבערשטער.
צונאכטס ,און ער פילט גארנישט .ער וויל דאך רע' ,און מ'בעט יעדן טאג ביים דאווענען אז מ'זאל
אבער פילן דעם שבת כאטש מיט עפעס ,גייט ער LK אים נישט האבן .אמאל קען מען אים אנטרעפן
ארויס שבת ביינאכט אויפן גאס און זוכט ,אפשר פארן דאווענען; וועגן דעם בעט מען גלייך 'היום
וועט ער עפעס טרעפן .ער הערט עפעס זינגען, צען טויזנט דאלער פאר תפילין ובכל יום' ,ווייל מ'בעט שוין פאר מארגן אינדערפרי
ער גייט נאך דעם קול; אין א גארבידזש בודקע מ'האט פריער דערמאנט וועגן דעם ענין פון פארן דאווענען אויך...
זיצט איינער באוואקסן מיט לאנגע האר ,און תפילין .ס'איז געווען א איד וואס איז געפארן קיין
מיט פארמאכטע אויגן זינגט ער אן אלטן 'ידיד קאנאדע צו געבן א הכשר אויף א פראדוקט .ער מ'דארף וויסן וואס צו בעטן
נפש' .ער האט זיך אוועקגעזעצט נעבן יענעם און איז איינגעשטאנען אין א האטעל ,און ער האט געווען א קעניג וואס האט זיך ס'איז
אמ ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
דרשת הרה"ג ר' אלכסנדר בלויא שליט"א (המשך)
געבלאנדזשעט .זיי זענען אנגעקומען צו אן אינזל, LK מיטגעזינגען .פאר צוויי שעה האט יענער געזונגען
האבן די גויים געבעטן אז די אידן זאלן אראפגיין אזוי מיט פארמאכטע אויגן.
זען צי מ'קען אראפגיין אויפן אינזל ,צי ס'איז
נישט דא קיין חיות און קיין גזלנים .האט דער איד
דער כח פון יעדעס ווארט אין תפילה נאך צוויי שעה עפנט ער אויף די אויגן ,ער געבט א
קוק און זעט' :א איד ,און מיט א בארד מיט פיאות?!'
מען דערציילט אז הרה"ק ר"ר אלימלך האט האט ער געזאגט :שוין צוואנציג יאר איז ער דא ,און
געפרעגט" :וואס שיקט עטס פונקט מיר?" האט
געזען אז אידן קענען נישט געהעריג מכוון זיין ,האט ער האט נאכנישט געזען קיין איד פאר די אויגן ,און
מען אים געענטפערט" :א איד איז קיינמאל נישט
ער געוואלט מאכן א קורצע תפלה ,און דאס זאל זיין נישט קיין מצוה ,און נישט קיין חפץ של מצוה .ער
פארלוירן ,ער האט דעם רבוש"ע ביי זיך .א גוי איז
די דאווענען וואס מ'וועט קענען אינזין האבן .און פרעגט אים גלייך" :האסט עפעס א חפץ של מצוה
פארלוירן ,ער האט נישט וועמען צו בעטן" .ס'שטייט
ער האט שוין געמאכט אזא תפילה. וואס איך קען טון א מצוה דערמיט?" האט ער אים
דארט אויפן פסוק 'כי מי גוי גדול אשר לו אלקים
זענען די אנשי כנסת הגדולה געקומען צו אים, געזאגט אז ס'איז אים געלונגען אריינצוברענגען א
קרובים אליו כה' אלקינו בכל קראינו אליו'.
און אים געבעטן אז זיי האבן אריינגעלייגט אזויפיל 'תפילין של יד'.
דער אויבערשטער זאל העלפן ,מ'זאל אויסנוצן
כוונות און שמות און יחודים אין יעדעס ווארט און "זונטאג צופרי ברענג עס אהער ,שוין צוואנציג
די מתנה און זכיה אז מ'קען דאווענען ,דאנקען
אין יעדן אות פונעם דאווענען ,אז א איד ,וויאזוי יאר האב איך עס נישט געהאט!"
