באלעבאטיש · BALEBATISH — סוכות (2026-09-21)

חג הסוכות /תשפ"ז
מועדים לשמחה
אין די עשרת ימי תשובה האב איך צוגעהערט ווי א איד פרעגט פון א רב בילדער פון וועלטליכע פאסירונגען :א כאפצעם אין ווילאמסבורג ,אן
בראנקס; א פארפלייצונג אין דזשארדזשיע; און אן ערד- אזא שאלה :ס'איז באקאנט פון חז"ל ,אז אין די צען טעג באשטימט מען "כל עקסידענט אין די ָ
מזונותיו של אדם" ,אויסער וואס מ'געבט אויס אויף שבתים וימים טובים ציטערניש אין אינדיע .דאס איז שוין גאר אן ערנסטע שאלה צי מען מעג עס
קוקן שבת ויו"ט .אדער איז עס גאר קיין שאלה... ושכר לימוד.
האט דער איד געפרעגט ,וואס טוט זיך אז איינער וויל קויפן בלומען אויף אמאל מאכט א מענטש א פעסטע החלטה" :איך קוק גארנישט אויסער
שבת? ס'איז נישט קיין ביליגע זאך ,און ביי אים איז עס "שלום בית" ,זי האט דעם ארטיקל "...דער מציאות איז אבער ,אז ס'איז מושך ...און מ'ווערט
שטארק הנאה דערפון ,צי מ'קען זאגן אז דאס גייט אריין אין די גדר פון פארכאפט; מ'הייבט אן ביי איין זאך ,און מ'טרעפט זיך ביי גאנץ עפעס
אנדערש. הוצאות שבת ,און ער דארף נישט שפארן דערויף?
דער רב האט אים געענטפערט ,אז יעדע זאך וואס א מענטש טוט מיט אן והעולה על כולנה זענען די אדווערטייזמענטס מיט וואס די אויסגאבעס
אמת'ע כוונה "לכבוד שבת" ,און ער נארט זיך נישט ,נישט אז ער קויפט א זענען אנגעשטאפט ,יעדע פאר בלעטער זעט מען אויג-פארכאפנדע
שיינעם שטריימל אז זיין שכן זאל זען ,נאר ער האט אינזין דעם שבת ,גייט מודעות .שוין חדשים פריער זיצן גרויסע מומחים ,און זענען מטכס עצה
אנצוגרייטן אן "עד" וואס זאל טראגן דעם 'ה' הידוע' פונעם סעזאן ,און דאס עס אריין אינעם גדר פון הוצאות שבת!
א איד וואס האט צוגעהערט דעם שמועס ,האט געפרעגט פונעם רב :איך איז קלאר ,אז קוקן מודעות פון מסחר ,איז אסור לכל הדיעות.
קויף יעדע וואך איינע פון די אויסגעהאלטענע וועכנטליכע מאגאזינען ,ס'זענען דא וואס טענה'ן ,אז זיי קוקן עס אויסדריקליך נישט פאר ביזנעס,
מ'קויפט עס שוין מיטוואך ,און איך זאג פאר מיינע קינדער אז מ'לייגט עס ס'איז פשוט פאר נייגעריגקייט; מ'האט סתם הנאה צו זען די קרעיטיוועטי פון
אוועק "לכבוד שבת" ,וויל איך וויסן אויב איך קען עס אויך רעכענען אויפן כלל ישראל ...דער אמת איז טאקע אזוי ,מ'כאפט אבער נישט ,אז דאס אליין
איז געווען די כוונה פונעם גאנצן עד .דער 'הבה נתחכמה' ביים אנגרייטן דעם חשבון פון הוצאות שבת וימים טובים?...
