gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

באלעבאטיש · BALEBATISH — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: באלעבאטיש · BALEBATISH

שבוע: סוכות (2026-09-21)

באלעבאטיש · BALEBATISH — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫חג הסוכות ‪ /‬תשפ"ז‬ ‫מועדים לשמחה‬ ‫אין די עשרת ימי תשובה האב איך צוגעהערט ווי א איד פרעגט פון א רב בילדער פון וועלטליכע פאסירונגען‪ :‬א כאפצעם אין ווילאמסבורג‪ ,‬אן‬ ‫בראנקס; א פארפלייצונג אין דזשארדזשיע; און אן ערד‪-‬‬ ‫אזא שאלה‪ :‬ס'איז באקאנט פון חז"ל‪ ,‬אז אין די צען טעג באשטימט מען "כל עקסידענט אין די ָ‬ ‫מזונותיו של אדם"‪ ,‬אויסער וואס מ'געבט אויס אויף שבתים וימים טובים ציטערניש אין אינדיע‪ .‬דאס איז שוין גאר אן ערנסטע שאלה צי מען מעג עס‬ ‫קוקן שבת ויו"ט‪ .‬אדער איז עס גאר קיין שאלה‪...‬‬ ‫ושכר לימוד‪.‬‬ ‫האט דער איד געפרעגט‪ ,‬וואס טוט זיך אז איינער וויל קויפן בלומען אויף אמאל מאכט א מענטש א פעסטע החלטה‪" :‬איך קוק גארנישט אויסער‬ ‫שבת? ס'איז נישט קיין ביליגע זאך‪ ,‬און ביי אים איז עס "שלום בית"‪ ,‬זי האט דעם ארטיקל‪ "...‬דער מציאות איז אבער‪ ,‬אז ס'איז מושך‪ ...‬און מ'ווערט‬ ‫שטארק הנאה דערפון‪ ,‬צי מ'קען זאגן אז דאס גייט אריין אין די גדר פון פארכאפט; מ'הייבט אן ביי איין זאך‪ ,‬און מ'טרעפט זיך ביי גאנץ עפעס‬ ‫אנדערש‪.‬‬ ‫הוצאות שבת‪ ,‬און ער דארף נישט שפארן דערויף?‬ ‫דער רב האט אים געענטפערט‪ ,‬אז יעדע זאך וואס א מענטש טוט מיט אן והעולה על כולנה זענען די אדווערטייזמענטס מיט וואס די אויסגאבעס‬ ‫אמת'ע כוונה "לכבוד שבת"‪ ,‬און ער נארט זיך נישט‪ ,‬נישט אז ער קויפט א זענען אנגעשטאפט‪ ,‬יעדע פאר בלעטער זעט מען אויג‪-‬פארכאפנדע‬ ‫שיינעם שטריימל אז זיין שכן זאל זען‪ ,‬נאר ער האט אינזין דעם שבת‪ ,‬גייט מודעות‪ .‬שוין חדשים פריער זיצן גרויסע מומחים‪ ,‬און זענען מטכס עצה‬ ‫אנצוגרייטן אן "עד" וואס זאל טראגן דעם 'ה' הידוע' פונעם סעזאן‪ ,‬און דאס‬ ‫עס אריין אינעם גדר פון הוצאות שבת!‬ ‫א איד וואס האט צוגעהערט דעם שמועס‪ ,‬האט געפרעגט פונעם רב‪ :‬איך איז קלאר‪ ,‬אז קוקן מודעות פון מסחר‪ ,‬איז אסור לכל הדיעות‪.‬‬ ‫קויף יעדע וואך איינע פון די אויסגעהאלטענע וועכנטליכע מאגאזינען‪ ,‬ס'זענען דא וואס טענה'ן‪ ,‬אז זיי קוקן עס אויסדריקליך נישט פאר ביזנעס‪,‬‬ ‫מ'קויפט עס שוין מיטוואך‪ ,‬און איך זאג פאר מיינע קינדער אז מ'לייגט עס ס'איז פשוט פאר נייגעריגקייט; מ'האט סתם הנאה צו זען די קרעיטיוועטי פון‬ ‫אוועק "לכבוד שבת"‪ ,‬וויל איך וויסן אויב איך קען עס אויך רעכענען אויפן כלל ישראל‪ ...