gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

קרית ברסלב בלעטל · Kiryas Breslev Bletel — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: קרית ברסלב בלעטל · Kiryas Breslev Bletel

שבוע: סוכות (2026-09-21)

קרית ברסלב בלעטל · Kiryas Breslev Bletel — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס”ד ‪ /‬שנה ו' ‪ /‬סוכות תשפ”ז ‪ /‬נומער ‪329‬‬ ‫בייגעלייגט‬ ‫באזונדערע ביכל‬ ‫לכבוד יום טוב‬ ‫סוכות דערצייל‬ ‫מיר א מעשה‬ ‫אשר קדשנו במצותיו‬ ‫אשר קדשנו במצותיו‬ ‫אשר קדשנו במצותיו‬ ‫אשר קדשנו במצותיו‬ ‫וצונו לקדש שמו‬ ‫וצונו על השחיטה‬ ‫וצונו על נטילת לולב‬ ‫וצונו לישב בסוכה‬ ‫ברבים‬ ‫אינטער די קוליסן וויאזוי אייער‬ ‫הערליכע סצענעס פון דעם‬ ‫מיט מסירות נפש האבן אידן‬ ‫האר‪-‬אויפשטעלנדע געשיכטעס‬ ‫שטיקל כשר פלייש וואס איר‬ ‫ווירבעלדיגע שוק זופניק ד' מינים‬ ‫געבויעט סוכות אינטער די‬ ‫פון הייליגן ריבניצער זי"ע וואס זיין‬ ‫עסט ביי די סעודה‪ ,‬ווערט כשר‬ ‫סענטער אין ירושלים עיר הקודש‬ ‫קאמיוניסטן | שמחת תורה אין די‬ ‫יארצייט געפאלט אסרו חג סוכות‪.‬‬ ‫געמאכט מיט אלע הידורים | א‬ ‫וואס ווירבעלד מיט קונים פון אלע‬ ‫די‪-‬פי לאגערן‪ .‬מ‪ .‬מאנן‬ ‫מ‪ .‬מאנן‬ ‫שמועס מיטן ברסלב'ן שוחט מו"ה‬ ‫שיכטן און קרייזן יעדן ערב‬ ‫רפאל פורסט הי"ו‪ .‬ברסלב'ע‬ ‫סוכות‪ .‬יוסף הכהן כ"ץ‬ ‫ברודער‬ ‫בס"ד‬ ‫געדאנקען‬ ‫‪38‬‬ ‫עירנו‬ ‫‪04‬‬ ‫סוכות‬ ‫על השחיטה‬ ‫‪42‬‬ ‫היכל הקודש נייעס‬ ‫‪12‬‬ ‫תשפ"ז‬ ‫א בליק אויף צוריק‬ ‫‪54‬‬ ‫שוק זופניק‬ ‫‪14‬‬ ‫נומער‬ ‫קלאסיפיידס‬ ‫‪55‬‬ ‫קוק אהער‬ ‫‪28‬‬ ‫‪328‬‬ ‫שנה ז'‬ ‫לקדש שמו ברבים‬ ‫‪56‬‬ ‫בריוו פון ר"י‬ ‫‪26‬‬ ‫געשעענישן‬ ‫‪70‬‬ ‫לישב בסוכה‬ ‫‪30‬‬ ‫נומער ‪303‬‬ ‫נומער‪329/‬‬ ‫פרשת‪/‬תרומה‬ ‫סוכות ‪/‬תשפ”ז‬ ‫בס”דו' ‪ //‬שנה ו'‬ ‫בס”ד ‪ /‬שנה‬ ‫‪87‬‬ ‫נדבה'לעך‬ ‫אברהם הערש‬ ‫וועבערמאן‬ ‫א קידוש השם‬ ‫אין מאנסי‬ ‫גרשון קרעמער‬ ‫'הייליג'ער שבת‬ ‫היכל הלכה‬ ‫נאר נישט שמד‬ ‫אהרן קליטניק‬ ‫בייגעלייגט‬ ‫באזונדערע ביכל‬ ‫לכבוד יום טוב‬ ‫סוכות דערצייל‬ ‫מיר א מעשה‬ ‫המלך!‬ ‫אשר קדשנו במצותיו‬ ‫אשר קדשנו במצותיו‬ ‫אשר קדשנו במצותיו‬ ‫אשר קדשנו במצותיו‬ ‫לקדש שמו‬ ‫חדשים‬‫וצונו‬ ‫השחיטהמאכער די אנדערע‬‫דער פרייליך‬ ‫איזעל‬ ‫וצונו‬ ‫לולביעדענס פנים | ווער‬ ‫עלאנטילת‬ ‫שמייכל אויף‬ ‫וצונומען‬ ‫אדר זעט‬ ‫וצונו לישב בסוכה‬ ‫ברבים‬ ‫ראזענפעלד‬ ‫פון מו"ה מיכל‬ ‫הערט‬ ‫אייער‬ ‫קוליסן|וויאזוי‬ ‫גוטעדיגוסטע‬ ‫דעםער צו זיך האלטן אין א‬ ‫אינטער‬ ‫באווייזט‬ ‫הי"ו איבער זיין מרבין בשמחה א גאנץ יאר אין אלע מצבים‪ .‬שמחה עד אין קצבה‬ ‫הערליכעוויאזוי‬ ‫סצענעס פון‬ ‫פונעם יאר |‬ ‫מיט מסירות נפש האבן אידן‬ ‫האר‪-‬אויפשטעלנדע געשיכטעס‬ ‫שטיקל כשר פלייש וואס איר‬ ‫ווירבעלדיגע שוק זופניק ד' מינים‬ ‫געבויעט סוכות אינטער די‬ ‫פון הייליגן ריבניצער זי"ע וואס זיין‬ ‫עסט ביי די סעודה‪ ,‬ווערט כשר‬ ‫סענטער אין ירושלים עיר הקודש‬ ‫קאמיוניסטן | שמחת תורה אין די‬ ‫יארצייט געפאלט אסרו חג סוכות‪.‬‬ ‫געמאכט מיט אלע הידורים | א‬ ‫וואס ווירבעלד מיט קונים פון אלע‬ ‫די‪-‬פי לאגערן‪ .‬מ‪ .‬מאנן‬ ‫מ‪ .‬מאנן‬ ‫שמועס מיטן ברסלב'ן שוחט מו"ה‬ ‫שיכטן און קרייזן יעדן ערב‬ ‫רפאל פורסט הי"ו‪ .‬ברסלב'ע‬ ‫סוכות‪ .‬יוסף הכהן כ"ץ‬ ‫ברודער‬ ‫בס”ד‬ ‫בס”ד‬ ‫סוכות פרשת תרומה‬ ‫אויסגאבע ‪10 #‬‬ ‫אויסגאבע ‪34 #‬‬ ‫‪14‬‬ ‫מיין שכן אין‬ ‫קימפעטארן היים‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫‪covered‬‬ ‫פארן יאר‬ ‫ש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫ערווארטונגען‬ ‫ברענגט‬ ‫אנטוישונגען‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫א ליידיגע זיץ‬ ‫רעסעפי‬ ‫‪Lemon Italian Ices‬‬ ‫‪Cookies n' Cream‬‬ ‫‪Strawberry Ice Cream‬‬ ‫אויפן פליגער‬ ‫סוכה ברעטער‬ ‫פונעם מלאך המוות‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫הער א מעשה‬ ‫נעם אראפ‬ ‫דעם שטריק‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫א נייע פאספארט‬ ‫דורך תפילה‬ ‫ת‪ .‬פינטער‬ ‫טאנץ און‬ ‫קינדער‬ ‫דער‬ ‫בעל‬ ‫בטחון‬ ‫שפרינג‬ ‫מאדנע‬ ‫אריין אין‬ ‫די סוכה‬ ‫היים‬ ‫גזירה‬ ‫סוכות שפיל‬ ‫‪42‬‬ ‫אין די סוכה פון‬ ‫יארצייט פון די וואך‬ ‫צווישן די קאטשקע‪-‬ס‬ ‫די‬ ‫משפחת טרעפליך‬ ‫לולב‬ ‫רעדאקטאר‪ :‬אברהם הערש וועבערמאן‪ ,‬רעדאקציע‪ :‬אברהם יצחק אייזנער‪ ,‬אברהם משה הכהן‬ ‫האט‬ ‫געשאסן‬ ‫עבדו את ה' ב'שמחה'לע‬ ‫משפחת גליקמשפחת וואוילטשיג‬ ‫שטראססער‪ ,‬אהרן קליטניק‪ ,‬בערל שניצלער‪ ,‬מ‪ .‬מאנן‪ ,‬גרשון קרעמער‪ ,‬יואל וועבערמאן‪ ,‬יואל‬ ‫היימיש‬ ‫מיר וואונטשן אלע חשובע קינדער א פרייליכן יום טוב סוכות‬ ‫ד ע ר מ ל מ ד ד ע רצ י י ל ט‬ ‫שניצלער‪ ,‬יודא לייב ווייס‪ ,‬ישראל דוד העסקעל‪ ,‬משה ארי' שניטצלער‪ ,‬שמואל אייכנשטיין‪ ,‬משה‬ ‫ראזענבערג‪ ,‬ישראל קרויס‪.‬‬ ‫‪845.379.1161‬‬ ‫‪136-Huschke Rd‬‬ ‫שטיקלעך פונעם בלעטל אן צושרייבן פון וואו עס קומט‪.‬‬ ‫‪Hurleyville NY 12747‬‬ ‫כל הזכיות שמורות‪ .‬עס איז נישט ערלויבט צו קאפירן‬ ‫‪Editor@bletelmagazine.com‬‬ ‫צו באקומען אויף פאסט‪:‬‬ ‫‪718.387.2691‬‬ ‫‪subscribe@bletelmagazine.com‬‬ ‫אויף אימעיל‪:‬‬ ‫‪Chizikyomi@rabbiroth.org‬‬ ‫‪Bletelmagazine.com‬‬ ‫‪Breslevcenter.com‬‬ ‫‪Gilyoines.com‬‬ ‫ארץ ישראל‪053.315.6938 :‬‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪2‬‬ ‫‪ALPHAITIS.COM‬‬ ‫איך בין‬ ‫בעצם‬ ‫זייער א‬ ‫פשוט’ער‬ ‫מענטש‪.‬‬ ‫אבער ווען איך פלי‪ ,‬זיץ איך נישט‬ ‫נעבן א פרעמדע פרוי און איך היט‬ ‫מיינע אויגן און איך עס אלס גאר‬ ‫פיינע עסן און איך שפיר מיר אלס‬ ‫ווי א פריץ אויפן פליגער און איך‬ ‫באצאל די ביליגסטע וואס איז דא‬ ‫און ווען איך דארף עפעס‬ ‫עקסטער האב איך אלס איינעם‬ ‫ביי מיין זייט צו וועמען צו רעדן‬ ‫און אזוי ווי מ’לאנדעט בין איך‬ ‫צוריק א געהעריגע פשוטע‬ ‫מענטש‪ .‬ווייל איך פאר אלץ מיט‬ ‫נסיעה‪ ,‬פארשטייסט?‬ ‫‪Fly anywhere‬‬ ‫‪call us today‬‬ ‫‪TICKETS‬‬ ‫‪TRIPS‬‬ ‫‪TRAVEL ITINERARIES‬‬ ‫‪VACATION PACKAGES‬‬ ‫‪CAR RENTALS‬‬ ‫‪HOTELS‬‬ ‫‪nesiahtravel.com‬‬ ‫‪845.444.TRVL‬‬ ‫‪8 7 8 5‬‬ ‫עירנו‬ ‫אויב האט איר מיטגעברענגט קינדער‪ ,‬מאכט זיכער אז‬ ‫זיי שפילן זיך נישט מיט די זאכן וואס איר פלאנט נישט צו‬ ‫פערעלעס געשעפט‬ ‫קויפן‪ ,‬און מ'זאל אויפהייבן שמוץ וואס זיי האבן מעגליך‬ ‫אין די יעצטיגע טעג קומט ברוך השם אריין די גוטע‬ ‫אראפגעווארפן‪.‬‬ ‫נייעס אז פערעלעס קליידער געשעפט" טוט זיך אביסל‬ ‫פארברייטערן‪ .‬די הנהלה האט אסאך געארבעט צו מסדר זיין‬ ‫די נייע דראפ‪-‬אף לאקאציע איז ביי ‪ 85‬איסט מאנגאפ‬ ‫א נייע און בעסערע לאקאציע‪ ,‬אפגעטיילט פונעם געשעפט‪,‬‬ ‫ראוד‪ ,‬אינעם בנין פון משפחת היילפרין'ס פעקטארי‪.‬‬ ‫וואו מען וועט קענען אראפלייגן באקסעס פון שיינע קליידער‬ ‫וואס מען ניצט נישט און זענען נאך אין א גאר גוטן צושטאנד‪.‬‬ ‫עס קומט זיך א באזונדערע דאנק פאר משפחת היילפרין‬ ‫וואס געבט אוועק א גרויסן חלק פון זייער בנין‪ .‬ביי די רעכטע‬ ‫מיטן אייבערשטנ'ס הילף וועט דאס גאר שטארק‬ ‫זייט פונעם בנין גייט מען אריין צום הינטערשטן טיר‪ .‬מ'דארף‬ ‫ארויסהעלפן צו קענען בעסער סערווירן די קאסטומערס‬ ‫אראפלייגן די זאכן אינגאנצן אינעווייניג‪ ,‬כדי צו מאכן פלאץ‬ ‫און האלטן דאס געשעפט מער מסודר‪ ,‬כדי מען זאל קענען‬ ‫פאר'ן נעקסטן מענטש וואס וועט קומען‪.‬‬ ‫איינקויפן מיט א הרחבת הדעת‪.‬‬ ‫לייגט די באקסעס אויף איין זייט‪ ,‬און די מסודר'דיגע‬ ‫די הנהלה זוכט טאקע א פיל גרעסערע לאקאציע פאר'ן‬ ‫פיילס (‪ )piles‬און בעגס אויף די צווייטע זייט‪ ,‬לויט ווי עס‬ ‫געשעפט‪ ,‬אלעס כדי די טייערע משפחות פון היכל הקודש‬ ‫איז אנגעצייכנט‪( .‬זעט דעם בילד) אלעס דארף זיין גאר גוט‬ ‫וואס זוכן צו לעבן אן חובות‪ ,‬זאלן אין די זעלבע צייט קענען‬ ‫פארמאכט און גוט צוגעטעיפט‪ ,‬כדי די שיינע קליידער וואס‬ ‫הנאה האבן און איינקויפן שיינע קליידער פאר די קינדער‪.‬‬ ‫איר שיקט זאלן בלייבן ריין ביז עס קומט אן צום קאסטומער‪.‬‬ ‫אלע אנשי שלומינו קענען העלפן בעטן דעם אייבערשטן‬ ‫זאכן וואס איר לייגט אראפ אינדרויסן‪ ,‬אדער ביים‬ ‫אז עס זאל זיך טאקע אויסארבעטן צו קענען האבן א גאר‬ ‫געשעפט אין די אלטע לאקאציע‪ ,‬וועלן סתם אנקומען אין‬ ‫גרויסן און שיינעם פלאץ‪.‬‬ ‫מיסט; עס איז א שאד דאס צו שיקן‪.‬‬ ‫אין די זעלבע צייט דארפן מיר אויך די קאאפעראציע פון‬ ‫ריטוירנס זענען שייך ביז א וואך‪ ,‬בתנאי אז עס איז נאך‬ ‫אלע איינקויפער‪ .‬כדי זיך צו קענען האלטן צו די גאר נידריגע‬ ‫נישט גענוצט געווארן‪ .‬דאן קענט איר צוריקלייגן די זאך אויפן‬ ‫פרייזן פון ביז איצט‪ ,‬זאלן אלע איינקויפער אכטונג געבן אויף‬ ‫ריכטיגן פלאץ פון וואו איר האט עס גענומען‪ ,‬און איר וועט‬ ‫די ריינקייט פונעם געשעפט‪.‬‬ ‫קענען געניסן פון א קרעדיט צו קויפן עפעס אנדערש פארן‬ ‫זעלבן פרייז‪.‬‬ ‫ווען איר גייט באצאלן‪ ,‬מאכט זיכער אז אלעס וואס איר‬ ‫האט אנגעמאסטן זאל זיין צוריק מסודר אויפ'ן ריכטיגן פלאץ‬ ‫אויב שיקט איר צוריק די זאכן וואס איר האט געקויפט‬ ‫פון וואו איר האט עס גענומען‪ .‬די ליידיגע הענגערס זאלט איר‬ ‫צום דראפ‪-‬אף (‪ )drop-off‬צוזאמען מיט נאך אנדערע זאכן‪,‬‬ ‫לייגן אויפ'ן דעזיגנירטן פלאץ‪.‬‬ ‫נייעס'לעך‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪4‬‬ ‫מודעות און‬ ‫קרישקעלעך‬ ‫פון די הנהלה‬ ‫חברי הנ הל ה‬ ‫טויזענט ווערטער‬ ‫דאס איז די רעכטע זייט פונעם פעקטערי וואו מען דארף אראפלייגן די קליידונג וואס מען ברענגט‬ ‫תורה‪ ,‬און פראבירט אריין צו ווארפן אלע מיני נעגאטיווע‬ ‫און עס ווערט נישט צוריקגעלייגט אויפן ריכטיגן פלאץ פון‬ ‫קאמענטארן צו באשטעטיגן דעם "עשו שונא ליעקב"; ווי‬ ‫וואו איר האט עס גענומען‪ ,‬וועט מען נישט קענען באקומען‬ ‫למשל אז עס וועט גורם זיין מער טראפיק‪ ,‬פארפעסטיגן‬ ‫דעם קרעדיט‪.‬‬ ‫דאס וואסער‪ ,‬און נאך פארשידענע אנדערע טענות‪.‬‬ ‫אז איר העלפט דעם רבי'נס פלאץ‪ ,‬העלפט איר זיך אליין‪.‬‬ ‫פון די אנדערע זייט ווילן מיר באדאנקען די איבער‬ ‫‪ 50‬פרויען וואס האבן זיך אנגעשטרענגט צו קומען און‬ ‫אריינגעבן פאזיטיווע קאמענטארן‪ ,‬און ספעציעל פאר‬ ‫מרת היימליך וואס האט ארגאניזירט די פרויען צו קומען‪.‬‬ ‫קראס פארם חדר‬ ‫ווי באריכטעט‪ ,‬איז פארגאנגענעם דאנערשטאג פרשת‬ ‫מיר האפן צום אייבערשטן אז די פלענער זאלן ווערן‬ ‫נצבים‪-‬וילך פארגעקומען די פאבליק העירינג וואו מען‬ ‫באשטעטיגט ווי שנעלער‪ ,‬כדי מען זאל זיך קענען ווייטער‬ ‫האט פארגעשטעלט דעם וואסער אפלויף פלאן און מער‬ ‫רוקן‪.‬‬ ‫ווי ערווארטעט‪ ,‬איז ארויסגעקומען א גרויסע צאל גוים‬ ‫זיך קעגנצושטעלן די בוי‪-‬פלענער פונעם נייעם תלמוד‬ ‫נייעס'לעך‬ ‫‪5‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫עירנו‬ ‫נישט צו שיקן קיין איבריגע מעסעדזשעס‪.‬‬ ‫שחיטה‬ ‫דאס מיינט‪ ,‬אז ווען מען שיקט א מעסעדזש זאל מען‬ ‫די ברסלב'ע שחיטה‪ ,‬וואס גייט שוין אן פאר א שטיק‬ ‫פרובירן אריינצולייגן א טעלעפאן נומער אז מען זאל וויסן‬ ‫צייט דורך ערליכע שוחטים וואס גייען אין מקוה און זענען‬ ‫וואו צו רופן‪ .‬אזוי אויך זאל מען ענטפערן נאר פריוואט‬ ‫זיך מתבודד יעדן טאג‪ ,‬האט יעצט אריינבאקומען א נייע‬ ‫און נישט אויף די גרופע‪ ,‬וואס דאס קאסט געלט פאר די‬ ‫אייטעם‪' :‬טשיקן סאלאמי'‪.‬‬ ‫קהילה‪ .‬אויך זאל מען נישט שרייבן קיין "שכח'ס‪" ,‬יישר‪,‬‬ ‫"מזל טוב"‪" ,‬קאווערד"‪" ,‬טעיקען" און דאס גלייכן…‬ ‫דאס קומט נאכדעם וואס ביז יעצט האט מען שוין‬ ‫אויך געקענט באקומען אלע אנדערע סארט קאטס‪ ,‬וואס‬ ‫רעכנט אריין‪ :‬טשיקן באטעמס‪ ,‬קאטלעטס‪ ,‬נאגעטס‪,‬‬ ‫קאר סערוויס‬ ‫פינגערס‪ ,‬גראונד טשיקן‪ ,‬דראמסטיקס‪ ,‬דארק קאטלעטס‪,‬‬ ‫דארק סטו‪ ,‬דארק גראונד‪ ,‬פליגלען‪ ,‬ביינער‪ ,‬גיזערדס און‬ ‫נאכדעם וואס "גרופ מי" האט אפגעשטעלט זייערע‬ ‫לעבער‪.‬‬ ‫טעקסט גרופעס‪ ,‬וואס די קאר סערוויס אין שטעטל‬ ‫פלעגט אויך ניצן‪ ,‬איז געווען אביסל שווער צו פארשאפן א‬ ‫מען קען מאכן א באשטעלונג ביי מו"ה דוד ניישטיין‬ ‫קאר סערוויס פאר יעדן‪ .‬ב"ה יעצט‪ ,‬נאכדעם וואס די נייע‬ ‫הי"ו אויף ‪ 718-612-5443‬און עס באקומען דעליווערד;‬ ‫טעקסט גרופעס האבן זיך געעפנט‪ ,‬קען מען שוין ווייטער‬ ‫מען קען באצאלן אויף סיי וועלכן אופן‪.‬‬ ‫אנגיין געהעריג מיט די קאר סערוויס‪.‬‬ ‫מיר ווילן זיך באדאנקן פאר משפחת בערל שווארץ‬ ‫וואס געבט אוועק אסאך שעות יעדן טאג אן באקומען‬ ‫שטעטל גרופס‬ ‫באצאלט‪ ,‬כדי צו קענען צופרידן שטעלן יעדן איינעם‪.‬‬ ‫מיטן אייבערשטנ'ס הילף האט מען אין די טעג צוריק‬ ‫געעפנט די שטעטל טעקסט גרופעס (באזונדער פאר‬ ‫ווי אויך האט די קהילה צוגעשטעלט א שאטל אין די‬ ‫מענער און באזונדער פאר פרויען)‪.‬‬ ‫טעג וואס די מענער זענען געפארן קיין אומאן‪ ,‬וואס דאס‬ ‫האט אסאך פארגרינגערט פאר די פרויען צו קומען און גיין‪,‬‬ ‫דאס קומט נאכדעם וואס דער ראש ישיבה שליט"א‬ ‫און מען האט ב"ה צוריק געהערט זייער גוטע גריסן‪ .‬מיר‬ ‫האט זייער געבעטן די הנהלה אז מען מוז צושטעלן א‬ ‫ווילן זיך באדאנקן פאר משפחת יושע ראבינאוויטש וואס‬ ‫וועג פאר די שטעטל איינוואוינער צו קענען קאמיוניקירן‬ ‫האט זיך אפגעגעבן דערמיט‪.‬‬ ‫צווישן זיך ווען מען דארף עפעס א טובה‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל זיי באצאלן מיט אלעס גוטס‪.‬‬ ‫מיר ווילן אבער זייער בעטן‪ ,‬אז היות יעדע טעקסט‬ ‫וואס ווערט ארויסגעשיקט קאסט געלט‪ ,‬זאל מען זען‬ ‫נייעס'לעך‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪6‬‬ ‫מודעות און‬ ‫קרישקעלעך‬ ‫פון די הנהלה‬ ‫חברי הנ הל ה‬ ‫יום טוב סוכות‬ ‫ט"ו תשרי‬ ‫הדלקת הנרות ‪06:20 ..‬‬ ‫צווייטע‬ ‫הדלקת הנרות ‪06:32 ..‬‬ ‫ערשטע‬ ‫טעג‬ ‫טעג‬ ‫מוצאי יום טוב ‪07:47 ..‬‬ ‫מוצאי יום טוב ‪07:59 ..‬‬ ‫זמנים לשבת קודש‬ ‫ברוכים הבאים‬ ‫סטאר טשעקס‬ ‫אין די טעג שיקט די שטאט ארויס די "סטאר"‬ ‫מיט גרויס פרייד טוען מיר אויפנעמען די חשוב'ע‬ ‫טשעקלעך‪ .‬דאס איז אן איינמאליגע יערליכע‬ ‫משפחה‬ ‫צאלונג פון בערך ‪ $400‬פאר אלע היים‪-‬‬ ‫ָ‬ ‫אייגנטימער אין ניו יארק סטעיט‪ .‬כדי צו געניסן‬ ‫הי"ו‬ ‫מו"ה יושע סופר‬ ‫דארף מען זיין דער אייגנטימער פונעם הויז און‬ ‫דאס דארף זיין די ‪ .Primary Residence‬פאר‬ ‫ו זו גת ו מ י נ ד ל תח י '‬ ‫די וואס זענען שוין איינגעשריבן‪ ,‬וועט דער‬ ‫טשעק אנקומען דירעקט אין די פאסט‪.‬‬ ‫וואס האבן זיך אריינגעצויגן אין שטעטל‬ ‫ווער עס דארף הילף זיך אויפצוסיינען‪ ,‬קען‬ ‫זיך ווענדן צו אונזער חבר מו"ה אשר לעמיל‬ ‫קרית ברסלב ליבערטי‬ ‫זוסמאן הי"ו‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן זיי זאלן קענען‬ ‫אסאך צוגעבן פארן שטעטל‪ ,‬און האבן הצלחה‬ ‫וברכה בכל מעשי ידיהם‪.‬‬ ‫נייעס'לעך‬ ‫‪7‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫היכל הקודש נייעס‬ ‫שווערער צו קומען קיין אומאן אויף ראש השנה‪ ,‬צוליב דעם וואס‬ ‫די לופטפעלדער אין אוקראינע זענען פארשלאסן און מען דארף‬ ‫פארן דורך די ארומיגע לענדער – א זאך וואס מאכט די נסיעה פיל‬ ‫שווערער און לענגער – דאך ווערט דער קיבוץ ביים הייליגן רבי'ן‬ ‫נאר גרעסער מיט יעדן יאר וואס קומט צו גיין‪.‬‬ ‫דער ריזיגער ציבור האט זיך אויסגעשפרייט איבער גאנץ‬ ‫אומאן; פילע טויזנטער דירות‪ ,‬אכסניות‪ ,‬און האטעלן זענען‬ ‫געווארן איבערגעפילט מיט אידן אין לויף פון די טעג פאר ראש‬ ‫השנה‪ .‬הונדערטער שולן און בתי מדרשים איבער גאנץ אומאן‬ ‫זענען געווען פול מיט אידן במשך דעם יום טוב‪ ,‬וועלכע האבן‬ ‫זיך צוזאמגעקליבן צו דאווענען און אויסבעטן א גוט יאר‪ .‬אבער‬ ‫דאס הארץ פון די פילע טויזנטער אידן איז געווען געוואנדן צו‬ ‫איין פלאץ‪ :‬צום ציון הקדוש פונעם הייליגן רבי'ן‪ ,‬וואס ער האט זיך‬ ‫אונטערגענומען צו זיין א מליץ יושר פאר אלע וואס קומען צו אים‬ ‫אויף ראש השנה‪ ,‬אויסצופועל'ן פאר זיי א גוט געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫הערליכע יום טוב ראש השנה‬ ‫בנין היכל הקודש אין אומאן‬ ‫דער בנין היכל הקודש אין אומאן‪ ,‬א שטילער ווינקל ארויס‬ ‫תשפ"ז אריבער אויף אנשי‬ ‫פון די רעשיגע הויפט גאסן פון אומאן‪ ,‬האט זיך ארויסגעשטעלט‬ ‫שלומינו אין אומאן‬ ‫אין די לעצטיגע יארן צו זיין גאר א געשמאק פלאץ פאר אנשי‬ ‫שלומינו במשך דעם יום טוב‪.‬‬ ‫אלע געברויכן זענען צוגעשטעלט אויפ'ן פלאץ‪ :‬דער גרויסער‬ ‫גאר א שיינער און געהויבנער יום טוב ראש השנה איז אריבער‬ ‫היכל הבית המדרש‪ ,‬א מקוה‪ ,‬אן עס‪-‬זאל‪ ,‬די אויבערשטע שטאקן‬ ‫אויף אנשי שלומינו אין אומאן‪ .‬עס איז שווער אראפצושרייבן דעם‬ ‫מיט שלאף‪-‬צימערן‪ ,‬און אלעס ארום איז צוגעשטעלט אויפ'ן‬ ‫גאנצן יום טוב אין די קורצע שפאלטענעס פונעם גליון‪ ,‬דעריבער‬ ‫בעסטן און שענסטן פארנעם‪ ,‬א דאנק די חשוב'ע אינגעלייט וואס‬ ‫וועלן מיר בלויז פרובירן צו געבן א קורצן באריכט פון די הייליגע‬ ‫לייגן אריין שווערע כוחות פאר לאנגע וואכן און חדשים במשך‬ ‫טעג‪.‬‬ ‫דעם יאר פאר די טובה פון אלע אנשי שלומינו‪.‬‬ ‫קרוב צו הונדערט טויזנט אידן האבן זוכה געווען דורכצוברעכן‬ ‫ספעציעל פאר די וואס ברענגען שוין מיט קינדער קיין‬ ‫אלע מניעות און שוועריקייטן‪ ,‬און האבן זוכה געווען צו זיין דאס‬ ‫אומאן – אזוי ווי דער ראש ישיבה שליט"א זאגט אלץ אז מען‬ ‫יאר ביים הייליגן רבי'ן אין אומאן אויף ראש השנה‪ .‬פון יעדן ווינקל‬ ‫זאל מיטברענגען די קינדער קיין אומאן‪ ,‬כדי די קינדער זאלן‬ ‫איבער די גאנצע וועלט קומען אידן צו פארן צום הייליגן רבי'ן‪,‬‬ ‫אויפוואקסן און וויסן אז ראש השנה איז מען ביים הייליגן רבי'ן‬ ‫אויסצופאלגן זיין בקשה אז מ'זאל קומען צו אים אויף ראש השנה‪,‬‬ ‫אין אומאן – איז דער בנין ממש א ישועה; א הייליג און ריין פלאץ‪,‬‬ ‫אויסצופועל'ן א זיס ליכטיג יאר‪ ,‬און אהיימצופארן מיט א ריינע‬ ‫אפגעהיטן פון די גאס‪ ,‬וואו די קינדער קענען שיין מיטהאלטן דעם‬ ‫נשמה און מיט פילע זעק מיט ישועות און רפואות פארן גאנצן‬ ‫גאנצן יום טוב און זיין אפגעהיטן פון אלעס שלעכטס‪.‬‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫אין די לעצטע יארן איז אויך געווען צוגעשטעלט אין די‬ ‫טראץ דעם וואס אין די לעצטע פאר יאר איז געווארן פיל‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪8‬‬ ‫גרשון קרעמער‬ ‫נפש‪ .‬דער ראש ישיבה שליט"א האט יעדן געגעבן זיין פריוואטע‬ ‫וואכנטעג אין אומאן א הערליכער חדר פאר אלע קינדער וואס‬ ‫צייט און אנגעווינטשן להכתב בכתיבה וחתימה טובה‪.‬‬ ‫זענען געקומען קיין אומאן אינעם בנין היכל הקודש‪ .‬דאס יאר‬ ‫איז נישט געווען צופיל וואכנטעג צו מאכן חדר פאר די קינדער‪,‬‬ ‫דעריבער האט מען געמאכט דעם חדר נאר אום ערב ראש השנה‪.‬‬ ‫התעוררות ביים ציון‬ ‫נאנט צו צוויי הונדערט קינדער זענען געווען אין חדר‪ ,‬אנגעפירט‬ ‫דורך חשוב'ע מלמדים‪ .‬די קינדער האבן אינאיינעם געגעסן‪,‬‬ ‫די התעוררות וואס טוט זיך ביים הייליגן ציון איז נישט מעגליך‬ ‫געדאווענט און געלערנט‪ ,‬און ביי חצות היום זענען די קינדער‬ ‫צו באשרייבן פאר דעם וואס איז נישט דארט געווען‪ .‬פיר און‬ ‫געגאנגען מיט די מלמדים צום ציון הקדוש צו זאגן אינאיינעם‬ ‫צוואנציג שעה אין טאג איז דער הייליגער ציון באלאגערט מיט‬ ‫תיקון הכללי און זיך אויסבעטן אלעס גוטס‪.‬‬ ‫אידן וואס קומען צום הייליגן ארט‪ ,‬פון וואו טויזנטער תפילות‬ ‫ווערן געענטפערט‪ .‬מען קומט אהין און מען גייט ווי אריין‬ ‫במשך דעם יום טוב זענען די קינדער געזעסן אין שול אינאיינעם‬ ‫אין אן אנדערע וועלט; מען זעט נישט קיינעם און מען הערט‬ ‫מיט די מלמדים‪ ,‬אויבן‪-‬אן נעבן דעם ראש ישיבה שליט"א‪ ,‬און שיין‬ ‫נישט קיינעם‪ .‬ביים ציון פונעם הייליגן רבי'ן זעט מען נאר דעם‬ ‫געדאווענט מיט חשק און ברען‪ .‬ביים סוף פונעם יום טוב זענען די‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬דאס הארץ עפנט זיך אויף‪ ,‬מען וויינט זיך אויס צום‬ ‫קינדער באלוינט געווארן מיט ווערדפולע מתנות פאר'ן זיך אזוי‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬מען פועל'ט ישועות‪ ,‬און מען גייט ארויס מיט א‬ ‫שיין אויפפירן במשך די גאנצע צייט אין אומאן‪.‬‬ ‫לייכטן געמיט און פארזיכערט אז די תפילות זענען אנגענומען‬ ‫געווארן ביים אייבערשטן‪.‬‬ ‫שאטל‬ ‫די גבאים פונעם "רענט קאמפיין" און די "נסיעה טרעוול" רייזע‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט געשריבן פאר ראש השנה‬ ‫אגענטור האבן דאס יאר ווידער צוגעשטעלט די גאר נוצבארע‬ ‫אז יעדן טאג וואס מען געפינט זיך אין אומאן זאל מען כאטש‬ ‫סערוויס‪ :‬די שאטל באסעס וואס קורסירן צווישן דעם בנין היכל‬ ‫איינמאל גיין צום ציון‪ .‬אנשי שלומינו האבן טאקע אויסגענוצט‬ ‫הקודש (וואס איז א האלבע שעה צו גיין צופיס) און דעם הייליגן‬ ‫די הייליגע טעג פון ראש השנה און ארום‪ ,‬און זענען יעדן טאג‬ ‫ציון‪ .‬דער שאטל איז אנגעגאנגען פיר און צוואנציג שעה ארום‬ ‫געגאנגען צום ציון – טייל איין מאל און טייל עטליכע מאל‪ ,‬יעדער‬ ‫דעם זייגער אין די וואכנטעג‪ ,‬ווען יעדע פופצן מינוט איז געווען‬ ‫לויט זיין מעגליכקייט – און זיך אויסגעבעטן אלעס גוטס‪.‬‬ ‫א באס סיי ביים ציון הקדוש און סיי ביים בנין היכל הקודש‪ ,‬מיט‬ ‫אין די צוויי טעג ראש השנה איז דער רוב עולם געגאנגען‬ ‫וואס דער עולם האט זיך מחיה געווען אנצוקומען גרינגערהייט‬ ‫פארטאגס צום ציון‪ ,‬ווען דער ציון איז מער ליידיג‪ ,‬דאס הארץ איז‬ ‫צום הייליגן ציון וואו מען האט זיך אויסגעבעטן א גוט יאר‪.‬‬ ‫מער אפן‪ ,‬און דער מח האט מער ישוב הדעת‪ ,‬און דערנאך איז מען‬ ‫צוריקגעקומען צום דאווענען אין בית המדרש‪.‬‬ ‫סליחות זכור ברית‬ ‫ערב ראש השנה פארטאגס‪ ,‬אום ‪ ,4:15‬איז דער גאנצער ציבור‬ ‫ראש השנה ביים הייליגן רבי'ן‬ ‫זיך צוזאמגעקומען אין בית המדרש צו זאגן אינאיינעם סליחות‬ ‫ראש השנה ביים זמן איז מען זיך צוזאמגעקומען צו מנחה‪.‬‬ ‫זכור ברית מיט גרויס התעוררות‪ .‬פאר'ן עמוד האט פארגעזאגט‬ ‫דער דיין הגאון ר' יונה זינגער שליט"א איז צוגעגאנגען צום לעצטן‬ ‫דער חשוב'ער גבאי פון שטעטל‪ ,‬הרה"ח ר' אברהם הערש‬ ‫מנחה פונעם יאר‪ ,‬וואס מ'האט געדאווענט מיט א שטארקע‬ ‫וועבערמאן שליט"א‪ ,‬און אינאיינעם האט מען זיך אויסגעבעטן א‬ ‫התעוררות‪.‬‬ ‫גוט געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫מעריב האט געדאווענט הרה"ח ר' אברהם הערש וועבערמאן‪,‬‬ ‫גלייך נאך סליחות האט מען זיך געשטעלט דאווענען שחרית‬ ‫וואס האט אויך פארגעזינגען דעם פיוט "אחות קטנה" אויפ'ן‬ ‫כוותיקין‪ ,‬און נאכ'ן דאווענען און תיקון הכללי האבן זיך פארמירט‬ ‫ספרדישן ניגון‪ ,‬אזוי ווי מען פלעגט עס זינגען ביי מוהרא"ש זי"ע‪.‬‬ ‫לאנגע ליניעס אריבערצוגיין צום ראש ישיבה שליט"א פאר פדיון‬ ‫‪9‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫היכל הקודש נייעס‬ ‫א חבר‪ ,‬אדער אן אנדערן איד וואס ווארט אויף קינדער‪ ,‬זאל מען‬ ‫נאך מעריב איז דער עולם אריבער זיך אנווינטשן לשנה טובה ביים‬ ‫מתפלל זיין פאר זיי‪.‬‬ ‫ראש ישיבה‪ ,‬וואס האט יעדן שיין אנגעווינטשן‪.‬‬ ‫אויך איז יוסף הצדיק ארויס פון תפיסה אום ראש השנה‪ ,‬קען‬ ‫נאך א שיינער סעודה האט זיך דער עולם געאיילט צו גיין‬ ‫מען מתפלל זיין פאר אידן יושבי חושך וצלמות‪ ,‬אז יעדער זאל‬ ‫שלאפן‪ ,‬כדי צו קענען אויפשטיין אינדערפרי פאר'ן עלות נישט‬ ‫ארויסגיין פון זיינע צרות‪.‬‬ ‫צו פארשלאפן דעם מזל; מען איז געלאפן אין מקוה און געגאנגען‬ ‫צום ציון‪.‬‬ ‫אויך זענען דא מענטשן וואס זענען געבונדן אין דער תפיסה‬ ‫פונעם יצר הרע‪ ,‬זיי קענען זיך נישט אפרייסן פון שלעכטע‬ ‫אום אכט אזייגער האט מען זיך געשטעלט דאווענען‪ .‬צו פסוקי‬ ‫געוואוינהייטן‪ ,‬וואס מען רופט אין אמעריקע "עדיקטעד"‪ ,‬און‬ ‫דזמרא איז צוגעגאנגען דעם ערשטן טאג הר"ר שלמה רוטה‬ ‫אויף אידיש מיינט עס אז מען האט א גרויסן נסיון דערויף; איז‬ ‫שליט"א‪ ,‬און דעם צווייטן טאג האט געדאווענט הר"ר אלחנן חיים‬ ‫יעצט די צייט אום ראש השנה מתפלל צו זיין און זיך אויסבעטן צו‬ ‫רוטה שליט"א‪.‬‬ ‫ווערן אויסגעלייזט פון דער תפיסה‪ .‬ווער עס ווארט אויף א שידוך‪,‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט געדאווענט שחרית און מוסף‪,‬‬ ‫איז יעצט אויך די צייט צו בעטן דערויף‪.‬‬ ‫וואס איז געווען זייער שיין‪.‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט צוגעענדיגט מיט דעם וואס‬ ‫די בארימטע כאאר פון ישיבה אינאיינעם מיט די קינדער האבן‬ ‫מוהרא"ש פלעגט זאגן פאר תקיעת שופר‪ ,‬אז ווער עס האט א‬ ‫זייער שיין מיטגעזינגען ביים דאווענען‪.‬‬ ‫שנאה אויף א צווייטן איד זאל ארויסגיין פון בית המדרש; יעדער‬ ‫זאל זיך איבערבעטן‪ ,‬מוחל זיין‪ ,‬און זיך ליב האבן איינער דעם‬ ‫עס האט געהערשט גאר א גרויסע התעוררות אין שול ביי די‬ ‫צווייטן‪.‬‬ ‫תפילות‪ .‬פילע הונדערטער אידן האבן זיך געשלעפט צום בנין‬ ‫היכל הקודש מיטצוהאלטן דעם הערליכן און התעוררות'דיגן‬ ‫ביי די סעודה האט מען געבענטשט נאך די פיש‪ ,‬מען האט‬ ‫דאווענען‪ ,‬וואס האט צועפנט די הערצער פון אלע מתפללים‪ ,‬און‬ ‫צעטיילט די סעודה כדי צו עסן שלש סעודות‪ ,‬און דער ראש‬ ‫דאס וועט בלייבן איינגעקריצט ביי זיי פאר א לאנגע צייט‪.‬‬ ‫ישיבה שליט"א איז אריינגעגאנגען אין בית המדרש און געגעבן‬ ‫א דרשה‪.‬‬ ‫כאטש מען האט נישט געבלאזן שופר דעם ערשטן טאג ראש‬ ‫השנה‪ ,‬וואס איז אויסגעפאלן אום שבת קודש‪ ,‬האט אבער דער‬ ‫סיפורי מעשיות‬ ‫ראש ישיבה שליט"א יא געגעבן א תקיעת שופר דרשה‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט געזאגט אז אזוי ווי מען פירט‬ ‫דער מנהג פון צדיקים‪.‬‬ ‫זיך ביי אנשי שלומינו פארצולערנען סיפורי מעשיות שבת‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט אנגעהויבן מיט'ן זוהר וואס מען‬ ‫אינדערפרי‪ ,‬און יעצט דארף מען דאך סיי ווי מאכן א שטיקל הפסק‬ ‫זאגט פאר די תקיעות‪ ,‬וואו עס שטייט אז ווען מען בלאזט שופר‬ ‫צווישן די צוויי סעודות‪ ,‬וועט מען פארלערנען סיפורי מעשיות‪.‬‬ ‫אונטן‪ ,‬בלאזט מען שופר אויך אויבן אין הימל; און היינט שבת‪ ,‬אז‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א פירט זיך צו רעדן שבת אינדערפרי ביי‬ ‫מען בלאזט נישט אונטן‪ ,‬בלאזט מען אבער יא אויבן‪ ,‬און אז מען‬ ‫סיפורי מעשיות פון שלום בית‪ ,‬און היות די אידן פון ארץ ישראל‬ ‫בלאזט שופר אויבן איז עס זיכער אויפ'ן בעסטן אופן וואס קען‬ ‫און פון אנדערע מקומות קענען דאס דאך נישט מיטהאלטן‪ ,‬וועט‬ ‫נאר זיין‪ ,‬און עס איז זיכער ממתיק אלע דינים‪.‬‬ ‫מען יעצט רעדן אביסל פון שלום בית‪.‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט גערעדט וועגן דעם וואס חז"ל‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט אנגעהויבן מיט דער ערשטער‬ ‫זאגן אז פילע עקרות זענען נפקד געווארן מיט קינדער אום ראש‬ ‫שורה פון סיפורי מעשיות‪ ,‬וואס דער הייליגער רבי זאגט‪" :‬אויפ'ן‬ ‫השנה‪ ,‬און אז יעצט קען מען זיך אויסבעטן פאר קינדער – סיי‬ ‫וועג האב איך דערציילט א מעשה‪ ,‬וואס ווער עס האט איר‬ ‫ווער עס ווארט אויף קינדער און סיי ווער עס ווייסט פון א קרוב‪,‬‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪10‬‬ ‫גרשון קרעמער‬ ‫אסאך גוטע ווערטער‪ ,‬און מיט דער צייט וועט מען זען דערפון‬ ‫געהערט האט געהאט אן הרהור תשובה"‪.‬‬ ‫אמת'דיגע ריזיגע פארדינסטן‪.‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט געזאגט אז יעצט אויף די וועגן‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט נאכגעזאגט פון צדיקים אז ווען‬ ‫קיין אומאן האט מען זיך אויסגעלערנט צו האבן אסאך סבלנות;‬ ‫שבת איז דער ערשטער טאג ראש השנה‪ ,‬איז מען מיט'ן טשאלנט‬ ‫מען האט געדארפט ווארטן ביים פליגער‪ ,‬ביים באן‪ ,‬ביים קאר‪,‬‬ ‫וואס מען עסט מתקן די זעלבע תיקונים ווי תקיעת שופר‪.‬‬ ‫ביים גרעניץ‪ ,‬ביים טשעקפוינט‪ ,‬און אזוי ווייטער יעדער איינער‬ ‫מיט זיינע שוועריקייטן אויף די וועגן‪ ,‬און מען קען זיך אין ערגעץ‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט דאס שיין מסביר געווען‪,‬‬ ‫נישט יאגן‪ ,‬מען קען נאר ווארטן מיט געדולד און בעטן דעם‬ ‫אז די חמין וואס מען עסט שבת איז דאך כדי צו פאלגן וואס די‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫הייליגע חכמים האבן געזאגט‪" ,‬להוציא מלבן של צדוקים" – די‬ ‫אויבער‪-‬חכמים פון יענע צייטן וואס האבן זיך איינגערעדט אז‬ ‫דאס זעלבע איז מיט'ן גאנצן לעבן‪ ,‬וואס איז ווי איין לאנגער‬ ‫זיי פארשטייען בעסער און אז מען טאר נישט עסן ווארעמס אום‬ ‫וועג‪ :‬מען ווערט געבוירן‪ ,‬מען באקומט פיאות‪ ,‬מען גייט דורך די‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫קינדערישע יארן‪ ,‬די בחורישע יארן‪ ,‬און אזוי ווייטער אין לעבן‪,‬‬ ‫און דער איינציגסטער וועג דאס אריבערצוגיין איז נאר מיט אסאך‬ ‫דאס איז געווען דער נסיון אין יענע צייטן‪ ,‬און אין די היינטיגע‬ ‫תפילה און סבלנות‪.‬‬ ‫צייטן זענען דא די היינטיגע נסיונות; ווער עס האט שכל און‬ ‫פאלגט וואס די צדיקים און די רבנים זאגן‪ ,‬ספעציעל אין דעם‬ ‫דאס זעלבע איז מיט שלום בית‪ ,‬וואס מען קען נאר זוכה זיין‬ ‫ענין פון טעכנאלאגיע – נישט אריינצוברענגען אין שטוב קיין‬ ‫דערצו מיט אסאך תפילה און סבלנות‪ .‬דער עיקר סוד ליגט אינעם‬ ‫סמארטפאון‪ ,‬טעבלעט‪ ,‬קאמפיוטער וכדומה – דער וועט זוכה‬ ‫מויל‪ :‬רעדן שיין אינדערהיים‪ ,‬געבן גוטע ווערטער‪ ,‬נאר אויסלויבן‬ ‫זיין צו האבן א גוט לעבן‪ ,‬און ווער עס איז אן אויבער‪-‬חכם און‬ ‫און אויסרימען און מאכן גוט פילן‪ ,‬און קיינמאל זיך נישט טענה'ן‬ ‫מיינט אז ער פארשטייט בעסער‪ ,‬וועט נעבעך קענען ביטער ליידן‬ ‫אדער אריינגיין אין ויכוחים‪.‬‬ ‫דערפון‪ .‬מיט דעם וואס מען פאלגט די חכמים‪ ,‬מיט דעם איז מען‬ ‫אבער מיט דעם אלעם דארף מען האבן אסאך סבלנות; עס קען‬ ‫אלעס מתקן‪ ,‬פונקט ווי מיט תקיעת שופר‪.‬‬ ‫נעמען צייט‪ ,‬אבער אז מען דערהאלט זיך‪ ,‬איז מען זוכה אז די‬ ‫מיטל נאכט‬ ‫שכינה רועט אינדערהיים‪ ,‬עס ווערט א גן עדן אינדערהיים‪ ,‬מען‬ ‫האט הנאה יעדע רגע צו זיין אינדערהיים‪ ,‬און דאס איז עבודת ה'‪.‬‬ ‫אום מיטל נאכט האט דער ראש ישיבה שליט"א געגעבן א‬ ‫דאס איז וואס דער אייבערשטער וויל פון אונז‪ ,‬אז מיר זאלן לעבן‬ ‫דרשה צווישן מנחה און מעריב‪ ,‬און דער ראש ישיבה שליט"א האט‬ ‫אין שטוב באהבה ואחוה ושלום וריעות‪.‬‬ ‫טאקע אנגעהויבן מיט דעם אז דער הייליגער רבי האט זיך אזוי‬ ‫געפירט; רוב לאנגע גרויסע תורות אין ליקוטי מוהר"ן זענען פון די‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט דערציילט פארשידענע‬ ‫דרשות מיטל נאכט ראש השנה‪ ,‬און אזוי האט אויך רבי נתן געטון‪,‬‬ ‫מעשיות וואס ער האט מיטגעהאלטן ערשט‪-‬האנטיג דאס יאר‪ ,‬פון‬ ‫און אזוי האט מען געזען ביי מוהרא"ש‪.‬‬ ‫אינגעלייט וואס האבן אינוועסטירט גרויסע געלטער און למעשה‬ ‫האט זיך גארנישט אויסגעארבעט און זיי האבן פארלוירן דאס‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט ארומגערעדט פון די‬ ‫גאנצע געלט‪.‬‬ ‫שוועריקייטן און מניעות וואס יעדער גייט דורך ביז ער איז זוכה‬ ‫אנצוקומען צום הייליגן רבי'ן אויף ראש השנה‪ ,‬אבער עס לוינט‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט ארויסגעברענגט אז ווען‬ ‫זיך דער גאנצער שלעפ מיט אלע שוועריקייטן‪ ,‬אזוי ווי דער רבי‬ ‫עס קומט צו געלט פארשטייען מענטשן אז עס לוינט זיך צו‬ ‫האט זיך אויסגעדרוקט אין זיין לעצטן ראש השנה ווען ער איז‬ ‫אינוועסטירן און ווארטן לאנגע יארן צו קענען זען רווחים; זיכער‬ ‫שוין געווען אין אומאן‪" :‬וואס זאל איך אייך זאגן? קיין גרעסערס‬ ‫ביי שלום בית‪ ,‬וואס האט פיל מער שאנסן מצליח צו זיין‪ ,‬דארף‬ ‫פון דעם איז נישט פארהאן" – עס איז נישטא עפעס גרעסער ווי צו‬ ‫מען אינוועסטירן אסאך געדולד און סבלנות‪ ,‬רעדן שיין און געבן‬ ‫‪11‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫היכל הקודש נייעס‬ ‫מען אלעמאל טון‪.‬‬ ‫זיין ביים הייליגן רבי'ן אויף ראש השנה‪.‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט אויך שטארק ארומגערעדט‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט מחזק געווען די וואס מוטשען‬ ‫פון התבודדות‪ ,‬זיך אויסרעדן דאס הארץ צום אייבערשטן‪ ,‬ובפרט‬ ‫זיך מיט געלט‪ ,‬אז דער רבי האט געזאגט אז ער זארגט זיך פאר‬ ‫דא אין אומאן זאל מען אויסנוצן די צייט און זיך אויסבעטן אלעס‬ ‫די הוצאות פון די וואס קומען צו אים‪ .‬און די וואס דארפן זיך‬ ‫וואס מען דארף‪.‬‬ ‫איבערבעטן‪ ,‬האט רבי נתן געזאגט‪" :‬דאנקען גאט אז נאך ראש‬ ‫השנה קומט יום כיפור‪ ,‬און יעדער בעט זיך איבער"‪.‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט דערציילט אז א אינגערמאן‬ ‫האט אים געזאגט פאריאר‪ ,‬אז כאטש ער וויל בעטן אסאך זאכן‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט ארומגערעדט אז דעם רבינ'ס‬ ‫אין אומאן‪ ,‬האט ער באשלאסן צו נעמען איין זאך אויף וואס ער‬ ‫זאך איז בעיקר "התחזקות" – זיך צו שטארקן און אנצוגיין אפילו‬ ‫וועט ספעציעל שטארק בעטן און דאס אויספועלן‪ :‬ער זאל קענען‬ ‫ווען זאכן גייען נישט כסדר‪.‬‬ ‫ארויסנעמען דעם טעבלעט פונדערהיים‪.‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט דערציילט א מעשה וואס האט‬ ‫דאס איז א זאך וואס ער דארף באמת זייער וויכטיג האבן לצורך‬ ‫פאסירט מיט א איד אין די צייטן פון רבי נתן‪ ,‬וואס יענער פלעגט‬ ‫פרנסה‪ ,‬אבער ער ווייסט אז עס איז נישט אויסגעהאלטן דאס צו‬ ‫לכתחילה פאסטן יעדע וואך משבת לשבת‪ ,‬אבער איינמאל ווען‬ ‫האלטן אין שטוב און ער האט נישט געוואוסט וויאזוי דאס צו‬ ‫עס איז אריבער אויף אים א שוועריקייט‪ ,‬איז ער נעבעך אינגאנצן‬ ‫באווייזן‪.‬‬ ‫אוועקגעפאלן‪ .‬דער קונץ איז נישט נאר צו קענען אנגיין ווען‬ ‫אלעס גייט ווי געשמירט‪ ,‬נאר אפילו ווען מען פאלט אראפ און‬ ‫למעשה האט ער דאס טאקע אויסגעפועלט‪ ,‬און ער האט‬ ‫זאכן גייען נישט גוט און גרינג‪ ,‬זאל מען ווייטער קענען אנגיין מיט‬ ‫געטראפן א וועג וויאזוי דאס ארויסצונעמען פון הויז‪.‬‬ ‫א שטארקייט‪ ,‬אפילו ווען זאכן גייען נאר האלבוועגס‪.‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט קלארגעשטעלט אז ער רעדט‬ ‫פון דעם איז דער ראש ישיבה שליט"א אריינגעפארן אין א‬ ‫נישט פון די וואס האבן כלים אן קיין פילטער‪ ,‬ער איז קיינעם נישט‬ ‫לענגערע שמועס איבער דעם סדר דרך הלימוד פונעם הייליגן‬ ‫חושד אפילו אויף אזא זאך‪ ,‬אבער אפילו מיט א פילטער דארף מען‬ ‫רבי'ן‪ ,‬וואס ביי דעם קען מען ממש זען אז נאר מיט התחזקות קען‬ ‫האבן גרויס רחמי שמים; דערווייל איז נאכנישטא קיין פילטער‬ ‫מען מצליח זיין צו לערנען די הייליגע תורה יעדן טאג‪.‬‬ ‫וואס זאל ארויסנעמען די ליצנות און די קאלטקייט צו אידישקייט‬ ‫וואס מען באקומט פון די אלע כלים‪ ,‬און מען דארף אסאך בעטן‬ ‫אודאי האט יעדער זיין סדר וויאזוי ער לערנט‪ ,‬צי מיט א‬ ‫דעם אייבערשטן צו קענען פטור ווערן דערפון‪.‬‬ ‫חברותא צי מיט א מגיד שיעור און אזוי ווייטער‪ ,‬אבער עס זענען‬ ‫דא אזויפיל טעג וואס מען קומט נישט אן צו לערנען קיין תורה‪,‬‬ ‫נאך מעריב איז ווידער געווען א שיינע סעודה‪ ,‬און דער‬ ‫למשל יעצט אום ערב ראש השנה‪ ,‬אום ראש השנה‪ ,‬און אזוי‬ ‫עולם האט זיך געלייגט שלאפן גלייך נאך די סעודה‪ .‬מען איז‬ ‫ווייטער; וויפיל מענטשן קומען שוין אן צו לערנען תורה אין די‬ ‫אויפגעשטאנען ביים עלות‪.‬‬ ‫דאזיגע טעג?‬ ‫וכמעשהו בראשונה כך מעשהו בשניה; די תפילות דעם צווייטן‬ ‫ווען מען האט אבער דעם סדר דרך הלימוד פונעם הייליגן רבי'ן‬ ‫טאג זענען אויך געווען מיט'ן זעלבן ברען און התעוררות‪ ,‬מיט א‬ ‫– וואס דער רבי האט אונז אויסגעלערנט אז מען קען לערנען‬ ‫געוואלדיגע פרישקייט צו ממליך זיין דעם אייבערשטן און זיך‬ ‫די ווערטער פון די תורה אפילו אן פארשטיין‪ ,‬און אפילו מען‬ ‫אויסצובעטן א גוט געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫געדענקט נישט וואס מען האט געלערנט – קען מען אלץ האבן‬ ‫צווייטן טאג יום טוב‬ ‫מיט זיך עטליכע ספרים‪ :‬א חומש‪ ,‬א משניות‪ ,‬א גמרא‪ ,‬א תהלים‬ ‫און דאס גלייכן‪ ,‬און מען קען שטענדיג אריינכאפן נאך און נאך פון‬ ‫דעם צווייטן טאג האבן מיר געהאט די זכיה צו הערן שופר‬ ‫די הייליגע תורה‪ .‬צו דעם דארף מען גארנישט האבן‪ ,‬און דאס קען‬ ‫בלאזן פונעם ראש ישיבה שליט"א‪ .‬פאר די תקיעות האט דער‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪12‬‬ ‫גרשון קרעמער‬ ‫לכבוד יום טוב‪.‬‬ ‫ראש ישיבה שליט"א מעורר געווען אויסצונוצן די געהויבענע‬ ‫מינוטן ווי עס דארף צו זיין‪ .‬בשעת מען בלאזט שופר צומישט מען‬ ‫אום פינף‪-‬דרייסיג איז מען געגאנגען אינאיינעם זאגן תשליך‬ ‫די טענות פונעם שטן און ער קען נישט מקטרג זיין‪ ,‬דערפאר איז‬ ‫ביים וואסער‪ ,‬און נאכ'ן זאגן די תפילות האט מען זיך ארויסגעלאזט‬ ‫עס א זייער גוטע צייט ווען מען קען בעטן דעם אייבערשטן וואס‬ ‫אין א טאנץ צו דאנקען און לויבן דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫מען וויל און אים איבערבעטן‪.‬‬ ‫נאכמיטאג האט מען געדאווענט מנחה‪ ,‬און דערנאך האט דער‬ ‫אויך האט דער ראש ישיבה שליט"א ווידער זייער שטארק‬ ‫ראש ישיבה ווידער געגעבן א שיינע דרשה‪.‬‬ ‫געבעטן אז קיינער זאל נישט פיינט האבן א צווייטן; מען זאל זיך‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט גערעדט איבער די גרויסקייט‬ ‫שטארק דערווייטערן פון מחלוקת‪ ,‬און אפילו ווען מען האלט‬ ‫פון זיין ביים הייליגן רבי'ן אויף ראש השנה‪ ,‬און וויפיל מען דארף‬ ‫אנדערש פון יענעם דארף מען זיך נאך אלץ ליב האבן‪.‬‬ ‫דאנקען און לויבן דעם אייבערשטן אז מען האט זוכה געווען‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט זייער אנגעווארעמט דעם‬ ‫איבערצוקומען אלע מניעות און זיין ביים רבי'ן אויף ראש השנה‪.‬‬ ‫ציבור אז ווער עס האט א שווער הארץ אויף א צווייטן‪ ,‬איז יעצט‬ ‫מען קען נישט קוקן אויף דעם צי מען האט יא געהאט א געפיל‬ ‫די ריכטיגע צייט יעדן מוחל צו זיין און אנהויבן א נייעם בלאט אין‬ ‫אדער נישט; ווען עס קומט צו אידישקייט דארף מען טון וואס איז‬ ‫לעבן‪ ,‬צו זיין בשלום ושלוה מיט אלע אידישע קינדער‪.‬‬ ‫ריכטיג און וואס דער אייבערשטער וויל‪ ,‬אן קוקן צי מען האט א‬ ‫געפיל דערין‪.‬‬ ‫איבער דעם ענין פון זיך "אויסבעטן"‪ ,‬האט דער ראש ישיבה‬ ‫שליט"א דערציילט אז ווען דער הייליגער רבי איז שוין געווען‬ ‫יעצט קומט דער הייליגער יום טוב סוכות – מען דארף זיצן אין‬ ‫זייער נישט געזונט‪ ,‬איז זיין אייניקל ישראל אריינקומען צו אים‪.‬‬ ‫די סוכה‪ ,‬מען דארף שאקלען לולב‪ ,‬נישט קיין חילוק צי מען האט‬ ‫האט אים דער רבי געזאגט‪" :‬ישראליק‪ ,‬בעט דעם אייבערשטן‬ ‫יא א געפיל אין דעם אדער נישט‪.‬‬ ‫פאר מיר אז איך זאל זיין געזונט‪ ".‬דער קליינער ישראליק האט‬ ‫מען דארף מיטנעמען דעם רבי'ן אויך אויף די גאנצע יאר‪ ,‬נישט‬ ‫געזאגט אז ער וויל עפעס באקומען פאר דעם‪ ,‬און דער רבי האט‬ ‫נאר אויף ראש השנה‪ :‬לערנען די ספרים פונעם הייליגן רבי'ן און‬ ‫אים געגעבן זיין גאלדענעם זייגער‪.‬‬ ‫זיינע תלמידים‪ ,‬זיך שטארקן מיט די עצות פונעם הייליגן רבי'ן‪ ,‬און‬ ‫דאן האט ישראליק זיך אנגערופן‪" :‬גאט גאט‪ ,‬לאז מיין זיידע זיין‬ ‫איבערגעבן אויך פאר די קינדער די לימודים פונעם רבי'ן‪.‬‬ ‫געזונט!" דער עולם ארום האט זיך צושמייכלט פונעם קליינעם‪:‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט שטארק ארויסגעברענגט די‬ ‫"פאר דעם האסטו באקומען דעם גאלדענעם זייגער? בלויז צו‬ ‫גרויסקייט פון די ברסלב'ע מוסדות‪ ,‬סיי אין אמעריקע און סיי‬ ‫פָאר פשוטע ווערטער?!"‬ ‫זאגן די ָ‬ ‫אין ארץ ישראל‪ ,‬וואו מען רעדט צו די קינדער יעדן טאג פונעם‬ ‫אבער דער רבי האט זיך אנגערופן צום עולם און זיי‬ ‫הייליגן רבי'ן‪ .‬די קינדער וואקסן אויף מיט'ן רבי'ן‪ ,‬און בעיקר מיט‬ ‫פארגעהאלטן פארוואס זיי לאכן פונעם קינד‪" :‬וויאזוי דען בעט‬ ‫די הויפט עצה פונעם הייליגן רבי'ן צו רעדן צום אייבערשטן אויף‬ ‫מען דעם אייבערשטן אויב נישט אזוי?" דער ראש ישיבה שליט"א‬ ‫די אייגענע שפראך‪ ,‬זיך אויסגיסן דאס הארץ צום אייבערשטן און‬ ‫האט אויסגעפירט אז דאס מיינט זיך אויסבעטן‪ :‬פשוט צו בעטן‬ ‫אים בעטן כסדר אלעס וואס מען וויל‪.‬‬ ‫אויף די אייגענע שפראך אלעס וואס מען דארף – "באשעפער‪ ,‬איך‬ ‫דארף פרנסה"‪" ,‬באשעפער‪ ,‬איך דארף קינדער"‪" ,‬באשעפער‪ ,‬איך‬ ‫דארף נחת פון די קינדער"‪" ,‬באשעפער‪ ,‬איך וויל זיין געזונט"‪ ,‬און‬ ‫אזוי ווייטער בעט יעדער זיינע געברויכן אויף א פשוטע שפראך‪.‬‬ ‫מי שהיה אצלי על ראש השנה‪ ,‬ראוי לו לשמוח‬ ‫נאכ'ן דאווענען איז געווען א שיינע סעודה; בעלי מנגנים און‬ ‫כל השנה!‬ ‫חזנים האבן זיך אויפגעשטעלט זינגען שיינע ניגונים און נוסחאות‬ ‫‪13‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫א‬ ‫שפאציר‬ ‫אין‬ ‫שוק‬ ‫זופניק‬ ‫אשר קדשנו‬ ‫יוסף הכהן כ”ץ‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪14‬‬ ‫במצותיו וצונו‬ ‫‪15‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫הדסים‪,‬‬ ‫ערבות!‬ ‫"ערבות‪,‬‬ ‫אתרוגים‪ ,‬לולבים!"‬ ‫בלויז דורכגייענדיג די ירושלימ'ער‬ ‫געסעלעך‪ ,‬הערט מען שוין די‬ ‫שוק‪-‬קולות וואס שפראצן ארויס‬ ‫פונעם ארבע מינים צענטער "שוק‬ ‫זופניק"‪ ,‬וואס געפינט זיך אונטערן‬ ‫באקאנטן בנין זופניק‪ ,‬וואו עס‬ ‫עס ווירבעלט‬ ‫געפינען זיך אויך די אפיסעס פון די‬ ‫זיך אינעם שוק‬ ‫"עדה החרדית"‪.‬‬ ‫א‬ ‫זופניק‬ ‫צאמשטעל פון‬ ‫דארט אינטן געפינט זיך א‬ ‫סארט‬ ‫אלע‬ ‫גרויסער שטח וואס ווערט‬ ‫אידן פון אלע‬ ‫אנגערופן "רחבת זופניק"‪ ,‬וואס‬ ‫שיכטן קרייזן‪,‬‬ ‫במשך דעם יאר ווערט דאס פלאץ‬ ‫אלע מיט איין‬ ‫באנוצט פאר עצרת'ן הפגנות‬ ‫ציל צו מקיים‬ ‫וכדומה‪ ,‬וואס ווערן אנגעפירט דורך‬ ‫זיין די מצוה פון‬ ‫די עדה‪ .‬דאס אסטראטעגישע‬ ‫שאקלען לולב‬ ‫פלאץ נעבן "כיכר השבת" מאכט‬ ‫און מיט דעם‬ ‫אסאך אויס‪ ,‬בפרט ווען עס קומט‬ ‫דעם‬ ‫טון‬ ‫ערב סוכות‪ ,‬ווען דארט ווערט דער‬ ‫אייבערשטנ’ס‬ ‫גרעסטער "שוק ארבע מינים" אין‬ ‫רצון‪.‬‬ ‫ירושלים‪ ,‬און מענטשן זוכן צו קויפן‬ ‫זייערע ד' מינים אינעם צענטער פון‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫די ברייטע קוואליטעט וואס איז‬ ‫דא פארהאן איז עפעס ספעציעל‪:‬‬ ‫אלע מיני אתרוגים ‪ -‬חב"ד‬ ‫אתרוגים‪ ,‬מאראקאנער‪ ,‬יאנאווער‪,‬‬ ‫תימנ'ער‪ ,‬און אתרוגי חזון איש‪.‬‬ ‫ווער רעדט נאך וואס עס טוט זיך‬ ‫מיט די לולבים‪ ,‬הדסים‪ ,‬און ערבות;‬ ‫אלע מינים און אלע סארטן ד'‬ ‫מינים‪ .‬יעדער וואס קומט נאר און‬ ‫זוכט סיי וואס‪ ,‬וועט עס דארט‬ ‫טרעפן‪.‬‬ ‫דאס אלעס ברענגט צו אז עס זאל‬ ‫ווערן די גרעסטע מארק‪ .‬נאך א גאר‬ ‫שיינע זאך וואס מען שטעלט דארט‬ ‫צו איז א בית הוראה פאר ד' מינים‪.‬‬ ‫אונטן ביים בנין זופניק געפינט זיך‬ ‫א בית המדרש וואס ווערט געפירט‬ ‫דורך הגאון רבי יצחק אייזיק כהנא‬ ‫שליט"א‪ ,‬חבר הביד"צ‪ ,‬און אין די‬ ‫טעג פון די מארק ווערט די גאנצע‬ ‫בית המדרש פארוואנדלט אין א‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪16‬‬ ‫אשר קדשנו במצותיו וצונו‬ ‫וואס זאגט‬ ‫דער רב צו מיין‬ ‫לולב? עס איז א‬ ‫יופי‪ ,‬ניין?!‬ ‫‪17‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫בית הוראה‪ .‬די טישן ווערן‬ ‫אויפגעשטעלט ווי א וועג צו ווארטן‬ ‫פאר די רבנים וואס זיצן ביים סוף‬ ‫שורה מיט פלעשלייטס און‬ ‫פארגרעסערונג גלעזער‪ ,‬און‬ ‫ענטפערן פאר יעדן איינעם מיט א‬ ‫רואיגקייט און א שמייכל איבער די‬ ‫כשרות און הידור פון זיין ד' מינים‪.‬‬ ‫אה איך מיין‬ ‫די פארקויפער שרייבן זיך איין‬ ‫איך האב עס‪,‬‬ ‫גענוג פרי כדי צו קענען האבן א‬ ‫דאס איז דער‬ ‫טישל פארשטייט זיך אז די‬ ‫אתרוג וואס איך‬ ‫מענטשן וואס האבן שוין א חזקה‬ ‫זוך און געבעטן‬ ‫פון פריערדיגע יארן‪ ,‬האבן א זכות‬ ‫ם‬ ‫ע‬ ‫ד‬ ‫קדימה צו פארקויפן‪ .‬שוין פאר‬ ‫אייבערשטן צו‬ ‫ראש השנה הייבן זיך אן די הכנות‬ ‫טרעפן‪.‬‬ ‫אינעם שטח‪ ,‬ווען די ריזיגע‬ ‫פארקינג לאט פארן בנין ווערט‬ ‫באדעקט מיט א גוטן שלאק‪ ,‬און‬ ‫מען שטעלט אוועק שורות פון‬ ‫טישלעך‪ ,‬עס ווערט צוטיילט אויף‬ ‫פיר אפטיילונגען‪ ,‬וואו אין יעדן‬ ‫געגנט פארקויפט מען א אנדערע‬ ‫מין פון די ד' מינים‪ .‬עס איז‬ ‫אינטערעסאנט צו באמערקן אז‬ ‫דאס בית מדרש "היכל הקודש" אין‬ ‫ירושלים געפינט זיך ממש דארט‪.‬‬ ‫איינע פון די טעג פאר סוכות איז‬ ‫דער שרייבער פון די שורות‬ ‫אריינגעקומען אין בית מדרש‪ ,‬און‬ ‫ער זעט ווי א גרויסע משפחה האט‬ ‫זיך אריינגעזעצט אין שול מיט א‬ ‫גאנצע פעקל הדסים‪ ,‬און זיי וועלן‬ ‫אויס א הדס נאך א הדס מיט אלע‬ ‫הידורים‪ .‬היות אינעם מארק האבן‬ ‫זיי נישט געהאט קיין ישוב הדעת‬ ‫בודק צו זיין‪ ,‬האבן זיי זיך דארט‬ ‫באקוועם געמאכט‪...‬‬ ‫אינטערעסאנטע‬ ‫אן‬ ‫גאר‬ ‫סיטואציע קומט דארט פאר יעדן‬ ‫ערב יום טוב סוכות‪ .‬לויט די הוראה‬ ‫פון די עדה דארף די מארק ווערן‬ ‫פארמאכט ערב יום טוב פונקטליך‬ ‫צוויי אזייגער‪ .‬דאס מיינט אז צוויי‬ ‫אן‬ ‫מען‬ ‫הייבט‬ ‫אזייגער‬ ‫איבערצוקערן טישן‪ ,‬און די גאנצע‬ ‫מארק ווערט ה‪-‬פ‪-‬ק‪-‬ר‪ ,‬ממילא ווען‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪18‬‬ ‫אשר קדשנו במצותיו וצונו‬ ‫ה ד ס י ם‬ ‫הדסים!‬ ‫ביי אונז וועט‬ ‫איר טרעפן די‬ ‫בעסטע הדסים‬ ‫אינעם גאנצן‬ ‫שוק‪ ,‬איך זאג‬ ‫אייך‪.‬‬ ‫איך‬ ‫אבער‬ ‫מיין איך וועל‬ ‫די‬ ‫קויפן‬ ‫געפאקטע רעדי‬ ‫צו גיין‪.‬‬ ‫‪19‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫עס קומען אן די לעצטע צוואנציג‬ ‫מינוט פון די מארק‪ ,‬הייבן די פרייזן‬ ‫אן צו פאלן; די פארקויפער זוכן צו‬ ‫פארקויפן ווי מער פון זייער סחורה‬ ‫וואס גייט גארנישט ווערד זיין אין‬ ‫די קומענדיגע צייט‪ .‬דעמאלטס‬ ‫ווערט עס ווי א עכטע מארק‪ ,‬די‬ ‫קולות גייען ארויף אויף גאר הויכע‬ ‫ר’ שמעון עוזר‬ ‫טענער‪.‬‬ ‫זיכער‬ ‫האט‬ ‫די מענטשן וואס קומען‬ ‫א‬ ‫געטראפן‬ ‫דעמאלטס קויפן – וואס בדרך אגב‬ ‫ד’‬ ‫ריכטיגע‬ ‫זענען דא מענטשן וואס קויפן‬ ‫סעט‪,‬‬ ‫מינים‬ ‫ערשט דעמאלטס זייערע ד' מינים‪,‬‬ ‫ווייל ער ווייסט‬ ‫בפרט אזעלכע וואס קויפן פאר‬ ‫פון תפילה!‬ ‫זייערע קינדער )אין א שמועס וואס‬ ‫איך האב געכאפט מיט'ן‬ ‫רעדאקטאר פון בלעטל וועגן די‬ ‫מארק‪ ,‬האט ער זיך דערמאנט‬ ‫שיינע זכרונות פון אלס קינד‪ ,‬ווי‬ ‫מען פלעגט קומען אין די לעצטע‬ ‫מינוט כאפן די שפאט‪-‬ביליגע ד'‬ ‫מינים( – ווייסן די הנהגה און נוצן‬ ‫עס אויס‪ ,‬און קוועטשן אראפ די‬ ‫פרייזן ביזן ערד‪ .