"דאס איז שוין גאנץ עפעס אנדערש" ,זאגט דער רב" .ווייל ס'איז דא עד איז געווען :וויאזוי וועט מען נעמען דעם עמך-איד ,און אים מאכן בליקן
ערנסטע הלכה'דיגע שאלות צי מ'מעג קוקן די אלע אדווערטייזמענטס ,און אויף אן עד פון 'ספעציעלע קינדער' ,בשעת ס'האט יעצט גארנישט קיין
די אלע ליין מאטעריאל .ממילא ,דא קען זיין פונקט פארקערט ,איינער וואס שייכות מיט אים? והא ראיה ,די בעלי מסחר צאלן תבין ותיקלין ,און ס'ארבעט
עפנט עס אויף מיטוואך ,איז עס נאכמער "לכבוד שבת" ,אז ביז שבת זאל עס פיין; דער עולם האט שטארק הנאה דורכצוטון סיי וועלכע אדווערטייזמענט,
און ס'גייט אריין אין קאפ ,עד כדי כך ,אז אמאל איז דאס דער קופקע-שמועס שוין זיין דורכגעליינט ,אדער איינער וואס לייגט עס אוועק אויף זונטאג".
מ'קען אפשר זאגן א משל :דער צען יעריגער מושי ,איז דער איינציגסטער אפילו צווישן דערוואקסענע...
"אושפיזין" אין די גאנצע משפחה ,יעדעס יאר ערווארט מען עפעס גאר גרויס און דאס איז כולי עלמא מודי ,אז די וועכנטליכע אויסגאבעס ,וואס
לכבוד זיין אושפיזין .די משפחה האט שוין געענדיגט עסן די הערליכע יו"ט מ'באקומט בחינם ,וואס ס'איז רוב רובו אדווערטייזמענט ,איז ממש מוקצה.
סעודה צוזאמען ,מ'גרייט זיך אריינצוברענגען די לאנג ערווארטעטע ס'איז דאך איין שטיק מסחר.
אייזקרים ,די מאמע קומט אריין מיט'ן גרויסן טאץ ,יעדער שטראלט פון און אפילו אין א מקום וואו מ'קען נישט לערנען קיין תורה ,איז אויך נישטא
שמחה ,אויסער מושי ,ער זיצט מיט א זויערן פנים ...ער זעט אז ס'איז קיין היתר צו בליקן שבת ויו"ט; אין שו"ע ווערט דערמאנט ,אז אפילו אין די
געמאכט פון ניס און וויפ ,ער איז אלערדזשיק צו די צוויי זאכן .אנשטאט זיך מקומות ,זאל מען אכטונג געבן אז די מחשבות זאלן נישט זיין ענייני חול.
פרייען ,איז ער אינגאנצן פארטרויערט ,מען מאכט עפעס לכבוד אים ,און ער יעצט קומען מיר צום הויפט נקודה :לו יהיה אז מ'זאל טרעפן היתרים פאר
קען עס נישט עסן .יעדער בר דעת פארשטייט ,אז דאס איז ממש חוזק אלע אויבנדערמאנטע עניינים (במקום צער) ,קומט אבער ארויף גאר א
סענסעטיווע שאלה :וואס טוט זיך מיט קדושת החג? געמאכט ,ס'איז אים בכלל נישט קיין כבוד.
לענינינו :איינער וואס קויפט עפעס וואס דער שבת איז ממש אלערדזשיק וואס האט א מאגאזין שייכות מיט "אתה בחרתנו מכל העמים ורוממתנו
צו דעם ,און ס'איז אים בכלל נישט קיין כבוד .און דו ווילסט נאך אז ער זאל מכל לשון ,וקדשתנו במצותיך? "...בזמן שבית המקדש היה קיים ,האט יעדער
איד געדארפט 'עולה רגל' זיין אין די שלש רגלים ,כדי זיך צו דערנענטערן צום עס באצאלן?...
פארקערט ,איינער וואס ביים זמן הדלקת נרות אנשטאט אויפרייסן די אלע באשעפער .אויב מען מעג זאגן ,זענען דא געוויסע ארטיקלען און עדס וואס
פרישע זעקלעך ,נעמט ער א שאפינג בעג ,און ער פאקט עס אוועק ביז חול טוען ממש דאס פארקערטע...
יעדער פון אונז לייגט דאך אריין אזויפיל כח און הכנות צום יום טוב .א המועד ,אזא איינער איז באמת מכבד דעם יום טוב.
