gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV

שבוע: סוכות (2026-09-21)

מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫על דרך הפלפול והחידוד‬ ‫שנת תשפ"ז ‪ -‬גליון רלט‬ ‫סוכות‬ ‫בענין‬ ‫קושיית התוספות‪ :‬כיצד מברכים על הלולב 'עובר‬ ‫לעשייתן'? ארבעת התירוצים והערות גדולי האחרונים‬ ‫בענין‬ ‫זאגט אז ווען מען טראגט ארויס די ד' מינים בשוגג איז‬ ‫רביביתיוסי‬ ‫שמאי‪:‬‬ ‫אליבאוואס‬ ‫דשיטת‬ ‫גמרא מסכת סוכה ‪ -‬וקושית התוספותקושייתו העצומה של ה'טורי אבן'דעס‬ ‫קרבן חטאת‪ ,‬איז דוקא אויב מען האלט נאך פארן מקיים‬ ‫מעןגם בראש השנה שחל‬ ‫א‬ ‫פון‬ ‫פטור‬ ‫מדוע לא גזרו שלא לתקוע בשופר‬ ‫שטייט אין גמרא מסכת סוכה (לט‪ ,‬א)‪ :‬אמר רב יהודה אמר שמואל‪ :‬כל המצות‬ ‫זיין די מצוה פון שאקלען לולב‪ ,‬אבל יצא בו חייב ‪ -‬אבער אויב האט ער‬ ‫ביום חול?‬ ‫כולן מברך עליהן עובר לעשייתן ‪ -‬אלע מצות וואס עס איז דא א חיוב צו מאכן‬ ‫ארויסגעטראגן אין רשות הרבים די לולב שוין נאכן מקיים זיין די מצוה פון‬ ‫לעשייתן'‪,‬של גדולי האחרונים‬ ‫א ברכה פאר מען טוט די מצוה‪ ,‬דארף מען מאכן די ברכה 'עובר ותירוצם‬ ‫ד' מינים‪ ,‬דעמאלטס איז ער יא חייב א קרבן חטאת‪ ,‬וויבאלד ער האלט שוין‬ ‫דהיינו פאר מען איז מקיים די מצוה‪.‬‬ ‫נאך די מצוה ווערט ער שוין נישט גערעכנט ווי א טועה בדבר מצוה‪.‬‬ ‫קומט תוספות (ד"ה עובר לעשייתן) און פרעגט‪ ,‬ווען זאל מען מאכן די ברכה ביי‬ ‫פרעגט אבער די גמרא‪ :‬הא מדאגבהיה נפק ביה ‪ -‬פירוש‪ :‬ווי אזוי קען אביי‬ ‫די מצוה פון שאקלן לולב‪ ,‬ווייל לכאורה איז דא א גרויסע פראבלעם‪ ,‬אויב‬ ‫איינזעצען די משנה אויף א אופן אז א מענטש האט ארויסגעטראגן די ד'‬ ‫וועט מען זאגן אז מען זאל מאכן די ברכה פאר מען הייבט אויף די ד' מינים‪,‬‬ ‫מינים פאר ער מקיים די מצוה‪ ,‬די הלכה איז דאך אז ברגע וואס א מענטש‬ ‫דעס קען מען נישט זאגן‪ ,‬ווייל די גמרא זאגט אין מסכת מנחות (לה‪ ,‬ב) אז‬ ‫הייבט אויף די ד' מינים האט ער שוין מקיים געוועהן די מצוה פון 'ּולְ ַק ְח ֶּתם‬ ‫מען מאכט די ברכה אויף תפילין‪ :‬משעת הנחה ועד שעת קשירה ‪ -‬פירוש‪ :‬נאכן‬ ‫לָ כֶּ ם'‪ ,‬און אויב אזוי קומט אויס ווען ער גייט ארויס אין רשות הרבים וועט‬ ‫לייגן די תפילין אויף די האנט אבער פארן מאכן די קשירה פון די תפילין‪,‬‬ ‫ער אייביג שוין האלטן נאכן מקיים זיין די מצוה פון לולב‪ .‬עד כאן דברי‬ ‫און די טעם איז (עי' כסף משנה‪ ,‬פ"ד מהלכות תפילין‪ ,‬ה"ז) ווייל אין די דין פון עובר‬ ‫הגמרא וואס איז נוגע פאר אינז‪.‬‬ ‫לעשייתן איז דא צוויי הלכות‪ ,‬איינס אז מען דארף מאכן די ברכה פארן טוהן‬ ‫לפי זה פרעגט תוספות‪ ,‬אז מען קען אויך נישט זאגן אז מען זאל מאכן די‬ ‫די מצוה‪ ,‬און צווייטנס‪ ,‬אז די ברכה דארף מען מאכן 'תיכף' פאר די מצוה‪,‬‬ ‫ברכה גלייך ווען מען נעמט עס אין די הענט‪ ,‬וויבאלד גלייך ווען מען נעמט‬ ‫און אויב וועט מען מאכן די ברכה אויף די תפילין פארן הנחה‪ ,‬וועט עס זיין‬ ‫עס אין די הענט‪ ,‬שטייט דאך אין גמרא האט מען שוין יוצא געוועהן די מצות‬ ‫'עובר דעובר'‪ ,‬און נישט עובר לעשייתן‪ .‬און אזוי אויך דא ביי לולב‪ ,‬אויב וועט‬ ‫פון נטילת לולב‪ ,‬און מען קען שוין נישט מאכן די ברכה‪ ,‬ווייל עס איז נישט‬ ‫מען מאכן די ברכה פאר מען האלט די ד' מינים אין די הענט‪ ,‬וועט מען נישט‬ ‫עובר לעשייתן?‬ ‫קענען מאכן די ברכה‪ ,‬ווייל עס איז עובר דעובר‪ .‬און פון די אנדערע זייט אויב‬ ‫די וועסט זאגן אז מען זאל מאכן די ברכה שוין נאכן האלטן די ד' מינים אין‬ ‫די הענט‪ ,‬דעס וועט אויך נישט שטימען‪ ,‬ווייל מען זעהט שפעטער אין די‬ ‫דרך הראשון בתוספות‬ ‫מסכתא (מב‪ ,‬א)‪ ,‬ווי די משנה ברענגט אראפ א שיטת רבי יוסי וואס זאגט‪ :‬יום‬ ‫טוב הראשון של חג שחל להיות בשבת ‪ -‬ווען די ערשטע טאג סוכות געפאלט‬ ‫תוספות קומט און ער איז מציע אפאר מיני מהלכים ווי אזוי מען זאל קענען‬ ‫אין שבת‪ ,‬ושכח והוציא את הלולב לרשות הרבים ‪ -‬און א מענטש האט בטעות‬ ‫מאכן די ברכה ביי נטילת לולב‪ ,‬און מען זאל נישט האבן קיין פראבלעם‪,‬‬ ‫ארויסגעטראגן די לולב אין רשות הרבים‪ ,‬און ער האט עובר געוועהן בשוגג‬ ‫נישט פון עובר לעשייתן‪ ,‬און אויך נישט פון עובר דעובר‪ .