‬חוץ פון די‬ ‫באקאנטע קאמפאני "אתרוגי‬ ‫בענדיקט"‪ ,‬וואס זיי האבן גאר‬ ‫מהודר'דיגע און שיינע אתרוגים און‬ ‫זיי היטן זייער שטארק אויף זייער‬ ‫נאמען און נעמען אוועק אלע‬ ‫אתרוגים‪ ,‬ווערן די פרייזן ביי אלע‬ ‫אנדערע טישלעך שפאט‪-‬ביליג‪ .‬די‬ ‫דראמע וואס שפילט זיך דארט אפ‬ ‫ווען דער זייגער ווערט ‪ 13:59‬איז‬ ‫שווער צו שילדערן; די אחראים‬ ‫אויף די מארק דרייען איבער טישל‬ ‫נאך טישל‪ ,‬און דער עולם כאפט‬ ‫אויף רעכטס און לינקס פון די פיינע‬ ‫ד' מינים‪.‬‬ ‫די מענטשן וואס האבן געבעטן א‬ ‫תפילה פארדעם‪" :‬הייליגער‬ ‫באשעפער‪ ,‬העלף אז איך זאל‬ ‫טרעפן שיינע און מהודר'דיגע ד'‬ ‫מינים"‪ ,‬גייען ארויס מיט‬ ‫מהודר'דיגע מינים‪.‬‬ ‫דער הייליגער רבי זאגט‪ ,‬אז דאס‬ ‫וואס מענטשן ספענדן אזוי סאך‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪20‬‬ ‫אשר קדשנו במצותיו וצונו‬ ‫”רבותי רבותי“‬ ‫מען‬ ‫הערט‬ ‫אויסשרייען‬ ‫“אט אט און די‬ ‫שוק ענדיגט זיך‪,‬‬ ‫כאפט אריין די‬ ‫לעצטע רגעים”‪.‬‬ ‫‪21‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫געלט פאר אן אתרוג האט אן‬ ‫עקסטערן ענין און משמעות‪.‬‬ ‫נאכן שפאצירן אביסל אין די‬ ‫ירושלימ'ער גאסעלעך און נאכן‬ ‫אטעמען די לופט דארט‪ ,‬לאמיר‬ ‫נישט פארגעסן פארן שאקלען די‬ ‫הייליגע מינים מיט שמחה‪ ,‬אז‬ ‫אונזער מויל זאל בעטן‪" :‬הייליגער‬ ‫ביי‬ ‫קויפט‬ ‫באשעפער‪ ,‬שיק מיר א ישועה"‪.‬‬ ‫אייער‬ ‫אונז‬ ‫אויב מיין ישועה דארף קומען פון‬ ‫אתרוג‪ ,‬ווייסט‬ ‫מזרח‪ ,‬מערב‪ ,‬צפון‪ ,‬דרום‪ ,‬למעלה‬ ‫פארוואס?‬ ‫אדער למטה – שיק מיר עס פון‬ ‫וועסט עס האבן‬ ‫דארט! הייליגער באשעפער‪ ,‬העלף‬ ‫ו ו ע ס ט ו‬ ‫איך זאל געדענקען אז דו ביסט מיט‬ ‫פארשטיין‪...‬‬ ‫מיר אלעמאל‪ ,‬סיי ווען איך בין‬ ‫אונטן און סיי ווען איך בין אויבן‪.‬‬ ‫זאל איך אייביג געדענקען אז דו‬ ‫האסט מיר ליב און דו האסט ליב צו‬ ‫הערן מיין קול‪ ,‬און מיר וועלן זוכה‬ ‫זיין צו "ושמחת בחגך" און מען‬ ‫וועט אייביג זיין נאר פרייליך‪.‬‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪22‬‬ ‫אשר קדשנו במצותיו וצונו‬ ‫און וואס איז‬ ‫יעצט?‬ ‫אלע זענען‬ ‫אנטלאפן פון‬ ‫אונז‪ ,‬מיר ‪-‬‬ ‫שאכטעלעך‬ ‫זענען געבליבן‬ ‫אזוי איינזאם‬ ‫אליין‪ ,‬אבער‬ ‫אלע‬ ‫נאך‬ ‫מעשיות גיין‬ ‫אידן שאקלען‬ ‫מיט אונזערע ד’‬ ‫מינים‪ ,‬און דער‬ ‫יצר הרע גייט‬ ‫ווערן צושטאכן‪.‬‬ ‫‪23‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫א ריכטיגער יום טוב סוכות‬ ‫בעזרת השם יתברך ‪ -‬ערב סוכות‪ ,‬י"ד תשרי‪ ,‬שנת תשע"ז לפ"ק‬ ‫לכבוד ‪ ...‬נרו יאיר‬ ‫געלויבט איז דער אייבערשטער אז מיר גייען אריין היינט אין‬ ‫דעם יום טוב סוכות‪.‬‬ ‫דער הייליגער רבי האט געזאגט אז זיין זאך איז 'ראש השנה'‪ ,‬און‬ ‫גלייך נאך 'ראש השנה' ווארט ער שוין אויף דעם קומענדיגן ראש‬ ‫השנה‪ ,‬און דער רבי האט געזאגט אז ער הערט שוין גלייך נאך 'ראש‬ ‫השנה' ווי דער שמש גייט ארום אויף וועקן צו סליחות‪.‬‬ ‫רבי נתן האט געזאגט אז זיין זאך איז 'יום כיפור'‪ .‬ווייל ער האט‬ ‫שטענדיג געזוכט א לימוד זכות אויף אידישע קינדער‪ ,‬און ער האט‬ ‫געזאגט אז ער קען מלמד זכות זיין אויף יעדן איד; עס איז באוויסט‬ ‫אז רבי נתן האט געבעטן זיינע תלמידים מען זאל אים מקבר זיין‬ ‫ביים טויער פונעם 'בית הקברות'‪ ,‬ווייל ער וויל מלמד זכות זיין אויף‬ ‫יעדן נפטר וואס מען וועט אריין ברענגען אין בית הקברות צו מקבר‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫און אויב דו ביסט שוין געווען אין ברסלב ביי רבי נתן'ס ציון זעט‬ ‫מען טאקע ווי ער ליגט ביים טויער‪ ,‬דאס איז געווען רבי נתן ‪ -‬ער‬ ‫האט שטענדיג מלמד זכות געווען אויף יעדן איד‪.‬‬ ‫ווען עס איז ארויס געקומען די פירוש 'מהר"ם שיף' אויף ש"ס‪,‬‬ ‫האט רבי נתן געזאגט‪" :‬איך קען זאגן פשט אויף יעדן שטיקל 'מהר"ם‬ ‫שיף'‪ ,‬אבער אויף א איד קען איך נישט זאגן קיין פשט‪ ,‬ווייל אפילו‬ ‫ער איז זייער ווייט‪ ,‬אבער אין איין סקונדע קען ער זיין זייער נאנט‬ ‫צום אייבערשטן"‪.‬‬ ‫מוהרא"ש האט געזאגט אז זיין זאך איז יו"ט סוכות‪ .‬ווייל מוהרא"ש‬ ‫האט זייער אסאך גערעדט פון זיך הייליגן די זיבן נירות וואס דאס‬ ‫איז = די צוויי אויגן‪ ,‬די צוויי אויערן‪ ,‬די צוויי נאז לעכער און די מויל;‬ ‫און דער רבי זאגט (ליקוטי מוהר"ן ח"א‪ ,‬סימן כ"א) אז די שבעה נרות איז‬ ‫מכוון אקעגן די שבעה ענני הכבוד ‪ -‬די זיבן וואלקענעס וואס האבן‬ ‫באשיצט די אידישע קינדער אין מדבר‪ ,‬וואס דאס איז די סוכה =‬ ‫די פיר ווענט מיט די דאך און די ערד‪ ,‬און איין וואלקן וואס איז‬ ‫געגאנגען פון פאראויס‪.‬‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪24‬‬ ‫מיר דארפן זיך זייער פרייען אז מיר גייען אריין אין אזא הייליגער‬ ‫מוהרא"ש האט זייער אסאך געלערנט דעם תורה‪ ,‬און דאס‬ ‫יום טוב ווי מיר זיצן אונטער די שאטן פונעם אייבערשטן‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫מערסטע התבודדות האט ער געמאכט אויף דעם תורה ‪ -‬אויף די‬ ‫עס שטייט "ְּב ֵֵּצל ְּכָּנָ ֶֶפיָך ַּּת ְְס ִּּת ֵיֵרִנִ י"‪ .‬מוהרא"ש פלעגט זאגן אז אין‬ ‫זיבן נרות‪ ,‬און עס איז נישט געווען א שיעור וואס מוהרא"ש זאל‬ ‫די סוכה קען מען מאכן גוטע התבודדות ווייל מען זיצט אין היכל‬ ‫נישט רעדן פון דעם תורה‪.‬‬ ‫המלך‪ ,‬און מ'באהאלט זיך אין די סוכה אזוי ווי עס שטייט "ִּכּ י ִיִ ְְצְּפֵּנֵ ִנִ י‬ ‫ווייל דאס איז דער עיקר פונעם מענטש; ווען א מענטש גיבט‬ ‫ְּב ֻֻּסֹּכּה"‪.,‬‬ ‫אכטונג אויף זיינע אויגן ‪ -‬ער קוקט נישט קיין שמוץ‪ ,‬ער גיבט‬ ‫דערפאר בעט איך דיר מיין ליבער תלמיד‪ ,‬זע צו זיצן אין די סוכה‬ ‫אכטונג אויף זיינע אויערן ‪ -‬ער איז נישט אינטערסירט צו הערן‬ ‫און זאלסט דארט שמועסן מיטן אייבערשטן‪ ,‬פארצייל אים אלעס‬ ‫נייעס און לשון הרע וכו'‪ ,‬ער גיבט אכטונג אויף זיין נאז ‪ -‬וואס דאס‬ ‫וואס גייט איבער אויף דיר‪ ,‬בעט אויף יעדע זאך און זאג אים ווי‬ ‫איז כעס‪ ,‬ער רעגט זיך נישט אויף יעדע זאך‪ ,‬נאר ער גלייבט אינעם‬ ‫שווער עס איז דיר צו זיין ערליך און ווי שטארק דו ווילסט זיין‬ ‫אייבערשטן און ער ווייסט אז יעדע זאך קומט פונעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫וואויל און ווי דער יצר הרע ווארפט דיך אראפ‪.‬‬ ‫און ער גיבט אכטונג אויף זיין מויל ‪ -‬ער רעדט נאר איידל‪ ,‬ער‬ ‫שעלט נישט און ער רעדט נישט קיין ניבול פה‪ ,‬דער מענטש האט א‬ ‫זאלסט אכטונג געבן וואו דו גייסט חול המועד האלטן‪ ,‬זאלסט‬ ‫קלארע קאפ און ער טראכט נאר פונעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫נישט גיין אויף פלעצער וואו עס איז דא פריצות; געדענק‪ ,‬מיר‬ ‫זענען יעצט ארויס פון יום כיפור און דער אייבערשטער האט אונז‬ ‫דער גאנצע מענטש איז די מח‪-‬מחשבה‪ ,‬פון אינדרויסן קען‬ ‫מוחל געווען אלע עבירות און מיר האבן זיך פארגענומען צו זיין‬ ‫מען נישט זען וואס א מענטש איז‪ ,‬מען קען גיין אנגעטון מיט‬ ‫וואויל און ערליך‪ ,‬דערפאר גיי נישט צו פלעצער וואו עס איז נישט‬ ‫שמונה בגדים און אויסזען ווי 'מר בר רב אשי'‪ ,‬מען קען גיין מיט‬ ‫איידל‪.‬‬ ‫א רעזשעוואלקע אבער אינעווייניג איז מען פארפוילט און‬ ‫פארדארבן‪ ,‬ווייל מען קוקט שמוציגע מאוויס ‪ -‬פארנאגראפיע‬ ‫מוהרא"ש האט פארציילט אז עס איז געווען א ברסלבער חסיד‬ ‫רחמנא לצלן‪ ,‬און מען זינדיגט אין פגם הברית רחמנא לצלן‪ ,‬וואס‬ ‫ר' שמואל צ'צ'יק ז"ל‪ ,‬ער האט געזאגט‪" :‬ביים אהיימפארן פון אומאן‬ ‫דער זוהר הקדוש זאגט זייער שארף‪ ,‬און חז"ל זאגן (נדה י"ג‪ ,‬ע"א) אמר‬ ‫וואו מען האט געזאגט די 'תיקון הכללי'‪ ,‬נאכן זיין אין קיעוו אין‬ ‫רבי יוחנן‪" :‬כל המוציא שכבת זרע לבטלה חייב מיתה‪ ,‬רבי יצחק‬ ‫ערפארט‪ ,‬דארף מען שוין צוריק פארן צום רבינ'ס ציון נאכאמאל‬ ‫ורבי אמי אמרי‪ :‬כאילו שופך דמים"‪ ,‬ווייל עס איז אזוי ווי ער הרג'עט‬ ‫זאגן די 'תיקון הכללי'‪ ,‬פון די שמוציגע ערפארט וואו מען איז זיך‬ ‫זיינע אייגענע קינדער‪ ,‬וואס ווען א מענטש הרג'עט די אייגענע‬ ‫מטמא די אויגן"‪.‬‬ ‫קינדער איז ער די גרעסטע רוצח וואס איז נאר פארהאנען‪.‬‬ ‫דאס זעלבע זאג איך דיר‪ ,‬מיר קומען יעצט פון רבי'נס ציון און מיר‬ ‫ווען א מענטש היט זיך נישט די אויגן און א גאנצע נאכט‬ ‫זענען געווארן אפגעוואשן‪ ,‬פארוואס זאלסטו גיין אויף פלעצער‬ ‫גראבעלט ער אין גארבידזש‪ ,‬און זוכט וואו מען קען זען נאך שמוץ‪,‬‬ ‫וואו מען קען זיך נישט היטן די אויגן‪.‬‬ ‫ווערט אים דאס גאנצע מח פארברענט‪ ,‬און ער קען שוין גארנישט‬ ‫געדענק אז 'חול המועד' דארף מען אויך לערנען‪ ,‬און יעצט איז‬ ‫טראכטן‪ .‬נאכדעם האט ער פיינט זיין אייגענע ווייב און קינדער‪,‬‬ ‫א צייט וואס מען קען זיך אביסל כאפן דעם אטעם; א גאנץ יאר‬ ‫דערפאר זעט מען ווי מענטשן ווערן נערוועז ווען זייער ווייב רופט‬ ‫איז מען פאריאגט און פארפלאגט‪ ,‬מען ארבעט שווער און ווען מען‬ ‫זיי‪ ,‬און ווען זייער ווייב בעט א טובה ווערן זיי משוגע און שרייען און‬ ‫קומט אהיים ביינאכט און מען וויל אביסל לערנען שלאפט מען‬ ‫רעגן זיך‪ ,‬דאס איז א סימן אז דער מענטש איז פארדארבן פון קאפ‬ ‫איין‪ ,‬אבער יעצט האסטו א וואך צייט וואס מען קען אביסל לערנען‪.‬‬ ‫ביז פיס‪ .‬דערפאר פלעגט מוהרא"ש זייער אסאך רעדן פון קדושת‬ ‫עיניים‪.‬‬ ‫‪25‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫א ריכטיגער יום טוב סוכות‬ ‫איז זייער גרויס‪ ,‬ווייל נעכטן ביי די 'הקפות' איז געווען אזא עולם‬ ‫איך האב מורא'דיג הנאה שבת נאכמיטאג ווען איך קום אין ישיבה‬ ‫אז עס איז ממש געווען 'סכנת נפשות'‪ ,‬זאגט אים דער ברסלב'ער‬ ‫טרעף איך אינגעלייט ‪ -‬וואס א גאנצע וואך ארבעטן זיי ביטער‬ ‫חסיד ביי ענק איז געווען 'סכנת נפשות'? ביי אונז איז געווען 'מחי'‬ ‫שווער ‪ -‬ווי זיי זיצן און לערנען בלעטער גמרא און פרקים משניות‪,‬‬ ‫נפשות'; ווייל דער רבי איז מחי' יעדן איינעם און ווער עס פאלגט‬ ‫דאס איז מיין גאנצע נחת און מיין גאנצע לעבן‪.‬‬ ‫דעם רבי'ן האט א חיים טובים‪.‬‬ ‫מען זעט ממש וואס דער רבי האט געוואלט (שיחות הר"ן‪ ,‬סימן‬ ‫איך בעט דיר זייער שטארק‪ ,‬עס קומט יום טוב ‪ -‬גיי אין שול‬ ‫עֹוָלם ֶֶאל ֲֲע ִִׂשָּיָ ה‪ֶֶׁ ,‬שִּיִ ְְהֶיֶ ה ִִחּיּוב ֵֵא ֶֶצל‬ ‫ַהְַמ ִִׁשיְך ֶֶאת ָָה ָ‬ ‫ַסְַפ ִִּתי ְְמאד ְְל ְ‬ ‫י"ט) "ִנִ ְכְ ְ‬ ‫דאווענען‪ ,‬וואסערע פנים האט מען אז מען פאפט א גאנץ יום טוב‬ ‫ָּכָ ל ֶֶא ָָחד ְוְ ֶֶא ָָחד ִִל ְְלמֹוד 'ָּכָ ְך ְוְ ָכָ ְך' ְְּבָכָ ל יֹום"‪ ,‬דאס האט דער הייליגער‬ ‫און מען שטייט אויף צו די סעודות? ווי אזוי קוקט דיר דיין ווייב אן?‬ ‫געוואלט‪ ,‬אז מען זאל לערנען בלעטער גמרא און פרקים משניות‪,‬‬ ‫ווי אזוי קוקסטו זיך אן? וואסערע פנים האט די גאנצע יום טוב?‬ ‫און דאס זעט מען אין 'היכל הקודש'‪ ,‬עס איז דא אינגעלייט וואס‬ ‫מען זאגט הלל‪ ,‬מען זאגט הושענות‪ ,‬ממש א מחי'‪.‬‬ ‫קיינער ווייסט נישט ווער זיי זענען ווייל זיי זעען אויס פשוט‪ ,‬אבער‬ ‫זיי זענען מסיים יעדע יאר אדער יעדע האלבע יאר ש"ס‪.‬‬ ‫דער רבי זאגט (ספר המידות אות אהבה‪ ,‬סימן ח')‪ַ" :‬עַ ל ְיְ ֵֵדי ֲֲא ִִמיַרַ ת ַהַ ֵֵּלל‬ ‫ַאֲַהַבַ ת ַהַ ֵֵּׁש�ם ִיִ ְְת ָָּבַרַ ְך"‪ .‬אז מען זאגט הלל אויפן קול‬ ‫ְְּבקֹול ָּגָ דֹול‪ ,‬זֹוִכִ ים ְְל ֲ‬ ‫מען דארף יעדן איינעם מחזק זיין‪ ,‬אבער דא אין 'היכל הקודש'‬ ‫איז מען זוכה ליב צו האבן דעם אייבערשטן‪ ,‬דערפאר זאגן מיר הלל‬ ‫קען מען נישט זיין נאר ווער עס פאלגט מוהרא"ש‪ ,‬און איך וועל‬ ‫אין ישיבה צוזאמען אויפן קול‪.‬‬ ‫נישט לאזן מען זאל דא קומען סתם צו שטופן די צייט‪ ,‬איך וועל‬ ‫פארטרייבן א אינגערמאן וואס מיינט אז דא איז אן 'ערי מקלט'‪.‬‬ ‫נאך זאגט דער רבי (ספר המידות אות מריבה‪ ,‬סימן ג') "ַעַ ל ְיְ ֵֵדי ְְק ִִריַאַ ת‬ ‫יֹוִׁשיַעַ ְְלָך ַהַ ָָּקדֹוׁש ָָּברּוְך הּוא ֵֵמאֹוְיְ ֶֶביָך"‪ .‬יעדער האט פיינט‪ ,‬בפרט‬ ‫ַהַ ֵֵּלל ִ‬ ‫ביי סתם מענטשן איז דער עיקר וויפיל מענטשן עס דרייען זיך‪,‬‬ ‫דער גרויסער פיינט דער יצר הרע וואס ער האט פיינט א מענטש‬ ‫אויב איז דא אסאך מענטשן איז מען א גרויסער רבי און אויב איז‬ ‫און ער וויל אים נאר צו נעמען דער וועלט און יענע וועלט‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫דא ווייניג מענטשן איז מען א קליינע רבי‪ ,‬אבער אין ברסלב ביים‬ ‫ר' אברהם בן ר' נחמן האט געזאגט‪" :‬דער ס"מ וויל נישט צונעמען‬ ‫רבי'ן איז פארקערט‪.‬‬ ‫דעם מענטש זיין רוחניות‪ ,‬ער וויל אים צונעמען זיין גשמיות אויך"‪,‬‬ ‫דער רבי האט דערציילט (סיפורי מעשיות‪ ,‬מעשה יג)‪ :‬איינער האט‬ ‫ער וויל אים הרג'ענען אינגאנצן‪.‬‬ ‫ַהְַמ ֻֻר ֶֶּבה" ווייל‬ ‫ַמֲַחִזִ יק ֶֶאת ְ‬ ‫"ֻמ ָָעט ֲ‬‫זיך בארימט אז ער האט די זאך פון ֻ‬ ‫"ֲא ִִמיַרַ ת 'ַהַ ֵֵּלל'‬ ‫נאך זאג דער רבי (ספר המידות אות שרים‪ ,‬סימן ג')‪ֲ :‬‬ ‫ער האט א סאך מענטשן און אלעס ליגט אויף זיין קליינע מח‪ ,‬האט‬ ‫ּוְצ ָָד ָָקה ְְמ ֻֻסָּגָ ִִלין ְְל ֵֵחן ְְּב ֵֵעיֵנֵ י ַהַ ָָּׂש�ר"‪ .‬אז מען זאגט הלל באקומט מען חן‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫אים איינער געזאגט‪" :‬איך האב געזען א "ַהַ ר ֶֶׁשל ֶזֶ ֶֶבל ְוְ ִִטּנּוף" און‬ ‫ַמֲַחִזִ יק‬ ‫"ֻמ ָָעט ֲ‬ ‫איינער האט זיך בארימט אז ער האט אויך די זאך פון ֻ‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב זי"ע פלעגט זאגן יו"ט נאכן דאווענען‪:‬‬ ‫ַהְַמ ֻֻר ֶֶּבה" ווייל אלע ֶזֶ ֶֶבל ְוְ ִִטּנּוף קומען פון אים און דאס זעלבע‬ ‫ֶֶאת ְ‬ ‫"יעצט האבן מיר שוין מקיים געווען 'חציו לכם'‪ ,‬יעצט לאמיר גיין‬ ‫ַהְַמ ֻֻר ֶֶּבה" ביסטו"; אסאך מענטשן איז נישט מעלה‬ ‫ַמֲַחִזִ יק ֶֶאת ְ‬ ‫"ֻמ ָָעט ֲ‬ ‫ֻ‬ ‫מאכן די סעודה און מקיים זיין 'חציו לשם'; ווייל ער האט געשפירט‬ ‫און נישט מוריד‪.‬‬ ‫א מורא'דיגע געשמאק אינעם דאווענען‪ ,‬און יעדע מענטש קען‬ ‫זוכה זיין צו דעם‪.‬‬ ‫מוהרא"ש שרייבט זייער אסאך מאל אין 'אשר בנחל' ענדערש‬ ‫האבן א קליינע קהילה וואס אלע זענען דערביי צו העלפן‪ ,‬צו פאלגן‬ ‫איך האב געמוזט פארשיקן א אינגערמאן פון שול דעם יום כיפור;‬ ‫און צו גיין 'הפצה'‪ ,‬ווי צו האבן א גרויסע עולם פון מחותנים וכו'‪.‬‬ ‫קודם כל קומט ער אן נאכן ליינען וואס דאס אליינס איז א קשיא‪,‬‬ ‫יום כיפור ווען יעדער קומט אין שול ‪ -‬אפילו די פרייע און אפילו‬ ‫איינער האט אמאל פארציילט פאר א ברסלב'ער חסיד אז זיין רבי‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪26‬‬ ‫עצתו אמונה סוכות תשע"ז‬ ‫מענטשן וואס מען זעט זיי נישט א גאנץ יאר ‪ -‬שלאפט מען א‬ ‫גאנצן טאג? אויב איז דאס נישט גענוג קומט ער און הייבט אן‬ ‫שמועסן און שטערט א צווייטן וואס וויל יא דאווענען און וואס וויל‬ ‫זיך אויסבעטן פארן יאר‪ ,‬האב איך אים געבעטן ער זאל גיין אין א‬ ‫צווייטע שול‪.‬‬ ‫ווייל עס טוט מיר זייער וויי צו זען ווי אינגעלייט האבן נישט‬ ‫קיין יראת שמים‪ ,‬ווייל אז דו ביסט פארשלאפן קום אין שול און‬ ‫זיץ אונטער דיין טלית און שעם דיך כאטשיג‪ ,‬נישט שטער און‬ ‫שמועס‪ ,‬דא אין ישיבה קען מען נישט קומען שמועסן און שטערן‬ ‫דאס דאווענען‪.‬‬ ‫איך האב געזאגט פאר די בחורים אז זיי זאלן זיך קויפן ד' מינים‪,‬‬ ‫זאגט מיר א בחור אז ער שעמט זיך צו קומען אין שול מיט די ד'‬ ‫מינים‪ .‬שעמען דארף מען זיך שעמען מיט א איי‪-‬פאון וואס דאס‬ ‫רייסט ארויס יעדעס ברעקל יראת שמים פונעם מענטש‪ ,‬ד' מינים‬ ‫איז דאך א מצוה‪ ,‬און מען שאקלט עס אויף אלע זייטן צו ווייזן אז‬ ‫דער אייבערשטער איז איבעראל‪.‬‬ ‫"ִה ְְסַּתְַּכְ לּות ַעַ ל‬ ‫דער רבי זאגט (ספר המידות אות רפואה‪ ,‬סימן ד') ִ‬ ‫פּוָאה ִִלְכְ ֵֵאב ֵֵעיַנִַיִ ם"‪ .‬און ווען מען שאקלט די ד' מינים‬ ‫ֶֶא ְְתרֹוג הּוא ְְר ָ‬ ‫און מען קוקט אויפן אתרוג באקומט מען ריינע אויגן‪ .‬און מען בעט‬ ‫יִעי" נעם אוועק פון מיר דעם יצר‬ ‫ַמְַרִׁשׁ ִ‬ ‫דעמאלט "הֹוַׁשׁ ע ָנָ א ַּכּ ֵּלּ ה ְ‬ ‫יִעי"‪ ,‬העלף מיר טאטע איך וויל זיין‬ ‫הרע‪" ,‬הֹוַׁשׁ ע ָנָ א ְְלַבַ ל עֹוד ַּּת ְְרִׁשׁ ִ‬ ‫אן ערליכער איד‪ ,‬איך וויל מער נישט זינדיגן‪.‬‬ ‫אויך בעטן מיר "הֹוַׁשׁ ע ָנָ א ִּפַּּֽנ� ֽת ִיִ ְְקַֽר� ֽת" העלף מיר טאטע מיר זאלן‬ ‫האבן א שיינע ווינקעלע וואו מיר וועלן קענען אויפציען אונזערע‬ ‫קינדער און לערנען און דאווענען‪" .‬הֹוַׁשׁ ע ָנָ א ִִצּֽיֹֽון ַֽה� ְְֽמ ֻֻצֶּֽי� ֶֽנֶ ת"‪ ,‬מיר‬ ‫בעטן אז מיר זאלן קענען פארן קיין אומאן אויף ראש השנה‪ .‬אזוי‬ ‫ווייטער אזעלכע שיינע תפילות‪ ,‬ווי מיר בעטן זיך אויס פארן יאר‪,‬‬ ‫איז א שאד אז די בחורים און קינדער זאלן נישט האבן די ד' מינים‬ ‫צו קענען מיט דאווענען‪.‬‬ ‫א פרייליכן יום טוב‪.‬‬ ‫‪27‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫דער צדיק שניידט אריין אין אמעריקע‬ ‫מסדר זיין‪ ,‬ווי אויבן דערמאנט‪.‬‬ ‫ר' מרדכי פליישמאן האט עספיעט צו‬ ‫קומען קיין אמעריקע מיט די לעצטע‬ ‫שיף וואס איז געפארן פון אייראפע‬ ‫עס נישט געווען נייטרא‪ ,‬דעמאלטס איז‬ ‫עס געווען סטאלין'ער בית המדרש‪ ,‬ווען‬ ‫איך בין געווען א קליין אינגל איז עס‬ ‫נאך געווען סטאלינער בית המדרש‪ ,‬איך‬ ‫געדענק גוט ווי מען פלעגט דארט גיין‬ ‫עם סוכות תשפ"ז איז‬ ‫אכציג יאר זינט די ערשטע‬ ‫סוכות וואס רבינו הקדוש‬ ‫מ'סאטמאר איז געווען אין‬ ‫ד‬ ‫אמעריקע‪.‬‬ ‫קיין ניו יארק איידער'ן אויסברוך פון די‬ ‫זען די קארלינער לעבעדיגע פייערדיגע‬ ‫צווייטע וועלט מלחמה‪ ,‬דערנאך האט‬ ‫דער רבי איז אנגעקומען קיין אמעריקע‬ ‫הקפות שמחת תורה ביינאכט‪ ,‬ווייל אין‬ ‫אויסגעבראכן די קריג‪ ,‬מען האט שוין‬ ‫אום ראש השנה תש"ז‪ ,‬געהייסן האט עס‬ ‫סאטמאר פלעגט מען אנהייבן הקפות‬ ‫נישט געקענט פארן‪ ,‬ר' מרדכי'ס קינדער‬ ‫ביים באשטימען די רייזע פון ארץ ישראל‬ ‫נאך חצות‪ ,‬פלעגן מיר גיין זען הקפות אין‬ ‫זענען אונטער געבליבן אין אייראפע‪.‬‬ ‫קיין אמעריקע אז מען וועט אנקומען‬ ‫אנדערע פלעצער‪.‬‬ ‫בעפאר ראש השנה‪ ,‬אבער עס האט זיך‬ ‫שוין יענעם יאר‪ ,‬תש"ז האט דער רבי‬ ‫דער רבי איז איינגעשטאנען ביי הרה"ח‬ ‫אזוי געמאכט אז די שיף האט געאנקערט‬ ‫אנגעהויבן מיט די מהפכה וואס ער האט‬ ‫מו"ה מרדכי פליישמאן ע"ה‪ ,‬א געטרייער‬ ‫אום סאמע ראש השנה‪ ,‬דער רבי האט‬ ‫געמאכט אין אמעריקע‪.‬‬ ‫חסיד פון רבי'ן וואס איז ארויס פון זיין‬ ‫זיך פארזוימט אויפ'ן שיף ביז מוצאי ראש‬ ‫אין יענעם יאר איז פארגעקומען‬ ‫דירה און זיך פארשאפט א פלאץ וואו‬ ‫השנה און דעמאלטס אראפ פון שיף‪.‬‬ ‫די באקאנטע מעשה ווי איינער האט‬ ‫צו זיין דערווייל ביז מען איז מסדר א‬ ‫ראש השנה איז דעמאלטס געווען‬ ‫געמאכט א ברית ווי דער סנדק זאל זיצן‬ ‫געהעריגע פלאץ פאר'ן רבי'ן‪.‬‬ ‫דאנערשטאג פרייטאג‪ ,‬איך בין נישט‬ ‫הויך אז עס זאל זיין גרינגער פאר'ן מוהל‪,‬‬ ‫פאר די ערשטע עטליכע טעג אין‬ ‫זיכער צו די שיף האט געאנקערט‬ ‫ווען דער רבי האט געזען אז מען גרייט‬ ‫אמעריקע האט דער רבי געהאט זיין‬ ‫פרייטאג ראש השנה ממש‪ ,‬אדער גאר‬ ‫זיך צו מאכן דעם ברית אויף אזא אופן‪,‬‬ ‫אכסניא ביי מו"ה פייש מאשקאוויטש‬ ‫שבת שובה‪ ,‬אבער אלענפאלס איז דער‬ ‫האט ער געפרעגט וואס איז דאס‪ ,‬האט‬ ‫ע"ה אין קראון הייטס‪ ,‬נאך עטליכע טעג‪,‬‬ ‫רבי נישט אראפ פון שיף ביז מוצאי שבת‬ ‫מען געזאגט אז מען קען נאר אזוי‪ ,‬האט‬ ‫ווען ר' מרדכי פליישמאן האט געהערט‬ ‫קודש‪.‬‬ ‫ער געפרעגט פארוואס‪ ,‬האט דער מוהל‬ ‫אז דער רבי איז אין ניו יארק האט ער‬ ‫געזאגט פאר'ן רבי'ן אז ער קען זיך נישט‬ ‫יום הקדוש האט דער רבי געדאוונט אין‬ ‫איבערגעגעבן זיין דירה אויף ‪ 166‬ראדני‬ ‫בייגן‪ ,‬הערנדיג דאס האט דער רבי געזאגט‬ ‫די שול וואס איז היינט נייטרא אויף ראדני‬ ‫סטריט פאר'ן רבי'ן ביז מען וועט עפעס‬ ‫מיט א פייער‪ ,‬און איך וועל זיך נישט בייגן‬ ‫צווישן בעדפערד און לי‪ ,‬דעמאלטס איז‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪28‬‬ ‫כוחותיו‪ ,‬האט דער רבי געפרעגט פאר'ן‬ ‫וצדיק הדור שליט"א"‪.‬‬ ‫פאר אמעריקע‪ ,‬און ארויסגעגאנגען‬ ‫ארויספארן‪ ,‬דער פאלטיטשאנער רב איז‬ ‫איבערלאזנדיג דעם גאנצן ברית מיט די‬ ‫פון דעם שבת אין מאנהעטן ווען‬ ‫שוין דארט? מען פארשטייט אליין וואס‬ ‫גאנצע זאך פון זיך בייגן פאר אמעריקע‪.‬‬ ‫מען האט באשריבן דעם רבי'ן אלץ גאון‬ ‫דאס ווייזט וואס דער רבי האט געהאלטן‬ ‫וצדיק הדור רבן של כל בני הגולה צדיק‬ ‫עס איז געווען א שווערע מלחמה‬ ‫פון פאלטיטשאנער רב ז"ל‪.‬‬ ‫יסוד עולם מרנא ורבנא‪ ,‬ביז מען האט‬ ‫צווישן דעם צדיק דעם מציל הדור און‬ ‫אלע תלמידי חסידי סאטמאר האבן‬ ‫איינגעזען מיט די פליישיגע אויגן די‬ ‫צווישן די שטייפע הארטע קאלטע‬ ‫געוואוסט אז ווען דער פאלטיטשאנער‬ ‫מהפכה וואס דער רבי דער מציל הדור‬ ‫אמעריקע‪.‬‬ ‫רב רעדט איז דא צו הערן זעלטענע דברי‬ ‫האט געמאכט אין אמעריקע האט נאך‬ ‫יעדע רגע האט אויסגעזען ווי‬ ‫חכמה וואס לוינט נישט צו פארפאסן‪,‬‬ ‫גענומען א וויילע‪ ,‬דער רבי האט אסאך‬ ‫אמעריקע געווינט‪ ,‬און א סקונדע‬ ‫עס איז באקאנט אז איינמאל נאך א‬ ‫עגמת נפש מיטגעמאכט ביז ער האט‬ ‫שפעטער האט מען געזען ווי דער צדיק‬ ‫פראטעסט האט דער רבי געזאגט אויפ'ן‬ ‫געטוישט אמעריקע מען זאל האבן עזות‬ ‫שניידט אריין אמעריקע אין זיבעטן ריפ‪.‬‬ ‫פאלטיטשאנער רב "ער האט געזאגט‬ ‫דקדושה צו גיין מיט א שטריימל אזוי‬ ‫און צוריק ווי אמעריקע געווינט און‬ ‫פונקט דאס וואס איך האב געוואלט מען‬ ‫ווי דער הייליגער בעל שם טוב זכותו‬ ‫צוריק ווי דער צדיק שניידט אריין ‪SLOW‬‬ ‫זאל זאגן"‪.‬‬ ‫יגן עלינו האט זיך געפירט‪ .‬דער רבי‬ ‫‪.AND STEADY‬‬ ‫האט אסאך בזיונות געהאט ביז ער האט‬ ‫די שמועס בנוגע די סוכה איז‬ ‫אויסגעריסן די עמי הארצות פון נישט‬ ‫שבת קודש פרשת לך לך‪ ,‬קוים פינעף‬ ‫פארגעקומען ביי א א סעודת ברית‬ ‫מאכן א סוכה ביי זיך‪ ,‬נאר יוצא זיין בלויז‬ ‫וואכן וואס דער רבי האט זיך געפינען‬ ‫אום חול המועד סוכות תשי"ד‪ ,‬דער‬ ‫קידוש אין די שול סוכה‪.‬‬ ‫אין אמעריקע האט מען אים געלאדנט‬ ‫פאלטיטשאנער רב האט דערציילט‬ ‫אויף א שבת אין איסט סייד‪ ,‬וואס איז‬ ‫פאר'ן רבי'ן אז ער האט געזען ביי זיין‬ ‫ווי עס איז באקאנט די מעשה מיט די‬ ‫אריבער די בריק פון וויליאמסבורג צו‬ ‫בית המדרש די ערשטע נאכט סוכות ווי‬ ‫סוכה וואס עס האט דערציילט פאר'ן‬ ‫מאנהעטן‪ ,‬גאנצע פופצן שולן פון איסט‬ ‫מענטשן מאכן קידוש אין די סוכה און‬ ‫רבי'ן הגאון הגדול דער פאלטיטשאנער‬ ‫סייד האבן צוזאמען אריינגעלייגט א‬ ‫גייען אהיים און עסן די סעודה אין שטוב!!‬ ‫רבי ישראל אברהם שטיין ז"ל‪.‬‬ ‫מודעה אין די אידישע פרעסע וואו זיי‬ ‫ווען ער האט מוחה געווען‪ ,‬האט מען‬ ‫דער פאלטישטאנער רבי ז"ל איז‬ ‫שרייבן "מיר טיילן מיט מיט גרויס פרייד‬ ‫אים געזאגט‪ ,‬רב לעבן! מיר וועלן זיך‬ ‫געווען א מחותן מיט הרה"ג ר' אלחנן‬ ‫אז כ"ק אדמו"ר הגאון הקדוש רבן של כל‬ ‫נישט לאזן איינפירן דא קיין סאטמארע‬ ‫חיים טייטלבוים ז"ל‪ ,‬ר' חנה'ס זון הרה"ג‬ ‫בני הגולה צדיק יסוד עולם מרנא ורבנא‬ ‫מנהגים!‬ ‫אב"ד נעפלימיץ שליט"א איז אן איידעם‬ ‫יואל טייטעלבוים שליט"א אב"ד ור"מ‬ ‫פון פאלטיטשאנער רבי'ן ז"ל‪.‬‬ ‫דק"ק סאטמאר‪ ,‬יעצט אין ירושלים‪ ,‬האט‬ ‫מיר דארפן דאנקען דעם באשעפער אז‬ ‫אנגענומען אונזער איינלאדונג און האט‬ ‫אונזערע עלטערן האבן זיך אראפגעבויגן‬ ‫דעם רבי'נס אויסערגעווענליכע ידידות‬ ‫איינגעוויליגט צו זיין אי"ה דעם שבת‬ ‫די קאפ פאר צדיקים און דערמיט‬ ‫און חביבות צום פאלטיטשאנער רב איז‬ ‫קודש‪ ,‬פ' לך‪ ,‬הבעל"ט‪ ,‬דער גאסט פון‬ ‫געראטעוועט זייערע דורות‪.‬‬ ‫געווען א מפורסם'דיגע זאך בקרב חסידי‬ ‫איסט‪-‬סייד'ער אידנטום"‪.‬‬ ‫סאטמאר‪ ,‬ווען ס'איז געווען די גרויסע‬ ‫מיר וועלן זיך לערנען פון זיי און זיך‬ ‫פראטעסט אין מעדיסאן סקווער גארדן‪,‬‬ ‫דערנאך שרייבן זיי "אלע אידן פון‬ ‫בייגן די קאפ פאר צדיקים צו ראטעווען‬ ‫אין יאר תשל"ט‪ ,‬די לעצטע פראטעסט‬ ‫דאון‪-‬טאון ניו יארק זענען געלאדן צו‬ ‫אונזערע דורות‪.‬‬ ‫וואו דער רבי איז געקומען בשארית‬ ‫קומען מקבל פנים זיין דעם גרויסן גאון‬ ‫‪29‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪30‬‬ ‫‪31‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫ימים טובים‪ .‬אבער אז עס קומט סוכות‪,‬‬ ‫וואס טוט מען? וויאזוי גיט מען זיך אן‬ ‫סוכות אונטער די‬ ‫אריינפיר‬ ‫עצה?‬ ‫קאמיוניסטן‪:‬‬ ‫די שיינקייט פון אידישע קינדער‬ ‫הערט די מסירת נפש פון א איד‪:‬‬ ‫קומט ארויס דוקא אין זמנים ווען דער‬ ‫אונטער די שרעקליכע רדיפות פון‬ ‫ר' נחמן אליהו האט זיך ארויסגעצויגן‬ ‫אייבערשטער פרואווט אויס כלל ישראל‪.‬‬ ‫די קאמיוניסטן איז כמעט אוממעגליך‬ ‫פון זיין געהעריגע דירה און געדונגען א‬ ‫געווען זיך צו האלטן שטארק מיט תורה‬ ‫דירה וואס איז מער געווען ווי א בודקע‪.‬‬ ‫ומצוות‪ .‬די רשעים האבן אויסגעראטן‬ ‫אז מיר קוקן אריין אין די היסטאריע‬ ‫זיין דירה האט נישט פארמאגט קיין‬ ‫יעדעס פינטל אידישקייט‪ ,‬און ביטער איז‬ ‫פון כלל ישראל‪ ,‬זעען מיר מעשיות פון‬ ‫געהעריגן דאך א גאנץ יאר‪ .‬שטעלט‬ ‫געווען דער גורל פון איינעם וואס האט‬ ‫מסירת נפש‪ ,‬תמימות‪ ,‬און אמונה פשוטה;‬ ‫זיך פאר וואס דאס האט געמיינט אין‬ ‫זיך דערוואגט איבערצוגעבן אידישקייט‬ ‫וויאזוי אידן אין אלע דורות און אין אלע‬ ‫די רוסישע קעלט! די מעלה איז אבער‬ ‫פאר זיינע קינדער ווייטער‪.‬‬ ‫אומשטענדן האבן פרובירט צו דינען דעם‬ ‫געווען‪ ,‬אז וויבאלד די דירה איז געווען‬ ‫באשעפער טראץ די שווערע מצבים אין‬ ‫געמאכט פון פיר האלצערנע ווענט מיט‬ ‫וועלכע זיי זענען געווען‪.‬‬ ‫צווישן די שטילע העלדן פון יענע‬ ‫א דאך וואס האט געהאלטן אין איין‬ ‫תקופה איז געווען ר' נחמן אליהו אדינאוו‬ ‫אראפפאלן‪ ,‬האבן זיי געקענט האבן‬ ‫ז"ל‪ .‬שטילערהייט האט ער פרובירט וואס‬ ‫לכבוד יום טוב סוכות ברענגען מיר‬ ‫א כשר'ע סוכה אינעם יום טוב סוכות‪,‬‬ ‫ער האט נאר געקענט‪ ,‬כדי זיינע קינדער‬ ‫אפאר מעשיות פון שטילע מסירת נפש‬ ‫ווען זיי האבן "רענאווירט" דעם דאך‬ ‫זאלן בלייבן אידן‪.‬‬ ‫וואס האבן זיכער געשפאלטן הימלען און‬ ‫און געלייגט אנשטאט דעם סכך! און‬ ‫געברענגט ישועות פאר כלל ישראל‪.‬‬ ‫אזוי האט ר' נחמן אליהו געהאט די‬ ‫ער פלעגט אנווארענען זיינע קינדער‬ ‫איינציגסטע כשר'ע סוכה אין זיין גאנצן‬ ‫אז אינדערהיים זאלן זיי זיין אידן‪ ,‬אבער‬ ‫זאל דער אייבערשטער אונז רעכענען‬ ‫געגנט‪ .‬פילע אידן האבן א דאנק אים‬ ‫אין גאס זאלן זיי פרובירן נישט צו ציען‬ ‫די אלע זכותים יעצט אינעם יום טוב‬ ‫זוכה געווען מקיים צו זיין דעם "בסוכות‬ ‫קיין אויג‪ .‬שטיל‪ ,‬אונטער די רוקן פון די‬ ‫סוכות ווען מיר בעטן "הושענא"‪ ...‬בזכות‬ ‫תשבו"‪.‬‬ ‫רשעים‪ ,‬האט ער געפירט שבתים און‬ ‫אלע וואס האבן זיך מוסר נפש געווען על‬ ‫קידוש שמך‪.‬‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪32‬‬ ‫פריידט זיך מיט איר קינד‪ ,‬אפילו (אדער‬ ‫ווי נאר ער איז אריינגעקומען און געזען‬ ‫אינטערעסאנט איז צוצולייגן‪ ,‬אז ווען‬ ‫דוקא) ווען דאס קינד רעדט גרייזיג‪...‬‬ ‫דעם רב מיט'ן כוס וויין פונקט ווי זיין‬ ‫ר' נחמן אליהו איז נפטר געווארן אינעם‬ ‫ווייל דער עיקר וואס דער אייבערשטער‬ ‫טאטע‪ ,‬האט ער אויטאמאטיש געגעבן‬ ‫יאר תשכ"ה‪ ,‬האט זיין זון‪ ,‬וועלכער האט‬ ‫וויל פון אונז איז אונזער הארץ‪" .‬בכל‬ ‫א קוק ארויף‪ ,‬און ער האט באמערקט‬ ‫שוין ליידער נישט אזוי פיל געוואוסט פון‬ ‫לבבך" – קיין חילוק אין וועלכע שפראך‬ ‫די בלעטער אויפ'ן דאך‪ .‬אין יענע‬ ‫אידישקייט‪ ,‬געטראכט צו זיך אז ער וויל‬ ‫און אין וועלכע אומשטענדן‪.‬‬ ‫מינוט האט ער איינגעזען אז ער האט‬ ‫אנהאלטן זיין טאטע'ס שיינעם מנהג פון‬ ‫געמאכט א טעות און ער האט אייגנטליך‬ ‫סוכות‪ .‬אבער ער האט עס געוואלט מאכן‬ ‫הושענא‪ ...‬סוכת שלם הושענא‪...‬‬ ‫אפגעהאקט זיין טאטע'ס מסורה מיט זיין‬ ‫שענער און בעסער‪ .‬ער האט געדענקט אז‬ ‫גוטן ווילן אבער אן די ריכטיגע ידיעות‪.‬‬ ‫זיין טאטע פלעגט באדעקן דעם דאך מיט‬ ‫ער האט אנגעהויבן שטארק צו וויינען‪.‬‬ ‫בלעטער; ער האט געקלערט אז דאס איז‬ ‫סוכות תרפ"ז‪:‬‬ ‫דער רב האט אים בארואיגט און‬ ‫מסתם געווען צוליב דעם וואס זיין טאטע‬ ‫האט זיך נישט געקענט ערלויבן עפעס‬ ‫אים געזאגט אז דער אייבערשטער האט‬ ‫מער‪ .‬דעריבער האט ער אלס "הידור‬ ‫סימפעראפאל‪ ,‬אוקראינע‪ .‬די‬ ‫זיכער הנאה פון זיין "אייזערנעם דאך"‪,‬‬ ‫מצוה" באשטעלט א בעל מלאכה זאל‬ ‫רשעים לאקערן אינדרויסן‪ ,‬זוכן א קרבן‪,‬‬ ‫ווייל דער עיקר וואס דער אייבערשטער‬ ‫לייגן אן אייזערנעם דאך‪ ,‬כדי עס זאל זיין‬ ‫אפשר האט זיך איינער ארויסגעכאפט‬ ‫דארף איז אונזער הארץ‪.‬‬ ‫שטארק און שיין!‬ ‫און דינט יא דעם אייבערשטן מיט תורה‬ ‫און מצוות‪...‬‬ ‫דאס איז ווי דער ראש ישיבה‬ ‫ער האט נישט געוואוסט אז דערמיט‬ ‫דערמאנט אונז‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫האט ער פסול געמאכט די סוכה‪.‬‬ ‫אין זיין קליינער‪ ,‬צאמגעפאלענער‬ ‫פריידט זיך אפילו מיט די טעותים פון‬ ‫סוכה זיצט זיך באהאלטענערהייט דער‬ ‫אידישע קינדער‪ .‬אזוי ווי עס שטייט‪ ,‬אז‬ ‫יארן שפעטער‪ ,‬ווען די שלוחים פון‬ ‫חב"ד חסיד‪ ,‬רבי פרץ מוטשקין ז"ל‪ .‬ער‬ ‫ווען א איד זאגט "ואיבת את ה'" (וואס‬ ‫חב"ד זענען געקומען קיין רוסלאנד און‬ ‫איז ליידער קראנק געווארן מיט די טיפוס‬ ‫מיינט ח"ו א פיינט) אנשטאט "ואהבת‬ ‫האבן געמאכט די ערשטע סוכה‪ ,‬איז דער‬ ‫קרענק‪ ,‬אבער ער וויל נישט אויפגעבן‬ ‫את ה'"‪ ,‬פריידט זיך דער אייבערשטער‬ ‫זון פון ר' נחמן אליהו געווען איבערראשט‬ ‫דערמיט‪.‬דאס איז פונקט ווי א מאמע וואס‬ ‫צו קומען און מיטהאלטן א ליל סוכות‪.‬‬ ‫‪33‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫זיי נישט קיין נאר‪,‬‬ ‫מיט א ביסעלע סכך‪,‬‬ ‫דעם תענוג רוחני פון זיצן אין די סוכה‪.‬‬ ‫די סוכה איז שוואך און קליין; ער האט‬ ‫זאל דיר די סוכה נישט זיין באנג;‬ ‫זיץ איך מיר דארט סוכות ביינאכט‪.‬‬ ‫נישט געוואלט ציען צו זיך די גרויזאמע‬ ‫אויגן פון די קאמיוניסטן‪ ,‬אבער זי איז‬ ‫עס איז שוין גאר באלד צוויי טויזנט‬ ‫דער ווינט א קאלטן‪,‬‬ ‫געווען גענוג גרויס און גענוג שטארק‬ ‫יאר‪,‬‬ ‫אריינצונעמען די שכינה‪.‬‬ ‫וואס בלאזט דורך די שפאלטן‪,‬‬ ‫און די סוכה'לע שטייט נאך גאנץ‬ ‫פלוצלינג הערט זיך א קלאפ אין טיר‪.‬‬ ‫לאנג‪.‬‬ ‫זיין חבר יעקל פון זשאראוויץ איז אים‬ ‫עס לעשן זיך די ליכטעלעך פיל‪.‬‬ ‫געקומען דערפרייען און מקיים זיין מצות‬ ‫ביקור חולים‪ .‬ער איז געקומען פראווען‬ ‫אזוי זיצן זיך די צוויי טייערע אידן און‬ ‫עס איז מיר א חידוש‪,‬‬ ‫דעם "ושמחת בחגיך" מיט זיין חבר‪ .‬ער‬ ‫זענען זיך מחזק אז די סוכה פון אידישע‬ ‫קוועטשט זיך אריין אין דער קליינער‬ ‫קינדער איז פעסט און נצחיות'דיג‪,‬‬ ‫ווען איך מאך מיר דארט קידוש‪,‬‬ ‫סוכה‪ .‬די סוכה איז געווען אזוי קליין‪ ,‬אז‬ ‫בשעת די רשעים וועלן אריבערגיין און‬ ‫ווען ביידע זענען געזעסן אינאיינעם‪ ,‬איז‬ ‫אויסגיין‪ ,‬און דער אידישער פינק – "נצח‬ ‫און די ליכטעלעך זיי ברענען גאנץ‬ ‫מער נישט געווען קיין פלאץ פאר נאך‬ ‫ישראל לא ישקר"‪.‬‬ ‫שטיל‪.‬‬ ‫איינעם‪.‬‬ ‫ר' פרץ האט זיך ערהוילט‪ ,‬אבער זיין‬ ‫ביים ערשטן געריכט‪,‬‬ ‫עס זיצן זיך אזוי די צוויי חסידים און‬ ‫חבר האט מען געכאפט און אים ליידער‬ ‫באטראכטן די אומשטענדן – די שוואכע‬ ‫דערשאסן צום טויט‪ .‬די רשעים האבן‬ ‫מיט א בלאסן געזיכט‪,‬‬ ‫סוכה'לע‪ ,‬אבער די פעלזן‪-‬פעסטע אמונה‬ ‫געמיינט אז זיי האבן געוואונען‪ ,‬אבער‬ ‫פון דעם אידישן פאלק‪ .‬זיי הייבן אן זינגען‬ ‫ותשחק ליום אחרון‪.‬‬ ‫טראגט מיר מיין טאכטער'ל אריין‪.‬‬ ‫שטיל אבער מיט געפיל‪:‬‬ ‫היינט‪ ,‬הונדערט יאר שפעטער‪ ,‬איז‬ ‫זי שטעלט עס אוועק‪,‬‬ ‫א סוכה'לע א קליינע‪,‬‬ ‫שוין קיין זכר פון די רוסישע קאמיוניסטן‬ ‫נישטא‪ ,‬אבער ר' פרץ מיט ר' יעקל האבן‬ ‫זיך משדך געווען צווישן די אייניקלעך‪,‬‬ ‫און זאגט מיט גרויס שרעק‪,‬‬ ‫פון ברעטעלעך געמיינע‪,‬‬ ‫און זיי האבן א מנהג יעדעס יאר חול‬ ‫המועד סוכות איינצולאדן אסאך אידן‬ ‫טאטע'ניו‪ ,‬די סוכה פאלט באלד‬ ‫האב איך מיר א סוכה'לע געמאכט‪.‬‬ ‫אין די סוכה און פארברענגען אינאיינעם‪,‬‬ ‫איין!‬ ‫לעילוי נשמת די זיידעס וואס האבן‬ ‫באדעקט דעם דאך‪,‬‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪34‬‬ ‫איד! ער זעט א בוים פון וועלכן ער‬ ‫די תפיסה וועכטער האבן נאר‬ ‫יענעם סוכות מיט מסירת נפש‬ ‫קען אראפנעמען אפאר צווייגן כדי צו‬ ‫געוואלט איין זאך‪ :‬צוברעכן זיין‬ ‫אנגעהאלטן דעם אידישן פינק‪.‬‬ ‫קענען קלאפן הושענות‪.‬‬ ‫אידישן גייסט‪ ,‬ער זאל אפלאזן זיין‬ ‫הייליגע אמונה‪ .‬אבער אידישע קינדער‬ ‫די רשעים זענען נישט דא מער‪,‬‬ ‫ר' רפאל נחמן ווייסט אז דאס‬ ‫זענען געגליכן צו זיתים – וואס מער‬ ‫אבער דאס אידישע פאלק און די‬ ‫קען אים קאסטן דאס לעבן‪ ,‬אבער‬ ‫מען קוועטשט זיי‪ ,‬אלס מער לייכטן‬ ‫אידישע דורות בלייבן אויף אייביג‪.‬‬ ‫זיין גאנצע לעבן האט זיך געווענדט‬ ‫זיי‪ .‬דארט אין די פינסטערע תפיסות‬ ‫אין דעם! אט קען ער שפירן א קשר‬ ‫האט רבי רפאל נחמן געהאלטן א‬ ‫הושענא ההרוגה עליך הושענא!‬ ‫מיט זיין אייביגן גאט‪ ,‬אויסדרוקן זיין‬ ‫קליינעם אידישן לוח און פרובירט‬ ‫ליבשאפט און זיך פארבינדן מיט די‬ ‫וויפיל ער האט נאר געקענט אפצוהיטן‬ ‫הושענא רבה אין‬ ‫מצוות פון זיין פאלק; כאטש ער איז‬ ‫די מצוות‪.‬‬ ‫אזוי ווייט און אליין‪ ,‬איז ער דאך אזוי‬ ‫נאנט און צוזאמען‪.‬‬ ‫אין דעם טאג פון הושענא רבה‬ ‫קאמיוניסטישן‬ ‫און דארט‪ ,‬אונטער די נאז פון די‬ ‫האט מען אריבערגעפירט אלע‬ ‫ארעסטאנטן פון איין תפיסה צום‬ ‫תפיסה‪ ,‬תרצ"א‪:‬‬ ‫רוסישע חיות‪ ,‬וואס זייער איינציגער‬ ‫צווייטן‪ .‬זיי זענען אלע געווען אונטער‬ ‫ציל איז אויסצוראטן דעם "גוי אחד‬ ‫א שטרענגער וואך‪ ,‬אז קיינער זאל‬ ‫רבי רפאל נחמן הכהן (פאלע) ז"ל‬ ‫בארץ"‪ ,‬האט ר' רפאל נחמן שנעל‬ ‫חלילה נישט פרובירן צו אנטלויפן‪.‬‬ ‫איז אריינגעשליידערט געווארן אין די‬ ‫אפגעריסן פינף צווייגן און זיך געגרייט‬ ‫אויך ר' רפאל נחמן איז געווען דארט‬ ‫תפיסות פון רוסלאנד צוליב אן עבירה‬ ‫צו קלאפן אויף דער ערד‪.‬‬ ‫צווישן זיי‪.‬‬ ‫וואס ער איז פארשטענדליך נישט‬ ‫באגאנגען‪ .‬ער איז אויסגעשטאנען‬ ‫פלוצלינג דערזעט ער א דיימאנט‬ ‫שווערע רדיפות און פיינונגען צוליב‬ ‫"אבער איך דארף דאך א 'יהי‬ ‫פאר זיין אויגן‪ .‬נישט קיין עכטע‬ ‫זיין איינציגער זינד‪ :‬אז ער איז א‬ ‫רצון' און איך האב נישט קיין סידור‪",‬‬ ‫דיימאנט‪ ,‬נאר א דיימאנט פאר א‬ ‫אידיש קינד‪.‬‬ ‫טראכט ער מיט ווייטאג‪.‬‬ ‫‪35‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫בע‬ ‫אזויפיל שמחה און התרגשות‪.‬‬ ‫האט מען נאך געקענט שפירן‪.‬‬ ‫"יהי רצון‪ ,‬טאטע‪ ",‬זאגט ער מיט א‬ ‫שטימע געשטיקט פון טרערן‪" ,‬אז עס זאל‬ ‫"אוי‪ "...‬האט זיך איינער צוקרעכצט‪,‬‬ ‫"ברודער‪ ,‬היינט איז שמחת תורה‪.‬‬ ‫גערעכנט ווערן ווי איך זאג דעם יהי רצון!‬ ‫"נישטא מער קיין ספר תורה מיט אונז‪"...‬‬ ‫לאמיר זיך אויפהייבן‪ ,‬ברודער‪ ,‬טאנצן‬ ‫יהי רצון אז מיין קלאפן זאל זיך מצרף זיין‬ ‫אביסל פארן אויבערשטן‪ .‬זיך מחזק‬ ‫צו אלע הייליגע תפילות וואס מיר פלעגן‬ ‫פלוצלינג האט זיך איינער‬ ‫זיין און מחי' זיין‪ ,‬אז כאטש זענען מיר‬ ‫אמאל דאווענען אין אזא הייליגן טאג‪ ,‬און‬ ‫אפגעשטעלט‪ .‬אין דער זייט זענען‬ ‫אידישע קינדער און מיר וועלן נישט בלייבן‬ ‫פועל'ן פאר אידן ישועות און רפואות!"‬ ‫געשטאנען א פאר קליינע קינדער‪ .‬דאס איז‬ ‫פארפאלן‪".‬‬ ‫געווען א יקר המציאות‪ ,‬ווייל דער דייטש‬ ‫אנא ה' הושיעה נא‪ ,‬חבוקה ודבוקה‬ ‫ימ"ש האט נישט פארשוינט די קינדער און‬ ‫עס איז שווער געווען אויפצוהייבן‬ ‫בך‪ ...‬הושענא!‬ ‫זיי אלע אויסגע'הרג'עט‪.‬‬ ‫דעם גייסט פון זיינע צעריסענע ברידער –‬ ‫ווער קען זיי דן זיין? אבער אזוי צוביסלעך‪,‬‬ ‫מיט טרערן אין די אויגן לויפט ער צו‪,‬‬ ‫מיט אביסל חיזוק און אביסל שמחה‪,‬‬ ‫שמחת תורה אין די‬ ‫די‪-‬פי לאגערן‬ ‫כאפט דאס קינד און לייגט אים אויף די‬ ‫האט ער מצליח געווען אריינצוציען די‬ ‫אקסלען‪" .‬דו ביסט אונזער ספר תורה! דו‬ ‫ארימע פארפלאגטע ברידער אין א טאנץ‪.‬‬ ‫ביסט אונזער עתיד! דו וועסט נאך לערנען‬ ‫א טאנץ וואס נאר א איד קען טאנצן נאכן‬ ‫די הייליגע תורה!" און אזוי האבן זיי אלע‬ ‫אריבערגיין אזא חורבן‪.‬‬ ‫די וועלט איז חרוב‪ .‬נישטא קיין‬ ‫געטאנצן מיט די קינדער‪ ,‬זיך געטיילט מיט'ן‬ ‫עלטערע‪ ,‬נישטא קיין קינדער‪ ,‬נישטא‬ ‫"זכות" פון האלטן די צוקומפטיגע ספרי‬ ‫די אידן האבן געטאנצן אין א רינג‪ .‬זיי‬ ‫קיין רבנים‪ ,‬נישטא קיין הייזער און בתי‬ ‫תורה‪ ,‬זיך געפריידט מיט דער אידישער‬ ‫האבן געזונגען "אשרי העם שככה לו"‪ ,‬זיי‬ ‫מדרשים‪ .‬עס זיצן זיך א פאר צובראכענע‬ ‫תורה‪ .‬דאס איז אונזער נצחיות‪" :‬ולא ימושו‬ ‫האבן געזונגען "טוב לי תורת פיך"‪ ,‬אבער א‬ ‫אידן אין די פארווארפענע די‪-‬פי לאגערן‬ ‫מפיך ומפי זרעך ומפי זרע זרעך" – זאל זיך‬ ‫ספר תורה האבן זיי נישט געהאט‪.‬‬ ‫גלייך נאך דער צווייטער וועלט מלחמה‪ .‬די‬ ‫די תורה נישט אפטון פון אונז און אונזערע‬ ‫פנימער זענען פארלאשן‪ ,‬דער גייסט איז‬ ‫קינדער מעתה ועד עולם‪ .‬אמן‪.‬‬ ‫טרערן זענען גערינען פון זייערע אויגן‬ ‫פארקלאפט‪ .‬ווער קען נעבעך פארשטיין די‬ ‫ווען זיי האבן פאר זיך געזען די שמחת‬ ‫צובראכענע נפשות? א גאנצן דור האט מען‬ ‫הושענא‪ ...‬צאן קדשים הושענא!‬ ‫תורה פון אמאל‪ .‬די פרייד‪ ,‬די "שמחת‬ ‫אויסגעשאכטן פאר זייערע אויגן; זיי האבן‬ ‫התורה"‪ ,‬ווען דער רב מיטן דיין און דער‬ ‫צוגעזען ווי די שענסטע און טייערסטע‬ ‫טאטע טאנצן אלע אין איין רינג מיט‬ ‫גייען אין די גאז קאמערן‪ ,‬און זייער רויך‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪36‬‬ ‫עזהשי”ת‬ ‫יעמדו על הברכה אברכים הנדיבים‬ ‫לץ”צ סץתמ לטךקמתץץסעב צס”ץ‬ ‫לץ”צ סץתמ עססעמשץס׽ צס”ץ‬ ‫לץ”צ קץק עבסךרמ צס”ץ‬ ‫פארן מנדב זיין‬ ‫זגךי‬ ‫צףץקב‬ ‫אבגס‬ ‫די זכות פון ארויסהעלפן דעם הייליג’ן רבין’ס מוסדות זאל אייך‬ ‫ביישטיין צו האבן בני ברוכי‪ ,‬פרנסה בשפע‪ ,‬געזונטע לאנגע‬ ‫יארן‪ ,‬מיט פיל סייעתא דשמיא‪.‬‬ ‫איך בין נישט קיין מאשין‬ ‫נ‬ ‫"אהה דו ביסט אויך דא‪ ,‬געשמאק…"‬ ‫געמאכט א סטאפ אויפן וועג קיין נוארק‬ ‫אכדעם וואס איך האב‬ ‫אזוי שטייען מיר ביים טשעק אין‬ ‫עירפארט ביים ציון אין קרית יואל פון‬ ‫אויסגעוועלט‬ ‫שוין‬ ‫שורה וואס שפירט זיך היימיש ס'איז‬ ‫הרה"ק מ'סאטמאר זי"ע און דערנאך‬ ‫א וועג און געבוקט‬ ‫דאך א טשארטער היימישע מעשיות‪...‬‬ ‫אפגעפארן צום עירפארט‪.‬‬ ‫טיקעטס איז מיין וועג‬ ‫חסידישע בחורים מיט געלע וועסטלעך‬ ‫די בעסטע וועג‪ ...‬האט‬ ‫קאנטראלירן דעם גאנצן אנלויף‪.‬‬ ‫די ערשטע סטאפ ווי מיר האבן זיך‬ ‫מו"ה מנחם שטיינבערג‬ ‫געטראפן מיט פרישע מענטשן איז‬ ‫הי"ו קלאר געשטעלט אינעם קאווע‬ ‫דעם נעקסטן סטאנציע וואו מיר‬ ‫געווען ביים עירפארט פארקינג נישט‬ ‫שטיבל‪.‬‬ ‫גייען נאכאמאל טרעפן' פרישע' פנימער‬ ‫ממש פרישע מענטשן ווייל קוים פריער‬ ‫איז ביי סעקיורעטי "אה דו קומסט אויך‬ ‫האמיר זיך געזען ביי מנחה מעריב‬ ‫נו אויב אזוי קומט אויס אז פאר מיר‬ ‫מיטן טשארטער פיינע נייעס‪ ...‬נא וואס‬ ‫אבער די פרייד ווען מ'טרעפט זיך שוין‬ ‫איז טאקע די טשארטער די בעסטע וועג‬ ‫זאגסטו…"‬ ‫אונטערוועגנס איז אין לשער‪...‬‬ ‫צו פארן‪ ....‬דאס האב איך באשטעלט‬ ‫דאס איז מיין וועג יעצט קענסטו טענה'ן‬ ‫און אזוי גייט מען צום געיט ווען‬ ‫אזוי שמועסט מען אביסל וואס‬ ‫ארויף און אראפ דאס איז מיין וועג דאס‬ ‫פון פריש טרעפט מען זיך אן מיט נייע‬ ‫טוט זיך "אהה דו פארסט אויך מיטן‬ ‫איז די בעסטע וועג!‬ ‫מענטשן מיט אנשי שלומינו ס'איז זייער‬ ‫טשארטער‪ ,‬אהא געשמאק…"‬ ‫געשמאק יעדער טרעפט זיך זיין ווינקל‬ ‫נאכן זיך געזעגענען פון די שטוב‬ ‫זיין קופקע "נא וואס טוט זיך וואס‬ ‫דעם געלן שאטעל איז שוין דא אונז‬ ‫הייבט זיך אן די דזשורני און ס'ארבעט‬ ‫זאגסטו?" און די שמועסן גייען א רויך‬ ‫אפצוטראגן צום ריכטיגן טערמינאל‬ ‫מער ווייניגער אז פונעם ארויספארן‬ ‫פון איין קופקע צום צווייטן ביז ענדליך‬ ‫די נסיעה האט זיך שוין אפיציעל‬ ‫פון שטוב ביזן זיך דערזען נאכן ערשטן‬ ‫גייט מען שוין ארויף אויפן פליגער‪.‬‬ ‫אנגעהויבן מ'שלעפט שוין ארויף‬ ‫מקוה אין אומאן באגעגנט מען א גאנצע‬ ‫רענצלעך מ'שוויצט שוין און פאר א נויט‬ ‫צייט פרישע מענטשן נישט מענטשן‬ ‫נאכן טרעפן א פלאץ פאר די האנט‬ ‫מאכט מען שוין ווערטלעך וואס ווען‬ ‫וועמען איך קען נישט אדער איך זע‬ ‫באגאדש‪ ,‬פאר דעם זעקל‪ ,‬פאר די‬ ‫מ'גייט עס שפעטער איבערזאגן גייט‬ ‫נישט נאר גאר נאנטע מענטשן אפילו‬ ‫נעקסטע זעקל דערנאך די הוט מיט‬ ‫מען בכלל נישט כאפן וואס איז געווען‬ ‫מענטשן מיט וועמען איך רעד טעגליך‬ ‫די רעקל‪ ,‬די קינדער שוין מסודר‬ ‫פאני‪ ...‬אבער אזוי גייט עס‪...‬‬ ‫אבער ווען מ'איז אונטערוועגנס ווערט‬ ‫איינער שנארכעצט שוין נאך בעפאר‬ ‫אזא מציאות פון כאילו מ'טרעפט זיך‬ ‫איך האב בכלל עספיעט זיך צו קענען‬ ‫דעם נעקסטן שלב פון פרישע שלום‬ ‫עליכם'ס פון טרעפן פרישע פענימער‬ ‫יעצט די ערשטע מאל‪.‬‬ ‫אראפזעצן‪...‬‬ ‫איז ביים אנקומען צום טשעק אין‬ ‫און‬ ‫פרי‬ ‫זעמיר‬ ‫ארויסגעפארן‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪38‬‬ ‫וועמען איך רעד טעגליך‪ ,‬אבער ווען מ'איז‬ ‫אונטערוועגנס ווערט א מציאות כאילו‬ ‫מ'טרעפט זיך יעצט צום ערשטן מאל‪.‬‬ ‫מיר זענען ארויסגעפארן פרי און‬ ‫געמאכט א סטאפ אויפן וועג קיין נוארק‬ ‫עירפארט ביים ציון אין קרית יואל פון‬ ‫הרה"ק מ'סאטמאר זי"ע און דערנאך‬ ‫אפגעפארן צום עירפארט‪.‬‬ ‫די ערשטע סטאנציע וואו מיר האבן‬ ‫זיך געטראפן מיט "פרישע" מענטשן איז‬ ‫געווען ביים עירפארט פארקינג‪ .‬נישט‬ ‫ממש פרישע מענטשן‪ ,‬ווייל קוים אביסל‬ ‫פריער האמיר זיך געזען ביי מנחה‪-‬‬ ‫מעריב‪ ,‬אבער די פרייד ווען מ'טרעפט זיך‬ ‫שוין אונטערוועגנס איז אין לשער‪ ...‬אזוי‬ ‫שמועסט מען אביסל וואס טוט זיך‪" :‬אהה‬ ‫דו פארסט אויך מיטן טשארטער? אהא‪,‬‬ ‫אבער וואס איז פשט אז דו האסט‬ ‫ענדליך זיצט מען שוין טרעפט מען‬ ‫געשמאק‪"...‬‬ ‫אויפגעהערט צו שרייבן?‬ ‫זיך פון פריש מיט די נייע שכנים פאר די‬ ‫נעקסטע פאר שעה‪" ...‬נא וואס זאגסטו‬ ‫דער געלער שאטעל איז שוין דא אונז‬ ‫נא פארוואס טאקע טראכט איך צו זיך?‬ ‫וואס טוט זיך וכו'‪".‬‬ ‫אפצוטראגן צום ריכטיגן טערמינאל‪ .‬די‬ ‫"נאכדעם וואס איך האב שוין‬ ‫נסיעה האט זיך שוין אפיציעל אנגעהויבן;‬ ‫מ'לאנדט מ'טרעפט זיך אין א פרישע‬ ‫אויסגעוועלט א וועג און געבוקט‬ ‫עירפארט פרישע מענטשן פרישע‬ ‫מ'שלעפט שוין ארויף רענצלעך‪,‬‬ ‫טיקעטס‪ ,‬איז מיין וועג די בעסטע‬ ‫מ'שוויצט שוין‪ ,‬און פאר א נויט מאכט‬ ‫באגריסן פרישע שמועסן פרישע‬ ‫וועג‪ "...‬האט מו"ה מנחם שטיינבערג הי"ו‬ ‫ווערטלעך ביז מ'זיצט שוין אויפן באס און‬ ‫מען שוין ווערטלעך וואס ווען מ'גייט זיי‬ ‫קלארגעשטעלט אינעם "קאווע שטיבל"‪.‬‬ ‫שפעטער איבערזאגן וועט מען בכלל‬ ‫עודך א פרישע קופקע "נא וואס זאגסטו?"‬ ‫נישט כאפן וואס איז געווען אזוי פאני‪...‬‬ ‫נו‪ ,‬אויב אזוי קומט אויס אז פאר מיר‬ ‫ליגנדיג אויפן טרעין אויפן וועג אהיים‬ ‫אבער אזוי גייט עס‪.‬‬ ‫איז טאקע דער טשארטער דער בעסטער‬ ‫זיך אויפוועקנדיג פון א טיפע שלאף‬ ‫וועג צו פארן‪ ...‬דאס האב איך באשטעלט‪,‬‬ ‫קלאץ איך אזוי אויפן בעט נישט וויסנדיג‬ ‫דער נעקסטער שלב פון פרישע "שלום‬ ‫דאס איז מיין וועג יעצט; קענסט טענה'ן‬ ‫עליכם'ס" און טרעפן פרישע פנימער איז‬ ‫בין איך הייס בין איך קאלט איז יעצט טאג‬ ‫אהין און צוריק‪ ,‬דאס איז מיין וועג און‬ ‫איז יעצט נאכט בין איך הונגעריג אדער‬ ‫ביים אנקומען צום טשעק‪-‬אין‪" :‬אהה‬ ‫דאס איז דער בעסטער וועג!‬ ‫דו ביסט אויך דא? געשמאק‪ "...‬אזוי‬ ‫זאט מיר פארן שוין פאר צען שעה אדער‬ ‫שטייען מיר אין די שורה ביים טשעק‪-‬‬ ‫נאכן זיך געזעגענען פון די שטוב‬ ‫פאר צען מינוט?‬ ‫אין וואס שפירט זיך היימיש ס'איז דאך‬ ‫הייבט זיך אן די דזשורני עס ארבעט‬ ‫אזוי חלומענדיג טראכט איך צו זיך‬ ‫א טשארטער‪ ,‬היימישע מעשיות‪...‬‬ ‫מער‪-‬ווייניגער אזוי‪ :‬פונעם ארויספארן‬ ‫פארוואס טאקע?‬ ‫חסידישע בחורים מיט געלע וועסטלעך‬ ‫פון שטוב ביזן זיך דערזען נאכן ערשטן‬ ‫קאנטראלירן דעם גאנצן אנלויף‪.‬‬ ‫מקוה אין אומאן‪ ,‬באגעגנט מען א גאנצע‬ ‫ווי איך בין געגאנגען האבן מענטשן‬ ‫צייט פרישע מענטשן‪ .‬נישט מענטשן‬ ‫מיר געהאלטן אין איין זאגן די זעלבע‬ ‫די נעקסטע סטאנציע וואו מיר גייען‬ ‫וואס איך קען נישט אדער זע נישט‪ ,‬נאר‬ ‫ווערטער דו שרייבסט זייער גוט איך האב‬ ‫נאכאמאל טרעפן "פרישע" פנימער איז‬ ‫גאר נאנטע מענטשן‪ ,‬אפילו מענטשן מיט‬ ‫באמת הנאה צו ליינען דיינע ארטיקלען‬ ‫‪39‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫און דא פארט מיין חקירה ווייטער‪ :‬בין איך אויף‬ ‫ביי סעקיורעטי‪" :‬אה‪ ,‬דו קומסט אויך‬ ‫מיטן טשארטער? פיינע נייעס‪ ...‬נא‪ ,‬וואס‬ ‫זאגסטו?"‬ ‫א באן וואס פארט‪ ,‬אדער פאר איך גאר אויף א‬ ‫און אזוי גייט מען צום געיט‪ ,‬וואו‬ ‫מען טרעפט זיך פריש אן מיט נייע‬ ‫באן וואס שטייט? פריער איז ער טאקע געפארן‪,‬‬ ‫מענטשן‪ ,‬מיט אנשי שלומינו‪ .‬ס'איז זייער‬ ‫געשמאק; יעדער טרעפט זיך זיין ווינקל‪,‬‬ ‫זיין קופקע‪" :‬נא‪ ,‬וואס טוט זיך? וואס‬ ‫אבער יעצט שטייט ער‪.‬‬ ‫זאגסטו?" און די שמועסן גייען א רויך פון‬ ‫איין קופקע צום צווייטן‪ ,‬ביז ענדליך גייט‬ ‫מען שוין ארויף אויפן פליגער‪.‬‬ ‫קענסט נישט? דו ליינסט קריאת שמע‬ ‫גוט‪ ,‬איך האב באמת הנאה צו ליינען דיינע‬ ‫נאכן טרעפן א פלאץ פארן האנט‪-‬‬ ‫יעדן טאג פאר סוף זמן‪ ,‬אדער מאכט זיך‬ ‫ארטיקלען‪ ,‬אבער וואס איז דער פשט אז‬ ‫באגאזש‪ ,‬פאר דעם זעקל‪ ,‬פארן נעקסטן‬ ‫אמאל א טאג – זאל נישט אויסגערעדט‬ ‫דו האסט אויפגעהערט צו שרייבן?"‬ ‫זעקל‪ ,‬דערנאך דעם הוט מיטן רעקל‪...‬‬ ‫זיין – וואס דו שפעטיגסט? דו כאפסט‬ ‫די קינדער זענען שוין מסודר‪ ,‬איינער‬ ‫יעדן טאג א קביעות'דיגע שמועס מיטן‬ ‫נא‪ ,‬פארוואס טאקע? טראכט איך צו‬ ‫שנארכעצט שוין נאך בעפאר איך האב‬ ‫אייבערשטן פאר א געוויסע צייט‪ ,‬אדער‬ ‫זיך‪ .‬האב איך דען אויפגעהערט? איך האב‬ ‫בכלל עספיעט זיך אראפצוזעצן‪ ...‬ענדליך‬ ‫מאכט זיך א טאג וואס דו קענסט בלויז‬ ‫נישט אויפגעהערט! אבער למעשה איז‬ ‫זיצט מען שוין‪ ,‬טרעפט מען זיך פריש‬ ‫שרייען "טאטע" און מער קומט נישט‬ ‫שוין נישט דא קיין ארטיקל יעדע וואך‪...‬‬ ‫מיט די נייע שכנים פאר די נעקסטע פאר‬ ‫ארויס? דו שרייסט קיינמאל נישט אויף‬ ‫וואס איז דער פשט?‬ ‫שעה‪" :‬נא‪ ,‬וואס זאגסטו? וואס טוט זיך?"‬ ‫דיינע קינדער‪ ,‬אדער מאכט זיך אמאל‬ ‫דער טרעין פארט ווייטער‪ ,‬מיין‬ ‫וכו'‪.‬‬ ‫אז דו ביסט איבערגעשטרענגט און‬ ‫מחשבה לויפט ווייטער‪ .‬איך געב א דריי‬ ‫דיין קינד האט געוויסט פונקטליך אויף‬ ‫מ'לאנדט מ'טרעפט זיך אין א פרישן‬ ‫דעם פען צו בלאזן עפעס פרישע לופט‪,‬‬ ‫וועלכע נערוו צו טרעטן און דו האסט זיך‬ ‫עירפארט – פרישע מענטשן‪ ,‬פרישע‬ ‫און ווייטער טראכט איך אז דער עולם‬ ‫פארלוירן?