פאריאר פאר פסח האט מען ארויסגעלייגט א גליון ,וואו מ'האט צענומען חסיד'ישער איד איז נאכמער מהדר ,און לייגט צו מער חומרות און הידורים,
מ'וויל מחנך זיין די קינדער צו א דערהויבענעם יו"ט ,ס'איז ממש א שאד אליין דעם נושא ,וויפיל שייכות די מאגאזינען האבן טאקע מיט'ן יום טוב.
דער יונגערער דור האט נישט געקענט פארשטיין וויאזוי מ'קען אוועקמאכן מאבד צו זיין דער גאנצע ארבעט...
די עונג יום טוב פון אזויפיל אידישע קינדער .ווייטער ,די מיטל-יעריגע דור ,ע"כ פונעם יענעם גליון .יעצט א מעסעדזש פון א איד:
א גוטן ,דא רעדט א איד פון מאנסי .דער גליון קומט קומט אן צו מיר אין וואס זיי זענען אויפגעוואקסן און צוגעזען ימים טובים לישראל אן די אלע
מאנסי ,און איך האב געליינט וועגן די יו"ט מאגאזינען .איך האב ב"ה א מאגאזינען ,האבן גוט פארשטאנען און מחזק געווען דעם ענין.
מיר וועלן דא מעתיק זיין א שטיקל פון יענעם גליון ,און דערנאך א בריוו קינדער-געבענטשטע משפחה און כ'האב ליב איינצוקויפן א גרויסן הויפן פון
ליין מאטעריאל ,און איך האב אויך גענוג צייט צו ליינען... וואס מ'האט באקומען נאך יום טוב פסח העעל"ט:
"...צווישן די ארטיקלען זענען דא געוויסע מאמרים וואס געבן חיזוק אין כ'האב דורכגעליינט דעם גליון ,און געזען אז ס'איז דברים של טעם ,האב
פארשידענע עניינים ,אבער פונקט אזוי זענען אויך דא וואס האבן בכלל נישט איך באהאלטן דעם פעקל אויסגאבעס ,לאו דווקא פון מיינע קינדער ,נאר פון
קיין שייכות מיט'ן יום טוב ,צב"ש א באזוך אין די עף-בי-איי ביורא ,אדער מיר אליין .פאר יו"ט בין איך אריין אין ספרים געשעפט ,און געקויפט א ביכל
פארט ארום די וועלט ,און דערציילט זיין איבערלעבעניש; מ'קען מיט א ביאגראפיע פון עטליכע גדולי ישראל ,און אנשטאט ליינען די אלע איינער וואס ָ
לופטיגע זאכן ,האב איך געליינט עניינים וואס ברענגען נענטער צום לאו דוקא זאגן אז ס'איז מוסיף אהבת ה'.
דערנאך קומט דער חלק פון די בילדער .א גרויסער חלק דערפון זענען באשעפער .איך וויל אייך באדאנקען אויף דעם ,א גרויסן ייש"כ ,הצלחה רבה.
טאקע פון גדולי ישראל ,וואס מ'קען זאגן אז דאס זענען עניינים של יראת הערת הכותב :דער גאנצע מאמר איז גערעדט צו יעדעם פאר זיך ,בנוגע די
שמים ,אבער אויסער די בילדער פון די רבי'שע מעמדים ,לייגט מען אויך צו משפחה און קינדער ,כל ערום יעשה בישוב הדעת בתבונה ובהשכל ,וד"ל.
בס"ד
הלכה והשקפה צו באשיינען דעם
= ליל שבת =
("קאנפעקשאן צוקער")
ָ שאלה :מען מעג ארויפשפריצן צוקער-שטויב
קאו א.ד.ג .אויף געבעקסן?