און בעטן פונעם אויבערשטן .און יעצט איז טאקע
ער דאווענט נאר ,טוט עס אויף מורא'דיגע זאכן, זונטאג צופרי איז דער איד געקומען ,און ער האט
א חודש פון תפילה .דער בעלזער רב זאגט ,אז
אפילו ער האט נישט אזוי אינזין .ממילא זאל ער געזען אז ממש זיין גאנצער גוף האט זיך געווארפן,
'חסידים הראשונים היו שוהים שעה אחת קודם
דאס לאזן ,נאר זיין תפילה קען ער מאכן א תפילה ער איז נישט געשלאפן אגאנצע נאכט פון נישט
התפילה' ,פון א שעה דאווענען דארף מען א שעה קענען ווארטן אויפן מינוט פון אנטון די תפילין .ער
קודם התפילה ,און דאס איז טאקע די תפילה פון
הכנות ,א חודש דאווענען דארף מען א חודש הכנה, האט גענומען די תפילין ,געמאכט א ברכה ,געלייגט
דעם ר"ר אלימלך.
און דאס איז חודש אלול. די תפילין של יד .נאכדעם האט ער אנגעהויבן
זאל דער אויבערשטער העלפן ,אז מ'זאל קענען LK ליינען 'שמע ישראל ה' אלקינו ה' אחד' .ער האט
דאווענען ווי עס דארף צו זיין ,און די תפילות געצויגן דעם 'אחד' ,און זיין נשמה איז אויסגעגאנגען
זאלן נתקבל ווערן לרחמים ולרצון ,מ'זאל זוכה א איד איז קיינמאל נישט פארלוירן אין דעם אחד אריין!
זיין קעגנצוגיין משיח צדקינו ,ומלכינו בראשינו דער ירושלמי ברענגט ,אז ס'איז געפארן א פון אזא מין בענקעניש און השתוקקות פון
געזונטערהייט ,במהרה בימינו אמן. גאנצע קבוצה פון אידן אויף א שיף ,און זיי האבן אזויפיל יארן איז ער אויסגעגאנגען מיט דעם!
גברא לגברא עם מי פלוני עשה שידוך? געליארעמט,
ַ האט ערהיראה ומפני הכבוד .״נו״ָ ,
הבן שלא רצה להפסיק בין גברא לגברא ,עשה
כאילו אינו יודע ,ובגמר התפילה הלך ואמר לאביו
האסטו נישט געענטפערט ״אויב אזוי ,פארוואס ָ
טאטן??"...
פאר דיין ַגעהעריג ַ
זֶה ָלזֶה
עם מי פלוני עשה שידוך ,והרבה מהמתפללים איינער פון די אנוועזנדע וואס האט דאס מכתבים • הערות • והארות
הסתכלו עליו כאילו הוא חסר דיעה ...ואחד מיטגעהאלטן ,איז זייער נייגעריג געווארן
אפילו צעק עליו :״הלא כתוב שמשיב מפני וואס איז טאקע באמת די הלכה .איז ער אתה ואביך חייבים בכבודי
היראה או מפני הכבוד אפילו באמצע התפילה, געגאנגען ,אפגעשריבן די גאנצע מעשה און ַ איך וויל דערציילן אן עובדה וואס האט
ופה יש כבוד ויש יראה ,וזה לא באמצע התפילה, עס אריינגעשיקט אנפרעגן פון הגאון רבי יצחק פאסירט דא ביי אונז אין ביהמ"ד ,און איז א
רק בין גברא לגברא?״ זילבערשטיין שליט"א ,און געבעטן א תשובה. שטארקער לימוד בענין זהירות בכבוד התפילה.