‬ ‫באגריסונגען‪ ,‬פרישע שמועסן‪ ,‬פרישע‬ ‫האט רעכט‪ ,‬אבער איך האב דאך בכלל‬ ‫ווערטלעך‪ ,‬ביז מ'זיצט שוין אויפן באס‬ ‫ביסטו אייביג‪ ,‬אייביג דאס וואס דו‬ ‫נישט אויפגעהערט צו שרייבן‪ ,‬עס מאכט‬ ‫און עודך א פרישע קופקע‪" :‬נא‪ ,‬וואס‬ ‫ביסט אייביג? אדער מאכט זיך ביי‬ ‫נישט קיין סענס‪ ...‬פלוצלינג געבט זיך‬ ‫זאגסטו?"‬ ‫דיר אמאל אז "אופס"‪ ,‬אפילו דו האסט‬ ‫דער טרעין אן האסטיגן אפשטעל‪ ,‬און דא‬ ‫געכאפט א גרויען טאג‪ ,‬ס'איז נישטא קיין‬ ‫בלייבט ער זיצן‪...‬‬ ‫ליגנדיג אויפן טרעין אויפן וועג אהיים‪,‬‬ ‫זון און נישט קיין לבנה‪ ,‬א טאג וואס דו‬ ‫זיך אויפוועקנדיג פון א טיפן שלאף‪,‬‬ ‫און דא פארט מיין חקירה ווייטער‪ :‬בין‬ ‫שפירסט אז ס'איז נישט אריינצונעמען‬ ‫קלאץ איך אזוי אויפן בעט נישט וויסנדיג‪:‬‬ ‫איך אויף א באן וואס פארט‪ ,‬אדער פאר‬ ‫און נישט אויסצושפייען‪...‬‬ ‫בין איך הייס? בין איך קאלט? איז יעצט‬ ‫איך גאר אויף א באן וואס שטייט? פריער‬ ‫טאג אדער נאכט? בין איך הונגעריג אדער‬ ‫אויב ביסטו אייביג‪ ,‬אייביג‪ ,‬אייביג אזוי‬ ‫איז ער טאקע געפארן‪ ,‬אבער יעצט‬ ‫זאט? פארן מיר שוין צען שעה אדער צען‬ ‫ווי דו ביסט אייביג‪ ,‬דאן ביסטו נישט קיין‬ ‫שטייט ער‪ .‬למעשה‪ ,‬איז עס א פארנדיגער‬ ‫מינוט?‬ ‫מענטש‪ ,‬דו ביסט א מאשין‪ .‬א מאשין‬ ‫באן אדער א שטייענדיגער באן?‬ ‫ארבעט און ארבעט און גייט אן אויף דעם‬ ‫אזוי חלומענדיג טראכט איך צו זיך‪:‬‬ ‫דו לערנסט יעדן טאג ח"י פרקים‬ ‫זעלבן ריטעם טאג‪-‬איין טאג‪-‬אויס‪.‬‬ ‫פארוואס טאקע? וואו איך בין געגאנגען‬ ‫משניות? דו לערנסט טאקע יעדן טאג‬ ‫האבן מענטשן מיר געהאלטן אין איין זאגן‬ ‫ביי א מענטש איז אנדערש; א מענטש‬ ‫ח"י‪ ,‬אדער זענען פארהאן טעג וואס דו‬ ‫די זעלבע ווערטער‪" :‬דו שרייבסט זייער‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪40‬‬ ‫פארט ווייטער‪ .‬אהה‪ ,‬שכח אייבערשטער!‬ ‫געזאגט פאר זיין ווייב זי זאל איינפאקן‬ ‫האט טעג אזוי און טעג אזוי‪ .‬א מענטש‬ ‫די קיכעלעך נישט פארפרוירן; ווייל ווען‬ ‫וואס איז אייביג דאס וואס ער איז אייביג‪,‬‬ ‫למעשה האט זיך אויסגעשטעלט‬ ‫מ'פאקט עס פארפרוירן‪-‬הארט‪ ,‬ווערט‬ ‫ברעכט איין‪.‬‬ ‫אז א טאג פריער‪ ,‬אום ראש השנה‪ ,‬איז‬ ‫עס גראד צוברעקלט ווען עס כאפט נאר‬ ‫פארגעקומען אן אטאקע אויף איינע פון‬ ‫דעם מינדערסטן קלאפ‪ ,‬אבער אויב עס‬ ‫א מענטש וואס ס'ווערט אים א גרויער‬ ‫די באן שינעס‪ ,‬און דעריבער האט מען‬ ‫איז ווייך לאזט עס זיך זעצן און עס בלייבט‬ ‫טאג‪ ,‬ווערט ער אויס‪ .‬ווען דער איד וואס‬ ‫געמוזט פארקירעווען דעם וועג‪ .‬שטעל‬ ‫גאנץ‪ ,‬עס ווערט נישט צוברעקלט‪.‬‬ ‫האט געפאסט משבת לשבת האט געמוזט‬ ‫דיך פאר ווען די באן זאגט "איך פאר‪ ,‬מיר‬ ‫אויספאסטן און עס איז ארויס אויף אים‬ ‫גייט גארנישט אן"‪ ,‬וואלט די גאנצע באן‬ ‫דאס איז א זייער שטארקער לימוד‬ ‫א שלעכטער נאמען‪ ,‬איז ער געווארן ביי‬ ‫חלילה זיך געקענט איבערקערן‪.‬‬ ‫פאר אונז‪ :‬אויב ביסטו הארט און דו לאזט‬ ‫זיך אויס‪" :‬אויב בין איך נישט קיין מאשין‬ ‫זיך נישט בייגן‪ ,‬ביי דיר איז נאר דא אנגיין‬ ‫וואס קען פאסטן משבת לשבת‪ ,‬דאן וואס‬ ‫איך האב בכלל נישט אויפגעהערט צו‬ ‫ווי א מאשין‪ ,‬דאן אויב דו גייסט כאפן‬ ‫דארף איך די גאנצע זאך?"‬ ‫שרייבן‪ ,‬אבער איך בין נישט קיין מאשין‪.‬‬ ‫א פיצי קלאפ און איין זאך גייט דיר גיין‬ ‫איך קען נישט אויסקוועטשן דעם פעדער‬ ‫שלא כסדרן‪ ,‬גייסטו ווערן אויס‪ .‬דיין‬ ‫דער הייליגער רבי לערנט אונז דעם‬ ‫וואך‪-‬איין וואך‪-‬אויס ווי א מאשין וואס‬ ‫גאנצע עבודה פון ביז יעצט קוקסטו אן‬ ‫וועג פון זיין א "בקי ברצוא" און א "בקי‬ ‫גייט אייביג אן‪ .‬נישט אלעמאל פאלן מיר‬ ‫ווי סתם א שאד ווייל צום סוף ביסטו דאך‬ ‫בשוב"‪ .‬אוודאי איז א טאג מיט ח"י פרקים‬ ‫איין גוטע געדאנקען‪ ,‬און צומאל האב איך‬ ‫אדורכגעפאלן‪ .‬דיין גאנצע עבודה האסטו‬ ‫משניות א טאג מיט אלע טעמים‪ ,‬און‬ ‫שוין יא וואס צו שרייבן‪ ,‬נאר ס'פעלט מיר‬ ‫געדינט זיך אליין; האסט פארגעסן פאר‬ ‫אוודאי ווען איך קען דאווענען און אינזין‬ ‫די יישוב הדעת אדער די צייט צו קענען‬ ‫וועמען דו לערנסט‪ ,‬האסט פארגעסן פאר‬ ‫האבן יעדעס איינציגסטע ווארט האט‬ ‫אראפלייגן די מחשבות אויף פאפיר‪.‬‬ ‫וועמען דו ליינסט קריאת שמע‪.‬‬ ‫עס אלע טעמים‪ .‬אפגערעדט ווען איך‬ ‫גיי א שפאציר מיטן אייבערשטן און איך‬ ‫דעריבער זייט מיר מוחל אויב די‬ ‫אבער אויב א מענטש לאזט זיך פירן‬ ‫באמערק אפילו נישט ווי די צייט לויפט –‬ ‫קאלום לויפט נישט יעדע וואך‪ .‬אויב דו‬ ‫פונעם אייבערשטן – א מענטש וואס‬ ‫אההה‪ ,‬אזוי זיס‪.‬‬ ‫ביסט זיך מחיה דערמיט און דו ווילסט‬ ‫ווייסט אז ווען די באן פארט איז עס‬ ‫עס יא יעדער וואך‪ ,‬האב איך פאר דיר‬ ‫דער אייבערשטער‪ ,‬און ווען די באן‬ ‫דערנאך איז דא דער טאג וואס קוקט‬ ‫אן עצה‪ :‬מאך א תפילה און בעט דעם‬ ‫שטעלט זיך אפ איז עס ווייטער דער‬ ‫אויס ווי אלעס לויפט קאפויער‪ ,‬פונקט‬ ‫אייבערשטן אז ס'זאל מיר בייפאלן וואס‬ ‫אייבערשטער – דער מענטש איז ווייעך‪,‬‬ ‫פארקערט פון מיין קליינעם שכל‪ .‬דאס‬ ‫צו שרייבן‪ ,‬און אז איך זאל האבן די צייט‬ ‫ער לאזט זיך קוועטשן‪ ,‬דאן בלייבט ער‬ ‫דאווענען שפירט ווי קייען שטיינער‪ ,‬מיין‬ ‫און די יישוב הדעת דערצו‪.‬‬ ‫גאנץ‪ .‬ער פאלט נישט פון א פאל‪ ,‬און‬ ‫התבודדות קומט גארנישט ארויס פונעם‬ ‫ער ווערט נישט אויס‪ .‬אויב קען איך זיך‬ ‫מויל‪ ,‬פאריאגט און פארפלאגט קום איך‬ ‫שכח אייבערשטער אז מיר האבן א‬ ‫כמעט נישט אן צו עפענען א ספר‪.‬‬ ‫רבי וואס לערנט אונז אז אפילו ווען עס‬ ‫היינט נישט מצמצם זיין ביים דאווענען‪,‬‬ ‫גייט אריבער א צייט וואס א מענטש‬ ‫וועל איך דינען דעם אייבערשטן אזוי ווי‬ ‫"בקי בשוב" – דער אייבערשטער‬ ‫קען נישט אנגיין ווי ביז אהער‪ ,‬זאל מען‬ ‫איך קען אים היינט דינען‪ ,‬און מארגן וועל‬ ‫דארף דיין דאווענען אן קיין טעם‪ ,‬און דו‬ ‫זיך נישט צוברעכן דערפון‪ ,‬נאר ווייטער‬ ‫איך ווייטער פלאמען ביים דאווענען‪.‬‬ ‫ווער נישט אויס ביי דיר ווען דו האסט זיך‬ ‫אנגיין און וויסן אז באלד קומען ווייטער‬ ‫א מענטש דארף זיך מאכן א חשבון‪:‬‬ ‫צושריגן אין א שווערן טאג; טו תשובה‬ ‫גוטע צייטן‪ .‬די באן בלייבט נישט שטיין‬ ‫דין איך דעם אייבערשטן און בין איך בטל‬ ‫און גיי אן ווייטער‪ .‬קיינער האט פון דיר‬ ‫אויף אייביג; באלד שפירט מען א טרייסל‬ ‫צו אים‪ ,‬אדער דין איך מיינע נערוון ווי א‬ ‫נישט פארלאנגט צו זיין א מאשין וואס‬ ‫און די באן גאלאפירט ווייטער‪.‬‬ ‫מאשין?‬ ‫קראכט קיינמאל נישט‪...‬‬ ‫אזוי טיף פארזונקען אין מיינע‬ ‫פארן‬ ‫דער ראש ישיבה האט געזאגט ַ‬ ‫אשרינו שזכינו להתקרב לרבינו!‬ ‫מחשבות‪ ,‬שפיר איך א טרייסל; די טרעין‬ ‫פארן קיין אומאן‪ ,‬אז דאס יאר האט ער‬ ‫ָ‬ ‫‪41‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪42‬‬ ‫‪43‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫יאר צוריק‪ ,‬זומער תש"פ‪ .‬איך בין געווען‬ ‫נאכדעם האב איך עס אפגעלאזט‬ ‫וואס האט אייך געברענגט צו‬ ‫א שבת אין מיידל קעמפ‪ ,‬און ווען איך‬ ‫און ס'איז שטיל געווארן‪ .‬איך האב נישט‬ ‫לערנען שחיטה?‬ ‫בין אהיימגעגאנגען פון שול אויף האשקי‬ ‫געטראכט דערפון פאר לאנגע יארן‪ .‬די‬ ‫צום מיידל קעמפ‪ ,‬האב איך שפאצירט‬ ‫עכטע סיבה איז געווען ווייל איך האב‬ ‫די מעשה גייט שוין צוריק דרייצן יאר‪.‬‬ ‫מיט האברך מו"ה ישעי' איידליס הי"ו‪.‬‬ ‫נישט געזען קיין שום סיבה זיך ווייטער‬ ‫דרייצן יאר צוריק האב איך אנגעהויבן צו‬ ‫אויפן וועג האט ער מיר דערציילט אז עס‬ ‫אריינצולייגן אין דעם‪ .‬לכתחילה האט עס‬ ‫לערנען שחיטה‪ .‬ס'איז געווען אן אנדערע‬ ‫איז דא א גרופע יונגעלייט וואס לערנען‬ ‫געהייסן אז יענע קהילה גייט עפענען אן‬ ‫כוונה; א געוויסע רב פון א קהילה האט‬ ‫זיך יעצט שחיטה‪ .‬דא האט זיך נאכאמאל‬ ‫אייגענע שחיטה און זיי האבן געוואלט‬ ‫מיר אריינגערופן איין טאג און מיר‬ ‫אין מיר אויפגעוועקט דאס געפיל זיך‬ ‫האבן אייגענע שוחטים‪ ,‬אבער למעשה‬ ‫געזאגט אז ער וויל איך זאל זיך לערנען‬ ‫ווייטער צו לערנען שחיטה‪.‬‬ ‫איז גארנישט געווארן פון יענעם פלאן‪.‬‬ ‫צו זיין א שוחט‪ .‬וואס למעשה איז פון‬ ‫ס'האט געהייסן דעמאלטס אז ביז‬ ‫דעם ארויסגעקומען א געוואלדיגע טובה‪,‬‬ ‫איך האב מיך גלייך אנגעהויבן‬ ‫דערווייל‪ ,‬ביז עפעס גייט ווערן‪ ,‬גייט מען‬ ‫ווי מיר וועלן ווייטער פארציילן‪.‬‬ ‫נאכצופרעגן אלע איינצעלהייטן פון די‬ ‫מיך אריינלייגן ערגעץ ארבעטן‪ .‬אבער‬ ‫חבורה‪ ,‬וואס מ'לערנט און אזוי ווייטער‪.‬‬ ‫איך האב געזען אז די שחיטה פאדערט‬ ‫אוועקצופארן פון שטוב‪ ,‬א זאך וואס‬ ‫איך און נאך אפאר יונגעלייט האבן‬ ‫ער האט מיר דערציילט אז א יאר פריער‪,‬‬ ‫איך האב נישט געהאלטן דערביי‪ ,‬ממילא‬ ‫דאן געלערנט צוזאמען שחיטה; מיר‬ ‫גלייך נאך פסח תשע"ט‪ ,‬איז דער ראש‬ ‫איז דאס נישט געווען פאר מיר "בכדי‬ ‫זענען געגאנגען צו א קורס‪ .‬למעשה פון‬ ‫ישיבה צוגעגאנגען צו אים און געבעטן אז‬ ‫שיעשה"‪ ,‬האב איך עס דאן אפגעלאזט‪.‬‬ ‫די גאנצע קורס זענען נאר צוויי יונגעלייט‬ ‫ער וויל האבן א גרופע אינגעלייט וואס‬ ‫אנגעקומען כמעט ביזן סוף‪ ,‬איך און מיין‬ ‫זאלן לערנען שחיטה‪.‬‬ ‫חברותא‪ .‬מיין חברותא איז געגאנגען‬ ‫אזוי זענען אריבער אסאך יארן‪ ,‬און‬ ‫ווייטער און האט עס געענדיגט ביזן ווערן‬ ‫יענע גרופע איז באשטאנען פון מו"ה‬ ‫אינדערצווישן זענען מיר מקורב געווארן‬ ‫א שוחט‪ ,‬ער האט געענדיגט דעם גאנצן‬ ‫ישעי' איידליס‪ ,‬מו"ה שלמה רוטה הי"ו‪,‬‬ ‫צום הייליגן רבי'ן‪.‬‬ ‫מקצוע‪ ,‬אבער איך בין ארויסגעפאלן‬ ‫מו"ה הערשל שניצלער הי"ו‪ ,‬און נאך‬ ‫ממש ביים סוף‪.‬‬ ‫אפאר אינגעלייט‪.‬‬ ‫די ערשטע מאל וואס איך בין‬ ‫געקומען אין שטעטל איז געווען זעקס‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪44‬‬ ‫ביז ביינאכט; דו לייגסט זיך אריין ראשו‬ ‫דו פרעגסט גוט; פארוואס טאקע‬ ‫למעשה האבן זיי אנגעהויבן לערנען‬ ‫ורובו‪ ,‬אזוי אז ביז א קורצע צייט ביזטו‬ ‫האט זיך עס פארצויגן פון דעמאלטס‬ ‫שחיטה‪ .‬זיי זענען געגאנגען צו מו"ה‬ ‫פארטיג‪.‬‬ ‫ביז יעצט‪ ,‬א מעשה פון כמעט פינף יאר?‬ ‫בנימין קליינמאן הי"ו וואס וואוינט אין‬ ‫די מעשה איז געווען אז ס'איז זייער‬ ‫וויליאמסבורג‪ ,‬וועלכער האט מיט זיי‬ ‫אבער אז דו האסט נאך צען‬ ‫אסאך מאל איינגעשלאפן אינדערצווישן;‬ ‫אנגעהויבן לערנען‪ .‬איינמאל זענען זיי‬ ‫אנדערע זאכן וואס דו טוסט – דו ביסט‬ ‫מ'האט געארבעט אפאר חדשים אדער‬ ‫אראפגעגאנגען מיט אים אין די בראנקס‬ ‫אין כולל‪ ,‬דו ביסט א מלמד‪ ,‬אדער אן‬ ‫אפאר וואכן‪ ,‬און נאכדעם איז מען‬ ‫שעכטן‪ .‬אזוי האבן זיי געלערנט ביי אים‬ ‫אדמיניסטרעיטאר‪ ,‬און דו האסט נאך א‬ ‫ווייטער איינגעשלאפן‪ .‬מ'דארף פארשטיין‬ ‫פאר א לאנגע צייט‪ ,‬כמעט א יאר צייט‪.‬‬ ‫שטוב מיט קינדער און אלע אנדערע זאכן‬ ‫אז דאס איז א פאך וואס פאדערט אסאך‬ ‫פונעם טאג – נעמט עס אביסל לענגער‪.‬‬ ‫ארבעט‪ ,‬עס איז אן אומנות וואס מ'דארף‬ ‫דעמאלטס ווען איך האב גערעדט צו‬ ‫און אז דו האסט נישט די שטארקע שטיפ‬ ‫זיך גוט דערלערנען‪ ,‬און עס קאסט צייט‪,‬‬ ‫זיי‪ ,‬זומער תש"פ‪ ,‬האבן זיי מיר דערציילט‬ ‫דערצו‪ ,‬איינער וואס האלט דיר אין איין‬ ‫כוחות און אסאך געדולד‪ .‬ממילא אויב‬ ‫אז מ'האלט אינמיטן לערנען‪ .‬איך בין‬ ‫דערמאנען און מחזק זיין‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫מ'האט נישט קיין שטארקע שטיפ‪ ,‬פאלט‬ ‫גלייך געלאפן צום ראש ישיבה און אים‬ ‫פאלט מען צוריק‪ .‬פארדעם האט עס זיך‬ ‫מען צוריק‪.‬‬ ‫געזאגט אז איך האב מיך אמאל געלערנט‬ ‫געצויגן אזא לאנגע צייט‪.‬‬ ‫שחיטה‪ ,‬אפשר קען איך אריינקומען אין‬ ‫די עצם אומנות צו לערנען איז נישט‬ ‫די חבורה‪ .‬האט ער מיר געזאגט‪" :‬אדרבה‬ ‫בערך צוויי יאר צוריק‪ ,‬געדענק‬ ‫קיין גרויסע אדער לאנגע זאך‪ .‬דאס‬ ‫ואדרבה!" און פון דעמאלטס אן האב איך‬ ‫איך‪ ,‬איז געווען א שטיק צייט וואס‬ ‫הייסט‪ ,‬אין די גרויסע פלעצער וואו מען‬ ‫אנגעהויבן לערנען שחיטה צוזאמען מיט‬ ‫מ'האט זיך ממש אויפגעוועקט‪ .‬ס'איז‬ ‫שחט‪ ,‬למשל אין פענסילוועניע וואו איך‬ ‫זיי‪.‬‬ ‫דעמאלטס צוגעקומען נאך איינער צו די‬ ‫האב געהאט חברים וואס זענען געפארן‪,‬‬ ‫חבורה‪ ,‬מו"ה דוד ניישטיין הי"ו‪ ,‬ער איז‬ ‫ארבעט עס אז מ'קומט אן אויפן פלאץ‪,‬‬ ‫וואס האט פאסירט אז איר‬ ‫דעמאלטס נאך געווען א בחור‪ .‬אויך האט‬ ‫מ'שטעלט זיך דעם ערשטן טאג אויפן‬ ‫זענט דעמאלטס נישט‬ ‫דער דיין שליט"א אנגעהויבן מיטצוגיין‬ ‫ליין און מ'הייבט אן לערנען‪ .‬ביז זעקס‬ ‫געווארן קיין פולשטענדיגער‬ ‫מיט אונז‪.‬‬ ‫וואכן ביסטו א פארטיגער שוחט ווייל‬ ‫שוחט?‬ ‫דו ביסט א גאנצן טאג דערין‪ ,‬פון צופרי‬ ‫‪45‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫נאך אסאך תפילות האבן מיר‬ ‫שחיטות‪ ,‬אבער למעשה האט מען נישט‬ ‫מיר זענען געגאנגען שטעלן‬ ‫געטראפן דאס פלאץ וואו מיר זענען‬ ‫מצליח געווען‪ .‬וואס מ'האט יא געטון איז‪,‬‬ ‫חלפים יעדן טאג‪ .‬דעמאלטס האט מען‬ ‫געגאנגען זיך לערנען‪.‬‬ ‫אז מ'האט געטראפן בסייעתא דשמיא א‬ ‫אנגעהויבן גיין צום שוחט מו"ה הערשל‬ ‫פלאץ וואס האט אונז אריינגענומען כדי‬ ‫ווייס הי"ו פון קרית יואל‪ .‬מ'פלעגט פארן‬ ‫מיר זענען אראפגעפארן צו דעם‬ ‫מיר זאלן זיך קענען לערנען‪.‬‬ ‫צו אים יעדע וואך ווייזן די חלפים און‬ ‫פלאץ און אפגעמאכט אז מיר גייען‬ ‫אזוי ווייטער‪ .‬אבער נאכדעם איז עס‬ ‫פרובירן רעדן צו זיי‪ .‬פארוואס זאלן זיי‬ ‫באמת זעט מען נישט קיין שום‬ ‫ווייטער איינגעשלאפן‪ .‬אזוי זענען געווען‬ ‫אונז אריינלאזן? איך ווייס נישט‪ ,‬אבער‬ ‫מציאות בדרך הטבע‪ ,‬אדער קיין שום‬ ‫תקופות וואס אפאר חדשים האט מען‬ ‫מיר דארפן עפעס טון למעשה‪ ,‬און דער‬ ‫סיבה פארוואס ער זאל אונז האבן‬ ‫געארבעט און אפאר חדשים נישט‪.‬‬ ‫אייבערשטער וועט שוין העלפן‪ .‬מיר‬ ‫אריינגעלאזט‪ .‬מיר האבן אים נישט‬ ‫זענען אריינגעגאנגען און אנגעקלאפט‬ ‫געצאלט‪ ,‬ער האט דאס געטון בחינם‪ .‬דא‬ ‫למעשה‪ ,‬אנהייב זומער תשפ"ד‬ ‫אויף די טיר‪ ,‬און געפרעגט‪" :‬מיר קענען‬ ‫דארף איך דערמאנען די צוויי ברידער‬ ‫האט מיר דער ראש ישיבה גערופן און‬ ‫רעדן צום בעל הבית?" אזוי האט מען‬ ‫וואס האבן זיך אריינגעווארפן אין דעם‬ ‫געפרעגט‪" :‬וואס וועט זיין דא מיט די‬ ‫זיך געטראפן מיט אים‪ .‬מיר האבן אים‬ ‫ראשו ורובו‪ ,‬מו"ה שמואל לייב הי"ו מיט‬ ‫שחיטה? מען גייט עס אמאל ענדיגן?"‬ ‫געזאגט אז מיר זענען אידן און מיר האבן‬ ‫מו"ה משולם פייש פעלבערבוים הי"ו‪ .‬זיי‬ ‫האב איך אים געזאגט אז די סיבה‬ ‫א ספעציעלן וועג וויאזוי מיר שעכטן‪ .‬ער‬ ‫זענען געווען די ערשטע צו וועמען איך‬ ‫פארוואס עס רירט זיך נישט איז ווייל‬ ‫זאגט מיר‪" :‬יא‪ ,‬יא‪ ,‬איך קען דעם גאנצן‬ ‫בין געגאנגען; זיי האבן דאס אין בלוט‪ ,‬זיי‬ ‫יעדער איז פארנומען מיט זיינע זאכן‪,‬‬ ‫מהלך‪ .‬איך פלעג האבן שותפות מיט‬ ‫גלייכן די גאנצע אינדוסטריע און זענען‬ ‫און ס'איז שווער; מ'דארף האבן חיזוק‬ ‫אידן‪ ,‬איך ווייס פונקטליך וואס א שוחט‬ ‫אויפגעוואקסן מיט דעם‪ .‬זייער טאטע‬ ‫און א שטיפ‪ .‬דער ראש ישיבה האט מיר‬ ‫איז‪ ,‬וואס א אידישע שחיטה איז און‬ ‫האט געפירט די שחיטה אין טאהש פאר‬ ‫דעמאלט מחזק געווען צו גיין ווייטער און‬ ‫וואס דער פראצעס איז‪ ".‬צום סוף האט‬ ‫יארן לאנג‪ ,‬און נאכדעם וואס זייער טאטע‬ ‫געבעטן מ'זאל עס צוענדיגן‪ ,‬ווייל ער וויל‬ ‫ער געזאגט‪" :‬יא‪ ,‬איך וויל ענק העלפן‪,‬‬ ‫האט זיך געצויגן קיין וויליאמסבורג‪,‬‬ ‫האבן א שחיטה ערב יום כיפור‪ .‬און בכלל‬ ‫קומט אריין‪".‬‬ ‫האבן זיי עס איבערגענומען‪ .‬למעשה‬ ‫וויל ער שוין ענדיגן כדי מ'זאל קענען גיין‬ ‫האט מען זיי פארמאכט ווייל די העלט‬ ‫צום קומענדיגן שטאפל‪ :‬אנהייבן מאכן‬ ‫ווען מען שעכט ביי א נישט‬ ‫דעפארטמענט האט זיי געמאכט צרות‪,‬‬ ‫פלענער צו שעכטן פלייש פאר די קהילה‪.‬‬ ‫איד‪ ,‬קען מען דען וויסן אז‬ ‫אבער זיי קענען די גאנצע מלאכה‪:‬‬ ‫מען שעכט גוט כהלכה?‬ ‫די שחיטה‪ ,‬די גאנצע פראסעסינג‪ ,‬די‬ ‫דעמאלט האבן זיך זאכן אנגעהויבן‬ ‫בדיקות און די כשרות‪ .‬קודם בין איך‬ ‫רוקן ווי עס דארף צו זיין‪ .‬פון אנהייב זומער‬ ‫מיר זענען נישט געגאנגען שעכטן‬ ‫געגאנגען צו זיי‪ ,‬און זיי האבן פרובירט‬ ‫האט מען געארבעט מיט אלע כוחות‬ ‫אליין‪ .‬מיר זענען ווייטער געגאנגען צו‬ ‫מיט אלע סארט וועגן‪.‬‬ ‫אויף אלע פראנטן; מ'האט פרובירט אלע‬ ‫ר' הערשל ווייס הי"ו יעדע וואך ווייזן‬ ‫סארט וועגן זיך אריינצודרייען אין גרויסע‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪46‬‬ ‫עס זענען דא אלע סארט וועגן וויאזוי‬ ‫אז מיר זאלן אנקומען ווי מען האלט‬ ‫דעם חלף‪ ,‬צו זען צי מען קען שוין‬ ‫מ'פארהערט‪ ,‬למעשה איז עס ב"ה‬ ‫יעצט‪.‬‬ ‫גיין צום נעקסטן לעוול‪ .‬ער האט אונז‬ ‫אדורך מיט א געוואלדיגע הצלחה‪.‬‬ ‫אויסגעלערנט אלע סארט טריקס און‬ ‫נאכדעם האט געפעלט דער‬ ‫אלע וועגן וויאזוי מ'טוט דאס‪ ,‬ביז‬ ‫ווי לאנג דויערט זיך צו‬ ‫דריטער חלק‪ ,‬וואס דאס איז צו‬ ‫מ'ווייסט אז מ'האט עס אין די האנט‪.‬‬ ‫לערנען‪ ,‬פון אנהייב ביזן‬ ‫קענען די הלכות אויסעווייניג און זיך‬ ‫סוף?‬ ‫פארהערן‪.‬‬ ‫נאכדעם‪ ,‬ווען מ'האט שוין‬ ‫געהאלטן ביי דעם אז מ'האט געהאט א‬ ‫אזוי ווי איך האב פריער געזאגט‪,‬‬ ‫א גאנץ חודש אלול האט מען‬ ‫פלאץ וואו מ'קען פראקטיצירן די עצם‬ ‫אויב דו טוסט נאך זאכן אינמיטן טאג‬ ‫געארבעט אויף אלע דריי זאכן‬ ‫שחיטה אליין‪ ,‬האט מען אראפגערופן‬ ‫און דו ביסט פארנומען‪ ,‬וועט עס‬ ‫אינאיינעם‪ :‬סיי שטעלן חלפים‪ ,‬סיי‬ ‫ר' הערשל‪ .‬ער האט געזאגט אז ער‬ ‫נעמען זייער לאנג; עס קען נעמען‬ ‫שעכטן – מיר פלעגן גיין יעדעס‬ ‫קומט אריבער‪ ,‬ער האט גענומען א‬ ‫חדשים אויף חדשים‪ .‬אבער אויב דו‬ ‫פארטאגס – און סיי זיך לערנען די‬ ‫קאר און איז אראפגעקומען‪.‬‬ ‫לייגסט זיך אריין אין דעם ראשו ורובו‬ ‫הלכות‪.‬‬ ‫און דו געבסט אוועק א האלבן טאג‬ ‫קודם האט ער געשאכטן דארט‬ ‫אדער רוב טאג דערפאר‪ ,‬קענסטו עס‬ ‫ר' הערשל ווייס הי"ו איז געקומען‬ ‫פאר עטליכע שעה און אונז אלעס‬ ‫ענדיגן ביז עטליכע וואכן‪ .‬עס ווענדט‬ ‫דאס דריטע מאל אין שטעטל די‬ ‫געוויזן‪ .‬ווען איך האב אנגעהויבן יארן‬ ‫זיך ווי שטארק דו לייגסט זיך אריין‪.‬‬ ‫לעצטע וואך פאר ראש השנה‪ .‬ער‬ ‫צוריק האב איך טאקע געטון די אלע‬ ‫האט געזען וויאזוי מיר שעכטן‪ ,‬און‬ ‫זאכן‪ ,‬אבער אז מען טוט עס נישט פאר‬ ‫דער קומענדיגער לעוול איז אז‬ ‫דעמאלטס האט ער געזאגט אז מיר‬ ‫צוועלף יאר‪ ,‬איז שוין גענוג צייט צו‬ ‫מיר דארפן גיין צו א אידיש פלאץ‬ ‫זענען שוין גרייט‪ ,‬סיי מצד די מעסערס‬ ‫פארגעסן‪ .‬ער האט אונז אלעס געוויזן‬ ‫שעכטן אויף א ליין‪ ,‬אזוי ווי די אידישע‬ ‫און סיי מצד די שחיטה‪ .‬ער האט אונז‬ ‫פון דאס ניי‪.‬‬ ‫שחיטות וואס שעכטן שנעל‪ ,‬וואו‬ ‫געגעבן אזא שיינע צעטל וואס הייסט‬ ‫איינער קוקט דעם חלף פארדעם‬ ‫א "הודאה"‪ ,‬וואו א שוחט שרייבט אז‬ ‫נאכדעם פלעגן מיר גיין יעדן טאג‬ ‫און נאכדעם‪ .‬דארט איז אן אנדערע‬ ‫ער זעט אז מיר קענען שטעלן חלפים‬ ‫שעכטן אליין אן אים‪ .‬עטליכע וואכן‬ ‫מעשה‪ ,‬דאס זענען די זאכן וואס מיר‬ ‫און גוט שעכטן‪ ,‬און ער האלט אז מיר‬ ‫שפעטער איז ער נאכאמאל געקומען‬ ‫דארפן עכט קענען‪ .‬דער ראש ישיבה‬ ‫קענען זיין שוחטים‪ ,‬נאר בתנאי אז מיר‬ ‫און געזען וואו מיר האלטן‪ .‬אינצווישן‬ ‫האט מיר שוין עטליכע מאל געזאגט‬ ‫גייען זיך פארהערן ביי א רב‪ .‬אזוי איז‬ ‫האט ער אראפגעשיקט א צווייטן‬ ‫אז ער האט א חשק מיר זאלן טאקע‬ ‫דער נוסח פון דעם צעטל‪.‬‬ ‫שוחט‪ ,‬ווייל ער האט נישט געקענט‬ ‫גיין צו איינע פון די גרויסע שחיטות‬ ‫קומען און נישט געהאט קיין כח צו‬ ‫אין פענסילוועניע און אריינגעבן דארט‬ ‫ממש פאר מיר זענען געפארן קיין‬ ‫פארן אזוי פיל‪ .‬יענער האט אונז אויך‬ ‫די נעמען אלס "סאבס" (‪,)substitutes‬‬ ‫אומאן צום רבי'ן אויף ראש השנה‪,‬‬ ‫געוויזן פארשידענע זאכן‪.‬‬ ‫אזוי אז ווען זיי דארפן א סאב זאלן זיי‬ ‫בין איך געגאנגען מיט ר' שלמה זיך‬ ‫אונז רופן‪ .‬דער ראש ישיבה האט אונז‬ ‫פארהערן ביים קארלסבורגער רב זאל‬ ‫למעשה‪ ,‬נאך די אלע זאכן‪ ,‬סוף‬ ‫געזאגט אז ער וויל מיר זאלן גיין יעדע‬ ‫זיין געזונט‪.‬‬ ‫זומער האבן מיר שוין מער‪-‬ווייניגער‬ ‫צווייטע אדער דריטע וואך פאר צוויי‬ ‫געקענט די צוויי חלקים‪ :‬סיי דאס‬ ‫טעג‪ ,‬כדי איך זאל קענען האלטן די‬ ‫וויפיל פראצענט האסטו‬ ‫שטעלן די חלפים און צוגרייטן דעם‬ ‫רגילות און ווערן נאך בעסער‪.‬‬ ‫געקענט פונעם פארהער?‬ ‫מעסער ער זאל קענען שעכטן‪,‬‬ ‫און סיי דעם עצם חלק השחיטה –‬ ‫וואס האט זיך געריקט‬ ‫אלע שאלות האב איך געקענט‪,‬‬ ‫אנכאפן דעם האלז און שעכטן אויפן‬ ‫פון דאן ביז ווי מען שטייט‬ ‫ברוך השם‪.‬‬ ‫ריכטיגן וועג‪ .‬אויך דארף דערמאנט‬ ‫היינט?‬ ‫ווערן לטובה דער באקאנטער מוהל‬ ‫מ'זיצט ביים רב אין שטוב‪ ,‬ער‬ ‫מו"ה אהרן ווייס שליט"א א זון פון ר'‬ ‫למעשה זענען מיר נישט‬ ‫הערשל הי"ו וואס האט אונז שטארק‬ ‫האט אן אפענעם ספר פאר זיך‪ ,‬איך זיץ‬ ‫אנגעקומען אריין צו גיין צו ווערן‬ ‫ארויסגעהאלפן אויף אסאך וועגן‪,‬‬ ‫און איך ציטער‪ ,‬און ער שיסט שאלות‪.‬‬ ‫‪47‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫והובאה‪ ,‬אזוי אהין און צוריק‪ ,‬אבער נישט‬ ‫שכח אייבערשטער אז מיר האבן די‬ ‫שוחטים ביי די גרעסערע שחיטות‪ ,‬מיר‬ ‫אראפדריקן‪ .‬מ'דארף האבן אסאך רגילות‬ ‫זכיה צו צושטעלן כשר'ע ברסלב'ע פלייש‬ ‫זענען אלץ געגאנגען שחט'ן דארט ווי‬ ‫צו צוגעוואוינען די האנט אז עס זאל נישט‬ ‫פאר אנשי שלומינו‪.‬‬ ‫מיר האבן זיך געלערנט‪ ,‬כדי צו האלטן די‬ ‫פאסירן‪.‬‬ ‫רגילות‪.‬‬ ‫וואס דארף א שוחט אלץ טון‬ ‫נאכדעם איז דא "הגרמה"‪ .‬הגרמה‬ ‫ווען ער שעכט‪ ,‬ביז ער זאגט‬ ‫איינס אדער צוויי מאל א וואך גייען‬ ‫מיינט אז מען שעכט נישט אין דעם פלאץ‬ ‫אז דער טשיקן איז כשר?‬ ‫מיר שחט'ן אין די פארטאגס שעות‪ ,‬אזוי‬ ‫וואו מען מעג שעכטן‪ ,‬נאר אדער צו הויך‪,‬‬ ‫גייט מען ווייטער אן מיטן סדר היום אן‬ ‫מער צו דעם קאפ‪ ,‬אדער צו נידריג‪ ,‬מער‬ ‫רוב הלכות וואס מ'לערנט זענען וואס‬ ‫ווערן געשטערט פון די שחיטה‪.‬‬ ‫אראפ צו דעם בויך‪ .‬מען דארף אויך וויסן‬ ‫מ'טאר נישט טון‪ .‬די חלק וואס מען זעט‬ ‫פונקטליך וואו אראפצולייגן דעם חלף;‬ ‫ביים שעכטן דויערט ממש צוויי סעקונדעס‪.‬‬ ‫אינצווישן זענען מיר שוין געווען זיך‬ ‫וואו עס איז נאר א ספק‪ ,‬וואו עס איז נאר‬ ‫פארהערן ביי הרה"ג ר' הלל וויינבערגער‬ ‫בדיעבד‪ ,‬און וואו עס איז לכתחילה‪ .‬עס‬ ‫איז וואס דויערט אזוי לאנג צו‬ ‫שליט"א פון נייטרא מאונט קיסקא‪ ,‬דער רב‬ ‫זענען דא אסאך הלכות אין דעם‪.‬‬ ‫לערנען?‬ ‫המכשיר פון התאחדות הרבנים‪ ,‬ער האט‬ ‫אונז געשטעלט גאר שווערע שאלות‪ ,‬אבער‬ ‫דערנאך איז דא "חלדה"‪ .‬דאס מיינט‬ ‫דער עיקר לערנען איז מער די חלק‬ ‫ב"ה עס איז אריבער מיט הצלחה און ער‬ ‫אז דער מעסער טאר נישט זיין צוגעדעקט‬ ‫וואס מ'טאר נישט טון‪.‬‬ ‫האט זייער הנאה געהאט פון אונז‪.‬‬ ‫בשעת דער שחיטה אויף דעם פלאץ וואו‬ ‫מען שעכט‪ .‬דאס קען פאסירן אויב עס‬ ‫עס זענען דא פינף הלכות וואס מ'טאר‬ ‫אין די טעג פון חודש ניסן תשפ"ו‬ ‫פאלט עפעס ארויף אויף דעם בשעת'ן‬ ‫נישט טון ביי א שחיטה‪ .‬די ערשטה איז‬ ‫האבן מיר בעזר השם אנגעהויבן שעכטן‬ ‫שעכטן‪ ,‬אדער דורך די פעדערן פון דעם‬ ‫"שהייה" – מ'טאר זיך נישט פארזוימען און‬ ‫בקביעות איין מאל א וואך פאר די ברסלב'ע‬ ‫האלדז‪ .‬אויב מען באמערקט בשעת'ן‬ ‫מ'טאר זיך נישט אפשטעלן אפילו פאר א‬ ‫קהילה אין די באקאנטע פלא בית השחיטה‬ ‫שעכטן אז עס איז דא לאנגע פעדערן‪ ,‬גיט‬ ‫סעקונדע אינמיטן שעכטן; עס מוז גיין אין‬ ‫אין סוואן לעיק‪ .‬מיר זענען געגאנגען זיך‬ ‫מען אזא קליינע פליק אפ די פעדערן ביי‬ ‫איין מאל‪ .‬אויב יא‪ ,‬און אפילו אויב עס איז‬ ‫פארהערן ביי זייערע רבנים מכשירים‪,‬‬ ‫דעם פלאץ וואו מען שעכט‪,‬ווייל אויב די‬ ‫נאר א ספק‪ ,‬איז עס טריפה‪.‬‬ ‫הרה"ג ר' דוד מיללער שליט"א‪ ,‬הרה"ג ר'‬ ‫פעדערן גייען ארויף אויף דעם חלף בשעת‬ ‫משה קעסלער שליט"א‪ .‬אויך האבן מיר‬ ‫דו שחט'סט‪ ,‬איז עס חלדה‪ .‬דאס הייסט‬ ‫די צווייטע איז "דרסה" – מ'טאר נישט‬ ‫באקומען א כתב הוראה פון די וויזשניצער‬ ‫דער מעסער איז צוגעדעקט‪ ,‬און דאס‬ ‫אראפדריקן דעם חלף‪ ,‬עס דארף גיין אהין‬ ‫שוחט הרב שמואל מנחם ציג שליט"א וואס‬ ‫טאר מען נישט טון‪ ,‬אויך קען עס זיין א‬ ‫און צוריק‪ .‬מ'מעג ניצן כח בדרך הולכה‬ ‫איז דער קביעות'דיגער שוחט אין "פלא"‪.‬‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪50‬‬ ‫א הודאה איז א צעטל וואס א שוחט‬ ‫פלעצער וואו די צייט ערלויבט נישט —‬ ‫פראבלעם פון שהייה‪.‬‬ ‫שרייבט‪ ,‬אבער א קבלה איז אזוי ווי א‬ ‫למשל ווען מען שעכט זייער אסאך אין‬ ‫לייסענס‪.‬‬ ‫א קורצע צייט און מען קען זיך פשוט‬ ‫די פיפטע און לעצטע הלכה איז‬ ‫נישט אפשטעלן — קען מען מקיל זיין און‬ ‫"עיקור"‪ .‬אויב עס איז דא א פגימה אין‬ ‫עס איז אבער נישט אזוי ווי א מסורה‬ ‫עס טון יעדע שטיקל צייט אדער נאך א‬ ‫דעם חלף‪ ,‬הייסט עס נישט קיין שחיטה‪,‬‬ ‫וואס מען האט א קבלה דורי דורות פון‬ ‫געוויסע צאל עופות‪.‬‬ ‫נאר עס הייסט אן עיקור‪ .‬דאס מיינט אז‬ ‫איין שוחט צום צווייטן אז אזוי שעכט‬ ‫מען האט אויסגעריסן די סימנים‪ ,‬דעם‬ ‫מען‪ .‬א הודאה מיינט אז איך באקום‬ ‫די אחרונים שרייבן אז היינטיגע‬ ‫קנה אדער דעם ושט‪ .‬דאס מאכט עס‬ ‫א צעטל‪ ,‬עס איז ווי א פערמיט אז איך‬ ‫צייטן אין די גרויסע שחיטות אין די‬ ‫פאר א נבילה דאורייתא‪ .‬נאכדעם איז‬ ‫בין אויסגעלערנט און איך קען שעכטן‪.‬‬ ‫שטעט‪ ,‬ווערט עס פאררעכנט אלס א‬ ‫דא א דין אויב דער קנה אדער דער ושט‬ ‫דערנאך דארף איך זיך גיין פארהערן ביי‬ ‫שעת הדחק‪ ,‬פונקט ווי ערב יום כיפור‪.‬‬ ‫פאלט אראפ אינעם האלדז פאר'ן שעכטן‬ ‫א רב; איך דארף אים ווייזן מיין מעסער‪,‬‬ ‫איבעראל איז היינט אזוי ווי ערב יום‬ ‫וואס דאס הייסט שמוטה‪ ,‬אבער דאס‬ ‫און אויב ער איז צופרידן‪ ,‬שרייבט ער מיר‬ ‫כיפור‪ ,‬ווייל מען שעכט זייער אסאך‬ ‫איז שוין א לענגערע שמועס‪ .‬דאס איז‬ ‫א קבלה אז איך מעג שעכטן‪ .‬מיט דער‬ ‫עופות אין א קורצע צייט און מען מוז‬ ‫אלעס בקיצור‪.‬‬ ‫קבלה קען מען שעכטן אזוי לאנג ווי מען‬ ‫זיך יאגן‪ ,‬עס איז נישטא קיין צייט פאר‬ ‫לעבט‪ .‬פארשטייט זיך‪ ,‬דאס איז נאר אויב‬ ‫דעם‪ .‬ממילא איז מען היינט מקיל אז‬ ‫עס זענען דא זייער אסאך דעטאלן‬ ‫מען האט דיך נישט געכאפט ביי א טעות‪,‬‬ ‫מען קוקט נישט נאך יעדע שחיטה‪ ,‬נאר‬ ‫וואס זענען געווענדט אין דעם שוחט'ס‬ ‫אדער דו האסט פארגעסן די הלכות‪,‬‬ ‫מען קוקט יעדע פאר מינוט אדער נאך‬ ‫קאנצענטראציע‪ ,‬ער דארף טראכטן וואס‬ ‫אדער געטון עפעס וואס מען טאר נישט;‬ ‫אפאר קעסטלעך; אדער ווען מען האט‬ ‫ער טוט בשעת ער טוט עס‪ ,‬און אלעס‬ ‫דעמאלטס קען מען עס צונעמען‪ .‬אבער‬ ‫יא עטליכע סעקונדעס צייט‪ ,‬גיט מען א‬ ‫דארף פאסירן שנעל‪ .‬מען דארף זיך‬ ‫אזוי לאנג ווי מען חזר'ט איבער די הלכות‬ ‫שנעלע קוק‪ .‬ביי יעדן אנדערש לויט וואס‬ ‫אסאך צוגעוואוינען צו דעם; מען דארף‬ ‫און מען פאלגט נאך אלעס וואס מען‬ ‫מ'איז מרגיל‪.‬‬ ‫קענען די הלכות‪ ,‬און בשעת מעשה‬ ‫האט געלערנט‪ ,‬קען מען ווייטער שעכטן‪.‬‬ ‫דארף מען צוגעוואוינען די האנט מיט‬ ‫וואס איז דער מהלך אויב‬ ‫דעם קאפ און די אויגן מיטצוהאלטן‬ ‫וויפיל קען קאסטן אזא‬ ‫איינער וויל זיך אויסלערנען‬ ‫אלעס אינאיינעם‪.‬‬ ‫שוחט‪-‬מעסער א חלף? איז‬ ‫צו זיין א שוחט? ער לערנט‬ ‫דא א אידישע קאמפאני וואס‬ ‫אדורך דעם ספר "שמלה‬ ‫עס איז דא א הלכה אז נאך דער‬ ‫מאכט עס?‬ ‫חדשה" און דערנאך קען ער‬ ‫שחיטה דארף מען אראפקוועטשן‬ ‫גיין צו דעם צווייטן חלק פון‬ ‫אויף דעם האלדז‪ ,‬כדי די סימנים זאלן‬ ‫רוב מעסערס ווערן געמאכט דורך‬ ‫שעכטן?‬ ‫ארויסקומען און מען זאל קענען זען‬ ‫אידישע קאמפאניס‪ ,‬אבער עס זענען דא‬ ‫אז זיי זענען ביידע דורכגעשניטן‪ ,‬דאס‬ ‫מעסערס וואס ווערן אויך געמאכט דורך‬ ‫מען דארף קענען די הלכות‪ ,‬אבער‬ ‫הייסט תקיפת אגודל‪ .‬מען גיט אזא‬ ‫נישט‪-‬אידישע קאמפאניס‪.‬‬ ‫דער עיקר וואס מען דארף קענען איז די‬ ‫קוועטש אויף דעם האלדז‪ ,‬ביידע סימנים‬ ‫פראקטיק‪ ,‬ווייל דאס איז דער בעסטער‬ ‫— דער קנה מיט דער ושט — קומען‬ ‫פארוואס מאכן זיי עס‬ ‫וועג וויאזוי מען לערנט זיך אויס‪ .‬מען‬ ‫ארויס‪ ,‬און מען זעט אז ביידע זענען‬ ‫ספעציעל פאר אידן?‬ ‫הייבט עס אן צו טון און מען הייבט עס‬ ‫דורכגעשניטן‪.‬‬ ‫אן צו פילן‪ ,‬ביז מען זעט וויאזוי מען‬ ‫זיי ווייסן אז אידן פארלאנגען עס און‬ ‫כאפט עס‪.‬‬ ‫וויפיל עופות קען מען שעכטן‬ ‫אידן צאלן גוט פאר דעם‪ .‬א מעסער קען‬ ‫אן קוקן אינמיטן אויב עס האט‬ ‫קאסטן פון הונדערט דאלאר ביז עטליכע‬ ‫האסט פריער גערעדט וועגן‬ ‫א פגם?‬ ‫טויזנט דאלאר‪.‬‬ ‫א "קבלה"‪ .‬מען נעמט א‬ ‫קבלה פון אן עלטערן שוחט‪.‬‬ ‫על פי הלכה דארף מען קוקן נאך‬ ‫וואס איז דער חילוק צווישן‬ ‫וואס מיינט א קבלה?‬ ‫יעדע שחיטה‪ .‬לכתחילה דארף מען בודק‬ ‫די ביליגע און די טייערע‬ ‫זיין נאך יעדע איינציגסטע שחיטה‪ .‬מען‬ ‫מעסערס?‬ ‫עס זענען דא צוויי זאכן‪ :‬עס איז דא‬ ‫טוט עס אבער נישט אזוי ווייל אין ספר‬ ‫א "הודאה" און עס איז דא א "קבלה"‪.‬‬ ‫"שמלה חדשה" שרייבט ער שוין אז אין‬ ‫‪51‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫אויפפירן; דעמאלטס איז עס א העכערע‬ ‫למעשה איז נישט דא קיין שחיטה פון‬ ‫די טייערע חלפים זענען די עלטערע‬ ‫זאך‪.‬‬ ‫גסות אין אונזער געגנט‪ ,‬מ'דארף אוועק‬ ‫חלפים‪ .‬עס זענען געווען עטליכע‬ ‫פארן‪ ,‬במילא איז שווערער צו לערנען‪,‬‬ ‫קאמפאניס בערך אכציג יאר צוריק וואס‬ ‫האלטסט אז יעדער איינער‬ ‫אויך אלע אידישע הכשרים שעכטן ביי‬ ‫האבן געמאכט מורא'דיגע גוטע חלפים‪,‬‬ ‫קען ווערן א שוחט?‬ ‫נישט אידישע פלעצער‪ ,‬ווייל טריפות ביי‬ ‫און קיינער האט עס נאכנישט געקענט‬ ‫א בהמה איז אסאך מער שכיח‪ ,‬און עס‬ ‫נאכמאכן‪ .‬איך ווייס נישט פארוואס‪ ,‬עס‬ ‫נישט יעדער איינער קען זיין א‬ ‫איז בכלל נישט מעגליך צו האלטן אן‬ ‫איז א גוטע שאלה‪ .‬דער מיקס‪ ,‬דער וועג‬ ‫שוחט‪ .‬אויב ווען דיין זון צעשניידט זיך‪,‬‬ ‫אייגענעם פלאץ נאר פאר בהמות‪ .‬מען‬ ‫וויאזוי זיי האבן געמאכט דעם אייזן און‬ ‫חס ושלום‪ ,‬ווערסטו פארלוירן פון דעם‬ ‫עסט דאך נאר "גלאט כשר"‪ ,‬און עס איז‬ ‫דעם שטאל‪ ,‬איז אויף א מורא'דיגן אופן;‬ ‫בלוט און דו ווערסט אויס מענטש‪,‬‬ ‫נאר דא א קליינע פראצענט בהמות וואס‬ ‫ווען מען שחט דערמיט‪ ,‬קען עס בלייבן‬ ‫דעמאלט איז דאס נישט געמאכט פאר‬ ‫קומען אויס גלאט כשר‪ .‬וואס קען מען‬ ‫סיי גלאט און סיי שארף פאר א לאנגע‬ ‫דיר‪.‬‬ ‫טון מיט די איבעריגע אכציג פראצענט?‬ ‫צייט‪ ,‬אבער היינט איז אויך דא זייער‬ ‫מען גייט עס דאך נישט פארקויפן פאר‬ ‫גוטע חלפים‪.‬‬ ‫דער עיקר וואס א שוחט דארף‬ ‫א גוי‪ .‬דעריבער שעכט מען ביים גוי; מען‬ ‫האבן איז א שטארקע הארץ; נישט ווערן‬ ‫נעמט די ביסל פראצענט כשר'ע פאר זיך‪,‬‬ ‫על פי הלכה דארף דער מעסער זיין‬ ‫איבערגענומען‪ ,‬און אויך נישט מורא‬ ‫און די איבעריגע בלייבט זיינס‪.‬‬ ‫סיי "חד" און סיי "חלק" — שארף און‬ ‫האבן צו ווערן צעשניטן‪ .‬נישט אז איך‬ ‫גלאט‪ .‬גלאט און שארף איז בדרך כלל א‬ ‫זאג אז מען צעשניידט זיך לכתחילה‪ ,‬נאר‬ ‫מיט וואס איז א שוחט פון‬ ‫סתירה‪ :‬אויב עס איז זייער שארף‪ ,‬קען‬ ‫איך זאג אז ס'איז א זאך וואס מען דארף‬ ‫היכל הקודש אנדערש ווי אין‬ ‫עס נישט זיין צו גלאט‪ ,‬און אויב עס איז‬ ‫זיין גרייט אויף דעם‪ ,‬און נישט יעדער קען‬ ‫דער גאנצער וועלט?‬ ‫צו גלאט‪ ,‬קען עס נישט זיין גענוג שארף‪.‬‬ ‫עס פארנעמען‪.‬‬ ‫דעריבער דארף דער מעסער זיין זייער‬ ‫דער ראש ישיבה האט זיך אנגערופן‬ ‫גוט געמאכט‪ ,‬אויף א געוויסן "שעיפ"‪ ,‬אז‬ ‫ווען מען לערנט זיך הלכות‬ ‫עטליכע מאל אין יענער תקופה ווען ער‬ ‫ער זאל קענען האלטן סיי די שארפקייט‬ ‫שחיטה‪ ,‬איז דא עפעס וואס‬ ‫האט אונז געשטופט צו לערנען‪" :‬א שוחט‬ ‫און סיי די גלאטקייט‪ ,‬און אין די זעלבע‬ ‫רעדט וועגן דעם אז מען זאל‬ ‫מיט התבודדות איז אן ענין אחר לגמרי‪.‬‬ ‫צייט זאל ער אויך בלייבן שארף און גלאט‬ ‫נישט טראכטן וועגן געפילן‪,‬‬ ‫א שוחט וואס רעדט צום אייבערשטן‬ ‫נאך דער שחיטה‪ .‬דאס איז א מורא'דיגע‬ ‫וועגן ארויסנעמען א נשמה‬ ‫און לערנט שיעורים כסדרן‪ ,‬איז גאר אן‬ ‫חכמה וויאזוי מען מאכט עס‪.‬‬ ‫פון א בהמה אדער פון א עוף?‬ ‫אנדערע זאך‪ ".‬איך פארשטיי פון דעם אז‬ ‫א שוחט פון היכל הקודש דארף האבן‬ ‫עס זענען דא מעסערס פאר‬ ‫אין די הלכה איז דא איין פלאץ וואו‬ ‫התבודדות‪ ,‬בעטן דעם אייבערשטן אז‬ ‫הונדערט דאלאר‪ ,‬פאר דריי הונדערט‬ ‫עס ווערט דערמאנט‪ .‬למשל‪ ,‬אויב נאך די‬ ‫עס זאל נישט ארויסקומען קיין מכשול‬ ‫דאלאר‪ ,‬און עס זענען דא פאר טויזנט‬ ‫שחיטה זעט מען אז דער עוף שפרינגט‬ ‫אונטער זיין האנט‪ ,‬און זיך אויפפירן‬ ‫אדער צוויי טויזנט דאלאר‪ .‬עס זענען‬ ‫און טאנצט – וואס דאס ווערט אנגערופן‬ ‫אזוי ווי א תלמיד היכל הקודש דארף זיך‬ ‫אויך דא אסאך סייזעס‪ :‬עס זענען דא‬ ‫חלפים פאר עופות‪ ,‬פאר דקות (שאף און‬ ‫ציגן)‪ ,‬און נאכדעם פאר גסות (בהמות) —‬ ‫די לאנגע און גאר לאנגע מעסערס‪.‬‬ ‫האסטו זיך אויך געלערנט צו‬ ‫שעכטן בהמות?‬ ‫דאס איז מיין קומענדיגע‬ ‫פריאריטעט‪ .‬גסות איז א גאנצע אנדערע‬ ‫פעלד‪ .‬די עצם מעשה השחיטה איז‬ ‫גרינגער ווי עופות‪ ,‬ווייל די בהמה איז‬ ‫אנגעגרייט צו די שחיטה דורך א מאשין‪,‬‬ ‫דער שוחט דארף נאר שעכטן‪ ,‬אבער‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪52‬‬ ‫"פרכוס" – ער שפרינגט און פארפירט‪ ,‬שרייבן די פוסקים‬ ‫בריוו פון דער ראש ישיבה שליט"א‬ ‫אז ס'איז שוין נתברר געווארן על פי חכמי האמת‪ ,‬און‬ ‫דאס זאגט די תורה‪ ,‬אז די רגע וואס מען שחט אים‪ ,‬פילט‬ ‫ער שוין גארנישט‪ .‬עס איז גארנישט קיין צער בעלי חיים‪,‬‬ ‫בעזרת ה' יתברך ‪ -‬יום א' פרשת במדבר‪ ,‬כ"ג אייר‪,‬‬ ‫ווייל ער פילט שוין גארנישט‪ .‬די תורה זאגט אז מען דארף‬ ‫שנת תשפ"ו לפרט קטן‬ ‫שחט'ן‪ ,‬און די תורה זאגט אז שחיטה איז די גרינגסטע‬ ‫מיתה פאר א בעל חי‪ ,‬און דאס טוט מען‪.‬‬ ‫אזוי אויך שטייט אין אסאך ספרים וועגן דעם ענין‬ ‫שמואל לייב פעלבערבוים נרו יאיר‪ ,‬קרית ברסלב‬ ‫פון שחיטה‪ ,‬אז עס איז די גרעסטע רחמנות‪ .‬עס זענען‬ ‫דא נשמות וואס ווערן מגולגל אין עופות און ווארטן אויף‬ ‫א תיקון; ווען דו שעכטסט דעם בעל חי מיט די ריכטיגע‬ ‫כוונה‪ ,‬מיט א ברכה‪ ,‬און מען היט אלע הלכות‪ ,‬איז דאס‬ ‫"זה היום עשה ה' נגילה ונשמחה בו"‪ ,‬איך בין אזוי‬ ‫די גרעסטע רחמנות וואס דו קענסט האבן אויף דעם בעל‬ ‫פרייליך אז עס איז דא "ברסלב'ע פלייש"‪ ,‬עופות וואס‬ ‫חי‪ .‬דער אייבערשטער האט די גרעסטע רחמנות‪ ,‬און‬ ‫זענען גע'שחט'ן דורך אונזערע טייערע שוחטים‪ ,‬ברסלב'ע‬ ‫אז ער האט געהייסן שעכטן‪ ,‬מיינט עס אז דאס איז די‬ ‫חסידים‪ ,‬יראים ושלמים‪ ,‬אינגעלייט וואס פירן זיך בקדושה‬ ‫גרעסטע רחמנות‪.‬‬ ‫ובטהרה‪ ,‬אינגעלייט שוחטים וואס נעמען נישט דעם חלף‪,‬‬ ‫עס איז דא א הלכה וועגן "אותו ואת בנו"‪,‬‬ ‫דעם מעסער – נאר נאכן זיך מתבודד זיין‪.‬‬ ‫אז מען טאר נישט שעכטן אין דעם זעלבן‬ ‫טאג א מאמע מיט א קינד; דאס גייט אויך‬ ‫אן ביי עופות?‬ ‫זאלסט זיין געבענטשט פארן טון אלע שווערע‬ ‫דאס איז נאר ביי א בהמה‪ .‬איך ווייס נישט אויב עס‬ ‫ארבעט אז דאס זאל קענען צושטאנד קומען‪.‬‬ ‫איז היינט אפילו שייך צו וויסן‪ ,‬ווייל אמאל האט מען‬ ‫אליין אויפגעהאדעוועט די בהמות‪ .‬מען האט דאך געהאט‬ ‫א קו אין די פארם ביי זיך‪ ,‬און מען האט געהאט א קעלבל‬ ‫וואס איז געבוירן געווארן‪ ,‬האט מען געדארפט האלטן‬ ‫קאפ נישט צו שעכטן ביידע‪ .‬איך ווייס נישט אויב עס איז‬ ‫זיי מודיע פאר אנשי שלומינו אז מען קען האבן‬ ‫היינט מעגליך‪ ,‬עס קומען דאך היינט הונדערטער‪ ,‬אלעס‬ ‫"ברסלב'ע פלייש"‪ ,‬און זיץ מיט די חברי הנהלה‪ ,‬מען זאל‬ ‫איז געמישט; ווי קענסטו וויסן ווער איז דער טאטע‪ ,‬ווער‬ ‫דאס קענען אוועקשטעלן ריכטיג‪ ,‬עס זאל זיין אונטער די‬ ‫איז די מאמע‪ ,‬און ווער איז דאס קינד? עס קען זיין אז‬ ‫קהילה‪ ,‬אזוי וועט זיין סייעתא דשמיא‪ ,‬ווייל אלעס פון‬ ‫עס זענען דא פלעצער וואו מען שעכט אויף א קליינעם‬ ‫די קהילה "קהילת היכל הקודש" האט סייעתא דשמיא‪,‬‬ ‫פארנעם און מען נעמט פון איין פארם‪ ,‬וואו דו קענסט‬ ‫מוהרא"ש פארעט זיך פאר די קהילה‪ ,‬מען זעט בחוש‬ ‫האלטן חשבון‪ ,‬אבער סתם אזוי איז עס לכאורה נישט‬ ‫אז די הצלחה איז שלא כדרך הטבע‪ ,‬עס איז עפעס א‬ ‫מעגליך‪.‬‬ ‫העכערע כח‪ ,‬די כח פון צדיקים‪.‬‬ ‫א גרויסן שכח ר' רפאל‪.‬‬ ‫אפאר יאר ארום וועלן די נייע פרישע‬ ‫דער אייבערשטער זאל דיר געבן הצלחה און נחת ביי‬ ‫אינגעלייט זאגן‪" :‬איך בין געגאנגען זיך‬ ‫דיינע קינדער און אייניקלעך‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫לערנען ביי ר' רפאל‪ ,‬ביים ערשטן שוחט‬ ‫פון ברסלב"‪ .‬צו האבן א קבלה פון דיר‬ ‫וועט זיין א שטארקע זאך‪.‬‬ ‫איך וואונטש דיר אסאך כח אין אלעס וואס‬ ‫דו טוסט‪.‬‬ ‫‪53‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫א‬ ‫אויףבליק‬ ‫צוריק‬ ‫טרעף צו וואס‪ ,‬ווען‪ ,‬וואו‪ ,‬און ווער איז דער בילד‪:‬‬ ‫מוהרא"ש זי"ע אין די הייליגע‬ ‫בילד פון‬ ‫סוכה אין די מ' יארן‪.‬‬ ‫פאריגע‬ ‫אויף רעכטס זיצט הרה"צ ר'‬ ‫יצחק לעזער שליט"א‬ ‫וואך‪:‬‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪54‬‬ ‫מ זל טו ב‬ ‫קלא סי פי י דס‬ ‫מיט גרויס פרייד טוען מיר וואונטשן א הערצליכן מזל טוב פאר‬ ‫מו"ה יואל אפפענהיים הי"ו‬ ‫וזוגתו שרה רבקה תחי'‬ ‫צו די געבורט פון א אינגל למזל טוב‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן זיי זאלן זען אסאך נחת פון דעם‬ ‫קינד און אלע קינדער געזונטערהייט‪.‬‬ ‫מיט גרויס פרייד טוען מיר וואונטשן א הערצליכן מזל טוב פאר‬ ‫מו"ה שמואל אייכנשטיין הי"ו‬ ‫וזוגתו מירל תחי'‬ ‫צו די געבורט פון א אינגל למזל טוב‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן זיי זאלן זען אסאך נחת פון דעם‬ ‫קינד און אלע קינדער געזונטערהייט‪.‬‬ ‫מיט גרויס פרייד טוען מיר וואונטשן א הערצליכן מזל טוב פאר‬ ‫מו"ה יצחק פעלדמאן הי"ו‬ ‫וזוגתו רחל תחי'‬ ‫צו די געבורט פון א אינגל למזל טוב‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן זיי זאלן זען אסאך נחת פון דעם‬ ‫קינד און אלע קינדער געזונטערהייט‪.‬‬ ‫מיט גרויס פרייד טוען מיר וואונטשן א הערצליכן מזל טוב פאר‬ ‫מו"ה בנימין וויילדי הי"ו‬ ‫וזוגתו באשה תחי'‬ ‫אן עד אין בלעטל ברענגט רעזולטאטן‬ ‫צו די געבורט פון א אינגל למזל טוב‬ ‫‪845-379-1161‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן זיי זאלן זען אסאך נחת פון דעם‬ ‫קינד און אלע קינדער געזונטערהייט‪.‬‬ ‫‪ads@bletelmagazine.com‬‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪56‬‬ ‫‪57‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫ברבים"‪ ,‬דאס איז די ברכה וואס‬ ‫אדער "נישט אונזער דרך"‪ ,‬מיט‬ ‫מען זאגט ווען איינער גייט על‬ ‫"ווילדע הנהגות"‪ ,‬און אסאך האבן‬ ‫קידוש השם)‪ .‬אזוי אויך איז זייער‬ ‫צוריקגעהאלטן זייערע קינדער‬ ‫גאנצע לעבן א שטיק מסירות נפש‪,‬‬ ‫פון גיין צום הייליגן ריבניצער‪.‬‬ ‫זיי זענען אלץ גרייט צו העלפן א‬ ‫מיר רעדן דא נישט פון א מעשה‬ ‫צווייטן איד וואס דארף א ישועה‬ ‫פון הונדערטער יארן צוריק‪ ,‬נאר‬ ‫ברוחניות אדער בגשמיות‪.‬‬ ‫פון גאר לעצטנס; דער הייליגער‬ ‫ריבניצער רבי איז נסתלק געווארן‬ ‫אבער פון די אנדערע זייט‬ ‫אין יאר תשנ"ו‪.‬‬ ‫כ"ד תשרי‪ ,‬אסרו חג סוכות‬ ‫דארף מען וויסן אז מיר קענען‬ ‫א טאג נאך יום טוב‪ ,‬געפאלט‬ ‫אויך צוקומען צו זיין צדיקים‪ ,‬אזוי‬ ‫דאס איז א גרויסע חיזוק‬ ‫די גרויסע יארצייט פון הרה"ק‬ ‫ווי דער הייליגער רבי האט בפירוש‬ ‫פאר אלע וואס זוכן און דורשטן‬ ‫מריבניץ זצ"ל‪ ,‬רבי חיים זאנוויל בן‬ ‫געזאגט אז אני יכול לעשות‬ ‫נאכצוגיין א צדיק אמת‪ ,‬אבער‬ ‫משה ויוטא צפורה‪.‬‬ ‫צדיקים כמוני ממש‪ ,‬איך קען מאכן‬ ‫שפירן זיך פארשעמט און‬ ‫עטס זאל זיין צדיקים אזוי ווי מיר‪,‬‬ ‫אויסגעשפילט ווען מען הערט אז‬ ‫געוויסע פון אונזערע ליינער‬ ‫אויב מען פאלגט די עצה פון‬ ‫דאס זענען "נייע דרכים"‪ ...‬זייט‬ ‫האבן נאך געהאט די זכיה אים‬ ‫הייליגן רבי'ן וואס זאגט אונז אז‬ ‫וויסן אז "כך היא דרכה של תורה"‪,‬‬ ‫צו קענען אדער צו זען זיין צורת‬ ‫מיר זאלן רעדן צום אייבערשטן‪,‬‬ ‫דאס איז דער וועג אנצוקומען צו‬ ‫קדשו‪ .‬עס איז היינט נישט דא קיין‬ ‫קענען מיר אויך צוקומען צו גאר‬ ‫א מדריגה אין קדושה‪ .‬דער ס"מ‬ ‫איד וואס ווייסט נישט פון ריבניץ‬ ‫שיינע זאכן‪.‬‬ ‫מאכט דאס כסדר אזוי – אויב‬ ‫צו זאגן‪ .‬זיין קבר אין מאנסי‪ ,‬ניו‬ ‫עס איז דא א צדיק וואס קען‬ ‫יארק‪ ,‬איז א פלאץ וואס שלעפט‬ ‫לכבוד יום טוב סוכות‬ ‫אויפהייבן א איד צום אייבערשטן‪,‬‬ ‫אידן פון אלע עקן צו יעדע צייט;‬ ‫ברענגען מיר אייך שטריכן און‬ ‫וועט זיין אויף אים חוזק‪ ,‬ליצנות‬ ‫עס טרעפט זיך ממש נישט קיין‬ ‫עובדות פונעם הייליגן ריבניצער‬ ‫און התנגדות‪.‬‬ ‫מציאות אז דאס פלאץ זאל זיין‬ ‫רבי'ן זכותו יגן עלינו‪ .‬היות דער‬ ‫ליידיג פון מענטשן‪ .‬אידן זעען‬ ‫הייליגער ריבניצער האט נישט‬ ‫ווען מען שרייבט פון צדיקים‬ ‫דארט וואונדערליכע ישועות און‬ ‫איבערגעלאזט קיין זרע של‬ ‫דארף מען אלץ געדענקן אז‬ ‫רפואות‪ ,‬פונקט ווי דער צדיק האט‬ ‫קיימא‪ ,‬וועט עס זיכער זיין א‬ ‫מיר האבן נישט קיין השגה אין‬ ‫פאראויסגעזאגט‪" :‬ווער עס וועט‬ ‫טובת נשמה צו לערנען משניות‬ ‫צדיקים‪ ,‬מיר זענען זייער ווייט‬ ‫קומען צו מיין ציון‪ ,‬וועט פועל'ן‬ ‫און צינדן א ליכט ביומא דהילולא‪.‬‬ ‫פון פארשטיין די מח פון צדיקים‪,‬‬ ‫וואס ער דארף‪ ,‬סיי ברוחניות און‬ ‫דער ריבניצער האט זיך אמאל‬ ‫וואס זענען דבוק צום אייבערשטן‬ ‫סיי בגשמיות‪".‬‬ ‫אויסגעדרוקט אינעם טאג פון‬ ‫פיר און צוואנציג שעה א טאג‪,‬‬ ‫זיין רבי'נס יארצייט‪ ,‬אז ווען מען‬ ‫און זיי זענען אלץ גרייט זיך צו‬ ‫מיינט אבער נישט אז‬ ‫לערנט משניות לעילוי נשמת א‬ ‫לאזן פארברענען על קידוש השם‬ ‫עס איז אלעמאל געווען אזוי‪.‬‬ ‫צדיק‪ ,‬ווערט די נשמה פון דעם‬ ‫פארן אייבערשטן'ס וועגן (וואס‬ ‫בחייו‪ ,‬ווי ביי רוב צדיקים‪ ,‬איז‬ ‫וואס זאגט די משניות פארבינדן‬ ‫מיט דעם ווערט טאקע גערופן די‬ ‫דער צדיק ביי געוויסע געווען‬ ‫און מקושר מיט'ן צדיק'ס נשמה‪.‬‬ ‫נאמען פון דעם באשרייבונג "אשר‬ ‫אנגענומען ווי א "מאדנער איד"‬ ‫קדשנו במצותיו וצונו לקדש שמו‬ ‫וועסטו האבן א קינד‪ ".‬זי האט טאקע זוכה געווען‬ ‫צו א קינד און אים א נאמען געגעבן "חיים זאנוויל‪".‬‬ ‫איז שוין אריבער פערצן יאר זייט זי האט געהאט‬ ‫א קינד‪ .‬איינמאל ווען זי איז געווען ביים צדיק‪,‬‬ ‫געבוירן דורך א ברכה‬ ‫האט זי זיך זייער גע'עקשנ'ט מיט עזות דקדושה‬ ‫און געזאגט‪" :‬איך טרעט נישט אפ ביז דער צדיק‬ ‫די מאמע פונעם ריבניצער רבי'ן פלעגט זיך‬ ‫א יתום אבער נישט אליין‬ ‫זאגט מיר צו א קינד‪ ".‬דעמאלטס האט דער‬ ‫שטעפינעשטער זי"ע איר צוגעזאגט‪" :‬איבער א יאר‬ ‫כסדר מזכיר זיין ביים הייליגן שטעפינעשטער זי"ע‬ ‫אז זי זאל געהאלפן ווערן מיט א קינד‪ ,‬וויבאלד עס‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪58‬‬ ‫הסתלקות?" דער שטעפינעשטער האט‬ ‫אין צייטן ווען מען האט קיינעם נישט‬ ‫ביי די דריי יאר איז דער טאטע‬ ‫נישט געענטפערט‪ ,‬נאר געקוקט צום‬ ‫צוגעלאזט‪ .‬חסידים פלעגן דערציילן אז‬ ‫פון רבי חיים זאנוויל נפטר געווארן‪.‬‬ ‫ריבניצער‪ .‬די חסידים האבן דערין געזען‬ ‫דער ריבניצער איז געווען אזוי מקושר‬ ‫דעמאלטס האט זיין קלוגע און ערליכע‬ ‫אז דער רבי איז זיי מרמז צו גיין צום‬ ‫מיט זיין רבי'ן‪ ,‬אז ער פלעגט נישט קענען‬ ‫מוטער אים גענומען צום הויז פונעם‬ ‫ריבניצער נאך זיין פטירה‪.‬‬ ‫גיין שלאפן אן קוקן אויף די צורה פון זיין‬ ‫הייליגן שטעפינעשטער זי"ע‪ ,‬געלייגט‬ ‫רבי'ן‪.‬‬ ‫דאס קינד ביים רבי'ן און געזאגט‪" :‬רבי‪,‬‬ ‫ווען דער שטעפינעשטער איז‬ ‫ער האט נישט קיין טאטע‪ .‬איך לאז‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬איז ער דעמאלטס‬ ‫ווען רבי חיים זאנוויל האט חתונה‬ ‫אים דא איבער אז דער רבי זאל אים‬ ‫געשטאנען און פלוצלינג אנגעהויבן‬ ‫געהאט‪ ,‬האט ער זיך אוועקגעצויגן‬ ‫אויפציען‪ ".‬דער הייליגער ריבניצער האט‬ ‫פאלן‪ .‬רבי חיים זאנוויל‪ ,‬זיין תלמיד‬ ‫פון שטעפינעשט‪ ,‬צוליב דעם וואס זיין‬ ‫שפעטער דערציילט‪" :‬ווען מיין רבי האט‬ ‫מובהק‪ ,‬איז דארט געשטאנען‪ ,‬און ווי‬ ‫שווער איז געווען אן אלמן און זיין ווייב‪,‬‬ ‫מיר גענומען אויפ'ן שויס‪ ,‬בין איך פון דאן‬ ‫נאר זיין רבי האט אנגעהויבן פאלן‪,‬‬ ‫די טאכטער‪ ,‬האט געפירט די ווירטשאפט‬ ‫אן געווארן געקניפט און געבינדן מיט‬ ‫האט אים דער ריבניצער געכאפט מיט‬ ‫פאר'ן טאטן‪ .‬א שטיק צייט שפעטער‬ ‫אים כל ימי חיי‪".‬‬ ‫ביידע הענט‪ .‬אין יענע סעקונדע האט‬ ‫האט רבי חיים זאנוויל ערהאלטן א ידיעה‬ ‫דער שטעפינעשטער געעפנט די הייליגע‬ ‫אז זיין רבי איז נישט געזונט‪ .‬ער האט זיך‬ ‫דער שטעפינעשטער זי"ע האט‬ ‫אויגן נאך איין מאל און געפרעגט‪" :‬ווער‬ ‫דאן אויפגעהויבן און איז צוריקגעגאנגען‬ ‫אים טאקע אויפגעצויגן ווי אן אייגן‬ ‫איז דאס?" "חיים זאנוויל‪ ",‬האט מען אים‬ ‫קיין שטעפינעשט‪ ,‬וואו ער האט געדינגען‬ ‫קינד‪ ,‬אבער נאך פיל מער‪ .‬ער האט מיט‬ ‫געזאגט‪" .‬א חידוש!" האט דער צדיק‬ ‫א דירה פאר זעקס חדשים‪ .‬אין יענע צייט‬ ‫אים געלערנט נגלה און נסתר‪ ,‬ווי דער‬ ‫געזאגט‪ ,‬און מיט די ווערטער האט ער‬ ‫האט ער כמעט נישט אפגעטרעטן פון די‬ ‫ריבניצער האט זיך אמאל אויסגעדרוקט‪:‬‬ ‫צוריקגעגעבן זיין נשמה אין די הענט‬ ‫זייט פון זיין רבי'ן און איז ממש נישט‬ ‫"דער רבי האט מיר אויסגעלערנט פון‬ ‫פונעם ריבניצער רבי'ן‪.‬‬ ‫אהיימגעגאנגען‪.‬‬ ‫א‪-‬ב ביז אותיות דרבי עקיבא‪".‬‬ ‫דער ריבניצער פלעגט זאגן אז דער‬ ‫איינמאל‪ ,‬זייענדיג ארום דעם רבי'ן‪,‬‬ ‫רבי חיים זאנוויל איז געווען א בן‬ ‫אופן וויאזוי די פטירה איז צוגעגאנגען‪,‬‬ ‫האט איינער פון די תלמידים געפרעגט‪:‬‬ ‫בית ביים שטעפינעשטער זי"ע; ער האט‬ ‫"צו וועמען זאלן מיר גיין נאכ'ן רבי'נס‬ ‫אלעמאל געהאט אן אפענע טיר‪ ,‬אפילו‬ ‫‪59‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫יענער איד ביים עק‬ ‫האנט און דער ריבניצער וועט אים זיכער‬ ‫נישט אפזאגן‪ .‬אבער ער האט געווארט‬ ‫איז געווען ווי א סמיכה פאר אים פון‬ ‫זיין רבי'ן‪ .‬אין א געלעגנהייט האט דער‬ ‫שטאט‬ ‫און געווארט‪ ,‬ביז ער האט געשפירט אז‬ ‫ער האט שוין נישט קיין געדולד און איז‬ ‫ריבניצער זיך אויסגעדרוקט‪" :‬מיין רבי‬ ‫האט מיר איבערגעגעבן זיינע כוחות‪".