‬דער אמת איז טאקע אזוי‪ ,‬מ'כאפט אבער נישט‪ ,‬אז דאס אליין‬ ‫איז געווען די כוונה פונעם גאנצן עד‪ .‬דער 'הבה נתחכמה' ביים אנגרייטן דעם‬ ‫חשבון פון הוצאות שבת וימים טובים?‪...‬‬ ‫"דאס איז שוין גאנץ עפעס אנדערש"‪ ,‬זאגט דער רב‪" .‬ווייל ס'איז דא עד איז געווען‪ :‬וויאזוי וועט מען נעמען דעם עמך‪-‬איד‪ ,‬און אים מאכן בליקן‬ ‫ערנסטע הלכה'דיגע שאלות צי מ'מעג קוקן די אלע אדווערטייזמענטס‪ ,‬און אויף אן עד פון 'ספעציעלע קינדער'‪ ,‬בשעת ס'האט יעצט גארנישט קיין‬ ‫די אלע ליין מאטעריאל‪ .‬ממילא‪ ,‬דא קען זיין פונקט פארקערט‪ ,‬איינער וואס שייכות מיט אים? והא ראיה‪ ,‬די בעלי מסחר צאלן תבין ותיקלין‪ ,‬און ס'ארבעט‬ ‫עפנט עס אויף מיטוואך‪ ,‬איז עס נאכמער "לכבוד שבת"‪ ,‬אז ביז שבת זאל עס פיין; דער עולם האט שטארק הנאה דורכצוטון סיי וועלכע אדווערטייזמענט‪,‬‬ ‫און ס'גייט אריין אין קאפ‪ ,‬עד כדי כך‪ ,‬אז אמאל איז דאס דער קופקע‪-‬שמועס‬ ‫שוין זיין דורכגעליינט‪ ,‬אדער איינער וואס לייגט עס אוועק אויף זונטאג"‪.‬‬ ‫מ'קען אפשר זאגן א משל‪ :‬דער צען יעריגער מושי‪ ,‬איז דער איינציגסטער אפילו צווישן דערוואקסענע‪...‬‬ ‫"אושפיזין" אין די גאנצע משפחה‪ ,‬יעדעס יאר ערווארט מען עפעס גאר גרויס און דאס איז כולי עלמא מודי‪ ,‬אז די וועכנטליכע אויסגאבעס‪ ,‬וואס‬ ‫לכבוד זיין אושפיזין‪ .‬די משפחה האט שוין געענדיגט עסן די הערליכע יו"ט מ'באקומט בחינם‪ ,‬וואס ס'איז רוב רובו אדווערטייזמענט‪ ,‬איז ממש מוקצה‪.‬‬ ‫סעודה צוזאמען‪ ,‬מ'גרייט זיך אריינצוברענגען די לאנג ערווארטעטע ס'איז דאך איין שטיק מסחר‪.‬‬ ‫אייזקרים‪ ,‬די מאמע קומט אריין מיט'ן גרויסן טאץ‪ ,‬יעדער שטראלט פון און אפילו אין א מקום וואו מ'קען נישט לערנען קיין תורה‪ ,‬איז אויך נישטא‬ ‫שמחה‪ ,‬אויסער מושי‪ ,‬ער זיצט מיט א זויערן פנים‪ ...‬ער זעט אז ס'איז קיין היתר צו בליקן שבת ויו"ט; אין שו"ע ווערט דערמאנט‪ ,‬אז אפילו אין די‬ ‫געמאכט פון ניס און וויפ‪ ,‬ער איז אלערדזשיק צו די צוויי זאכן‪ .‬אנשטאט זיך מקומות‪ ,‬זאל מען אכטונג געבן אז די מחשבות זאלן נישט זיין ענייני חול‪.‬‬ ‫פרייען‪ ,‬איז ער אינגאנצן פארטרויערט‪ ,‬מען מאכט עפעס לכבוד אים‪ ,‬און ער יעצט קומען מיר צום הויפט נקודה‪ :‬לו יהיה אז מ'זאל טרעפן היתרים פאר‬ ‫קען עס נישט עסן‪ .