‬און די ערשטע מהלך‬ ‫אויף די איסור פון הוצאה‪ ,‬איז די הלכה‪ :‬פטור ‪ -‬ער איז פטור פון ברענגען א‬ ‫שרייבט תוספות‪ :‬ושמא משיתחיל ליטול לולב קודם שיטול האתרוג מברך‬ ‫קרבן חטאת‪ ,‬און די טעם איז‪ :‬מפני שהוציאו ברשות ‪ -‬פירוש‪ :‬ער ווערט‬ ‫והיינו עובר לעשייתן שמעכבים זה את זה ‪ -‬פירוש‪ :‬די גמרא זאגט אין מסכת‬ ‫גערעכנט ווי א טועה בדבר מצוה‪ ,‬וויבאלד ער איז געוועהן טרוד מיט די מצוה‬ ‫מנחות (כז‪ ,‬א) אז אויב מען האט גענומען די ד' מינים‪ ,‬איינס נאך די אנדערע‬ ‫פון ד' מינים‪ ,‬און רבי יוסי האלט אז טרוד בדבר מצוה איז פטור פון א קרבן‬ ‫האט מען נישט יוצא געוועהן די מצוה ווייל 'ד' מינים מעכבים זה את זה'‪,‬‬ ‫חטאת‪ .‬קומט די גמרא און זאגט‪ :‬אמר אביי‪ ,‬לא שנו אלא שלא יצא בו ‪ -‬פירוש‪:‬‬ ‫פירוש‪ :‬די נחלת אב"י ענטפערט‪ ,‬אז דעס וואס תוספות שרייבט אז מען נעמט‬ ‫און כדי צו מקיים זיין די מצוה דארף מען נעמען אלע ד' מינים אויף איינמאל‪.‬‬ ‫קודם די לולב און מען מאכט די ברכה‪ ,‬און נאר נאכדעם נעמט מען די אתרוג‪,‬‬ ‫לפי זה זאגט תוספות‪ ,‬זאל מען נעמען נאר די לולב אין די הענט‪ ,‬וואס‬ ‫איז נישט קיין סתירה מיט די מגן אברהם‪ ,‬ווייל תוספות שרייבט דעס‪ ,‬אין זיין‬ ‫דעמאלטס גייט אוועק פאלן די פראבלעם פון 'עובר דעובר'‪ ,‬וויבאלד מען‬ ‫ערשטע מהלך צו מסביר זיין ווי אזוי מען קען מאכן די ברכה אויף די לולב‬ ‫האט שוין אנגעהויבן צו מקיים צו זיין די מצוה‪ ,‬און אזוי אויך האט מען נאך‬ ‫עובר לעשייתן‪ ,‬וואס אויב מען וויל טוהן דער עצה‪ ,‬דהיינו נעמען קודם איינער‬ ‫נישט מקיים געוועהן די מצוה פון ד' מינים‪ ,‬וויבאלד מען האט נאר די לולב‬ ‫פון די ד' מינים‪ ,‬און נאר נאכדעם די אנדערע‪ ,‬איז די איינציגסטע וועג דעס‬ ‫אין די האנט‪ ,‬אין דעמאלטס זאל מען מאכן די ברכה‪ ,‬על נטילת לולב‪.‬‬ ‫צו טוהן‪ ,‬איז ווען מען נעמט די לולב קודם‪ ,‬וואס אין די לולב איז דא אלע ג'‬ ‫מינים‪ ,‬און די ברכה איז דאך אויך נתייסד געווארען אויף דער לולב‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫מען זאגט 'על נטילת לולב'‪ .‬אבער למסקנא אז תוספות האט נאך עצות ווי‬ ‫אזוי מען קען מאכן די ברכה און עס זאל נישט האבן די פראבלעם פון עובר‬ ‫לעשייתן‪ ,‬דהיינו מען קען נעמען די לולב אין איין האנט און איבער דרייען די‬ ‫נו"נ בדרך הראשון של תוספות‬ ‫אתרוג (עי' לקמן) דעמאלטס אודאי זאל מען נעמען די אתרוג קודם און נאר‬ ‫א‪ .‬דברי המגן אברהם‪ ,‬וקושית הדגול מרבבה‬ ‫נאכדעם די לולב‪ ,‬כדי עס זאל זיין דומה צו תפילין‪ ,‬און אזוי ווי די מגן אברהם‬ ‫זאגט‪.‬‬ ‫די מגן אברהם אין סימן תרנ"א (ס"ק ח) שרייבט‪ :‬יטול תחלה האתרוג וכשמסלק‬ ‫יסלק הלולב תחלה‪ ,‬דומיא דתפילין ‪ -‬פירוש‪ :‬די גמרא זאגט אין מסכת מנחות‬ ‫עס איז כדי אנצומערקן וואס די חתם סופר (סוכה‪ ,‬לט‪ ,‬א) שרייבט‪ :‬והעולם נהגו‬ ‫(לו‪ ,‬א)‪ :‬תנא‪ ,‬כשהוא מניח ‪ -‬ווען א מענטש לייגט תפילין‪ ,‬מניח של יד‪ ,‬ואחר כך‬ ‫כמגן אברהם ליטול האתרוג תחילה‪ ,‬ומכל עושים כמו שכתב התוספות (עי' לקמן‬ ‫מניח של ראש ‪ -‬זאל ער קודם לייגן די תפילין של יד‪ ,‬און נאכדעם די תפילין‬ ‫בדרך השני) להפוך האתרוג שלא יהיה כדרך גדילתו עד אחר הברכה‪[,‬תוספות לא‬ ‫של ראש‪ ,‬דכתיב ‪ -‬אזוי ווי עס שטייט אין פסוק‪ְּ ,‬וק ַׁש ְר ָּתם לְ אֹות ַׁעל י ֶָּדָך וְ ָּהיּו‬ ‫כתב לשם 'להפוך את האתרוג'‪ ,‬רק כתב להפוך 'אחד מהן' (ולפי זה לא קשה קושית‬ ‫לְ ט ָֹּטפֹת ֵּבין ֵּעינֶ יָך (דברים‪ ,‬ו‪ ,‬ח)‪ ,‬דהיינו קודם שטייט די מצוה פון של יד‪ ,‬און‬ ‫החתם סופר)‪ ,‬וכונת החתם סופר הוא לדברי המחבר סי' תרנא ס"ה‪ ,‬שכתב 'יהפוך‬ ‫האתרוג'‪" ].