‬‬ ‫ארויס‪.‬‬ ‫דער שטעפינעשטער האט געהאט‬ ‫ווי שוין געשריבן‪ ,‬האבן נישט אלע‬ ‫נאך גרויסע תלמידים‪ ,‬צווישן זיי דער‬ ‫געקוקט אויפן ריבניצער מיט א גוט‬ ‫א מינוט דערויף איז דער צדיק‬ ‫טאהשער רבי און דער סקולענער רבי‪.‬‬ ‫אויג‪ .‬עס האט זיך אמאל געמאכט אז‬ ‫אריינגעקומען אין שול‪ .‬ווען דער‬ ‫זיין יארצייט איז י"א תמוז‪.‬‬ ‫א איד איז געקומען קיין ריבניץ און‬ ‫איד האט דאס געהערט‪ ,‬איז ער דעם‬ ‫געפרעגט וואו מען קען איינשטיין ביי‬ ‫אן ערליכן איד‪ .‬האט מען אים געזאגט‪:‬‬ ‫"עס זענען נישטא קיין ערליכע אידן אין‬ ‫קומענדיגן טאג יא געגאנגען אין מקוה‬ ‫און דאן אריינגעקומען אין שול‪ .‬דער‬ ‫פון וואו קומט צו‬ ‫ריבניץ‪ ,‬אויסער ביים עק שטאט וואוינט‬ ‫א פרומער‪ ,‬אבער ער איז אן ערנסטער‬ ‫ריבניצער איז דארט געווען און אים‬ ‫געגעבן שלום‪" .‬חיים זאנוויל‪ ",‬האט דער‬ ‫אייך אזא קדושה?‬ ‫רוסישער איד אים געזאגט‪" ,‬מיר זענען‬ ‫משוגענער‪"...‬‬ ‫געווען חברים אין איין כתה‪ .‬איך געדענק‬ ‫דער ריבניצער איז געקומען פון‬ ‫דיר‪ ,‬דו ביסט טאקע געווען א וואויל‬ ‫רוסלאנד‪ ,‬וואו רוב אידן זענען נעבעך‬ ‫"וואס טוט ער?" האט דער איד זיך‬ ‫קינד‪ ,‬אבער א פשוט קינד‪ .‬דיין טאטע‬ ‫פארפאלן געווארן צו די פינסטערע‬ ‫געוואונדערט‪.‬‬ ‫איז געווען א וואוילער איד‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫פלענער פון די פארשאלטענע‬ ‫א שוחט אבער נישט קיין רבי‪ .‬פון וואו‬ ‫קאמוניסטן‪ .‬דער הייליגער ריבניצער‬ ‫"ער ברעכט דאס אייז און 'באדט'‬ ‫קומט צו דיר צו זיין א רבי און פראווען‬ ‫האט זיך מוסר נפש געווען פאר די אידן‬ ‫זיך אין טייך!" האבן די ארומיגע אידן‬ ‫מופתים?"‬ ‫אין רוסלאנד (ווי מיר וועלן שפעטער‬ ‫דערציילט‪.‬‬ ‫דערציילן)‪ .‬די ארטיגע פשוט'ע אידן האבן‬ ‫האט אים דער ריבניצער‬ ‫אים בכלל נישט באטראכט פאר א צדיק;‬ ‫"אט אזא איינעם זוך איך!" האט‬ ‫געענטפערט‪" :‬עס איז מיר אויסגעקומען‬ ‫צו זיי איז ער געווען א חבר וואס קען‬ ‫דער ערליכער איד געזאגט‪ ,‬און ער איז‬ ‫צו האבן דעם זכות צו גראבן א מקוה מיט‬ ‫פועל'ן‪ ,‬נישט מער און נישט ווייניגער‪ .‬זיי‬ ‫געגאנגען צום עק שטאט‪ .‬דארט האט‬ ‫די אייגענע הענט‪ .‬ווען איך האב געענדיגט‬ ‫פלעגן אים נישט רופן מיט'ן טיטל רבי‪,‬‬ ‫ער געטראפן א איד וואס זיצט איבער‬ ‫בויען די מקוה‪ ,‬איז אראפגעקומען אויף‬ ‫נאר פשוט "חיים זאנוויל‪".‬‬ ‫א טיש‪ ,‬איבערגעבויגן איבער א גמרא‪,‬‬ ‫מיר א רוח טהרה וקדושה‪ ,‬און איך בין‬ ‫און לערנט תורה מיט א זיס קול‪ .‬ער איז‬ ‫נהפך געווארן לאיש אחר!"‬ ‫איינמאל האט איינער פון זיינע‬ ‫אנגעקומען צום שטוב פון דעם הייליגן‬ ‫אלטע רוסישע חברים‪ ,‬שוין זייענדיג‬ ‫ריבניצער רבי'ן‪.‬‬ ‫דא אין אמעריקע‪ ,‬געהערט אז זיין חבר‬ ‫פון כתה איז גאר געווארן א גרויסער‬ ‫חסידישער רבי‪ ,‬און אז מען זאגט אויף‬ ‫אים אז ער איז מרגיש אויב איינער גייט‬ ‫אין מקוה‪ ,‬און ער גיט נישט די האנט‬ ‫נאר פאר איינעם וואס איז געווען אין‬ ‫מקוה‪ .‬ער האט דאס נישט געגלויבט‬ ‫און באשלאסן דאס צו פרובירן‪( .‬דער‬ ‫ריבניצער פלעגט כסדר גיין זיך טובל'ן –‬ ‫"גיימיר אין וָואסער‪ "...‬פלעגט ער זאגן)‪.‬‬ ‫איז ער געגאנגען צום בית המדרש‬ ‫וואו דער ריבניצער פלעגט דאווענען‬ ‫און געווארט ער זאל אנקומען‪ .‬ער‬ ‫האט געווארט א שעה‪ ,‬צוויי און דריי‪,‬‬ ‫טראכטנדיג אז ווען דער ריבניצער וועט‬ ‫אריינקומען‪ ,‬וועט ער צוגיין געבן די‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪60‬‬ ‫מיך ארויס פון דא‬ ‫קלויזענבורגער רב זי"ע איז געווען‬ ‫סנדק‪ .‬נאכן ברית האט מען זיך‬ ‫עובר געווען אויף‬ ‫דער ריבניצער האט איינמאל‬ ‫געזעצט צו א סעודה‪ ,‬אבער דער‬ ‫ריבניצער האט זיך נישט צוגעזעצט‪,‬‬ ‫אלע דריי‪...‬‬ ‫דערציילט וואס עס האט פאסירט‬ ‫נאר זיך געיאגט ארויסצוגיין‪.‬‬ ‫מיט אים‪" :‬איינמאל בין איך געגאנגען‬ ‫דער ריבניצער זי"ע האט זיך‬ ‫זיך טובל'ן אין טייך‪ ,‬אבער צוליב די‬ ‫ווען דער קלויזענבורגער רב האט‬ ‫אמאל אויסגעדרוקט‪ :‬ביי די רוסן‬ ‫פרעסטן האב איך נישט געטראפן דעם‬ ‫דאס געזען‪ ,‬האט ער זיך אויסגעדרוקט‪:‬‬ ‫זענען געווען דריי הארבע עבירות‬ ‫לאך וואו איך האב געהאקט דאס אייז‬ ‫"בלייבט דא מיט אונז‪ ,‬עס איז דאך א‬ ‫וואס זענען ביי זיי געווען יהרג ואל‬ ‫צו קענען ארויסקומען‪ .‬איך האב זיך‬ ‫סעודת מצוה‪".‬‬ ‫יעבור‪ .‬דאס ערשטע איז געווען צו‬ ‫געדרייט אין וואסער און געשפירט‬ ‫לערנען מיט קינדער‪ ,‬דאס צווייטע איז‬ ‫ווי אט אט גיי איך אויס‪ .‬האב איך‬ ‫האט זיך דער ריבניצער זי"ע‬ ‫געווען צו זיין א שוחט‪ ,‬און דאס דריטע‬ ‫געזאגט‪' :‬אייבערשטער‪ ,‬איך וויל דיר‬ ‫אנגערופן‪" :‬איך פאסט שוין פערציג‬ ‫איז געווען צו זיין א מוהל‪.‬‬ ‫דאך גיין דינען‪ ,‬נעם מיר ארויס פון‬ ‫יאר! אין רוסלאנד פלעג איך אויך‬ ‫דאנעט!'"‬ ‫פאסטן‪ .‬איין טאג האב איך זיך געלאזט‬ ‫"און איך האב 'עובר' געווען‬ ‫איבעררעדן דורך א שוטה צו גיין עסן‬ ‫אויף אלע דריי!" האט דער ריבניצער‬ ‫יענע מינוט האט זיך געעפנט א‬ ‫און איך האב נישט געפאסט‪ .‬דעם‬ ‫אויסגעפירט‪.‬‬ ‫נייער לאך און איך בין ארויסגעקומען‪.‬‬ ‫קומענדיגן טאג האט מען געשאסן‬ ‫אן אנדער מאל איז דער ריבניצער‬ ‫זעכציג מענטשן‪ .‬דאן האב איך‬ ‫איינגעזען אז אין הימל איז חשוב מיין‬ ‫געפאסט פאר‬ ‫געגאנגען צום טייך זיך טובל'ן‪ .‬עס‬ ‫זענען דארט געשטאנען עטליכע יונגע‬ ‫פאסטן‪ ,‬דעריבער פאסט איך ווייטער‪".‬‬ ‫אידישע קינדער‬ ‫שקצים וואס האט זיך פארגליסט צו‬ ‫מאכן שפאט פונעם צדיק‪ .‬איין שגץ‬ ‫אייבערשטער נעם‬ ‫איינמאל איז דער ריבניצער‬ ‫געווען מוהל ביי א ברית וואו דער‬ ‫‪61‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫גערופן)‪ ,‬דו ביסט דאך א ג‪-‬ט'ס מאן‪ ,‬באווייז‬ ‫בי האבן געמיינט אז דער איד איז אינגאנצן‬ ‫האט געווארפן א שטיין וואס האט ליידער‬ ‫אונז עפעס א נס! ראטעווע אונז מיט דיינע‬ ‫אראפ פון זינען – ווער גייט זיך באדן אין‬ ‫געצילט צום צדיק‪ ,‬און ער האט זיך געבויגן‬ ‫תפילות!"‬ ‫טייך אינמיטן ווינטער?‬ ‫פון די גרויסע יסורים‪.‬‬ ‫דער ריבניצער האט זיי געזאגט‪" :‬אויב‬ ‫"נו‪ ,‬פארוואס נישט? זאל ער דארט‬ ‫דער צדיק האט דאן אויפגעהויבן זיין‬ ‫איך האב יעצט 'וואסער' (איך קען גיין אין‬ ‫שטארבן‪ ",‬האבן זיי געמאכט דעם חשבון‪.‬‬ ‫האנט‪ ,‬און דער יונגער שגץ איז געווארן‬ ‫מקוה)‪ ,‬ראטעווע איך אייך אלע‪".‬‬ ‫זיי האבן געלאזט דעם ריבניצער זיך‬ ‫פאראלאזירט‪ .‬אביסל שפעטער‪ ,‬ווען די‬ ‫באדן‪ .‬דער צדיק האט זיך גע'טובל'ט זיינע‬ ‫מאמע פונעם שגץ האט דאס באמערקט‪,‬‬ ‫פלוצלונג קומט אן דער הויפט‬ ‫טבילות פאר א שטיק צייט‪ ,‬און ווען ער איז‬ ‫איז זי געקומען וויינען צום צדיק ער זאל‬ ‫קאמאנדיר און רופט זיך אן‪" :‬ווער קען‬ ‫ארויסגעקומען‪ ,‬האט ער געזען אז זיי זענען‬ ‫אויסהיילן איר זון און אראפנעמען פון אים‬ ‫גיין ברענגען וואסער פאר מיין פערד צו‬ ‫שוין לאנג נישט דא‪ .‬זיי זענען געווען זיכער‬ ‫די קללה‪.‬‬ ‫טרינקען?"‬ ‫אז דער איד איז שוין נישט בין החיים און‬ ‫זענען אוועקגעפארן‪.‬‬ ‫האט איר דער ריבניצער געזאגט‪" :‬אויב‬ ‫אלע האבן געוויזן אויפן ריבניצער‪ ,‬און‬ ‫ער וועט צוזאגן אז ער וועט מער קיינמאל‬ ‫דער צדיק איז געלאפן צום טייך‪ .‬ער האט‬ ‫נישט טשעפען א איד‪ ,‬וועל איך אראפנעמען‬ ‫זיך גע'טובל'ט און צוריקגעברענגט וואסער‬ ‫פון אים די קללה‪ ".‬וכך הוה‪.‬‬ ‫פארן גענעראל ימ"ש‪.‬‬ ‫געראטעוועט פון די‬ ‫קעי דשי בי‬ ‫דאן האט זיך דער צדיק אנגערופן‪:‬‬ ‫"דער סדר העולם איז‪ ,‬אז איידער מען‬ ‫דייטשן‬ ‫הרג'עט אויס מענטשן‪ ,‬גיט מען נאך א‬ ‫די קעי‪-‬זשי‪-‬בי (‪ )KGB‬פלעגט לאקערן‬ ‫לעצטע וואונטש‪ .‬זאל דער גענעראל געבן‬ ‫ווען די דייטשן האבן איינגענומען‬ ‫נאכן צדיק‪ ,‬אבער דער אייבערשטער האט‬ ‫רשות פאר די אידן צו דאווענען נאך איין‬ ‫ריבניץ‪ ,‬האבן זיי צוזאמגענומען בערך צוויי‬ ‫אים שטענדיג אפגעהיטן פון זיי‪ .‬איינמאל‪,‬‬ ‫תפילה‪".‬‬ ‫טויזנט אידן און געפלאנט זיי אלע צו שיקן‬ ‫ווען דער ריבניצער האט געהאלטן אינמיטן‬ ‫צום טויט רח"ל‪.‬‬ ‫דאווענען‪ ,‬זענען די חברה אנגעקומען און‬ ‫דער גענעראל האט אים נאכגעגעבן‪,‬‬ ‫אים אוועקגעפירט‪ .‬אויפן וועג האט דער‬ ‫און דער ריבניצער האט אנגעהויבן פארזאגן‬ ‫די שטאט‪-‬לייט האבן זיך געבעטן צום‬ ‫ריבניצער געזאגט פאר די פאליציי אז ער‬ ‫א קאפיטל תהלים‪ ,‬און אלע האבן אים‬ ‫ריבניצער‪" :‬חיים זאנוויל (ווי זיי האבן אים‬ ‫וויל זיך גיין "באדן" אין טייך‪ .‬די קעי‪-‬זשי‪-‬‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪62‬‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪.‬‬ ‫געווארן פונעם וידוי‪ ,‬אז ער האט זיך ממש‬ ‫נאכגעזאגט‪.‬‬ ‫געשטיקט פון טרערן און ארויסגעגעבן דעם‬ ‫דאן האט דער צדיק געגעבן פאר מיין‬ ‫פסק אז דער בחור איז באפרייט‪.‬‬ ‫ווען די אידן האבן געענדיגט‪ ,‬האט דער‬ ‫ווייב א פאר שיך און געזאגט‪' :‬געב די שיך‬ ‫גענעראל צאמגעקלאפט די הענט און זיך‬ ‫פאר דיין מאן און זאג אים אז ער זאל‬ ‫די וואס האבן אנגעקלאגט דעם בחור‬ ‫אנגערופן‪" :‬איך קען אייך שוין גארנישט טון!"‬ ‫דאס חלילה נישט אויסטון‪ '.‬עטליכע טעג‬ ‫האבן געהאט טענות‪" :‬מיט וואסארא רעכט‬ ‫און ער איז נעלם געווארן פון דארט אויף‬ ‫דערויף בין איך אהיימגעקומען פון תפיסה‪,‬‬ ‫האט מען אים ריינגעוואשן?" האבן זיי‬ ‫אייביג‪.‬‬ ‫און מען האט מיר בכלל נישט גערופן צום‬ ‫געוואלט וויסן‪.‬‬ ‫משפט‪.‬‬ ‫"איך בין שוין דרייסיג יאר א ריכטער און‬ ‫געראטעוועט דורך‬ ‫עס זענען אריבער עטליכע יאר און‬ ‫עס האט אויסגעזען ווי די גאנצע פרשה‬ ‫איך האב נאך קיינמאל נישט געזען א מענטש‬ ‫זאל האבן אזא אמת'ע חרטה‪".‬‬ ‫זאגן וידוי‬ ‫איז שוין פארגעסן געווארן‪ .‬איינמאל‬ ‫האט פאסירט אז א צווייטער איד האט‬ ‫"און וויאזוי ווייסטו אז ער האט באמת‬ ‫א בחור וואס האט אביסל געדרייט מיט‬ ‫אפגעווארט א משפט‪ ,‬און יענער האט‬ ‫חרטה?" האבן זיי געפרעגט‪.‬‬ ‫געלט און זיך פארהאנקעט מיט דער רעגירונג‪,‬‬ ‫געוואוסט צו זאגן פון די הייליגע שיך; ער‬ ‫איז אנגעקלאגט געווארן און עס האט אים‬ ‫איז געקומען צו מיר אפנעמען די שיך ביז‬ ‫געווארט א שווערער משפט‪ .‬ער איז געקומען‬ ‫"עס איז זיכער אזוי‪ ,‬ווייל עס איז מיר‬ ‫נאך זיין משפט‪.‬‬ ‫צום ריבניצער און אים געזאגט‪" :‬איך האב‬ ‫אריין אין הארץ‪".‬‬ ‫חרטה אויף מיינע מעשים‪ ,‬אבער וואס זאל‬ ‫נישט לאנג דערנאך האט זיך די‬ ‫איך טון אז אין געריכט העלפט נישט קיין‬ ‫פאליציי דערמאנט אין מיר‪ ,‬און זיי‬ ‫זענען געקומען מיר אפנעמען‪ .‬מיין ווייב‬ ‫געוויין ביי זיין פטירה‬ ‫חרטה?"‬ ‫איז ווידער געלאפן צום צדיק‪ ,‬און דאס‬ ‫"זארג נישט‪ ",‬האט אים דער צדיק‬ ‫אינעם טאג וואס דער ריבניצער איז נפטר‬ ‫מאל האט איר דער ריבניצער געגעבן א‬ ‫בארואיגט‪" .‬דו גיי און לערן אויס פאר דיין‬ ‫געווארן‪ ,‬האט א איד געטראפן אן אלט רוסיש‬ ‫טאשטיכל און געזאגט‪" :‬געב עס פאר דיין‬ ‫אדוואקאט דעם פונקטליכן טייטש פון 'אשמנו‬ ‫פארפאלק שטארק וויינען‪" .‬וואס גייט פאר?"‬ ‫מאן און זאג אים אז ער זאל נישט זארגן‪,‬‬ ‫בגדנו'‪ ,‬און ווען דער ריכטער וועט דיר פרעגן‬ ‫האט ער זיך אינטערעסירט‪.‬‬ ‫ווייל דער פראצעס קומט פאר אין א מקום‬ ‫וואס דו האסט צו זאגן‪ ,‬זאלסטו אנהייבן זאגן‬ ‫קדוש‪ ,‬און דעריבער קען דארט נישט חל‬ ‫מיט אן ערנסטקייט און אמת 'אשמנו בגדנו'‪...‬‬ ‫"דער ריבניצער איז נפטר געווארן?"‬ ‫זיין די טומאה‪ .‬ער וועט ארויסגיין פריי‪".‬‬ ‫און אלעס וועט זיין גוט‪".‬‬ ‫"און וואס האט איר געהאט מיט'ן‬ ‫מיין ווייב האט נישט פארשטאנען‬ ‫דער בחור‪ ,‬א קלוגער מיט תמימות און‬ ‫ריבניצער?"‬ ‫וואס דער רבי זאגט‪ ,‬אבער ווען עס איז‬ ‫אמונת חכמים‪ ,‬האט געפאלגט בפשיטות‪.‬‬ ‫אנגעקומען די הזמנה צום געריכט‪ ,‬האבן‬ ‫מיר געזען אז דער געריכט קומט פאר‬ ‫און אט האבן זיי דערציילט‪:‬‬ ‫ווען עס איז געקומען צום געריכט און‬ ‫אין מונקאטש‪ ,‬אינעם געוועזענעם בית‬ ‫דער שופט האט אים געפרעגט וואס ער‬ ‫המדרש פון דעם הייליגן מנחת אלעזר‪.‬‬ ‫"יארן צוריק בין איך געווען א‬ ‫האט צו זאגן‪ ,‬האט ער זיך אנגעהויבן קלאפן‬ ‫בוכהאלטער אין רוסלאנד‪ .‬די רעגירונג האט‬ ‫אויפן הארץ און זאגן מיט א צעבראכן געמיט‪:‬‬ ‫ביים פראצעס האט דער ריכטער זיך‬ ‫אויף מיר געטראפן אן עבירה אז די ביכער‬ ‫"אשמנו‪ ,‬בגדנו‪ "...‬דער ריכטער האט נישט‬ ‫איינגעקוקט אין די חשבונות און נומערן‪,‬‬ ‫שטימען נישט‪ ,‬און מען האט מיר איינגעזעצט‬ ‫פארשטאנען קיין איין ווארט און געבעטן‬ ‫און ער האט אנגעהויבן שווינדלען און‬ ‫אין תפיסה‪ .‬עס האט אויף מיר געווארט א‬ ‫דעם אדוואקאט ער זאל דאס איבערטייטשן‬ ‫שוויצן‪ .‬דאן האב איך ארויסגענומען דאס‬ ‫שווערער משפט‪.‬‬ ‫פאר אים‪ .‬דער אדוואקאט האט אים מסביר‬ ‫טאשטיכל פונעם צדיק און עס דערלאנגט‬ ‫געווען אז דאס איז דער וועג וויאזוי א איד‬ ‫פארן שופט זיך אפצוווישן‪ .‬ווי נאר דער‬ ‫מיין ווייב איז געלאפן צום ריבניצער‬ ‫דרוקט אויס זיין חרטה‪-‬געפילן‪ ,‬און ער האט‬ ‫שופט האט זיך אפגעווישט מיט'ן הייליגן‬ ‫און אים דערציילט וואס עס האט פאסירט‪,‬‬ ‫אנגעהויבן איבערטייטשן די ווערטער פארן‬ ‫טאשטיכל‪ ,‬האט ער אנגעהויבן שרייען‪:‬‬ ‫זאגנדיג‪' :‬זיי זאגן אז ער וועט דארפן לאנג זיצן‬ ‫שופט‪.‬‬ ‫'איר זענט א באנדע ליגנערס וואס ווילן‬ ‫אין תפיסה‪'.‬‬ ‫מאכן א בלבול! קוקט אריין און איר וועט‬ ‫דער גוי'אישער שופט איז אזוי גערירט‬ ‫'אפילו אביסל וועט ער אויך נישט זיצן‪',‬‬ ‫‪63‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫דאס דערמאנט וואס דער הייליגער‬ ‫זאנוויל‪ ,‬מיין קינד איז פארמישט געווען‬ ‫זען אז אלעס שטימט!'‬ ‫רבי האט געזאגט‪ ,‬אז דאס וואס די‬ ‫אין א שווערע עקסידענט‪ .‬ער איז אין‬ ‫אונגארישע אידן זעען מער מופתים איז‬ ‫שפיטאל און די דאקטוירים זאגן אז עס‬ ‫‪...‬‬ ‫צוליב דעם וואס זיי האבן א שטערקערע‬ ‫איז דערנאך מיט אים‪".‬‬ ‫אמונת חכמים‪.‬‬ ‫דער ריבניצער זי"ע האט אמאל‬ ‫"און וואס ווילסטו פון מיר?" האט דער‬ ‫געזאגט‪' :‬דאכט זיך מיר אז איך האב נאך‬ ‫הללו את ה' כל גוים‬ ‫ריבניצער אים געפרעגט‪.‬‬ ‫קיינמאל נישט מצער געווען א איד‪'.‬‬ ‫"חיים זאנוויל‪ ,‬ווען דו ווילסט קענסטו‬ ‫איינמאל האט די קעי‪-‬זשי‪-‬בי געכאפט‬ ‫דעם ריבניצער זי"ע אינמיטן די גרויסע‬ ‫פועל'ן!"‬ ‫צדיק גוזר‪...‬‬ ‫'עבירה' פון לערנען תורה מיט תלמידים‪.‬‬ ‫"נו‪ ",‬האט דער צדיק געזאגט‪" ,‬אז דו‬ ‫א איד האט געשיקט א שליח צום‬ ‫אלע תלמידים האבן געמאכט א פליטה‪,‬‬ ‫זאגסט אזוי‪ ,‬זאל זיין אזוי‪".‬‬ ‫ריבניצער אז זיין קינד איז אין שפיטאל‬ ‫אבער דעם ריבניצער האבן זיי געכאפט‪.‬‬ ‫און די דאקטוירים האבן אויפגעגעבן; זיי‬ ‫דער הויפט איז צוגעקומען צו אים און‬ ‫זאגן אז עס איז שוין דערנאך‪ .‬מען איז‬ ‫ביינאכט איז דער איד צוריקגעקומען‬ ‫שטילערהייט געזאגט‪" :‬איך ווייס גאנץ גוט‬ ‫שנעל אריין צום צדיק זיך מזכיר זיין‪ ,‬און‬ ‫און דערציילט די גוטע בשורה אז אלעס‬ ‫וואס דו האסט דא געטון‪ ,‬און דו ווייסט‬ ‫דער ריבניצער האט געזאגט אז עס וועט‬ ‫איז גוט מיט זיין זון ב"ה‪ .‬דער איד האט‬ ‫גאנץ גוט די שטראף דערפאר‪".‬‬ ‫בעז"ה זיין גוט‪.‬‬ ‫צוגעלייגט‪" :‬איך האב דיר געזאגט‪ ,‬אז דו‬ ‫ווילסט קענסטו!"‬ ‫"איך וויל אבער מאכן מיט דיר א‬ ‫אין יענע מינוט האט דער מצב‬ ‫געשעפט‪ .‬איך האב א קליינע טאכטער‬ ‫אנגעהויבן גיין צום בעסערונג‪ .‬די נורס איז‬ ‫ווען ער איז ארויס‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫וואס איז בלינד‪ .‬אויב קענסטו איר מאכן‬ ‫געשטוינט געווארן; זי האט נישט געגלייבט‬ ‫ריבניצער זי"ע אנגערופן‪" :‬דער איד האט‬ ‫זען‪ ,‬ביסטו באפרייט‪ ,‬און אויב נישט…"‬ ‫וואס זי זעט‪ .‬דער פאציענט איז לויטן‬ ‫געפועל'ט מיט זיין אמונת חכמים!"‬ ‫דאקטער שוין געווען א פארגאנגענהייט‪.‬‬ ‫מיט עקסטאז איז זי געלאפן רופן דעם‬ ‫דאקטער‪ ,‬וועלכער האט צוערשט נישט‬ ‫געוואלט הערן וואס זי זאגט‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫שוין אפגעזאגט זיין פסק‪ .‬אבער נאך אפאר‬ ‫מינוט האט זי אים זייער געבעטן‪ ,‬און דער‬ ‫דאקטער איז געקומען זען וואס עס גייט‬ ‫פאר‪.‬‬ ‫מיט שאק האט ער באטראכט די‬ ‫אפענע וואונדן און זיך אנגערופן‪" :‬דאס‬ ‫שטימט נישט מיט די כללי הרפואה!"‬ ‫א דאקטער האט א כח צו היילן‪ ,‬נישט‬ ‫צו געבן קיין גזר דין!‬ ‫מיט‬ ‫געפועל'ט‬ ‫אמונה‬ ‫איין טאג איז געקומען א רוסישער‬ ‫איד וועלכער האט נאך געקענט דעם‬ ‫ריבניצער פון רוסלאנד און געזאגט‪" :‬חיים‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪64‬‬ ‫ער האט פרייליך געמאכט חתן כלה ביי די‬ ‫מסדר קידושין?" דאס מיידל האט זיך‬ ‫מען האט אריבערגעברענגט דאס‬ ‫חתונה‪.‬‬ ‫ארויסגעדרייט פון ענטפערן‪ ,‬ווייל דער‬ ‫קינד‪ ,‬דער צדיק האט אריבערגעפירט א‬ ‫ענטפער איז געווען אז עס איז נישטא קיין‬ ‫טיכל איבער די אויגן‪ ,‬און דאס קינד האט‬ ‫און ווי אלטע רוסישע אידן דערציילן‪,‬‬ ‫מסדר קידושין‪.‬‬ ‫אנגעהויבן זען‪.‬‬ ‫איז דאס געווען א טעגליכע ערשיינונג אז‬ ‫דער רבי האט צוגערעדט מענטשן חתונה‬ ‫צו האבן כדת וכדין‪.‬‬ ‫האט איר דער צדיק געפרעגט‪" :‬א‬ ‫סעודה פאר די חתונה איז שוין דא?"‬ ‫ווער איז דיין מסדר‬ ‫קידושין?‬ ‫אויב דו וועסט היטן‬ ‫האט זי געזאגט אז זי האט געקויפט‬ ‫פינף עופות וואס מען וועט קאכן פאר די‬ ‫די עבודה פון דעם צדיק אין רוסלאנד‬ ‫שבת‬ ‫סעודה‪.‬‬ ‫איז געווען צו מאכן ווי מער אידן פאר‬ ‫בעלי תשובה‪ .‬ער פלעגט פראווען מופתים‬ ‫"לאז די עופות לעבן‪ ,‬איך וועל דיר‬ ‫א גאר פשוט'ער איד וואס האט נאך‬ ‫ברענגען פלייש צו די חתונה‪".‬‬ ‫פאר זיי צו שטארקן זייער אמונה אינעם‬ ‫געקענט דעם ריבניצער פון רוסלאנד‪ ,‬איז‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און זיין עיקר ציל איז געווען‬ ‫אמאל געקומען צום ריבניצער ווען ער‬ ‫אז נאך א איד זאל טון א מצוה‪.‬‬ ‫דאן האט דער ריבניצער זיך‬ ‫איז שוין געווען אין ארץ ישראל און אים‬ ‫אראפגעזעצט און געלערנט די הלכות‬ ‫געבעטן‪" :‬רבי‪ ,‬וואונטש מיר אן מיין טראק‬ ‫וויאזוי מען פירט א אידישע שטוב‪ .‬אינעם‬ ‫איינמאל איז געקומען א מיידל און‬ ‫אז עס זאל גוט פארן און זיך לאנג האלטן‪".‬‬ ‫יום החתונה איז דער צדיק געווען פארנומען‬ ‫דערציילט פארן ריבניצער אז זי גייט חתונה‬ ‫א גאנצן טאג צוגרייטן א כשר'ע סעודה‪ ,‬ער‬ ‫האבן און וויל א ברכה פון אים‪ .‬דאס מיידל‬ ‫האט דער ריבניצער זיך אנגערופן צו‬ ‫איז אליין געווען דער מסדר קידושין‪ ,‬און‬ ‫איז נישט פרום געווען‪ ,‬און דער ריבניצער‬ ‫אים‪" :‬איך וועל דיר וואונטשן נאר אויב דו‬ ‫האט איר געפרעגט‪" :‬ווער גייט זיין דער‬ ‫‪65‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫"רבי‪ ,‬רבי‪ ,‬וואס גייט פאר?" האט זי‬ ‫געראטעוועט מיין לעבן‪".‬‬ ‫וועסט נישט פארן דערמיט שבת‪".‬‬ ‫דערשראקן געפרעגט‪.‬‬ ‫"איך האב דיר צוגעזאגט ביי דיין אינגל'ס‬ ‫איך האב צוגעזאגט‬ ‫"רבי‪ ,‬דא איז נישט רוסלאנד‪ .‬דא קען מען‬ ‫נישט היטן שבת (רח"ל)‪ ",‬האט יענער געזאגט‪.‬‬ ‫ברית אז איך וועל אים אנטון תפילין‪ ,‬און היינט‬ ‫איז זיין בר מצוה‪ .‬איך נעם אים מיט מיר און‬ ‫איין טאג האט זיך דער ריבניצער צדיק‬ ‫"אויב אזוי‪ ,‬קען איך נישט אנוואונטשן דיין‬ ‫איך וועל אים לייגן תפילין‪".‬‬ ‫זייער געאיילט‪ ,‬ער האט געדארפט אנקומען‬ ‫טראק‪".‬‬ ‫ערגעץ וויכטיג‪" .‬וואו גייט מען?" האט דער‬ ‫וואס איז געווען די מעשה? די מאמע‬ ‫גבאי געפרעגט‪.‬‬ ‫דער איד איז ארויס‪ ,‬אבער איז שפעטער‬ ‫פונעם קינד‪ ,‬וועלכע איז נישט געווען קיין‬ ‫צוריקגעקומען‪" :‬רבי‪ ,‬איך וועל נישט צורירן‬ ‫פרומע‪ ,‬האט זייער מורא געהאט צו מאכן א‬ ‫"איך וועל דיר שוין ווייזן‪ ",‬האט דער רבי‬ ‫דעם טראק אום שבת‪".‬‬ ‫ברית‪ ,‬טאמער וועט עס זיין א סכנה פארן קינד‪.‬‬ ‫געענטפערט‪.‬‬ ‫בכלל האט זי מורא געהאט פון די קאמיוניסטן‬ ‫"אויב אזוי וועל איך וואונטשן‪".‬‬ ‫אז מען וועט איר פארשיקן קיין סיביר‪ .‬דער‬ ‫דער ריבניצער האט געגעבן פונקטליכע‬ ‫ריבניצער האט איר דאן צוגעזאגט אז אלעס‬ ‫אנווייזונגען און זיך אפגעשטעלט ביי א‬ ‫אגב‪ ,‬ווען דער איד איז נפטר געווארן‪,‬‬ ‫וועט זיין גוט‪ ,‬און ער וועט אים נאך אנטון די‬ ‫געוויסע גאס‪ .‬יענע מינוט איז א אינגל‬ ‫האט זיך דער ריבניצער משתתף געווען ביי‬ ‫תפילין‪.‬‬ ‫אריבערגעגאנגען‪ .‬דער ריבניצער עפנט אויף די‬ ‫זיין לוויה‪ ,‬געהאלפן גראבן און געזאגט קדיש‪.‬‬ ‫טיר און רופט זיך אן צום קינד‪" :‬יחזקאל'ע‪ ,‬גיי‬ ‫ווען מען האט אים געפרעגט דערויף‪ ,‬האט‬ ‫דער ריבניצער האט דאן גענומען דעם‬ ‫זאג פאר דיין מאמע אז דער ריבניצער צדיק‬ ‫ער געזאגט‪" :‬איך בין אים שולדיג הכרת‬ ‫בחור'ל מיט זיך און אים אנגעטון תפילין‪ .‬עס‬ ‫איז דא‪".‬‬ ‫הטוב‪ .‬איינמאל אין רוסלאנד‪ ,‬ווען דריי קעי‪-‬‬ ‫איז אין אים אריין א רוח טהרה‪ ,‬און דער בחור‬ ‫זשי‪-‬בי חברה זענען מיר געקומען נעמען און‬ ‫פירט היינט א חסידישע שטוב אין בני ברק‪.‬‬ ‫דאס קינד איז אהיימגעלאפן איבערגעבן‬ ‫איך בין געווען אין א גרויסע סכנה‪ ,‬איז דער‬ ‫פאר די מאמע וואס דער צדיק האט געזאגט‪.‬‬ ‫איד געקומען און דערווָארגן די דריי חברה‪,‬‬ ‫נאכדעם איז די מאמע ארויסגעקומען‪.‬‬ ‫זיי דערנאך ערגעץ באגראבן‪ ,‬און דערמיט‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪66‬‬ ‫וילדה זכר‪ ...‬ואם נקבה‬ ‫געווען אויפצושטעלן אן ערליכע חסידישע‬ ‫שטוב‪.‬‬ ‫ריר נישט צו די בארד‬ ‫תלד‪...‬‬ ‫און פאות‬ ‫א איד וואס האט יארן געווארט אויף‬ ‫א איד איז געקומען וויינען צום ריבניצער פארוואס פארעט זיך‬ ‫קינדער איז געקומען וויינען צום ריבניצער‬ ‫אז ער זאל געהאלפן ווערן מיט קינדער‪.‬‬ ‫חתונה דער רבי מיט זיי?‬ ‫(נאך אין רוסלאנד) אז זיין זון וויל‬ ‫האבן מיט א נישט‪-‬אידיש מיידל רח"ל‪.‬‬ ‫דער ריבניצער האט אים געזאגט אז ער זאל‬ ‫איינער האט אמאל געפרעגט דעם רבי'ן‬ ‫דער ריבניצער האט גערופן דעם בחור און‬ ‫קומען מארגן צום דאווענען‪ .‬דעם קומענדיגן‬ ‫פארוואס ער פארעט זיך אזויפיל מיט די‬ ‫גערעדט מיט אים א גאנצע נאכט‪ ,‬פרובירנדיג‬ ‫טאג האט מען געליינט אין בית המדרש‬ ‫רוסישע "פראסטאקעס"‪.‬‬ ‫אויפצוועקן זיין אידישן פינק‪ ,‬אבער דער בחור‬ ‫פרשת תזריע‪.‬‬ ‫האט זיך ליידער געהאלטן ביי זיין מיינונג‪.‬‬ ‫"זיי האלטן דאך ביי גארנישט אין‬ ‫דער איד איז אנגעקומען אביסל שפעט‬ ‫אידישקייט‪ "...‬האט זיך יענער אויסגעדרוקט‪.‬‬ ‫דאן האט זיך דער צדיק אנגערופן‪" :‬אויב‬ ‫און זיך מיטגעכאפט מיטן דאווענען‪ .‬ביים‬ ‫זי לעבט נאך‪ ,‬קענסטו חתונה האבן מיט איר‪".‬‬ ‫ליינען האט אים דער ריבניצער געוואלט‬ ‫"אויב זיי האלטן ביי גארנישט‪ ,‬פארוואס‬ ‫אויפרופן צום ערשטן עליה (כהן)‪ ,‬וואו עס‬ ‫קומען זיי צו מיר? נאר דאס מיינט אז זיי האבן‬ ‫ווען דער בחור איז ארויסגעגאנגען‪ ,‬האט‬ ‫שטייט "ואשה כי תזריע וילדה זכר"‪ ,‬אבער‬ ‫אמונה‪ ,‬און פאר די אמונה אליין דארף מען זיך‬ ‫ער געהערט אז דאס מיידל איז געשטארבן אין‬ ‫דער איד האט נאך געהאלטן אינמיטן‬ ‫מיט זיי אפגעבן‪".‬‬ ‫אן עקסידענט‪ .‬ער האט דאן איינגעזען דעם‬ ‫דאווענען‪ .‬דעריבער האט אים דער ריבניצער‬ ‫גרויסן כח הצדיק און האט תשובה געטון‪.‬‬ ‫געגעבן די עליה פון לוי‪" ,‬ואם נקבה תלד"‪.‬‬ ‫נאכן דאווענען האט אים דער ריבניצער‬ ‫געזאגט‪" :‬איך האב דיר געוואלט געבן די‬ ‫געוואלט טון פאר א צדיק‬ ‫יארן שפעטער‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫ארויסגיין פון רוסלאנד‪ ,‬איז ער געקומען צום‬ ‫עליה פון 'וילדה זכר'‪ ,‬אבער ווייל דו האסט‬ ‫דער ריבניצער האט געזאגט אז א צדיק‬ ‫ריבניצער רבי'ן און אים געבעטן א ברכה אז‬ ‫נאך געדאווענט‪ ,‬האב איך דיר געגעבן די‬ ‫וואס ווערט נפטר און לאזט נישט איבער קיין‬ ‫ער זאל קענען ארויספארן‪.‬‬ ‫עליה פון 'ואם נקבה'‪".‬‬ ‫קינדער‪ ,‬וויל אז מען זאל אים געדענקען אויף‬ ‫דער וועלט און טון פאר אים לעילוי נשמתו‪.‬‬ ‫"איך וועל דיר העלפן‪ ,‬בתנאי אז דו וועסט‬ ‫ער האט אויך דערציילט אז זיין רבי‪ ,‬דער‬ ‫קיינמאל נישט צורירן דיין בארד און פאות‪",‬‬ ‫שטעפאנעשטער רבי‪ ,‬וועלכער האט אויך‬ ‫האט אים דער צדיק געזאגט‪.‬‬ ‫נישט געהאט קיין קינדער‪ ,‬האט געזאגט אויף‬ ‫זיך אז מען זאל טון פאר זיין נשמה‪ ,‬כדי זיין‬ ‫דער בחור האט עס אויף זיך מקבל געווען‪.‬‬ ‫נאמען זאל נישט פארגעסן ווערן‪.‬‬ ‫ווען ער איז טאקע ארויס און געקומען‬ ‫געהאלפן אידן מיט‬ ‫קיין ארץ ישראל‪ ,‬צווישן די פרייע קיבוצים‬ ‫פון די ציוניסטן‪ ,‬האט ער שנעל איינגעזען אז‬ ‫קינדער‬ ‫דארט טרעט מען ליידער אויף תורה ומצוות‪.‬‬ ‫נאך אפאר טעג האבן די הויפטן אים געמאלדן‬ ‫אז אויב ער וויל דארט בלייבן‪ ,‬מוז ער זיך‬ ‫ווען אידן פלעגן קומען צום ריבניצער זיך‬ ‫שניידן די בארד און פאות‪ .‬דער בחור האט‬ ‫בעטן פאר א זון‪ ,‬פלעגט ער נעמען א ביין און‬ ‫אבער געדענקט זיין צוזאג און זיך געהאלטן‬ ‫עס געבן‪ ,‬זאגנדיג‪" :‬דא האסטו א ביין (בן)‪".‬‬ ‫פעסט דערמיט‪.‬‬ ‫און אז מען האט געדארפט א טאכטער‪,‬‬ ‫זעענדיג זיין עקשנות‪ ,‬האבן זיי אים‬ ‫האט ער גענומען א ביס‪ ,‬געגעבן א בייס און‬ ‫ארויסגעווארפן פונעם קיבוץ‪ .‬דער בחור איז‬ ‫געזאגט‪" :‬דא האסטו א בייס (בת)‪".‬‬ ‫געפארן קיין בני ברק‪ ,‬וואו ער האט זוכה‬ ‫‪67‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫זיין שיטה איבער‬ ‫נישט געוואוסט וויאזוי צו רעאגירן‪.‬‬ ‫"וואס קוקט איר אזוי?" האט דער‬ ‫און דער איד האט טאקע געהאט א מיידל‪.‬‬ ‫ציונות‬ ‫צדיק געפרעגט‪" .‬איך האב אינזין‬ ‫אלעמען‪ ,‬אבער ווער האט מיר אינזין?‬ ‫דאס איז דאך מיין קינד‬ ‫ווער מאכט תפילות פאר מיר?"‬ ‫ווען דער ריבניצער איז‬ ‫א פארפאלק האט יארן נישט געהאט קיין‬ ‫ארויסגעקומען פון רוסלאנד‪ ,‬האט‬ ‫דאס איז א שטארקע אויפוואכונג‬ ‫קינדער‪ ,‬און זיי זענען אריין זיך מזכיר זיין ביים‬ ‫ער געוואלט קומען קיין אמעריקע‬ ‫אויף די פליכט און אחריות וואס ליגט‬ ‫ריבניצער צדיק‪ .‬דער רבי האט זיי ווארעם‬ ‫און נישט גיין קיין ארץ ישראל צו די‬ ‫אויף א איד צו בעטן פאר זיין רבי‪ ,‬זיין‬ ‫געווינטשן און זיי זענען ארויס‪.‬‬ ‫מדינה‪ .‬ער האט זיך אויסגעדרוקט‬ ‫מורה דרך וואס גיט זיך אוועק דאס‬ ‫אויף די מדינה מיט א פסוק וואס מען‬ ‫לעבן פאר כלל ישראל צו העלפן און‬ ‫דאס פארפאלק האט דאן באשלאסן צו גיין‬ ‫זאגט אויף דור הפלגה‪.‬‬ ‫מחזק זיין אזויפיל אידן; מען דארף‬ ‫צו א דאקטער און באשטעלט אן אפוינטמענט ביי‬ ‫געדענקען און אינזין האבן מתפלל צו‬ ‫א גרויסן דאקטער‪ .‬זיי האבן געדארפט ווארטן א‬ ‫ביים רבי'ן זי"ע פון‬ ‫זיין פארן צדיק‪.‬‬ ‫לענגערע צייט אויף דעם אפוינטמענט‪ ,‬אבער נאך‬ ‫איידער זיי זענען אנגעקומען צום דאקטער‪ ,‬איז‬ ‫דריי זאכן פאר סאטמאר‬ ‫זייער ישועה שוין געקומען‪.‬‬ ‫איינמאל‪ ,‬זייענדיג ביים ציון‬ ‫פון רבי'ן זי"ע מסאטמאר‪ ,‬האט דער‬ ‫הצלחה‬ ‫ווען דאס פארפאלק האט למזל טוב געהאט‬ ‫א מיידל‪ ,‬איז דער זיידע פונעם קינד אריין‬ ‫צום ריבניצער און געזאגט‪" :‬איך בין געקומען‬ ‫ריבניצער זיך אויסגעדרוקט צו זיין‬ ‫דער ריבניצער האט אמאל‬ ‫'אפנעמען' מיין מזל טוב‪".‬‬ ‫גבאי‪" :‬קוק‪ ,‬דו זעסט אים? איך מיט‬ ‫געזאגט פאר איינעם‪" :‬ווילסט עס‬ ‫אים זענען איינס!"‬ ‫זאל דיר שטענדיג גוט גיין אין לעבן?‬ ‫"אפנעמען?" האט זיך דער צדיק גע'חידוש'ט‪.‬‬ ‫זיי מקפיד אויף די דריי זאכן‪ :‬נישט‬ ‫"אפגעבן! איך האב אסאך טרערן פארגאסן אז דיין‬ ‫ווען מען האט געברענגט פארן‬ ‫פארפאסן זמן קריאת שמע‪ ,‬נישט‬ ‫זון זאל זוכה זיין צו א קינד‪".‬‬ ‫ריבניצער דעם ספר ויואל משה‪,‬‬ ‫פארפאסן זמן תפילה‪ ,‬און האבן א‬ ‫האט ער זיך אנגערופן‪" :‬ווי דער דעה‬ ‫שיעור אין תורה יעדן טאג‪".‬‬ ‫א שטיק צייט שפעטער איז דער אינגערמאן‪,‬‬ ‫דער טאטע פונעם קינד‪ ,‬געקומען מיט זיין קליינע‬ ‫בעיבי‪ .‬דער ריבניצער האט דאן נישט אויפגענומען‬ ‫דעם עולם‪ ,‬אבער ווען ער האט געזען דעם איד‬ ‫מיט זיין קינד‪ ,‬האט ער אויפגעעפנט די טיר און‬ ‫געזאגט‪" :‬דאס איז דאך מיינס א קינד‪".‬‬ ‫בעטס פאר מיר‬ ‫דער ריבניצער אליין האט גע'פועל'ט פאר‬ ‫אלע אידן ישועות‪ ,‬אבער ער האט נישט זוכה‬ ‫געווען צו קיין קינדער‪ .‬איינמאל האט ער זיך‬ ‫אויסגעדרייט צום ציבור בשעתן דאווענען און‬ ‫מיט טרערן אין די אויגן געבעטן‪" :‬בעטס פאר מיר‬ ‫איך זאל האבן קינדער‪".‬‬ ‫דער עולם איז געשטאנען אזוי געפלעפט און‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪68‬‬ ‫ריבניצער אויפגעפאסט אז זיין זון איז‬ ‫האט יענער געזאגט אז ווארשיינליך איז‬ ‫פסק'נט מען אין הימל‪".‬‬ ‫נישט מיט אים‪" .‬וואו איז דיין זון?" האט‬ ‫זיין פאפיר פארברענט געווארן‪ ,‬און ער‬ ‫ער זיך נאכגעפרעגט‪.‬‬ ‫זאל צוריקקומען א צווייטע מאל‪.‬‬ ‫ביים ציון פון הייליגן‬ ‫"ער לערנט אין ישיבה‪ ",‬האט דער‬ ‫טאטע געזאגט‪ .‬האט זיך דער צדיק‬ ‫איידער דער צווייטער דאטום איז‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬איז יענער שוין געווען‬ ‫רבי'ן אין אומאן‬ ‫אנגערופן‪" :‬וואס מער מען דרייט זיך ביי‬ ‫אינדרויסן פון רוסלאנד אויפ'ן וועג קיין‬ ‫מיר‪ ,‬אלץ מער איז די ברכה‪".‬‬ ‫ארץ ישראל (אן א פאספארט!)‪.‬‬ ‫איינמאל שמועסנדיג מיט א איד‬ ‫איבער דאס חשיבות פון אויסזאגן גאנץ‬ ‫תהילים‪ ,‬האט ער צוגעלייגט‪" :‬אויב ס'איז‬ ‫דאס איז וואס דער הייליגער רבי‬ ‫זאגט‪ ,‬אז עס איז גוט מבטל צו זיין רוב‬ ‫מיטן טאנצן נעמט‬ ‫נישטא קיין צייט צו אויסזאגן גאנץ‬ ‫תהילים‪ ,‬קען מען זאגן די צען קאפיטלעך‬ ‫צייט כדי צו זיין איין שעה ביים צדיק‪.‬‬ ‫מען אוועק דינים‬ ‫פון תיקון הכללי‪ ,‬און דאס האט די סגולה‬ ‫פון אויסזאגן גאנץ תהילים"‪.‬‬ ‫וואס איז א מופת‬ ‫מיר ווייסן פונעם רבי'ן אז פאטשן‬ ‫און טאנצן נעמט אוועק דינים‪ .‬איינמאל‬ ‫אויך איז ער איינמאל געפארן קיין‬ ‫דער ריבניצער פלעגט אפט זאגן‪:‬‬ ‫פרייטאג צונאכטס נאך די סעודה האט‬ ‫אומאן צום הייליגן רבינ'ס ציון‪ ,‬נאכן‬ ‫"פראווען א מופת איז פון די קלענסטע‬ ‫דער ריבניצער אנגעהויבן טאנצן מיט די‬ ‫ארויסקומען פון דארט האט ער זיך‬ ‫זאכן ביי צדיקים‪ .‬יעדער פשוט'ער איד‬ ‫געסט לכבוד שבת‪.‬‬ ‫אנגערופן‪" :‬איך האב אריינגעכאפט"‪.‬‬ ‫וואס דינט דעם אייבערשטן קען פראווען‬ ‫מופתים‪ ,‬ווייל דאס איז די דרך הטבע‬ ‫אז אויב איינער טוט דעם אייבערשטנ'ס‬ ‫אונטער זיין דירה האט געוואוינט א‬ ‫ערל'טע‪ ,‬א מרשעת‪ .‬זי איז געקומען צו‬ ‫ער האט פאר‬ ‫רצון‪ ,‬טוט דער אייבערשטער זיין רצון‪.‬‬ ‫לויפן אז מען זאל שוין אויפהערן טאנצן‪.‬‬ ‫וועמען צו דינען‬ ‫וואס איז יא א קינץ? א קינץ איז צו‬ ‫אבער דער צדיק האט זיך נישט‬ ‫דינען דעם אייבערשטן באמת! דאס איז‬ ‫וויסנדיג געמאכט און געזאגט אז מען‬ ‫א איד איז אריינגעקומען צום‬ ‫א קינץ!"‬ ‫זאל ווייטער טאנצן‪ .‬די פרוי איז צעהיצט‬ ‫ריבניצער צדיק זאגן אז ער האט באקומען‬ ‫געווארן און געזאגט אז אויב מען הערט‬ ‫א רוף זיך צו שטעלן צום מיליטער‪.‬‬ ‫‪...‬‬ ‫נישט יעצט אויף טאנצן‪ ,‬גייט זי צו די‬ ‫רעגירונג‪ .‬ווידער האט דער ריבניצער‬ ‫"נע‪ ,‬ער האט שוין וועמען צו דינען‬ ‫געזאגט אז מען זאל טאנצן‪...‬‬ ‫(דעם אייבערשטן)‪ ",‬האט דער צדיק‬ ‫דער ריבניצער רבי איז נפטר געווארן‬ ‫געזאגט‪.‬‬ ‫כ"ד תשרי‪ ,‬א טאג נאך יום טוב סוכות‪.‬‬ ‫ער ליגט אין די וויזניצער בית החיים אין‬ ‫איז זי געקומען און געזאגט‪" :‬איך גיי‬ ‫מאנסי‪ .‬ער האט פארשפראכן אז ווער‬ ‫יעצט צו די פאליציי‪ ".‬און אזוי ווי זי האט‬ ‫צום באשטימטן טאג האט זיך דער‬ ‫עס וועט קומען צו אים וועט געהאלפן‬ ‫ארויסגעטראטן‪ ,‬איז זי אוועקגעפאלן א‬ ‫איד געשטעלט אינעם מיליטער אפיס‪.‬‬ ‫ווערן מיט כל מיני ישועות‪ ,‬און טאקע‬ ‫טויטע אויפ'ן פלאץ!‬ ‫ער ווארט און ווארט‪ ,‬און אינצווישן האט‬ ‫זיין קבר איז קיינמאל נישט ליידיג‪ .‬אידן‬ ‫דארט אויסגעבראכן א קליינע שריפה‬ ‫פון אן ארבעטער'ס ציגארעטל‪ ,‬וואס‬ ‫זעען ישועות און רפואות למעלה מדרך‬ ‫הטבע‪ ,‬ווי דער הייליגער רבי זאגט אין‬ ‫זיך דרייען ביי א‬ ‫האט פארברענט דעם ערשטן פאפיר‪.‬‬ ‫דער איד ווארט און ווארט נאך אלץ‪ .‬ווען‬ ‫ספר המדות (אות צדיק‪ ,‬סימן קעג)‪" :‬על‬ ‫ידי השתטחות על קברי הצדיקים הקדוש‬ ‫צדיק‬ ‫אלע זענען שוין ארויס און נאר ער איז‬ ‫פארבליבן‪ ,‬פרעגט אים דער סעקרעטאר‪:‬‬ ‫ברוך הוא עושה לו טובות‪ ,‬אף על פי שאינו‬ ‫ראוי לכך"‪.‬‬ ‫א איד פלעגט זיך דרייען אפט‬ ‫"פארוואס ביסטו דא? מען האט דיר‬ ‫ביים ריבניצער און דאווענען מיט זיין‬ ‫גערופן?"‬ ‫מנין‪ ,‬אויך פלעגט ער האבן שכל און‬ ‫מיטברענגען זיין זון‪ .‬איינמאל האט דער‬ ‫ווען דער איד האט געזאגט אז יא‪,‬‬ ‫‪69‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫מו"ה יעקב משה אינדארסקי הי"ו ביים פארלערנען דעם דף‬ ‫דף גמרא אין גן עדן התחתון אין שטעטל ‪ -‬ב'‬ ‫גמרא אין שטעטל ‪ -‬א' נצבים‪-‬וילך‬ ‫נצבים‪-‬וילך‬ ‫קביעת מזוזה ביים אריינגאנג צום שול אין‬ ‫ביים סקרעיפן די ביהמ"ד אין שטעטל ‪ -‬ב' נצבים‪-‬וילך‬ ‫שטעטל ‪ -‬ה' נצבים‪-‬וילך‬ ‫‪71‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫פרייליכע חתונה פון החתן יוסי ווייס הי"ו ‪ -‬ב' נצבים‪-‬וילך‬ ‫וואכנאכט פון הילד נחמן נתן ני"ו בן מו"ה שבתי דוד מארקוס הי"ו אין ישיבה ‪ -‬ג' נצבים‪-‬וילך‬ ‫ברית פון הילד נחמן נתן ני"ו בן מו"ה שבתי דוד מארקוס הי"ו אין ביהמ"ד ‪ 500‬בעדפארד ‪ -‬ד' נצבים‪-‬וילך‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪72‬‬ ‫א' סליחות אין היכל הקודש אלעד ‪ -‬מוצש"ק‬ ‫שמועסן נאכן דף שיעור ‪ -‬ד' נצבים‪-‬וילך‬ ‫נצבים‪-‬וילך‬ ‫נייע פרוכת אין ביהמ"ד היכל הקודש לאנדאן ‪ -‬עש"ק נצבים‪-‬וילך‬ ‫נייע פרוכת אין ישיבה ‪ -‬עש"ק נצבים‪-‬וילך‬ ‫‪73‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫א' סליחות אין היכל הקודש בני ברק ‪ -‬מוצש"ק נצבים‪-‬וילך‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪74‬‬ ‫א' סליחות אין ביהמ"ד עצתו אמונה יבנאל ‪ -‬מוצש"ק נצבים‪-‬וילך‬ ‫א' סליחות אין היכל הקודש קרית יואל ‪ -‬מוצש"ק נצבים‪-‬וילך‬ ‫א' סליחות אין היכל הקודש צפת ‪ -‬מוצש"ק‬ ‫נצבים‪-‬וילך‬ ‫א' סליחות אין שטעטל ‪ -‬מוצש"ק נצבים‪-‬וילך‬ ‫‪75‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫ווייטערדיגע פארשריט מיט די קאנסטראקציע ביים תלמוד תורה אין שטעטל ‪ -‬א' האזינו‪-‬א'‬ ‫נייע גליון 'ראש השנה אצל רבינו' אין לשון הקודש ארויס פון‬ ‫א' סליחות אין היכל הקודש רמה ד' בית שמש ‪-‬‬ ‫דרוק ביים בית הדפוס בני ברק ‪ -‬ב' האזינו‪-‬א'‬ ‫מוצש"ק נצבים‪-‬וילך‬ ‫קביעת מזוזה ביים איבערגעפרישטע ביהמ"ד און עזרת נשים אין ביהמ"ד היכל הקודש בני ברק דורך מו"ה אבא‬ ‫חייא רייזמאן שליט"א און די גבאי מו"ה משה רעכניצער הי"ו ‪ -‬מוצש"ק נצבים‪-‬וילך‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪76‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א ביים אנקומען אין עירפארט אויפן וועג קיין אומאן ‪ -‬א' האזינו‪-‬א'‬ ‫ווארטענדיג ביים געיט ארויפצוגיין אויפן פליגער ‪ -‬א' האזינו‪-‬א'‬ ‫ביים ווארטן אויפן פליגער אין ניו יארק ‪ -‬א'‬ ‫האזינו‪-‬א'‬ ‫אראפשטייגענדיג פונעם ערעפלאן אין אינסטאנבול טערקיי אויפן וועג קיין אומאן ‪ -‬ב' האזינו‪-‬א'‬ ‫‪77‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫שחרית אין אינסטאנבול טערקיי ‪ -‬ב' האזינו‪-‬א'‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א ביים לערנען אינעם בנין אין אומאן ‪-‬‬ ‫אינעם עירפארט אין אינסטאנבול טערקיי ‪ -‬ב'‬ ‫ג' האזינו‪-‬א'‬ ‫האזינו‪-‬א'‬ ‫אנשי שלומינו ביים אריין טשעקן צום‬ ‫אנשי שלומינו כאפן אריין שיעורים כסדרן ווארטענדיג אריין צו‬ ‫טשארטער ‪ -‬ג' האזינו‪-‬א'‬ ‫טשעקן צום פליגער ‪ -‬ג' האזינו‪-‬א'‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪78‬‬ ‫די חשובע כולל אינגעלייט ביים זיך פארהערן הלכות בשר וחלב ביי הרה"ג ר' אברהם וויינגארטן שליט"א ראש כולל‬ ‫חלקת דוד מאנסי ‪ -‬ה' נצבים‪-‬וילך‬ ‫די חשובע כולל אינגעלייט ביים זיך פארהערן הלכות בשר וחלב ביי הרה"ג ר' יחיאל מיכל שטיינמעץ שליט"א‬ ‫דומ"ץ סקווירא בארא פארק ‪ -‬א' האזינו‪-‬א'‬ ‫די קינדער פארברענגן אויף די וועגן קיין אומאן‬ ‫לעצטע מנחה מעריב אין שטעטל פון שנת תשפ"ו הארט פארן‬ ‫‪ -‬ד' האזינו‪-‬א'‬ ‫אפרייזן קיין אומאן ‪ -‬ג' האזינו‪-‬א'‬ ‫‪79‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫אנשי שלומינו פון ארץ ישראל ווארטענדיג ביים גרעניץ קיין אוקריינא ‪ -‬ד' האזינו‪-‬א'‬ ‫דער געטרייע משגיח מו"ה ישראל פוקס הי"ו‬ ‫אנשי שלומינו פארברענגן אויף די וועגן קיין אומאן ‪ -‬ד'‬ ‫ביים באקוקן די פייגן לכבוד יום טוב אינעם בנין‬ ‫האזינו‪-‬א'‬ ‫אין אומאן ‪ -‬ד' האזינו‪-‬א'‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪80‬‬ ‫אנשי שלומינו פון ארץ ישראל ביים לערנען שיעורים כסדרן אויף די שטעגן און וועגן קיין אומאן ‪ -‬ד' האזינו‪-‬א'‬ ‫דער געטרייע משגיח מו"ה ישראל פוקס הי"ו ביים באקוקן די רייז לכבוד יום טוב אינעם בנין אין אומאן ‪ -‬ד'‬ ‫האזינו‪-‬א'‬ ‫‪81‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫ברסלב'ע קינדער ביים מתפלל זיין ביים ציון פון רבי ישעיה בן רבי משה זי"ע אין קערעסטיר און ביים ציון פונעם‬ ‫הייליגן תוספות יום טוב זי"ע אויף די וועג קיין אומאן ‪ -‬ד' האזינו‪-‬א'‬ ‫אנשי שלומינו כאפן אריין שיעורים כסדרן ביים ווארטן פאר די‬ ‫ברסלב'ע ברודער שמועסן אויפן וועג קיין אומאן‬ ‫רענצלעך אין ריישא עירפארט ‪ -‬ד' האזינו‪-‬א'‬ ‫‪ -‬ד' האזינו‪-‬א'‬ ‫טעגליכע דף שיעור פון מו"ה יעקב משה‬ ‫מנחה מעריב אין אומאן ‪ -‬ה' האזינו‪-‬א'‬ ‫אינדארסקי הי"ו אין אומאן ‪ -‬ה' האזינו‪-‬א'‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪82‬‬ ‫ברסלב'ע קינדער זאגן תיקון הכללי ביים ציון פונעם הייליגן רבין אין אומאן ‪ -‬ה' האזינו‪-‬א'‬ ‫התחלת כתיבת ספר תורה אין אומאן אריינגעבן דורך מו"ה נח לעווין הי"ו פאר ביהמ"ד היכל הקודש אלעד ‪ -‬ה'‬ ‫האזינו‪-‬א'‬ ‫נץ החמה ביים בנין אין אומאן ‪ -‬ערב ראש השנה‬ ‫ביים מסדר זיין די זיצן פארן ביהנ"ד אין אומאן ‪ -‬ערב ראש‬ ‫השנה‬ ‫‪83‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪84‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א ביים פארטיילן דעם ספר ארץ אפיים אידיש פאר די נדבנים פונעם ספר אין אומאן ‪ -‬ה'‬ ‫האזינו‪-‬א'‬ ‫‪85‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫הפצה אין די גאסן אין אומאן ‪ -‬ערב ראש השנה תשפ"ז‬ ‫דער וועד העירוב אין אומאן ביים באקוקן דעם‬ ‫טועמיה אינעם בנין אין אומאן ‪ -‬ערב ראש השנה‬ ‫עירוב פארנט פונעם בנין אין אומאן ‪ -‬ערב ראש‬ ‫השנה‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪86‬‬ ‫אנשי שלומינו אויפן שאטל צום ציון ‪ -‬ערב ראש‬ ‫ברסלב'ע אינגל ביים זאגן תיקון הכללי ביים ציון אין אומאן ‪-‬‬ ‫השנה תשפ"ז‬ ‫ערב ראש השנה תשפ"ז‬ ‫פארשידענע באקוועמליכקייטן צוגעשטעלט דורכ'ן רענט קאמפיין אינעם בנין אין אומאן ‪ -‬ערב ראש השנה‬ ‫אין א שמועס מיטן בעל תפילה מו"ה אברהם‬ ‫צענדליגע טויזענטער אידן ווערן געזען בשעת'ן תיקון הכללי‬ ‫הערש וועבערמאן הי"ו פאר סליחות זכור ברית ‪-‬‬ ‫העולמי ביים הייליגן רבי'ן אין אומאן ‪ -‬ערב ראש השנה תשפ"ז‬ ‫ערב ראש השנה‬ ‫‪87‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪88‬‬ ‫פדיון נפש ביים ראש ישיבה שליט"א אין אומאן ‪ -‬ערב ראש השנה תשפ"ז‬ ‫‪89‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫אנשי שלומינו אויפן וועג ארויס פונעם בנין אין אומאן נאך א דערהויבענע ראש השנה האבענדיג געפויעלט אלעס‬ ‫גוטס ‪ -‬מוצאי ראש השנה תשפ"ז‬ ‫אנ"ש ביים פארברענגען אויפן וועג אהיים ‪ -‬ב'‬ ‫אנ"ש ביים גרעניץ אין טערקיי אויפן וועג אהיים ‪ -‬ב' האזינו‪-‬ב'‬ ‫האזינו‪-‬ב'‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪90‬‬ ‫מו"ה יואל לעווי הי"ו ביים פארלערנען דעם דף גמרא אויפן באס אויפן וועג אהיים פון אומאן ‪ -‬ב' האזינו‪-‬ב'‬ ‫אנשי שלומינו ביים דאווענען מנחה אין קאלוב אויפן וועג‬ ‫אנ"ש ביים בית הכנסת דרמ"א אין קראקע ‪ -‬צום‬ ‫אהיים פון אומאן ‪ -‬צום גדלי' תשפ"ז‬ ‫גדלי'‬ ‫אנשי שלומינו ביים פוילישן פאספארט קאנטראל אין פשעמישל נאכן באן רייזע פון אומאן ‪ -‬צום גדלי' תשפ"ז‬ ‫‪91‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫מנחה אינעם מאלדאווע עירפארט ‪ -‬צום גדלי'‬ ‫ווארטענדיג פארן פליגער אינעם מאלדאווע עירפארט ‪ -‬צום גדלי'‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪92‬‬ ‫אויפן וועג ארויף צום פליגער ‪ -‬צום גדלי'‬ ‫אנ"ש נאכן לאנדן אין ניו יארק ‪ -‬ב' האזינו‪-‬ב'‬ ‫‪93‬‬ ‫יו" ט ס וכ ות תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫בר מצוה פון הבחור יעקב ני"ו בן מו"ה אהרן קליטניק הי"ו אין ביהמ"ד היכל הקודש בארא פארק ‪ -‬ד' האזינו‪-‬ב'‬ ‫הנהלת המוסדות פון ארץ ישראל ביים חלוקת קרן הצלה אינעם לשכת הבד"ץ עדה החרדית אין ירושלים ‪ -‬ד'‬ ‫האזינו‪-‬ב'‬ ‫מנהג כפרות אין שטעטל ‪ -‬ה' האזינו‪-‬ב'‬ ‫אנשי שלומינו ביים בענטשן גומל נאכן נסיעה קיין אומאן‬ ‫אינעם ביהמ"ד אין שטעטל ‪ -‬ה' האזינו‪-‬ב'‬ ‫יו"ט סוכו ת תש פ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪94‬‬ ‫דער דיין שליט"א ביים באקוקען אן אתרוג ביים‬ ‫די ווייבער שול אין שטעטל שיין אנגעגרייט פאר יום הקדוש ‪-‬‬ ‫ד' מינים סענטער אין שטעטל ‪ -‬ה' האזינו‪-‬ב'‬ ‫ערב יום הקדוש‬ ‫ווייטערדיגע פארשריט ביי די נייע בנין אין אומאן ‪ -‬עש"ק‬ ‫מנחה אין ביהמ"ד היכל הקודש רמה ד' בית שמש‬ ‫האזינו‪-‬ב'‬ ‫‪ -‬ערב יום הקדוש‬ ‫דער שמש מו"ה ישראל פוקס הי"ו ביים‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א ביים שלאגן כפרות ‪ -‬ערב יום הקדוש‬ ‫פארטיילן קעיק ‪ -‬ערב יום הקדוש‬ ‫‪ALPHAITIS.COM‬‬ ‫ו‬‫כ‬ ‫ך‬‫מ‬ ‫ע‬‫ו‬ ‫י‬ ‫ד‬‫צ‬ ‫ם‬‫ל‬ ‫ק םי‬ ‫בס”ד‬ ‫סוכות‬ ‫אויסגאבע ‪34 #‬‬ ‫רעסעפי‬ ‫סוכה ברעטער‬ ‫נעם אראפ‬ ‫א נייע פאספארט‬ ‫‪Lemon Italian Ices‬‬ ‫פונעם מלאך המוות‬ ‫דעם שטריק‬ ‫דורך תפילה‬ ‫‪Cookies n' Cream‬‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫ת‪ .‬פינטער‬ ‫‪Strawberry Ice Cream‬‬ ‫אינהאלט‬ ‫בס"ד‬ ‫‪12‬‬ ‫סוכות‬ ‫תשפ"ז‬ ‫נומער ‪35‬‬ ‫ראדאקציע‪:‬‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫ח‪ .‬פ‪ .‬וועבערמאן‬ ‫ש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫ח‪ .‬שטיינבערג‬ ‫ל‪ .‬וועבערמאן‬ ‫ל‪ .‬סאקס‬ ‫מ‪ .‬פאפנהיים‬ ‫ל‪ .‬לב‬ ‫מ‪ .‬סופר‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫‪7‬‬ ‫און נישט נאר מ'באקומט א גרויסן חלק אין‬ ‫מדה טובה מרובה!‬ ‫עולם הבא‪ ,‬נאר מ'באקומט ‪ 500‬מאל מער‬ ‫)סוטה דף ל"א(‪.‬‬ ‫אונזערע חכמים זאגן אונז אין‬ ‫אבות‪'' :‬כל המבזה את‬ ‫)למשל אויב מ'באקומט א שטראף אז מען‬ ‫המועדות אין לו חלק לעולם‬ ‫פארלירט ‪ ,$1‬איז פארן מכבד זיין וועסטו‬ ‫פארדינען ‪.($500‬‬ ‫הבא''‪ ,‬ווער עס פארשעמט די‬ ‫ימים טובים האט נישט קיין‬ ‫חלק אין עולם הבא‪ .‬איז זיכער‬ ‫‪845.379.1161‬‬ ‫טייערע פרויען עס לוינט זיך צו מכבד זיין דעם‬ ‫פארקערט‪ ,‬אויב מען איז‬ ‫יום טוב‪.‬‬ ‫מכבד דעם יום טוב‪ ,‬באקומט‬ ‫מען זייער א גרויסן חלק אין‬ ‫‪136-Huschke Rd‬‬ ‫עולם הבא!‬ ‫‪Hurleyville NY 12747‬‬ ‫‪Inderheim@bletelmagazine.com‬‬ ‫‪Kinderheim@bletelmagazine.com‬‬ ‫קול ברסלב‪:‬‬ ‫‪212.444.9191‬‬ ‫אידישע שטוב‪:‬‬ ‫‪212.444.9169‬‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪2‬‬ ‫‪ALPHAITIS.COM‬‬ ‫ב ע ז ה ש י ” ת‬ ‫בית פיגא ב רס לב ט וט פארשטע לן‪:‬‬ ‫חול המועד סוכות תשפ”ז‬ ‫פארטוישטע קינדער‬ ‫דער חכם און דער תם‬ ‫דער בן מלך פון דיימאנטן‬ ‫דער בן מלך פון דיימאנטן‬ ‫דאנערשטאג בייטאג‬ ‫מיטוואך ביינאכט‬ ‫דינסטאג בייטאג‬ ‫מאנטאג ביינאכט‬ ‫‪October 1‬‬ ‫‪September 30‬‬ ‫‪September 29‬‬ ‫‪September 28‬‬ ‫‪2:00pm‬‬ ‫‪8:00pm‬‬ ‫‪2:00pm‬‬ ‫‪8:00pm‬‬ ‫‪Admission $15‬‬ ‫‪Admission $15‬‬ ‫‪Admission $25‬‬ ‫‪Admission $30‬‬ ‫די פלעיס וועלן פארקומען אין‪:‬‬ ‫‪39 Chestnut Street Liberty NY 12754 In the Basement‬‬ ‫פאר מער אינפארמאציע אדער פאר משפחה פרייזן רופט ‪718-675-6854‬‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫נעם אראפ דעם שטריק‬ ‫שעפעלע‪ .‬עס גייט דורך א טאג און‬ ‫נאך א טאג‪ ,‬אבער דאס שעפעלע איז‬ ‫נישטא‪.‬‬ ‫איין שיינעם טאג שפאצירט פישל‬ ‫אריבער דעם שכן'ס פעלד‪ ,‬און צו זיין‬ ‫שאק און אנטוישונג זעט ער נישט מער‬ ‫מערן זיך מיט יעדן טאג‪ ,‬אונטער זיין‬ ‫געטרייער פלעגע‪.‬‬ ‫איין אינדערפרי קומט פישל אן צו‬ ‫זיינע שעפעלעך אין פעלד‪ ,‬און צו זיין‬ ‫באדויער דערזעט ער אז איין שעפעלע‬ ‫פעלט אים‪ .‬פישל קוקט זיך אום‪:‬‬ ‫ישל איז א געטרייער‬ ‫פאסטיך‪ .‬ער זארגט‬ ‫פאר זיינע שעפעלעך‬ ‫נאך מער ווי פאר זיך‬ ‫פ‬ ‫אליין‪ .‬יעדע שעפעלע איז ביי אים ווי‬ ‫אן איינציגס; ער ווייסט אירע צרכים‪,‬‬ ‫פארשטייט אירע ליידן‪ ,‬און שיצט יעדן‬ ‫און נישט ווייניגער ווי זיין פארלוירענע‬ ‫וואו איז דאס שעפעלע איבערנאכט‬ ‫איינעם פון זון און רעגן‪ ,‬כאילו ער האט‬ ‫שעפעלע שטייט ביים שכן'ס צוים‪,‬‬ ‫פארשוואונדן געווארן? ער זוכט אהער‬ ‫נאר איין שעפעלע אין זיין סטאדע‪.‬‬ ‫צוגעבונדן מיט א שטריק ארום זיין‬ ‫און אהין‪ ,‬אבער ער זעט נישט דאס‬ ‫זיין סטאדע וואקסט און די שעפעלעך‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪4‬‬ ‫ווי ‪( 365‬די טעג פון א זון יאר)‪ .‬חז"ל‬ ‫קייטן ביי דעם שלעכטן שכן וואס האט‬ ‫האלז‪.‬‬ ‫זאגן אונז אז דאס קומט ווייזן אז איין‬ ‫אונז פארכאפט‪.‬‬ ‫טאג אין יאר האט דער שטן נישט קיין‬ ‫פישל ווערט צוקאכט‪ .‬ער קלאפט‬ ‫שליטה אויף די אידישע שעפעלעך‪.‬‬ ‫זיי זיצן אזוי אפ אין די טונקל‪,‬‬ ‫אריין צום שכן און הייבט אן שרייען‪:‬‬ ‫וויסנדיג אז דאס לעבן קען זיין ליכטיג‬ ‫"גנב! גנב! געב מיר צוריק דאס‬ ‫איין טאג אין יאר קומען אלע צו‬ ‫און זיס מיט די הייליגע אמונה‪ .‬דער‬ ‫שעפעלע! דאס איז מיין שעפעלע‪”!...‬‬ ‫לויפן‪ ,‬און מען זעט טאקע אז אינעם‬ ‫שלעכטער שכן האט אונז פארכאפט‪,‬‬ ‫הייליגסטן טאג יום כיפור קומען‬ ‫פארקנאקט‪ ,‬און ווארפט אונז אריין אין‬ ‫דער שכן קוקט אים אן מיט א‬ ‫אידן וואס אפילו א גאנץ יאר שטייען‬ ‫א יאוש און מרה שחורה‪.‬‬ ‫בלעכענעם פנים און זאגט‪" :‬דאס‬ ‫זיי ווייט פון תורה; יום כיפור איז ביי‬ ‫שעפעלע איז מיינס‪”.‬‬ ‫אלעמען הייליג‪ .‬יום כיפור קומט ארויס‬ ‫יעצט זענען מיר אין די זיסע טעג פון‬ ‫די שיינקייט פון כלל ישראל‪ ,‬אז מיר‬ ‫ימים נוראים; דער קעניג קומט מיט זיין‬ ‫פישל קען זיינע שעפעלעך‪ ,‬ער קען‬ ‫ווילן נאר גיין צום אייבערשטן‪ ,‬נאר דער‬ ‫רחמנות און קוקט זיך אום אויף זיינע‬ ‫זיין סטאדע‪" .