ונפשי בשאלתי אל מעכ״ת שליט״א :עם מי דער גאון שליט״א האט געענטפערט גאר א עס איס געווען ביי אונז א וואוילער יונגערמאן,
הצדק ,עם האברך והקבלה שלו? או אינו צריך שטארקע און שארפע תשובה ,הלכה למעשה, וואס שב"ק ביים ליינען ,בין גברא לגברא ,האט
להגזים בקבלות ,ולדעת שיש לפעמים שמותר, וואס איך שיק אייך דא אריין ,כדי איר זאלט עס ָ אים זיין טאטע עּפעס געפרעגט פרטים איבער א
וצריך להפסיק בגלל כיבוד ומורא אב? קענען מפרסם זיין ,וירא הקהל ,דער ציבור ָזאל געוויסן שידוך ,און דער זון האט געמאכט א סימן
תודה מראש ,אם הרב יוכל להאיר את עינינו וואס די ּפשוט׳ע ,טרוקענע הלכה ָזאגט אויף זען ָ כאילו ער האט נישט קיין שום ידיעה איבער
בזה. פאל.
ַא ַזא ַ דעם ,און גארנישט געענטפערט.
שנה טובה וכל טוב מתוך יראת הכבוד בכבוד דער שואל האט עס דערנאך ארויסגעדרוקט, נאכן דאווענען ,האט ער דערציילט פאר זיין
התורה. און אויפגעהאנגען אויף דער וואנט אין אונזער טאטן די גאנצע מעשה מיט אלע דעטאלן פונעם
-השואל ביהמ״ד ,למען ידעו את המעשה אשר יעשון. דעמאלס געווען ׳הוברר הדברָ שידוך ,און ס'איז
* * למפרע׳ ,אז ער האט נישט געוואלט ענטפערן,
תשובת הגאון רבי יצחק זילבערשטיין שליט"א: לשון השאלה: האט מקבל געווען אויף זיך נישט צו ווייל ער ָ
המעוררים על הבן ,הם אנשים שהם היפך דעת לכבוד הגאון הגדול רבי יצחק זילבערשטיין רעדן ביי קריאת התורה ,אפילו בין גברא לגברא.
תורה .מכמה טעמים. שליט"א. דארט איז געשטאנען א אינגערמאן וואס האט
א .מה שהתירו לענות שלום מפני הכבוד או לאחרונה נתרבה התעוררות בקרב היהדות מיטגעהאלטן די גאנצע מעשה ,און יענער האט
מפני היראה ,זה באופן שהשואל שואל בהיתר, החרדית ,לבלתי לדבר מתחילת התפילה ועד אים אפירגעהאלטן :״נו! דרך ארץ! כיבוד אב!"
כגון שהוא לא בשעת התפילה ,והגיע לבית סופה. האט דער שרייער ָ ַאזוי שרייענדיג
הכנסת ,אבל אם אדם מדבר עמו באיסור ,לא והנה קרה שהאב שאל את בנו האברך בין אויפגעברענגט א טענה — אז מ'מעג מפסיק מפני
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער במ
זֶה ָלזֶה
קבלתי ו[עדיין]לא נושעתי מצינו שיש היתר לענות
לו ,מפני הכבוד ,או מפני
מדור מיוחד אויף 'דברי חיזוק והדרכה' ווען מען זעהט נישט קיין ישועה נאכן נעמען די קבלה היראה ,כי איזה כבוד ויראה יש
fe כאן ,כאשר הוא עובר על איסור,
וכשמשיב לו הוא מגדיל את
וואס ער איז געווען אין שפיטאל מיט א קינד. 'אחזת ביד ימיני'
ער איז געווען אין זייער א שווערע מצב ,איז ער האיסור.