‬ולא הועילו כלום" כיון שהוא מהופך הוה כמאן דליתיה‪ ,‬והרי נטלו‬ ‫נאכדעם שטייט די מצוה פון של ראש‪ ,‬און אזוי אויך דרש'נט מען פון די סוף‬ ‫הלולב תחילה וכהתוספות ‪ -‬פירוש‪ :‬די חתם סופר ווינדערט זיך‪ ,‬אז אין הכי‬ ‫פסוק וְ ָּהיּו לְ ט ָֹּטפֹת ֵּבין ֵּעינֶ יָך‪ ,‬כל זמן שבין עיניך יהו שתיהם ‪ -‬פירוש‪ :‬ווילאנג‬ ‫נמי די וועלט פוהרט זיך אזוי ווי די מגן אברהם אז מען נעמט קודם די אתרוג‬ ‫די תפילין של ראש געפונט זיך אויף די קאפ דארף מען האבן ביידע תפילין‪,‬‬ ‫און נאר נאכדעם נעמט מען די לולב‪ ,‬אבער שרייבט די חתם סופר אז מען‬ ‫וועגן דעם דארף מען קודם אויסטוהן די תפילין של ראש אין נאר נאכדעם‬ ‫טוט גארנישט אויף מיט דעם‪ ,‬וויבאלד‪ ,‬די וועלט פוהרט זיך אויך אז מען טוט‬ ‫די תפילין של יד‪.‬‬ ‫די צווייטע עצה פון תוספות‪ ,‬דהיינו מען נעמט די אתרוג פארקערט ביז נאך‬ ‫קומט די נודע ביהודה אין זיין חיבור דגול מרבבה און ער פרעגט אויף דער‬ ‫די ברכה‪ ,‬און בשעת מען האלט די אתרוג פארקערט‪ ,‬ווערט עס בכלל נישט‬ ‫מגן אברהם‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬אבל מאד תמהני איך לא שת המגן אברהם עיניו‬ ‫גערעכנט ווי מען האט טוט אתרוג בדרך מצוה‪ ,‬נאר מען רעכנט נאר די לולב‪,‬‬ ‫שבתוספות דף לט ע"א מפורש שיטל הלולב תחילה ‪ -‬פירוש‪ :‬פון אונזער‬ ‫אויב אזוי קומט אויס אז מען האט גארנישט אויף געטוהן פון נעמען די‬ ‫תוספות איז מבואר להדיא אז מען נעמט קודם די לולב און נאכדעם די‬ ‫אתרוג קודם‪.‬‬ ‫אתרוג‪ ,‬אזוי ווי תוספות שרייבט בפירוש‪' :‬משיתחיל ליטול לולב קודם שיטול‬ ‫האתרוג מברך'‪ ,‬זעהט מען אז די סדר איז געוועהן קודם צו נעמען די לולב‬ ‫און נאר נאכדעם די אתרוג‪ .‬אין די דגול מרבבה בלייבט מיט א קשיא‪.‬‬ ‫דרך השני בתוספות‬ ‫נאך שרייבט תוספות‪ :‬אי נמי לאחר שנוטל שניהם אלא שהופך אחד מהן‬ ‫כדאמרינן בסוף פירקין (דף מב‪ ,‬א) כשהפכו דאין יוצא במצות אלא דרך גדילתן‬ ‫ב‪ .‬תירוצו של הנחלת אב"י ‪ -‬והערת החתם סופר‬ ‫כדדרשינן פרק לולב וערבה (לקמן מה‪ ,‬ב) מדכתיב עצי שטים עומדים‪.‬‬ ‫די גרויסע גאון רבי אליהו תאומים פרענקיל זצ"ל [מגדולי גאליציא לפני השואה‪,‬‬ ‫והיה אב"ד פשעווארסק‪ .‬ונסע לכמה צדיקים בדורו‪ ,‬וביניהם הרה"ק רבי ברוך מגורליץ‬ ‫פירוש‪ :‬די גמרא זאגט אין פרק לולב וערבה‪ ,‬אז מען איז יוצא די מצוה פון ד'‬ ‫זי"ע והרה"ק המהרי"ד והמהר"א מבעלזא זי"ע‪ .‬נהרג על קידוש השם יום הקדוש שנת‬ ‫מינים נאר אויב מען נעמט עס 'דרך גדילתן'‪ ,‬אויב אזוי זאגט תוספות איז‬ ‫תש"ג‪ .‬הי"ד‪ .‬עי' בשו"ת דובב מישרים חלק א' סימן יג תשובה אליו‪ ,‬ובראש המכתב כתוב‬ ‫דא א גוטע עצה אז מען זאל נעמען די ד' מינים‪ ,‬און איינער פון די מינים‬ ‫הג און מטשעבין‪ :‬לכבוד ידידי הרב הגאון היחסן מהו"ר אליהו תאומים פרענקיל נ"י אבד"ק‬ ‫זאל מען האלטן אין די הענט פארקערט‪ ,‬און אזוי מאכן די ברכה‪ ,‬און אזוי‬ ‫פשעווארסק והגליל‪ ].‬אין זיין הפלא'דיגע ספר נחלת אב"י (סימן עב‪ ,‬אות ב)‪,‬‬ ‫פאלט אוועק די פראבלעם פון 'עובר דעובר'‪ ,‬און אזוי אויך איז עס נאך עובר‬ ‫ענטפערט א טרעפליכע תירוץ אויף דער קשיא‪ ,‬און ער שרייבט‪ :‬יש לתרץ לפי‬ ‫לעשייתן‪ ,‬און נאכדעם דרייט מען ארום די פארקעטע מין‪ ,‬און מען איז יוצא‬ ‫עניות דעתי‪ ,‬דהתוספות לא כתב כן רק למה דהוה סבירא ליה‪ ,‬דאי אפשר‬ ‫די מצוה‪.‬‬ ‫לעשות עצה שיהיה הברכה עובר לעשייתן רק באופן זה שיטול רק אחד מהמינים‬ ‫לבד ויברך ואחר כך יטול גם השני לצאת ידי חובת המצוה‪ ,‬ובכהאי גונא על כרחך‬ ‫היה מוכרח ליטול מקודם הלולב דוקא כיון דהברכה הוא על נטילת לולב כיון‬ ‫שיש בו ג' מינים‪ ,‬ועל כרחך כתב שיקח תחילה הלולב‪ ,‬מה שאין כן לדידן דקיי"ל‬ ‫דרך השלישי בתוספות‬ ‫להלכה שיהפוך האתרוג וכמנהגא דעלמא לעשות עצה זו כדי שיהיה עובר‬ ‫לעשייתן‪ ,‬בכהאי גונא עכ"פ נכון לכתחילה ליקח תחילה האתרוג ואחר כך‬ ‫א דריטע מהלך שרייבט תוספות‪ :‬ואפילו נקיט להו כדרך גדילתן אפשר‬ ‫הלולב‪.