‬יעדער בר דעת פארשטייט‪ ,‬אז דאס איז ממש חוזק אלע אויבנדערמאנטע עניינים (במקום צער)‪ ,‬קומט אבער ארויף גאר א‬ ‫סענסעטיווע שאלה‪ :‬וואס טוט זיך מיט קדושת החג?‬ ‫געמאכט‪ ,‬ס'איז אים בכלל נישט קיין כבוד‪.‬‬ ‫לענינינו‪ :‬איינער וואס קויפט עפעס וואס דער שבת איז ממש אלערדזשיק וואס האט א מאגאזין שייכות מיט "אתה בחרתנו מכל העמים ורוממתנו‬ ‫צו דעם‪ ,‬און ס'איז אים בכלל נישט קיין כבוד‪ .‬און דו ווילסט נאך אז ער זאל מכל לשון‪ ,‬וקדשתנו במצותיך?‪ "...‬בזמן שבית המקדש היה קיים‪ ,‬האט יעדער‬ ‫איד געדארפט 'עולה רגל' זיין אין די שלש רגלים‪ ,‬כדי זיך צו דערנענטערן צום‬ ‫עס באצאלן?‪...‬‬ ‫פארקערט‪ ,‬איינער וואס ביים זמן הדלקת נרות אנשטאט אויפרייסן די אלע באשעפער‪ .‬אויב מען מעג זאגן‪ ,‬זענען דא געוויסע ארטיקלען און עדס וואס‬ ‫פרישע זעקלעך‪ ,‬נעמט ער א שאפינג בעג‪ ,‬און ער פאקט עס אוועק ביז חול טוען ממש דאס פארקערטע‪...‬‬ ‫יעדער פון אונז לייגט דאך אריין אזויפיל כח און הכנות צום יום טוב‪ .‬א‬ ‫המועד‪ ,‬אזא איינער איז באמת מכבד דעם יום טוב‪.‬‬ ‫פאריאר פאר פסח האט מען ארויסגעלייגט א גליון‪ ,‬וואו מ'האט צענומען חסיד'ישער איד איז נאכמער מהדר‪ ,‬און לייגט צו מער חומרות און הידורים‪,‬‬ ‫מ'וויל מחנך זיין די קינדער צו א דערהויבענעם יו"ט‪ ,‬ס'איז ממש א שאד אליין‬ ‫דעם נושא‪ ,‬וויפיל שייכות די מאגאזינען האבן טאקע מיט'ן יום טוב‪.‬‬ ‫דער יונגערער דור האט נישט געקענט פארשטיין וויאזוי מ'קען אוועקמאכן מאבד צו זיין דער גאנצע ארבעט‪...‬‬ ‫די עונג יום טוב פון אזויפיל אידישע קינדער‪ .‬ווייטער‪ ,‬די מיטל‪-‬יעריגע דור‪ ,‬ע"כ פונעם יענעם גליון‪ .‬יעצט א מעסעדזש פון א איד‪:‬‬ ‫א גוטן‪ ,‬דא רעדט א איד פון מאנסי‪ .‬דער גליון קומט קומט אן צו מיר אין‬ ‫וואס זיי זענען אויפגעוואקסן און צוגעזען ימים טובים לישראל אן די אלע‬ ‫מאנסי‪ ,‬און איך האב געליינט וועגן די יו"ט מאגאזינען‪ .‬איך האב ב"ה א‬ ‫מאגאזינען‪ ,‬האבן גוט פארשטאנען און מחזק געווען דעם ענין‪.‬‬ ‫מיר וועלן דא מעתיק זיין א שטיקל פון יענעם גליון‪ ,‬און דערנאך א בריוו קינדער‪-‬געבענטשטע משפחה און כ'האב ליב איינצוקויפן א גרויסן הויפן פון‬ ‫ליין מאטעריאל‪ ,‬און איך האב אויך גענוג צייט צו ליינען‪...‬‬ ‫וואס מ'האט באקומען נאך יום טוב פסח העעל"ט‪:‬‬ ‫"‪...