‬דאס איז מיינס! קענסט‬ ‫שלעכטער יצר הרע בינדט אונז צו און‬ ‫פארלוירענע שעפעלעך‪.‬‬ ‫מיט מיר נישט שפילן‪”...‬‬ ‫מאכט אונז אליינס זיך איינרעדן אז מיר‬ ‫זענען שוין דערנאך‪.‬‬ ‫דער קעניג דערקענט אונז‪ ,‬אפילו‬ ‫אבער דער שכן בלייבט גלייכגילטיג‪,‬‬ ‫מיר זענען פארשמירט מיט אונזערע‬ ‫און מיט א כיטערע שמייכל מורמלט‬ ‫דער יצר ארבעט אווערטיים‪ ,‬ער‬ ‫עבירות‪ ,‬אפילו מיר האבן פארגעסן פון‬ ‫ער‪" :‬נו‪ ,‬נו‪ ,‬ווייז מיר אויף‪”...‬‬ ‫האט איין אגענדע‪ :‬אונז צו צוקלאפן און‬ ‫אים‪ ,‬אפילו מיר זארגן און פארגעסן‬ ‫איבערצייגן אז מיר טויגן צו גארנישט!‬ ‫ווער עס איז אונזער פאסטיך און ווער‬ ‫פישל פארלירט זיך נישט‪" .‬איך וועל‬ ‫אז מיר זאלן שוין אויפגעבן אויף אונזער‬ ‫עס גיט אונז בני‪ ,‬חיי ומזוני פונעם טאג‬ ‫דיר אויפווייזן‪ .‬נעם נאר אראפ דעם‬ ‫גוטן ווילן‪ ,‬ווייל עס איז שוין צו שפעט‬ ‫וואס מיר זענען געקומען אויף די וועלט‬ ‫שטריק פונעם האלז פונעם שעפעלע‬ ‫אין לעבן אנצוהייבן פון דאס ניי‪.‬‬ ‫ביז היינט‪.‬‬ ‫און לאמיר זען צו וועמען ער וועט‬ ‫לויפן‪ .‬א שעפעלע דערקענט זיין בעל‬ ‫ער רעדט צו אונז מיט א הויך קול‪:‬‬ ‫און אט דערקענט אונז אונזער‬ ‫הבית‪”.‬‬ ‫"ביסט א דורכפאל פון א מאמע‪ ...‬דאס‬ ‫גרויסער טאטע‪ ,‬אבער די קליפות און‬ ‫הייסט א מאמע? דו צוקלאפסט דיינע‬ ‫די מזיקים שרייען‪" :‬ניין! ער באלאנגט‬ ‫די משל פארציילן אונז די הייליגע‬ ‫קינדער‪ ”...‬און אויב דו פרובירסט זיך‬ ‫צו אונז!”‬ ‫צדיקים‪ .‬מיר אידישע קינדערלעך‬ ‫אויפצוהייבן‪ ,‬שרייט ער ווידער‪" :‬דאס‬ ‫זענען די שעפעלעך פונעם באשעפער‪.‬‬ ‫הייסט א ווייב? אזוי טראכסטו פון‬ ‫דערפאר שרייען מיר צו דיר‪ ,‬טאטע‪:‬‬ ‫דיין מאן? פארוואס טוסטו אים נישט‬ ‫"נעם אראפ דעם שטריק פון דעם‬ ‫ווי מיר זאגן אין די הייליגע זיסע‬ ‫צוליב? ביסט דאך סתם א גוטסקייט‪...‬‬ ‫שלעכטן יצר הרע פון אונזער האלז‪,‬‬ ‫תפילות פון די ימים נוראים‪" :‬אנו‬ ‫פארוואס ביסטו אזוי הארטנעקיג?‬ ‫וועסטו שוין זען‪ ,‬טאטע‪ ,‬אז באמת ווילן‬ ‫צאנך ואתה רוענו" – מיר זענען‬ ‫פארוואס קענסטו נישט מוותר זיין?”‬ ‫מיר זיין גוט‪ ,‬באמת זענען מיר דיינע!‬ ‫דיינע שעפעלעך און דו ביסט אונזער‬ ‫מיר זענען קיינמאל נישט געווען פונעם‬ ‫פאסטעך‪.‬‬ ‫ווידער קומט ער‪" :‬דיין הויז פליט‪,‬‬ ‫שלעכטן שכן‪ ...‬מיר זענען אלעמאל‬ ‫די קינדער האסטו נישט געבאדן‪ ,‬מיט‬ ‫געווען שעפעלעך און קנעכט נאר פון‬ ‫דער שכן‪ ,‬דער יצר הרע‪ ,‬לאקערט נאך‬ ‫דיין מאמע רעדסטו נישט‪ ,‬דו ספענדסט‬ ‫דיר‪ ,‬אייבערשטער‪”.‬‬ ‫די הייליגע סטאדע‪ ,‬און צומאל קומט‬ ‫געלט אויף אומזיסטע זאכן‪ ...‬צו וואס‬ ‫ער און פארכאפט א שעפעלע‪ ,‬אדער‬ ‫טויגסטו יא? ניטאמאל א גוטע חבר'טע‬ ‫מוהרא"ש זי"ע זאגט אונז אין שיחות‬ ‫צוויי‪ ,‬אדער צען‪ ,‬אדער טויזנטער‪...‬‬ ‫קענסטו זיין‪ ...‬קוק‪ ,‬קיינער איז נישט‬ ‫מוהרא"ש (מועדים‪ ,‬יו"כ) אז איינמאל‬ ‫ליידער‪ ...‬און אזוי דרייען זיך ארום‬ ‫אינטערעסירט אין דיר‪ ...‬אלע אנטלויפן‬ ‫א יאר בינדט דער אייבערשטער אויף‬ ‫טויזנטער אידישע קינדער – אינגלעך‪,‬‬ ‫פון דיר‪”...‬‬ ‫די קניפ פאר אלע אידן‪" .‬השטן" איז‬ ‫מיידלעך‪ ,‬ווייבלעך און מענער – מיט א‬ ‫בגימטריא ‪ ,364‬דאס איז איינס ווייניגער‬ ‫שטריק ארום דעם האלז‪ ,‬געבינדן אין‬ ‫‪5‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫אני עבדך בן אמתך"‪ ,‬איך בין דאך דיין‬ ‫אבער פאר איינעם וואס האלט וואו דו‬ ‫און דאך פרובירסטו זיך אויפצוהייבן‬ ‫קנעכט‪ ...‬וויאזוי קענסטו דאס צוקוקן‪,‬‬ ‫האלטסט‪ ...‬איז שוין צו שפעט‪ ...‬גיי מאך‬ ‫און דו זאגסט אים שטיל‪" ...‬אבער איך‬ ‫טאטע? דורך "פתחת למוסרי"‪ ,‬עפן‬ ‫גראד אלטע יסודות‪ ...‬איך געדענק אז‬ ‫פרוביר צו זיין א גוטע איד‪”...‬‬ ‫אויף די שטריק‪ ...‬און דאן וועט זיין "לך‬ ‫עפעס שטייט אפילו אין פרק‪' ...‬הלומד‬ ‫אזבח זבח תודה"‪ ...‬מיר וועלן נאר דיר‬ ‫ילד למה הוא דומה?' עפעס געדענק‬ ‫"אויך מיר‪ ”...‬דערמאנט ער דיר‪" ,‬ווען‬ ‫דאנקען און דינען‪.‬‬ ‫איך אז לערנען מיט אלטע מענטשן‬ ‫האסטו לעצט געזאגט א אידיש ווארט?‬ ‫איז שוין אזוי‪ ...‬צווייט קלאסיג‪ ,‬אזוי‬ ‫פאררופסט זיך א ברסלב'ער? ווען איז‬ ‫מיט דעם קליינעם סוד און דעם‬ ‫ווי א בלאט וואס מען מעקט שוין אפ‪...‬‬ ‫געווען דאס לעצטע מאל וואס דו ביסט‬ ‫גרויסן יסוד פון עפענען אונזער מויל‪,‬‬ ‫געב אויף! ס'איז דערנאך‪ ...‬לאז עס פאר‬ ‫געגאנגען פינף מינוט התבודדות?”‬ ‫וואס איז אונזער שווערד‪ ,‬קענען מיר‬ ‫אנדערע‪”...‬‬ ‫פארשניידן דעם שטן וואס וויל אונז‬ ‫אוי‪ ...‬ער האט געווינען‪ ,‬דער‬ ‫נאר צוגרונד לייגן‪ ,‬און זיך אויסבעטן‬ ‫מוטלאז פאלט די אידישע מאמע‬ ‫שלעכטער יצר‪ ...‬ער האט איבערצייגט‬ ‫ביים אייבערשטן א יאר פון אמונה‪,‬‬ ‫אריין אויפ'ן קאוטש‪ ...‬עס איז דערנאך‪...‬‬ ‫די אידישע מאמע אז זי איז גארנישט‬ ‫אמונת צדיקים‪ ,‬שמחה און שלום‪...‬‬ ‫עס איז 'געים אווער'‪...‬‬ ‫ווערט!‬ ‫שלום מיט יעדן ארום און שלום מיט זיך‬ ‫אליינס‪.‬‬ ‫אבער דער הייליגער רבי שרייט‬ ‫פארפאלן‪ ,‬ער איז גערעכט‪ ...‬נישט‬ ‫אט שטייען מיט נאך דעם הייליגן‬ ‫יום טוב יום כיפור‪ .‬אין דעם פרייליכן‬ ‫יום טוב סוכות גייען מיר ארויס מיט א‬ ‫נצחון‪ ,‬מיט דעם לולב‪ ,‬וואס איז א סימן‬ ‫ער איז גערעכט‪ ...‬נישט קיין מאמע‪ ,‬נישט קיין ווייב‪,‬‬ ‫פון נצחון‪ .‬דאס איז א סימן אז מיר זענען‬ ‫נישט קיין טאכטער‪ ,‬נישט קיין גוטע איד‪ ...‬אבער א‬ ‫אויפגעבינדן און פריי צוריקצוגיין צו‬ ‫אונזער פאסטיך‪.‬‬ ‫קליין קול דערמאנט אונז דארט‪" ,‬אבער דער ראש‬ ‫מיר זענען יעצט אין די פרייליכע טעג‬ ‫ישיבה'ס קול דממה דקה דערמאנט דיר אז עס איז יא‬ ‫פון סוכות‪ ,‬ווען מיר זיצן אזוי באשיצט‬ ‫אונטער די פליגלען פון די שכינה‪.‬‬ ‫דא א וועג צוריק‪.‬‬ ‫מוהרא"ש זי"ע שרייבט (שיחות‬ ‫מוהרא"ש‪ ,‬מועדים‪ ,‬סוכות) אז יעדעס‬ ‫ווארט וואס א איד זאגט ארויס אין‬ ‫קעגן דעם יצר מיט א נאך העכערן‬ ‫קיין מאמע‪ ,‬נישט קיין ווייב‪ ,‬נישט קיין‬ ‫די סוכה ווערט גלייך אנגענומען‪ .‬עס‬ ‫קול‪" :‬אין שום יאוש!” געוואלד!!! קיין‬ ‫טאכטער‪ ,‬נישט קיין גוטע איד‪ ...‬ער איז‬ ‫זענען נישטא קיין מחיצות צווישן דעם‬ ‫יאוש איז נישט פארהאן! שטארק זיך‬ ‫גערעכט‪ ...‬איך האב שוין נישט וואס צו‬ ‫איד און אונזער באשעפער‪ ,‬דארט אין‬ ‫אידעלע‪ ,‬עס איז אלעמאל דא א וועג‬ ‫פרובירן‪ ...‬אבער א קליין קול דערמאנט‬ ‫די הייליגע סוכה'לע‪ .‬דאס איז דער‬ ‫צוריק‪ .‬עפן אויף דיין מויל און שריי צום‬ ‫אונז דארט‪" ,‬אבער דער ראש ישיבה'ס‬ ‫אייבערשטער'ס פריוואטע וואוינונג‪.‬‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫קול דממה דקה דערמאנט דיר אז עס‬ ‫איז יא דא א וועג צוריק‪”...‬‬ ‫לאמיר אויסנוצן די צייט אין די סוכה‬ ‫צו בעטן אויף בני חיי ומזונו‪ ,‬אויף א גוט‬ ‫"זיכער‪ ”,‬שרייט דער יצר‪" ,‬די‬ ‫יאר פאר אונז און פאר אלע אידן‪ .‬זאלן‬ ‫אזויווי מיר בעטן אין הלל‪" ...‬אנא‬ ‫שיעורים זענען זייער גוט פאר איינעם‬ ‫מיר אלע זוכה זיין צו א גוט קוויטל‪.‬‬ ‫ה'!” איך בעט דיר אייבערשטער‪" ,‬כי‬ ‫וואס שטעלט יעצט אויס דאס לעבן‪,‬‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪6‬‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫אין א קליין שטעטל האט געוואוינט א‬ ‫איד‪ ,‬ר' אביש חסיד – אזוי האט מען אים‬ ‫גערופן‪ .‬ר' אביש איז געווען אן ערליכער‬ ‫איד‪ ,‬א איד וואס האט נישט געוואוסט‬ ‫פון קיין שום חכמות‪ ,‬נאר געדינט דעם‬ ‫אייבערשטן בתמימות‪.‬‬ ‫טראצדעם וואס ער איז געווען א‬ ‫ביטערער ארעמאן‪ ,‬האט ער זיך קיינמאל‬ ‫נישט באקלאגט; ער האט זיך פארלאזט‬ ‫אויפן אייבערשטן אז ער וועט אים‬ ‫באזארגן מיט אלע זיינע באדערפענישן‪,‬‬ ‫און דערפאר האט ער אלעס אנגענומען‬ ‫מיט צופרידנהייט און איז שטענדיג‬ ‫ארומגעגאנגען מיט א שמייכל‪.‬‬ ‫ביי די איינוואוינער פון שטעטל איז‬ ‫ער געווען באקאנט מיט זיין שטענדיגן‬ ‫שמייכל‪ ,‬וואס האט זיך קיינמאל נישט‬ ‫אוועקגערירט פון זיין פנים‪.‬‬ ‫מען האט שטענדיג געהערט פון אים‬ ‫דיבורי אמונה‪ ,‬און ביי אים אינדערהיים‬ ‫האט פארשטייט זיך געהערשט א‬ ‫פרייליכע און געשמאקע אטמאספער‪.‬‬ ‫אינעם זעלבן שטעטל האט געוואוינט‬ ‫נאך א איד‪ ,‬וועלכער איז אבער געווען‬ ‫פונקט דאס פארקערטע פון ר' אביש‪.‬‬ ‫יענעם איד האט מען באטיטלט מיטן‬ ‫נאמען – בערל דער גביר‪ .‬פון גשמיות‬ ‫האט אים גארנישט געפעלט‪ ,‬דאך איז ער‬ ‫קיינמאל נישט געווען צופרידן‪.‬‬ ‫ערגעץ וואו איז ער אנגעקומען צו‬ ‫לערנען ספרי חקירה‪ ,‬און פון צופיל‬ ‫אריינגראבן דערין איז אים באפאלן א‬ ‫סוכה ברעטער‬ ‫מרה שחורה; ער האט שטענדיג געזען‬ ‫דעם מלאך המוות פאר די אויגן‪.‬‬ ‫פונעם מלאך המוות‬ ‫טראץ זיין גרויסן רייכטום איז ער‬ ‫קיינמאל נישט געווען רואיג‪ ,‬עס האט‬ ‫אים אלץ אויסגעזען ווי דער מלאך המוות‬ ‫זוכט אים און לאקערט אויף אים‪ .‬פון די‬ ‫אלע מחשבות‪ ,‬פחדים און מרה שחורה‬ ‫‪7‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫זיך נאר געוואנדן פאר ברעטער‪ ,‬האט אים‬ ‫יאר זאל קיינער נישט ארויסהעלפן ר'‬ ‫איז ער ממש קראנק געווארן און קוים‬ ‫יענער אפגעזאגט מיטן תירוץ אז ער האט‬ ‫אביש'ן צו שאפן ברעטער פאר זיין סוכה‪.‬‬ ‫געקענט אנגיין מיט זיין טאג‪.‬‬ ‫נישט‪ .‬ר' אביש האט פארשטאנען אז דא‬ ‫שטעקט זיכער די האנט פונעם גביר וואס‬ ‫אזוי ווי דער גביר האט געהאט די‬ ‫אבער די אלע שוועריגקייטן זענען‬ ‫וויל אים צושטערן זיין יום טוב‪.‬‬ ‫אויבערהאנט אינעם שטעטל און יעדער‬ ‫געווען גארנישט קעגן די שמערצן וואס‬ ‫האט צוגעמוזט צוקומען צו אים‪ ,‬האבן‬ ‫עס האט אים צוגעברענגט דאס צוקוקן‬ ‫ער האט זיך אבער נישט דערשראקן‪,‬‬ ‫אלע געציטערט פון זיין ווארט און מורא‬ ‫זיך אויף ר' אביש חסיד‪ .‬אט דער ארימאן‪,‬‬ ‫נאר אויפגעהויבן זיינע אויגן צום הימל‬ ‫געהאט זיך אנטקעגן צו שטעלן; אזוי אויך‬ ‫וואס פארמאגט נישט קיין פרוטה צו דער‬ ‫און זיך אנגערופן‪" :‬איך געב זיך איבער צו‬ ‫זענען געווען אזעלכע וואס האבן געזוכט‬ ‫נשמה‪ ,‬איז דאך שטענדיג לעבעדיג און‬ ‫דיר אייבערשטער! אויב ווילסטו נישט‬ ‫צו געפינען חן אין די אויגן פונעם גביר‪.‬‬ ‫פרייליך; זיין פנים שטראלט ווי די זון און‬ ‫אז אביש זאל האבן אן אייגענע סוכה‪,‬‬ ‫א ברייטער שמייכל איז אויסגעשפרייט‬ ‫וועל איך נישט ווערן צובראכן פון דעם‪,‬‬ ‫עס ווערט שוין נענטער צו סוכות‪ ,‬ר'‬ ‫פון איין זייט צום צווייטן‪.‬‬ ‫און דאס וועט מיר נישט צושטערן מיין‬ ‫אביש דרייט זיך ארום זוכנדיג ברעטער צו‬ ‫שמחת יום טוב‪ .‬זאל זיין אזוי‪ ,‬וועל איך זיך‬ ‫בויען א סוכה‪ ,‬אבער אויף א וואונדערליכן‬ ‫דאס האט אים ממש צוגעטראטן‬ ‫באגענוגען מיט זיצן אין א פרעמדע סוכה;‬ ‫אופן זענען אלע ברעטער פונעם שטעטל‬ ‫צום געזונט‪ ,‬און האט אים נאך מער‬ ‫גוטע אידן וועלן מיר זיכער ארייננעמען‬ ‫פארשוואונדן געווארן‪ .‬צו וועמען ער האט‬ ‫אריינגעווארפן אין א דערביטערקייט און‬ ‫צו זיך אין סוכה‪".‬‬ ‫מרה שחורה‪.‬‬ ‫דער גביר האט אבער געהאט אנדערע‬ ‫ר' אביש‬ ‫וואס מער די שמחה האט זיך‬ ‫פלענער‪ .‬ער האט אויך דאס גענומען אין‬ ‫געשטארקט ביים חסיד‪ ,‬אלס מער איז‬ ‫דרייט זיך‬ ‫חשבון און אנגעווארנט אלע אידן אין‬ ‫דער כעס און טרויער געווארן שטערקער‬ ‫שטעטל‪ ,‬אז קיינער זאל נישט צושטימען‬ ‫ביים גביר‪.‬‬ ‫אריינצונעמען דעם חסיד אויף יום טוב‪,‬‬ ‫און אך און וויי וועט זיין פאר דעם וואס‬ ‫ארום זוכנדיג‬ ‫במשך דער וואך‪ ,‬ווען בערל איז געווען‬ ‫וועט ארייננעמען ר' אביש'ן אין זיין סוכה‪.‬‬ ‫פארנומען מיט זיינע געשעפטן‪ ,‬איז ער‬ ‫פאר ר' אביש'ן אליין האט ער געלאזט‬ ‫ברעטער צו‬ ‫געווען רואיגער ווייל ער האט נישט געזען‬ ‫וויסן‪ ,‬אז אויב ער וויל נישט כאפן קיין‬ ‫ר' אביש'ן פאר די אויגן‪ .‬אבער שבת און‬ ‫בזיונות‪ ,‬זאל ער שוין אפטראגן פונעם‬ ‫יום טוב‪ ,‬ווען זיי פלעגן זיך טרעפן אין בית‬ ‫שטעטל‪.‬‬ ‫בויען א סוכה‪,‬‬ ‫המדרש‪ ,‬פלעגט בערל פלאצן פאר קנאה‬ ‫זעענדיג דעם קאנטראסט צווישן זיי‪ :‬ווי‬ ‫ר' אביש האט זיך נישט פארלוירן; ער‬ ‫ער – דער גביר – שפאצירט מיט שווערע‬ ‫האט זיך פארלאזט אויפן אייבערשטן אז‬ ‫אבער אויף א‬ ‫טריט און אן אראפגעלאזטער נאז‪ ,‬בשעת‬ ‫ער וועט אים זיכער נישט פארלאזן‪.‬‬ ‫ר' אביש'ס פנים שיינט פון גליק און ער‬ ‫וואונדערליכן‬ ‫שפאצירט מיט אזעלכע לייכטע טריט‬ ‫ער גייט זיך אזוי איבערן גאס‪,‬‬ ‫ווי ער וואלט זיך אונטערגעטאנצן‪ .‬דאס‬ ‫פארזונקען אין זיינע געדאנקען‪ ,‬נישט‬ ‫האט אוועקגערויבט פונעם גביר דאס‬ ‫באמערקנדיג ווי ער דערווייטערט‬ ‫אופן זענען‬ ‫ביסל רוה‪.‬‬ ‫זיך שוין פון די לעצטע הייזער פונעם‬ ‫אלע ברעטער‬ ‫שטעטל און דערנענטערט זיך צום בית‬ ‫די קנאה צו ר' אביש האט אים‬ ‫החיים‪.‬‬ ‫צוגעברענגט אים פיינט צו האבן שנאת‬ ‫מוות‪ ,‬און ער האט שטענדיג געזוכט א‬ ‫דער קברן פונעם בית החיים איז נישט‬ ‫געווען קיין גוטער פריינד פונעם גביר;‬ ‫פונעם שטעטל‬ ‫וועג אים שלעכטס צו טאן אדער אים‬ ‫אינגאנצן פארטרייבן פונעם שטעטל‪ ,‬כדי‬ ‫אים איז ווייט נישט געפאלן די שרעק‬ ‫ער זאל אים מער נישט שטיין ווי א דארן‬ ‫וואס דער גביר ווארפט אויף אלע ארום‬ ‫פארשוואונדן‬ ‫אין אויג‪.‬‬ ‫אים‪.‬‬ ‫אביש'ן‬ ‫ר'‬ ‫דערזעענדיג‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫איין יאר האט דער גביר געלאזט‬ ‫מעלדן פאר די אידן אין שטעטל‪ ,‬אז דאס‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪8‬‬ ‫איינער פון די שטעטל איינוואוינער האט‬ ‫מיט גרויס פרייד זיך גענומען בויען זיין‬ ‫פונדערווייטנס‪ ,‬האט ער זיך דערמאנט‬ ‫געוויס נישט געפאלגט און באזארגט דעם‬ ‫סוכה‪ ,‬ווען ער לאזט איבער די אותיות פ"נ‬ ‫אינעם שרעקליכן רשעות פונעם גביר‪,‬‬ ‫חסיד מיט ברעטער פאר זיין סוכה‪ .‬דער‬ ‫צום דרויסנדיגן טייל‪.‬‬ ‫וואס וויל צושטערן דעם יום טוב פונעם‬ ‫גביר‪ ,‬אן צו טראכטן צוויי מאל‪ ,‬עפנט‬ ‫טייערן און געהויבענעם איד‪ .‬און וואס‬ ‫האסטיג אויף די טיר פונעם סוכה און‬ ‫דער גביר‪ ,‬זייענדיג זיכער אז ער האט‬ ‫איז זיין זינד? נאר דערפאר וואס ער איז‬ ‫שרייט אויס מיט צארן‪" :‬פון וואו האסטו‬ ‫צושטערט ר' אביש'ס שמחת יום טוב‪,‬‬ ‫שטענדיג פרייליך‪.‬‬ ‫גענומען די ברעטער?!"‬ ‫לאזט זיך ארויס אויף א שפאציר אביסל‬ ‫הנאה צו האבן פון זיין נקמה אינעם חסיד‬ ‫דער קברן גייט צו צו ר' אביש'ן‪,‬‬ ‫ר' אביש פארלירט זיך נישט; ער נעמט‬ ‫און זעטיגן זיין שנאה צו אים‪.‬‬ ‫דערלאנגט אים די האנט און רופט זיך‬ ‫אויף דעם גאסט מיט א שמייכל און א‬ ‫ווארעם אן צו אים‪" :‬זייט נישט באזארגט‬ ‫לוסטיגן "א גוט יום טוב"‪ .‬דערנאך פירט‬ ‫ווי ערווארטעט ערשטוינט ער‪ ,‬ווען‬ ‫ר' אביש‪ ,‬איר וועט האבן ברעטער פאר‬ ‫ער אים ארויס אינדרויסן און ווייזט אים‬ ‫פון איינע פון די סוכות הערט ער ארויס‬ ‫דער סוכה‪ ,‬און איר וועט נאך מקיים זיין‬ ‫אן מיטן פינגער אויף די אותיות פ"נ‪" .‬זעט‬ ‫ר' אביש'ס שטימע הויך און קלאר‪ ,‬ווי‬ ‫די מצוה פון סוכה ביז די הונדערט און‬ ‫איר ר' בערל‪ ,‬פון וואו איך האב גענומען די‬ ‫עס קלינגט אפ מיט א פרייליכן "ושמחת‬ ‫צוואנציג יאר‪".‬‬ ‫ברעטער!" זאגט ער צו אים‪.‬‬ ‫בחגך‪"...‬‬ ‫דער קברן האט אים באזארגט מיט‬ ‫ווי נאר דער גביר האט באמערקט די‬ ‫דער כעס פונעם גביר האט אנגעהויבן‬ ‫ברעטער פון זיין סטארידזש וואס ער‬ ‫אותיות און פארשטאנען זייער באדייט‪,‬‬ ‫ברענען; ער האט נישט געקענט‬ ‫נוצט פאר די ארונות פון די נפטרים‪ ,‬וואס‬ ‫האט אים אנגעכאפט א ציטער‪ .‬א טויט‪-‬‬ ‫אויסהאלטן פארוואס דער קבצן און‬ ‫דערויף זענען געווען אויסגעקריצט די‬ ‫שרעק איז אים באפאלן‪ ,‬זיינע אלע‬ ‫שלעפער זאל זיין אזוי פרייליך‪ ,‬בשעת‬ ‫אותיות פ‪ .‬נ‪( .‬פה נטמן)‪ ,‬און ווען מען האט‬ ‫גלידער האבן אנגעהויבן צו טרייסלען;‬ ‫ער‪ ,‬דער גביר און שיינער בעל הבית‪ ,‬זאל‬ ‫געדארפט באגראבן א נפטר‪ ,‬האט מען‬ ‫עס האט אים אויסגעזען ווי אט שטייט דא‬ ‫שטענדיג זיין דערביטערט‪.‬‬ ‫דערויף צוגעלייגט דעם נאמען‪.‬‬ ‫קעגן אים דער מלאך המוות און איז גרייט‬ ‫צו נעמען זיין נשמה‪.‬‬ ‫נאך מער האט אים פארדראסן אז‬ ‫ר' אביש האט גענומען די ברעטער און‬ ‫‪9‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫אן‪" :‬ר' בערל‪ ,‬הער מיר אויס‪ ,‬לאמיר דא‬ ‫דערגיין די יארן פון א איד וועמענס גאנצע‬ ‫ר' אביש בארואיגט אים און הייבט‬ ‫באגראבן די שנאה און אוועקטרייבן די‬ ‫עבירה באשטייט נאר פון דעם וואס ער‬ ‫אים אן צו דערציילן‪:‬‬ ‫מרה שחורה וואס באהערשט אייך‪ .‬וואס‬ ‫איז שטענדיג פרייליך און פארלאזט זיך‬ ‫דארף מען זיין באזארגט ווען איר זעט‬ ‫אויפן אייבערשטן? איז דען א וואונדער‬ ‫"איך גיי מיר אזוי שפאצירן אין גאס‪,‬‬ ‫דאך אליין אז מיר האבן אזא באשעפער‬ ‫אז דער גביר איז אזוי פארביטערט‪ ,‬ווען‬ ‫פארפלאגט מיט די קשיא פון וואו איך גיי‬ ‫וואס פארלאזט אונז קיינמאל נישט!‬ ‫ער גלייבט נישט אינעם באשעפער? ביי‬ ‫שאפן ברעטער פאר מיין סוכה‪ ,‬פלוצלונג‬ ‫לאמיר זיך צוזאמען פרייען און מקיים‬ ‫מיר זענען אלע גלייך‪ ,‬סיי דער גביר און‬ ‫זע איך דעם מלאך המוות קומען מיר‬ ‫זיין די מצווה פון 'ושמחת בחגך והיית אך‬ ‫סיי דער ארעמאן‪ ,‬פאר אלעמען האב איך‬ ‫אנטקעגן‪.‬‬ ‫שמח'‪".‬‬ ‫דעם זעלבן וועג‪'.‬‬ ‫'וואס טוסטו דא ביי אונז אין שטעטל?'‬ ‫אזוי רעדנדיג האט ער אנגעכאפט דעם‬ ‫בערל ווערט דערציטערט הערנדיג‬ ‫האב איך אים געפרעגט‪.‬‬ ‫גביר ביי די הענט און זיך ארויסגעלאזט‬ ‫די מעשה‪ ,‬זיינע ציינער נעמען זיך קלאפן‬ ‫אין א פייערדיגן טאנץ‪ ,‬זינגענדיג "ושמחת‬ ‫איינע אין די אנדערע‪' .‬א‪-‬א‪-‬אב‪-‬אבער‪,‬‬ ‫'איך גיי יעצט צום גביר בערל‬ ‫בחגך‪"...‬‬ ‫אבער איך לעב דאך נאך!' שטאמלט ער‪.‬‬ ‫אוועקנעמען זיין נשמה און זיך נוקם‬ ‫זיין פאר דיר‪ ',‬האט ער געענטפערט‪' .‬א‬ ‫בערל דער גביר האט אנגעהויבן פילן‬ ‫'געוויס לעבסטו‪ ,‬ווייל איך האב נישט‬ ‫חוצפה פון א גביר! וויאזוי קען מען אזוי‬ ‫א נייע סארט געפיל; ער האט געפילט‬ ‫געלאזט דעם מלאך המוות קומען צו דיר;‬ ‫ווי די מרה שחורה לאזט אים אפ און ער‬ ‫איך האב נישט געוואלט אז דורך מיר זאל‬ ‫ווערט אנגעפילט מיט שמחה‪ .‬אנשטאט‬ ‫א איד באשטראפט ווערן‪ .‬אפילו איך לייד‬ ‫זיין שרעק‪ ,‬איז ער געווארן אנגעפילט‬ ‫מיט א פשוט'ע אמונה אינעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫טאקע פון יענעם‪ ,‬ווייס איך אבער אז‬ ‫אלעס קומט נאר פונעם אייבערשטן‪ ,‬און‬ ‫בערל ווערט‬ ‫דער גביר איז נאר דער שליח‪ .‬איך האב‬ ‫***‬ ‫ערקלערט פארן מלאך המוות אז אויב‬ ‫דערציטערט‬ ‫ער רופט דיר א "רשע"‪ ,‬איז דאך ידוע אז‬ ‫הערנדיג די‬ ‫דער הייליגער רבי זאגט אונז אז‬ ‫"רשעים בחייהם קרויים מתים"‪ ,‬אלזא‬ ‫שמחה איז די עצה פאר אלע פראבלעמען‪.‬‬ ‫לעבסטו דאך שוין נישט‪'.‬‬ ‫יעדע פראבלעם וואס א מענטש האט‬ ‫נאר‪ ,‬סיי בגוף און סיי בנפש‪ ,‬קען מען דורך‬ ‫דער מלאך המוות האט מיר‬ ‫מעשה‪ ,‬זיינע‬ ‫שמחה אלעס אויסהיילן‪.‬‬ ‫אויסגעהערט און צוגעשטימט‪ .‬איך האב‬ ‫אים געזאגט אז אויב ער וויל מיר העלפן‪,‬‬ ‫דער רבי ערקלערט עס מיט א משל‪:‬‬ ‫קען ער מיר שאפן ברעטער פאר די סוכה‪.‬‬ ‫ציינער נעמען‬ ‫ווען עס איז דא א רינג פון מענטשן וואס‬ ‫דעם מלאך המוות איז איינגעפאלן א‬ ‫טאנצן‪ ,‬און אין די זייט שטייען מענטשן‬ ‫און קוקן צו‪ ,‬שלעפט מען זיי אלע אריין‬ ‫גוטער געדאנק‪' :‬איך האב א גוטן חבר‬ ‫דא אין שטעטל צו וועלכן איך קום‬ ‫זיך קלאפן איינע‬ ‫אין דעם רינג און זיי נעמען זיך טאנצן; זיי‬ ‫זייער אפט‪ ,‬דאס איז דאך דער קברן‪ .‬ער‬ ‫ווערן אלע א חלק פונעם רינג‪.‬‬ ‫האט א גרויסן סטארידזש מיט ברעטער‬ ‫אין די אנדערע‪.‬‬ ‫וואס ער נוצט פאר די ארונות; איך וועל‬ ‫'א‪-‬א‪-‬אב‪-‬אבער‪,‬‬ ‫אזוי איז אויך מיט שמחה‪ :‬ווען א‬ ‫אים צורעדן ער זאל דיר געבן עטליכע‬ ‫מענטש איז בשמחה‪ ,‬קלעבט עס אן אין‬ ‫ברעטער כדי דו זאלסט קענען בויען א‬ ‫יעדן ארום אים‪ .‬אלע פראבלעמען‪ ,‬עצבות‬ ‫כשר'ע סוכה‪'.‬‬ ‫און מרה שחורה ווערן אריינגעשלעפט‬ ‫אבער איך לעב‬ ‫אין זיין שמחה‪ ,‬זיי ווערן אלע איין שטיק‬ ‫און אזוי איז טאקע געווען‪ ",‬ענדיגט ר'‬ ‫אביש צו‪" ,‬איך האב באקומען די ברעטער‬ ‫דאך נאך!'‬ ‫שמחה‪ ,‬און דעמאלט באדערט אים שוין‬ ‫גארנישט – עס איז אים גוט און פרייליך‪.‬‬ ‫פונעם קברן‪ ,‬און יעצט זיץ איך ב"ה אין א‬ ‫כשר'ע סוכה און איך פריי מיך מיט דעם‬ ‫שטאמלט ער‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן מיר‬ ‫יום טוב‪".‬‬ ‫זאלן זוכה זיין זיך צו פרייען א גאנצן יום‬ ‫טוב‪.‬‬ ‫נאך א וויילע שווייגן רופט זיך ר' אביש‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪10‬‬ ‫אויפן וועג אהיים‬ ‫ש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫צוזאמען ביים שיעור פארברענג‪ .‬ווערן בעסער איך בענק‪ .‬כאטש עפעס איך געדענק‪.‬‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז שיינע געלע‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז א סחורה'נע‬ ‫דער ראש ישיבה לערנט אונז אויס‬ ‫בלומען‪,‬‬ ‫‪,hammock‬‬ ‫אז אונזער מויל גייט אלעמאל מיט‬ ‫דארט קען איך אן אן אפוינטמענט‬ ‫ס'איז א זארגלאזע זאק‪,‬‬ ‫מיט אונז‪ .‬מיר קענען איבעראל מאכן‬ ‫קומען‪,‬‬ ‫התבודדות‪ ,‬ביים וואש מאשין‪ ,‬מיט די‬ ‫כגמל עלי אמו‪ ,‬אזוי געשמאק‪.‬‬ ‫בעזעם אין האנט‪ ,‬ביים טאפ וכו'‪ .‬מיר‬ ‫רעדן צו א טעראפיסט וואס איז‬ ‫דארפן נישט א דעזיגנירטע פלאץ‪.‬‬ ‫קיינמאל נישט פארנומען‪.‬‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז א פריוואטע‬ ‫פלאץ צו טשילן‪,‬‬ ‫סוכות‪ ,‬די הייליגע יום טוב‪ ,‬ווען מיר‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז און אויך‬ ‫גייען ארויס פון הויז‪ ,‬לאמיר מאכן א‬ ‫וואו איך זאג פאר מיין טאטע מיינע‬ ‫שפאציר אינדרויסן פון אונזער שטוב‪,‬‬ ‫איבעראל‪,‬‬ ‫געפילן‪,‬‬ ‫און טרעפן אויך דארט געלעגנהייטן זיך‬ ‫איין באשעפער וואס באגלייט מיר‬ ‫אז עכט גוט זיין איז מיין ווילן‪.‬‬ ‫צו פארבינדן מיט'ן אייבערשטן‪.‬‬ ‫אלעמאל‪,‬‬ ‫ווען ס'איז מיר ברייט און ווען ס'איז מיר‬ ‫שמאל‪.‬‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז ביימער און‬ ‫גראזן‪,‬‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז א סווינג‪,‬‬ ‫דארט גיי איך זיך אויסבלאזן‪,‬‬ ‫א פלאץ וואו איך דאנק דעם‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז א קליינע‬ ‫אייבערשטן און צו אים איך זינג‪,‬‬ ‫פארק‪,‬‬ ‫מיט מיין באשעפער ‪.shmoozen‬‬ ‫עס ווערט מיר אויפ'ן הארץ גרינג‪.‬‬ ‫וואו איך לאדן אראפ אן אומזעבארע‬ ‫בארג‪,‬‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז אפגעבראכענע‬ ‫צווייגן‪,‬‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז א פשוט'ע‬ ‫און איך בעט "הייליגער באשעפער‪,‬‬ ‫פלעסטיק (לעדערנע טעראפי) בענקל‪,‬‬ ‫העלף מיר זיין שטארק"‪.‬‬ ‫וואו איך גיי ווען איך ווער ‪ choked‬פון‬ ‫דאגה'ן‪,‬‬ ‫אן א פיש טאנק מיט א ‪furniture‬‬ ‫‪ piece‬שענקל‪,‬‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז שטיינער און‬ ‫פרעג פונם אייבערשטן מיינע "וואס‬ ‫וועט זיין פראגן"‪.‬‬ ‫דארט רעד איך אלעס ארויס צום‬ ‫בלעטער‪,‬‬ ‫אייבערשטן אן א קווענקל‪.‬‬ ‫צווישן זיי איך קלעטער‪,‬‬ ‫און איך זאג "באשעפער באשעפער‪",‬‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז דערנער‬ ‫פוסטע‪,‬‬ ‫איך האב נעבן מיין הויז א וועג וואס איז‬ ‫ווען איך האב נישט קיין ווערטער‪.‬‬ ‫אויסגעטרעטן‪,‬‬ ‫ווען איך וויל ווערן אין א גוטע גוסטע‪,‬‬ ‫וואו איך טו דעם אייבערשטן ווי א‬ ‫חזר איך דארט מיין דאנקען ליסטע‪.‬‬ ‫קליין קינד בעטן‪,‬‬ ‫אין אפענערהייט קאמיוניקעיטן‪.‬‬ ‫"‪.‬‬ ‫צו הערן די גאנצע שיעור פונעם ראש ישיבה רופט ‪212-444-9169 - 212-444-9191‬‬ ‫‪11‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ Lemon Italian Ices S. LEVY INGREDIENTS 6 cups water 1 cup sugar 2 clear jello 1/2 cup lemon juice 2 tsp lemon extract 1/4 cup coffee creamer DIRECTIONS Place water, sugar, jello, lemon juice and lemon extract into a pot and bring to boil. Mix well and freeze. Thaw slightly and re-blend with coffee creamer. Fill individual cups with Italian ices. Freeze until ready to serve. ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ 12 ‫און נישט נאר מ'באקומט א גרויסן חלק אין‬ ‫מדה טובה מרובה!‬ ‫עולם הבא‪ ,‬נאר מ'באקומט ‪ 500‬מאל מער‬ ‫)סוטה דף ל"א(‪.‬‬ ‫אונזערע חכמים זאגן אונז אין‬ ‫אבות‪'' :‬כל המבזה את‬ ‫)למשל אויב מ'באקומט א שטראף אז מען‬ ‫המועדות אין לו חלק לעולם‬ ‫פארלירט ‪ ,$1‬איז פארן מכבד זיין וועסטו‬ ‫הבא''‪ ,‬ווער עס פארשעמט די‬ ‫פארדינען ‪.($500‬‬ ‫ימים טובים האט נישט קיין‬ ‫חלק אין עולם הבא‪ .‬איז זיכער‬ ‫טייערע פרויען עס לוינט זיך צו מכבד זיין דעם‬ ‫פארקערט‪ ,‬אויב מען איז‬ ‫יום טוב‪.‬‬ ‫מכבד דעם יום טוב‪ ,‬באקומט‬ ‫מען זייער א גרויסן חלק אין‬ ‫עולם הבא!‬ ‫‪13‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ Cookies n' Cream Strawberry Ice Cream S. LEVY INGREDIENTS 2 16 oz. whipped topping 16 oz. coffee creamer 1 instant vanilla pudding 4 tbsp strawberry jam 15 Oreo cookies crushed DIRECTIONS Beat topping until stiff, add coffee creamer, pudding and jam and mix gently. Spoon cookie crumbs into ice cream mixture and freeze. ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ 14 ‫און נישט נאר מ'באקומט א גרויסן חלק אין‬ ‫מדה טובה מרובה!‬ ‫עולם הבא‪ ,‬נאר מ'באקומט ‪ 500‬מאל מער‬ ‫)סוטה דף ל"א(‪.‬‬ ‫אונזערע חכמים זאגן אונז אין‬ ‫אבות‪'' :‬כל המבזה את‬ ‫)למשל אויב מ'באקומט א שטראף אז מען‬ ‫המועדות אין לו חלק לעולם‬ ‫פארלירט ‪ ,$1‬איז פארן מכבד זיין וועסטו‬ ‫הבא''‪ ,‬ווער עס פארשעמט די‬ ‫פארדינען ‪.($500‬‬ ‫ימים טובים האט נישט קיין‬ ‫חלק אין עולם הבא‪ .‬איז זיכער‬ ‫טייערע פרויען עס לוינט זיך צו מכבד זיין דעם‬ ‫פארקערט‪ ,‬אויב מען איז‬ ‫יום טוב‪.‬‬ ‫מכבד דעם יום טוב‪ ,‬באקומט‬ ‫מען זייער א גרויסן חלק אין‬ ‫עולם הבא!‬ ‫‪15‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫הער א מעשה‬ ‫צו איבערגעבן א מעשה פון תפילה רופט ל‪ .‬וועבערמאן ‪845-662-4083‬‬ ‫מעלדט מיר אז איך קען ארויפגיין צום אפיס צו באקומען‬ ‫א רשות צעטל ארויסצוגיין פון לאנד‪ ,‬אזוי ווי איך האב‬ ‫ת‪ .‬פינטער‬ ‫זיך פארגעשטעלט‪ .‬אבער איך מאך ווייטער תפילות אז‬ ‫קרית ברסלב‬ ‫איך וויל יא א געהעריגע פאספארט‪.‬‬ ‫אנקומענדיג אויבן‪ ,‬מעלדט מיר די סעקרעטאר אז‬ ‫אפילו א רשות צעטל קען איך נישט באקומען‪ .‬ווייל‬ ‫איך האב נישט א פטור פארן מיליטער‪ .‬ס'איז מיר גוט‬ ‫געווארן‪ ,‬וויפיל שוועריגקייטן קען שוין די מדינה מאכן‪.‬‬ ‫‪ .1‬ברוך השם‪ ,‬מיר האבן געמאכט פלענער‬ ‫די פטור האב איך נישט מיט מיר‪ ,‬ווייל אלעס איז ארויף‬ ‫ארויסצופארן קיין ארץ ישראל צו באזוכן מיינע עלטערן‪.‬‬ ‫אין פלאמען ווען מיין הויז האט זיך פארברענט‪ .‬אבער‬ ‫דאס האב איך שוין אריינגעגעבן לעצטע מאל ביים מאכן‬ ‫אזוי ווי איך בין אן ארץ ישראל'דיגער בירגער‪ ,‬מוז‬ ‫א פאספארט‪ .‬זיי דארפן עס צו האבן אין די קאמפיוטערס‪.‬‬ ‫איך האבן א ישראלי פאספארט כדי ארויסצופארן פון‬ ‫לאנד‪ .‬מיר ווייסן שוין פון אנדערע אז ס'קען ווערן גאנץ‬ ‫באשעפער‪ ,‬באשעפער‪ ,‬באשעפער‪ ,‬וואס טוט מען‬ ‫קאמפליצירט‪.‬‬ ‫דא? די סעקרעטאר איז פארנומען‪ ,‬זי קומט און גייט‬ ‫און דרייט א קאפ‪ ,‬אבער עס זעט אויס ווי עס געשעט‬ ‫האבן מיר געבעטן פון איינער וואס קען זיך אויס מיט‬ ‫גארנישט‪ .‬וואס טו איך דא? ס'איז מיר שוין הייס און‬ ‫די ענינים‪ ,‬ער זאל אונז ארויסהעלפן מיט דעם‪.‬‬ ‫קאלט‪ ,‬איך פרוביר נאך צו מאכן תפילות‪ ,‬אבער איך מוז‬ ‫למעשה זעען מיר אז די טעג רוקן זיך שנעל פאראויס‪.‬‬ ‫זיך צוזאמנעמען‪ ,‬איך זאל זיך אראפזעצן אין א זייט און‬ ‫עס ווערט שוין נאנט צו די באשטימטע טאג פון די‬ ‫אנהייבן שרייבן א בריוו צו באקומען א פטור‪.‬‬ ‫טיקעטס‪ ,‬אבער מיט די פאספארט האט זיך גארנישט‬ ‫אזוי אינמיטן שרייבן‪ ,‬ווען איך האלט שוין כמעט ביים‬ ‫גערירט‪ .‬מיר ווייסן אז אויף א מענטש קען מען זיך נישט‬ ‫זיך מייאש זיין פון די גאנצע זאך‪ ,‬רופט מיר די סעקרעטאר‬ ‫פארלאזן‪ ,‬און זיכער נישט האבן קיין טענות‪.‬‬ ‫און זאגט אז זי האט געטראפן אין קאמפיוטער א בילד‬ ‫מוזן מיר אליין שנעל בעטן דעם אייבערשטן אז‬ ‫פון מיין פטור‪ .‬עפעס כאפט זי נישט וואס גייט דא פאר‪.‬‬ ‫אונזערע פלענער זאלן נישט ווערן צושטערט‪.‬‬ ‫האב איך איר אנגעהויבן פארציילן מיין גאנצע‬ ‫באין ברירה האב איך געמאכט די וועג קיין מאנהעטן‪,‬‬ ‫מעשה‪ ,‬אז מיין הויז איז ארויף אין פלאמען און האט‬ ‫בעטנדיג דעם אייבערשטן די גאנצע וועג אז די קאנסוליי‬ ‫זיך פארברענט מיט אלע פאפירן‪ ,‬און פארדעם בין איך‬ ‫זאל מסכים זיין מיר צו מאכן א געהעריגע פאספארט און‬ ‫יעצט דא‪ ,‬ווייל אלעס דארף איך איבערמאכן פון פריש‪.‬‬ ‫פארטיג‪ .‬אסאך מאל וועלן זיי געבן א צעטל ארויסצופארן‪,‬‬ ‫צו אויפברענגען די גאנצע נושא האט געקאסט א טרער‬ ‫אבער דאס מיינט אז זייענדיג אין ארץ ישראל דארף איך‬ ‫אדער צוויי‪ ,‬אבער עס איז געווען באשערט איך זאל‬ ‫דארטן זיין פארנומען צו מאכן די פאספארט כדי צו‬ ‫עס אויפברענגען‪ ,‬ווייל דאס האט אויפגעלאזט איר‬ ‫קענען צוריק אהיימקומען‪ .‬איך וויל באמת אויסמיידן די‬ ‫שטייפקייט‪.‬‬ ‫גאנצע קאפוויי וואס דאס ברענגט מיט זיך‪.‬‬ ‫זי פרעגט מיר צו איך האב א בילד פאר א פאספארט‪.‬‬ ‫איך קום אן אין די גרויסע שרעקעדיגע בילדינג‪,‬‬ ‫ברוך השם‪ ,‬די איין זאך האב איך געהאט מיט מיר‪ .‬זי גייט‬ ‫אונטן ביים פראנט דעסק איז מיר איינער מקבל פנים און‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪16‬‬ ‫קוקט מען אים גוט אן‪ ,‬אבער אנשטאט צו זאגן "קענסט גיין‬ ‫אריין און איך רייס תפלות און מיט א צובראכן הארץ זאג‬ ‫ווייטער"‪ ,‬שטעלט מען אים אין א זייט‪ .‬פארוואס? פארווען?‬ ‫איך צו צו מפרסם זיין די מעשה פון תפילה אין די בלעטל‪.‬‬ ‫ביז מ'האט אים ענדליך געלאזט וויסן אז עפעס איז‬ ‫ברוך השם‪ ,‬די נס איז געשען‪ .‬די סעקרעטאר קומט‬ ‫נישט גוט מיט זיין טיקעט‪.‬‬ ‫צוריק מיט א גרייטע פאספארט אין די האנט‪ .‬וואס נאך‬ ‫ער שטייט דארט פארקנאקט‪ ,‬נישט זעענדיג א וועג‬ ‫איז געבליבן אויסער זאגן שכח אייבערשטער?‬ ‫ארויס‪ .‬וואס טוט מען דא ערשט? נישט מער און נישט‬ ‫ווייניגער‪ ,‬ער ווארט דארט ביז‪ ...‬ביז ער זעט ווי דער‬ ‫‪ .2‬ס'איז פאר ראש השנה‪ ,‬אלע זענען פארנומען זיך‬ ‫עראפלאן מיט אלע גרייטע פאסאזשירן הייבן אן פארן‬ ‫גרייטן אויף א גרויסע נסיעה‪ .‬אזוי ווי מיינע אלע זאכן‬ ‫שנעל אויפ'ן ראנוועי‪ ,‬ביז עס הייבט זיך אין די לופטן‪ ,‬און‬ ‫זענען פארברענט געווארן אלס כפרה אין די פייער‪,‬‬ ‫ווערט קלענער‪ ,‬קלענער‪ ,‬ביז מ'זעט שוין גארנישט‪.‬‬ ‫האב איך געדארפט באשטעלן נייע רענצלעך‪ .‬למעשה‬ ‫אבער ער איז אליין אונטן ביים פענסטער פון עירפארט‪,‬‬ ‫איז געווארן גאנץ טייט די צייט‪ .‬די רענצלעך וואס מיר‬ ‫אליין מיטן אייבערשטן‪.‬‬ ‫האבן באשטעלט‪ ,‬האבן זיי געזאגט אז עס דארף אנקומען‬ ‫ביים ציון וועט מען שוין ארויסגעבן די צעבראכענע‬ ‫דינסטאג‪ ,‬און דינסטאג איז די טאג וואס מיר דארפן שוין‬ ‫הארץ פון אלע מניעות‪ ,‬אבער דא דארף מען ארבעטן שנעל‬ ‫ארויספארן‪ .‬מיר האבן געבעטן דעם אייבערשטן אלעס‬ ‫צו זען וואס מ'קען טון ווייטער‪.‬‬ ‫זאל זיך גוט אויסשטעלן‪.‬‬ ‫זיצנדיג אינדערהיים הער איך זיך צו צו די דראמאטישע‬ ‫דינסטאג צופרי‪ ,‬מ'מאכט אלעס גרייט‪ ,‬אבער די‬ ‫מעשה וואס קומט פאר מיט מיין מאן‪ .‬איין זאך וואס איך‬ ‫רענצל איז נאך נישטא‪ .‬וואו לייגט מען אלעס אריין?‬ ‫קען טון איז תפילות‪" .‬באשעפער‪ ,‬העלף מיין מאן זאל נישט‬ ‫עס גייט אריבער א שעה און נאך א שעה‪ ,‬ס'ווערט שוין‬ ‫בלייבן אויסגעשפילט‪ ,‬ער מוז אנקומען קיין אומאן‪ ".‬אזוי‬ ‫מאך איך תפילות איינס נאך די אנדערע‪.‬‬ ‫אנגעצויגן די צייט‪ .‬מ'בעט דעם אייבערשטן‪ ,‬יעדער‬ ‫צוזאמען‪ ,‬און איך זאג ארויס אז אויב די רענצלעך קומען‬ ‫שנעל האט אן עידזשענט אים געהאלפן פארשאפן‬ ‫אן אין צייט‪ ,‬וועל איך עס מפרסם זיין אין די בלעטל‪.‬‬ ‫א נייע טיקעט אויף אן אנדערע פלייט‪ ,‬אבער עס אין אן‬ ‫אנדערע עירפארט‪ .‬ווי שנעל ער קען נאר‪ ,‬לויפט ער כאפן א‬ ‫שכח אייבערשטער‪ ,‬פיר אזייגער קומט א גרויסע‬ ‫וועג צו זיין געפארקטע קאר‪ .‬די הויט ברענט‪ ,‬אבער אלעס‬ ‫טראק‪ ,‬ער שטעלט זיך אפ און ברענגט אונז די‬ ‫נעמט צייט‪ .‬מיט די נשמה אין די הענט קומט ער אן צו די‬ ‫אויסגעווארטע רענצלעך‪ ,‬פונקט אין צייט צו קענען‬ ‫אנדערע עירפארט‪ ,‬און ברוך השם ער איז שוין אין די שורה‬ ‫געבן אלעס א פאק אריין און גיין‪ .‬ויסעו‪.‬‬ ‫מיט אלע פאסאזשירן פון זיין פלייט‪.‬‬ ‫ברוך השם‪ ,‬מ'קען שוין אפאטעמען‪ .‬אבער די מניעות‬ ‫‪.‬‬ ‫זענען נישט געענדיגט‪ .‬אויך דא מאכן זיי פראבלעמען און‬ ‫טענה'ן אז עפעס אין זיין טיקעט איז נישט גוט‪.‬‬ ‫ווען איך האב געהערט אז נאכאמאל ווערט ער‬ ‫אפגעשטעלט צוקוקנדיג צו די עראפלאן וואס ווערט‬ ‫ב‪ .‬אייזנער‬ ‫קרית ברסלב‬ ‫קלענער און קלענער פאר זיינע אויגן‪ ,‬האב איך געזען אז‬ ‫איך מוז זיך נעמען אין די הענט אריין און אנהויבן רייסן‬ ‫תפלות‪ .‬איך האב געבעטן און געבעטן דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫און איך האב אויך אויסגעשמועסט מיט'ן אייבערשטן ווי‬ ‫שטארק איך וויל ער זאל קענען זיין ביים רבי'ן ראש השנה‪.‬‬ ‫מ'קען נישט גענוג דאנקען דעם אייבערשטן אז מיר‬ ‫למעשה האט ער געמוזט גיין ערגעץ איבערשלאפן‬ ‫האבן א רבי וואס זארגט זיך פאר אונז‪ .‬אז דער רבי האט‬ ‫ביינאכט‪ .‬דערווייל האב איך געמאכט די נאכט פאר א תפלה‬ ‫געזאגט מ'זאל קומען צו אים אויף ראש השנה‪ ,‬וועלן מיר‬ ‫נאכט‪.‬‬ ‫עס אויספירן אפילו ס'קומען אלעמאל אונטער אנדערע‬ ‫די קומענדיגע טאג איז די נס געשען‪ .‬ער האט באקומען‬ ‫מניעות‪.‬‬ ‫א נייע טיקעט‪ .‬און ברוך השם ער האט געקענט ארויספליען‪.‬‬ ‫מיין מאן איז שוין ברוך השם געווען אין די עירפארט‪,‬‬ ‫אבער יעצט האב איך שוין גוט געוואוסט צו דאנקען‬ ‫שטייענדיג אין די לאנגע שורה פון מענטשן‪.‬‬ ‫אויף דעם‪ .‬שכח אייבערשטער פאר ראש השנה אין אומאן‪.‬‬ ‫ווען ס'איז געקומען זיין רייע צו געבן די פאספארט‪,‬‬ ‫‪17‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪18‬‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫‪19‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫קס רטיע צתשכ‬ ‫רטגתעטץץטע‬ ‫אברהם אבינו‪ ,‬דער טאטע פון כלל ישראל‪...‬‬ ‫אברהם אבינו‪ ,‬אונזער לייכטטורעם פון אמונה‬ ‫וואס באגלייט אונז אלע טעג אין גלות‪ ...‬אברהם‬ ‫אבינו‪ ,‬דער איש החסד‪ ,‬דער וואס האט אונז‬ ‫אויסגעטרעטן די וועג פון הכנסת אורחים‪ ,‬חסד אן‬ ‫קיין גבולות‪ ...‬אברהם אבינו‪ ,‬דער ערשטער מפיץ‬ ‫אויף דער וועלט‪ ...‬אברהם אבינו‪ ...‬עשרה נסיונות‬ ‫האט אים דער אייבערשטער געפרואווט‪ ,‬ועמד‬ ‫בכולם‪ ,‬ער איז אלע בייגעשטאנען‪ ...‬עס איז דאך‬ ‫דא אזויפיל צו שרייבן און באשרייבן‪ ,‬לערנען און‬ ‫שעפן חיזוק‪ ...‬וואס כאפט מען אן?‬ ‫ליינט איבער א שטוינענדע געשיכטע פון‬ ‫היינטיגע צייטן איבער די חשיבות פון הכנסת‬ ‫אורחים; ליינט איבער א איד וואס גייט אין די‬ ‫מידות פון אברהם אבינו‪ ,‬ביז אברהם אבינו אליין‬ ‫גיט אים צוריק זיין לעבן‪ .‬צוליב די האקלקייט פון‬ ‫די מעשה זענען געוויסע פרטים געטוישט געווארן‬ ‫לויט די פארלאנג פון די בני המשפחה‪ .‬זיי האבן‬ ‫געגעבן רשות דאס צו שרייבן‪ ,‬אבער געבעטן צו‬ ‫טוישן א פאר מינדערוויכטיגע פרטים‪.‬‬ ‫‪...‬‬ ‫מסטץמ‬ ‫תשגצ׽‬ ‫יעקב איז געווען א יונגערמאן‪ ,‬פריש נאך‬ ‫די חתונה‪ .‬ער איז געקומען פון ארץ ישראל קיין‬ ‫אמעריקע צו די חתונה‪ .‬בגשמיות איז ער געווען‬ ‫גףסלת‬ ‫זייער ארים; ער האט נישט געהאט קיין איבעריגע‬ ‫פרוטה צו זיך‪ ,‬אבער גייסטיש איז ער געווען זייער‬ ‫רייך‪ .‬ער האט נישט געהאט קיין גרויסע השגות‬ ‫און רצונות בגשמיות‪ ,‬אבער ברוחניות האט ער‬ ‫געוואלט גאר אסאך‪.‬‬ ‫דאס יונג פארפאלק האט זיך באזעצט אין א‬ ‫באשיידענע קליינע דירה אין בארא פארק‪ .‬גלייך‬ ‫נאך די שבע ברכות האט זיך יעקב ארומגעקוקט‬ ‫און געזאגט פאר זיין פריש ווייבל‪" :‬איך דינג אפ די‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫דירה נעבן אונז אויך‪ .‬מיר וועלן האבן צוויי דירות‪".‬‬ ‫"פארוואס?" האט זיך דאס יונג ווייבל‬ ‫געוואונדערט‪.‬‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪20‬‬ ‫אגב‪ ,‬ביזן היינטיגן טאג‪ ,‬ווען יעקב‬ ‫(פארקלאוזשער)‪ ,‬און די פרייז איז געווען‬ ‫"פאר הכנסת אורחים‪".‬‬ ‫גייט אמאל צום דאקטער און זיי קוקן אן‬ ‫נישטיג‪ ,‬ממש נישט צום גלייבן‪ .‬יעקב‬ ‫די לונגען‪ ,‬פרעגן זיי אים‪" :‬דו רייכערסט?‬ ‫האט געשפירט א מורא'דיגע סייעתא‬ ‫און ממש ווי אברהם און שרה‪ ,‬זענען‬ ‫דו האסט שווארצע לונגען‪ ".‬יעקב‬ ‫דשמיא‪ ,‬ער האט געשאפט געלט און‬ ‫ביידע געווען איינשטימיג צו צאלן געלט‬ ‫האט קיינמאל נישט גערייכערט‪ ,‬אבער‬ ‫אפגעקויפט די דירה‪.‬‬ ‫וואס זיי האבן נישט פאר אידן וואס זיי‬ ‫זיינע לונגען זענען שווארץ געווארן פון‬ ‫קענען נישט‪ .‬אין יענע יארן‪ ,‬און אויך‬ ‫ראטעווען יענע קינד פונעם פייער‪ .‬דאס‬ ‫דאס איז געווען גלייך נאך ראש‬ ‫היינט‪ ,‬איז דאס געווען א חידוש גדול‪ .‬און‬ ‫איז ממש ווי עס שטייט אין שיר השירים‪:‬‬ ‫השנה‪ .‬און אויף סוכות זענען זיי שוין‬ ‫אזוי האט דאס יונג פארפאלק געצאלט‬ ‫"ָׁשְ חֹורָ ה ֲאנִי ְונָאוָה ְּבְ נֹות ְירּוָׁשָ לָם‪ "...‬די‬ ‫געווען אין די נייע דירה‪ .‬יענע יאר‬ ‫דאפעלט רענט אויסצוהאלטן א דירה‬ ‫שווארצקייט פון זיינע לונגען איז די‬ ‫סוכות איז יעקב נאך צוריקגעגאנגען‬ ‫פאר הכנסת אורחים‪ .‬אבער ביי זיי האט‬ ‫שיינקייט פאר'ן אייבערשטן‪ .‬עס איז‬ ‫דאווענען אין זיין בית המדרש קביעה‪,‬‬ ‫הכנסת אורחים באדייט פיל מער ווי‬ ‫שווארץ געווארן פון ראטעווען א צווייטע‬ ‫וועלכע איז געווען אינעם בנין פון זיין‬ ‫בלויז געבן א בעט‪.‬‬ ‫איד!‬ ‫אלטער דירה וואס איז יעצט געשטאנען‬ ‫ליידיג‪ .‬אינמיטן דאווענען הערט מען‬ ‫אברהם און שרה פון אונזער דור‬ ‫רבי יעקב שטייט אזוי אינדערויסן‬ ‫פלוצלינג קולות‪" :‬עס ברענט! עס ברענט!‬ ‫האבן געפלעגט זייערע געסט נאך מער‬ ‫און זעט די נסים פאר די אויגן‪ .‬ער שפירט‬ ‫ראטעוועט!" אלע זענען ארויסגעלאפן‬ ‫ווי אייגענע קינדער‪ .‬זיי האבן געקאכט‪,‬‬ ‫די סייעתא דשמיא אז ער האט ממש‬ ‫פון שול און געזען ווי דער בנין מיט אלע‬ ‫געוואשן די וועש‪ ,‬באדינט‪ ,‬געזארגט‪,‬‬ ‫געציילטע טעג צוריק זיך אריבערגעצויגן‬ ‫הייזער זענען פארכאפט אין העלישע‬ ‫אויסגעהערט און מחזק געווען די‬ ‫צו א נייע דירה‪ .‬ער האט קלאר געוואוסט‬ ‫פלאמען‪.‬‬ ‫אורחים‪ ,‬וועלכע זענען געקומען פון‬ ‫אז דאס איז בזכות די הכנסת אורחים‬ ‫יעדע סארט שטוב און עבר‪ ,‬צומאל מיט‬ ‫וואס זיי האבן זוכה געווען צו מקיים זיין‪.‬‬ ‫אינצווישן הערן זיך שרעקליכע‬ ‫שווערע פעקלעך צרות‪ .‬אין די צייט וואס‬ ‫געשרייען פון א פרוי‪" :‬מיין קינד! מיין‬ ‫אנדערע פרויען זענען געזעצן אונטער די‬ ‫ווי אלץ אן הסכמה דערצו האבן זיי‬ ‫קינד! ראטעוועט! ער איז פארכאפט אין‬ ‫בוים און געשמועסט‪ ,‬האט די פרוי פון ר'‬ ‫געזען נאכ'ן אויסלעשן דאס פייער‪ :‬דער‬ ‫די דירה‪ .‬איינער זאל רחמנות האבן!"‬ ‫יעקב געוואשן די פלארס פון די הכנסת‬ ‫גאנצער בנין איז געווארן איין שטיק אש‪,‬‬ ‫אורחים און ווידער איבערגעצויגן פרישע‬ ‫חוץ איין חלק‪ ...‬די שטוב פון הכנסת‬ ‫דער עולם איז אריין אין א פאניק‪,‬‬ ‫בעט געוואנט‪ .‬צווישן די קליינע און די‬ ‫אורחים‪ .‬די הייליגע פיר ווענט וואס‬ ‫אבער ליידער האט קיינער נישט געקענט‬ ‫קלענערע האט זי אריינגעכאפו אוצרות‬ ‫האבן איינגעזאפט אזויפיל מצוות זענען‬ ‫אריינגיין‪ ,‬ווייל דער הויפט אריינגאנג איז‬ ‫פון מצוות‪ .‬אזוי איז עס אנגעגאנגען‬ ‫געבליבן אומבארירט‪ .‬דאס פייער האט‬ ‫שוין געווען פארשטעלט מיט העלישע‬ ‫עטליכע יאר‪.‬‬ ‫אויף דעם קיין שליטה נישט געהאט‪.‬‬ ‫פלאמען‪ ,‬און אריינגיין וואלט געקאסט‬ ‫צוויי קרבנות‪ .‬יעקב איז געשטאנען אין‬ ‫אין א טאג טאג וועקט זיך יעקב אויף‬ ‫יעקב מיט זיין חשוב'ע אשת חיל‬ ‫די זייט; זיין ווארעם הארץ האט אים‬ ‫פון שלאף און דערציילט פאר זיין ווייב‬ ‫האבן גענומען אסאך חיזוק פון די‬ ‫זייער געקלאפט‪ ,‬ער האט נישט געקענט‬ ‫איבער א מאדנעם חלום וואס ער האט‬ ‫מעשה און ווייטער אנגעגאנגען מיט‬ ‫צוקוקן וואס דא גייט פאר‪ .‬פלוצלינג‬ ‫געהאט‪ .‬זיין רבי‪ ,‬דער סאטמארער רבי‬ ‫זייער הכנסת אורחים‪ .‬אין די צייט וואס‬ ‫האט אים אויפגעבליצט אין געדאנק‪" :‬די‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט זיך באוויזן צו אים אין חלום‬ ‫זיי האבן געהאדעוועט די קינדער‪ ,‬האבן‬ ‫הכנסת אורחים!" בליץ‪-‬שנעל האט ער‬ ‫און אים געזאגט‪" :‬יעקב‪ ,‬גיי קויף א הויז‪".‬‬ ‫זיי עס געטון אויף א פארנעם וואס איז‬ ‫זיך געכאפט אז די הכנסת אורחים הויז‬ ‫דאן געווען שייך‪ .‬די קינדער דערציילן אז‬ ‫האט געהאט א זייטיגע אריינגאנג‪ ,‬און‬ ‫דער חלום איז אים געווען מאדנע‪.‬‬ ‫זיי געדענקען ממש נישט א סעודה אן‬ ‫פון דארט קען ער אריינלויפן‪ ,‬אדורכגיין‬ ‫ער האט נישט געהאט קיין דאלער צו‬ ‫געסט‪ ,‬אבער פון די צוויייטע זייט האבן‬ ‫די פענסטער און פרובירן ראטעווען‬ ‫די נשמה‪ ,‬און ער האט געטראכט צו‬ ‫זיי געוואוסט וויאזוי צו שטעלן א גבול אז‬ ‫דאס פארלוירן קינד‪ .‬אזוי האט ער‬ ‫זיך אז דאס איז פשוט געווען‪ ...‬א חלום‪.‬‬ ‫די שטוב זאל בלייבן הייליג און ריין‪.‬‬ ‫טאקע געטון‪ ,‬און מיט א פלינקייט איז‬ ‫אבער ווען דער חלום איז געקומען‬ ‫ער אריינגעקראכן‪ ,‬און דורך די הכנסת‬ ‫איבער און איבער‪ ,‬האט ער באשלאסן‬ ‫מיט די יארן האבן אלע געוואוסט‬ ‫אורחים דירה האט ער טאקע געקענט‬ ‫אז מען ווייזט אים עפעס פון הימל‪,‬‬ ‫אז אויב מען זוכט א ווארעם טעלער‬ ‫ראטעווען דאס קינד‪( .‬וואס איז געווען‬ ‫און ער האט זיך ארויסגעלאזט איבער‬ ‫זופ אדער אן אפענע אויער‪ ,‬קען מען‬ ‫די מעשה מיט'ן קינד? ער האט געהערט‬ ‫די גאסן פון בארא פארק זוכן א הויז‬ ‫אריינקומען סיי ווען צו יעקב‪ .‬אסאך‬ ‫ווי אלע שרייען קולות‪ ,‬האט ער זיך זייער‬ ‫וואס ער קען אפקויפן (אן געלט!)‪ .‬אזוי‬ ‫אידן פון ארץ ישראל האבן געקענט זיין‬ ‫דערשראקן און איז געלאפן זיך באהאלטן‬ ‫פארנדיג זעט ער פלוצלינג א הויז וואס‬ ‫אונטערן בעט‪)...‬‬ ‫שטייט צום פארקויפן דורך די באנק‬ ‫‪21‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫פארוואס איך לעב‪ ",‬האט ער געזאגט‬ ‫ר' יעקב און אים צוריקברענגען א פולס‪.‬‬ ‫אדרעס און זענען געקומען קלאפן אויף‬ ‫פאר זיינע קינדער‪ ,‬און אט דאס האט ער‬ ‫אבער זייער שנעל האבן זיי איינגעזען‬ ‫זיין טיר‪.‬‬ ‫דערציילט‪:‬‬ ‫אז ליידער זעט עס אויס ווי עס איז שוין‬ ‫נאך אלעם; זיין קערפער האט אנגעהויבן‬ ‫די ביזנעס איז געווארן גרעסער און‬ ‫"איך בין צוזאמגעפאלן ביי די חתונה‪.‬‬ ‫ווערן קאלט און קיין פולס איז מער‬ ‫שטערקער‪ ,‬און יעקב האט זיך דערזען אז‬ ‫עס איז שוין געווען מיין צייט צו גיין‪ ,‬און‬ ‫נישט געווען‪ .‬איינציגווייז זענען זיי זיך‬ ‫זיינע אורחים האבן שוין אויסגעוואקסן‬ ‫איך בין שוין נפטר געווארן‪ .‬איך האב‬ ‫צוגאנגען שטיל און טרויעריג‪ ,‬שאקלנדיג‬ ‫זיין דירה און זיין קליינע עקסטערע דירה‪.‬‬ ‫זיך פלוצלינג געזען שוועבן העכער און‬ ‫מיט'ן קאפ אז עס איז ליידער דערנאך‪.‬‬ ‫דעריבער האט ער זיך אריינגעלאזט אין‬ ‫העכער‪ ,‬ביז איך האב זיך דערזען שטיין‬ ‫א גרעסערן פראיעקט און אפגעדינגען‬ ‫פאר'ן בית דין של מעלה‪ .‬א מורא'דיגע‬ ‫איין הצלה מעמבער האט אבער‬ ‫א דירה פון צוויי שטאק און געגרינדעט‬ ‫לעכטיגקייט האט פארבלענדט מיין זע‪-‬‬ ‫נישט מסכים געווען צום פסק‪ .‬גאנצע‬ ‫א שטיקל "האטעל" פאר אורחים‪ ,‬אידן‬ ‫קראפט‪ ,‬און איך האב גארנישט געזען‬ ‫צוויי און צוואנציג מינוט האט ער‬ ‫וואס זענען דא פאר א לענגערע צייט און‬ ‫נאר לעכטיגקייט‪.‬‬ ‫געשאקט און געארבעט צוריקצוברענגען‬ ‫האבן נישט וואו צו זיין‪ .‬דאס אלעס איז‬ ‫ר' יעקב צום לעבן‪ .‬די אנדערע האבן‬ ‫געווען צוגעשטעלט דורך יעקב מיט זיין‬ ‫איך האב אנגעהויבן הערן און זען‬ ‫אים געוואלט אוועקשלעפן זאגנדיג‬ ‫ווייב אליין‪ .‬מיט די יארן‪ ,‬ווען די קינדער‬ ‫ווי די מלאכים גרייטן אן דעם משפט‪ ,‬און‬ ‫"כבוד המת‪ ,"...‬אבער יענער האט נישט‬ ‫זענען שוין געווען חתונה געהאט‪ ,‬זענען‬ ‫איך האב אנגעהויבן ציטערן‪' :‬הנה יום‬ ‫געוואלט הערן‪ .‬עס האט באמת נישט‬ ‫זיי אויך אריינגעקומען אין די "משפחה‬ ‫הדין‪ '...‬אט קומט מיין יום הדין‪ ,‬ווען איך‬ ‫אויסגעזען צו האבן קיין זין‪ ,‬ווייל ר' יעקב‬ ‫ביזנעס"‪ .‬פארשטייט זיך אז מצוה גוררת‬ ‫וועל שטיין פאר'ן אייבערשטן און אפגעבן‬ ‫האט נישט געהאט קיין שום פולס‪ .‬מען‬ ‫מצוה‪ ,‬און איין מצוה האט געצויגן די‬ ‫א דין וחשבון‪ .‬די הייליגע תפילות פון די‬ ‫איז שוין געגאנגען רופן חברה קדישא זיך‬ ‫צווייטע‪ ,‬און חוץ הכנסת אורחים האט‬ ‫ימים נוראים‪ ,‬פון 'ונתנה תוקף'‪ ,‬זענען‬ ‫צו גרייטן צו די לוי'‪ ,‬ווען פלוצלינג‪ ,‬פאר‬ ‫יעקב אויך אסאך געהאלפן גרים זיך‬ ‫געווען לעבעדיג אויפגעשפילט פאר מיר‪.‬‬ ‫די אויגן פון אלע ארומיגע‪ ,‬האבן זיך די‬ ‫איינגלידערן‪ ,‬און אויך געהאלפן יתומים‬ ‫אויגן‪-‬לעפלעך פון ר' יעקב געעפנט אויף‬ ‫חתונה האבן און זיך שטעלן אויף די פיס‪.‬‬ ‫פלוצלינג הער איך א קול פון א דין‬ ‫א רגע‪ .‬דער הצלה מאן האט אנגעהויבן‬ ‫תורה‪' :‬זאל מען אים לאזן לעבן אדער‬ ‫שרייען‪" :‬ער לעבט! ער לעבט! ער האט א‬ ‫פאר בערך פופצן יאר צוריק האט‬ ‫נישט?' איך האב פארשטאנען אז מען‬ ‫פולס! ער לעבט!!!"‬ ‫יעקב זיך אונטערגענומען חתונה צו‬ ‫רעדט פון מיר‪ .‬איך הער ווי מלאכים‬ ‫מאכן א יתום וואס איז געווען איינזאם‬ ‫קומען און בעטן פאר מיר‪ ,‬אז איך בין‬ ‫דאס אומגלויבליכע האט פאסירט‪:‬‬ ‫און אליין‪ ,‬אן קיין משפחה פון ביידע‬ ‫נאך א יונגער מענטש און קען נאך‬ ‫ר' יעקב איז צוריקגעקומען לחיים‪ .‬מען‬ ‫זייטן‪ .‬יעקב איז ארומגעלאפן איבער‬ ‫שרייבן חידושים‪ .‬אבער דער בית דין‬ ‫האט אים שנעל אפגעפירט אין שפיטאל‪,‬‬ ‫די שטאט און פרובירט צו שאפן געלט‪.‬‬ ‫של מעלה האט געזאגט‪' :‬נע‪ ...‬שרייבן‬ ‫וואו ער איז געלעגן אין א קאמע פאר‬ ‫זיין ווייב האט אויסשטאפירט דעם‬ ‫חידושים קענען אנדערע אויך‪ '.‬האב איך‬ ‫עטליכע טעג‪ .‬אסאך תפילות האט‬ ‫חתן און יעקב איז געווען זיין פיזישער‬ ‫ווידער געהערט‪' :‬אבער ער איז נאך יונג‪,‬‬ ‫מען מתפלל געווען פאר אים‪ ,‬ביז דער‬ ‫און גייסטישער טאטע און אים געפירט‬ ‫די משפחה דארף אים נאך‪ '.