‬‬ ‫שיתכוין שלא לצאת בו עד אחר ברכה דאף על גב דאמרינן בסוף ראוהו בית דין‬ ‫(ר"ה כח‪ ,‬ב) דמצות אינן צריכין כוונה מכל מקום בעל כרחו לא נפיק‪.‬‬ ‫תוספות זאגט‪ :‬אף על גב דאמרינן דמצות אינן צריכין כוונה מכל מקום בעל‬ ‫פירוש‪ :‬תוספות שרייבט אז עס איז דא נאך א עצה ווי אזוי מען קען מאכן‬ ‫כרחו לא נפיק ‪ -‬פירוש‪ :‬אז לפי די מאן דאמר אז מצות אינן צריכות כוונה‪,‬‬ ‫די ברכה אויף נטילת לולב עובר לעשייתן‪ ,‬ער זאל אויף הייבן די ד' מינים‪,‬‬ ‫איז כדי נישט יוצא צו זיין די מצוה מיז זיין א 'היפך כוונה'‪ .‬איז משמע פון‬ ‫און ער זאל אינזינען האבן אז ער האט נישט אינזינען צו יוצא זיין מיט דעם‬ ‫דעם‪ ,‬און אזוי איז פשוט‪ ,‬אז למאן דאמר מצות צריכות כוונה‪ ,‬דארף מען‬ ‫די מצוה‪ ,‬און דעמאלטס קען ער מאכן די ברכה‪ ,‬און גלייך נאך די ברכה וועט‬ ‫נישט קיין 'היפך כוונה' נישט יוצא צו זיין די מצוה‪ ,‬נאר עס איז גענוג פשוט‬ ‫ער יוצא זיין די מצוה פון ד' מינים‪.‬‬ ‫נישט צו האבן כוונה‪ ,‬אין אזוי האט מען נישט יוצא געוועהן די מצוה‪.‬‬ ‫און תוספות לייגט צו א חידוש‪ ,‬אפילו למאן דאמר אז 'מצות אינן צריכין‬ ‫לפי זה פרעגט די כפות תמרים (כאן על התוספות)‪ ,‬אז שיטת הטור איז (או"ח‪ ,‬סי'‬ ‫כוונה'‪ ,‬און לכאורה אפילו ווען מען האט נישט אינזינען יוצא צו זיין איז מען‬ ‫ס'‪ ,‬וסי' תקפט) אז להלכה נעמט מען אן אז מצות צריכות כוונה‪ ,‬און דא ביי‬ ‫אויך יוצא‪ ,‬איז וואס טוט ער אויף אז ער האט אינזינען נישט יוצא צו זיין?‬ ‫הלכות לולב שרייבט די טור (סי' תרנא) אז איינער פון די עצות וואס מען קען‬ ‫זאגט אבער תוספות‪ ,‬אז די מאן דאמר וואס האלט אז מצות אינן צריכות‬ ‫טוהן צו מאכן די ברכה אויף די לולב עובר לעשייתן "אי נמי יכוין שלא לצאת‬ ‫כוונה‪ ,‬דעס איז דוקא ווען ער טוט א מצוה סתם אן קיין כוונה‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫עד שיברך"‪ ,‬שרייבט די כפות תמרים‪ :‬ובכן יש לתמוה‪ ,‬לפי דעתו כמאן דאמר‬ ‫זאגט מען אז ער האט יוצא געוועהן די מצוה‪ ,‬אבער אויב א טוט א פעולת‬ ‫מצות צריכות כוונה‪ ,‬אין צריך לכוין שלא לצאת‪ ,‬אלא כשלא כיון לצאת סגי ‪-‬‬ ‫המצוה אין ער האט אינזינען נישט צו צו יוצא זיין‪ ,‬דעמאלטס אפילו למאן‬ ‫פירוש‪ :‬לויט די טור וואס פסק'נט אז מצות צריכות כוונה איז גענוג פשוט‬ ‫דאמר מצות אינן צריכות כוונה‪ ,‬וועט ער אויך נישט יוצא זיין די מצוה‪.‬‬ ‫נישט צו האבן קיין כוונה ווען מען איז מקיים די מצוה‪ ,‬איז פארוואס שרייבט‬ ‫די טור אז כדי מען זאל קענען מאכן די ברכה עובר לעשייתן זאל מען האבן‬ ‫א 'היפך הכוונה'? און די כפות תמרים איז מסיים דער קשיא מיט א צריך עיון!‬ ‫די ערוך לנר ברענגט אראפ די קשיא פון די כפות תמרים‪ ,‬און ער ענטפערט‬ ‫זייער א טרעפליכע און גלייכע תירוץ‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬ולענ"ד י"ל‪ ,‬דבשלמא מי‬ ‫נו"נ בדרך השלישי בתוספות‬ ‫שאינו שואל רק עושה מעצמו דבר מצוה‪ ,‬בזה שייך לומר דאם לא כוון לא יצא‪,‬‬ ‫א‪ .‬שני ביאורים בשיטת התוספות‪ ,‬חדושי רבי שלמה‪ ,‬חדושי רבי ראובן‬ ‫אבל הכא ששואל ומורין לו איך לעשות‪ ,‬אם כן איך שייך לומר שיטול בלא כוונה‪,‬‬ ‫הא כל כוונתו כשנוטל לולב הוא לצאת‪ ,‬ואם כן כוונתו היא כאן בעל כרחך‪ ,‬לכן‬ ‫די צוויי גרויסע מגידי שיעורים‪ ,‬און ראשי מתיבתא רבי שלמה היימן זצ"ל און‬ ‫שפיר כתב הטור שמורין לו שיתכוון שלא לצאת דאם לא מתכוון לכך ודאי‬ ‫רבי ראובן גראזאווסקי זצ"ל האבן זיך ארום געקריגט במלחמתו של תורה‪,‬‬ ‫נוטלו לצאת בו‪.‬‬ ‫וואס איז די הסבר פון תוספות אז אפילו למאן דאמר מצות אינן צריכות‬ ‫כוונה‪ ,‬אויב האט מען היפך הכוונה איז מען נישט יוצא‪[ .‬ומאריכין שם כל אחד‬ ‫פירוש‪ :‬מציאות'דיג איז נישט שייך צו זאגן פאר א מענטש למאן דאמר מצות‬ ‫לפי דרכו ליישב בזה כמה סתירת הסוגיות בש"ס‪ .‬ואכמ"ל בזה‪].