לכבוד המוציאים לאור של גליון הנפלא
אראפגעגאנגען אין ביהמ"ד דאווענען. 'נקדישך'. ב .מה שהתירו לענות ,זה
ווען ער איז געשטאנען ביים טיר האט ער געזען רק בקצרה ,וכמו שכתב בביאור
ס'איז מיר בפרט געווען א גרויסער חיזוק די וואך
א איד שטיין ביים ארון הקדוש ,און זאגט דעם הלכה (סימן סו ,ד"ה ומשיב) ,דדוקא
צו זען ווי מ'הייבט אן רעדן פון אן ענין וואס דארף
קאפיטל תהלים 'אחזת ביד ימיני' .דאס ביהמ"ד איז תיבה אחת מותר ,ובמגן גבורים
אזויפיל חיזוק.
געווען ליידיג ,און דער איד האט געשריגן ביים ארון כתב ,שמלשון תלמידי רבינו יונה
איך אליין ווארט אויף א ישועה אין א געוויסער משמע ,כדי שאילת שלום לרב.
הקדוש ,ער האט נישט געוואוסט אז איינער שטייט
ענין ,ס'איז מיר געווען א חיזוק דעם מאמר וואס איז אבל לא יותר מזה.
ביים טיר ,און ער האט געשריגן 'אחזת ביד ימיני'.
געשטאנען 'ולא נושעתי'.
זייט איך האב געהערט ווי ער שרייט 'אחזת ביד ג .מה שהתירו זה שאילת שלום,
ימיני' ,שּפיר איך ווי איינער כאּפט מיר אן די האנט. אזויווי איך האב געטראכט דערוועגן ,האב איך
שהיו רגילים לשאול בשלום בבית
זיך מתבונן געווען ,איז מיר אויפגעקומען א פסוק,
א איד דארף אייביג שּפירן דעם 'אחזת ביד ימיני', הכנסת ,ואם לא משיבים על
דער רבוש"ע זאגט פארן איד 'עמו אנכי בצרה' ,ווען
ווי איינער כאפט אים אן די האנט ,אפילו ער איז הברכה שבירכו ,זה עלול להביא
אין שפיטאל מיט א חולה ,און זעט נישט מאין יבוא א איד איז אין א צרה ,איז דער אויבערשטער מיט לידי שנאה ,כמבואר במשנ"ב (שם
עזרי ,זאל ער געדענקען 'אחזת ביד ימיני!' אים. סק"ב) ,והוסיף בשם החינוך ,שלפי
אז א איד קומט אין ביהמ"ד און ער רעדט נישט דער אויבערשטער איז מיט יעדן איד ,אבער א מנהגינו כהיום ,שאין אנו נוהגים
ביים דאווענען ,זאל ער וויסן אז דער אויבערשטער איד וואס איז אין א שווערער מצב ,פילט אמאל אז לשאול בשלום בבית הכנסת בעת
כאפט אים אן די האנט ,און דער אויבערשטער איז מ'האט פארגעסן פון מיר ,ס'גייט נישט און ס'ארבעט התפילה ,חלילה לשאול או להשיב
מיט אים .מ׳וועט אי״ה זען ישועות ורפואות ,חסדים נישט .דער רבוש"ע זאגט אבער 'עמו אנכי' -איך אפילו בדברי תורה.