קא ָ
אדער ָ = ליל א' דחג =
תשובה :מ'מעג ,וויבאלד עס צעשפרייט זיך נישט מיט'ן כח פונעם אין די סוכה דארף מען זיך נאכמער היטן פון רעדן לשון הרע ,רכילות
ווינט .דער ספעציעלער 'זייער' מעג מען נאר ניצן אויב מ'האט נישט וכו' .הרה"ק ר' אליעזר זאב מקרעטשניף זצוק"ל האט אמאל געזאגט" :די
אינזין אפצוטיילן די צאמגעקלעבטע שטיקלעך ,נאר מ'ניצט עס כדי אושפיזין זענען זייער גרויסע מפונקים ,אויב זיי הערן אז מ'רעדט עפעס
ס'זאל זיך גוט פארשפרייטן. וואס טויג נישט ,ווילן זיי אנטלויפן פון די סוכה" .אין א סוכה וואו מ'היט
אבער ס'זענען דא מחמירים ,ווייל ס'זעט אויס ווי אן 'עובדא דחול'. זיך דער דיבור ,זענען זיי באקוועם צו בלייבן.
= יום שבת = = יום א' דחג =
פארט דורך חול המועד א געז סטאנציע און ער שאלה :אויב איינער ָ מיר אלע ווייסן אז מיר האבן ,ב"ה א גרויסע היכל בית המדרש ,וואו
זעט אז ס'איז דא ביליגע געז ,מעג ער זיך אפשטעלן ,אויב ער דארף ס'איז דא גענוג פלאץ צו דאווענען און מיטהאלטן די הייליגע טישן
עס נישט האבן פאר חול המועד ,ס'איז נאר כדי צו שפארן אפאר מיט הרחבת הדעת .מיר האבן ברייטע דורכגענג; גענוג בתי כבוד; א
דאלער? באקוועמע קאווע שטיבל; און אודאי א הערליכע מקוה.
תשובה :מ'מעג נישט נעמען קיין געז ,ווייל ס'איז נישט לצורך המועד, והעולה על כולנה ,האבן מיר די זיבן הערליכע חדרי התפילה וואו
און ס'איז אויך נישט קיין דבר האבד ,ווייל מ'קען צוריקקומען נאך מ'קען דאווענען א גאנץ יאר ,בפרט דערקענט זיך עס ביי סליחות און
יו"ט (אויב מ'דארף שוין אביסל ,מעג אנפילן אינגאנצן ,ווייל ס'איז נישט אויך חול המועד( .איר געדענקט נאך ווען מ'האט זיך געדארפט שטעלן אין יעדן
קיין באזונדערע טירחה). ווינקל און אין יעדן דורכגאנג ...דאס אליין איז שוין געווען א "סליחה וכפרה.)"...
וואס מיר ווייסן אבער אפשר נישט ,איז וואס עס האט זיך אפגעטון
ברכה ,אבער איך וויל שאקלען מיט דעם!" אויבן אין די "גאלעריע" די ימים הנוראים העעל"ט .ס'איז באקאנט,
דא האב איך געזען וואס עס מיינט א "לשון טוב" .צי ער האט עס
אז די טעג זענען זיס און הייליג .אבער ווי נישט ,ווען א בחור דארף
געמיינט אמת'דיג אדער ער האט מיר נאר געוואלט מחזק זיין ווייס איך
זוכן א פלאץ ,און צאמשטופן זיך צווישן יענעמ'ס רוקן און א באנק,
נישט ,אבער די געפיל וואס מ'באקומט פון א גוט ווארט איז אין לשער.
לאזט עס נישט אלעמאל דעם בעסטן רושם ...וד"ל.
"הושענה רבה" איז פון די גאר געהויבענע טעג אין יאר! זייט מיר האבן ב"ה דעם נייעם שול ,שטייען קרוב צו טויזנט בחורים
דער בעל תפילה גייט אנגעטון מיט'ן קיטל ,דער נוסח אנגעהויבן פון אויבן אין די גאלעריע ,איש על מחנהו ,יעדער מיט אן אייגן בענקל.
'אדון עולם' ,איז פונקט ווי ראש השנה און יום הקדוש. מ'קען ברענגען א שטענדער ,און דאווענען אלע תפילות מיט ישוב
כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א זאגט די ברכות מיט א געוואלדיגע הדעת און רואיגקייט; דער בחור פילט זיך ווי א מענטש פאר זיך!