‬האט דער‬ ‫אייבערשטער האט געהאלפן און ר'‬ ‫אונטער די חופה ווי אן אייגן קינד‪ ,‬אדער‬ ‫בית דין געזאגט‪' :‬דאס איז נישט קיין‬ ‫יעקב האט זיך ערהוילט‪ .‬ביז א קורצע‬ ‫נאך מער ווי אן אייגן קינד‪.‬‬ ‫טענה‪ '.‬פלוצלינג זענען געקומען צוויי‬ ‫צייט איז ער ברוך השם ארויסגעקומען‬ ‫צדיקים און געטענה'ט פאר מיר‪ .‬דער‬ ‫פון שפיטאל‪ .‬ווי נאר ער איז געווארן א‬ ‫ווען מען האט געהאלטן אינמיטן די‬ ‫ערשטער איז געווען דער הייליגער חפץ‬ ‫טראפ שטערקער‪ ,‬און שוין געקענט רעדן‪,‬‬ ‫ריקודים ביי די חתונה‪ ,‬איז יעקב אריין‬ ‫חיים‪ ,‬וועלכער איז געקומען טענה'ן‪' :‬ער‬ ‫האט ער גערופן די קינדער און גערעדט‬ ‫אין רינג פרייליך מאכן דעם חתן‪ .‬אזוי‬ ‫היט זייער דעם דיבור‪ .‬מי האיש החפץ‬ ‫"ביזנעס"‪" :‬וואס טוט זיך מיט די הכנסת‬ ‫אינמיטן טאנצן האט דער חתן פלוצלינג‬ ‫חיים אוהב ימים לראות טוב – ווער עס‬ ‫אורחים? וואס טוט זיך מיט די נייע לאט‬ ‫געשפירט ווי ר' יעקב ווערט שווער‪ .‬ער‬ ‫היט דעם דיבור‪ ,‬קומט אים א גוט לאנג‬ ‫וואס מען וויל בויען?"‬ ‫האט אים פרובירט אנצוכאפן‪ ,‬אבער פאר‬ ‫לעבן‪( '.‬ווי די בעלת המשפחה האט‬ ‫וואס און ווען איז ר' יעקב צוזאמגעפאלן‬ ‫מיר דערציילט‪ ,‬איז ר' יעקב טאקע אזוי‬ ‫די קינדער האבן אים געבעטן‪:‬‬ ‫דארט אינמיטן רינג און אראפגעפאלן‬ ‫אפגעהיטן מיט'ן דיבור; כסדר הערט‬ ‫"טאטע‪ ,‬דו האסט נישט קיין כח‪ .‬אפשר‬ ‫באוואוסטלאז‪.‬‬ ‫מען אים זאגן‪' :‬קינדערלעך‪ ,‬רעדט נישט‬ ‫זאלסטו אביסל נאכלאזן? דו האסט דאך‬ ‫פון אנדערע‪ '.‬אויך זאגט ער כסדר‪' :‬רעד‬ ‫נישט אזא שטארקע הארץ‪".‬‬ ‫ביז אפאר סעקונדעס זענען די‬ ‫נישט שארף‪ ,‬רעד ווייעך‪ '...‬און ווער‬ ‫געטרייע חברה הצלה מעמבערס שוין‬ ‫עס קען דעם מענטש און האט אמאל‬ ‫"קומט‪ ,‬איך וועל אייך דערציילן‬ ‫געווען אינדערמיט‪ ,‬פרובירנדיג צו שאקן‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪22‬‬ ‫ליידער נישט געבוירן געזונט און איז‬ ‫איז אריינגעקומען איבער פערציג‬ ‫געהאנדלט מיט אים ווייסט צו זאגן אז‬ ‫נפטר געווארן‪ ,‬האבן די אורחים דאס‬ ‫פאון קאלס! מי כעמך ישראל גוי אחד‬ ‫ר' יעקב קען קיין הויך ווארט אויף א‬ ‫נישט געשפירט; די הכנסת אורחים‬ ‫בארץ!)‬ ‫איד נישט רעדן‪).‬‬ ‫איז אנגעגאנגען אין אלע זמנים‪".‬‬ ‫רוב פון די אורחים זענען עטוואס‬ ‫"איך האב נישט זוכה געווען צו‬ ‫דער אייבערשטער זאל זיי העלפן‬ ‫פאר'יתומ'ט און אליינס‪ ,‬ווייט פון‬ ‫זען זייער פנים צוליב די ליכטיגקייט‬ ‫אז זיי זאלן קענען ווייטער גיין אין די‬ ‫זייערע נאנטע און משפחה‪ ,‬און ר'‬ ‫וואס האט געשיינט פון זייער געזיכט‪,‬‬ ‫הייליגע וועגן פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫יעקב – שוין נישט קיין יונגערמאן –‬ ‫אבער איך האב געוואוסט ווער דאס‬ ‫זארגט פאר זיי צוזאמען מיט זיין ווייב‪,‬‬ ‫איז‪.‬‬ ‫צום שלוס‪:‬‬ ‫און זיי זוכן וויאזוי זיי צו מאכן וואס‬ ‫מער באקוועם‪.‬‬ ‫"דאן איז געקומען א צווייטער‬ ‫טייערע שוועסטער‪ ,‬עס איז‬ ‫סניגור‪ ,‬דאס איז געווען אברהם אבינו‬ ‫זייער אינספירירנד צו הערן אזעלכע‬ ‫א שנור האט מיר דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אליינס‪ .‬ער איז געקומען טענה'ן‪' :‬איך‬ ‫מעשיות וואס פאסירן היינט‪ ,‬אבער‬ ‫איין נאכט נאנט צו חצות הלילה איז זי‬ ‫דארף אים האבן דא אויף די וועלט‪.‬‬ ‫צומאל שפירט מען א טראפ אנטוישט‪:‬‬ ‫געווען ביי איר שווער און שוויגער אין‬ ‫זיין הכנסת אורחים וואס ער טוט קען‬ ‫"וואו קום איך אן צו אזעלכע‬ ‫שטוב‪ ,‬און זי זעט ווי די שוויגער‪ ,‬מיט‬ ‫מען נישט ערזעצן‪ ,‬מען דארף אים נאך‬ ‫הויכע מדריגות?" מיר דארפן אבער‬ ‫רויטע מידע אויגן‪ ,‬שלעפט זיך מיט‬ ‫האבן‪ '.‬אויך האט ער דערציילט פאר'ן‬ ‫געדענקען וואס מוהרא"ש טייטשט‬ ‫זייף‪ ,‬שמאטעס און שיסלעך‪ .‬זי גרייט‬ ‫בית דין איבער'ן האטעל וואס מיר‬ ‫אזוי שיין אויף די משנה "קנאת‬ ‫זיך ערגעץ צו גיין מיט'ן שווער‪.‬‬ ‫פלאנען צו בויען פאר די אורחים‪ ,‬וואס‬ ‫סופרים תרבה חכמה" – דאס מיינט‬ ‫דאס איז דאך ממש ווי אברהם אבינו'ס‬ ‫נישט נאכמאכן יענעם'ס נקודה‪ ,‬נאר‬ ‫"וואו גייט די שוויגער?" האט זי זיך‬ ‫געצעלט‪.‬‬ ‫קוקן וויאזוי יענער שטארקט זיך אין‬ ‫געוואונדערט‪.‬‬ ‫זיין נקודה טובה‪ ,‬און דאס נאכמאכן‬ ‫"דאס אלעס האט איבערגעוואויגן‬ ‫דורך זאגן‪" :‬לאמיר זיך שטארקן אין‬ ‫די שוויגער האט איר דערציילט‬ ‫דעם דין‪ ,‬און מען האט מיר גע'פסק'נט‪:‬‬ ‫מיין שטארקע זאך‪ ".‬און וואס איז דען‬ ‫אז דער גוי וואס רייניגט די הכנסת‬ ‫'לחיים!' אין יענע מינוט איז מיין נשמת‬ ‫שטערקער ווי זיין א מאמע פאר די‬ ‫אורחים איז נישט אנגעקומען‪ ,‬ממילא‬ ‫חיים צוריקגעקומען צו מיר און איך‬ ‫קינדער? טון הכנסת אורחים‪ ,‬הפצה‪,‬‬ ‫גייט זי יעצט אריבער רייניגן די בית‬ ‫האב זיך דערוועקט‪.‬‬ ‫און פארשפרייטן דעם אייבערשטן‬ ‫הכסא'ס‪ ,‬די קאך און די האלוועיס‪.‬‬ ‫פאר די אייגענע קינדער‪ .‬לאמיר זיך‬ ‫"זאגט מיר קינדער‪ ,‬מיט וואס דען‬ ‫מחזק זיין מיט תפילה און בעטן דעם‬ ‫"שוויגער‪ ",‬האט די שנור געבעטן‪,‬‬ ‫זאל איך זיין פארנומען?!"‬ ‫אייבערשטן צו טון חסד איינער מיט'ן‬ ‫"איך וועל גיין‪ ,‬זאל די שוויגער זיך לייגן‬ ‫צווייטן‪ ,‬אמאל ארויסגיין פון וועג פאר‬ ‫שלאפן‪ ".‬איר שוויגער איז דאך שוין‬ ‫עפילאג‪:‬‬ ‫א שכן אדער א שוועסטער אפילו ווען‬ ‫ווייט נישט קיין יונגע פרוי און האט‬ ‫איך האב א חשבון מיט יענעם‪ ,‬און‬ ‫שוין נישט די כוחות‪.‬‬ ‫פון יענעם טאג ביז'ן היינטיגן‬ ‫אזוי וועלן מיר אויך זוכה זיין נאכצוגיין‬ ‫טאג גייט די הכנסת אורחים אן אין‬ ‫די וועגן פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫"ניין‪ ",‬האט זיך די שוויגער‬ ‫פולן שוואנג‪ .‬די ביזנעס האט שוין‬ ‫גע'עקשנ'ט‪" .‬דו ביסט א מאמע פון‬ ‫נייע סערוויסעס‪ ,‬וואו מען וואשט‬ ‫(די משפחה האט געבעטן אז‬ ‫קליינע קינדער‪ ,‬גיי אהיים שלאפן צו‬ ‫און ביגלט די וועש פון די אורחים‪ .‬ר'‬ ‫די דעטאלן זאלן בלייבן געהיטן ביי‬ ‫דיינע קינדער‪ .‬לאז מיר ביטע האבן‬ ‫יעקב פארגינט אויך פאר אנדערע די‬ ‫די מערכת צוליב געוויסע סיבות‪...‬‬ ‫די מצוה‪ ,‬דאס איז מיין זאך‪ .‬איך וויל‬ ‫מצוה‪ ,‬און טייערע נשים צדקניות‬ ‫אבער אויב איינער וויל אנטיילנעמען‬ ‫זכותים ווען איך קום אהיים‪".‬‬ ‫געבן אוועק פון זייער צייט‪ ,‬כח און‬ ‫אין דעם זכות און ארויסהעלפן מיט‬ ‫געלט‪ ,‬קאכנדיג‪ ,‬באקנדיג‪ ,‬וואשנדיג‬ ‫געלט אז זיי זאלן קענען ווייטער אנגיין‬ ‫און ביגלנדיג פאר זייערע אידישע‬ ‫ווי איינער פון די בני המשפחה‬ ‫מיט זייערע מדות החסד‪ ,‬קען מען זיך‬ ‫ברידער‪( .‬א שנור דערציילט מיר אז‬ ‫דערציילט‪" :‬מיינע עלטערן גייען אן‬ ‫פארבינדן מיט די רעדאקציע פאר די‬ ‫מען האט אריינגעלייגט א מעלדונג‬ ‫מיט זייער הכנסת אורחים אין אלע‬ ‫קאנטאקט אינפארמאציע‪).‬‬ ‫אין א צעטל אז ווער עס וויל העלפן‬ ‫אומשטענדן‪ ,‬אין פריידן און אין ליידן‪.‬‬ ‫אפילו ווען דער אייבערשטער האט‬ ‫צו וואשן וועש פאר אורחים זאל זיך‬ ‫זיי געפרואווט מיט א קינד וואס איז‬ ‫מעלדן‪ .‬זי זאגט אז אינעם ערשטן טאג‬ ‫‪23‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫ץץתץ תספ‬ ‫טג?‬ ‫שכח אייבישטער‪ ,‬די קארטאפל זעט אויס גוט‪.‬‬ ‫איך דריי אראפ דעם פלאם‪ ,‬און איך גיי זען וואס‬ ‫עס טוט זיך מיט די וועש‪ ,‬איך שטעל אן דעם וואש‬ ‫מאשין און איך נעם ארויס דעם הויפן טרוקענע‬ ‫וועש פונעם דרייער‪.‬‬ ‫אין הויז איז רוהיג און שטיל‪ ,‬איך האב גענוג‬ ‫צייט צו אלעס צאמלייגן מיט געדולד‪ ,‬און אפשר‬ ‫אויך אויסנוצן די מינוטן און זיך אביסל אויס רעדן‬ ‫צום אייבערשטן?‬ ‫די בעבי פלאפלט מיט אירע שפילצייג‪ ,‬די‬ ‫וועש פארמערט זיך אין שיינע צאמגלייגטע שטויס‪,‬‬ ‫אבער איך? איך פיל זיך פארמאכט‪ ,‬פארשלאסן‪ ,‬עס‬ ‫גייט נישט ארויס קיין אפגעהאקט ווארט פון מיין‬ ‫מויל‪.‬‬ ‫איך ווייס נישט וואס ס'איז געשען לעצטנס‪,‬‬ ‫איך האב שוין פראבירט דעם זיסן טעם‪ ,‬איך ווייס‬ ‫שוין ווי גוט מען פילט נאכן אפלאדענען די שווערע‬ ‫שטיינער פון הארץ‪ ,‬און‪ ...‬און‪ ...‬און איך ווייס אויך‬ ‫אז יעדער האט אזעלכע צייטן‪ ...‬אבער‪ ...‬אבער‪...‬‬ ‫אבער דאך פיל איך אזוי ווייט‪...‬‬ ‫און איך ווייס אויך אז די עצה צו דעם איז צו‬ ‫בעטן דעם אייבערשטן טאקע פאר דעם‪ ,‬אים צו‬ ‫מסטץמ‬ ‫סהףד‬ ‫בעטן אז ער‪ ,‬דער גרויסער און גוטער באשעפער‬ ‫זאל עפענען מיין מויל‪,‬און‪ ...‬און‪ ...‬און איך בעט און‬ ‫איך זע נישט קיין וועג ארויס‪...‬‬ ‫די טעג לויפן‪ ...‬עס ווערט שבת‪ ...‬זונטאג‪,‬‬ ‫מאנטאג‪ ,‬דינסטאג‪ ...‬און ווידער קומט שוין שבת‪...‬‬ ‫פון אויבן אויף פארט אלעס גלאטיג‪...‬און אויף‬ ‫טאג טעגליכע זאכן האב איך צו פארציילן הויפנ'ס‬ ‫טדסקצ‬ ‫מעשיות פון תפילה‪ ,‬אבער איך וויל עפעס טיפער‪,‬‬ ‫איך וויל דערציילן פארן אייבערשטן וואס איך‬ ‫מ‪ .‬פפאפהניים‬ ‫פיל‪ ,‬וואס איך וויל‪ ,‬וואס איך טראכט‪ ...‬איך וויל‬ ‫ווערן בעסער‪ ,‬איך וויל פאררעכטן וואס איך האב‬ ‫אמאל נישט געטון גוט‪ ...‬איך וויל ווערן נענטער און‬ ‫נענטער‪ ...‬איך וויל טון וואס דער אייבערשטער וויל‬ ‫פון מיר‪...‬‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪24‬‬ ‫איבערגעדרייט דעם חדר היינט‪...‬‬ ‫אינגל‪" -‬אוואו איז טאטי?" "וואס הייסט"‬ ‫באשעפער! עס גייט מיר נישט!‬ ‫‪-‬פרעג איך צוריק‪" -‬איך פרעג דיר‪ .‬טאטי‬ ‫באשעפער נאר דו קענסט מיר העלפן!‬ ‫ווען די קינדער זענען פארשפילט און עס‬ ‫האט אייך נישט אהיים געברענגט?"‪.‬‬ ‫דו האסט מיר באשאפן‪ ,‬מיין נאטור‪,‬‬ ‫דרייען זיך נישט איבעריגע אויערן אונטער די‬ ‫מיין יוגנט‪ ...‬מיין משפחה‪ ,‬באשעפער!‬ ‫פיס‪ ,‬דערציילט ער אז די הנהלה איז געגאנגען‬ ‫"ניין‪ .‬מיר זענען אהיים צופיס‪,‬‬ ‫דו ווייסט באמת וואס איך וויל!‪.‬‬ ‫זען א שטח‪ ,‬וואס מען האפט צו קענען‬ ‫טאטי איז נישט געווען אין אפיס‪".‬‬ ‫אפקויפן‪ ,‬און בויען א גרויסע פלאץ פאר די‬ ‫איך דערמאן זיך אזוי אינמיטן אז‬ ‫מוסדות וואס וואקסט אויף א טעמפא וואס‬ ‫איך פראביר זיך צו דערמאנען‪ ,‬ער‬ ‫מיין מאמע מאכט מארגן חתונה‪ ,‬לאמיר‬ ‫מען קען נישט נאכלויפן‪...‬‬ ‫האט מיר געזאגט אז ער גייט היינט‬ ‫מאכן א פלאן ווי אזוי צו אויסשטעלן‬ ‫שפעטיגן? געווענדליך קומט ער אהיים‬ ‫דעם מארגנדיגן טאג‪ ,‬איך וויל רופן מיין‬ ‫א טעלעפאן רוף קומט אריין‪ ,‬ס'איז פון‬ ‫מיט די קינדער אויסער‪ ...‬אויסער למשל‬ ‫מאן פרעגן צו ער האט נישט מארגן‬ ‫בית פיגא‪ ...‬ער מוז אויפהייבן‪ ,‬מען דארף‬ ‫היינט‪...‬‬ ‫עפעס א אסיפה אדער ווייס איך וואס‪,‬‬ ‫אוועק שטעלן א גוטער דרך ארץ אין איינע‬ ‫ער הייבט אויף ביים ערשטן קלונג‪ ,‬פון‬ ‫פון די כיתות‪...‬‬ ‫אה‪ ...‬ער האט מיר געזאגט אז‬ ‫אונטער הער איך א טומל א גערודער‪,‬‬ ‫אפשר גייט היינט די הנהלה זיצן‬ ‫קינדער? מלמדים? אלעס צוזאמען? איך‬ ‫איך דארמאן זיך פון די ערשטע באזוך‬ ‫צוזאמען‪ ...‬אויף וואס נאך? אדער‬ ‫קען נישט כאפן‪.‬‬ ‫פונעם ראש ישיבה שליט"א אין דעם נייעם‬ ‫געדענק איך נישט און ער האט גערעדט‬ ‫חדר‪ ,‬צוויי חדשים נאכן עס עפענען‪ ,‬ס'איז‬ ‫פון עפעס אנדערש?‬ ‫"העלא? וואס מאכסטו?" ער הערט‬ ‫געווען נאך פורים תשפ"ב ווען דער ראש‬ ‫זיך אביסל איילנדיג‪" ,‬איך האלט דא‬ ‫ישיבה שליט"א איז אנגעקומען צו דעם‬ ‫די קינדער לויפן צו זייערע‬ ‫אינמיטן זיצן מיט די מלמדים‪ ,‬א חיזוק‬ ‫ערשטן יארצייט פון זיין גרויסער זיידן‬ ‫שפילצייג‪ ,‬איך גיי ענדיגן דעם‬ ‫שמועס‪ ,‬דארפסט עפעס וויכטיג?"‪.‬‬ ‫דער קארלסבורגער רב זצ"ל‪ ,‬דער חדר איז‬ ‫נאכטמאל‪ .‬ווען די קינדער האלטן‬ ‫דעמאלט'ס באשטאנען פון דריי קינדער!‬ ‫שוין אינמיטן עסן קומט טאטי ענדליך‬ ‫"ניין‪ ,‬ניין‪ ,‬ס'איז ממש נישט וויכטיג"‬ ‫מרדכי פערל‪ ,‬מרדכי און רפאל פפנהיים‪.‬‬ ‫אהיים‪.‬‬ ‫‪-‬ענטפער איך‪" -‬מען קען רוהיגערהייט‬ ‫ווארטן אויף ביינאכט!"‪.‬‬ ‫דער געטרייער מלמד מו"ה יושע‬ ‫א גוטן טאג! די קינדער לויפן אים‬ ‫ראבינאוויטש הי"ו איז געזעצן געטריי מיט זיי‬ ‫אנטקעגן‪ ,‬אברהמי ברענגט צו שלעפן‬ ‫די פלענער קענען ווארטן אפילו ביז‬ ‫יעדן טאג‪ ,‬ביים געסט צימער פון מו"ה שמעון‬ ‫א צעטל פון זיין טעשל‪ ,‬טאטי! מיין‬ ‫מארגן‪ ,‬קוק איך אויפן שטילן טעלעפאן‪,‬‬ ‫עוזר פערל'ס הויז‪ ,‬און געלערנט מיט זיי תורה‬ ‫רבי האט געזאגט אז דער מנהל האט‬ ‫ווי דער אייבערשטער וועט פירן דעם‬ ‫מידות טובות און יראת שמים‪,‬‬ ‫געהייסן עס געבן פאר טאטי!‬ ‫טאג‪ ,‬וועט במילא אזוי זיין‪...‬‬ ‫איך בין אראפגעקומען מיטהאלטן דעם‬ ‫טאטי נעמט איבער דעם צעטל מיט‬ ‫איך בלייב זיצן פארטראכט‪ ,‬מיין‬ ‫באזוך פון אונטערן טיר‪ ,‬צוזאמען מיט מרת‬ ‫א ערנסקייט‪ ,‬וואו עס שטייט די זמנים‬ ‫בעבי ליגט אויפן פלאר און האלט אין‬ ‫פערל‪ ,‬די עלטערן פון אלע קינדער פון חדר‪...‬‬ ‫פונעם חדר אויפן נעקסטן יאר‪ .‬און‬ ‫די הענטעלעך א זיסע בערעלע און‬ ‫אינמיטן האט דער ראש ישיבה שליט"א זיך‬ ‫ער ליינט עס איבער ווי ער וואלט עס‬ ‫שמייכלט צופרידן‪ ,‬זי געבט עפעס א‬ ‫אנגערופן צו די ארומיגע‪" ,‬עטס זעען אויך די‬ ‫געזען צום ערשטן מאל‪ ,‬די גרעסערע‬ ‫אמבאלופערטן דריי און די בערעלע‬ ‫גרויסע בנינים וואס איך זעה דא?"‬ ‫שמייכלען זיך אונטער‪.‬‬ ‫פאלט ארויס‪ ,‬זי וויל עס כאפן‪ ,‬אבער‬ ‫אנשטאט צו אנקומען נענטער קריכט‬ ‫איך געדענק די שמייכל וואס איז‬ ‫"צו ווייסטו מאמי?" ‪-‬דרייט ער זיך‬ ‫זי אויף צוריק‪ ,‬זי פראבירט נאכאמאל‪,‬‬ ‫דעמאלטס ארויפגעקומען אויף די פנימ'ער‪...‬‬ ‫אויס צו מיר‪" -‬היינט האב איך געטראפן‬ ‫אבער זי ווערט נאר ווייטער און‬ ‫יעצט קען מען שוין טאקע לאכן‪ ,‬ס'זעט אויס‬ ‫אברהמי'ס רבי און ער האט מיר געזאגט‬ ‫ווייטער‪ ...‬זי הייבט אן צו וויינען‪ ,‬און איך‬ ‫אז ביז מען וועט ענדיגן בויען דעם ערשטן‬ ‫אז אברהמי איז דער בעסטער אינגל‬ ‫פיל איר אזוי מיט‪ ,‬איך ווייס אבער אז‬ ‫בנין‪ ,‬וועט עס שוין אויך זיין צו קליין‪...‬‬ ‫פונעם גאנצן חדר!!"‬ ‫זי גייט דאך אזוי קענען צום סוף קריכן‪,‬‬ ‫צו גיי איך אויך אבער אמאל קענען‬ ‫איך גיי אנגרייטן פיזאמעס פאר די‬ ‫דערגרייכן מיין ציל?‬ ‫"באמת? איך פריי זיך אזוי שטארק‬ ‫קליינע‪ ,‬און איך זע אז ווי נאר מיין מאן‬ ‫צו הערן!"‬ ‫לייגט אראפ דעם טעלעפאן‪ ,‬צוקלינגט זיך‬ ‫א גוטן טאג! די קינדער זענען דא!‬ ‫עס ווידער‪ ,‬יעצט הערט זיך עס א שמועס‬ ‫איך האף נאר אז ער האט נישט‬ ‫פון איינעם פון די עלטערן וואס קען נישט‬ ‫"מאמי?" ‪-‬פרעגט מיר מיין גרויסער‬ ‫‪25‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫איבערגעלאזט טייערע ירושות‪ ,‬ווען‬ ‫גייט האבן צייט פאר ביידע‪ ,‬וואס דארף‬ ‫פארשטיין פארוואס דער מוסד וויל נישט‬ ‫יצחק אבינו האט אויסגעווארט אויף‬ ‫שוין א מנהל טון מיט פינף קינדער?‬ ‫געבן מעדעצין פאר זיין קינד‪...‬‬ ‫זיין ישועה אויף זיין שידוך איז ער ארויס‬ ‫איינמאל א חודש קומען אוועקשטעלן‬ ‫אין פעלד זיך אויסגיסן די הארץ פארן‬ ‫דרך ארץ? צוגרייטן א פרשה צעטל? און‬ ‫די קליינע דארפן שוין גיין שלאפן‪ ,‬ער‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫אזוי איז טאקע געווען די ערשטע פאר‬ ‫פארענדיגט דעם שמועס‪ ,‬און גייט ליינען‬ ‫חדשים‪.‬‬ ‫קריאת שמע מיט זיי‪ ,‬ווען ער קומט ארויס‬ ‫ויצא יצחק לשוח בשדה‪ .‬דער‬ ‫פונעם קינדער צימער‪ ,‬זעט ער אויפן‬ ‫הייליגער רבי האט אונז אויסגעלערנט‬ ‫גאנץ שנעל איז די גרעפיקס געבליבן‬ ‫טעלעפאן‪ ,‬דריי נישט געענטפערטע רופן‪,‬‬ ‫אז אויך אונז פשוטע מענטשן קענען‬ ‫אין זייט‪ ,‬און לויט די הוראה פונעם ראש‬ ‫דער מגיד שיעור‪ ,‬א מלמד פון טברי'‪ ,‬און‬ ‫נעמען די פשוטע עצה‪ ,‬און עס טון‪ ,‬און‬ ‫ישיבה שליט"א איז ער פארנומען ברוך‬ ‫עפעס א אומבאקאנטער נומער‪ ,‬וועמען‬ ‫ווען מען נעמט אריין דעם אייבערשטן‬ ‫השם טאג און נאכט מיט די מוסדות‪.‬‬ ‫רופט מען צוריק פריער?‬ ‫אין בילד‪ ,‬באקומט מען ספעציעלע‬ ‫כוחות און סייעתא דשמיא‪.‬‬ ‫איך ווייס אז אויב נישט מיט די‬ ‫נאכן עסן נאכטמאל‪ ,‬גייט ער‬ ‫מוסדות וואלט ער געווען פארנומען מיט‬ ‫דאווענען מעריב‪ ,‬ווען ער שטייט שוין‬ ‫די גאנצע מוסדות שטייט אויף‬ ‫אנדערע זאכן‪ ,‬פריי איך זיך אז אונזערע‬ ‫ביים טיר‪ ,‬זאגט ער מיר‪ ,‬אז ער וויל אויך‬ ‫תפילות‪ ,‬תפילות פון די עלטערן‪ ,‬תפילות‬ ‫יארן ווערן אנגעפילט מיט גוטע זאכן‪.‬‬ ‫צוגיין אין אפיס זען צו דער ראש ישיבה‬ ‫פון די תינוקות של בית רבן‪ ,‬תפילות‬ ‫האט שוין געענטפערט אויף א וויכטיגע‬ ‫פון מלמדים‪ ,‬תפילות פון די לערערינס‪,‬‬ ‫איך ווייס אבער אויך‪ ,‬אז איך ווייס‬ ‫שאלה וואס ער האט געפרעגט ביים‬ ‫און תפילות פון די הנהלה‪ ,‬נאר אזוי‬ ‫נישט אלעס‪ ,‬אין אונזערע מוסדות‬ ‫היינטיגן באריכט‪ ,‬איך האף ס'וועט נישט‬ ‫קען מען אנגיין‪ ,‬און נאר אזוי קען מען‬ ‫ארבעטן טייערע מלמדים‪ ,‬לערערינס‪ ,‬און‬ ‫נעמען צו לאנג‪.‬‬ ‫ארבעטן צוזאמען‪ ,‬און אויפברענגען דעם‬ ‫חברי הנהלה‪ ,‬און וואס זיי טוען האלט‬ ‫קומענדיגן דור פארן באשעפער‪.‬‬ ‫איך נישט מיט‪ ,‬איך ווייס אז יעדער‬ ‫איף האף אויך‪...‬‬ ‫איינער אן אויסנאם געבט אוועק אן א‬ ‫און אויך איך אליין‪ ,‬צווישן מיר‬ ‫שיעור כח און צייט און מען באקומט‬ ‫איך רוים אוועק דעם נאכטמאל‪ ,‬איך‬ ‫אין דעם באשעפער‪ ,‬ווייס איך אז דאס‬ ‫נישט צוריק קיין כבוד אדער געלד‪.‬‬ ‫גרייט אן וועש אויף מארגן‪ ,‬די בעיבי איז‬ ‫איז די איינציגסטע עצה פאר יעדע‬ ‫שוין אויף און איך האב איר שוין צוריק‬ ‫פראבלעם‪ ,‬און אז ס'גייט מיר נישט זיך‬ ‫איך שטיי און איך וואונדער זיך‬ ‫איינגעשלעפט‪ ,‬און ער איז נאכנישט‬ ‫צו אויסרעדן צום באשעפער וועל איך‬ ‫צומאל‪ ,‬ווי אזוי קענען פשוטע מענטשן‬ ‫דא‪ ...‬מסתמא האט דער ראש ישיבה‬ ‫פראבירן איינמאל און נאכאמאל‪ ,‬ביז‬ ‫עס באווייזן? פון וואו נעמט מען די‬ ‫געענטפערט‪ ,‬אדער איז אריינגעקומען‬ ‫איך וועל אויך זוכה זיין צו זען א שטראל‬ ‫איבערמענטשליכע כוחות?‬ ‫עפעס א אנדערע שאלה‪ ,‬אדער ביידע‬ ‫פון ליכטיגקייט‪.‬‬ ‫צוזאמען‪...‬‬ ‫אונזערע גרויסע אבות האבן אונז‬ ‫ווען ס'מאכט זיך פארנומענע טעג‪,‬‬ ‫קומט מיר ארויף די ערשטע צייטן פונעם‬ ‫חדר‪ .‬ווען דער ראש ישיבה שליט"א האט‬ ‫געפרעגט מיין מאן אויב ער קען זיין‬ ‫מנהל‪ ,‬דעמאלט איז דער חדר געוווען פון‬ ‫גאנצע פינף קינדער‪...‬‬ ‫מיין מאן האט דעמאלט געארבעט‬ ‫אין א אנדערע מוסד‪ ,‬ער האט געוואלט‬ ‫אוועקגיין פון דארט און ווערן א גרעפיק‬ ‫דעזיינער‪ ,‬ער האט אריינגעלייגט אסאך‬ ‫צייט‪ ,‬געלד און כח‪ ,‬זיך צו גוט דערלערנען‬ ‫די פאך‪ ,‬און ער האט געטראכט אז ער‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪26‬‬ ‫עססטגט‬ ‫זטגמ‬ ‫"צוברעך דיר דיינע ציינער‪ ,‬זשידאק! נעם‪,‬‬ ‫דא האסטו!" סטעפאן ווארפט מיט אויפברויז א‬ ‫געוועבטע סחורה'נע זעקל צו זיין אידישן שכן‪.‬‬ ‫יעקב קוקט אים אן מיט בייז וואונדער‪ .‬א‬ ‫שאלה אויף א גוי‪ ,‬וואס האט אים געברענגט צו‬ ‫כעס? אבער פארט‪ ,‬וואס איז די זעקל‪ ,‬א מתנה אין‬ ‫זיין פנים אריין? און וואס האט עס מיט די ציינער?‬ ‫סטעפאן נעמט זיך זעצן זיין פויסט אויפ'ן‬ ‫זעקל‪" .‬פאר'עקשנ'טע ארבעס! זיי לאזן זיך נישט‬ ‫קאכן‪ ,‬יאקאבי!" געבט ער ארויס זיין גאנצע‬ ‫אנטוישונג פון די לעצטע פאר שעה‪" .‬איך שטיי שוין‬ ‫שעות ביים פייער‪ ,‬איך לייג צו נאך א שפענדל און‬ ‫נאך איינס‪ ,‬און איך גיס צו וואסער‪ ,‬אבער די ארבעס‬ ‫בלייבן הארט ווי א שטיין!"‬ ‫סטעפאן שטייט קעגן יעקב ווי א גרויסע פינף‪-‬‬ ‫פיסיגע קאך‪-‬קעסל‪ .‬פון זיין מויל גייט א פארע‪,‬‬ ‫און ער לאזט ארויס די גאנצע שוים פון זיינע‬ ‫לונגען מיט א הויכע קול‪ .‬זיינע אויגן פינקלען צו‬ ‫יעקב‪ ,‬ווען זיין שטימע טוישט זיך פלוצלינג צו אזא‬ ‫האניג שטעכיג בינען קול‪" :‬קוק יאקאבי‪ ,‬דו ביסט‬ ‫א אידישע עקשן‪ ,‬וועסטו וויסן וואס צו טאן מיט‬ ‫פאר'עקשנ'טע ארבעס‪ ".‬סטעפאן לאכט צו זיך הויך‬ ‫מסטץמ‬ ‫פון זיין אייגענע וויץ‪ ,‬און גייט אוועק פון זיין שכן'ס‬ ‫טיר מיט א שמייכל פול מיט נצחון‪ .‬הא הא‪ ,‬קלוג‬ ‫האב איך געטאן‪.‬‬ ‫מיט שנעלע באוועגונגען עפנט יעקב אויף‬ ‫דעם זאק‪ .‬עפעס הערט זיך דא אינטערעסאנט‪.‬‬ ‫סטדש‬ ‫במסלת‬ ‫דער פויער זאל נישט קענען פשוט אפקאכן א זעקל‬ ‫בונדלעך? די שיינקייט פון די בונדלעך האבן אים‬ ‫אלעס פארענטפערט‪.‬‬ ‫יעקב זעט זיך האלטן אין זיין האנט א זעקל‬ ‫פערל‪ .‬אך‪ ,‬דער פויער‪ ,‬האט נאך קיינמאל נישט‬ ‫געזען קיין טייערע פערל פאר די אויגן‪ ,‬האט ער עס‬ ‫געשאצט פאר ארבעס‪.‬‬ ‫ש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫יעקב מאכט צו דעם זעקל און לייגט עס אוועק‬ ‫‪27‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫נאר דאווענען פאר'ן אייבערשטן‪ .‬און‬ ‫חיות פון א מענטש באקומט מען דורך‬ ‫צווישן זיינע טייערסטע זאכן‪ .‬ער איז‬ ‫וועלכע סארט דאווענען? ווי א פגע‪" ,‬ויפגע‬ ‫תפלה‪ .‬די נשמה פון יענע וועלט הערט זיך‬ ‫יעצט געווארן א פארמעגליכער איד‪" .‬אה!"‬ ‫במקום"‪ ,‬מוטשענען און מוטשענען דעם‬ ‫צו מיט א מורא'דיגע בענקשאפט צו יעדע‬ ‫שפרייט ער אויס זיינע ביידע הענט אויף‬ ‫אייבערשטן‪ .‬דער אייבערשטער האט‬ ‫ווארט‪ ,‬און פון גרויס זיסקייט נעמט זיך די‬ ‫ארויף‪" ,‬שכח אייבערשטער‪ ,‬דו האסט‬ ‫ליב א נודזש און א קוועטש וואס בעט‬ ‫נשמה ארויפגיין און זיך דערהייבן העכער‬ ‫מיך דאך אויפגעראכטן אין איין מינוט‪,‬‬ ‫און געבט נישט אויף‪ .‬מיט הכנעה‪ .‬פליז‪.‬‬ ‫און העכער‪ ,‬ביז ר' נפתלי זעט איר מער‬ ‫מאשפות ירים אביון‪ .‬איך דאנק דיר טאטע‬ ‫נאכאמאל און נאכאמאל‪.‬‬ ‫נישט‪ .‬איבערגענומען מיט הרגשים פון זיין‬ ‫פאר די פלוצלונגדיגע איבערראשונג"‪.‬‬ ‫חלום‪ ,‬גייט ר' נפתלי צום הייליגן רבי'ן‪ .‬דער‬ ‫"באשעפער‪ ,‬איך וויל א קינד‪ ,‬א‬ ‫הייליגער רבי הערט אים אויס און זאגט‪:‬‬ ‫איך שפיר מיר ממש ווי א בונדל‪.‬‬ ‫געזונט קינד‪ .‬באשעפער‪ ,‬איך וויל נחת‪.‬‬ ‫"איר מיינט אז אין עולם העליון הערט מען‬ ‫וואס האב איך שוין היינט געטאן? אביסל‬ ‫העלף מיר‪ ,‬באשעפער‪ ,‬אויסארבעטן מיינע‬ ‫מיין תורה ווי מען הערט עס דא? דארט‪,‬‬ ‫נעבעכדיגע מצוות‪ ,‬אפילו צו זאגן ברכות‬ ‫מדות‪ .‬באשעפער‪ ...‬באשעפער‪ ...‬געב אונז‬ ‫אז מען הערט א דיבור פון מיין נאמען‬ ‫בין איך נישט אנגעקומען‪ ,‬ניטאמאל‬ ‫ברייט פרנסה‪ .‬העלף אונז‪ ,‬אייבערשטער‪,‬‬ ‫וועגן‪ ,‬איז עס גאר עפעס אנדערש…"‬ ‫אויפגערוימט מיין שטוב‪ .‬מיין פיצל האט‬ ‫באגלייט אונז מיט סייעתא דשמיא‪.‬‬ ‫א גאנצן טאג געוויינט און אויפגענומען‬ ‫יא‪ ,‬ר' נפתלי האט איבערגעזאגט‬ ‫נישט נאר מיין גאנצע צייט‪ ,‬נאר די גאנצע‬ ‫"והנה סלם מצב ארצה וראשו מגיע‬ ‫פאר די נשמה טאקע די זעלבע תורה‬ ‫פלאץ אין מיין מח‪ .‬אבער פארוואס זאל‬ ‫השמימה"‪ .‬יעקב אבינו זעט א לייטער‬ ‫וואס ער האט אליינס געהערט פון הייליגן‬ ‫איך אזוי שפירן? פארוואס זאל איך לאזן‬ ‫וואס איז אויף דער ערד און איר שפיץ‬ ‫רבי'ן‪ ,‬אבער די התלהבות וואס די נשמה‬ ‫דעם פויער'ס מבינות אריינקריכן אין מיין‬ ‫גרייכט צום הימל‪ .‬יא‪ ,‬ס'איז אויף דער ערד‪,‬‬ ‫האט געהאט איז געווען ענדלאז‪ ,‬נישט‬ ‫געוויסן‪.‬‬ ‫אבער ס'גרייכט די הימל‪ .‬או‪/‬הא! א חילוק‬ ‫צו פארגלייכן צו וואס די חסידים האבן‬ ‫פון הימל און ערד! כמעט אזוי ווי אונזערע‬ ‫געהאט פיל ווייניגער עקסטאז בשעת'ן עס‬ ‫די ריכטיגע מבינים‪ ,‬די הייליגע‬ ‫מצוות‪ .‬דא אונטן קוקן מיר אויף אונזערע‬ ‫הערן פון דעם הייליגן רבין'ס מויל אליינס‪.‬‬ ‫צדיקים‪ ,‬דער הייליגער זוהר הקדוש‪ ,‬דער‬ ‫מצוות ווי פשוט'ע קלייניקייטן‪ .‬מיר קוקן‬ ‫די נשמה פון יענע וועלט האט געהאט אזא‬ ‫הייליגער רבי‪ ,‬מוהרא"ש זי"ע‪ ,‬און אויך‬ ‫אויף זיי מיט אן ערדישע‪ ,‬פויערישע בליק‪.‬‬ ‫התלהבות ווי איינער וואס שאצט די תורה‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א היינט‪ ,‬רעדן‬ ‫ס'איז א זעקל פול מיט ארבעס‪ .‬וואס איז‬ ‫ווי די לעכטיגסטע לעכטיגקייט‪.‬‬ ‫פון מיינע פשוט'ע‪ ,‬נעבעכדיגע‪ ,‬האלבע‪,‬‬ ‫עס שוין? טוישן א קינד? געבן צו עסן פאר‬ ‫פארשלאפענע מצוות ווי פון פערל און‬ ‫א קינד? איין קאפיטל תהילים איז זיכער‬ ‫ס'איז נישט נאר א מעשה‪ ,‬עס קען‬ ‫דיאמאנטן‪ .‬יא‪ ,‬פון מיין זיין א אידישע‬ ‫זייער נעבעכדיג‪ .‬אבער אין הימל קוקט‬ ‫אויך דינען ווי א משל פאר אונז מיט א‬ ‫מאמע און פון מיין בארואיגן מיין בעיבי‪.‬‬ ‫מען פון אן אנדערע פערספעקטיוו‪ .‬מיט‬ ‫לעכטיגע מוסר השכל‪ .‬אונזערע מצוות דא‬ ‫זיי פארשטייען ריכטיג אפצושאצן די‬ ‫אן אויג פון מבינות‪ ,‬א הימלישע בליק‪.‬‬ ‫אונטן‪ ,‬נישט קיין חילוק ווי אזוי מיר קוקן‬ ‫ווערט‪ .‬איך מוז צוהערן צו די קול פון די‬ ‫אין הימל זענען אונזערע מצוות‪ ,‬אונזערע‬ ‫עס אן‪ ,‬זענען אויבן אין הימל בענקעדיגע‬ ‫עקספערטן‪ .‬מיינע מצוות‪ ,‬נישט קיין‬ ‫תפילות‪ ,‬אונזער פראבירן‪ ,‬דורכפאלן און‬ ‫לעכטיגקייטן‪.‬‬ ‫חילוק וועלכע קאליר‪ ,‬לעבעדיג אראנדזש‬ ‫נאכאמאל פראבירן‪ ,‬הימלישע דיימאנטן‬ ‫צו פארשלאפן גרוי‪ ,‬זענען טייערע פערל‪.‬‬ ‫און פערל‪.‬‬ ‫אזוי אויך איז יעדע תפילה‪ ,‬וואס מיר‬ ‫בעטן‪ ,‬אפילו פשוטע אייגענע מאמע לשון‬ ‫רבי נפתלי‪ ,‬א פרישע מקורב צום‬ ‫ווען דער יצר הרע מאכט דיר שפירן‬ ‫תפילות‪ ,‬און אפילו תפילות וואס קענען‬ ‫הייליגן רבי'ן‪ ,‬חלומ'ט זיך א וואונדערליכע‬ ‫ווי א בונדל‪ ,‬נעם נישט זיין אפשאצונג‪.‬‬ ‫נאכנישט ווערן גערופן א תפילה מעשה‪,‬‬ ‫חלום‪ .‬א מאן פון יענע וועלט קומט צו אים‬ ‫ער איז א פויער וואס פארשטייט נאר צו‬ ‫זענען אויך לעכטיגע טייערע אוצרות‪.‬‬ ‫און פרעגט אים‪" ,‬צו וועלכע צדיק בוסטו‬ ‫ערד ארבעט‪ ,‬פלאנצונגען און בונדלעך‪.‬‬ ‫מקורב?" ווען רבי נפתלי ענטפערט אים‬ ‫הער וואס די צדיקים‪ ,‬די גרויסע מומחים‬ ‫" ּוִּיֵצֵא י ּ ֲעק ֹב ִמְּבְאֵ ר ָׁשָ בּע וכו' ּוִּיִפְ ַּגּע‬ ‫אז ער איז מקורב צום הייליגן רבי'ן פון‬ ‫אויף בריליאנטן און פערל‪ ,‬האבן צו זאגן‪:‬‬ ‫ְּבָּּמָ קֹום וכו'"‪ .‬הימל‪ ,‬ערד‪ ,‬און שטיינער‪ ,‬קיין‬ ‫ברסלב‪ ,‬בעהט יענע נשמה ער זאל אים‬ ‫כאפ אריין איין קאפיטל תהלים‪ ,‬מאך א‬ ‫נפש חיה‪ ,‬שטאק טונקל‪ .‬קוקט עפעס אויס‬ ‫נאכזאגן א תורה פון זיין רבי'ן‪.‬‬ ‫שמייכל‪ ,‬א ברכה‪ ,‬א משנה‪ ,‬א פסוק‪ ,‬איין‬ ‫ווי פארלוירנקייט‪ ,‬ייאוש‪ .‬דוקא דעמאלטס‬ ‫קריאת שמע‪ ,‬א גוט ווארט וכו'‪ .‬א פערל‪,‬‬ ‫שטעלט זיך יעקב אבינו פארפאסן די‬ ‫רבי נפתלי אין זיין חלום זאגט אים‬ ‫און נאך א פערל‪ ,‬און דו פילסט דיר אן א‬ ‫הייליגע דריטע תפילה‪ ,‬תפילת ערבית‪.‬‬ ‫נאך די שבת שירה תורה וואס ער האט‬ ‫זאק מיט ווערדפולע אוצרות‪.‬‬ ‫יעקב אבינו וויל אונז לערנען אז אויך אין‬ ‫נישט צו לאנג צוריק געהערט פונעם‬ ‫די טונקל‪ ,‬אין די אויסגעלאשנקייט (ניין‪,‬‬ ‫הייליגן רבי'ן‪ .‬ער זאגט פארן נשמה די‬ ‫עס זענען נישט געווען דעמאלטס קיין‬ ‫תורה "עיקר החיות מקבלין מהתפלה"‪ ,‬ווי‬ ‫סטריט לייטס) – זאל מען נישט אויפגעבן‪,‬‬ ‫דער רבי ברענגט ארויס אז דאס גאנצע‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪28‬‬ ‫תסךט׽‬ ‫במסימ מתנ‬ ‫נחום איז געווען א געלונגענער בחור‪ ,‬שוין פון א גאר יונגן עלטער האבן‬ ‫זיינע טאלאנטן און שארפן מח ארויסגעשטארצט פון צווישן אלע קינדער אין‬ ‫זיין יארגאנג‪.‬‬ ‫ער איז אויפגעוואקסן אלץ בן יחיד‪ ,‬אן איינציג קינד פאר זיינע עלטערן‬ ‫נאך יארן לאנג ווארטן אויף קינדער‪ ,‬ער איז געווען זייער שווארצאפל פון אויג‪.‬‬ ‫אין חדר איז ער געווען באליבט אויף זיינע מלמדים און שטארק‬ ‫ארויפגעקוקט צווישן זיינע חברים‬ ‫ווען דער רבי פלעגט פרעגן א קאמפליצירטע קושיא איז נחום געווען דער‬ ‫ערשטער דאס צו קענען פארענטפערן‪ ,‬ביי די בחינות פלעגט ער אלץ באקומען‬ ‫א הונדערט אן דאס מינדעסטע אנשטרענגונג פון זיין זייט‬ ‫ווען עס איז געקומען צו ישיבה האט ער זיך פארהערט ביי איינע פון די‬ ‫בעסטע ישיבות און פארשטייט זיך אז ער איז גרינגערהייט אנגענומען געווארן‪,‬‬ ‫די מגידי שיעור האבן געקוואלן פון זיין שארפקייט‪ ,‬די חברים זענען אים אלץ‬ ‫נאכגעלאפן און געזוכט צו געפעלן אין זיינע אויגן‪ ,‬יעדער האט זיך געקריגט‬ ‫אויף די זכיה צו קענען לערנען מיט אים בחברותא‪ ,‬און פארשטייט זיך אז‬ ‫די עלטערן האבן געקוואלן פון נחת צו הערן די אלע גוטע גריסן אויף זייער‬ ‫אויסגעווארטענער בן יחיד'ל‪.‬‬ ‫מסטץמ‬ ‫ווען עס איז געקומען צו די עלטער פון שידוכים האט דער טעלעפאן‬ ‫אינדערהיים נישט אויפגעהערט צו קלונגען‪ ,‬די שדכנים זענען זיי נאכגעלאפן‬ ‫מיט די בעסטע און חשוב'סטע משפחות‪ ,‬ביז נחום איז שוין אין א גוטע שעה‬ ‫לבצ גטסת‬ ‫א חתן געווארן צו א געלונגענע מיידל פון א באלעבאטישע מכובדיגע משפחה‪,‬‬ ‫די שמחה איז געווען גרויס‪ ,‬יעדער איז געקומען זיך באטייליגן אין די גרויסע‬ ‫חתונה‪.‬‬ ‫די שבע ברכות זענען אריבער און דאס פרישע קאפל האבן אנגעהויבן‬ ‫זייער לעבן מיט די רעכטע פיס‪ ,‬נחומ'ס ווייב איז געווען א געלונגענע טיטשער‬ ‫און איז גלייך צוריקגעגאנגען צו איר ארבעט‪.‬‬ ‫לצסלךת‬ ‫נחום האט זיך אריינגעזעצט אין כולל א האלבע טאג – אזוי ווי‬ ‫אפגעשמועסט און די צווייטע האלב טאג האט ער געזוכט צו ברענגען פרנסה‪.‬‬ ‫ער האט זיך גלייך אריינגעלייגט אין ביזנעס און אין וואס ער האט נאר‬ ‫אריינגעלייגט זיינע גאלדענע הענט האט ער געזען הצלחה‪.‬‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫ערשט האט ער אנגעהויבן מיט קליינע געשעפטן און זעענדיג ווי זיין‬ ‫‪29‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫"מיטן אייבערשטנ'ס הילף" חזר'ט זיין‬ ‫א שטח און דארט אויפגעשטעלט א‬ ‫הצלחה וואקסט איז ער אלץ ארויף גרעסער‬ ‫חברותא איבער‪.‬‬ ‫הערליכע געביידע פון צוויי שטאק‪ ,‬וועלכע‬ ‫און גרעסער‪.‬‬ ‫ער האט צוטיילט אין אפאר פראכטיגע‬ ‫פאר נחום זענען שוין די ווערטער‬ ‫צימערן‪ .‬זיין פלאן איז געווען צו פארקויפן‬ ‫מיט די צייט האט ער באשלאסן זיך‬ ‫געווען אביסל פרעמד‪" ,‬וויאזוי קומט‬ ‫אין די אונטערשטע שטאק צירונגען און‬ ‫אריינצולייגן אינעם געביט פון זייגער'ס‪,‬‬ ‫עס דא אריין?" פרעגט ער "איך האב סך‬ ‫זייגערס און אין די אויבערשטע שטאק‬ ‫אנהייב האט ער אויפגעמאכט א קליינע‬ ‫הכל געזאגט אז איך גיי מיט דעם שליסל‬ ‫זילבערנע און גאלדענע כלים‪.‬‬ ‫סטאר‪ ,‬און זעענדיג אז ער איז שטארק‬ ‫אויפמאכן די טיר‪ ,‬ווי קומט דא אריין די‬ ‫מצליח האט ער עס נאר פארגרעסערט און‬ ‫הילף פונעם אייבערשטן? ווי שווער איז‬ ‫און דאס אלעס פונעם שענסטן און‬ ‫פארגרעסערט‪.‬‬ ‫אויפצומאכן א טיר?"‬ ‫בעסטן קוואליטעט‪.‬‬ ‫נחום האט נישט אויפגעגעבן אויף‬ ‫זיין חברותא באטראכט אים מיט‬ ‫דאס געביידע האט אויסגעזען‬ ‫דאס זיצן אין כולל‪ ,‬אבער ווי מער ער‬ ‫וואונדער "זיכער דארף מען הילף פונעם‬ ‫הערליך‪ ,‬אלעס איז געווען אזוי פראכטפול‬ ‫האט מצליח געווען און געמאכט געלד‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬גארנישט פאסירט נישט אן‬ ‫דעזיינט‪ ,‬נחום האט שוין קוים געקענט‬ ‫איז זיין גאווה געוואקסן‪ ,‬ער האט געזעהן‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬א מענטש קען נישט‬ ‫ווארטן אויפן ערשטן טאג‪ ,‬פאר די בליקן‬ ‫די שעצנדע בליקן פון די מענטשן ארום‪,‬‬ ‫רירן זיין פינגער אן דעם וואס מען זאל‬ ‫פון זיינע באקאנטע און פאר די שטאלץ‬ ‫די שטאלץ פון זיינע עלטערן און פון זיין‬ ‫אזוי אויסרופן אויבן אין הימל"‪.‬‬ ‫וואס ער גייט שאפן פאר זיינע עלטערן‪.‬‬ ‫געטרייע ווייב‪ ,‬די שטראלנדע אויגן פון זיינע‬ ‫חברותות ווען ער האט זיי אויסגעקלארט א‬ ‫נחום לייגט צוריק די גמרא אין‬ ‫געווען איז עס פארנאכט‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫קאמפליצירטע תוספות‪.‬‬ ‫שאפע "איך האב נישט געוואוסט אז דו‬ ‫נחום ארבעט אין די צופרי שעות האט ער‬ ‫ביסט אויך פון די 'אייבערשטער' מענטשן"‬ ‫אויפגעטוישט דאס כולל פאר די ביינאכט‬ ‫עפעס האט זיך געטוישט אין אים‪ ,‬ער‬ ‫מורמלט ער זיך אונטער‪ ,‬זיי געזעגענען זיך‬ ‫שעות‪ .‬זיצט ער מיט זיין חברותא נאכן‬ ‫האט זיך אנגעהויבן איינרעדן אז ער איז‬ ‫און גייען אהיים‪.‬‬ ‫ענדיגן לערנען און זיי פארשמועסן זיך‪,‬‬ ‫עפעס ווערד‪ ,‬ווי כאילו זיינע טאלאנטן און‬ ‫דער חברותא אינטרעסירט זיך אביסל‬ ‫שארפן מח זענען עפעס וואס ער האט זיך‬ ‫נחום שטייט אויף צופרי מיט‬ ‫אינעם נייעם ביזנעס‪ ,‬נחום שלעפט אראפ‬ ‫אליינס געמאכט‪.‬‬ ‫איבעראשונג‪ ,‬היינט וועט יעדער זען ווי‬ ‫פון זיין פאסיק א שיינעם באצירטן שליסל‬ ‫געלונגען איך בין‪ ,‬ער ענדיגט דאווענען‪,‬‬ ‫און דרייט עס שטאלצערהייט מיט זיינע‬ ‫זיין שטאלץ איז געוואקסן‪ ,‬זיין‬ ‫גייט אריין אין זיין שיינעם קאר און פארט‬ ‫פינגערס "מארגן איז דער ערשטער טאג‬ ‫רוקן האט זיך אויסגעגליכן מיט אפאר‬ ‫אפ צו זיין נייע זילבער און צירונגען‬ ‫אויפצומאכן דאס פלאץ" זאגט ער מיט‬ ‫סענטימעטער‪ ,‬און זיין נאז האט זיך‬ ‫געשעפט‪.‬‬ ‫שטראלנדע אויגן‪ .‬זיינע פינגערס גלעטן‬ ‫געהויבן‪ ,‬ער האט אנגעהויבן מאכן פון זיך‬ ‫דעם שיין באצירטן שליסל‪ ,‬ער קען שוין‬ ‫א זאך‪ ,‬א מציאות‪ ,‬ער האט אנגעהויבן פילן‬ ‫די גרויסע סיין שמייכלט צו אים –‬ ‫קוים ווארטן‬ ‫אז ער טויג‪ ,‬ער ווייסט‪ ,‬ער קען‪ ,‬און ער איז‬ ‫"נחום ‪ -‬זילבער און צירונגען"‬ ‫געלונגען‪ ,‬און ער האט אינגאנצן פארגעסן‬ ‫"מארגן וועל איך מיט דעם שליסל‬ ‫צו דערמאנען דעם אייבערשטן וועלכער‬ ‫ער פארקט די קאר אינעם פריוואטן‬ ‫אויפמאכן דעם הויפט טויער‪ ,‬מאסן‬ ‫האט אים געשאנקען די אלע מתנות‪.‬‬ ‫פארקינג וואס איז געאייגנט פאר אים‪ ,‬ער‬ ‫מענטשן וועלן קומען באטראכטן דעם‬ ‫נעמט ארויס דעם שליסל שטאלצערהייט‬ ‫פראכטפולן זילבער און צירונגען געשעפט‪,‬‬ ‫מען האט שוין מער נישט געהערט‬ ‫און מיט טאנצעדיגע טריט גייט ער צו צום‬ ‫עס וועט זיין א גרויסער סוקסעס"‪ .‬ענדיגט‬ ‫פון אים די ווערטער 'ברוך ה' אדער 'בעזרת‬ ‫הויפט טויער‪ ,‬א שטילע קול אין זיין מח‬ ‫ער צו מיט ערווארטונג‪.‬‬ ‫השם'‪ ,‬נאר מען האט אלץ געהערט פון אים‬ ‫דערמאנט אים אין די ווערטער פון זיין‬ ‫דאס ווארט 'איך'‪ ,‬און פארשטייט זיך אז‬ ‫חברותא אז אן דעם אייבערשטן קען מען‬ ‫"מיטן אייבערשטנ'ס הילף" לייגט זיין‬ ‫ווען מען פארגעסט ח"ו פונעם אייבערשטן‬ ‫גארנישט‪ ,‬ער צושמייכלט זיך‪ ,‬ווי שווער‬ ‫חברותא צו‪.‬‬ ‫פארלירט מען די גאנצע הצלחה‪.‬‬ ‫דארף דאך זיין אריינצושטעקן א שליסל‬ ‫אין לאך און עס דרייען?‬ ‫נחום עפנט אויף אים אפאר אויגן‬ ‫געווען איז עס ווען נחום האט‬ ‫"וואס האסטו געזאגט?"‬ ‫אפגעמאכט צו פארברייטערן זיין ביזנעס‬ ‫ער שטעקט אריין די שליסל אינעם‬ ‫אויף א גרויסן פארנעם‪ ,‬ער האט אפגעקויפט‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪30‬‬ ‫איז עס נישט ווייל איך בין געלונגען‪ ,‬נאר‬ ‫גארנישט‪ ,‬אלעס איז ביי אים אייבערשטער‪.‬‬ ‫לאך אבער – אופס! עס דרייט זיך נישט‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט מיר געהאלפן‪.‬‬ ‫משה רבינו האט קיינמאל נישט‬ ‫ער פראבירט רעכט'ס ער פראבירט‬ ‫אויב שלאפן די קינדער שיין וועל איך‬ ‫געזאגט פאר די אידן‪ :‬איך וועל ענק זאגן‪,‬‬ ‫לינק'ס‪ ,‬דאס שליסל דרייט זיך נישט!‬ ‫מיך נישט קלאפן אויף די פלייצע אז איך‬ ‫אדער – אזוי האב איך געזאגט‪ ,‬אלץ האט‬ ‫טויג‪ ,‬און אז איך ווייס וויאזוי צו זיין א‬ ‫ער זיי דערמאנט פונעם אייבערשטן‪ ,‬אויב‬ ‫נחום הייבט אן צו שוויצן‪ ,‬ער שלעפט‬ ‫מאמע‪ ,‬איך וועל זאגן 'שכח אייבערשטער!‬ ‫האבן זיי געהאט א שאלה האט ער געזאגט‬ ‫ארויס דעם שליסל און פראבירט נאכאמאל‪,‬‬ ‫דער אייבערשטער האט מיר געהאלפן‪ ,‬עכט‬ ‫– איך וועל פרעגן דעם אייבערשטן‪ ,‬און‬ ‫ער דרייט אהער און דרייט אהין אבער‬ ‫קען איך גארנישט און איך ווייס גארנישט‪,‬‬ ‫אפילו ביים אויסלערנען תורה פאר די אידן‬ ‫גארנישט‪.‬‬ ‫נאר דער אייבערשטער קען און ער לייגט‬ ‫האט ער נישט גענומען קיין כבוד פאר זיך‪,‬‬ ‫אריין הצלחה אין מיינע פעולות‪.‬‬ ‫נאר אלץ גערעדט מיטן לשון ‪ -‬איך וועל‬ ‫נאך אפאר מינוט פון פראבירן טרעפט‬ ‫ענק איבערגעבן דעם אייבערשטנ'ס רייד‪.‬‬ ‫ער זיך מיט א האלבע שליסל אין זיין‬ ‫פון עקספיריענס‪ :‬אויב פארגעס איך‬ ‫האנט ווען די צווייטע האלב שליסל ליגט‬ ‫צו בעטן דעם אייבערשטן די חלות זאלן‬ ‫אפילו ווען עס איז געקומען צו די‬ ‫פארשטעקט אינעם שליסל לאך‪...‬‬ ‫אויסקומען גוט פלאפט עס‪.‬‬ ‫מחלוקת פון קרח האט ער נישט געטראכט‬ ‫פון זיין אייגענע כבוד‪ ,‬ער האט נאר‬ ‫יא‪ ,‬אזוי קוקט מען אויס ווען מען‬ ‫און אזוי איז מיט יעדע זאך אין לעבן‪,‬‬ ‫געטראכט פונעם אייבערשטנ'ס כבוד אז עס‬ ‫פארלאזט זיך אויף די אייגענע חכמה און‬ ‫אז מען לייגט אריין דעם אייבערשטן אין‬ ‫זאל נישט זיין קיין לשון הרע און מחלוקת‪.‬‬ ‫מען פארגעסט פונעם אייבערשטן‪...‬‬ ‫יעדע זאך און מען לאזט אפ דעם 'איך' זעט‬ ‫מען אסאך הצלחה‪.‬‬ ‫ער איז אליינס אריבער צו דתן ואבירם‬ ‫***‬ ‫און פראבירט מאכן שלום מיט זיי‪ ,‬ער איז‬ ‫דער ראש ישיבה זאגט אז דאס איז‬ ‫דאך געווען דער פירער פון כלל ישראל‪,‬‬ ‫דער ראש ישיבה ערקלערט אז ווען א‬ ‫אויך א סגולה קעגן עין הרע‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫ער האט דאך געזעהן דעם אייבערשטן און‬ ‫מענטש האט גאווה‪ ,‬ער האלט זיך פאר א‬ ‫מיר נישט מקנא זיין מיט מיין הצלחה אדער‬ ‫גערעדט צו אים פנים אל פנים‪ ,‬און דאך‬ ‫'יש'‪ ,‬דאס אלעס קומט ווען מען פארגעסט‬ ‫מיט מיינע קינדער וכדומה‪ ,‬אויב יעדעס‬ ‫האט ער נישט געזאגט אז עס פאסט נישט‬ ‫פונעם אייבערשטן‪ ,‬מען פארגעסט אז אלע‬ ‫מאל מען רעדט וועגן די נושאים וועל איך‬ ‫און עס איז נישט קיין כבוד‪ ,‬ער האט נישט‬ ‫הצלחות‪ ,‬טאלאנטן‪ ,‬און געלד‪ ,‬דאס אלעס‬ ‫אלץ דערמאנען אז דער אייבערשטער האט‬ ‫געטראכט אז עס פאסט נישט א צדיק זאל‬ ‫קומט נאר פונעם אייבערשטן‪ ,‬דאס איז‬ ‫מיר געהאלפן‪ ,‬און – שכח אייבערשטער‪,‬‬ ‫זיך דערנידערן און גיין צו זיי‪,‬‬ ‫נישט עפעס וואס געהערט צו אונז‪ ,‬דאס‬ ‫בארואיגט עס די קנאה פון די ארומיגע‪,‬‬ ‫איז אלעס מתנות פונעם אייבערשטן‬ ‫ווייל דאס איז דאך נישט מיין קרעדיט‪,‬‬ ‫א צדיק מאכט נישט אזעלכע חשבונות‪,‬‬ ‫אלעס איז דאך פונעם אייבערשטן‪ ,‬איז‬ ‫ער קוקט נישט אויף זיך וואס עס פאסט יא‬ ‫אויב אזוי ווי קען מען זיך גרויסן מיט‬ ‫וואס איז דען דא צו מקנא זיין?‬ ‫אדער נישט פאר אים‪ ,‬ווייל ער ווייסט אז‬ ‫עפעס וואס נישט איך האב באוויזן? מיט‬ ‫אלעס וואס ער האט און אלעס וואס ער‬ ‫עפעס וואס געהערט אפילו נישט צו מיר?‬ ‫און אזוי אויך פארקערט‪ ,‬ווען מיר זעען‬ ‫איז איז‪ ,‬צו ברוחניות‪ ,‬צו בגשמיות‪ ,‬איז עס‬ ‫א גוטע זאך אין א צווייטן‪ ,‬איינמאל מיר‬ ‫אלעס נאר פונעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫אויף משה רבינו שטייט אין די תורה‬ ‫ווייסן אז אלעס איז פונעם אייבערשטן קען‬ ‫"והאיש משה עניו מאוד" משה רבינו איז‬ ‫מען דאך קיינעם נישט מקנא זיין‪.‬‬ ‫ער איז נישט פארנומען מיטן 'איך' ווייל‬ ‫געווען אן עניו‪ ,‬כאטש זיינע אלע מדריגות‬ ‫ער ווייסט אז אנעם אייבערשטן קען מען‬ ‫האט ער זיך קיינמאל נישט געגרויסט‬ ‫יא‪ ,‬אז מען לעבט מיטן אייבערשטן‬ ‫גארנישט‪.‬‬ ‫אויף א צווייטן‪ ,‬ער האט קיינמאל נישט‬ ‫האט מען א גן עדן לעבן!‬ ‫געהאלטן פון זיך און געווען גרייט זיך אפילו‬ ‫לאמיר זיך אויך אריינלייגן אין די‬ ‫צו דערנידערן צו באדינען זיין שווער יתרו‪.‬‬ ‫א פרייליכן יו"ט‪.‬‬ ‫ביינער די פשוטע אמונה וואס דער ראש‬ ‫ישיבה באקט אריין אין אונז‪ ,‬אז אלעס‬ ‫דאס איז א צדיק‪ ,‬ער לעבט מיטן‬ ‫איז אייבערשטער‪ ,‬גארנישט פאסירט נישט‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬ער ווייסט אז אלעס קומט‬ ‫אנעם אייבערשטן‪ ,‬אויב איז מיר געלונגען‬ ‫פונעם אייבערשטן און דערפאר האלט‬ ‫אנצוגרייטן א זייער קאמפליצירטע קעיק‬ ‫ער זיך נישט גרויס‪ ,‬ער האלט אז ער איז‬ ‫‪31‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫לטמץא תץכ‬ ‫לטמץא‬ ‫די זון‪ ,‬גענייגט אויף מערב‪ ,‬האט באלאכטן די‬ ‫הערליכע ביימער‪ ,‬פארבנדיג די גאנצע הויף מיט א‬ ‫מיסטעריעזע גאלדענע ליכט‪.‬‬ ‫"נאך אפאר מינוט און מיר גייען אריין‪",‬‬ ‫האט בלימי אויסגערופן‪ .‬אירע קינדער האבן‬ ‫אריינגעכאפט צו טאנצן און גליטשן אין די‬ ‫אראפגעפאלענע בלעטער‪" .‬איך ווייס נישט וויפיל‬ ‫ווארימע טעג ס'איז נאך פארבליבן ביז עס ווערט‬ ‫ווינטער‪ ",‬האט בלימי זיך פארענטפערט צו זיך‬ ‫אליין וויאזוי זי האט צוגעלאזט אז ס'זאל ווערן אזוי‬ ‫שפעט‪.‬‬ ‫"ס'איז שוין שפעט‪ ,‬פארוואס לייגסטו זיי נישט‬ ‫שלאפן?" האט זי געהערט די קול פון איר נייע‬ ‫שכינה‪ ,‬מרת וואלטער‪ ,‬ווי א באשטעטיגונג צו איר‬ ‫שולד געפילן‪.‬‬ ‫בלימי האט פארשלינגען א קרעכץ‪ .‬אין א בנין‬ ‫מיט נאר צוויי משפחות איז א גוטע שכינה זייער‬ ‫וויכטיג‪ .‬א גאנץ זומער איז די אויבערשטע דירה‬ ‫געווען ליידיג‪ ,‬און די וואך‪ ,‬צוזאמען מיט די פאלנדע‬ ‫קאלירפולע בלעטלעך‪ ,‬איז אראפגעפאלן אויף איר‬ ‫קאפ א גאר קאלירפולע שכינה‪.‬‬ ‫"איך וויל נישט צוריקענטפערן בייסיג‪ ",‬האט‬ ‫מסטץמ‬ ‫תצגכ‬ ‫בלימי געטראכט‪ .‬זי האט לייכט באגריסט איר‬ ‫שכינה און שנעל צוזאמגענומען איר מידע משפחה‪.‬‬ ‫ןצךת‬ ‫"בכלל‪ ,‬וואס מיינט עס אז איך באגריס מיין‬ ‫נייע שכינה און איך מאך איר פילן היימיש? איך‬ ‫זאג איר אז איך הייס בלימי‪ ,‬און זי זאגט מיר‪,‬‬ ‫קוקנדיג אזוי פון איר שפיץ גלעזער‪ ,‬אז זי הייסט‬ ‫מרת וואלטער‪ ",‬האט בלימי זיך אויסגערעדט צו‬ ‫איר שוועסטער אויפ'ן פאון שפעטער יענע נאכט‪.‬‬ ‫"זי האט נישט אן ערשטע נאמען? יא‪ ,‬איך ווייס אז‬ ‫איר עלטסטער איז שוין עלף און מיין חני איז נאר‬ ‫זיבן‪ .‬אבער מרת וואלטער? ערנסט גערעדט‪".‬‬ ‫י‪ .‬גאטליב‬ ‫"אפשר זאלסטו איר זאגן מארגן אז מ'רופט‬ ‫דיך רעבעצין גרינבלאט‪ ",‬האט איר שוועסטער‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪32‬‬ ‫אנידערגעפאלן פון אירע הענט‪ .‬דער הימל איז‬ ‫אירע סטעפס ארויף‪ ,‬און איך וועל זיי אזוי‬ ‫געוויצלט‪" .‬איך האב נאך א ווייטע וועג צו‬ ‫געווען קלאר‪ .‬און קיין איין וואלקן האט נישט‬ ‫מאכן גלאנצן אז זי וועט מיר מער נישט‬ ‫גיין ביז איך ווער א צדקת‪ ,‬אבער איך פרוביר‬ ‫באדעקט די זון‪ .‬זי האט זיך געטראפן פנים אל‬ ‫קענען אפשטעמפלען ווי אן אומבאפארעטע‬ ‫זייער שטארק צו האלטן שלום אין בנין‪ .‬איך‬ ‫פנים מיט א וואנט פון וואלטער'ס סוכה‪.‬‬ ‫אידענע‪.‬‬ ‫ענטפער נישט צוריק און איך גריס איר שיין‪,‬‬ ‫אבער אינעווייניג שוים איך פאר כעס‪ .‬אבער‬ ‫"האסט איר געזאגט אז מיר מאכן די‬ ‫"די נייע שכנה איז זייער סענסיטיוו‪",‬‬ ‫וואס טוט מען נישט פאר שלום?"‬ ‫סוכה יעדע יאר דא?" האט איר מאן געפרעגט‪,‬‬ ‫האט מרת וואלטער זיך אויסגערעדט צו איר‬ ‫פרובירנדיג זיך צו האלטן רואיג אין די רוישיגע‬ ‫מאן‪" .‬וואס איך זאג ווערט זי באליידיגט‪ .‬איך‬ ‫בלימי האט אראפגעלייגט די טעלעפאן‪,‬‬ ‫שטורעם‪.‬‬ ‫האב איר געפרעגט וויאזוי מ'זאל איינטיילן‬ ‫זיך פילנדיג גוט מיט איר נייע טיטל‪ :‬א‬ ‫די וואשן די האל‪ ,‬און זי האט עס אנגענומען‬ ‫רביצין‪ ,‬א צדקת וואס וויל נאר שלום‪.‬‬ ‫"ס'איז י"ד אלול‪ ,‬איך האב נאך נישט‬ ‫זייער פערזענליך‪ ,‬און יעצט וואשט זי אפילו‬ ‫אנגעהויבן צו פאקן פאר אומאן‪ .‬ווער טראכט‬ ‫אונזער טרעפ‪ .‬און ווען איך האב איר געזאגט‬ ‫"וועמענ'ס ליידיגע פלייש באקס איז‬ ‫שוין פון סוכות?" האט בלימי פראטעסטירט‪.‬‬ ‫אז איך קען עס טון‪ ,‬איז זי ווידער געווארן‬ ‫דאס?" האט מרת וואלטער איר אנטפאנגען‬ ‫"און זי האט כמעט פארשטעלט אונזער‬ ‫באליידיגט‪ .‬עפעס איז געגאנגען זויער פון די‬ ‫די נעקסטע צופרי‪.‬‬ ‫הינטערשטע טיר‪ .‬יעצט וועלן מיר זיך דארפן‬ ‫ערשטע מאל וואס מיר האבן זיך באגעגנט‪.‬‬ ‫דורכקוועטשן איר סוכה צו קענען אנקומען‬ ‫איך וועל דארפן זען וואס איך קען טון‪".‬‬ ‫"איך מיין אז די מורישקעס האבן‬ ‫צו די קליינע סוכה‪-‬קאך וואס מיר האבן‬ ‫גענומען די דירה אונטער די ערד‪ .‬אפשר‬ ‫אויפגעשטעלט אין די צימער גלייך ביים‬ ‫האק‪ ,‬האק‪ ,‬האק‪ .‬בלימי האט‬ ‫איז עס זייערס?" האט בלימי געענטפערט‬ ‫ארויסגאנג‪ .‬זי וואלט געדארפט מאכן די סוכה‬ ‫אוועקגעפאקט די קינדער וועש אין די‬ ‫אין איר מח‪" .‬איך קען אסאך בעסער‬ ‫אויף די גראז דערנעבן‪ ,‬אזוי ווי ניימאן האט‬ ‫איבערגעפילטע שאפלס‪.‬‬ ‫פארשעמען ווי דיר‪ ",‬האט זי ווייטער געפירט‬ ‫געטון אלע יארן‪".‬‬ ‫די געשפרעך צווישן זיך און זיך‪" ,‬אבער איך‬ ‫שכח אייבערשטער ס'איז דא קינדער‬ ‫בין א צדקת‪ ,‬רביצין גרינבלאט‪ ,‬און איך גיי‬ ‫"מיט שכנים קריגט מען זיך נישט‪ ",‬האט‬ ‫און ס'איז דא וועש‪ .‬ס'איז נאכאמאל די‬ ‫זיך נישט קריגן מיט דיר‪".‬‬ ‫בלימי'ס מאן געזאגט‪" .‬איך וועל בעטן דעם‬ ‫צייט אין יאר‪ ,‬און זי הערט שוין די ערשטע‬ ‫אייבערשטן אז ביז נעקסטע יאר זאלן מיר‬ ‫האמער האקן פון די געשיקטע שכנים וואס‬ ‫זי האט געכאפט די באקס‪ ,‬און מיט די‬ ‫האבן א מהלך וויאזוי עס צו מסדר זיין מיט‬ ‫בויען שוין די סוכה‪.‬‬ ‫קאפ אין די הייעך עס געלייגט ביי די מיסט‪,‬‬ ‫שלום‪".‬‬ ‫אן רעדן א ווארט‪ .‬מרת וואלטער האט‬ ‫דער פירהאנג איז געווען פארמאכט‪,‬‬ ‫אויסגעזען צומישט‪ ,‬אבער זי האט זיך שנעל‬ ‫און וואלטער'ס סוכה האט פארשטעלט‬ ‫בלויז אריינלאזנדיג די ליכטיגקייט פון די‬ ‫אריענטירט און ווייטער געפרעגט‪" .‬די האל‬ ‫איר פענסטער ווי א חודש‪-‬לאנגע ליקוי חמה‪.‬‬ ‫זון‪ .‬אבער זי האט געדענקט פון לעצטע‬ ‫איז זייער שמוציג‪ ",‬האט זי זיך אפגערעדט‪.‬‬ ‫יעדע מאל זי האט צוזאמגעלייגט וועש אין די‬ ‫יאר אז די אייניקלעך פון לעבאוויטש‪ ,‬פון‬ ‫"ווען האסטו עס לעצט געוואשן?"‬ ‫טונקעלע שטוב האט זי געשימפט‪ ,‬און יעדע‬ ‫די נעקסטע הויז‪ ,‬קומען יעדע יאר העלפן‬ ‫מאל זי האט געטראפן איר שכנה האט זי‬ ‫בויען זייער זיידע'ס סוכה‪ .‬און געווענליך‬ ‫"איך בין פשוט אוועקגעלאפן פון איר‪",‬‬ ‫געשמייכלט און געקלעבט נאך א סטיקער אויף‬ ‫איז עס די ערשטע סוכה אויף די גאס‪ ,‬וואס‬ ‫האט בלימי דערציילט פאר איר מאן איבער‬ ‫איר אומזעבארע רודף שלום טשארט‪.‬‬ ‫דערמאנט אלע שכנים אז סוכות איז שוין‬ ‫א געשמאקע נאכטמאל יענע אוונט‪" .‬זי‬ ‫אט‪-‬דא‪ ,‬און ס'איז צייט אראפצונעמען די‬ ‫קוקט מיר אן ווי אזא אומבאלאבאסטע‪".‬‬ ‫"די דעזערטס לכבוד די אושפיזין פון‬ ‫ברעטעלעך‪.‬‬ ‫אברהם‪ ,‬יצחק‪ ,‬יעקב און משה זענען שוין‬ ‫"איך מיין אז זי וויל נאר‪ "...‬האט איר‬ ‫געמאכט‪ ",‬האט בלימי דערציילט פאר איר‬ ‫פלוצלינג איז די שטוב געווארן טונקל‪.‬‬ ‫מאן פרובירט צו בארואיגן‪.‬‬ ‫שוועסטער רייזי‪.‬‬ ‫"די זון מאכט אזוי לעכטיג‪ ,‬איך האב‬ ‫אפילו נישט געכאפט אז די לעקטער איז‬ ‫"וואס זאל איך איר זאגן? אז איך האב‬ ‫"פלייש פאר יום טוב האסטו אויך?" האט‬ ‫פארלאשן‪ ",‬האט בלימי געטראכט צו זיך‪ .‬זי‬ ‫געוואשן דאנערשטאג צופרי‪ ,‬און יענע‬ ‫איר קלוגע שוועסטער געפרעגט‪.‬‬ ‫האט געעפנט די לעקטער און צוגעגאנגען‬ ‫נאכמיטאג איז אנגעקומען אירע חברה און‬ ‫צום פענסטער צו פארמאכן די פירהאנג‬ ‫געמאכט א חורבן און א שמוץ מיט זייערע‬ ‫"זארג זיך נישט‪ ,‬איך האב א מסודר'דיגע‬ ‫אינגאנצן‪.