‬צווישן די ארטיקלען זענען דא געוויסע מאמרים וואס געבן חיזוק אין כ'האב דורכגעליינט דעם גליון‪ ,‬און געזען אז ס'איז דברים של טעם‪ ,‬האב‬ ‫פארשידענע עניינים‪ ,‬אבער פונקט אזוי זענען אויך דא וואס האבן בכלל נישט איך באהאלטן דעם פעקל אויסגאבעס‪ ,‬לאו דווקא פון מיינע קינדער‪ ,‬נאר פון‬ ‫קיין שייכות מיט'ן יום טוב‪ ,‬צב"ש א באזוך אין די עף‪-‬בי‪-‬איי ביורא‪ ,‬אדער מיר אליין‪ .‬פאר יו"ט בין איך אריין אין ספרים געשעפט‪ ,‬און געקויפט א ביכל‬ ‫פארט ארום די וועלט‪ ,‬און דערציילט זיין איבערלעבעניש; מ'קען מיט א ביאגראפיע פון עטליכע גדולי ישראל‪ ,‬און אנשטאט ליינען די אלע‬ ‫איינער וואס ָ‬ ‫לופטיגע זאכן‪ ,‬האב איך געליינט עניינים וואס ברענגען נענטער צום‬ ‫לאו דוקא זאגן אז ס'איז מוסיף אהבת ה'‪.‬‬ ‫דערנאך קומט דער חלק פון די בילדער‪ .‬א גרויסער חלק דערפון זענען באשעפער‪ .‬איך וויל אייך באדאנקען אויף דעם‪ ,‬א גרויסן ייש"כ‪ ,‬הצלחה רבה‪.‬‬ ‫טאקע פון גדולי ישראל‪ ,‬וואס מ'קען זאגן אז דאס זענען עניינים של יראת הערת הכותב‪ :‬דער גאנצע מאמר איז גערעדט צו יעדעם פאר זיך‪ ,‬בנוגע די‬ ‫שמים‪ ,‬אבער אויסער די בילדער פון די רבי'שע מעמדים‪ ,‬לייגט מען אויך צו משפחה און קינדער‪ ,‬כל ערום יעשה בישוב הדעת בתבונה ובהשכל‪ ,‬וד"ל‪.‬‬ ‫בס"ד‬ ‫הלכה והשקפה צו באשיינען דעם‬ ‫= ליל שבת =‬ ‫("קאנפעקשאן צוקער")‬ ‫ָ‬ ‫שאלה‪ :‬מען מעג ארויפשפריצן צוקער‪-‬שטויב‬ ‫קאו א‪.‬ד‪.‬ג‪ .‬אויף געבעקסן?‬ ‫קא ָ‬ ‫אדער ָ‬ ‫= ליל א' דחג =‬ ‫תשובה‪ :‬מ'מעג‪ ,‬וויבאלד עס צעשפרייט זיך נישט מיט'ן כח פונעם‬ ‫אין די סוכה דארף מען זיך נאכמער היטן פון רעדן לשון הרע‪ ,‬רכילות‬ ‫ווינט‪ .‬דער ספעציעלער 'זייער' מעג מען נאר ניצן אויב מ'האט נישט‬ ‫וכו'‪ .‬הרה"ק ר' אליעזר זאב מקרעטשניף זצוק"ל האט אמאל געזאגט‪" :‬די‬ ‫אינזין אפצוטיילן די צאמגעקלעבטע שטיקלעך‪ ,‬נאר מ'ניצט עס כדי‬ ‫אושפיזין זענען זייער גרויסע מפונקים‪ ,‬אויב זיי הערן אז מ'רעדט עפעס‬ ‫ס'זאל זיך גוט פארשפרייטן‪.‬‬ ‫וואס טויג נישט‪ ,‬ווילן זיי אנטלויפן פון די סוכה"‪ .‬אין א סוכה וואו מ'היט‬ ‫אבער ס'זענען דא מחמירים‪ ,‬ווייל ס'זעט אויס ווי אן 'עובדא דחול'‪.‬‬ ‫זיך דער דיבור‪ ,‬זענען זיי באקוועם צו בלייבן‪.‬‬ ‫= יום שבת =‬ ‫= יום א' דחג =‬ ‫פארט דורך חול המועד א געז סטאנציע און ער‬ ‫שאלה‪ :‬אויב איינער ָ‬ ‫מיר אלע ווייסן אז מיר האבן‪ ,‬ב"ה א גרויסע היכל בית המדרש‪ ,‬וואו‬ ‫זעט אז ס'איז דא ביליגע געז‪ ,‬מעג ער זיך אפשטעלן‪ ,‬אויב ער דארף‬ ‫ס'איז דא גענוג פלאץ צו דאווענען און מיטהאלטן די הייליגע טישן‬ ‫עס נישט האבן פאר חול המועד‪ ,‬ס'איז נאר כדי צו שפארן אפאר‬ ‫מיט הרחבת הדעת‪ .