‬‬ ‫צריכות כוונה‪ ,‬אז ער זאל נעמען א לולב און אתרוג‪ ,‬און בשעת די נעמסט די‬ ‫לולב כדי צו מקיים זיין די מצוה האב נישט אינזינען צו מקיים זיין די מצוה‪,‬‬ ‫הגאון האדיר רבי ראובן גראזאווסקי זצ"ל (חידושי רבי ראובן‪ ,‬סוכה‪ ,‬סימן ט' אות א'‬ ‫ווייל דער מענטש נעמט דאך די ד' מינים יא צו מקיים זיין די מצוה‪ ,‬איז‬ ‫וב') איז מסביר‪ :‬די מאן דאמר וואס האלט מצות אינן צריכות כוונה‪ ,‬איז נישט‬ ‫אפילו למאן דאמר מצות צריכות כוונה וועסטו מיזן זאגען פאר די מענטש‬ ‫ווייל ער האלט אז מען דארף נישט קיין כוונה ביי קיום המצות‪ ,‬נאר די טעם‬ ‫בשעת'ן נעמען די ד' מינים‪ ,‬אז ער זאל האבן א 'היפך הכוונה'‪ ,‬כדי ער זאל‬ ‫איז‪ ,‬ווייל עס ווערט גערעכנט אז 'מסתמא יש כוונה'‪ ,‬אזוי ווי מען זעהט דער‬ ‫נישט יוצא זיין די מצוה‪ .‬און דעס וואס די מאן דאמר מצות צריכות כוונה‬ ‫יסוד ביי קדשים ‪ -‬אז סתם קדשים לשמן עומדים‪ ,‬דהיינו‪ ,‬אז אפילו בפועל‬ ‫זאגט אייביג אז אפילו עס פעלט די כוונה איז מען נישט יוצא‪ ,‬דעס איז אויב‬ ‫האט ער נישט געהאט יעצט א כוונה צו מקיים צו זיין די מצוה‪ ,‬אבער מען‬ ‫א מענטש טוט א מצוה אין שפעטער כאפט ער אז ער האט נישט געהאט‬ ‫זאגט אז א מענטש וואס טוט א מעשה המצוה בסתמא‪ ,‬איז מן הסתם האט‬ ‫קיין כונה‪ ,‬אבער הייסן א מענטש בפירוש‪ ,‬טוה א מצוה אין האב נישט קיין‬ ‫ער די כוונת המצוה‪ .‬און וועגן דעם ווען א מענטש שרייט בפירוש אז ער וויל‬ ‫כוונה‪ ,‬ארבעט נישט מציאות'דיג‪.‬‬ ‫נישט יוצא זיין די מצוה‪ ,‬און פשוט אז ער איז נישט יוצא די מצוה אפילו‬ ‫למאן דאמר אינן צריכות כוונה‪[ .‬עי' כעין זה בשפת אמת‪ ,‬ראש השנה‪ ,‬דף כט ב]‪.‬‬ ‫די גרויסע גאון רבי שלמה היימן זצ"ל (חידושי רבי שלמה‪ ,‬ראש השנה) קריגט זיך‪,‬‬ ‫ג‪ .‬דברי הבכורי יעקב לפשוט מהתוספות לאחד מהצדדים בחקירת‬ ‫או ן ער איז מסביר‪ :‬אז אין אמת'ן די מאן דאמר וואס האלט אז מצות אינן‬ ‫האחרונים המפורסמת‬ ‫צריכות כוונה‪ ,‬האלט אז א מצוה דארף בעצם נישט קיין כוונה בכלל כדי מען‬ ‫זאל מקיים זיין די מצוה‪ ,‬און די טעם פארוואס ווען איינער זאגט בפירוש אז‬ ‫די ערוך לנר‪ ,‬אין זיין ספר בכורי יעקב אויף הלכות לולב (סי' תרנב‪ ,‬ס"ק י)‬ ‫ער וויל נישט יוצא זיין די מצוה איז ער נישט יוצא‪ ,‬איז וויבאלד‪ ,‬ווען ער זאגט‬ ‫ברענגט אראפ די חקירה וואס די גדולי האחרונים זענען געוועהן מסופק‪ ,‬אין‬ ‫קלאר אז ער וויל נישט יוצא זיין די מצוה‪ ,‬פעלט אין די עצם 'קיום המצוה'‪,‬‬ ‫די מצוה פון לולב‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬נסתפקתי מי שנטל לולב קודם עלות השחר ‪ -‬א‬ ‫אין וועגן דעם איז ער נישט יוצא‪[ .‬פירוש‪ :‬נישט עס פעלט אין די 'כונת המצוה'‪ ,‬ווייל‬ ‫מענטש וואס האט געמאכט די מעשה הלקיחה אין די ד' מינים פאר די עלות‬ ‫די מאן דא מר וואס האלט מצות אינן צריכות כונה האלט אז מען איז יוצא אפילו אן קיין‬ ‫השחר‪ ,‬ועדיין הוא בידו עד אחר נץ החמה ואחר כך הניחו מידו ‪ -‬און אזוי האלט‬ ‫כונה‪ ,‬נאר ווען איינער האט היפך כונה‪ ,‬פעלט די עצם 'קיום המצוה' און דא ווערט שוין די‬ ‫ער די ד' מינים ביז נאך די נץ החמה‪ ,‬אם צריך שוב לחזור וליטלו ‪ -‬איז די‬ ‫מאן דאמר וואס האלט מצות אינן צריכות כונה מודה זיין אז ווען עס פעלט אין די עצם‬ ‫שאלה‪ ,‬צו דארף דער מענטש איבער טוהן די מצוה פון ד' מינים‪ ,‬און די ספק‬ ‫קיום המצוה איז מען נישט יוצא די מצוה‪].‬‬ ‫איז וואס איז די מצוה פון נטילת לולב‪ :‬אם נאמר שהלקיחה היא המצוה דהיינו‬ ‫ב‪ .‬קושית הכפות תמרים על הטור ‪ -‬ותירוצו של הערוך לנר‬ ‫שיטלו ויביאו לידו ‪ -‬צו זאגט מען אז די עיקר מצוה פון נטילת לולב איז די‬ ‫וואס איז א בקי אין הלכות לולב כדי אים אויסצולערענן די הלכות‪ ,‬און דורך‬ ‫עצם 'לקיחה'‪ ,‬ולכן בעינן הלקיחה בעת החיוב דוקא ולא יצא ‪ -‬דעמאלטס מיז‬ ‫דעם פארגעסט ער זיך און ער גייט ארויס ברשות הרבים‪ .‬און וויבאלד מען‬ ‫די לקיחה זיין בשעת החיוב‪ ,‬דהיינו נאך די עלות השחר‪ ,‬און וויבאלד דא האט‬ ‫רעדט דאך פון א מענטש וואס איז בכלל נישט בקי אין הלכות לולב‪ ,‬ווייסט‬ ‫די מענטש געמאכט די לקיחה פאר די עלות השחר‪ ,‬אפילו ער האט געהאלטן‬ ‫ער זיכער נישט פון דער עצה פון 'היפך כוונה'‪ ,‬וועגן דעם שרייבט נישט די‬ ‫די ד' מינים ביז אינמיטן טאג‪ ,‬האט ער נישט יוצא געוועהן‪ .