נגלים! בין מיט דיר ,זארג זיך נישט! ד .בעניננו אין זה נקרא
יהי רצון מ'זאל הערן נאר גוטע בשורות ,ויהי דער אויבערשטער זאל העלפן ,אז אלע אידן שאילת שלום ,אלא זה נקרא
השנה הבא עלינו לטובה ,סוף וקץ לכל צרותינו, זאלן זיך קענען מחזק זיין. 'פתיחת שיחה' ,שגם תשובה של
תחילה וראש לפדיון נפשינו ,אמן! איך האב געהערט פון א איד פון ארץ ישראל, מילה אחת ,עלולה להיגרר לשיחה
שלימה ,וזהו הטעם שאסרו חז"ל
לדבר בין גברא לגברא אפילו
בדברי תורה שמא ימשך ,כמבואר
מי שברך לשלש רגלים בשו"ע (סימן קמו ,ס"ב ,ובמשנ"ב סק"ו),
וכל שכן בענינינו ,ששיחה זו
כתב בספר שערי אפרים (שער ו' סעי' מ"ו -להגאון רבי אפרים זלמן מרגליות זצ"ל במח"ס מטה אפרים) ביום ראשון של
פסח ,וביו"ט של שבועות ,ובשמיני עצרת ,אחר אמירת הקדיש על ספר התורה ,קודם מי שברך להגבהת הס"ת,
אסורה ,שעלולה להימשך לברר
עוד כמה פרטים ,ולכן אסרו חז"ל
ִמי ׁ ֶש ֵּב ַר ְך ֲאבו ֵֹתינוַּ ,אבְ ָר ָהם יִ צְ ָחק וְ יַ עֲ קֹ ב ,הוּא יְ בָ ֵר ְך ֶאת ּ ָכל ַה ָּק ָהל ַה ָּקדו ֹׁש ַהזֶּה
יאמר החזן מי שברך זה:
לדבר בדברי תורה בין גברא
עִ ם ּ ָכל ְק ִהלּ וֹת ַה ּ ֹק ֶד ׁש .וּבִ פְ ַרט ִמי ׁ ֶש ִּק ֵּבל עָ לָ יו לִ ׁ ְשמֹ ר ּ ִפיו וּלְ ׁשוֹנ ֹו ׁ ֶשלּ ֹא לָ ׁשו ַּח שִׂ ָיחה
לגברא ,וכל שכן בדברי חול.
ְּב ֵטלָ ה ְּבעֵ ת ַה ְּתפִ ָּלהַּ .בעֲ בוּר ׁ ֶשפב"פ [גדול הציבור או גבאי בית הכנסת] נָ ַדר ה .אם הבן היה משיב לאביו,
ַּבעֲ בוּרוִֹּ ,בשְׂ כַ ר זֶה ַה ָּקדו ֹׁש ָּברו ְּך הוּא יִ ׁ ְש ְמ ֵרה ּו ִמ ּ ָכל צָ ָרה וְ צו ָּקה ו ִּמ ּ ָכל נֶ גַ ע ו ַּמ ֲחלָ ה.
לא רק שלא היה מקיים בזה מצות
כיבוד אב ,אלא שהיה מכשיל את
וְ יִ ז ּ ְֶכה לִ ְראוֹת ָּבנִ ים ַח ִ ּיים וְ ַק ָ ּי ִמים ,וִ יגַ דְּ לֵ ם לַ ּתו ָֹרה וְ לַ ֻח ּ ָפה וּלְ ַמעֲ שִׂ ים טוֹבִ ים וְ אֹ ֶר ְך אביו באיסור חמור ,שנעשה חוטא
יָ ִמים .וְ יִ ׁ ְשלַ ח ְּב ָרכָ ה וְ ַהצְ לָ ָחה ְּבכָ ל ַמעֲ שֵׂ ה יָ ָדיו ,וְ יִ ְתנַ ּ ֵׂשא ְּבע ׁ ֶֹשר וְ כָ בוֹד ,וְ יִ ְתעַ ּ ֵטר ומחטיא את בנו לגררו לדבר,
ובפרט שיש דיבור ,ויש שיחה
ַּבעֲ ֶט ֶרת ֲחכָ ִמים .וְ יִ ז ּ ְֶכה לַ עֲ לוֹת לָ ֶרגֶ ל עִ ם ּ ָכל יִ שְׂ ָר ֵאל ֶא ָחיו ׁ ָשל ֹׁש ּ ְפעָ ִמים .לַ עֲ בֹ ד ֶאת שמדבר עם חבירו ,שזה חמור
אמר ָא ֵמן: ה' ֱאל ֵֹקינ ּו ֶּב ֱא ֶמת וּבְ ָת ִמים .וְ נֹ ַ יותר ,ולכן טוב עשה הבן שהראה
לו בדרך ארץ שאינו יודע ,ולא
ענה לאביו כדי שלא להכשילו.