‬‬ ‫ראסטיגע שיך? אפשר האט זי‪"...‬‬ ‫שוועסטער וואס האט שוין פיר סארט פליישן‪,‬‬ ‫זוּפן און קוגלען גרייט אין איר פריזער‪ ,‬און‬ ‫וואס גייט דא פאר? ס'איז איר געווארן‬ ‫"ס'איז גוט‪ ",‬האט בלימי געווייטאגט‪,‬‬ ‫אין א נויטפאל וועל איך נעמען פון איר‪ .‬וואס‬ ‫שווארץ פאר די אויגן אין פולן זין פון ווארט‪,‬‬ ‫נישט לאזנדיג איר מאן קומען צום ווארט‪.‬‬ ‫מאכסטו פאר אהרן הכהן'ס אושפיזין?"‬ ‫די הויפן צוזאמגעלייגטע העמדער איז‬ ‫איך וועל מארגן וואשן די האל‪ ,‬און אפילו‬ ‫‪33‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫"איך האב דיר נאר געוואלט זאגן אז איך האב א‬ ‫"איך וויל מאכן חושן קוכן‪ ,‬מיט א קליינע שאקאלאד‬ ‫קאך גלייך ביי די טיר‪ ,‬ספעציעל פאר סוכות‪ .‬מיר קענען‬ ‫אין די פלאץ פון יעדע שטיין‪ ".‬רייזי האט שוין געדארפט‬ ‫עס נוצן צוזאמען צו סערווירן‪".‬‬ ‫אראפלייגן‪ ,‬און בלימי איז געבליבן פארטיפט אין די‬ ‫ארבעט פון באקן און דעקארירן די קוכן‪ .‬סוכות איז אזא‬ ‫"יישר כח‪ ,‬בלימי‪ ",‬האט מרת וואלטער זיך‬ ‫הערליכע יום טוב‪ ,‬די סוכה‪...‬‬ ‫באדאנקט פאר די אומגעראכטענע איינלאדענונג‪" .‬איך‬ ‫האב דיר טאקע געוואלט פרעגן וויאזוי איך דארף זיך‬ ‫בלימי האט פארשלונגען א זיפץ‪ ,‬טראכטנדיג פון‬ ‫צושלעפן מיט מיין אלע עסן פון אויבן ביז דא אונטן‪",‬‬ ‫איר סוכה פארשטופט אויף די גראז‪ .‬אוהב שלום ורודף‬ ‫האט מרת וואלטער ווייטער גערעדט‪.‬‬ ‫שלום‪ ,‬האט זי זיך אליין אפלאדירט‪ ,‬ממש ווי אהרן הכהן‪.‬‬ ‫בלימי האט זיך צוגעהערט מיט נייע אויערן‪ ,‬אויערן‬ ‫א שטילע קול וואס ווערט העכער און העכער‬ ‫וואס זוכן באמת שלום‪" .‬זי האט אן אנדערע וועג פון‬ ‫לעצטנס‪ ,‬האט זיך ממש צעשריגן אין איר‪ .‬האב איך‬ ‫רעדן‪ ",‬האט בלימי געטראכט צו זיך‪" ,‬אנדערש איז‬ ‫טאקע אזוי ליב שלום? אדער עס פאסט מיר פשוט נישט‬ ‫נישט שלעכט‪ .‬זי רעדט אפן‪ ,‬און זי זאגט אלעס וואס זי‬ ‫זיך צו קריגן מיט איר‪ ,‬און איך האלט זיך נאך גרויס‬ ‫טראכט‪ ,‬אבער זי מיינט נישט קיין שלעכטס‪".‬‬ ‫מיט דעם וואס איך איגנאריר איר? אפשר דארף איך‬ ‫נאכלויפן שלום‪ ,‬זיין מער אפן מיט איר‪ ,‬אנשטאט איר‬ ‫בלימי האט אויסגעשטרעקט איר האנט צו געבן די‬ ‫ווייזן א שמייכל בפנים און זיך אויפעסן פאר כעס פון‬ ‫טאץ קוכן‪" .‬דו האסט עס אליין געמאכט? ס'איז עכט‬ ‫אינעווייניג?‬ ‫שיין!"‬ ‫אפשר‪ ,‬האט בלימי ענדליך דערהערט איר מאנ'ס‬ ‫"איך מאך נישט אזעלכע פענסי זאכן‪ ",‬האט מרת‬ ‫קול‪ ,‬איז זי גאר באליידיגט פון מיר?‬ ‫וואלטער געזאגט‪" ,‬אבער יעדער האט זיך זיינע מעלות‪".‬‬ ‫זי האט זיך אפגעוואשן פון טייג און ארויס‪...‬‬ ‫בלימי האט געהאט א האלבע סעקונדע צו אפמאכן‬ ‫אויב זי וויל ווערן באליידיגט אדער עס גאר אננעמען‬ ‫אפשר איז זי גאר באליידיגט פון מיר? באשעפער‪,‬‬ ‫אלס א קאמפלימענט‪ .‬זי האט אויסדערוועלט דעם דרך‬ ‫איך וויל נאר שלום‪ .‬ווייז מיר די ריכטיגע וועג וויאזוי צו‬ ‫השלום‪" .‬מעלות און מעלות‪ ",‬האט זי געענטפערט‪.‬‬ ‫קענען לעבן בשלום מיט איר‪ .‬איך וויל זיך נישט קריגן‪,‬‬ ‫נישט אפענערהייט‪ ,‬און אויך נישט אין מיין הארץ‪.‬‬ ‫די לופט אין די סוכה האט זיך אויסגעקלארט‪,‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬העלף מיר‪ ,‬איך זאל זיין א ריכטיגע אוהב‬ ‫און ביידע פרויען האבן געשפירט ווי זיי האבן‬ ‫שלום ורודף שלום‪.‬‬ ‫אריבערגעמישט א נייע בלאט‪.‬‬ ‫בלימי האט זיך אפגעוואשן פון טייג און‬ ‫"איך האב שוין א לאנגע צייט געזוכט א פאסיגע‬ ‫ארויסגעגאנגען פון די הינטערשטע טיר‪ .‬זי האט זיך‬ ‫מינוט דיר צו זאגן‪ ",‬האט מרת וואלטער געזאגט‪ .‬בלימי‬ ‫דורכגעשטופט‪ ...‬וואלד צו סוכה‪ ,‬און געקלאפט אויף די‬ ‫האט איינגעהאלטן איר אטעם‪ ,‬בשעת איר שכנה האט‬ ‫טיר‪.‬‬ ‫גערעדט מיט איר געווענליכע אפנקייט‪" .‬רוף מיך נישט‬ ‫מרת וואלטער‪ .‬איך הייס ניסי‪ ,‬ניסי וואלטער‪".‬‬ ‫בלימי האט אויסגעוועלט די שענסטע קוכן און‬ ‫זיי געלייגט אויף א טעלער‪ ,‬און זי איז ארויס פון די‬ ‫אונטערשטע טיר‪ .‬זי האט זיך דורכגעשטופט צווישן‬ ‫די וואנט פון די הויז און וואלד צו סוכה‪ ,‬און זי האט‬ ‫געקלאפט אויף זייער טיר‪.‬‬ ‫ווען מרת וואלטער האט איר געזען‪ ,‬האט זי‬ ‫אראפגעלאזט די עפל וואס זי האט געהאלטן אינמיטן‬ ‫אויפהענגען‪" .‬יא?" האט זי געפרעגט‪.‬‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪34‬‬ ‫לססכ‬ ‫תטיסי‬ ‫די ערשטע זאך וואס האט געכאפט יוטי'ס אויג‬ ‫איז געווען די קעקטוס‪-‬פלאנטס אין ווינקל פונעם‬ ‫ווינדאוי סיל‪ .‬עס איז פאר איר געווען א דארן אין‬ ‫אויג‪ ,‬א שטאך פון וואס זי האט אזוי געוואלט‬ ‫אנטלויפן‪ ,‬פארגעסן און איבערלאזן — און דאס איז‬ ‫איר גלייך אקעגנגעקומען‪.‬‬ ‫זי זעצט זיך אוועק אויפן באקוועמען סעידזש‪-‬‬ ‫גרינעם סאפע‪ ,‬אבער זי האט געשפירט ווי זי זעצט‬ ‫זיך אויף א בענקל פון נאדלען‪.‬‬ ‫"העלאו!" רינט ארויס פון ערגעצווי א‬ ‫צוקערדיגע שטימע‪.‬‬ ‫יוטי כאפט זיך אז זי האט אפילו נישט‬ ‫באמערקט איר טעראפיסט‪.‬‬ ‫זי הייבט אויף אירע אויגן זיך צו באגעגענען‬ ‫און באגריסן מיט שושאנא‪.LCSW ,‬‬ ‫אלע האבן איר אויסגערימט‪ ,‬אלע האבן איר‬ ‫צוגעזאגט אז זי איז דער שליסל פאר איר געהיילטע‬ ‫צוקונפט‪.‬‬ ‫יוטי בייגט זיך פאראויס און באמערקט‬ ‫נאך עטליכע זאכן אין דער ספעציעלע דיזיינטע‬ ‫מסטץמ‬ ‫סץיח‬ ‫שטוב‪ .‬זי זעט ווי פון שושאנא'ס האלדז הענגט א‬ ‫געשלענגעלטע קייטל געזעצט מיט פערל און גרינע‬ ‫בלעטעלעך‪ .‬עס האט איר אנגעהויבן רייבן אויפן‬ ‫הקסדת‬ ‫לינקע זייט‪.‬‬ ‫וואס איז מיט שושאנא? פונקט די קאלירן האט‬ ‫זי געדארפט וועלן? אלעס כדי צוריק ארויפברענגען‬ ‫מיינע שווערסטע מאמענטן?‬ ‫יוטי קוקט אוועק; זי קוקט ארויף אויפן דאך‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫און האפט צו טרעפן א באקוועמען ארט אנצוהייבן‬ ‫די סעסיע‪.‬‬ ‫שושאנא געבט א קליינעם היס און ווארט אויף‬ ‫‪35‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫ס'איז געווען א שווערע רייזע‪ .‬ס'איז‬ ‫איך האב נישט געקענט מאכן‬ ‫יוטי'ס אויפמערקזאמקייט‪ .‬יוטי געבט א‬ ‫נישט אז די קאר האט עפעס געפעלט‬ ‫קיין קאפ‪-‬און‪-‬פיס פון וואס זי האט זיך‬ ‫שאקל מיטן קאפ‪ ,‬ווי צו ווייזן אז זי איז‬ ‫דווקא; ס'איז גראדע געווען א געשמאקע‬ ‫אונטערגעמורמלט‪ .‬איך לויף ארויס‪,‬‬ ‫גרייט אנצופאנגען‪ ,‬און שושאנא שפרינגט‬ ‫קאר מיט באקוועמע זיצן‪ ,‬פיינע לופט‬ ‫אבער פארשטייט זיך מיין טאטע איז‬ ‫אריין‪.‬‬ ‫האט אריינגעבלאזן פון די וועגן וואו‬ ‫נישט געווען אינדערהיים אינמיטן טאג‪.‬‬ ‫מיר זענען דורכגעפארן טעג נאכאנאנד‪,‬‬ ‫מיין שטיף‪-‬מאמע האט זיך באשעפטיגט‬ ‫"סאו‪ ,‬זאג מיר יוטי‪ ,‬וואס ליגט‬ ‫אינדרויסן פון שטאט‪ .‬מיר זענען אזוי‬ ‫אין קאך און מיר ניטאמאל געגעבן א‬ ‫דיר אויפן הארצן? דא איז א זיכערע‬ ‫געפארן דורך ווארימע‪ ,‬טריקענע‪,‬‬ ‫בליק‪.‬‬ ‫ארט‪ .‬אלעס וואס מיר וועלן רעדן אין‬ ‫זאמדיגע און זיניגע שטיקער לאנד‪ .‬איך‬ ‫דעם צימער בלייבט צווישן פיר אויגן‬ ‫האב באמערקט אויפן וועג קעקטוס‬ ‫עטלעכע מינוט דערויף איז געקומען‬ ‫און פיר ווענט‪ ,‬עס וועט קיינמאל ווערן‬ ‫וואקסן‪ ,‬א שלאנג וואס וויגלט זיך שנעל‬ ‫א קלאפ אויף דער טיר‪ .‬אן אומבאקאנטן‬ ‫מיטגעטיילט מיט א צווייטן‪ .‬ווען דו‬ ‫ארויס פון אונטער א זאמדיגע ראוד‪ ,‬טיפע‬ ‫פנים האט דארט געווארט‪ .‬מיין צווייטע‬ ‫שפירסט זיך באקוועם‪ ,‬קענסטו אנהייבן‪".‬‬ ‫בערג‪ ,‬טאלן און גרובער…‬ ‫און דריטע שוועסטער זענען פלוצלינג‬ ‫אויפגעשפרונגען פון א זייטיגן צימער און‬ ‫יוטי'ס בליק איז נאך אלץ אויפן דאך‬ ‫אזוי האט מען מיך אריינגעזעצט‬ ‫מיר אנגעהויבן באזינגען‪" :‬ביי ביי יוטי‪,‬‬ ‫— א בייזש‪-‬זאמדיגער דאך‪.‬‬ ‫אין דעם קאר‪ ,‬פארן די ווייטע וועג ביז‬ ‫מיר וועלן זיך נישט בענקען!" איך האב‬ ‫צום אנדערע זייט לאנד‪ ,‬פארשיקט צו א‬ ‫באמת נישט פארשטאנען וואס דא גייט‬ ‫'וואס איז מיט שושאנא?‪ -‬איז די‬ ‫קרובה‪ ,‬פשוט פאר קנאה‪ .‬מיינע שטיף‪-‬‬ ‫פאר‪.‬‬ ‫איינציגסטע מחשבה וואס קומט איר‬ ‫שוועסטער האבן מיר אלעמאל מקנא‬ ‫אונטער‪ -‬פארוואס האט זי געדארפט‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫זיי האבן געהאלפן שלעפן מיינע‬ ‫אויסוועלן דייקא דעם דיזיין פאר איר‬ ‫רענצלעך פון מיין שטוב און עס‬ ‫אפיס? איך קען נישט טרעפן קיין איין‬ ‫ס'איז דאך פארשטענדליך אז מיין‬ ‫איבערגעגעבן פארן אומבאקאנטן ביים‬ ‫באקוועמען פלאץ זיך צו עפענען‪ .‬די‬ ‫טאטע האט זיך אפגעגעבן מיט מיר מער‬ ‫טיר‪.‬‬ ‫גאנצע אפיס שטעכט; אלעס ברענגט מיר‬ ‫ווי מיט זיי — איך בין דאך געווען זיין קינד‬ ‫ארויף מיינע זכרונות פון יענע תקופה‪'.‬‬ ‫פון זיין ערשטע ווייב‪.‬‬ ‫מיט קורצע‪ ,‬קאלטע ווערטער‬ ‫איז איינע פון מיינע שטיף‪-‬שוועסטער‬ ‫יוטי באשליסט אנצוהייבן טאקע‬ ‫אזוי רייזנדיג די לאנגע‪ ,‬איינזאמע‪,‬‬ ‫צוגעקומען און מיר מסביר געווען אז‬ ‫מיט דעם וואס דריקט און שטעכט איר‬ ‫דערשראקענע‪ ,‬וועג זענען מיר‬ ‫עס וועט מער נישט ארבעטן אז איך‬ ‫דאס מערסטע אין דעם מאמענט‪.‬‬ ‫אריינגעקומען זכרונות פון מיין יוגנט‪.‬‬ ‫זאל וואוינען מיט זייער משפחה אין מיין‬ ‫טאטנ'ס הויז‪.‬‬ ‫"איין טאג‪ ",‬הייבט זי אן מיט שטילע‬ ‫"דאס וועט זיין גענוג פאר די וואך‪",‬‬ ‫געמאסטענע ווערטער‪" ,‬קום איך אהיים‬ ‫האקט שושאנא איבער‪.‬‬ ‫הערסט‪ ,‬שושאנא?‬ ‫נאך שולע‪ .‬אין מיין שטוב זע איך דריי‬ ‫רענצלעך איבערגעפילט מיט מיינע‬ ‫איך האב זיך אויפגעכאפט ווי פון א‬ ‫מיין טאטע‪ ,‬מיין הויז‪ ,‬מיין שטוב;‬ ‫זאכן‪ .‬די שאפעס‪ ,‬די לעדלעך‪ ,‬און אלעס‬ ‫טיפן שלאף‪ -‬און ווידער גלייך באמערקט‬ ‫און דא קומט א שטיף‪-‬משפחה‪ ,‬שטיף‪-‬‬ ‫אין דער הויז איז געווען אויסגעליידיגט‬ ‫די קעקטוס‪-‬פלאנטס אויפן ווינדאוי סיל‬ ‫שוועסטערס‪ ,‬און זיי ווארפן מיר ארויס‬ ‫פון מיינע פערזענליכע חפצים‪ :‬מיינע‬ ‫אונטער שושאנא'ס רוקן‪.‬‬ ‫אינמיטן טאג! עפעס א מעשה האבן‬ ‫קליידער‪ ,‬מיינע שיך‪ ,‬מיינע ביכער‪ ,‬און‬ ‫זיי געזאגט וועגן א בעסערער עתיד‪ ,‬א‬ ‫וואס נישט?‬ ‫אוי‪ ,‬איך האב זיך אזוי פארטאן אין‬ ‫בעסערע צוקונפט‪ ,‬אין א סביבה וואס‬ ‫מיין פיין; איך האב ממש פארגעסן אז איך‬ ‫וועט מיר מאכן פילן מער באקוועם‪.‬‬ ‫עס האט נישט געדויערט צו לאנג‪,‬‬ ‫זיץ דא פאר שושאנא‪.‬‬ ‫און מיין עלטסטע שוועסטער האט‬ ‫איך האב עס אבער נישט אפגעקויפט‪.‬‬ ‫דורכגעוואקט מיין שטוב —די שטוב‬ ‫"קומענדיגע וואך‪ ,‬יוטי‪ ,‬וועלן מיר‬ ‫וואס טאטי האט אזוי שיין דעקארירט‬ ‫אריינגיין אין די פרשה פארוואס זיי האבן‬ ‫דאך האבן זיי מיר שיין‬ ‫ספעציעל פאר מיר; מיין אייגענע שטוב‪,‬‬ ‫דיר אזוי מקנא געווען‪ .‬אקעי?‬ ‫ארויסבאגלייט‪ ,‬מיט צינישע שמייכלען‪.‬‬ ‫מיט הערליכע מעבל‪ ,‬בעט‪-‬געוואנט‪ ,‬א‬ ‫זיי שיקן מיר‪ ,‬ווייזט אויס‪ ,‬וואוינען מיט א‬ ‫שטייגער וואס אלע האבן גע'חלומ'ט‬ ‫יעצט‪ ,‬א קארטל צו באצאלן פאר די‬ ‫ווייטע קרובה אין א צווייטע ווייטע ווייטע‬ ‫דערפון‪ ,‬אבער נאר איך האב עס טאקע‬ ‫וואך?"‬ ‫שטאט‪ .‬דארט האב איך געדארפט זיין אן‬ ‫באקומען‪ -‬און זי רופט זיך אן אונטערן‬ ‫אפהעלפערין אין הויז‪.‬‬ ‫נאז‪" :‬אה! ענדליך קומט דער טאג וואס‬ ‫יוטי וועט געוואויר ווערן ווער זי איז‪".‬‬ ‫מיין האנט האט געשפירט געביסן ביי‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪36‬‬ ‫עטוואס געשטעלט אויפן פוס‪ .‬מען האט‬ ‫"לאמיר ווייטער גיין‪ ",‬הייבט שושאנא‬ ‫א שלאנג; איך האב עס נישט געקענט רירן‪.‬‬ ‫געוואוינט אין איין הויז ווי איין משפחה‪,‬‬ ‫אן מיט איר זיסע שטימע וואס האט מיר‬ ‫איך בין געווען אזוי טיף פארטין אין מיין‬ ‫אבער די שפאלט איז געווען שטארק‪ .‬עס‬ ‫באלד געמאכט ערגער שפירן‪.‬‬ ‫מעשה‪ ,‬אבער שושאנא'ס זיסע שטימע‬ ‫איז נישט געווען ארויסגערעדט‪ ,‬אבער‬ ‫האט אנגעהויבן זיך הערן ווייניגער זיס‪ ,‬און‬ ‫עס איז געווען א שטארקער צווישענשייד‬ ‫"דו האסט גערעדט וועגן דיין שטיף‪-‬‬ ‫מער פעפערדיג‪.‬‬ ‫צווישן מיינע שטיף‪-‬שוועסטער און אונז‪.‬‬ ‫שוועסטער'ס קנאה‪ .‬אפשר ווילסטו אביסל‬ ‫אפילו יונגערהייט האב איך עס געקענט‬ ‫מער אריינגיין דערין? ווען האט זיך עס‬ ‫"דיין צייט איז פארביי‪ ,‬יוטי; יעצט‬ ‫שפירן‪.‬‬ ‫אנגעהויבן‪ ,‬און פארצייל מיר וויאזוי עס‬ ‫דארפסטו זיך אויפשטעלן און אנגיין אין‬ ‫האט זיך אויסגעשפילט‪".‬‬ ‫לעבן‪ .‬געדענק דיינע געפילן‪ ,‬געדענק‬ ‫איך פלעג עס צומאל אויסשמועסן‬ ‫וויאזוי דו שפירסט‪ ,‬און נעקסטע וואך‬ ‫מיט מיין טאטן‪ ,‬אבער עס איז געווען‬ ‫די פאר ווערטער האבן מיר‬ ‫וועלן מיר ווייטער רעדן פון וואו מיר לאזן‬ ‫שווער פאר אים; ער האט געהאט נאך‬ ‫אריינגעווארפן אין א טיפן לאך‪.‬‬ ‫יעצט אפ‪".‬‬ ‫א גאנצע משפחה וואס ער האט זיך‬ ‫געדארפט אפגעבן מיט‪ ,‬א ווייב און‬ ‫איך האב געשפירט ווי זי באגראבט‬ ‫מיין האנט ציט ארויס ראבאטיש‬ ‫קינדער‪ ,‬אויסער מיך‪ ,‬זיין פארוויינטע‬ ‫מיר לעבעדיגערהייט; איך האב זיך‬ ‫דאס קארטל און געבט עס איבער‪ .‬מיינע‬ ‫יתומה'לע‪ ,‬יוטי‪.‬‬ ‫דערמאנט אין דער לויה פון מיין מוטער‪.‬‬ ‫אויגן קוקן צו ווי זי סווייפט עס אפ‪ ,‬און‬ ‫עס איז געווען א שווערע‪ ,‬טונקעלע צייט‪.‬‬ ‫דאן פאלט עס צוריק אריין אין מיין נאך‪-‬‬ ‫ווען ער האט נאר געקענט‪ ,‬האט‬ ‫אויסגעשטרעקטער ווי‪-‬געביסענער האנט‪.‬‬ ‫ער מיר געקויפט שפילצייג און קליידער‪,‬‬ ‫יעצט אז איך טראכט דערוועגן‪,‬‬ ‫פרובירנדיג מיך פרייליך צו מאכן‪ ,‬אבער‬ ‫קען איך זיך פארשטעלן ווי איך זע מיין‬ ‫די גאנצע וואך האב איך געפילט‬ ‫עס האט געטון פונקט פארקערט‪ .‬מיינע‬ ‫מאמע'ס ווארימע אויגן קוקן אויף מיר מיט‬ ‫ווי מען האט געעפענט אין מיר א‬ ‫שטיף‪-‬שוועסטער האבן דאס באמערקט‬ ‫ליבשאפט און שטאלץ‪ .‬זי האט אלעמאל‬ ‫קאנסערווע פון ווארימס‪ .‬קוים וואס איך‬ ‫און מיר זייער מקנא געווען דערוועגן‪.‬‬ ‫געהאלטן פון מיר‪ ,‬מיין מאמע‪ ,‬טראכט‬ ‫האב געעפנט דעם פעסט‪-‬פארמאכטן‬ ‫איך יעצט‪ .‬כאטש עס איז נישט געווען קיין‬ ‫דעקל און אנגעהויבן צוריקצוגיין צו יענע‬ ‫זיי וואלטן אויך געוואלט באקומען‬ ‫צייט פאר אונז זיך צו גוט צו באקענען‪,‬‬ ‫דארנ'דיגע‪ ,‬ווייטאגליכער צייט‪ ,‬און נאך‬ ‫די אלע טייערע מתנות‪ .‬איך וואלט אבער‬ ‫אדער פאר איר מיר צו האדעווען און‬ ‫איידער איך בין צום ווארט געקומען‪ ,‬האט‬ ‫ענדערש געוואלט האבן מיין אייגענע‬ ‫אויפציען ווי זי האט אזוי גע'חלומ'ט…‬ ‫מיר שושאנא ארויסגעווארפן פון איר‬ ‫מאמע‪ -‬און זיי געבן אלע מתנות‪ -‬וואס‬ ‫שטעכעדיגע צימער‪.‬‬ ‫קען קיינמאל אנפילן דאס לאך אין א‬ ‫"עס מוז זיין איך בין געווען א קליין‬ ‫הארץ‪ ,‬וואס ווערט צעריסן ביים פארלירן‬ ‫קינד‪ ,‬גאר קליין‪ ,‬ווען זי איז נפטר געווארן‪",‬‬ ‫איך האב זיך געראנגלט מיט מיינע‬ ‫א מאמע יונגערהייט און אויפוואקסן אין‬ ‫האב איך ארויסגעשטאמעלט‪.‬‬ ‫אפענע‪ ,‬רויע‪ ,‬פארוואונדעטע זכרונות א‬ ‫א שטוב מיט א שטיף‪-‬פאמיליע‪.‬‬ ‫גאנצע וואך‪.‬‬ ‫שושאנא קוקט מיר אן און עפנט אירע‬ ‫מיין טאטע האט דאס אבער נישט‬ ‫אויגן ברייט‪" :‬זאג מיר מער דערוועגן‪".‬‬ ‫דינסטאג‪ ,‬עלף אזייגער‪ ,‬האט נישט‬ ‫געזען‪ .‬ער האט מיך ווייטער געצערטלט‬ ‫געקענט קומען גענוג שנעל‪.‬‬ ‫און פרובירט פרייליך צו מאכן‪ .‬ביינאכט‬ ‫יוטי פארמאכט אירע אויגן‪.‬‬ ‫ווען ער איז אהיימגעקומען‪ ,‬האבן אלע‬ ‫*‬ ‫אנגעשטעלט א שיינע שפיל ווי מיר לעבן‬ ‫"איך געדענק נישט פונקטליך וואס די‬ ‫צוזאמען בשלום ווי איין גרויסע‪ ,‬ליבליכע‬ ‫מעשה איז געווען‪ ,‬אבער ערגעץ זענען מיר‬ ‫איך ווענד מיינע פיסטריט צו‬ ‫משפחה‪ .‬אבער דורכן טאג‪ ,‬בשעת ער‬ ‫געווען אונטערוועגנס‪ ,‬און ווען מיר זענען‬ ‫שושאנא'ס באפוצטן אפיס‪ ,‬דאסמאל שוין‬ ‫איז נישט געווען אינדערהיים‪ ,‬האבן‬ ‫אנגעקומען אהיים‪ ,‬איז מיין מאמע שוין‬ ‫וויסנדיג וואס איך וועל דארט טרעפן‪.‬‬ ‫זיי מיר אלעמאל געזידלט און געזוכט‬ ‫נישט געווען מיט אונז‪ .‬איך בין געבליבן א‬ ‫אונטערצושטעלן פיסעלעך מיר צו זען‬ ‫קליין יתומה'לע‪ .‬מיין טאטע האט געוואכט‬ ‫שושאנא קומט מיר נעמען פון ווארט‪-‬‬ ‫ארויס פון דארט‪.‬‬ ‫אויף מיר און מיין בעיבי‪-‬ברודער ווי דאס‬ ‫צימער‪ .‬צו מיין מזל האט זי ווידער אן דאס‬ ‫שווארץ אפל פון אויג‪.‬‬ ‫געשלענגעלטע קייטל‪ .‬איר שטימע רינט‬ ‫דינג‪ ,‬דינג‪ ,‬דינג‪...‬‬ ‫ווידער האניג‪" ,‬יוטי?"‪ ,‬מיט א קליינעם‬ ‫עס איז געווען שווערע צייטן‪ .‬אבער‬ ‫שאקל מיטן קאפ ברענגט זי מיר אריין אין‬ ‫אה‪ ,‬טאטי קומט שוין ענדליך אהיים‪,‬‬ ‫איר צימער‪.‬‬ ‫דאן איז געקומען די שטיף‪-‬מאמע מיט‬ ‫טראכט איך צו זיך‪.‬‬ ‫אירע קינדער‪ ,‬און די משפחה האט זיך‬ ‫‪37‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫צענדליגע מאל דורכאויס די ערשטע‬ ‫זי מיר ארויס?!‬ ‫דינג‪ ,‬דינג‪ ,‬דינג‪...‬‬ ‫פאר טעג און וואכן‪ ,‬אבער זיין נומער‬ ‫איז געווארן אפגעשטעלט‪ .‬וויפיל מאל‬ ‫איך האב דאך נאך נישט אנגעהויבן‬ ‫יעצט וועל איך אים פארציילן ווי‬ ‫איך האב פרובירט צו רופן‪ ,‬האב איך‬ ‫זאגן ווי מיין לעבן האט זיך געפילט‬ ‫די שוועסטערס האבן מיר היינט נישט‬ ‫באקומען די זעלבע מעסעדזש‪:‬‬ ‫ערגער ווי טויט‪ .‬ווי איך האב געהאפט‬ ‫געלאזט מיטשפילן מיט זיי‪.‬‬ ‫ענדערש טאקע צו זיין באגראבן אין‬ ‫"‪I'm sorry, your call cannot be‬‬ ‫א לאך נעבן מיין מאמע'ס מצבה‪.‬‬ ‫דינג‪ ,‬דינג‪ ,‬דינג…‬ ‫‪completed as dialed. Please check‬‬ ‫אבער דאס לעבן האט מיר דאס אויך‬ ‫‪the number and call again later,‬‬ ‫נישט פארגינט‪ .‬נאר איך האב געמוזט‬ ‫וואס איז די גערודער?‬ ‫‪"goodbye‬‬ ‫אויפשטיין יעדן טאג‪ ,‬ארויפלייגן א‬ ‫שמייכל‪ ,‬און אנגיין ווי עס וואלט‬ ‫איך זע נישט קיין טיר‪ ,‬איך זע נישט‬ ‫זיך‬ ‫האט‬ ‫טעלעפאן‬ ‫דער‬ ‫גארנישט געווען‪.‬‬ ‫טאטן‪.‬‬ ‫אפגעהאקט‪.‬‬ ‫איך האב נאכנישט אנגעהויבן רעדן‬ ‫אקעגן מיר זיצט שושאנא מיט איר‬ ‫די הויז פון מיין קוזינע‪ ,‬וואס‬ ‫פון די פיין וואס האט מיר באגלייט‬ ‫שמייכל וואס רינט פאלשקייט‪ ,‬און קלאפט‬ ‫זיי האבן מיר איינגערעדט‪ ,‬האט זיך‬ ‫טאג און נאכט; איך האב נאכנישט‬ ‫מיט איר פעדער אויפן טישל‪.‬‬ ‫אויסגעלאזט צו זיין א טייערע פאלאץ‪,‬‬ ‫אנגעהויבן רעדן ווי איך האב זיך‬ ‫א פריוואטע עסטעיט‪ ,‬וואס האט‬ ‫ניטאמאל געקענט אויסוויינען צו מיין‬ ‫"יוטי‪ ,‬עס האט געמוזט פילן זייער‬ ‫געזוכט א מיידל צו רוימען די צימערן‪.‬‬ ‫טאטן‪ ,‬ווי איך האב געליטן פון מיין‬ ‫ווייטאגליך צו שפירן אזוי אויסגעשלאסן‬ ‫שטיף‪-‬געשוויסטער‪ ,‬און יעצט?‬ ‫און נישט אנגענומען ביי דיינע שטיף‪-‬‬ ‫פונעם ערשטן טאג האט מען מיר‬ ‫געשוויסטער‪ ",‬זאגט זי‪.‬‬ ‫געגעבן דעם בעזעם‪ ,‬די מאפ‪ ,‬שמאטעס‬ ‫דינג‪-‬דינג‪-‬דינג‪ ,‬שושאנא ווארפט‬ ‫און זייף‪ ,‬און מיר געשטעלט צו דער‬ ‫מיר שוין ארויס‪.‬‬ ‫"מיר וועלן דארפן ווייטער אריינגיין‬ ‫ארבעט‪ -‬רייניגן צימערן‪.‬‬ ‫אין דיין ‪ inner child‬און רעדן וועגן‬ ‫*‬ ‫דיינע געפילן‪ ,‬אבער‪ "...‬זי נעמט די פעדער‬ ‫איך האב נישט געהאט קיין צוויי‬ ‫וואס קלאפט קעגן דעם טישל מיט אן‬ ‫ברירות‪ .‬ס'נישט געווען ווי אדער צו‬ ‫שושאנא'ס צימער איז שוין געווען‬ ‫אייזערנעם‪ ,‬בלעכענעם דינג‪-‬דינג‪-‬דינג‪ ,‬און‬ ‫וואו צו אנטלויפן‪ .‬א היימישע מיידל‬ ‫באקאנט פאר מיר‪.‬‬ ‫זי ווייזט עס צום זייגער אויף דער לינקער‬ ‫האט נישט וואס צו זוכן אין די פרייע‬ ‫וואנט‪" ,‬אונזער צייט איז שוין פארביי‪ ,‬יוטי‪.‬‬ ‫גאסן אינעם פארווארפענעם אפרי‬ ‫איך האב זיך ניטאמאל‬ ‫קומענדיגע וואך‪ ,‬די זעלבע צייט‪ ,‬די זעלבע‬ ‫שטאט‪ .‬ביי דער ארבעט האב איך‬ ‫אומגעקוקט פארן זיך אריינזעצן אינעם‬ ‫טאג‪ ,‬וועלן מיר דאס אויסשמועסן‪ .‬יא‪,‬‬ ‫כאטש באקומען א בעט צו שלאפן‪ ,‬און‬ ‫סאפע‪ -‬כאטש איך האב שוין מער‬ ‫יוטי?"‬ ‫איך האב זיך פרובירט מסדר צו זיין מיט‬ ‫נישט געשפירט די דארנשטאך ביים זיך‬ ‫עסן נאר פירות און ירקות‪ ,‬אדער זאכן‬ ‫אנליינען‪ .‬שושאנא'ס זיסע שטימע האט‬ ‫איך האב שוין געוואוסט וואס איך‬ ‫וואס איך האב געוואוסט אויף זיכער אז‬ ‫מיר ווידער נישט געגרידזשעט‪.‬‬ ‫האב צו טון‪ .‬איידער עס כאפט זיך אריין‬ ‫עס איז כשר‪.‬‬ ‫אייז אין איר שטימע‪ ,‬נעם איך ראבאטיש‬ ‫איך בין צוריק אריינגעשפרינגן אין‬ ‫ארויס מיין קארטל פון מיין טאשקע‪ ,‬איך‬ ‫איך האב זיך געהאלטן צו זיך‪ ,‬און‬ ‫מיין עבר‪ ,‬צו די צייט ווען איך האב זיך‬ ‫לייג עס אויפן טיש בשעת מיינע אויגן ליגן‬ ‫פרובירט זיך נישט צו באפריינדן מיט‬ ‫געטראפן אין א וויסטן פרעמדע הויז‪.‬‬ ‫נאך אויפן זייגער‪.11:45 :‬‬ ‫די אנדערע דינסטן וואס האבן געטון‬ ‫די זעלבע ארבעט ווי מיר‪ .‬איך האב‬ ‫"זיי‪ ,‬די שטוף‪-‬משפחה‪ ,‬האבן‬ ‫וואו זענען די פינף און פערציג מינוט‬ ‫נישט געוואלט ווערן ווי זיי; איך האב‬ ‫מיר געוואלט איינרעדן אז דאס איז א‬ ‫געלאפן? איך האב קוים געעפנט דאס‬ ‫פרובירט זיך האלטן שטארק מיט אלעס‬ ‫קרובה פון מיין מאמע'ס זייט‪ ,‬אבער‬ ‫גרוב'ל אין וואס איך בין אריינגעפאלן אין‬ ‫אין וואס איך גלייב‪.‬‬ ‫איך האב בעסער געוואוסט‪ -‬מען האט‬ ‫יענער טונקעלער צייט‪ ,‬ווען מיינע שטיף‪-‬‬ ‫מיר פשוט ארויסגעווארפן פון מיין‬ ‫שוועסטער האבן מיר אזוי געפייניגט‪ .‬ווען‬ ‫דארט איז געווען א ספעציעל‬ ‫אייגענע היים‪.‬‬ ‫איך האב זיך געפילט אזוי עלנד‪ ,‬אזוי אליין‪,‬‬ ‫שלעכטער בעל הבית‪ .‬ער פלעגט קומען‬ ‫ווי איך וואלט שוין געווען באגראבן זעקס‬ ‫יעדן טאג קוקן וויאזוי די מיידלעך‬ ‫איך האב פרובירט רופן מיין טאטן‬ ‫פיס אונטער דער ערד… און יעצט‪ -‬ווארפט‬ ‫ארבעטן‪ .‬ער האט געהאט א באזונדערן‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪38‬‬ ‫עס האט מיר בלינד געמאכט אויפן מאמענט‪ ,‬און דאן איז די‬ ‫פארגעניגן מיר אנצושרייען און בעטן איבערצוטאן די ארבעט‪.‬‬ ‫גאנצע שטוב פינסטער געווארן!!‬ ‫איך פלעג עס אראפשלינגען און איבערטאן‪ ,‬גלייבנדיג אז‬ ‫אלעס קומט פון דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫"באשעפער אין הימל! האב איך ארויסגעמורמעלט "וויאזוי‬ ‫דריי איך זיך ארויס פון דעם צרה?" איך האב פרובירט פאלשן‬ ‫אבער דאן האט ער געטוישט טאקטיק‪.‬‬ ‫א שמייכל‪ ,‬וואקן נענטער צום טיר‪ ,‬וואו ער איז געשטאנען‪.‬‬ ‫ער פלעגט מיר קומען ברענגען ספעציעלע מאכלים‬ ‫איך האב אזוי זיך געוואלט זען אויף דער אנדערער זייט!‬ ‫און געטראנקען‪ ,‬וויין און טשאקאלאד‪ .‬איך האב זיך מער‬ ‫דערשראקן פון דער פלוצלינגדיגער ברייטהארציגקייט‪ :‬וואס‬ ‫פארשטייט זיך אבער‪ ,‬ער האט שוין געוואוסט אז איך וועל‬ ‫וויל ער פון מיר? זאל ער גיין צו די אנדערע דינסטן וואס וועלן‬ ‫נישט גיין דערפאר‪ ,‬און האט פארשטעלט דעם טיר‪ .‬פליצלינג‬ ‫דאס אננעמען מיט פרייד‪ ,‬עסן און זיך מחיה זיין דערמיט! איך‬ ‫איז דער רינגל געפאלן צו דער ערד‪ ,‬און ער האט זיך געבויגן‬ ‫בין נישט אינטערעסירט געווען‪ -‬נישט אין זיין האניג און נישט‬ ‫עס צו הייבן‪ .‬איך האב אים געגעבן אזא שטופ אין די זייט‪,‬‬ ‫אין זיין ביס‪ -‬אבער ער האט יא געוויזן עפעס א ספעציעלע‬ ‫געעפנט די טיר‪ ,‬און אנגעהויבן לויפן פאר מיין לעבן! מיט קולי‬ ‫ווייעכקייט צו מיר‪ ,‬און פרובירט אלע וועגן מיר אריינצושלעפן‬ ‫קולות בין איך אנטלאפן פון דעם פאלאץ און ארויסגעלאפן‬ ‫אין א שמועס‪.‬‬ ‫אין די גאס‪.‬‬ ‫ער האט פרובירט מיר צו געבן איין טאג אין דער וואך‬ ‫איך בין נישט אנגעקומען צו ווייט‪.‬‬ ‫וואס איך דארף נישט ארבעטן‪ ,‬און מיר פארגעשלאגן מיר זאלן‬ ‫ארויסגיין פארברענגען צוזאמען‪.‬‬ ‫ער איז דאך אן אנגעזעענער עושר און בעל הבית פון‬ ‫פול פראפערטי אינעם געגנט‪ ,‬יא? ער האט וויפיל סעקיוריטי‪-‬‬ ‫איך האב זיך געהאלטן שטארק און ניטאמאל געענטפערט‪.‬‬ ‫גארדס דו ווילסט איבערן עסטעיט‪.‬‬ ‫טאג נאך טאג איז ער מיר נאכגעגאנגען בשעת מיין ארבעט פון‬ ‫רייניגן די צימערן‪.‬‬ ‫מען האט מיר נאכגעיאגט און שנעל געכאפט‪ ,‬אריינגעזעצט‬ ‫אין א סעקיורד קאר‪ ,‬און געפירט צו אן איזאלירטן צימער‪.‬‬ ‫שטילערהייט האב איך זיך געבעטן ביים אייבערשטן מיר‬ ‫ארויס צו נעמען פון דא‪ ,‬איך זאל שפירן אז ער איז מיט מיר‬ ‫וואס האט נאכגעפאלגט? איר קענט זיך אליינס‬ ‫שטענדיג‪ ,‬און איך זאל זיך קענען האלטן פעסט קעגן דעם‬ ‫פארשטעלן‪.‬‬ ‫קליפה‪.‬‬ ‫וויפיל איך זאל זיך נאר ווילן ארויסדרייען‪ ,‬פארענטפערן‪,‬‬ ‫איין טאג‪ ,‬ביים ענדיגן רייניגן א צימער‪ ,‬וואקט ער אריין‬ ‫אדער מסביר זיין די רשעות וואס ער האט מיר יעדן טאג דורך‬ ‫מיט צוויי גלעזלעך אנגעפילט מיט וויין און אייז וואס שפריצט‬ ‫געלייגט‪ ,‬מיר נאכגעגאנגען‪ ,‬געפייניגט און גערייצט‪ ,‬האט נישט‬ ‫נאך באבלס פון די שאמפעין געז‪.‬‬ ‫געהאלפן; ווייל ביים אריינקומען אינעם איזאלירטן צימער‬ ‫האט נאך געבליטשקעט אויף מיר די שטיקלעך פון קאנפעטי‪-‬‬ ‫"דא‪ ,‬יוטי‪ ",‬שטרעקט ער אויס א גלאז‪ ,‬א גרויסע שמייכל‬ ‫גליטער מיט וואס ער האט מיר באשפריצט‪.‬‬ ‫אויסגעשפרייט אויפן פנים‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬דער בעל הבית האט פארקויפט א‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬איך האב עס נישט געוואלט איבערנעמען‪.‬‬ ‫פארקערטע מעשה‪ -‬אז איך בין אים נאכגעלויפן‪.‬‬ ‫דאן נעמט ער ארויס פון טאש א געדרייטע‪ ,‬קאלירפולע‬ ‫שושאנא האקט מיר איבער מיט א געשטיקטע היס‪.‬‬ ‫זאך‪ ,‬און קוועטשט‪ .‬די גאנצע שטוב האט עקספלאדירט מיט‬ ‫קאלירפולע קאנפעטי‪.‬‬ ‫איך האב שוין אליין פארשטאנען אז די צייט איז פארביי‪.‬‬ ‫"קאנגרעטס!" שרייט ער אויס מיט נאך א גרעסערן שמייכל‬ ‫איך האב אויך פארשטאנען אז נישט שושאנא וועט זיין‬ ‫פון פריער‪ ,‬און שטרעקט אויס א האנט וואס בליטשקעט‪.‬‬ ‫דער וואס קען מיר העלפן‪ ,‬כאטש זי טראגט א געביגעלטן‬ ‫בלעזער‪ ,‬איינגעקריצט מיט גרויסע אותיות ‪ .LSCW‬דאך‪,‬‬ ‫אין זיין האנט האט ער געהאלטן א דיימאנט‪-‬רינג‪ .‬א‬ ‫וויאזוי קען זי מיר העלפן? זי איז דאך נאר פלייש און ביין‪.‬‬ ‫דיימאנט די סייז פון אן איילבירט! דער גלאנץ דערפון האט‬ ‫באלאכטן די שטוב מיט אבנארמאלע קאלירן שפריצעס‪ ,‬און‬ ‫‪39‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫איך האב שוין געוואוסט אז נאר מיט שמועסן מיטן‬ ‫איך האב דאן געשפירט מיט אן אמת אז איך האב נאר‬ ‫אייבערשטן שטענדיג און זיך שטארקן מיט שמחה קען מען‬ ‫דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫ארויסגיין פון יעדע פראבלעם‪ .‬איך האב שוין געוואוסט אז‬ ‫דורך בעטן דעם אייבערשטן‪ ,‬שטענדיג געדענקען פונעם‬ ‫איך האב זיך אויפגעשטעלט און ארויסגעוואקט פון‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬האבן שם שמים שגור בפיו‪ ,‬קומט מען אן צו‬ ‫שושאנא'ס צימער‪.‬‬ ‫געוועלטיגן — איבער אלעמען; נישט נאר איבער מענטשן‪,‬‬ ‫נאר אויך איבער טראומע‪ ,‬פיין‪ ,‬געפילן און ווייטאגן‪.‬‬ ‫מיין גאנצע זאק טראומע האב איך דארט איבערגעלאזט‬ ‫פאר איר‪ .‬זאל זי נעמען יעדע שטיקל פון מיין עבר‪ ,‬עס‬ ‫מען קען אפילו צוקומען מוחל צו זיין די וואס האבן‬ ‫צופיצלען‪ ,‬צוקייען‪ ,‬אראפשלינגען‪ ,‬אויסשפייען‪ ,‬ווידער‬ ‫דיר געטשעפעט‪ ,‬און צוקומען צו ווערן אן אמת'ער העלד;‬ ‫צוקייען‪ ,‬און דאן אויסברעכן‪ .‬זאל זי זיך אריינטאן אין דעם‬ ‫געוועלטיגן איבער די געפילן וואס ווילן דיר באגראבן א גאנץ‬ ‫ענין צי עס איז יא גערעכט וואס מען האט געטאן צו מיר‪,‬‬ ‫לעבן צו בלייבן זיצן אין דיין גרוב‪.‬‬ ‫צי עס איז נישט גערעכט וואס מען האט געטאן צו מיר‪ ,‬צי‬ ‫איך דארף אפהאקן מיט מיין משפחה‪ ,‬אדער וועם איך דארף‬ ‫אבער מיט שמחה‪ ,‬תפילה און אמונה קען מען ארויסגיין‬ ‫בלעמען‪ ,‬און ווי לאנג איך וועל יעצט דארפן בלייבן א וויקטים‬ ‫דערפון‪.‬‬ ‫און גיין אויף טעראפי צו מאכן שפאט פון מענטשהייט און‬ ‫אויסצוגיסן הונדערטער טויזנטער דאלארן‪.‬‬ ‫אנגיין אין לעבן‪.‬‬ ‫איך האב אלעס איבערגעלאזט אין שושאנא'ס צימער‪,‬‬ ‫דורכטראגן אלע שוועריגקייטן ‪ -‬ווערן משנה למלך‪.‬‬ ‫וואו איך האב פריער אריינגעוואקט‪ ,‬האפענדיג צו טרעפן אן‬ ‫"אואזיס"‪ ,‬א פלאץ צו בארואיגן מיין רוח און נשמה‪.‬‬ ‫*‬ ‫ביים ארויסוואקן האט מיר אנגעכאפט א שטארקייט‪,‬‬ ‫יוטי האט זיך אביסל פארטוישט‪.‬‬ ‫א פרישקייט‪.‬‬ ‫עס דארף ווען זיין יוסי ‪ -‬א ס אין די פלאץ פון די ט‪.‬‬ ‫איך האב געטאן א געוואגטע זאך‪ .‬א זאך וואס איז נישט‬ ‫ערלויבט אין די וועלט פון "טעראפי"‪ ,‬פון "קרבנות"‪ ,‬און פון‬ ‫"פיין"‪ -‬איך האב געשמייכלט!‬ ‫אני יוסף‪ .‬אחיכם‪.‬‬ ‫איך האב געשמייכלט צו די אלע זיצענדיגע מענטשן אין‬ ‫איך בין יוסף‪ .‬מיין טייערע שוועסטערס‪.‬‬ ‫ווארט‪-‬צימער וואס האבן זיך שוין אנגעזאמעלט‪ ,‬ווייל היינט‬ ‫איז שושאנא געווען צו פארטין אין מיין מעשה‪ .‬זי האט אליין‬ ‫העוד אבי חי ‪ -‬אונזער טאטע ווארט נאך אויף אונז‪.‬‬ ‫נישט באמערקט ווי דער זייגער האט זיך פאראויסגערוקט‪,‬‬ ‫און עס האבן זיך אנגעזאמלט עטלעכע קליענטן נאך מיר‪,‬‬ ‫שמע ישראל ‪ -‬דער אייבערשטער הערט אויס יעדעס‬ ‫וואס האבן אויך געוואלט אויסגיסן זייער קאנסערווע פון‬ ‫ווארט וואס א איד רעדט צו אים‪ ,‬און אזוי ווערט מען‬ ‫ווארימס אין שושאנא'ס קרעציגע צימער‪.‬‬ ‫פארייניגט מיטן טאטן און הימל אויף אייביג!‬ ‫היינט אבער‪ ,‬האב איך שוין געוואוסט אז זי קען מיר‬ ‫נישט העלפן‪ ,‬און קיינער קען מיר נישט העלפן‪.‬‬ ‫איך האב נישט מורא געהאט צו שמייכלען צו די‬ ‫ווארטענדיגע אינדרויסן‪ .‬איך האב זיי געזאגט‪" :‬שטארקט‬ ‫אייך אין אייער מצב און גלויבט אז דער אייבערשטער טוט‬ ‫אלעס מיט א פונקטליכן חשבון‪ ,‬מיט א פונקטליכן פלאן‪".‬‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪40‬‬ ‫קץק צלמנ‬ ‫לסעכ זסקטמט‬ ‫דוד המלך‪ ,‬אן איידעלע סטרונע…‬ ‫א ריינע‪ ,‬א דינע…‬ ‫פונעם פאסטוך'ס פידעלע…‬ ‫זינג איך די לידעלע…‬ ‫איך וויל פארציילן שטילע…‬ ‫די סודות פילע…‬ ‫אנגעהויבן האט זיך עס אינעם גרויסן פעלד צווישן סטאדעס שעפעלעך‪,‬‬ ‫ווייסע שעפעלעך כמעט אן א סוף‪ ,‬דרייען זיך ארום און עסן זיך רואיג פון די‬ ‫פרישע גרינע גראזן‪.‬‬ ‫איך זיץ מיר מיט נעימות אין די איידעלע הענט פונעם פאסטוך וואס‬ ‫זינגט צום אייבערשטן‪ .‬די נאנטשאפט און בענקשאפט צום אייבערשטן קען‬ ‫זיך דערקענען דורך די תנועות'לעך וואס דער פאסטוך פארשאפט דורך מיר‬ ‫ציען אהער און אהין‪.‬‬ ‫איך שפיר זיך גאנץ גוט צו באקומען די פריוואטע אויפמערקזאמקייט‬ ‫פונעם פאסטוך‪ ,‬וואס דער פאסטוך אליין אינטערעסירט אויך נישט צופיל‬ ‫מסטץמ‬ ‫פון דעם ארום וואס מ'האלט פון אים‪ .‬אויב זיין בכבוד'יגע משפחה האט אים‬ ‫פארשיקט צו היטן אויף די שעפעלעך‪ ,‬וועט ער זיך דא מחיה זיין און פון דא‬ ‫אויסנוצן די צייט זיך צו צוקלעבן צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫פארציילט ווייטער די סטרונע; איך האב מיטגעהאלטן די זאלבונג די‬ ‫שטילע‪ ,‬ווען דער אייבערשטנ'ס רצון איז געקומען דורך שמואל הנביא‪ ,‬איז פון‬ ‫קץק למןת‬ ‫לבסףת‬ ‫די פארשטופטע דוד הפאסטוך געווארן דוד המלך‪.‬‬ ‫שטילערהייט‪ ,‬אן קיין פרסום‪ ,‬ביי א סעודה פון ישי מיט זיין משפחה האט‬ ‫שמואל הנביא אויסגעפירט דעם אייבערשטנ'ס באפעל‪ ,‬אבער אפילו איך‬ ‫סטרונע‪ ,‬האב נישט געקענט גלייבן וואס קומט דא פאר‪ .‬פון די אנדערע זיבן‬ ‫אנגעזעענע געבויטע זין פון ישי‪ ,‬איז נישט געווען קיינער אויסדערוועלט צו‬ ‫ווערן‪ ,‬אויסער די קליינע פארשטיפטע דוד וואס מ'האט געדארפט ספעציעל‬ ‫גיין רופן אויפ'ן באפעל פון שמואל הנביא‪.‬‬ ‫ל‪ .‬וועבערמאן‬ ‫‪41‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫איז געשטאנען פאר גלית‪ ,‬האבן זיי ווייטער‬ ‫אז דוד איז געזאלבט געווארן אנשטאט‬ ‫איך ווייס דאך יא פון די נאנט אז דוד איז‬ ‫געדארפט אנקומען צום באהאלטענעם דוד‪.‬‬ ‫שאול‪.‬‬ ‫דאך פול מיט הארץ און געטריישאפט‪ ,‬ער‬ ‫וואס איז אנטלאפן פון פרסום‪ .‬נאכדעם וואס‬ ‫האט אין זיך א באהאלטענע ג‪-‬טליכקייט און‬ ‫גלית איז געקומען אינעם טאל פאר פערציג‬ ‫אין די זעלבע צייט וואס דוד האט‬ ‫הכנעה‪.‬‬ ‫טעג אין א צי‪ ,‬מיט זיין פייערדיגע דרשה‬ ‫באקומען די גייסט פון גבורה און נבואה‬ ‫צו דערנידערן די אידן און רחמנא ליצלן‬ ‫נאכ'ן אים זאלבן‪ ,‬האט שאול פארלוירן דעם‬ ‫איך האב זיך מיט גרויס כבוד צוגעקוקט‬ ‫פארשוועכן דעם אייבערשטנ'ס נאמען‪ ,‬האט‬ ‫רוחניות'דיגן גייסט וואס א קעניג באקומט‬ ‫ווי שמואל הנביא נעמט אביסל פונעם אויל‬ ‫זיי באפאלן א שרעק‪ :‬ווער וועט זיך קענען‬ ‫פונעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫און שמירט עס ארויף אויף די שטערן פון דוד‪,‬‬ ‫קעגנשטעלן דעם ריזיגן מענטש וואס די‬ ‫צווישן די אויגן‪ ,‬אין די פארעם פון א קרוין‪,‬‬ ‫פלשתים האבן געשיקט צו מלחמה האלטן?‬ ‫דער אויסטערלישער חלל וואס איז‬ ‫און דעם איבריגן אויל האט ער אים געגאסן‬ ‫געבליבן מיט דער אפוועזנהייט פונעם‬ ‫איבער זיין קאפ‪ .‬די מחזה איז געווען גאר‬ ‫פון זיין אויסזען אליין האט זיך‬ ‫ביז יעצטיגן רוחניות'דיגן שפע‪ ,‬האט‬ ‫רירנד און אזוי אומגערישט‪ ,‬אבער א קליינע‬ ‫אנגעהויבן ווארפן הענט און פיס‪ .‬די‬ ‫פאראורזאכט א שטארקע געפאלנקייט אין‬ ‫עולם האט דאס מיטגעהאלטן‪ ,‬פונקט ווי‬ ‫באוואפנטע‪ ,‬באפאנצערטע ריז איז געווען‬ ‫שאול'ס געמיט‪ .‬קיינער האט נישט געקענט‬ ‫דוד'ס איידעלע נאטור‪.‬‬ ‫באשיצט פון קאפ ביז פיס מיט די בעסטע‬ ‫אויפלעבן דעם קעניג‪ .‬פארדעם בין איך‪ ,‬דינע‬ ‫שוץ מיטלען‪ .‬נאר די חלק צווישן זיינע אויגן‬ ‫סטרונע‪ ,‬דא היינט אינאיינעם מיט דוד און‬ ‫נאכדעם האט מען זיך געזעצט עסן די‬ ‫איז געווען אפן‪ .‬זיין פאנצער האט אסאך‬ ‫זיין פידעלע‪.‬‬ ‫סעודה‪ ,‬בשעת איך זיץ אין די זייט‪ ,‬נישט‬ ‫געוואויגן‪ ,‬דאס אליין צו שלעפן האט מען‬ ‫וויסנדיג אויב מיין בעל הבית וועט נאכאמאל‬ ‫געדארפט זיין א גיבור‪.‬‬ ‫דוד איז גערופן געווארן צום קעניג שאול‪,‬‬ ‫האבן פריוואטע צייט מיט מיר‪.‬‬ ‫אפשר וועט ער מצליח זיין צו אויפהייבן‬ ‫אבער איך‪ ,‬די איידעלע סטרונע‪ ...‬די‬ ‫שאול המלך פון זיין נידריגן מצב מיט זיין‬ ‫אבער איין זאך קען איך אייך פארציילן‪,‬‬ ‫ריינע‪ ,‬די דינע… איז געבליבן אויפ'ן פידעלע‬ ‫מורא'דיגע חוש און פארשטאנד צו נגינה‪ ,‬ווי‬ ‫אז זייט די דערהויבענע מינוטן פון זאלבונג‬ ‫ווארטן ביים טאטנ'ס הויז מיט שפאנונג און‬ ‫עס פאסט פאר אזא מלכות‪.‬‬ ‫איז פארגעקומען א גרויסע טויש אין מיין בעל‬ ‫שרעק‪ .‬דערווייל וואס דוד איז געגאנגען‬ ‫הבית‪ .‬עס שפירט זיך א שטארקע רוח פון‬ ‫בשליחות זיין טאטע צו טראגן נאך עסן צום‬ ‫דוד מיט זיין חכמה ווייסט פונקט וואו‬ ‫נבואה און כח הגבורה‪ ,‬אבער ס'איז נישט ווי‬ ‫פראנט פאר זיינע דריי עלטערע ברידער‪.‬‬ ‫און ווען מיר צו ציען‪ ,‬עס זאל ארויסקומען די‬ ‫איך האב מורא געהאט אז איך וועל בלייבן אין‬ ‫אבער איין זאך ווייס איך‪ ,‬אז אויב גייט‬ ‫קונצליכע קלאנגען‪ ,‬אזוי אז ער האט טאקע‬ ‫א זייט פארשעמט‪ ,‬נאר פונקט פארקערט‪ ,‬איך‬ ‫איבער נאך אן איבערלעבעניש‪ ,‬וועט דוד‬ ‫מצליח געווען צו ארויסנעמען שאול פון זיין‬ ‫האב אנגעהויבן שפילן א גרויסע ראלע אין די‬ ‫אלץ צוריקקומען צו מיר מיט א פרישע ניגון‬ ‫שווערן מצב‪.‬‬ ‫הענט פונעם קעניג‪.‬‬ ‫און מיט מער חידושים וויאזוי צו דאנקען‬ ‫דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫ג‪-‬טליכע ניגונים פון שירה און לויב צום‬ ‫פון דארט און ווייטער איז מיין וואוינונג‬ ‫געבליבן אין פאלאץ אינאיינעם מיט דוד‪,‬‬ ‫אייבערשטן איז פארפאסט געווארן דורך‬ ‫מיין שרעק איז נישט געווען אומזיסט‪.‬‬ ‫אזוי אז ווען שאול המלך ווערט נאכאמאל‬ ‫מיר‪ .‬הערליכע קאפיטלעך פון תהלים איז‬ ‫מיין האר דוד האט דארט געטראפן די‬ ‫איבערגענומען פון דעם שרעקליכן גייסט‪,‬‬ ‫ארויסגעקומען פונעם קעניג'ס פארקלעמטע‬ ‫גרויסע שטארקע אידישע מיליטער אין‬ ‫זאל דוד זיין גרייט אויפ'ן פלאץ צו אויפהייבן‬ ‫הארץ‪ ,‬וואס איז אלץ צוריקגעגאנגען צום‬ ‫גרויס פאניק‪ .‬אפילו די שטערקסטע‬ ‫דעם קעניג‪ .‬אבער ווען דוד האט נאר געהאט‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬נישט קיין חילוק וויפיל צער‬ ‫גענעראלן און באוואפנטע מיליטער לייט‬ ‫איבריגע צייט‪ ,‬איז ער אהיימגעגאנגען צו זיין‬ ‫און יסורים ער האט געהאט אויסצושטיין פון‬ ‫האבן מורא געהאט זיך צו קעגנשטעלן דעם‬ ‫טאטע העלפן מיט די שעפעלעך‪ ,‬און ווידער‬ ‫מענטשן‪.‬‬ ‫פלשתי גלית‪.‬‬ ‫איז מיין דזשאב געווען אויפ'ן פעלד וואו‬ ‫דוד האט געקענט זינגען צום אייבערשטן‬ ‫עס איז מיר געווען א גרויסע טויש זיך‬ ‫אבער דער האר דוד האט אן אנדערע‬ ‫אומגעשטערט‪ ,‬בשעת וואס ער קען נוצן‬ ‫צו טרעפן אינעם גרויסן‪ ,‬רייכן פאלאץ פון‬ ‫סארט שטארקייט‪ ,‬וואס איז נישט פון‬ ‫זיין רחמנות געפילן זיך צו אומגיין מיט די‬ ‫שאול המלך‪ .‬איך בין געווען צוגעוואוינט צו די‬ ‫פיזישע גבורה אדער געווער‪ .‬אויב איז רצון‬ ‫שעפעלעך‪.‬‬ ‫ווייטע‪ ,‬גרויסע‪ ,‬שטילע פעלדער‪ .‬דא פלוצלינג‬ ‫השם זיך צו קעגנשטעלן‪ ,‬איז ער גרייט‪ .‬ער‬ ‫טרעף איך זיך צווישן אסאך שרים און‬ ‫האט דעם אייבערשטן מיט זיך‪.‬‬ ‫וואס נעמט מיר איבער איז צו זען ווי דוד‪,‬‬ ‫באדינער‪ ,‬אבער דוד בלייבט די זעלבע‪ .‬ווי עס‬ ‫וואס האט שוין גאנץ אסאך כבוד‪ ,‬פארגעסט‬ ‫איז דעם אייבערשטנ'ס ווילן‪ ,‬דארט וועט ער‬ ‫מיט פינף קליינע שטיינדעלעך אין די‬ ‫נישט פון כיבוד אב ואם און העלפט זיין‬ ‫זיין און דינען דעם אייבערשטן אויף אזא וועג‪.‬‬ ‫הענט‪ ,‬גייט ער צו און געבט א ווארף דעם‬ ‫טאטע וואס דארף זיין הילף‪.‬‬ ‫שטיין צו די שטערן פון גלית‪ ,‬און גלית איז אן‬ ‫דערווייל זיצט נאך שאול אויפ'ן טראון‪,‬‬ ‫אויסגעשטרעקטער אויף דער ערד‪ ,‬און דאן‬ ‫אבער ווען שאול'ס גרויסע מיליטער‬ ‫ווען אלע ארומיגע ווייסן בכלל נישט פון דעם‬ ‫געגעבן א כאפ די שווערד און אראפ מיטן‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪42‬‬ ‫זיי געשפירט א גרויסע הצלחה אז דער‬ ‫צווייטן מאל‪ ,‬האט דוד פארשטאנען אז ער‬ ‫קאפ‪ .‬די פלשתים זענען אנטלאפן אין בהלה‬ ‫אייבערשטער קריגט זייער קריג‪ .‬אבער‬ ‫איז אין געפאר‪ ,‬און עס האט זיך אנגעהויבן‬ ‫פון גרויס שרעק‪.‬‬ ‫דא איז געווען א גזירה פון הימל‪ ,‬אז דאס‬ ‫שווערע צייטן פון אנטלויפן‪ .‬מיין שרעק איז‬ ‫נידערגעשלאגענע געמיט האט פאר זיך‬ ‫געווען אז אפשר יעצט וועט איבערנעמען‬ ‫איך‪ ,‬די סטרונע… די איידעלע… די‬ ‫אליין געווירקט קעגן די אידן‪ ,‬וועמען די‬ ‫די געפאלנקייט אין דוד‪ ,‬און איך מיט‬ ‫דינע… קען אייך מיטטיילן אז די כבוד‬ ‫פלשתים האבן אנגעהויבן הרג'ענען אין די‬ ‫מיינע דאנק ניגונים פאר'ן אייבערשטן‬ ‫פונעם נצחון האט ער קיינמאל גענומען‬ ‫מאסן‪.‬‬ ‫וועלן ווערן באזייטיגט‪ .‬אבער ניין! צו מיין‬ ‫פאר זיך‪.‬‬ ‫איבערראשונג בין איך דוקא געווארן דער‬ ‫די פלשתים האבן דאן געצילט צו‬ ‫הויפט ראלע‪ .‬נאך יעדע איבערגאנג און נאך‬ ‫אפילו מ'האט אים אריינגעפירט אינעם‬ ‫אומברענגען שאול'ס דריי קינדער וואס‬ ‫יעדע אנטלויף אקציע איז ארויסגעקומען‬ ‫קעניגליכן פאלאץ מיטן פלישתי'ס קאפ אין‬ ‫זענען געווען אין מיליטער‪ .‬נאכדעם האבן‬ ‫נאך א קאפיטל תהלים מיט א געבעט דער‬ ‫די האנט‪ ,‬דער שרעקליכער גיבור איז געווען‬ ‫זיי זיך גענומען צו די ביינער פון שאול המלך‪,‬‬ ‫אייבערשטער זאל אים ראטעווען‪ ,‬און מיט‬ ‫אין זיין נצחון‪ ,‬אבער די ענווה איז אויף קיין‬ ‫און שאול המלך האט דעמאלטס געהאט‬ ‫א שטארקע אמונה אז דער אייבערשטער‬ ‫האר גערירט געווארן‪.‬‬ ‫זיין טראגישע אומקום דער אייבערשטער‬ ‫טוט נאר גוט‪.‬‬ ‫זאל אונז אפהיטן‪.‬‬ ‫פון דא און ווייטער זענען די נצחונות‬ ‫וואס זאל איך אייך זאגן? די שרעקליכע‬ ‫געווען איינס נאכן צווייטן‪ ,‬אבער אלעמאל‬ ‫פון מיין ווינקעלע קוק איך‪ ,‬סטרונע'לע‪,‬‬ ‫רדיפות איינס נאכ'ן צווייטן האט אויסגעזען‬ ‫איז ער צוריקגעקומען צו מיר‪ ,‬סטרונע‪ .‬ער‬ ‫ווי אזוי דוד נעמט אויף די ביטערע בשורה‪.‬‬ ‫ווי כמעט אן א סוף‪ .‬ס'איז צו שווער צו‬ ‫האט געשפילט צום אייבערשטן א נייע‬ ‫עס זענען געווען ארומיגע וואס האבן‬ ‫פארציילן‪ ,‬עס איז געווען מצבים ווי עס האט‬ ‫לידעלע‪ .‬ס'איז אלעס א דאנק פאר דעם‬ ‫זיך פארגעשטעלט אז דוד וועט זיך גאר‬ ‫זיך געקענט דאכטן אז דער אייבערשטער‬ ‫פון אויבן‪ .‬די גאנצע כבוד און שעצונג וואס‬ ‫שטארק פרייען צו הערן אז זיין נאכיאגער‬ ‫האט אים חס ושלום פארלאזט‪.‬‬ ‫די אידישע פאלק האט אים באזינגען און‬ ‫איז מער נישט דא‪ ,‬און ער איז פריי‪.‬‬ ‫געלויבט‪ ,‬האט ער געגעבן פארן אייבערשטן‪.‬‬ ‫אבער איין סוד קען איך אייך‬ ‫זיין אויסטערלישע הצלחה האט אים נאר‬ ‫אבער איך קען שוין מיין האר גוט‪ ,‬פאר‬ ‫איבערגעבן‪ :‬יעדן טאג קען מען נאכאמאל‬ ‫מער אונטערטעניגט פאר זיין באשעפער‪.‬‬ ‫אים איז די בשורה זייער שווער צו הערן‪,‬‬ ‫אנטלויפן צום אייבערשטן‪ .‬אפילו איך האב‬ ‫ווייל ער ווייסט אז שאול המלך איז א צדיק‬ ‫נעכטן מיטגעהאלטן‪ ,‬ווי דוד געבט זיך‬ ‫דאס פידעלע ליגט אין א שטובעלע‪,‬‬ ‫און א באליבטע פערזאן ביים אייבערשטן‪.‬‬ ‫אינגאנצן איבער פאר'ן אייבערשטן‪ ,‬קען‬ ‫און איך‪ ,‬סטרונעלע‪ ,‬איך שטיי אויסגעצויגן‬ ‫דאס וואס ער האט געדארפט ליידן פון‬ ‫ער מארגן מיט א פרישקייט אנטלויפן פון‬ ‫אויף מיין ריכטיגע ארט‪ ,‬אבער איך שפיר‬ ‫שאול האט ער אלעמאל אנגענומען מיט‬ ‫די פחד און שרעק‪ ,‬און אריינלויפן אינעם‬ ‫זיך פארקלעמט צו צוקוקן ווי מיין טייערע‬ ‫ווייטאג‪ ,‬אבער ליבשאפט און אמונה‪ ,‬און‬ ‫אייבערשטנ'ס שויס‪ .‬נישטא קיין קשיות‪,‬‬ ‫האר דוד קומט אין פאלאץ פון שאול המלך‪.‬‬ ‫נישט מיט שנאה אדער פיינטשאפט‪.‬‬ ‫נאר זיך דערהאלטן‪.‬‬ ‫עס ווארפט אויף מיר א פחד צו שפירן‬ ‫אין די לופט די שנאה פון שאול המלך‪,‬‬ ‫ווי נאר דוד האט געהערט די‬ ‫וועמען דער אייבערשטער האט‬ ‫וואס הייבט זיך אן אנטוויקלען קעגן דעם‬ ‫שרעקליכע בשורה‪ ,‬האט ער אינאיינעם‬ ‫ליב‪ ,‬פרובירט ער פון אלע זייטן‪ ,‬כדי צו‬ ‫איידעלע‪ ,‬הכנעה'דיגע דוד‪.‬‬ ‫מיט זיינע מענטשן זיך צעריסן די קליידער‬ ‫פארשטערקערן און ארויסברענגען די‬ ‫און אויסגעבראכן אין א ביטערע געוויין‪.‬‬ ‫ליבשאפט פונעם איד‪ ,‬און כדי אים צו געבן‬ ‫כאטש שאול המלך איז געווען א‬ ‫מער שכר‪.‬‬ ‫הייליגע‪ ,‬טייערע קעניג‪ ,‬איז די שנאה‬ ‫אינאיינעם האבן זיי ביז'ן אוונט‬ ‫געקומען נאר וועגן די רוח רעה וואס האט‬ ‫געפאסט און געקלאגט אויף די טראגישע‬ ‫יארן פון אנטלויפן אין שרעק זענען‬ ‫אים ארומגענומען און האט זיך נישט‬ ‫פטירה פון שאול המלך און זיין זון יונתן‪ ,‬דער‬ ‫אריבער אויף מיר‪ ,‬איידעלע סטרונע‪ ,‬די‬ ‫געקענט ארויסזען פון דעם‪.‬‬ ‫ידיד נפש פון דוד המלך‪ ,‬ווי אויך אויף דעם‬ ‫ריינע‪ ,‬די דינע… ווען איין טאג קומט אן‬ ‫גרויסן חילול השם וואס איז ארויסגעקומען‬ ‫די נייעס פון די טראגישע מפלה וואס איז‬ ‫עס איז געווען אין א טאג וואס איך זינג‬ ‫דורך דעם שרעקליכן פארלוסט פון כלל‬ ‫אריבער ביי די מלחמה פון שאול המלך‬ ‫די לידעלע וואס דוד שפילט אויף מיר‪ ,‬כדי‬ ‫ישראל‪ ,‬וואס איז דערצו געקומען מיט'ן‬ ‫מיט די פלשתים‪ .‬א מלחמה וואו די אידן‬ ‫צו אויפהייטערן די קעניג שאול פון זיין רוח‬ ‫פרייז פון אזויפיל אידישע קרבנות‪.‬‬ ‫האבן ליידער פארלוירן די קאמף‪ ,‬ווען שאול‬ ‫רעה וואס איז אים באפאלן‪ ,‬ווען פלוצלינג‬ ‫המלך'ס מיליטער האט אנגעהויבן זיך צו‬ ‫איז די פייל פון שאול געקומען צו פליען‪ ,‬און‬ ‫נאך די תקופה פון שאול המלך איז‬ ‫לויפן פון גרויס שרעק‪.‬‬ ‫מיט ניסי ניסים האט דער אייבערשטער‬ ‫געקומען נייע צייטן‪ ,‬ווי דוד המלך'ס‬ ‫געראטעוועט‪.‬‬ ‫מלוכה האט אנגעהויבן שיינען‪ ,‬עס האט‬ ‫דאס איז געווען אן אויסער‪-‬ארנטליכע‬ ‫זיך געשפירט גאנץ דערהויבן צו זיין אן‬ ‫געשעעניש‪ ,‬ווייל געווענליך ביי מלחמות‬ ‫אבער ווען דאס האט פאסירט צום‬ ‫וואו די אידן פלעגן אייננעמען שטעט‪ ,‬האבן‬ ‫‪43‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫די ווייסע טישטוך אין די סוכה איז‬ ‫וועט אויפהייבן דעם כבוד פון אידן‪ ,‬און‬ ‫אויסגעלייזטע סטרונע וואס קען ליגן רואיג‬ ‫געלייגט פארקערט‪ ,‬די סחורה אויפ'ן וואנט‬ ‫ער אליין וועט דערגיין צום שפיץ פון כבוד‬ ‫אויף זיין פידעלע און נישט דארפן צוקוקן‬ ‫שטייט שיף‪ ,‬די געפאטשקעטע ארטס‬ ‫מיט זיין נאמען געערט און געשעצט‪ .‬ווי‬ ‫מער די צער און אנטלויפונגען‪.‬‬ ‫און קרעפטס פון די קינדער האט מען‬ ‫אויך וועט די מלוכה שוין בלייבן ביי זיינע‬ ‫אויפגעהאנגען אין די סוכה אזוי פונקט‬ ‫קינדער און דורות‪ ,‬זיין זון וועט אויפבויען‬ ‫נאך וואס דוד המלך האט איינגענומען‬ ‫אינמיטן די גרויסע וואנט‪ ,‬און די זילבערנע‬ ‫דעם בית המקדש‪ ,‬וואס דאן וועט זיין גאר‬ ‫די פעלקער וואס זענען געווען באזעצט‬ ‫לייכטער שטייט אין די סוכה אויפ'ן טיש‬ ‫גוט פאר אידן‪.‬‬ ‫אין ירושלים‪ ,‬האט ער דארט געבויט זיין‬ ‫אזוי האלב שווארץ און האלב גאלד‪.‬‬ ‫פאלאץ‪ ,‬און דאס פידעלע האט באקומען‬ ‫מיט זיין גרויס עניוות האט ער‬ ‫גאר א בכבוד'יגע ארט‪ .‬אבער אויך דאן האט‬ ‫אבער ווער זאגט אז זאכן דארפן זיין‬ ‫אויסגערופן צום אייבערשטן‪" ,‬האסט מיר‬ ‫דוד המלך נישט פארגעסן אז די גאנצע‬ ‫פונקט ווי איך האב געוואלט? אפשר האט‬ ‫פארזיכערט מער ווי איך וואלט אמאל‬ ‫הצלחה און כבוד איז נאר כדי צו דערהייבן‬ ‫דער אייבערשטער געזען אז אזוי איז‬ ‫אפילו געקענט בעטן‪ ,‬אלע מיינע געברויכן‬ ‫דעם אייבערשטנ'ס כבוד און קענען זיין א‬ ‫בעסער‪.‬‬ ‫האסטו מיר געגעבן אן דעם וואס איך זאל‬ ‫געטרייער גוטער פירער פאר די אידישע‬ ‫אפילו פארלאנגען‪".‬‬ ‫קינדערלעך‪.‬‬ ‫דער רצון צו צושטעלן א הערליכע‬ ‫יום טוב פאר די גאנצע משפחה דארף זיין‪,‬‬ ‫דאס אז זיין קינד וועט באקומען די‬ ‫***‬ ‫אזוי ווי דוד המלך האט אלעמאל געזוכט‬ ‫זכיה צו בויען דאס בית המקדש‪ ,‬האט ער‬ ‫צו טון גוטס‪ ,‬טון וואס דער אייבערשטער‬ ‫אנגעקוקט ווי א מתנת חינם‪ ,‬און נישט‬ ‫עס וואלט זיך געוואלט הערן אז פון דא‬ ‫וויל‪ ,‬אבער וואס ארבעט זיך אויס און וואס‬ ‫געהאט קיין מינוט קיין טענות פארוואס ער‬ ‫און ווייטער איז דוד המלך שוין געקומען צו‬ ‫נישט‪ ,‬איז שוין נישט אין מיינע הענט‪.‬‬ ‫קען עס נישט בויען‪.‬‬ ‫מנוחה‪ ,‬און ער האט געקענט רואיג זיצן אין‬ ‫שטארק זיך נאר און ווער נישט צופאלן‪,‬‬ ‫זיין פאלאץ און אפאטעמען‪.‬‬ ‫אפילו מ'פילט אמאל אז פיזיש האט מען‬ ‫נישט קיין חילוק ווי סאך כבוד מען‬ ‫נישט די כח‪ ,‬אבער‪...‬‬ ‫האט אפגעגעבן פאר דוד המלך‪ ,‬איז דער‬ ‫פון איין זייט האט דער אייבערשטער‬ ‫צוגאנג געווען אז דער אייבערשטער איז‬ ‫אים באצאלט מיט פיל גוטס‪ ,‬אבער פון די‬ ‫אן איידעלע סטרינע…‬ ‫אזויפיל העכער פון אונזערע השגות‪ .‬וואס‬ ‫אנדערע זייט איז נאך געווען גענוג זאכן‬ ‫איז שייך צו פרובירן צו פארשטיין הימלישע‬ ‫וואס איז אויף אים אריבערגעגאנגען‪,‬‬ ‫א ריינע א דינע…‬ ‫חשבונות?‬ ‫און ער האט זיך יעדע מאל נאכאמאל‬ ‫דערהאלטן‪ .‬אזוי ווי די נבואה וואס דער‬ ‫פון די מאמע'ס הארץ…‬ ‫אבער וואס קענען מיר זיך פארגלייכן‬ ‫אייבערשטער האט געשיקט דורך נתן‬ ‫צו דוד המלך? מיר זענען פשוט'ע מענטשן‬ ‫הנביא‪ .