‬או נימא ‪ -‬אדער‬ ‫גמרא דארט דער וועג צו פארענטפערן‪.‬‬ ‫וועט מען זאגן א אנדערע צד אין די מצוה פון נטילת לולב‪ :‬דמצות לקיחה‬ ‫רק שיהיה בידו וכיון שהוא בידו בעת החיוב יצא ‪ -‬אז די מצוה פון נטילת לולב‬ ‫איז אז 'עס זאל זיין אין דיינע הענט'‪ ,‬דעמאלטס וועט אויסקומען אז מען‬ ‫האט יא מקיים געוועהן די מצוה פון די ד' מינים אויב מען האט עס גענומען‬ ‫פון די עלות השחר ביז אינמיטן טאג‪ ,‬ווייל אה"נ די לקיחה איז געוועהן פאר‬ ‫דרך הרביעי בתוספות‬ ‫די עלות‪ ,‬אבער די 'החזקת הד' מינים' איז געוועהן אינמיטן טאג‪ ,‬און מען‬ ‫אין א פערדע וועג איז תוספות מסביר ווי אזוי קען מען מאכן די ברכה אויף‬ ‫האט יוצא געוועהן‪.‬‬ ‫די ד' מינים אין עס איז נישט קיין פראבלעם פון עובר לעשייתן‪ :‬אי נמי משום‬ ‫שרייבט די ערוך לנר‪ :‬ולכאורה יש לפשוט ספק זה ממה שכתב התוספות תקנה‬ ‫דלא גמרה מצותו עד אחר ניענוע‪.‬‬ ‫שתהי' הברכה עובר לעשייתן שיתכוון שלא לצאת עד אחר הברכה‪ ,‬הרי דבשעת‬ ‫פירוש‪ :‬בעצם הייבט זיך אן די מצוה פון ד' מינים די רגע וואס מען הייבט עס‬ ‫לקיחה לא יצא עדיין כיון שנתכוון שלא לצאת ואינו יוצא רק על ידי שהוא בידו‬ ‫אויף‪ ,‬און ווי די גמרא זאגט 'מדאגבהיה נפק ביה'‪ ,‬אבער די מצוה ווערט נישט‬ ‫אחר הברכה ‪ -‬פירוש‪ :‬פון אונזער תוספות איז דא א ראיה צו איינער פון די‬ ‫פארטיג נאר מיט די עצם אויף הייבן די ד' מינים‪ ,‬נאר די מצוה האט נאך א‬ ‫וועגן אין דער חקירה‪ ,‬ווייל תוספות זאגט אז איינער פון די עצות ווי אזוי מען‬ ‫המשך‪ ,‬דהיינו מען דארף נאך מקיים זיין די המשך המצוה וואס דעס איז די‬ ‫קען מאכן די ברכה עובר לעשייתן איז אז מען זאל האלטן די ד' מינים אין‬ ‫'נענועים'‪ ,‬און פאר מען מאכט נישט די נענועים הייסט עס נאך ווי אינמיטען‬ ‫די הענט‪ ,‬און מען זאל האבן היפך כוונה‪ ,‬און אזוי מאכן די ברכה און נאכדעם‬ ‫די מצוה‪ ,‬וועגן דעם קען מען מאכן די ברכה‪ ,‬נאכן אויף הייבן די ד' מינים‬ ‫זאל מען שאקלען און יוצא זיין די מצוה‪ ,‬און אויב איז אמת די ערשטע צד‬ ‫פאר די נענועים‪ ,‬און עס הייסט נאך עובר לעשייתן‪.‬‬ ‫פון די חקירה אז די מצוה פון נטילת לולב איז די עצם 'לקיחת הלולב'‪ ,‬וועט‬ ‫דאך פעלן דא די עצם לקיחת הלולב‪ ,‬ווייל בשעת ווען די מענטש נעמט די‬ ‫און תוספות לייגט צו א ראיה צו דער מהלך‪ :‬דמהאי טעמא נמי מברכין‬ ‫ד' מינים אין די הענט אריין [דהיינו די לקיחה] איז ער נישט מקיים קיין שום‬ ‫אנטילת ידים אחר נטילה דלא גמר מצותו עד אחר ניגוב ‪ -‬אזוי זעהט מען אויך‬ ‫מצוה ווייל ער האט דאך דעמאלטס די היפך הכוונה‪ ,‬און נאר נאך די ברכה‬ ‫ביי די מצוה פון נטילת ידים‪ ,‬וואס די מצוה האט צוויי חלקים‪ ,‬קודם די עצם‬ ‫הייבט ער אן צו מקיים זיין די מצוה‪ ,‬אבער גלייך נאך די ברכה מאכט ער‬ ‫וואשען די הענט‪ ,‬און שפעטער איז דא די המשך פון די מצוה וואס דעס איז‬ ‫דאך נישט קיין שום מעשה הלקיחה? נאר על כרחך מיז מען זאגן אז פון דער‬ ‫די 'אפווישען די הענט'‪ ,‬און מען מאכט טאקע די ברכה ביי נטילת ידים‪ ,‬נאכן‬ ‫תוספות זעהט מען אז די מצוה פון נטילת לולב איז די עצם 'החזקת הד'‬ ‫זיך וואשען‪ ,‬פארן זיך אפווישען‪ ,‬און עס הייסט נאך אלץ 'עובר לעשייתן'‪ ,‬אזוי‬ ‫מינים'‪ ,‬אין וועגן דעם איז מען יוצא גלייך נאך די ברכה אפילו עס איז נישט‬ ‫אויך דא ביי די ד' מינים‪ ,‬קען מען מאכן די ברכה נאכן נעמען די ד' מינים אין‬ ‫געוועהן קיין מעשה לקיחה‪ .‬און אזוי אויך ביי די מעשה ווי א מענטש האט‬ ‫די הענט פארן מקיים זיין די המשך המצוה פון די נענועים‪ ,‬אין עס הייסט‬ ‫גענומען די ד' מינים פאר די עלות השחר‪ ,‬אין געהאלטען ביז נאך די נץ‬ ‫נאך אלץ עובר לעשייתן‪.‬‬ ‫החמה‪ ,‬וועט לכאורה זיין די הלכה אז ער יוצא געוועהן די מצוה פון נטילת‬ ‫לולב‪ [ .