מי שברך שחיבר מרן בעל תוס' יו"ט זיע"א
ִמי ׁ ֶש ֵּב ַר ְך ֲאבו ֵֹתינ ּו ַאבְ ָרהָ ם יִ צְ חָ ק וְ יַ עֲ קֹב ׁ ֶ
משה וְ ַאהֲ רֹן ָ ּדוִ ד ו ׁ ְּשל ֹמֹ ה ,הוּא יְ בָ ֵר ְך הַ ׁשו ֵֹמר ּ ִפיו וּלְ ׁשוֹנ ֹו
ִמלְ הַ פְ ִסיק ְּב ׁשוּם ִדיבּ וּרִ .מן ָּברו ְּך ׁ ֶש ָא ַמר עַ ד גְ ַמר הַ ְּתפִ ָּלה ו ִּּב ׁ ְשעַ ת קְ ִר ַיאת ֵספֶ ר ּתו ָֹרה KEREN TOSFES YOM TOV
ׁ ֶש ְּבצִ יבּ וּרַ :אפִ יל ּו ְּב ִדבְ ֵרי ּתו ָֹרה וְ ֵאיזֶה ִדיבּ וּר ּ ָכל ׁ ֶש ּ ֵכן ְּב ִשׂיחַ ת חוּלִ ין וְ ִס ּיפו ֵּרי ׁ ְשמוּעוֹת .וְ יָ חוֹל ּו עָ לָ יו ּ ָכל 670 M y r t l e A v e # 6 4 4 9
משה ַר ֵּבינ ּו עָ לָ יו הַ ּׁ ָשלוֹם ו ְּּבכָ ל ִספְ ֵרי הַ ְנּבוּאוֹת :יִ ְר ֶאה ז ֶַרע ּ ָכ ׁ ֵשר חָ ִיּים הַ ְּב ָרכוֹת הַ ּ ְכתוּבוֹת ְּב ּתו ַֹרת ׁ ֶ Brooklyn NY 11205
וְ קַ ָי ִּמים .וְ יִ ז ּ ְֶכה לִ ׁ ְשנֵ י ׁשוּלְ חָ נוֹת ׁ ֶש ִּב ׁ ְשנֵ י עוֹלָ ִמיםֶ ׁ :שהֵ ם הָ עוֹלָ ם הַ זֶּה ׁ ֶשעָ לָ יו נֶ ֱא ַמר וְ הִ ֵּנה טוֹב .וְ הָ עוֹלָ ם הַ ָּבא
ׁ ֶשהוּא יוֹם ׁ ֶש ּ ֻכלּ ֹו ָארו ְּך גַ ם טוֹב :וְ נֹ ַ
Tel: 212.299.9185 Fax: 212.244.6551
אמר ָא ֵמן:
Email: Gilyon@KTYT.org
גמ ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
כלל
ישראל
גרייט
זיך
צו ״השלמת
הקאמפיין״
אנצושליסן נאך
קהלות ובתי מדרשים
מיט הויכפונקט פון
היסטארישער און
ערהאבענער
ל ְ מַ ע ַן ג ָ ּ ְד ל ָך ְ ו ְ ִת פ ְ ַא ְר ָּת ך ְ! ל ְ מַ ע ַן ה ו ֹדָ ך ְ!
ל ְ מַ ע ַן כ ּ ְב ו ֹדָ ך ְ! ל ְ מַ ע ַן שׁ ְ כ ִי נ ָ ָת ך ְ!
בהשתתפות גבאי הקודש בראשות
הרבנים הגאונים הצדיקים שליט״א
הפרטים יתפרסמו בעז"ה
כלל
ישראל
פאראייניגט
אנצוהאלטן ווייטער קדושת בית ה׳ ביתר שאת