‬מיר האבן ברייטע דורכגענג; גענוג בתי כבוד; א‬ ‫דאלער?‬ ‫באקוועמע קאווע שטיבל; און אודאי א הערליכע מקוה‪.‬‬ ‫תשובה‪ :‬מ'מעג נישט נעמען קיין געז‪ ,‬ווייל ס'איז נישט לצורך המועד‪,‬‬ ‫והעולה על כולנה‪ ,‬האבן מיר די זיבן הערליכע חדרי התפילה וואו‬ ‫און ס'איז אויך נישט קיין דבר האבד‪ ,‬ווייל מ'קען צוריקקומען נאך‬ ‫מ'קען דאווענען א גאנץ יאר‪ ,‬בפרט דערקענט זיך עס ביי סליחות און‬ ‫יו"ט (אויב מ'דארף שוין אביסל‪ ,‬מעג אנפילן אינגאנצן‪ ,‬ווייל ס'איז נישט‬ ‫אויך חול המועד‪( .‬איר געדענקט נאך ווען מ'האט זיך געדארפט שטעלן אין יעדן‬ ‫קיין באזונדערע טירחה)‪.‬‬ ‫ווינקל און אין יעדן דורכגאנג‪ ...‬דאס אליין איז שוין געווען א "סליחה וכפרה‪.)"...‬‬ ‫וואס מיר ווייסן אבער אפשר נישט‪ ,‬איז וואס עס האט זיך אפגעטון‬ ‫ברכה‪ ,‬אבער איך וויל שאקלען מיט דעם!"‬ ‫אויבן אין די "גאלעריע" די ימים הנוראים העעל"ט‪ .‬ס'איז באקאנט‪,‬‬ ‫דא האב איך געזען וואס עס מיינט א "לשון טוב"‪ .‬צי ער האט עס‬ ‫אז די טעג זענען זיס און הייליג‪ .‬אבער ווי נישט‪ ,‬ווען א בחור דארף‬ ‫געמיינט אמת'דיג אדער ער האט מיר נאר געוואלט מחזק זיין ווייס איך‬ ‫זוכן א פלאץ‪ ,‬און צאמשטופן זיך צווישן יענעמ'ס רוקן און א באנק‪,‬‬ ‫נישט‪ ,‬אבער די געפיל וואס מ'באקומט פון א גוט ווארט איז אין לשער‪.‬‬ ‫לאזט עס נישט אלעמאל דעם בעסטן רושם‪ ...‬וד"ל‪.‬‬ ‫"הושענה רבה" איז פון די גאר געהויבענע טעג אין יאר!‬ ‫זייט מיר האבן ב"ה דעם נייעם שול‪ ,‬שטייען קרוב צו טויזנט בחורים‬ ‫דער בעל תפילה גייט אנגעטון מיט'ן קיטל‪ ,‬דער נוסח אנגעהויבן פון‬ ‫אויבן אין די גאלעריע‪ ,‬איש על מחנהו‪ ,‬יעדער מיט אן אייגן בענקל‪.‬‬ ‫'אדון עולם'‪ ,‬איז פונקט ווי ראש השנה און יום הקדוש‪.‬‬ ‫מ'קען ברענגען א שטענדער‪ ,‬און דאווענען אלע תפילות מיט ישוב‬ ‫כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א זאגט די ברכות מיט א געוואלדיגע‬ ‫הדעת און רואיגקייט; דער בחור פילט זיך ווי א מענטש פאר זיך!‬ ‫התעוררות און השתפכות הנפש‪ ,‬ממש ווי אין די ימים נוראים‪ ,‬און ווער‬ ‫ס'איז געווען א מחזה נורא והוד‪ ,‬צו זען ווי די אלף בחורי חמד‬ ‫רעדט נאך פון די עבודה ביי די נענועים און הושענות!‬ ‫דאווענען מיט א געוואלדיגע התלהבות און מנוחת הנפש! לא יאומן‬ ‫ביי קריאת התורה זאגט מען 'ה' ה'' און דער "יהי רצון" פון די ימים‬ ‫די געוואלדיגע תועלת וואס דאס ברענגט‪ ,‬בהוה ובעתיד אויף אזעלכע‬ ‫נוראים‪ .