‬אבל אחר זה כתב הביכורי יעקב לחלק‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬אכן עדיין צריך עיון‪ ,‬דאפשר‬ ‫אבער תוספות קומט און פרעגט אפ דער מהלך‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬ומיהו לא דמי‬ ‫לחלק קצת דשם על כל פנים נטל בעת החיוב רק שמכוון שעדיין לא תשלם המצוה עד‬ ‫כולי האי דניענוע אינו אלא משירי מצוה בעלמא ולא מעכב‪.‬‬ ‫אחר הברכה‪ ,‬אבל הכא נטלו בלילה ולא קיין כלל ולקחתם לכם ביום‪ ,‬ומה שהוא בידו‬ ‫לבד בלא לקיחה אפשר דלא מיקרי לקיחה‪].‬‬ ‫פירוש‪ :‬תוספות זאגט אז בעצם קען מחלק זיין פון נטילת ידים אין נטילת‬ ‫לולב‪ .‬נטילת לולב ווערט נישט די נענועים גערעכנט ווי א חלק פון די מצוה‪,‬‬ ‫און די נענועים איז נישט מעכב די מצוה‪ ,‬דהיינו‪ ,‬אויב איינער האט נישט‬ ‫מקיים די המשך המצוה פון די נענועים‪ ,‬האט ער נאך אלץ יוצא געוועהן די‬ ‫ד‪ .‬קושית התוספות על הדרך השלישי ‪ -‬ותירוצו‬ ‫מצוה פון ד' מינים‪ ,‬אבער ביי נטילת ידים וואס די ניגוב איז א חלק פון די‬ ‫מצוה פון נטילת ידים‪ ,‬און מען מעג נישט עסן קיין ברויט פאר מען מאכט‬ ‫תוספות נאכן שרייבט די דריטע עצה‪ ,‬דהיינו מען זאל האבן היפך כוונה‪.‬‬ ‫נישט קיין ניגוב‪ ,‬וועגן דעם ווערט עס גערענכט ממש א חלק פון די מצוה‪,‬‬ ‫פרעגט זייער א שטארקע קשיא‪ .‬די גאנצע שוועריקייט פון תוספות הייבט‬ ‫אין מען קען מאכן די ברכה פון על נטילת ידים‪ ,‬ציווישען די וואשען אין די‬ ‫זיך אן פון א גמרא שפעטער אין מסכת סוכה ווי די גמרא האט די זעלבע‬ ‫אפווישען‪ ,‬משא"כ ביי נטילת לולב‪ ,‬די רגע מען האט אויפגעהויבן די ד' מינים‬ ‫שוועריקייט פון "הא מדאגבהיה נפק ביה"‪ ,‬און אויב אזוי‪ ,‬לויט ווי תוספות‬ ‫האט מען שוין בעצם יוצא געוועהן די מצוה‪ ,‬און די נענועים איז נאר 'משיירי‬ ‫האט יעצט מסביר געוועהן אז מען קען טוהן די עצה פון היפך כוונה‪ ,‬פארוואס‬ ‫המצוה‪.‬‬ ‫האט נישט די גמרא געזאגט דארט דער עצה‪ ,‬דהיינו א מענטש וואס גייט‬ ‫ארויס שבת ברשות הרבים מיט די ד' מינים אין די האנט מיט א היפך כוונה‪,‬‬ ‫און תוספות לייגט צו א ראיה צו דעם‪ :‬כדאמרינן בסוף פירקין מדאגביה נפק‬ ‫קומט אויס אז ער האלט נאך פאר די קיום המצוה אין וועגן דעם איז ער‬ ‫ביה ומשני כשהפכו ולא משני בשלא ניענע ‪ -‬פירוש‪ :‬אויב איז דער וועג אמת‬ ‫פטור פון א חטאת?‬ ‫אז עס הייסט נישט עובר לעשייתן‪ ,‬וויבאלד מען האלט נאך אינמיטען די‬ ‫מצוה‪ ,‬פארוואס ענטפערט נישט די גמרא שפעטער אין מסכת סוכה‪ ,‬אז מען‬ ‫אויף דעם שרייבט תוספות‪ :‬והא דלא משני הכא בסוף פירקין? די תירוץ איז‪:‬‬ ‫רעדט דא אז די מענטש האט גענומען די ד' מינים אין זיין הענט אבער ער‬ ‫דמיירי ‪ -‬ווייל דארט רעדט מען‪ :‬באדם שאינו בקי ‪ -‬פון א מענטש וואס איז‬ ‫האט נאך נישט געמאכט די נענועים‪ ,‬און אזוי האט ער ארויסגעגאנען אין‬ ‫נישט בקי אין הלכות לולב‪ ,‬שהולך אצל בקי ללמוד ‪ -‬און ער וויל גיין צו איינער‬ ‫רמב"ם אז אה"נ די גמרא זאגט אין מנחות אז מען דארף סומך זיין די ברכה‬ ‫רשות הרבים‪ ,‬און ער וועט הייסן א טרוד בדבר מצוה ווייל ער האלט נאך‬ ‫ממש פאר די מצוה‪ ,‬אבער דעס איז נאר לכתחילה‪ ,‬אבער אין א פאל וואס‬ ‫אינמיטן מקיים צו זיין די מצוה פון די ד' מינים‪ ,‬נאר על כרחך זעהט מען פון‬ ‫מען האט נישט קיין אנדערע ברירה אזוי ווי דא ביי לולב‪ ,‬וועט מען מוזן מאכן‬ ‫דעם‪ ,‬אז די נענועים איז נישט ממש א חלק פון די מצוה‪ ,‬און וועגן דעם‬ ‫די ברכה פארן אויף הייבן די ד' מינים‪.‬‬ ‫ענטפערט נישט די גמרא דער תירוץ‪.‬‬ ‫מהלכו של הרמב"ם ‪ -‬ביאורו של הב"ח‬ ‫די רמב"ם שרייבט אין הלכות לולב (פרק ז הלכה ו) וזה לשונו‪ :‬וכשהוא נוטלם‬ ‫"להלכה"‬ ‫לצאת בהן מברך תחלה על נטילת לולב ‪ -‬פירוש‪ :‬די רמב"ם פסק'נט אזוי ווי‬ ‫תוספות שרייבט גלייך פון אנהייב 'מטעם זה צריך לברך אלולב קודם שיטלנו'‪,‬‬ ‫דברי המחבר והטורי זהב וביאור הגר"א‬ ‫דהיינו מען מאכט די ברכה נאך פארן נעמען די ד' מינים אין די הענט‪ .