התעוררות און השתפכות הנפש ,ממש ווי אין די ימים נוראים ,און ווער ס'איז געווען א מחזה נורא והוד ,צו זען ווי די אלף בחורי חמד
רעדט נאך פון די עבודה ביי די נענועים און הושענות! דאווענען מיט א געוואלדיגע התלהבות און מנוחת הנפש! לא יאומן
ביי קריאת התורה זאגט מען 'ה' ה'' און דער "יהי רצון" פון די ימים די געוואלדיגע תועלת וואס דאס ברענגט ,בהוה ובעתיד אויף אזעלכע
נוראים .מ'דוכנ'ט וכו' ,ס'איז בבחי' פון די הייליגע טעג ,און ס'איז שוין הייליגע טעג ,ודי למבין( .און מיינט נישט אז די שטענדערס זענען געווען
פול מיט "גליונות" און ספרים ,בכלל נישט! די חשוב'ע בחורים זענען
ממש דער לעצטער שאנס ,ס'איז דער טאג פון מסירת הפיתקין!
געקומען בלויז מיט'ן מחזור ,און דאס איז עס!).
אמאל דארף מען חיזוק אז דאס דאווענען זאל זיין כדבעי טאקע פון מיר דארפן דאנקען דעם אויבערשטן ,און אויך די געטרייע עסקנים!
אנהייב .מ'דארף געדענקען ,אז דער גאנצער ענין וואס מ'איז אויף עד הנה עזרונו רחמיך ולא עזבונו חסדיך ה' אלוקינו.
ביינאכט און מ'זאגט תהלים ,איז מחמת גודל קדושת היום .איז דאך
= ליל ב' דחג =
זיכער אז אין אזא גרויסע טאג זאל מען דאווענען א תפילת שחרית כראוי
דער גאון הגדול ר' יצחק זילבערשטיין שליט"א איז געווען ביים
וכיאות פון התחלת התפילה ממש! דענטיסט ,און ער האט געזען אז אלע זיין ציינער זענען פריש און
אמאל רעכנט מען צו קענען קומען בערך אין צייט צו "ברכות" ,אבער געזונט .האט ער אים געפרעגט" :וויאזוי איז מעגליך אז אין אזא
מ'דארף נאר שאקלען לולב ,און טרינקען א קאווע ,און די פינף מינוט עלטער זאלן אלע ציינער זיין גאנץ און פריש?" האט ער געענטפערט,
מאכט אויס אויף די גאנצע פסוקי דזמרה ,נאכדעם דארף מען שוין לויפן אז מ'רעדט נישט קיין לשון הרע מיט'ן מויל ,האלטן זיך די ציינער גוט.
צו כאפן חצות. האט דער דאקטער נאכאמאל געפרעגט" :נו ,וויאזוי איז דאס מעגליך
החכם עיניו בראשו ,אין אזא טאג איז כדאי צו קומען עטליכע מינוט קיינמאל נישט צו רעדן קיין לשון הרע?" האט ער געזאגט" :אז מ'האט
פריער .כדי צו קענען דאווענען מיט ישוב הדעת און כוונה ,און אזוי פועל'ן ליב א צווייטן איד ,רעדט מען נישט אויף אים".
דעם יאר הושענה רבה :פינף מינוט פאר ברכות! גרויסע ישועות! בכ"ר :יונה האלצלער
= יום ב' דחג =
מיטל נאכט בשעת טבילה במקוה געדענקעט דער אות ב' איך בין געשטאנען מיט מיין אתרוג אין די האנט ,און א איד קומט צו
ב'שתיקה -ב'זריזות -ב'קדושה און פרעגט מיר" :איך קען זען דיין אתרוג?" ער גיבט א קוק ,און מיט
אלס שנעלער דער מקוה נעמט ,אלס מער קדושה איז מען קונה! התפעלות זאגט ער מיר" :ס'איז ממש א יופי! איך האב שוין געמאכט א
אין