‬מ'דוכנ'ט וכו'‪ ,‬ס'איז בבחי' פון די הייליגע טעג‪ ,‬און ס'איז שוין‬ ‫הייליגע טעג‪ ,‬ודי למבין‪( .‬און מיינט נישט אז די שטענדערס זענען געווען‬ ‫פול מיט "גליונות" און ספרים‪ ,‬בכלל נישט! די חשוב'ע בחורים זענען‬ ‫ממש דער לעצטער שאנס‪ ,‬ס'איז דער טאג פון מסירת הפיתקין!‬ ‫געקומען בלויז מיט'ן מחזור‪ ,‬און דאס איז עס!)‪.‬‬ ‫אמאל דארף מען חיזוק אז דאס דאווענען זאל זיין כדבעי טאקע פון‬ ‫מיר דארפן דאנקען דעם אויבערשטן‪ ,‬און אויך די געטרייע עסקנים!‬ ‫אנהייב‪ .‬מ'דארף געדענקען‪ ,‬אז דער גאנצער ענין וואס מ'איז אויף‬ ‫עד הנה עזרונו רחמיך ולא עזבונו חסדיך ה' אלוקינו‪.‬‬ ‫ביינאכט און מ'זאגט תהלים‪ ,‬איז מחמת גודל קדושת היום‪ .‬איז דאך‬ ‫= ליל ב' דחג =‬ ‫זיכער אז אין אזא גרויסע טאג זאל מען דאווענען א תפילת שחרית כראוי‬ ‫דער גאון הגדול ר' יצחק זילבערשטיין שליט"א איז געווען ביים‬ ‫וכיאות פון התחלת התפילה ממש!‬ ‫דענטיסט‪ ,‬און ער האט געזען אז אלע זיין ציינער זענען פריש און‬ ‫אמאל רעכנט מען צו קענען קומען בערך אין צייט צו "ברכות"‪ ,‬אבער‬ ‫געזונט‪ .‬האט ער אים געפרעגט‪" :‬וויאזוי איז מעגליך אז אין אזא‬ ‫מ'דארף נאר שאקלען לולב‪ ,‬און טרינקען א קאווע‪ ,‬און די פינף מינוט‬ ‫עלטער זאלן אלע ציינער זיין גאנץ און פריש?" האט ער געענטפערט‪,‬‬ ‫מאכט אויס אויף די גאנצע פסוקי דזמרה‪ ,‬נאכדעם דארף מען שוין לויפן‬ ‫אז מ'רעדט נישט קיין לשון הרע מיט'ן מויל‪ ,‬האלטן זיך די ציינער גוט‪.‬‬ ‫צו כאפן חצות‪.‬‬ ‫האט דער דאקטער נאכאמאל געפרעגט‪" :‬נו‪ ,‬וויאזוי איז דאס מעגליך‬ ‫החכם עיניו בראשו‪ ,‬אין אזא טאג איז כדאי צו קומען עטליכע מינוט‬ ‫קיינמאל נישט צו רעדן קיין לשון הרע?" האט ער געזאגט‪" :‬אז מ'האט‬ ‫פריער‪ .‬כדי צו קענען דאווענען מיט ישוב הדעת און כוונה‪ ,‬און אזוי פועל'ן‬ ‫ליב א צווייטן איד‪ ,‬רעדט מען נישט אויף אים"‪.‬‬ ‫דעם יאר הושענה רבה ‪ :‬פינף מינוט פאר ברכות!‬ ‫גרויסע ישועות!‬ ‫בכ"ר‪ :‬יונה האלצלער‬ ‫= יום ב' דחג =‬ ‫מיטל נאכט בשעת טבילה במקוה געדענקעט דער אות ב'‬ ‫איך בין געשטאנען מיט מיין אתרוג אין די האנט‪ ,‬און א איד קומט צו‬ ‫ב'שתיקה ‪ -‬ב'זריזות ‪ -‬ב'קדושה‬ ‫און פרעגט מיר‪" :‬איך קען זען דיין אתרוג?" ער גיבט א קוק‪ ,‬און מיט‬ ‫אלס שנעלער דער מקוה נעמט‪ ,‬אלס מער קדושה איז מען קונה!‬ ‫התפעלות זאגט ער מיר‪" :‬ס'איז ממש א יופי! איך האב שוין געמאכט א‬ ‫אין‬