‬אין‬ ‫להלכה שרייבט די מחבר אין הלכות לולב (סימן תרנא סעיף ה)‪ :‬יברך על נטילת‬ ‫לכאורה איז שווער אויף די רמב"ם אזוי ווי תוספות פרעגט ווי אזוי קען מען‬ ‫לולב‪ ,‬ושהחיינו‪ ,‬קודם שיטול האתרוג‪ ,‬כדי שיברך עובר לעשייתו‪ ,‬או יהפוך‬ ‫מאכן דעמאלטס די ברכה עס איז דאך עובר דעובר?‬ ‫האתרוג עד שיברך ‪ -‬פירוש‪ :‬די מחבר נעמט אן להלכה‪ ,‬אז מען זאל טוהן די‬ ‫די הייליגע ב"ח אין הלכות לולב (סימן תרנ"א‪ ,‬אות ד) איז מבאר בטוב טעם ודעת‬ ‫ערשטע אדער די צווייטע מהלך פון תוספות‪.‬‬ ‫די שיטת הרמב"ם‪.‬‬ ‫קומט די טורי זהב (ס"ק ה) אין פרעגט פארוואס שרייבט נישט די מחבר אויך‬ ‫די ערשטע צוויי דרכים פון תוספות וועט נאר שטימען אויב מען נעמט אן‬ ‫די דריטע מהלך פון תוספות‪ ,‬דהיינו מען זאל נעמען די ד' מינים בהיפך כוונה?‬ ‫להלכה אז די ד' מינים מעכבים זה את זה‪ ,‬און ווי תוספות שרייבט בפירוש‪:‬‬ ‫ענטפערט די טורי זהב‪ :‬והא דלא זכר בשולחן ערוך רק שני דרכים ולא הדרך‬ ‫ושמא משיתחיל ליטול לולב קודם שיטול האתרוג מברך והיינו עובר לעשייתן‬ ‫השלישי דהיינו שיכוין שלא לצאת? נראה דלאו שפיר הוא הדרך שלישי כמו שני‬ ‫'שמעכבים זה את זה'‪ .‬אבער אסאך ראשונים קריגען זיך אויף דער שיטת‬ ‫דרכים הראשונים‪ ,‬דבדרך השלישי אין כאן שום ענין להזכירו שיכוין בלבו כן‪,‬‬ ‫התוספות און זיי האלטן (עי' שו"ע סי' תרנא‪ ,‬סעיף יב) אז אויב די ד' מינים געפונט‬ ‫ודלמא לאו אדעתיה לכוין כן‪ ,‬משא"כ בשני דרכים הראשונים יש בו הרגשה‬ ‫זיך אין פארנט פון די מענטש און ער נעמט די ד' מינים בזה אחר זה‪,‬‬ ‫להזכיר דלא יצא עדיין כיון שאתה מצריכו להפוך או ליטול דוקא קודם נטילת‬ ‫דעמאלטס זאגט מען 'אין מעכבים זה את זה'‪ ,‬און ברגע וואס מען נעמט די‬ ‫האתרוג ולהפסיק בין הדבקים שהם מצוה א' ודבר שהוא שינוי מעשה אין אדם‬ ‫לולב אין די האנט האט מען יוצא געוועהן די מצוה פון לולב‪ ,‬און נאכדעם‬ ‫שוכחו כנלע"ד ‪ -‬פירוש‪ :‬די טורי זהב איז מסביר אז אה"נ מען וועלט געקענט‬ ‫ווען מען נעמט די אתרוג איז מען יוצא די מצוה פון אתרוג‪ ,‬לפי זה קומט‬ ‫טוהן די דריטע מהלך פון תוספות‪ ,‬אבער לכתחילה'דיג איז בעסער צו טוהן‬ ‫אויס ברגע די האסט די לולב אין די הענט אן די אתרוג [אזוי ווי די ערשטע מהלך‬ ‫איינער פון די ערשטע צוויי מהלכים פון תוספות‪ ,‬וויבאלד ביי די ערשטע און‬ ‫אין תוספות] אדער די האלסט די אתרוג איבערגעדרייט [אזוי ווי די צווייטע מהלך‬ ‫די צוויטע מהלך‪ ,‬איז דא א 'הרגשה להזכיר'‪ ,‬ווייל די מענטש ווייסט אז די‬ ‫אין תוספות] האסטו שוין יוצא געוועהן די מצוה פון די לולב‪ ,‬און אויב מאכסטו‬ ‫סדר פון שאקלען לולב איז אז מען נעמט קודם די לולב אין מען מאכט די‬ ‫יעצט די ברכה איז עס שוין נישט עובר לעשייתן‪.‬‬ ‫ברכה‪ ,‬אדער מען נעמט די אתרוג פארקערט אין מען מאכט די ברכה‪ ,‬אין‬ ‫אזוי וועט ער זיכער מאכן די ברכה עובר לעשייתן‪ ,‬משא"כ אויב מען וועט‬ ‫און די דריטע מהלך פון תוספות‪ ,‬אז מען זאל האבן היפך כוונה‪ ,‬וועט די‬ ‫זאגן פאר מענטש צו נעמען אלע ד' מינים נארמאל‪ ,‬אין נאכדעם זאל ער‬ ‫רמב"ם האלטן אזוי ווי די שיטת הראשונים‪ ,‬אז למאן דאמר מצות אינן צריכות‬ ‫אינזינען א היפך כוונה‪ ,‬איז נישט דא קייט 'הרגשה להזכיר'‪ ,‬אין מען האט‬ ‫כוונה‪ ,‬אפילו מען האט א היפך כונה איז מען נאך אלץ יוצא די מצוה‪ ,‬און‬ ‫מורא אז ער גייט נישט טראכטען די היפך כוונה אין ער וועט נישט קענען‬ ‫אזוי ווי די ריטב"א שרייבט אין מסכת ראש השנה (כח עמוד א‪ ,‬ד"ה לא צריכא)‬ ‫מאכן די ברכה עובר לעשייתן‪.‬‬ ‫וזה לשונו‪ :‬וקמ"ל דמצות אין צריכות כונה לצאת בדיעבד‪ ,‬ואפילו עומד וצווח‬ ‫נמי איני רוצה לצאת ולאכול לשום מצוה‪ ,‬יצא‪.‬‬ ‫די גר"א אבער שרייבט (בביאור הגר"א שם ס"ק טו)‪ :‬ועל צד היותר טוב יכוין שלא‬ ‫לצאת בו‪ ,‬דהיינו די גר"א האלט אז די בעסטע עצה איז יא די דריטע מהלך‬ ‫און לגבי די פערדע מהלך פון תוספות‪ ,‬האט דאך תוספות אליין אפגעפרעגט‪,‬‬ ‫פון תוספות‪.‬‬ ‫אז די נענועים ווערט נאר גערעכנט ווי שיירי מצוה‪ .‬איז וועגן דעם האלט די‬