‬דו ווילסט זיין דער וואס זאל בויען‬ ‫ס'איז זיס און גאנץ…‬ ‫וואס ווערן צעבראכן פון זאכן וואס גייען‬ ‫א הויז וואו מיין שכינה זאל רוען? ניין! דו‬ ‫איבער‪ .‬אבער דוד המלך'ס עצה ארבעט‬ ‫וועסט דאס דאזיגע הויז נישט אויפשטעלן‪,‬‬ ‫אפילו איין טאג אויפאמאל‪.‬‬ ‫עס איז נישט דיין תפקיד‪ ,‬און עס איז אויך‬ ‫זינג דיך א לידעלע…‬ ‫נישט געקומען די צייט דערפאר‪.‬‬ ‫היינט קען איך זיך אפשר אויפהייבן‪,‬‬ ‫דו האסט כוחות פילע…‬ ‫אפשר קען איך טרעפן איין גוטע זאך צו‬ ‫דוד המלך האט אזוי שטארק געוואלט‬ ‫דאנקען‪ .‬נאך א טאג וואס די בעיבי האט‬ ‫און געבענקט צו זיין דער וואס בויט אויף‬ ‫פרייליך ווערט די משפחה…‬ ‫נישט אויפגעהערט צו וויינען‪ ,‬און איך האב‬ ‫דעם בית המקדש‪ ,‬אבער דער אייבערשטער‬ ‫נאך גארנישט אנגעגרייט פאר סוכות‪ ,‬און‬ ‫וויל אז שלמה המלך זאל עס בויען‪ .‬איז‬ ‫און עס קומט אריין די ברכה…‬ ‫ערב סוכות איז דא‪ ,‬און איך פאל אריין אין‬ ‫אזוי‪ ,‬נישטא קיין קשיות‪.‬‬ ‫דעם יום טוב מיט די נשמה אין די הענט‪.‬‬ ‫אויך האט דוד המלך נאך אסאך געהאט‬ ‫אפשר קען איך ארויסקוועטשן עפעס‬ ‫צו טון מיט די שונאים און געווען פארוויקלט‬ ‫א קליינע לידעלע? כאטשיג איין זאך וואס‬ ‫מיט די מלחמות‪ .‬אבער פון די אנדערע זייט‬ ‫איך קען דאנקען אויף דעם‪ .‬אפילו איך האב‬ ‫האט דער אייבערשטער געלאזט וויסן אין‬ ‫שוין יא באקומען הילף פון מיין מאן אדער‬ ‫די נבואה אז דער אייבערשטער וועט אים‬ ‫קינדער‪ ,‬איז אלעס נישט אזוי פונקטליך ווי‬ ‫אלעמאל באגלייטן‪ ,‬און ער וועט מצליח זיין‬ ‫איך וואלט געוואלט‪.‬‬ ‫אין די אלע מלחמות‪ .‬און די נבואה האט‬ ‫אים גלייכצייטיג אויך פארזיכערט אז ער‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רהיים‬ ‫‪44‬‬ ‫דער‬ ‫טאנץ און‬ ‫בעל‬ ‫בטחון‬ ‫שפרינג‬ ‫מאדנע‬ ‫אריין אין‬ ‫גזירה‬ ‫די סוכה‬ ‫סוכות שפיל‬ ‫אין די סוכה פון‬ ‫די‬ ‫משפחת טרעפליך‬ ‫לולב‬ ‫האט‬ ‫געשאסן‬ ‫משפחת גליק‬ ‫מיר וואונטשן אלע חשובע קינדער א פרייליכן יום טוב סוכות‬ ‫א‬ ‫מעשה'לע‬ ‫פונדערהיים‬ ‫פארן‬ ‫קינדערהיים‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫נאטורן אינעם נאטור‬ ‫וואס איז א סאפארי?‬ ‫לעבנסשטייגער פון יעדן אייגנארטיגן בעל‬ ‫"א גוטן מועד!" רופט אויס פעטער‬ ‫חי וואס מ'וועט מיטהאלטן און זען פון‬ ‫יואלי‪.‬‬ ‫דער מענטש ווערט איינגעשפארט‪,‬‬ ‫דער נאנט בשעת'ן סאפארי טור‪.‬‬ ‫און די חיות בלייבן פריי צו שפאצירן‪,‬‬ ‫דער קאר גיט א קליינע פייף‪ ,‬און‬ ‫לויפן‪ ,‬פאנגען און שפילן אין די פעלדער‬ ‫תפילת הדרך‪ ,‬א פעני אין פושקע‪ ,‬און‬ ‫די יונגלעך לויפן ארויס‪ .‬ס'איז גאר א‬ ‫און וועלדער‪ .‬מען זעצט זיך אריין אין‬ ‫מ'לאזט זיך ארויס אויפ'ן וועג‪.‬‬ ‫פרייליכער טאג‪.‬‬ ‫א ספעציעלן געפאנצערטן טרעקל צו‬ ‫נאך צוויי און א האלב שעה קומט מען‬ ‫אלע קינדער האבן שוין זייער לאנג‬ ‫עקספלארן די חיות אויפ'ן לויז‪ ,‬און יעדער‬ ‫אן צום מעכטיגן סאפארי‪ .‬פארשטייט זיך‪,‬‬ ‫ארויסגעקוקט אויף דעם אויסגעפלאנטן‬ ‫הייבט אן קוקן מיט די קוקערס‪ ,‬ווילנדיג‬ ‫עס זענען געווען נאך אסאך אידן וואס‬ ‫חול המועד האלטן‪.‬‬ ‫זיין דער ערשטער צו באמערקן א בעל חי‪.‬‬ ‫האבן אויך אויסגעוועלט דעם דאזיגן‬ ‫די קינדער האבן אלע געהאט א שטיקל‬ ‫דער טרעקל הייבט אן פארן‪.‬‬ ‫סאפארי צו פארברענגען דעם טאג אינעם‬ ‫טשארט צו פארדינען דעם אויספלוג‪,‬‬ ‫אייבערשטנ'ס בריאה און נאטור‪ ,‬און‬ ‫פעטער יואלי הייבט אן דעם טור מיט'ן‬ ‫ספעציעל אז מ'פארט אינאיינעם מיט‬ ‫מ'האט זיך שיין געוואונטשן א גוטן מועד‪.‬‬ ‫מסביר זיין וועלכע סארט העביטעט דא‬ ‫פעטער יואלי‪.‬‬ ‫איז‪" .‬אין מזרח‪ ",‬פארציילט פעטער יואלי‪,‬‬ ‫די קינדער האבן גוט געוואוסט זיך‬ ‫ער וועט קלאר און דייטליך מסביר‬ ‫"איז דא דער קעניג פון אלע חיות; אוודאי‪,‬‬ ‫אויפצופירן שיין און איידל מיט דרך‬ ‫זיין וואס מ'וועט זען אינעם סאפארי;‬ ‫ווער ווייסט ווער דאס איז?" און אלע האבן‬ ‫ארץ און מאכן א קידוש השם‪ .‬נישט נאר‬ ‫ערקלערן די נאטור פון די חיות‪ ,‬די וועג‬ ‫אויסגערופן‪" :‬דער לייב!"‬ ‫פאר די גוים‪ ,‬נאר אויך פאר די אידן וואס‬ ‫וויאזוי זיי לעבן אין משפחות און גרופעס‪,‬‬ ‫האבן קלאר געקענט זען די בלויע ציצית‬ ‫דער לייב איז באקאנט אלס דער קעניג‬ ‫און וויאזוי זיי פאנגען זייער רויב זיך צו‬ ‫ארויסהענגען אונטער די ווייסע העמדער‪.‬‬ ‫פון אלע חיות‪ .‬פעטער יואלי איז אבער‬ ‫זעטיגן – אלעס ארום די נאטור און דעם‬ ‫מ'קען מאכן הפצה מיט א קידוש השם‪.‬‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪2‬‬ ‫הייבן די קוקערס‪ .‬צוביסלעך זעען זיי ווי‬ ‫און ווייזט אויף זיין סטאטוס אלס קעניג‪.‬‬ ‫ווייטער מסביר‪ ,‬אז אין די מערב לענדער‬ ‫עס קומט צו גיין א גרויסער פיר‪-‬פיסיגער‬ ‫אלע ציטערן פשוט ביים זען דעם לייב!‬ ‫האט מען אנגענומען דעם טיגער אלס‬ ‫בעל חי‪ .‬פון דער ווייטנס איז טאקע געווען‬ ‫קעניג‪.‬‬ ‫א לייב איז באקאנט פאר זיין‬ ‫שווער צו באמערקן וועלכער בעל חי‬ ‫שטארקייט‪ .‬א לייב וואקט שטענדיג‬ ‫"ס'איז אינטערעסאנט אנצומערקן‪",‬‬ ‫דאס איז‪ ,‬אבער בשעת'ן האלטן דעם‬ ‫פאראויס און קוקט נישט צוריק; ער האט‬ ‫לייגט ער צו‪" ,‬אז אויפ'ן שטערן פון א טיגער‬ ‫קוקער צוגעדריקט צו די אויגן‪ ,‬זעען זיי אן‬ ‫פאר קיינעם מורא‪ .‬זיין געשריי קען זיך‬ ‫זענען אויסגעקריצט געוויסע שורות און‬ ‫אינטערעסאנטע זאך‪ :‬דער גרויסער בעל‬ ‫הערן מיילן ווייט‪ .‬א דרוק פון זיין פוס‬ ‫שטריכן וואס פארמירן דעם סימבאל פון א‬ ‫חי‪ ,‬וואס קומט צוקריכן אויף אלע פיר‪ ,‬גיט‬ ‫קען צודרוקן די שטערקסטע ביין אפילו‬ ‫קעניג אין דער כינעזער שפראך‪.‬‬ ‫א שפרינג!‬ ‫פון דעם גרעסטן בעל חי‪ .‬אזוי קען ער זיי‬ ‫די כינעזער זענען אין דער מערב זייט‪,‬‬ ‫דער בעל חי איז נעלם געווארן; מען‬ ‫באזיגן‪.‬‬ ‫און דערפאר האט מען ביי זיי אנגענומען‬ ‫קען אים מער נישט זען‪.‬‬ ‫ווען דער לייב וויל פאנגען א צווייטן‬ ‫דעם טיגער אלס קעניג פון אלע חיות; דער‬ ‫וויפיל מען האט פרובירט צו קוקן מיט‬ ‫בעל חי‪ ,‬האט ער א גאנצן שטאב‬ ‫אייבערשטער מיט זיינע וואונדערליכע‬ ‫די קוקערס‪ ,‬האט מען מער נישט געזען‬ ‫ארום זיך וואס ער שטעלט אויס אויף‬ ‫נפלאות הבורא לאזט אנזען די שטריכן‬ ‫דעם בעל חי פאר די אויגן‪ .‬מען האט‬ ‫א געוויסן אופן אינעם פרייען פעלד‪.‬‬ ‫אויפ'ן שטערן פונעם טיגער‪".‬‬ ‫געדרייט דעם קוקער כדי צו קענען זען‬ ‫אפגעשמועסטערהייט גיט ער ארויס דעם‬ ‫די קינדער זיצן מיט אפענע מיילער‪.‬‬ ‫נאך נענטער א ווייטערע זאך‪ ,‬אבער עס‬ ‫קעניגליכן באפעל‪ ,‬און אלע אויף איינמאל‬ ‫מיט געשפיצטע אויגן קוקן זיי אינעם‬ ‫האט גארנישט געהאלפן‪.‬‬ ‫טוען א שפרינג צו כאפן דעם בעל חי וואס‬ ‫קוקער‪ :‬אפשר דאך וועט מען שוין קענען‬ ‫מ'האט יעצט באשלאסן‪ ,‬און אזוי פאנגט‬ ‫פעטער יואלי צולאכט זיך אויפ'ן קול‬ ‫זען דעם קעניג? אבער וועלכן קעניג וועט‬ ‫ער עסן פאר זיין משפחה‪".‬‬ ‫און ערקלערט ווייטער‪" :‬צומאל זעט‬ ‫מען היינט זען?‬ ‫א מאמע לייב אויס פונקט ווי א מאמע‬ ‫"קוק דארט‪ ,‬קוק קוק‪ ,‬טאטי קוק!"‬ ‫מען פארט נאך אביסל‪ ,‬און פעטער‬ ‫טיגער‪ ,‬און מען קען זיך טאקע צומישן‪.‬‬ ‫אלע דרייען זיך צו זען וואו שמואלי‬ ‫יואלי גייט ווייטער‪" .‬וואס איז דער חילוק‬ ‫אבער א טיגער איז אנדערש ווי א לייב‪.‬‬ ‫ווייזט מיט'ן פינגער‪" .‬דארט‪ ,‬דארט‪ ,‬נאך‬ ‫צווישן א לייב און א טיגער‪ ,‬אויב ביידע‬ ‫א טיגער ווארט נישט אויף א גרופע‬ ‫ווייטער‪ ,‬נאך ווייטער‪".‬‬ ‫ווערן גערעכנט אלס קעניג?‬ ‫צו פאנגען א בעל חי; נאר גלייך ווען זי‬ ‫באמערקט סיי וואס זי קען פאנגען פאר א‬ ‫דער טרעקל דרייט זיך אין דער‬ ‫א לייב האט א קרוין ארום זיין פנים‪,‬‬ ‫נארהאפטיגן מאלצייט‪ ,‬גיט זי א שפרינג‪.‬‬ ‫ריכטונג וואו שמואלי ווייזט אן‪ ,‬און אלע‬ ‫וואס גיט אים א גאר מלכות'דיגן אויסקוק‬ ‫‪3‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫קינדערהיים‬ ‫זי קען שפרינגען אזוי שנעל און ווייט ווי‬ ‫צוויי הונדערט מייל א שעה! דאס איז אן‬ ‫אויסערגעווענליכע שנעלקייט‪ ,‬און דאס‬ ‫איז טאקע די שטארקייט פונעם טיגער‪.‬‬ ‫דער טיגער ווארט נישט אויף הילף פון‬ ‫א גאנצער גרופע‪ ,‬נאר ער וועט מיט זיין‬ ‫אייגענער שטארקייט אליין אויפשפרינגען‬ ‫און כאפן דאס וואס ער וויל‪.‬‬ ‫צומאל געלונגט אים עס יא‪ ,‬אבער‬ ‫היפש אסאך מאל געלונגט אים נישט צו‬ ‫כאפן דעם צווייטן בעל חי‪ .‬ער איז נישט‬ ‫דער גרעסטער בעל חי – עס זענען דאך‬ ‫דא בעלי חיים וואס זענען גרעסער פון אים‬ ‫– אבער די שטארקייט און דרייסטקייט‬ ‫וואס א טיגער פארמאגט‪ ,‬האלט אים נישט‬ ‫אפ פון פרובירן‪.‬‬ ‫א דמות און אן אויסזען פון א הערליך‬ ‫דא זענען די ביימער געווען מער‪-‬‬ ‫ווען עס מאכט זיך נאר אז ער באמערקט‬ ‫שיינעם אדלער מיט א געלן שנאבל‪.‬‬ ‫ווייניגער אויסגעהאקט‪ ,‬און עס האט‬ ‫עפעס וואס קען זיין פאר אים א מאלצייט‪,‬‬ ‫זיך אנטפלעקט א שיינער טייך פאר זיי‪.‬‬ ‫וועט ער פרובירן אהינצושפרינגען און‬ ‫זיי האבן געהאט בלויז א סעקונדע צו‬ ‫די קינדער קוקן ארויף מיט נייגער‪ .‬דער‬ ‫כאפן יענעם בעל חי פאר א סעודה‪ ,‬אן קיין‬ ‫באמערקן אז דאס איז אן אדלער‪ ,‬ווייל‬ ‫הימל איז שיין בלוי מיט אסאך שווארצע‬ ‫שום חשבונות‪.‬‬ ‫דער אדלער האט געכאפט א פיש אין זיין‬ ‫פינטעלעך‪ .‬פעטער יואלי ערקלערט זיי‬ ‫מויל און זיך תיכף צוריק אויפגעהויבן‪ ,‬און‬ ‫מוז טאקע זיין‪ ",‬לאזט פעטער יואלי‬ ‫וואס זיי זעען דא‪.‬‬ ‫ביז א סעקונדע איז ער שוין צוריק געווען‬ ‫אויס‪" ,‬אז דאס וואס מיר האבן געזען איז‬ ‫אין די הויכע הימלען‪.‬‬ ‫"דא‪ ,‬קינדער‪ ",‬זאגט ער‪" ,‬פליען אסאך‬ ‫געווען א טיגער‪ .‬ווייל מיט איין שפרינג‬ ‫פייגלעך‪ .‬ווארט צוויי מינוט‪ ,‬און איר וועט‬ ‫איז עס נעלם געווארן‪ .‬דאס איז דאך‬ ‫ארויפקוקנדיג צום הימל האבן זיי שוין‬ ‫זען גאר אן אינטערעסאנטע זאך‪".‬‬ ‫די אייגנארטיגקייט פון א טיגער‪ :‬ער‬ ‫פארשטאנען אז די שווארצע פינטעלעך‬ ‫שפרינגט אזוי שנעל און אזוי ווייט‪ ,‬אז מיר‬ ‫זענען פילע פייגלעך‪ ,‬און עס זענען אויך‬ ‫דער טרעקל שטעלט זיך גענצליך אפ‪,‬‬ ‫קענען אים מער נישט זען‪".‬‬ ‫דא אדלערס צווישן זיי‪ .‬דער גאנצער‬ ‫און אלע קוקן צום וואסער וואס שפיגלט‬ ‫"דייוו" פונעם אדלער אריין אין וואסער‬ ‫אפ דעם שיינעם בלויען הימל‪ ,‬וואס איז‬ ‫דער טרעקל פארט ווייטער‪ ...‬די‬ ‫און צוריק ארויס האט גענומען ממש‬ ‫געפינטלט מיט שווארץ‪.‬‬ ‫קינדער ווילן שוין זען חיות פון דער נאנט‪.‬‬ ‫סעקונדעס‪.‬‬ ‫זיי האבן מער נישט קיין כח צו האלטן די‬ ‫פלוצלינג‪ ,‬פונקט ווי פעטער יואלי‬ ‫קוקערס געשפיצט אויף די אויגן צו זען‬ ‫פעטער יואלי האט זיי מסביר געווען‬ ‫האט אנגעזאגט‪ ,‬זעען זיי ווי א "מיסיל"‬ ‫צי מ'קען זיך איינרעדן אז עפעס פון דער‬ ‫וויאזוי דאס קען זיין‪" :‬דער אייבערשטער‬ ‫פליט אראפ פון הימל גלייך אריין אין טייך‪.‬‬ ‫ווייטנס איז א בעל חי‪.‬‬ ‫האט באשאפן דעם אדלער מיט אן‬ ‫ווי אינטערעסאנט איז אבער געווען צו‬ ‫אויסערגעוויינליכע שנעלקייט און‬ ‫באמערקן‪ ,‬אז ווען עס קומט אן צום טייך‬ ‫דער דרייווער האט פארשטאנען אן‬ ‫פלינקייט‪ .‬ער איז דער קעניג פון די‬ ‫איז עס בכלל נישט קיין מיסיל; עס האט‬ ‫עסק און זיך געדרייט אויף לינקס‪.‬‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪4‬‬ ‫א‬ ‫מעשה'לע‬ ‫פונדערהיים‬ ‫פארן‬ ‫קינדערהיים‬ ‫יענקי האט געפרעגט א גוטע קשיא‪" :‬אפשר זאל‬ ‫פייגלעך‪ ,‬און געווענליך פליט ער העכער‬ ‫אלע אנדערע פייגלעך‪ .‬אן אדלער האלט‬ ‫מען אפשניידן אלע ביימער‪ ,‬כדי דער הערש זאל‬ ‫זיינע קינדער העכער זיך ביים פליען‪,‬‬ ‫זיך נישט דארפן די גאנצע צייט צוקלאפן און ווערן‬ ‫ווייל ער האט נישט מורא אז א צווייטער‬ ‫פויגל וועט קומען פון העכער אים און‬ ‫פארפלאנטערט אין די צווייגן?"‬ ‫אוועקכאפן זיין קינד – פונקט אזוי ווי דער‬ ‫אייבערשטער פירט די אידישע קינדער‬ ‫'על כנפי נשרים'‪ .‬אנדערע פייגלעך אבער‬ ‫ווידער געריבן זיינע הערנער אין די ערד‪.‬‬ ‫געקוקט אינעם וואסער‪ ,‬אבער זיי האבן‬ ‫האלטן זייערע קינדער מיט די פיס‬ ‫נישט געזען גארנישט אינטערעסאנט‪.‬‬ ‫אונטער זיך ביים פליען‪ ,‬ווייל זיי האבן‬ ‫ביסלעכווייז האט מען געזען ווי די‬ ‫מורא אז דער אדלער וואס פליט העכער‬ ‫"קוק דארט!" האט ער ווייטער געשריגן‪,‬‬ ‫צביה לויפט נאכן איל און זוכט מיט איר‬ ‫זיי וועט אראפכאפן זייערע קינדער‪.‬‬ ‫ווייזנדיג אויף די אנדערע זייט פונעם‬ ‫נאז דעם בוים וואו דער איל האט געריבן‬ ‫טרעקל'ס פענסטער‪.‬‬ ‫וויאזוי שפייזט ער זיך? דער‬ ‫זיינע הערנער; דערנאך בייגט זי זיך אראפ‪,‬‬ ‫שמעקט די ערד‪ ,‬און זעצט זיך דארט‬ ‫זיי האבן אויסגעדרייט די קעפ צו די‬ ‫אריינגעלייגט‬ ‫האט‬ ‫אייבערשטער‬ ‫אוועק‪.‬‬ ‫אנדערע זייט‪ ,‬און דארט האבן זיי געזען אן‬ ‫אינעם אדלער א ספעציעלע פלינקייט‬ ‫אינטערעסאנטע סצענע‪.‬‬ ‫און לייכטקייט‪ ,‬אז ער קען אין בלויז‬ ‫דערווייל האבן נאך עטליכע הערשן‬ ‫סעקונדעס אראפדייוון ביז טיף אין‬ ‫ארומגעשפרינגען‪ ,‬אבער דער איל איז‬ ‫עס איז געקומען א טאטע הערש (אן‬ ‫וואסער‪ ,‬כאפן עפעס וואס ער זעט דארט‪,‬‬ ‫ווידער ארויסגעקומען פונעם וואלד‬ ‫איל) מיט גרויסע הערנער‪ ,‬און ער איז‬ ‫און גלייך צוריק ארויפפליען אין די הימלען‬ ‫און זיי אלע פארטריבן‪ .‬דער איל האט‬ ‫געלאפן צעווילדעוועט ארום א מאמע‬ ‫אן קיין שום שטער‪.‬‬ ‫געשפרינגען אין די וועלדער פרובירינדיג‬ ‫הערש (א צבי)‪ .‬דערנאך איז דער איל‬ ‫זיי אוועקצוטרייבן‪ ,‬אבער ער האט זיך‬ ‫מיט זיינע גרויסע הערנער אריינגעלאפן‬ ‫בשעת'ן דייוון בייגט ער איין זיין‬ ‫כסדר פארפלאנטערט אין די ביימער‪.‬‬ ‫אביסל טיפער אין דעם נאנטן וואלד‪ .‬עס‬ ‫גאנצן גוף‪ ,‬ביז עס ווערט א צורה פון אן‬ ‫האט אויסגעזען ווי זיי טאנצן א ספעציעלן‬ ‫איבערגעדרייטע טראפ‪ .‬דעם שנאבל‬ ‫יענקי האט געפרעגט א גוטע קשיא‪:‬‬ ‫בייגט ער אויף אראפ‪ ,‬די פיסעלעך בייגט‬ ‫טאנץ‪.‬‬ ‫"אפשר זאל מען אפשניידן אלע ביימער‪,‬‬ ‫ער איין פון אונטן‪ ,‬און די צוויי פליגלען‬ ‫כדי דער הערש זאל זיך נישט דארפן‬ ‫עס איז געווען אינטערעסאנט‬ ‫קנייטש ער איין אויף א ספעציעלן אופן‬ ‫די גאנצע צייט צוקלאפן און ווערן‬ ‫צו באמערקן ווי יעדע שטיק צייט‬ ‫און האלט זיי טייט‪.‬‬ ‫פארפלאנטערט אין די צווייגן?"‬ ‫פארפלאנטערט ער זיך צווישן די צווייגן‬ ‫און דארף זיך ארויסדרייען‪ .‬ער לויפט‬ ‫ווען ער מאכט אזא פארעם‪ ,‬קען ער‬ ‫טאטי האט זיך צולאכט‪" :‬יענקי‪,‬‬ ‫נאך שנעלער אראפפליען פונעם הימל‬ ‫אביסל און ווערט פאר'אמפערט‪ ,‬ער‬ ‫דו זאגסט א גוטע עצה‪ ,‬אבער לאמיר‬ ‫און כאפן וואס זיינע אויגן האבן געזען פון‬ ‫לויפט נאך אביסל און פארפלאנטערט זיך‬ ‫טראכטן‪ :‬ווי לאנג וועט נעמען אפצושניידן‬ ‫אויבן מיט זיין אויסערגעווענליכע ווייטע‬ ‫נאכאמאל‪.‬‬ ‫אלע ביימער פון די גאנצע וועלט‪ ,‬נאר‬ ‫און קלארע בליק‪ .‬מען רופט עס 'איגעלס‬ ‫כדי דער הערש זאל מער נישט ווערן‬ ‫דאן האבן זיי געזען עפעס נאך מער‬ ‫אייס' (‪ )Eagle's eyes‬ווען איינער האט‬ ‫צע'אמפערט?"‬ ‫אינטערעסאנט‪ :‬דער הערש האט געהאקט‬ ‫גאר גוטע אויגן‪ .‬דאן כאפט ער זיין פישל‬ ‫זיין קאפ מיט די הערנער קעגן א בוים און‬ ‫און פליט שוין צוריק ארויף אין די הימלען‪".‬‬ ‫פעטער יואלי האט מסביר געווען‪:‬‬ ‫געריבן דארט זיינע הערנער‪ .‬דערנאך‬ ‫"יעצט איז די צייט פון יאר וואס די הערשן‬ ‫"קוק וואס איך זע!" האט יענקי‬ ‫האט ער זיך אראפגעבויגן צו דער ערד און‬ ‫זוכן זיך א ָּּפאר‪ ,‬און דערפאר זענען זיי אזוי‬ ‫געשריגן‪" .‬קוק‪ ,‬קוק‪ ,‬קוק!" אלע האבן‬ ‫‪5‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫קינדערהיים‬ ‫צולאזט און שפרינגען אריין און ארויס‬ ‫פונעם וואלד‪ .‬דאס וואס מ'זעט אז זיי רייבן‬ ‫די הערנער קעגן א בוים און דערנאך אין די‬ ‫ערד‪ ,‬איז איינע פון זייערע מיטלען וויאזוי‬ ‫צו טרעפן זייער ָּּפאר‪ .‬אין דעם סעזאן איז‬ ‫דאס א ספעציעלע צייט‪ ,‬און די הערשן‬ ‫טוען דאס כסדר‪.‬‬ ‫אויב מ'קוקט זיך אום‪ ,‬זעט עס אויס‬ ‫ווי זיי שפילן 'קעטש'; איינער לויפט‬ ‫נאכן צווייטן און פרובירט צו פארטרייבן‬ ‫דעם דריטן‪ .‬אזוי איז די נאטור וואס דער‬ ‫אייבערשטער האט אריינגעלייגט אין די‬ ‫הערשן דווקא אין די צייט פון יאר‪ ,‬ווען זיי‬ ‫זוכן א פאר אויפצושטעלן א שטוב פארן‬ ‫קומענדיגן ווינטער‪".‬‬ ‫עס איז געווען אינטערעסאנט צו‬ ‫הערן‪ ,‬און טאטי האט אויסגעפירט דעם‬ ‫הוי עז כנמר – איך זאל שפרינגען‬ ‫וועסט סייווי קיינמאל נישט קענען ענדיגן‬ ‫שמועס‪" :‬אפשר איז דא א בעסערע עצה‬ ‫צו טון דעם אייבערשטן'ס רצון מיט א‬ ‫פאררעכטן יענעם אדער די וועלט; טו‬ ‫פארן הערש ער זאל זיך נישט דארפן כסדר‬ ‫שטארקייט און אן קיין חשבונות‪ ,‬אן צו‬ ‫דעריבער וואס דו קענסט יא טוישן ביי‬ ‫פארפלאנטערן אין די צווייגלעך‪ ,‬אנשטאט‬ ‫טראכטן 'וועל איך טאקע קענען ענדיגן די‬ ‫דיר אליין‪.‬‬ ‫אויסצוהאקן דעם גאנצן וואלד?"‬ ‫גוטע זאך וואס איך הויב יעצט אן?'‪ ,‬נאר‬ ‫די קינדער האבן זייער הנאה געהאט‬ ‫גלייך אריינשפרינגען!‬ ‫שמואלי האט געהאט אן ענטפער‪ .‬ער‬ ‫פונעם הערליכן סאפארי טור‪ .‬זיי האבן זיך‬ ‫האט געהערט ווי זיין רבי דערציילט א‬ ‫וקל כנשר – אין אן אויגנבליק זאל איך‬ ‫שיין באדאנקט פאר פעטער יואלי פאר‬ ‫מעשה פון א הערש וואס האט זיך כסדר‬ ‫פליען כאפן נאך מצוות און מעשים טובים!‬ ‫זיין טיפע און ברייטע וויסנשאפט אין די‬ ‫פארפלאנטערט אין די צווייגן‪ ,‬און ער איז‬ ‫נאטור און דעם לעבנסשטייגער פון די‬ ‫רץ כצבי – איך זאל שפרינגען‬ ‫געגאנגען מאכן א דין תורה פארוואס די‬ ‫חיות‪.‬‬ ‫ארויסצוהעלפן אינדערהיים ביי יעדע‬ ‫ביימער שטערן אים פון לויפן‪ .‬מען האט‬ ‫געלעגנהייט‪ ,‬און זיך נישט קריגן מיט‬ ‫אויפן וועג אהיים האט חיים זיך אביסל‬ ‫אים גע'עצה'ט אז ער זאל אפשניידן זיינע‬ ‫קיינעם‪.‬‬ ‫פארטראכט‪ ,‬און דערנאך זיך אנגערופן‪:‬‬ ‫אייגענע הערנער‪ ,‬און אזוי וועט ער נישט‬ ‫האבן קיין פראבלעמען מיט די ביימער‪.‬‬ ‫וגיבור כארי – איך זאל קענען גיין מיט‬ ‫"איך פארשטיי שוין יעצט פארוואס עס‬ ‫א שטאלץ אין דעם וועג פון די תורה און‬ ‫הענגען אין אונזער סוכה בילדער דווקא‬ ‫מוהרא"ש איז דאס מסביר אויף‬ ‫די צדיקים‪ ,‬אן צוריקצוקוקן וואס יענער‬ ‫פון די חיות‪ .‬דורך תפילה האב איך שוין‬ ‫יעדן מענטש‪ :‬שנייד אפ דיינע אייגענע‬ ‫טראכט אדער זאגט אויף מיר‪.‬‬ ‫א וועג וויאזוי צו דערגרייכן דעם מאמר‬ ‫'הערנער'‪ ,‬דיינע אייגענע שפיזן און‬ ‫חז"ל וואס הענגט אויפן טאוועל‪ .‬איך וועל‬ ‫פראבלעמען – פאררעכט זיך אליין‪,‬‬ ‫לעשות רצון אבינו שבשמים‪".‬‬ ‫אנשטאט זיין פארנומען אפהאקן א‬ ‫בעטן דעם אייבערשטן אויף דעם וואס איך‬ ‫טראכט‪:‬‬ ‫גאנצן וואלד און פרובירן צו פאררעכטן‬ ‫די פראבלעמען פון די גאנצע וועלט‪ .‬דו‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪6‬‬ ‫העלף נחמן נתן‬ ‫אנקומען צו די‬ ‫‪7‬‬ ‫הייליגע סוכה‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫‪Copyright © 2022 Alance AB, https://www.mazegenerator.net/‬‬ ‫קינדערהיים‬ ‫ֹ‬ ‫ִזִ ְיְך ְפְ ֵֵר ֶ‬ ‫ייֶען ִִמיט ִִדי ִִמְצְ ֹות‬ ‫ערַט ִֶמען ִֶמעֶנְ ְַט ְְׁשן‬ ‫ִַדי גַ ַאֶנְ ֶצע גֶ עגְ ֶנְ ַט; ָוָוַאּו ִֶמען גֵ ייַט ֶה ְ‬ ‫ייען ַַאז ִִמיר זֶ עֶנֶ ען זֹוֶכֶ ה צּו‬ ‫ייער ְְפ ֵר ֶ‬ ‫ַאר ְְפן זִ יְך זֵ ֶ‬ ‫ִִמיר ַַד ְ‬ ‫יְׁש ַָטַא‬‫ָוייַטן‪ָ" :‬וָ ָוַאס ָוֶ ָועַט זַ יין? ֶנִ ְ‬ ‫ְְפ ֶרעגְ ן ֵַאייֶנֶ ער ֶַדעם ְצָוֵ ְ‬ ‫ַאְּבן ַַאן ֶַא ְְתרֹוג‪ַַ ,‬א‬ ‫ְִמ ַַקיֵ ים זַ יין ִַדי ִִמ ְצָוָ ה ְפּון ַד' ִִמיֶנִ ים‪ִִ ,‬מיר ָה ְ‬ ‫יְׁשַט ֶַקעֶנֶ ען ְִמ ַַקיֵ ים‬ ‫ַַקיין ֶַא ְְתרֹוגִ ים! ַאֹוי ָוֵ ָויי‪ִִ ,‬מיר ָוֶ ְ‬ ‫ָועָלן ֶנִ ְ‬ ‫ַאר ְְפן ַַטַאֶנְ ְצן ְַפַאר ִִׂש ְִמ ָָחה‬ ‫ָלּוָלב‪ֲ ,‬ה ַַד ִִּסים ַאּון ֲע ָרבֹוְת; ִִמיר ַַד ְ‬ ‫ָ‬ ‫ַאְּבן‬ ‫זַ יין ִַדי ִִמ ְצָוָ ה ְפּון ַד' ִִמיֶנִ ים‪ָ ,‬וָ ָוַאס ָוֶ ָועַט זַ יין?!" ַַא ֶָלע ָה ְ‬ ‫ער ְְׁש ְַטן‪.‬‬ ‫ייְּב ְ‬ ‫ָויָלן ְפּוֶנֶ עם ֵַא ֶ‬ ‫ַַאז ִִמיר ֶַקעֶנֶ ען ְִמ ַַקיֵ ים זַ יין ֶַדעם ָוִ ְ‬ ‫עְׁשען ַַא ֶנֵ ס ֶעס‬ ‫ער ְְׁש ְַטן ֶעס זָ ַאָל גֶ ֶ‬ ‫ייְּב ְ‬ ‫עַטן ֶַדעם ֵַא ֶ‬ ‫עְּב ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫ער ְְׁש ְַטן‬ ‫ְ‬ ‫ייְּב‬ ‫ֶ‬ ‫ַא‬ ‫ֵ‬ ‫עם‬ ‫ַד‬ ‫ֶ‬ ‫עַט‬ ‫ְּב‬ ‫ֶ‬ ‫ען‬ ‫ִמ‬ ‫ֶ‬ ‫ז‬ ‫ַא‬ ‫ַ‬ ‫ַאּון‬ ‫ים‪,‬‬ ‫רֹוגִ‬ ‫ְת‬ ‫ְ‬ ‫ַא‬ ‫ֶ‬ ‫יין‬ ‫זַ‬ ‫ַאָל‬ ‫זָ‬ ‫ערן ָוָ ָוַאס ֶַדער ֶר ְִּבי ָהַאַט גֶ עַטּון‬ ‫ִַקיֶנְ ֶַדער‪ָ ,‬וֶ ָוער ָוִ ָויָל ֶה ְ‬ ‫עְׁשען ַַא ֶנֵ ס‪ֶ ,‬עס ִַאיז‬ ‫ער ְְׁש ֶַטער; ֶעס ִַאיז גֶ ֶ‬ ‫ייְּב ְ‬ ‫עָל ְְפַט ֶַדער ֵַא ֶ‬ ‫ֶה ְ‬ ‫יְׁשַט‬ ‫ַאַקּוִמען ַַאן ֶַא ְְתרֹוג ִַדי יָ ַאר ָוָ ָוַאס ִַאיז ֶנִ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ָוֶ ָוען ֶער ָהַאַט ְַּב‬ ‫ַארַק‬ ‫ַאְּבן זִ יְך ַַאזֹוי ְְׁש ַַט ְ‬‫עַקּוִמען ֶַא ְְתרֹוגִ ים; ִֶמעֶנְ ְַט ְְׁשן ָה ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ַָאֶנְ גֶ‬ ‫גֶ עָוֶ ָוען ַַקיין ֶַא ְְתרֹוגִ ים? ִַקיֶנְ ֶַדער ִַאיר זֶ עֶנְ ַט גְ ֵרייַט?‬ ‫עָלַט צּו ֶַקעֶנֶ ען‬ ‫ַאָלַט ַַא ַסַאְך גֶ ְ‬ ‫ַאצ ְ‬ ‫ייַדַט‪ִֶ ,‬מען ָהַאַט ְַּב ָ‬ ‫עְפ ֵר ְ‬ ‫גֶ ְ‬ ‫ַקֹויְפן ַַאן ֶַא ְְתרֹוג‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫יְׁשַט גּוַט‬ ‫ייער ֶנִ ְ‬ ‫ייָליגֶ ער ֶר ְִּבי ָהַאַט זִ יְך זֵ ֶ‬ ‫ֶַדער ֵה ִ‬ ‫עְׁש ִִּפ ְירַט‪ֶ ,‬עס ִַאיז גֶ עָוֶ ָוען ְְׁשֶנַ ְת ְתַק"ע‪ַַ ,‬א יָ ַאר ְַפַאר ֶַדעם‬ ‫גֶ ְ‬ ‫עְּב ֶרעֶנְ גְ ַט גָ ַאר ַַא ְֵׁשייֶנֶ עם‬ ‫ַאר'ן ֶר ְִּבי'ן ָהַאַט ִֶמען גֶ ְ‬ ‫ַאֹויְך ְַפ ְ‬ ‫ייער‬ ‫גֶ‬ ‫ייָליגְ ן ֶר ְִּביֶנְ 'ס ִה ְס ַַּת ְָלַקּוְת‪ֶַ ,‬דער ֶר ְִּבי ִַאיז עָוֶ ָוען זֵ ֶ‬‫ֵה ִ‬ ‫ייָליְך‪ֶַ ,‬דער ֶר ְִּבי ָהַאַט‬ ‫ֶַא ְְתרֹוג; ֶַדער ֶר ְִּבי ִַאיז גֶ עָוָ ְ‬ ‫ָוַארן ַַאזֹוי ְְפ ֵר ִ‬ ‫עַק ִָליֶכֶ ע‬ ‫עהַאַט ַַא ְְׁש ֶר ְ‬ ‫יְׁשַט גֶ עזּוֶנְ ַט‪ֶַ ,‬דער ֶר ְִּבי ָהַאַט גֶ ַ‬ ‫ֶנִ ְ‬ ‫גֶ עזָ ַאגְ ַט ִֶמען זָ ַאָל ְְּב ֶרעֶנְ גֶ ען ִמּוזִ יַק‪ִֶ ,‬מען ָהַאַט גֶ ַ‬ ‫עַטַאֶנְ ְצַט‬ ‫ְַק ֶרעֶנְ ַק ַאֹויף ִַדי ָלּוֶנְ גֶ ען ַה ְֵׁשם יִ ְְׁש ְִמ ֵריֶנּו‪.‬‬ ‫עְׁש ְִּפ ִריֶנְ גֶ ען ְַפַאר ִִׂש ְִמ ָָחה ַאֹויף ִַדי ֶנֵ ס ַַאז ִֶמען ָהַאַט ִַדי‬ ‫ַאּון גֶ ְ‬ ‫ַד' ִִמיֶנִ ים‪ְַ .‬פַאר גַ ַאֶנְ ֶצע ְַד ֵריי ֶַטעג ָהַאַט ֶַדער ֶר ְִּבי זִ יְך גּוַט‬ ‫יְׁשַט גֶ עָוֶ ָוען ַַקיין ֶַא ְְתרֹוגִ ים‪ִַ ,‬אין ִַדי‬ ‫יֶ עֶנֶ ע יָ ַאר ִַאיז ֶנִ ְ‬ ‫סּורים ְפּון ִַדי‬ ‫יְׁשַט גֶ ְ‬ ‫עְׁש ִִּפ ְירַט ִַדי יְ ִ‬ ‫עְׁש ִִּפ ְירַט‪ֶ ,‬ער ָהַאַט ֶנִ ְ‬ ‫גֶ ְ‬ ‫יְׁש ַָטַא ַַקיין ֶַא ְְתרֹוגִ ים‪ֶַ ,‬דער גַ ַאֶנְ ֶצער‬ ‫גַ ַאֶנְ ֶצע גֶ עגְ ֶנְ ַט ִַאיז ֶנִ ְ‬ ‫עַק ִָליֶכֶ ע ְַק ֶרעֶנְ ַק; ִַדי ִִׂש ְִמ ָָחה ַַאז ֶעס ִַאיז ַָדַא ַַאן ֶַא ְְתרֹוג ‪-‬‬ ‫ְְׁש ֶר ְ‬ ‫ַארגְ ַט ָוָ ָוַאס ָוֶ ָועַט זַ יין‪,‬‬ ‫ייער ְַּבַאזָ ְ‬ ‫עֹוָלם ִַאיז גֶ עָוֶ ָוען זֵ ֶ‬ ‫ָ‬ ‫סּורים‪.‬‬ ‫עסן ַַא ֶָלע יְ ִ‬ ‫ַארגֶ ְ‬‫עִמַאֶכְ ַט ְַפ ְ‬‫ָהַאַט ִַאים גֶ ַ‬ ‫ייָליגְ ן יֹום ַטֹוב‬‫ָוערַט ֶנֶ עֶנְ ֶַטער ַאּון ֶנֶ עֶנְ ֶַטער צּום ֵה ִ‬ ‫ֶעס ָוֶ ְ‬ ‫יְׁש ַָטַא ַַקיין ֵַאיין ֶַא ְְתרֹוג ִַאין‬ ‫סּוּכֹוְת ַאּון ֶעס ִַאיז ֶנָ ַאֶכְ ַַא ְָלץ ֶנִ ְ‬ ‫‪...............................................‬‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪8‬‬ ‫� �‬ ‫� �ֹ‬ ‫ֶעֵר ְְׁש ֶטֶעֵר ְפַ אֵר ִִדי ִד' ִִמיִנִ ים!‬ ‫ייֶּב ְ‬ ‫ְְׁשֹּכ ַַח ֵא ֶ‬ ‫‪...............................................‬‬ ‫‪73‬‬ ‫‪9‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫קינדערהיים‬ ‫משפחת‬ ‫גליק‬ ‫עְפ ְֵרייט‪ ,‬אּון ֶצּום ֶע ְְר ְְׁשט‬ ‫ְזִ יְך ַאְזֹוי ֶגֶ ְ‬ ‫עָהאָלְ ְְפן ִַמיט וָ ואְס‬ ‫ָָהאְּב ִאיְך ִאיְר ֶגֶ ָ‬ ‫דִ י ד' ִמִיִנִים ָהָאְּב �ּן ֶג ֶעַרַ אטֶעו ֶועט‬ ‫עְרְנָ אְך‬ ‫עְּבָלִ ְיִקט ִִדי ְִּביָלְ ִֶדעְר‪ִֶ .‬ד ְ‬‫ִדּוְרָכְ ֶגֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ְנָ אְר ֶַמעֶגְ ָלִ יְך‪.‬‬ ‫עְר ֵֶצייָלְ ן‪.‬‬ ‫עָהֹויְּבן ִֶד ְ‬ ‫ְ‬ ‫ָָהאְּב ִאיְך ָאְנְ ֶגֶ‬ ‫עְׁשייָלְ ט ֶגְ ְִריְנְ ֵֶצייֶג‪,‬‬ ‫ִאיְך ָָהאְּב ֶגֶ ֵ‬ ‫ִדּוְרְך ִִדי‬ ‫ַא ִִקיָלֶ ע וִ ויְנְ ְטָל ְְּבָלָ אְזְ ט ְ‬ ‫ַחֹוִדְׁש‬ ‫ֶ‬ ‫יטן‬ ‫ֶעְס ִאיְז ֶגֶ עוֶ וען ִאיְנְ ִַמ ְ‬ ‫עְרט‪,‬‬‫עִק ְ‬ ‫אֹויְפֶגֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫יְׁשט ִִדי ֵטייֶג‪,‬‬ ‫עַמ ְ‬ ‫ֶגֶ ִ‬ ‫אִקע‬‫עְׁש ַַמ ֶ‬ ‫עְׁש ְְּפ ְֵרייט ַא ֶגֶ ְ‬ ‫ְְסָכָ ְך אּון ֶֶצ ְ‬ ‫ֱאָלּוָל‪ ,‬אּון ְָּבְרּוְך‪ ,‬וָ ואְס ָָהאט ִַדאן‬ ‫עְּבן אֹויף ִִדי‬ ‫אּון ַא ְַסאְך ַאָכְ טּוְנְ ֶג ֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫יַח‪ָ .‬אּה‪ ,‬וִ וי ֶגּוט אּון ְְפ ְֵרייָלִ יְך ִאיְז ִֶדעְר‬ ‫ְֵר ַ‬ ‫ֶגֶ עוואֹויְנְ ט ִאין ַא ְְׁש ָטאט וָ ואְס ֶַמען‬ ‫עְרע ִִקיְנְ ִֶדעְר‪ִ .‬איְך ִֶקען ִאיְר ְׁשֹוין‬ ‫ְִקָלֶ עְנֶ ֶ‬ ‫יֹום טֹוב ְסּוּכֹות‪.‬‬ ‫ְרּוְסיְׁש‪ְּ-‬פֹויָלְ ן‪ִ ,‬איְז‬ ‫ִ‬ ‫עְרּוְפן‬ ‫ְ‬ ‫ָָהאט ֶגֶ‬ ‫אֹויְך ֶָהעָלְ ְְפן ִַמיט ִִדי וֶ ועְׁש‪.‬‬ ‫ֶצּוְּב ְָראָכְ ן‪ִִ .‬די ֶגְ ְֶרעְנִ יץ‬‫ְ‬ ‫ייעְר‬ ‫ֶגֶ עוֶ וען ְזֵ ֶ‬ ‫אטי‬‫אְּבן ַט ִ‬ ‫אּוַמאן ָָה ְ‬ ‫ְׁשֹוין ְפּון ְַפאְר ַ‬ ‫אַמע'ְס אֹויֶגְ ן ְׁשֹוין‬ ‫עֶצט ִאיְז ַַמיין ַַמ ֶ‬ ‫יֶ ְ‬ ‫ְּבֹויען ִִדי ְסּוּכָ ָה‪.‬‬ ‫עָהֹויְּבן ֶ‬ ‫ְ‬ ‫אּון ֶַמעְנְ ִִדי ָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ְרּוְסיְׁש‪ְּ-‬פֹויָלְ ן אּון ִִדי ְְׁש ָטאט‬ ‫ויְׁשן ִ‬ ‫ְֶצוִ ְ‬ ‫יַמָלְ ט ַאיין‪ַַ .‬מיין‬ ‫אְר ַַמאָכְ ט אּון ְזִ י ְִד ְִר ְ‬ ‫ְַפ ְ‬ ‫ֶַמעָלִ יץ‪ ,‬וואּו ְזַ יין ְֶר ְִּבי ְר' יַ אְנְ ִֶקעָלֶ ע ְזי"ע‬ ‫אַמע ְֵׁשיין‬ ‫עָהאָלְ ְְפן ַַמיין ַַמ ֶ‬ ‫ִאיְך ָָהאְּב ֶגֶ ָ‬ ‫"ָהייָלִ יֶגֶ עְר‬ ‫אַמע'ְס ְָּפְנִ ים ְַׁשייְנְ ט ִאיְר‪ֵ .‬‬ ‫ַַמ ֶ‬ ‫עֶצט‬ ‫אֶצ ְיְרן ִִדי ְְסָכָ ְך אּון וֶ ועְנְ ט‪ ,‬אּון יֶ ְ‬ ‫ְַּב ִ‬ ‫ָָהאט ֶגֶ עוואֹויְנְ ט‪ִ ,‬איְז ֶגֶ עוֶ וען ֶגֶ עְנְ ְֶצָלִ יְך‬ ‫עְר ֵָהייט‬ ‫עְפעְר!" ָָהאְּב ִאיְך ְְׁש ִטיָלֶ ְ‬ ‫אְׁש ֶ‬ ‫ְַּב ֶ‬ ‫יְׁשט‬ ‫אְּבן ְנִ ְ‬ ‫אטן ָָה ְ‬ ‫אְסן‪ְָ .‬סאָלְ ִַד ְ‬‫אְר ְְׁשָלָ ְ‬ ‫ְַפ ְ‬ ‫ִאיְז ְׁשֹוין ִִדי ֶע ְְר ְְׁש ֶטע ְנַ אָכְ ט יֹום טֹוב‪.‬‬ ‫יְׁשט ֶגֶ עְנּוֶג‬‫"איְך ִֶקען ִִדיְר ְנִ ְ‬ ‫ֶגֶ עְזָ אֶגְ ט‪ִ ,‬‬ ‫עְרָלִ יְך ְֵׁשיין‪ַַ ,‬מ ַָמְׁש‬‫אּוְנְ ְזֶ עְר ְסּוּכָ ָה ִאיְז ֶָה ְ‬ ‫ֶגֶ עָלָ אְזְ ט ַא ְַריין ָא ִֶדעְר ַאְרֹויְס‪.‬‬ ‫ייע ְֶרע ָלֶ עָכְ ִטיֶגֶ ע‬‫ִַדאְנְ ִֶקען ְַפאְר ַַמיין ַט ֶ‬ ‫עְר ְְׁש ֶטעְר‪ִ .‬איְך‬ ‫ייְּב ְ‬‫ּכֹוַח ֵא ֶ‬ ‫ַא ְְּפ ְַראָכְ ט‪ְְׁ ,‬ש ַ‬ ‫עוואּוְסט ַאְז ֶעְר ַמּוְז‬ ‫ְ‬ ‫ְָּבְרּוְך ָָהאט ֶגֶ‬ ‫יְּבעְר‬‫עְּבט ְזִ יְך ַאְזֹוי ִא ֶ‬ ‫אַמע וָ ואְס ֶגֶ ְ‬ ‫ַַמ ֶ‬ ‫עטיֶגְ ן ְפּון ֶעְס‪.‬‬ ‫יְׁשט ֶגֶ עְנּוֶג ָאְנְ ְזֶ ִ‬ ‫ִֶקען ְזִ יְך ְנִ ְ‬ ‫ִקּוַמען ֶצּו ְזַ יין ְֶר ְִּבי ְנָ אְך ְַפאְר ְרֹאְׁש‬ ‫ָאְנְ ֶ‬ ‫ְַפאְר אּוְנְ ְז‪".‬‬ ‫יְׁשט ַאְרֹויְס ְפּון‬ ‫ִאיְך ְִפיָל וִ וי ִאיְך וִ ויָל ְנִ ְ‬ ‫ַָה ְָׁשְנָ ָה‪ ,‬וַ וייָל ְרֹאְׁש ַָה ְָׁשְנָ ָה ַמּוְז ֶַמען ְזַ יין‬ ‫עְרִק וִ וי ְנָ ָתן אּון‬ ‫אַמ ְ‬ ‫ִאיְך ְַּב ֶ‬ ‫ִָדא ִִדי ֶגַ אְנְ ֶֶצע יֹום טֹוב‪.‬‬ ‫ייעְר ַא ְַסאְך‬‫ְַּביי ַא ֶַצ ִִדיִק‪ְָּ .‬בְרּוְך ָָהאט ְזֵ ֶ‬ ‫אַמע אּון‬ ‫ייען ֶצּו ֶצּו ַַמיין ַַמ ֶ‬ ‫וֶ ועָלְ וֶ ועָלֶ ע ֶגֵ ֶ‬ ‫עְר ְְׁש ְטן ְזָ אָל ִאים‬ ‫ייְּב ְ‬ ‫עטן ִֶדעם ֵא ֶ‬ ‫עְּב ְ‬ ‫ֶגֶ ֶ‬ ‫עֶציְנְ ְִדן ָלֶ עָכְ ט‬‫אַמע ָָהאט ֶגֶ ִ‬ ‫ַַמיין ַַמ ֶ‬ ‫עְּפן ִאיְר ְִקָלֵ ייִד‪ִ .‬איְך‬ ‫ייְּבן ָאן ֶצּו ְְׁשָלֶ ְ‬ ‫ֵָה ְ‬ ‫יֶצט‬ ‫ֶצּוְריִק‪ְ .‬זִ י ְזִ ְ‬ ‫ְְּב ֶע ְֶרְך ַא ַָהאָלְ ְֶּבע ְָׁש ָעָה ִ‬ ‫ויאְזֹוי ֶעְר ִֶקען יָ א‬ ‫ֶגּוטע ֵע ֶָצָה וִ ַ‬‫עְּבן ַא ֶ‬ ‫ֶגֶ ְ‬ ‫ָלֹויף ְְׁשְנֶ עָל ֶצּו ְזֵ יי אּון ִאיְך ְנֶ עם ְזֵ יי ְַּביי‬ ‫אְרן‪.‬‬ ‫ְָפ ְ‬ ‫ועַמע‬ ‫אֹויְך ִאין אּוְנְ ְזֶ עְר ֵָהייָלִ יֶגֶ ע ְַּבאִקוֶ ֶ‬ ‫אַמיְר‬ ‫עְרָלֶ עְך‪ָ ,‬לָ ִ‬ ‫"ִקּוַמט ִִקיְנְ ִֶד ְ‬ ‫ְ‬ ‫ִִדי ֶָהעְנְ ט‪.‬‬ ‫ְרּוְּב ְיְרט ֶצּו ִַדאוֶ ועְנֶ ען אּון‬ ‫ְסּוּכָ ָה‪ְ .‬זִ י ְְּפ ִ‬ ‫עְרט ַאְז ֶעְס‬ ‫עָה ְ‬ ‫ֵאיין ָטאֶג ָָהאט ֶעְר ֶגֶ ֶ‬ ‫אטי ָָהאט‬ ‫אַמי‪ַ .‬ט ִ‬ ‫ועִקן ַַמ ִ‬ ‫אֹויְפוֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫יְׁשט‬ ‫ְנִ ְ‬ ‫ְזָ אֶגְ ן ְְּת ִָהָלִ ים‪ִ .‬איְך ִֶקען ְזֶ ען וִ וי ִא ֶיְרע‬ ‫ְזֶ עְנֶ ען ִָדא ְֶצוֵ ויי ֶגֹויִ ם וָ ואְס ְזֶ עְנֶ ען ֶגְ ְֵרייט‬ ‫ייע ְּבּוְך ָלְ ּכָ בֹוִד יֹום טֹוב‪.‬‬ ‫עִקֹויְפט ַא ְנַ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ֶגֶ‬ ‫עְּבן ְזִ יְך ֶצּוְזַ אם‪ְ .‬זִ יָכֶ עְר ִאיְז ְזִ י‬ ‫אֹויֶגְ ן ְִקָלֶ ְ‬ ‫ִדּוְרְך ִִדי ַטייְך‬ ‫ֶצּו ְְׁשַמּוֶגְ ָלֶ ען ֶַמעְנְ ְט ְְׁשן ְ‬ ‫עְרן ִִדי ְֵׁשייְנֶ ע ַַמ ֲע ֶֶׂשָה?"‬ ‫וֶ ועְר וִ ויָל ֶָה ְ‬ ‫ייעְר ִַמיִד‪.‬‬‫ְזֵ ֶ‬ ‫ֶצּום ְְׁש ָטאט ֶַמעָלִ יץ‪.‬‬ ‫עָלֹוְפן‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫ֶגְ ָלַ ייְך ִאיְז אֹויְך ֶָהעְנְ ִִדי ֶצּוֶגֶ‬ ‫אַמע ָָהאט ַאְזֹוי‬ ‫ְׁשּוב'ע ַַמ ֶ‬ ‫ַַמיין ַָח ֶ‬ ‫עִדאְנְ ְִקט ִֶדעם‬ ‫ְָּבְרּוְך ָָהאט ֶגֶ ַ‬ ‫ייע‬ ‫עְּב ְֶרעְנְ ֶגְ ט ִִדי ְנַ ֶ‬ ‫ִאיְך ָָהאְּב ַא ְַרייְנְ ֶגֶ ְ‬ ‫אְּבן‬ ‫עא ְְר ְֶּבעט ַאְז ִַמיְר ְזָ אָלְ ן ָָה ְ‬ ‫ַא ְַרייְנְ ֶגֶ ַ‬ ‫עְׁש ֶטעָלְ ט‬ ‫אַמֶגֶ ְ‬‫עְפעְר אּון ֶגְ ָלַ ייְך ֶצּוְזַ ְ‬ ‫אְׁש ֶ‬ ‫ְַּב ֶ‬ ‫עֶצט‬‫ְּבּוְך ִאין ִִדי ְסּוּכָ ָה אּון ְזִ יְך ֶגֶ עְזֶ ְ‬ ‫עְס ֶטע אּון ְֶׁשעְנְ ְְס ֶטע ָלְ ּכָ בֹוִד‬ ‫ְפּון ִִדי ְֶּב ְ‬ ‫עְרְס‪.‬‬ ‫אֶצאָלְ ן ִִדי ְְׁשַמּוֶגְ ָלֶ ְ‬ ‫ִִדי ֶגֶ עָלְ ט ֶצּו ְַּב ָ‬ ‫עְרע ְזַ ייט‬ ‫ִַמיט ִִדי ִִקיְנְ ִֶדעְר ְַּביים ַאְנְ ִֶד ֶ‬ ‫אִקן‪,‬‬ ‫עִקאָכְ ט אּון ֶגֶ ַ‬ ‫עְּב ְ‬ ‫יֹום טֹוב‪ְ .‬זִ י ָָהאט ֶגֶ ָ‬ ‫עְרָל‬ ‫עִק ְְס ֶטע ְנַ אָכְ ט ָָהאט ְֶּפ ְ‬ ‫ִִדי ְנֶ ְ‬ ‫עְרּוִדעְר‬ ‫ֶ‬ ‫יְׁשט ַַמאָכְ ן ֶגֶ‬ ‫ַאְז ִַמיְר ְזָ אָלְ ן ְנִ ְ‬ ‫עְרֹויַמט‪ַ .‬אוַ ַוִדאי‬ ‫ְ‬ ‫אֹויְפֶגֶ‬ ‫ְ‬ ‫ֶצּוֶגֶ עֶגְ ְֵרייט אּון‬ ‫אְּבן‬ ‫אַמע‪ִִ .‬די ִִקיְנְ ִֶדעְר ָָה ְ‬ ‫עְּבן ַַמיין ַַמ ֶ‬ ‫ְנֶ ְ‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪10‬‬ ‫ח‪ .‬צ‪ .‬גליק‬ ‫ֶצּו ִֶדעְר ְָּפ ְִריץ ַאְז ֶעְר ְזָ אָל ְַר ֲַח ַָמְנּות‬ ‫עָהֹויְּבן וֵ וייְנֶ ען‪ְ"ֶ ,‬ר ְִּבי‪,‬‬ ‫ְ‬ ‫ְֶר ְִּבי‪ָָ ,‬האט ֶעְר ָאְנְ ֶגֶ‬ ‫יְסָל וֶ ועְׁש אּון ֶע ְְסן‬ ‫אִקט ַא ְִּב ְ‬ ‫עְּפ ְ‬‫ַאייְנְ ֶגֶ ַ‬ ‫יְׁשט‬‫אְּבן אֹויף ִִדי ִא ְיִדן אּון אּוְנְ ְז ְנִ ְ‬ ‫ָָה ְ‬ ‫ִִדי ְְׁשָלֶ עָכְ ֶטע ְָּפ ְִריץ ְפּון אּוְנְ ְזֶ עְר ֶגֶ עֶגְ ְנְ ט‬ ‫עִקָל ְַפאְר ִאיְר ַַמאן‬ ‫ִאין ַא ְִקָלֵ ייְנֶ ע ְזֶ ְ‬ ‫ְְׁשָלֶ עָכְ ט טּון‪ָ .‬א ְֶּבעְר ִֶדעְר ְָּפ ְִריץ ִאיְז ַא‬ ‫ועְרע ֶגְ ְזֵ ָיְרָה‬ ‫עְּבן ַא ְְׁשוֶ ֶ‬ ‫ְרֹויְסֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫ָָהאט ַא ְ‬ ‫אְרט‬ ‫עַמען וֶ וען ֶעְר ְָפ ְ‬ ‫יטְנֶ ֶ‬‫ְָּבְרּוְך ֶצּו ִַמ ְ‬ ‫אְרץ ִאיְז ַאְזֹוי‬ ‫ְרֹויְסעְר ְָר ְָׁשע‪ ,‬אּון ְזַ יין ַָה ְ‬ ‫ֶגְ ֶ‬ ‫ְַפאְר ַאָלֶ ע ִא ְיִדן‪ .‬וָ ואְס ְזָ אָלְ ן ִַמיְר טּון‪,‬‬ ‫ֶצּום ְֶר ְִּבי'ן אֹויף ְרֹאְׁש ַָה ְָׁשְנָ ָה‪.‬‬ ‫וִ וי ַא ְְׁש ֵטיין!" ְָּבְרּוְך ָָהאט ְזִ יְך ֶֶצעוֵ וייְנְ ט‪.‬‬ ‫ְֶר ְִּב י?"‬ ‫ְָּבְרּוְך ָָהאט ֶגֶ עָלֵ ייֶגְ ט ֶגֶ עָלְ ט ִאין‬ ‫אְּבן‬ ‫ִִדי ֶַמעְנְ ְט ְְׁשן ְפּון ִִדי ְְׁש ָטאט ָָה ְ‬ ‫עִקּוִקט אֹויף ְָּבְרּוְך‬ ‫ְ‬ ‫ִֶדעְר ְֶר ְִּבי ָָהאט ֶגֶ‬ ‫עִקּוְׁשט ִִדי ְַמְזּוְזָ ָה‪.‬‬‫ְ‬ ‫ְּפּוְׁש ִֶקע אּון ֶגֶ‬ ‫ְ‬ ‫ִִדי‬ ‫עוואּוְסט ַאְז ִֶדעְר ְְׁשָלֶ עָכְ ֶטעְר ְָּפ ְִריץ‬ ‫ְ‬ ‫ֶגֶ‬ ‫"ְּבְרּוְך‪ָָ ",‬האט‬‫ְנּות'ִדיֶגֶ ע אֹויֶגְ ן‪ָ .‬‬ ‫ִַמיט ְַר ֲַח ַָמ ִ‬ ‫עְרְנָ אְך ָָהאט ֶעְר ְזִ יְך ֶגֶ עְזֶ עֶגְ ְנְ ט ְפּון ְזַ יין‬ ‫ִֶד ְ‬ ‫ָלֹויְּביֶגֶ עְר ֶגֹוי‪ִָ .‬דאְס ֵַמייְנְ ט‬ ‫ִאיְז ַא ֶגְ ִ‬ ‫עְרּוְפן‪ְ" ,‬זָ אֶג ִַמיְר וָ ואְס‬ ‫ְ‬ ‫ִִדי ְֶר ְִּבי ְזִ יְך ָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ְרֹויְסֶגֶ עָלָ אְזְ ט אֹויף‬ ‫ִַמ ְְׁש ְָּפ ַָחָה אּון ְזִ יְך ַא ְ‬ ‫אטְׁש ֶעְר ִאיְז ַא ְְׁשָלֶ עָכְ ֶטעְר ֶגֹוי‪,‬‬ ‫ַאְז ָכָ ְ‬ ‫אְּבן ְׁשֹוין‬ ‫ִִדי ֶַמעְנְ ְט ְְׁשן ְפּון ִַדיין ְְׁש ָטאט ָָה ְ‬ ‫ְנֹות'ִדיֶגֶ ע וֶ ועֶג‪ַ .‬א ֶגַ אְנְ ֶֶצע ֶַצייט‬ ‫ִ‬ ‫ִִדי ְַסּכָ‬ ‫עְפעְר‬ ‫אְׁש ֶ‬ ‫וייְסט ֶעְר ִָדאְך ַאְז ִֶדעְר ְַּב ֶ‬ ‫וֵ ְ‬ ‫עַמען‬ ‫ועִקְנֶ ֶ‬ ‫ֶגֶ עטּון ַאְז ִֶדעְר ְָּפ ְִריץ ְזָ אָל ַאוֶ ְ‬ ‫עְפ ְֶׁשעט ְְּת ְִפָלֹות ַאְז ִֶדעְר‬ ‫עְׁש ְ‬ ‫ָָהאט ֶעְר ֶגֶ ֶ‬ ‫יְׁשט ַאְזֹוי וִ וי‬ ‫אְפן ִִדי וֶ ועָלְ ט‪ְ .‬נִ ְ‬ ‫אְׁש ְ‬ ‫ָָהאט ְַּב ַ‬ ‫ִִדי ֶגְ ְזֵ ָיְרָה‪".‬‬ ‫יטן אֹויף‬ ‫עְר ְְׁש ֶטעְר ְזָ אָל ִאים ָא ְְּפ ִָה ְ‬ ‫ייְּב ְ‬‫ֵא ֶ‬ ‫עְּבעְך ַאְז‬ ‫עְרע ֶגֹויִ ם וָ ואְס ֵַמייְנֶ ען ְנֶ ֶ‬ ‫ַאְנְ ִֶד ֶ‬ ‫ייעְר‬ ‫ֶ"ְר ְִּבי‪ִַ ,‬מיְר ַאָלֶ ע ִַדאוֶ ועְנֶ ען ְזֵ ֶ‬ ‫ִִדי וֶ ועֶגְ ן‪.‬‬ ‫עט ְְׁש ִֶקע ִֶקען ְזֵ יי ֶָהעָלְ ְְפן‪ָ .‬א ְֶּבעְר‬ ‫ייעְר ֶגֶ ְ‬ ‫ְזֵ ֶ‬ ‫עְר ְְׁש ֶטעְר ְזָ אָל‬ ‫ייְּב ְ‬ ‫אְרִק ַאְז ִֶדעְר ֵא ֶ‬ ‫ְְׁש ַט ְ‬ ‫ֶעְר‬ ‫ִאיְז‬ ‫ֶעְנְ ְִדָלִ יְך‬ ‫ֶעְנְ ְִדָלִ יְך‬ ‫עְרָלֶ עְך‪,‬‬‫יְׁשע ִִקיְנְ ִֶד ְ‬ ‫ִַמיְר‪ֵָ ,‬הייָלִ יֶגֶ ע ִא ִיִד ֶ‬ ‫עְׁש ְיִקט‬ ‫אְּבן ִַמיְר ֶגֶ ִ‬‫אּוְנְ ְז ֶָהעָלְ ְְפן‪ .‬אֹויְך ָָה ְ‬ ‫עִקּוַמען ְנָ אְך ְַפאְר ְרֹאְׁש ַָה ְָׁשְנָ ָה‬ ‫ֶ‬ ‫ָאְנְ ֶגֶ‬ ‫עְר ְְׁש ֶטעְר‬ ‫ייְּב ְ‬ ‫וייְסן ַאְז ְנָ אְר ִֶדעְר ֵא ֶ‬ ‫וֵ ְ‬ ‫עִדן‬ ‫עֶצ ֶיעָלֶ ע ֶַמעְנְ ְט ְְׁשן ְזָ אָלְ ן ְֵׁשיין ְֶר ְ‬ ‫ְְס ְֶּפ ִ‬ ‫ֶצּו ֶַמעָלִ יץ‪ .‬וֶ וען ֶעְר ִאיְז ַא ְַריין ֶצּו ְזַ יין‬ ‫טאטע‬ ‫מאמע‬ ‫מענדי‬ ‫צירי‬ ‫הענדי‬ ‫וועלוועלע‬ ‫נתי‬ ‫‪11‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫קינדערהיים‬ ‫משפחת‬ ‫גליק‬ ‫ְׁשּועָה ִאיְז ְׁשֹוין‬ ‫אְרֶגְ ן‪ִִ ,‬די יְ ָ‬ ‫יְׁשט ְזָ ְ‬ ‫ֶַמעְר ְנִ ְ‬ ‫אטעְס ְזֶ עְנֶ ען ֶגֶ עוֶ וען ָאְנְ ֶגֶ עטּון ִַמיט‬ ‫ַט ֶ‬ ‫ְִפ ְיְרט ִִדי וֶ ועָלְ ט‪.‬‬ ‫ִָדא‪".‬‬ ‫אְּבן‬ ‫ייעְר ֵָהייָלִ יֶגֶ ע ַטָלִ ית אּון ְזֵ יי ָָה ְ‬ ‫ְזֵ ֶ‬ ‫וייטעְר ֶגֶ עְזָ אֶגְ ט‪,‬‬ ‫ֶ"ְר ְִּבי‪ָָ ",‬האט ְָּבְרּוְך וַ ֶ‬ ‫ַמֹוֶצ ֵאי יֹום טֹוב ִאיְז ְָּבְרּוְך‬ ‫ָ‬ ‫ֶגְ ָלַ ייְך‬ ‫ייעְר ָלּוָלָ ב‬ ‫עָהאָלְ ְטן ְזֵ ֶ‬ ‫עִדאוְ וְנְ ט אּון ֶגֶ ַ‬ ‫ֶגֶ ַ‬ ‫"ִדעְר ְָּפ ְִריץ ָָהאט ַאן ֵאייְנְ ִֶציֶג ְזּון‪ .‬אֹויְּב‬ ‫ֶ‬ ‫אְרן ְְפ ְֵרייָלִ יְך‪ִַ ,‬דאְנְ ִֶקעְנְ ִִדיֶג‬‫עְפ ְ‬ ‫ייַמֶגֶ ָ‬ ‫ַא ֵָה ְ‬ ‫עָהאָלְ ְטן‬ ‫אּון ֶא ְתְרֹוֶג‪ֶַ .‬מען ָָהאט ֶגֶ ַ‬ ‫אְר ְְּבן‪ ,‬וֶ ועט ִָדאְס‬ ‫ִֶדעְר ִִקיְנְ ִד וֶ ועט ְְׁש ַט ְ‬ ‫עְפעְר‪.‬‬ ‫אְׁש ֶ‬ ‫ִִדי ְַּב ֶ‬ ‫ָהֹוְׁש ְעְנֹות אּון ְזִ יְך‬ ‫ַ‬ ‫יטן ִִדי‬ ‫ִאיְנְ ִַמ ְ‬ ‫ֶא ְְפ ְָׁשְר ַַמאָכְ ן וֵ וייָכֶ עְר ִֶדעְר ְָּפ ְִריץ'ְס‬ ‫עְּבעְנְ ְט ְְׁשט יָ אְר‪.‬‬ ‫עטן ַא ֶגּוט ֶגֶ ֶ‬ ‫אֹויְס ְֶּב ְ‬ ‫ְ‬ ‫אְרץ‪ֶ .‬עְר וֶ ועט ַאייְנְ ְזֶ ען ַאְז ִֶדעְר‬ ‫ַָה ְ‬ ‫אֹויְפ'ן וֶ ועֶג ַא ֵָהיים ָָהאט ֶעְר‬ ‫ְ‬ ‫ְנָ אְך‬ ‫ֶׂשּוְרָה ַאְז ִִדי‬‫ֶגּוטע ְְּב ָ‬ ‫עְרט ִִדי ֶ‬ ‫עָה ְ‬ ‫ְׁשֹוין ֶגֶ ֶ‬ ‫ִקּוַמט ֵאייְנֶ עְר ֶצּו ֶצּו ְָּבְרּוְך‬ ‫ָלּוֶצָלִ יְנְ ֶג ְ‬ ‫ְְּפ ְ‬ ‫אְפט‬ ‫אְׁש ְט ְָר ְ‬ ‫עְר ְְׁש ֶטעְר ָָהאט ִאים ְַּב ְ‬ ‫ייְּב ְ‬ ‫ֵא ֶ‬ ‫אְר ְְּבן‬ ‫עְׁש ָט ְ‬ ‫ָלּוֶצָלִ יְנְ ֶג ֶגֶ ְ‬ ‫ְָּפ ְִריץ'ְס ְזּון ִאיְז ְְּפ ְ‬ ‫ְרּוְפט ִִדיְר‪".‬‬‫"ִדעְר ְֶר ְִּבי ְ‬ ‫אּון ְזָ אֶגְ ט ִאים‪ֶ ,‬‬ ‫אְר'ן ְַפייְנִ יֶגְ ן ִִדי ִא ְיִדן‪".‬‬‫ְַפ ְ‬ ‫ָהֹוְׁש ְעְנָ א ְַר ְָּבָה‪ִֶ .‬דעְר ְָּפ ְִריץ ִאיְז‬ ‫ַ‬ ‫אֹויף‬ ‫ְָּבְרּוְך ִאיְז ֶגְ ָלַ ייְך ֶצּוֶגֶ עֶגַ אְנְ ֶגֶ ען ֶצּו ְזַ יין‬ ‫עִקּוַמען ִִדי ֵָהייָלִ יֶגֶ ע יֹום‬‫ֶ‬ ‫ֶעְס ִאיְז ָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ְרֹויע ְִריֶג אּון ַאייְנְ ֶגֶ עְזֶ ען‬‫ייעְר ְט ֶ‬ ‫ֶגֶ עוֶ וען ְזֵ ֶ‬ ‫ְֶר ְִּבי‪.‬‬ ‫עִקעְנְ ט‬ ‫טֹוב ְרֹאְׁש ַָה ְָׁשְנָ ָה‪ֶַ .‬מען ָָהאט ֶגֶ ֶ‬ ‫עְר ְְׁש ֶטעְר ִָהיט אֹויף ְזַ ייְנֶ ע‬ ‫ייְּב ְ‬ ‫ַאְז ִֶדעְר ֵא ֶ‬ ‫"וואּו וואֹויְנְ ט ִֶדעְר ְָּפ ְִריץ?" ָָהאט‬ ‫אֹויְפ'ן ְֶר ְִּבי ְפּון ֶַמעָלִ יץ ַאְז ֶעְר‬ ‫ְ‬ ‫ְזֶ ען‬ ‫יְׁשע ִִקיְנְ ִֶדעְר ִִדי ֶגַ אְנְ ֶֶצע ֶַצייט‪.‬‬ ‫ִא ִיִד ֶ‬ ‫עְפ ְֶרעֶגְ ט‪" ,‬אֹויף וֶ ועָלְ ָכֶ ע‬ ‫ִֶדעְר ְֶר ְִּבי ֶגֶ ְ‬ ‫ועְרע‬‫יְׁשט ַאיין ֶצּוָלִ יְּב ִִדי ְְׁשוֶ ֶ‬ ‫ְרּוָהט ְנִ ְ‬ ‫ִֶדעְר ְָּפ ְִריץ ָָהאט ְַמ ַב ֵטָל ֶגֶ עוֶ וען ִִדי‬ ‫ְזַ ייט? ִַמְזְ ְָרַח‪ַַ ,‬מ ֲע ְָרב‪ֶָ ,‬צְפֹון‪ָ ,‬א ִֶדעְר‬ ‫יְׁשע‬ ‫ֶגְ ְזֵ ָיְרָה וָ ואְס ֶָהעְנְ ֶגְ ט אֹויף ִא ִיִד ֶ‬ ‫עטאְנְ ְֶצט‬ ‫אְּבן ֶגֶ ַ‬ ‫ֶגְ ְזֵ ָיְרָה‪ ,‬אּון ַאָלֶ ע ִא ְיִדן ָָה ְ‬ ‫ִָד ְרֹום?"‬ ‫ִִקיְנְ ִֶדעְר‪ִֶ .‬דעְר ְֶר ְִּבי אּון ַאָלֶ ע ֲַח ְִס ִיִדים‬ ‫עִדאְנְ ְִקט ִֶדעם‬ ‫אּון ֶגֶ עְזּוְנְ ֶגֶ ען אּון ֶגֶ ַ‬ ‫עְרט‪.‬‬ ‫עעְנְ ְט ְֶפ ְ‬ ‫"ֶצְפֹון‪ָָ ",‬האט ְָּבְרּוְך ֶגֶ ֶ‬ ‫ָ‬ ‫עטן‬ ‫עְּב ְ‬ ‫עִדאוְ וְנְ ט אּון ֶגֶ ֶ‬ ‫אְּבן ַא ְַסאְך ֶגֶ ַ‬ ‫ָָה ְ‬ ‫עְפעְר‪.‬‬ ‫אְׁש ֶ‬ ‫ְַּב ֶ‬ ‫אטעוֶ וען‬ ‫עְר ְְׁש ְטן ְזָ אָל ְזֵ יי ְַר ֶ‬ ‫ייְּב ְ‬ ‫ִֶדעם ֵא ֶ‬ ‫"ְזָ אֶג ִַמיְר‪ ,‬וֶ ועָלְ ָכֶ ע ְזַ ייט ְפּון ְֵּבית‬ ‫ְפּון ִִדי ְְׁשָלֶ עָכְ ֶטע ְָּפ ְִריץ‪.‬‬ ‫עְרן ְזִ יְך ַאְזֹוי‬ ‫ַאָלֶ ע ִִקיְנְ ִֶדעְר ֶָה ְ‬ ‫יְּבעְר‬ ‫ַָה ֶַמ ְִד ְָרְׁש ִאיְז ְּפּוְנְ ְִק ְטָלִ יְך ִֶקעֶגְ ן ִא ֶ‬ ‫עְר ֵֶצייָלְ ט ִִדי‬ ‫ֶצּוְרי ִֶד ְ‬ ‫ִ‬ ‫ְֵׁשיין ֶצּו וִ וי‬ ‫וואּו ִֶדעְר ְָּפ ְִריץ וואֹויְנְ ט‪".‬‬ ‫ְנָ אְך ְרֹאְׁש ַָה ְָׁשְנָ ָה ָָהאט ִֶדעְר ְֶר ְִּבי‬ ‫עְסאְנְ ֶטע ַַמ ֲע ֶֶׂשָה‪ַ ,‬אְז ִַמיְר‬ ‫עְר ַ‬ ‫ִאיְנְ ֶט ֶ‬ ‫ייְּבן ְִּביְז ְנָ אְך‬ ‫עטן ְָּבְרּוְך ְזָ אָל ְְּבָלַ ְ‬ ‫עְּב ְ‬ ‫ֶגֶ ֶ‬ ‫עְר ְִקט וִ וי‬ ‫אַמ ְ‬‫יְׁשט ְַּב ֶ‬ ‫אְּבן ֲא ְִפיָלּו ְנִ ְ‬ ‫ָָה ְ‬ ‫ְָּבְרּוְך ָָהאט ֶגֶ עוִ ויְזְ ן‪ִֶ .‬דעְר ְֶר ְִּבי‬ ‫וייְסט ִָדאְך‪ְָּ ,‬בְרּוְך‪ ,‬וָ ואְס‬ ‫ְסּוּכֹות‪ִ" .‬דּו וֵ ְ‬ ‫אטי אּון ֶַמעְנְ ִִדי ְזֶ עְנֶ ען ְׁשֹוין ַא ֵָהיים‬ ‫ַט ִ‬ ‫עְנּוַמען ְזַ יין ָלּוָלָ ב אּון ֶעְס‬ ‫ֶ‬ ‫ָָהאט ֶגֶ‬ ‫ְזֹוָהְר‪ָָ ",‬האט‬ ‫ֶעְס ְְׁש ֵטייט ִאין ְִּתִקּוְנֵ י ַ‬ ‫עֶצט‬ ‫אְּבן ְזִ יְך ַאָלֶ ע ֶגֶ עְזֶ ְ‬ ‫ְפּון ְׁשּוָל‪ִַ .‬מיְר ָָה ְ‬ ‫עִקט ַאְזֹויוִ וי ֶעְר ַָהאָלְ ט‬ ‫עְׁש ְט ְֶר ְ‬ ‫אֹויְסֶגֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫"אְז ִִדי ַא ְְר ְַּבע‬ ‫ִֶדעְר ְֶר ְִּבי ִאים ֶגֶ עְזָ אֶגְ ט‪ַ ,‬‬ ‫עִק ֶטע ִטיְׁש‪,‬‬ ‫עִד ְ‬ ‫ַאְרּום ִאין ִִדי ְֵׁשייְנֶ ע ֶגֶ ֶ‬ ‫ֶעְס וָ ואָלְ ט ֶגֶ עוֶ וען ַא ְֶרעוָ ואָלְ וֶ ועְר‪.‬‬ ‫ִַמיְנִ ים‪ִִ ,‬די ָלּוָלָ ב‪ֶ ,‬א ְתְרֹוֶג‪ַָ ,‬ה ִַד ְִסים אּון‬ ‫אִדעְנֶ ען ִִדי‬ ‫אּון ֶגֶ עוֶ וען ֶגְ ְֵרייט ֶצּו ַאייְנְ ָלַ ֶ‬ ‫יְסט‬ ‫עַמאָכְ ט וִ וי ֶעְר ְִׁש ְ‬ ‫ֶעְר ָָהאט ְזִ יְך ֶגֶ ַ‬ ‫עְרּוְפן ּכְ ָלֵ י ִַמָלְ ַָח ַָמָה‪,‬‬ ‫ְ‬ ‫ועְרן ָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ֲע ְָרבֹות‪ ,‬וֶ ְ‬ ‫אּוְׁש ְִּפ יְזִ ין‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫"ְּפאּו! ְָּפאּו!"‬ ‫עְר ִַמיט אּון ֶגֶ עְזָ אֶגְ ט‪ָ ,‬‬ ‫ִֶד ְ‬ ‫עְרְס אּון ֶגָ אְנְ ְס וָ ואְס‬ ‫יְס ְ‬ ‫ַאְזֹוי וִ וי ְִׁש ֶ‬ ‫ַאְזֹויוִ וי ִֶדעְר ִקֹוָל ְפּון ַא ְָׁשאְס‪.‬‬ ‫יט'ן‬ ‫'ְנּוֶצט ְַּביי ַא ִַמָלְ ַָח ַָמָה‪ִ .‬איְך ָָהאף ִַמ ְ‬ ‫ְַמ ְ‬ ‫ַא ְְפ ְֵרייָלִ יָכְ ן יֹום טֹוב‪.‬‬ ‫עְרְנָ אְך ָָהאט ִֶדעְר ְֶר ְִּבי ֶגְ ָלַ ייְך‬ ‫ִֶד ְ‬ ‫עְר ְְׁש ְטְנְ 'ְס ִָהיָלְ ף ֶצּו ֶגֵ יין ִַמָלְ ַָח ַָמָה‬‫ייְּב ְ‬ ‫ֵא ֶ‬ ‫ָהֹוְׁש ְעְנֹות‪.‬‬ ‫עְנּוַמען ְזָ אֶגְ ן ִִדי ַ‬ ‫ֶ‬ ‫וייטעְר ְזִ יְך ֶגֶ‬ ‫וַ ֶ‬ ‫ִֶקעֶגְ ן ִֶדעם ְָּפ ְִריץ ִַמיט ִִדי ִד' ִַמיְנִ ים‪".‬‬ ‫ִִמ ְְׁש ַַּפ ַַחת ְגְ ִֶליִק וִ ויְנְ ְט ְְׁשט ַַא ֶֶלע ִִקיְנְ ֶֶדער ַַא‬ ‫ְנָ אָכְ 'ן ִַדאוֶ ועְנֶ ען ָָהאט ִֶדעְר ְֶר ְִּבי‬ ‫ָהֹוְׁש ְעְנָ א ְַר ְָּבָה‬ ‫ַ‬ ‫ֶעְס ִאיְז ֶגֶ עוֶ וען‬ ‫ייֶליֶכֶ ע יֹום טֹוב סּוּכֹות‪.‬‬ ‫ְְפ ֵר ִ‬ ‫אְר ְְפ ְְסט ְזִ יְך‬ ‫ֶגֶ עְזָ אֶגְ ט ְַפאְר ְָּבְרּוְך‪ִ" ,‬דּו ִַד ְ‬ ‫יטן ִַדאוֶ ועְנֶ ען‪ַ .‬אָלֶ ע‬ ‫ייטאֶג ִאיְנְ ִַמ ְ‬ ‫ְַּב ָ‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪12‬‬ ‫ח‪ .‬צ‪ .‬גליק‬ ‫‪4‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪3‬‬ ‫עס ׁטָל ִַמיט ִַא ְִּביָלׁ ִד‬ ‫ִאֹויְּב ַׁמ ׁ'ְׁש ֶטעָלׁ ט זִ יְך ִָאָּפ ִִאין ִַא ֶק ׁ‬ ‫עֶרס‪ַ :‬פּון ְׁצוֵ ויי ְִּביז ִִדי ֶגַ ִאְנׁ ְֶצע ִַמ ְׁׁש ָָּפ ָָחֶה‪.‬‬ ‫ְָצִאָל ְׁׁש ִָּפיָלֶ ׁ‬ ‫קּומָעְנְ ִדיְגְ ן ָָעמּוד‪.‬‬ ‫אֹויְפן ֶ‬ ‫אְרן ְְׁש ִִּפיל ְ‬ ‫ָאְנְ וַ וייזּוְנְ ְגֶ ָען ְַפ ְ‬ ‫ייטעֶר‪.‬‬ ‫ֶרֹויַפ ׁק ִֶריֶכׁ ן ִִדי ָלַ ֶ‬ ‫ֶגּוטע ִַמ ָיִדֶה‪ֶ ,‬קען ֶַמען ִַא ׁ‬ ‫ַפּון ִַא ֶ‬ ‫וִ וי ִַאזֹוי ְצּו ְׁׁש ִָּפיָלׁ ן‪ֶ :‬גׁ ֵֶרייט ִָאן ִַא ִֵדייס ִאּון ִַא ׁקָלֵ ייְנֶ ע‬ ‫עְׁש ַַמִאק ִִאין ִִדי‬ ‫ִאֶר ְּׁב ֶֶרעְנׁ ֶגֶ ען ֶגֶ ׁ‬ ‫עְצט וֶ וען ִַמיֶר ַַפ ׁ‬ ‫יֶ ׁ‬ ‫יְׁשט‬ ‫עס ׁטָל ִַמיט ִַא ְנִ ׁ‬ ‫ִאֹויְּב ַׁמ ׁ'ְׁש ֶטעָלׁ ט זִ יְך ִָאָּפ ִִאין ִַא ֶק ׁ‬ ‫ְנּוְצן ְצּו ֶגֵ יין ִַמיט ִֶדעם‪.‬‬ ‫עִדעֶר ְׁׁש ִָּפיָלֶ עֶר וֶ ועט ׁ‬ ‫זַ ִאְך וָ וִאס יֶ ֶ‬ ‫ִאַמיֶר ְׁׁש ֵטייֶגׁ ן ֶֶהעֶכֶ עֶר ִאּון ֶֶהעֶכֶ עֶר ִַמיט ִַמיִדֹות‬ ‫סּוָּכָ ֶה‪ָ ,‬לָ ִ‬ ‫ִאָּפֶגׁ ָלִ ׁיט ְׁׁשן ִִדי ֶגׁ ָלִ ׁיט ְֶׁשעֶר‪.‬‬ ‫ִאֶרף ֶַמען ִַא ֶָר ׁ‬ ‫ֶגּוטע ִַמ ָיִדֶה‪ִַ ,‬ד ׁ‬ ‫ֶ‬ ‫ִִדי יּוְנׁ ֶגׁ ׁס ֶטע ְׁׁש ִָּפיָלֶ עֶר ִִאיז ֶע ֶׁר ְׁׁשט‪.‬‬ ‫טֹובֹות‪.‬‬ ‫ִדי ְגֶ ָעוִ ויְנֶ ָעְר‪ִִ :‬די ְׁׁש ִָּפיָלֶ עֶר וָ וִאס ְּׁבָלַ ׁ‬ ‫ייְּבט ַׁפ ֵֶרייָלִ יְך ִִדי‬ ‫זֹויַפיָל‬ ‫וִאֶר ַׁפן ִִדי ִֵדייס ִֶר ׁיקט ֶַמען זִ יְך ִַא ִ‬ ‫ְנָ ִאֶכׁ 'ן וַ ׁ‬ ‫ִִציל ְפּון ִדי ְְׁש ִִּפיל‪ :‬וֶ ועֶר ֶעס ֶקען ֶע ֶׁר ְׁׁשט ִָאְנׁ ֶ‬ ‫קּוַמען‬ ‫ֶגַ ִאְנׁ ְֶצע ְַצייט ִִאיז ִִדי ֶגֶ עוִ ויְנֶ עֶר‪.‬‬ ‫ְנּוַמעֶר ִֵאייְנׁ ס‪.‬‬ ‫עס ׁטָלֶ עְך ַפּון ִִדי ֶ‬ ‫ֶק ׁ‬ ‫ֶגּוטע ִַמיִדֹות‪.‬‬ ‫ְצּו ִִדי סּוָּכָ ֶה ִַמיט ֶ‬ ‫‪13‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫קינדערהיים‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪14‬‬ ‫‪15‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫קינדערהיים‬ ‫וועלכע שיחה פון רבי’ן דערמאנט דיך די בילד?‬ ‫ענטפער פון פאריגע וואך‪:‬‬ ‫ֲערֵב רַאש השְנה ַזַאִל ֶמֲען גֲעֵבן ַא ַפדיון‬ ‫ווען מיר זיצן אין די סוכה זיצן מיר אונטער‬ ‫די שאטן‬ ‫ַא‪ַ .‬פון די סוכה‬ ‫ֵב‪ַ .‬פון ַא ֵבוים‬ ‫ג‪ַ .‬פוְנֲעם ַאייֵבֲערשטן‬ ‫ד‪ַ .‬פון די ִלוִלֵב‬ ‫ענטפער פון פאריגע וואך‪:‬‬ ‫פארוואס עסן די כינעזער סושי?‬ ‫חידה‪ :‬דֲער רֵבי הַאט גֲעַזַאגט‪ :‬רַאש השְנה דַארף ֶמֲען‬ ‫ווייִל ֶמ’קֲען ֲעס ְנישט טריְנקֲען‬ ‫‪ .1‬ווייְנֲען ‪ַ .2‬זיין ַפרייִליך ‪ְ .3‬נישט רֲעדן ַאיֵבֲעריג‬ ‫גֲעֵברֲעְנגט צו ַאייך דורך‪ :‬הרֵב ַאִלחְנן חיים רוטה שִליט”ַא ‪ -‬גֵבַאי צדקה ַפַאר ֶמשַפחות ְנצרכים‬ ‫‪ .4‬טרַאכטן ְנַאר גוט‬ ‫וֶ וֲען ַַא ֶֶמֲעְנְ ְטׁש טּוט ֲֲע ֵֵבירֹות‪,‬‬ ‫ֱאמּונָ ה ‪ -‬חִלק רַאשון‬ ‫ַארִלִ ְירט ֲֶער ַזַ יין ֱַאֶמּוְנָ ה‪ַ ,‬אּון‬‫ַַפ ְ‬ ‫כב‪ַ .‬ה ֶֶּפ ֶַׁשע ֶֶׁשל ָא ָדם‬ ‫קּוֶמט ַַא ַריין ִַאין ִַאים ְּכְ ִַפ ָירה‪.‬‬ ‫ֲֶעס ְ‬ ‫ַמכְ נִ יס ְּכְ ִפ ָירה ָל ָא ָדם‪.‬‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪16‬‬ ‫‪76‬‬ ‫אה‪ ...‬שכח אייבערשטער מ’גייט‬ ‫שוין שאקלען ד’ מינים!‬ ‫‪Copyright © 2024 Alance AB, https://www.mazegenerator.net/‬‬ ‫‪35 by 45 orthogonal maze‬‬ ‫גיי קויפן ד’ מינים; קויף פאר דיר‬ ‫און פאר דיינע קינדער‪ ,‬און טאנץ‬ ‫פאר שמחה אז דו גייסט זוכה זיין‬ ‫שאקלען די הייליגע ד’ מינים‪.‬‬ ‫(עצתו אמונה סוכות תשפ”ד)‬ ‫‪77‬‬ ‫‪17‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫קינדערהיים‬ ‫‪9/6/23, 4:06 PM‬‬ ‫מחולל תשבצים‬ ‫‪Deprecated: Implicit conversion from float 3.68 to int loses precision in‬‬ ‫‪/vhosts/coil/typo/users/mooffie/public_html/crossword/src/Solver/SolverReverseTrait.php on line 30‬‬ ‫הקלד כותרת ראשית כאן‬ ‫הקלד כותרת משנית כאן‬ ‫מ‬ ‫צ‬ ‫נ‬ ‫י‬ ‫ס‬ ‫ר‬ ‫מ‬ ‫ג‬ ‫ד‬ ‫ה‬ ‫ש‬ ‫נ‬ ‫ר‬ ‫ט‬ ‫ג‬ ‫י‬ ‫ר‬ ‫ש‬ ‫ח‬ ‫ה‬ ‫ע‬ ‫ג‬ ‫ט‬ ‫ס‬ ‫כ‬ ‫ט‬ ‫צ‬ ‫ה‬ ‫ב‬ ‫ב‬ ‫י‬ ‫נ‬ ‫ת‬ ‫ט‬ ‫ד‬ ‫נ‬ ‫פ‬ ‫ת‬ ‫ב‬ ‫ו‬ ‫ה‬ ‫ח‬ ‫ז‬ ‫פ‬ ‫ע‬ ‫ע‬ ‫ר‬ ‫ח‬ ‫איך זיץ מיר‬ ‫ר‬ ‫ר‬ ‫ת‬ ‫ע‬ ‫ת‬ ‫ק‬ ‫ו‬ ‫ת‬ ‫ז‬ ‫ע‬ ‫כ‬ ‫ש‬ ‫ס‬ ‫א‬ ‫ח‬ ‫ר‬ ‫ע‬ ‫פ‬ ‫נ‬ ‫ש‬ ‫ו‬ ‫צ‬ ‫ג‬ ‫ו‬ ‫ש‬ ‫ה‬ ‫י‬ ‫ח‬ ‫ה‬ ‫י‬ ‫א‬ ‫ו‬ ‫ש‬ ‫ז‬ ‫ו‬ ‫ז‬ ‫ז‬ ‫ל‬ ‫ה‬ ‫ב‬ ‫ע‬ ‫צ‬ ‫ת‬ ‫ל‬ ‫י‬ ‫א‬ ‫נ‬ ‫ז‬ ‫אין מיין‬ ‫נ‬ ‫ב‬ ‫י‬ ‫ל‬ ‫י‬ ‫י‬ ‫ת‬ ‫נ‬ ‫ר‬ ‫ח‬ ‫ה‬ ‫צ‬ ‫ר‬ ‫ב‬ ‫ח‬ ‫ט‬ ‫ו‬ ‫ר‬ ‫נ‬ ‫ע‬ ‫ג‬ ‫נ‬ ‫ג‬ ‫ד‬ ‫ז‬ ‫ג‬ ‫ת‬ ‫ל‬ ‫ט‬ ‫ה‬ ‫י‬ ‫מ‬ ‫י‬ ‫ש‬ ‫ט‬ ‫א‬ ‫ש‬ ‫ע‬ ‫ב‬ ‫מ‬ ‫י‬ ‫א‬ ‫י‬ ‫כ‬ ‫צ‬ ‫צ‬ ‫ז‬ ‫נ‬ ‫סוכה'לע‪ ,‬פון‬ ‫פ‬ ‫ג‬ ‫ח‬ ‫ל‬ ‫ק‬ ‫נ‬ ‫ה‬ ‫מ‬ ‫ל‬ ‫נ‬ ‫ז‬ ‫א‬ ‫ה‬ ‫ו‬ ‫ט‬ ‫ו‬ ‫א‬ ‫ש‬ ‫ז‬ ‫ש‬ ‫צ‬ ‫א‬ ‫כ‬ ‫ר‬ ‫מ‬ ‫צ‬ ‫ע‬ ‫ל‬ ‫ת‬ ‫ט‬ ‫ד‬ ‫ח‬ ‫י‬ ‫ב‬ ‫ה‬ ‫ע‬ ‫א‬ ‫ח‬ ‫ל‬ ‫ס‬ ‫ב‬ ‫ע‬ ‫א‬ ‫י‬ ‫א‬ ‫צ‬ ‫ד‬ ‫ה‬ ‫ברעטעלעך‬ ‫כ‬ ‫ט‬ ‫צ‬ ‫צ‬ ‫ס‬ ‫פ‬ ‫ה‬ ‫נ‬ ‫ק‬ ‫כ‬ ‫ז‬ ‫נ‬ ‫א‬ ‫ו‬ ‫ת‬ ‫ל‬ ‫פ‬ ‫כ‬ ‫ל‬ ‫ו‬ ‫נ‬ ‫ה‬ ‫ה‬ ‫נ‬ ‫ת‬ ‫ה‬ ‫ז‬ ‫ק‬ ‫ש‬ ‫ו‬ ‫ג‬ ‫ו‬ ‫פ‬ ‫ה‬ ‫ו‬ ‫ב‬ ‫ל‬ ‫ל‬ ‫ג‬ ‫ה‬ ‫ד‬ ‫ו‬ ‫כ‬ ‫ע‬ ‫ט‬ ‫מ‬ ‫ק‬ ‫א‬ ‫און סכך‪ ,‬ווי‬ ‫מ‬ ‫ש‬ ‫ז‬ ‫ז‬ ‫ג‬ ‫ז‬ ‫ג‬ ‫ג‬ ‫ע‬ ‫צ‬ ‫ה‬ ‫י‬ ‫ש‬ ‫ע‬ ‫מ‬ ‫ה‬ ‫מ‬ ‫פ‬ ‫ת‬ ‫ב‬ ‫ו‬ ‫ח‬ ‫ב‬ ‫מ‬ ‫ח‬ ‫ג‬ ‫ה‬ ‫פ‬ ‫א‬ ‫ל‬ ‫ק‬ ‫פ‬ ‫ה‬ ‫פ‬ ‫ע‬ ‫א‬ ‫י‬ ‫צ‬ ‫ק‬ ‫י‬ ‫כ‬ ‫ז‬ ‫נ‬ ‫ו‬ ‫י‬ ‫ר‬ ‫א‬ ‫ד‬ ‫עס שטייט‬ ‫י‬ ‫א‬ ‫א‬ ‫ח‬ ‫י‬ ‫מ‬ ‫ר‬ ‫ט‬ ‫ט‬ ‫ג‬ ‫ב‬ ‫ח‬ ‫ש‬ ‫ב‬ ‫ק‬ ‫ה‬ ‫ב‬ ‫ס‬ ‫י‬ ‫ש‬ ‫ר‬ ‫ק‬ ‫ה‬ ‫ש‬ ‫ה‬ ‫ק‬ ‫נ‬ ‫ו‬ ‫פ‬ ‫פ‬ ‫ס‬ ‫ס‬ ‫נ‬ ‫כ‬ ‫ס‬ ‫ב‬ ‫ש‬ ‫ס‬ ‫ב‬ ‫מ‬ ‫ב‬ ‫י‬ ‫פ‬ ‫י‬ ‫ס‬ ‫נ‬ ‫ק‬ ‫ו‬ ‫אין די תורה‪,‬‬ ‫ח‬ ‫י‬ ‫ג‬ ‫ס‬ ‫ר‬ ‫ת‬ ‫ע‬ ‫ז‬ ‫ב‬ ‫ק‬ ‫כ‬ ‫נ‬ ‫ק‬ ‫ס‬ ‫ח‬ ‫ו‬ ‫כ‬ ‫כ‬ ‫ר‬ ‫א‬ ‫כ‬ ‫ו‬ ‫צ‬ ‫ר‬ ‫ד‬ ‫ר‬ ‫ב‬ ‫א‬ ‫ט‬ ‫נ‬ ‫ר‬ ‫ו‬ ‫ו‬ ‫כ‬ ‫ו‬ ‫ה‬ ‫ק‬ ‫ס‬ ‫נ‬ ‫ג‬ ‫ג‬ ‫ל‬ ‫ז‬ ‫ל‬ ‫פ‬ ‫כ‬ ‫פ‬ ‫ר‬ ‫כל האזרח‬ ‫ס‬ ‫נ‬ ‫י‬ ‫צ‬ ‫ז‬ ‫פ‬ ‫פ‬ ‫נ‬ ‫א‬ ‫י‬ ‫ו‬ ‫ה‬ ‫פ‬ ‫ו‬ ‫מ‬ ‫ס‬ ‫י‬ ‫ל‬ ‫ל‬ ‫ע‬ ‫ק‬ ‫ג‬ ‫פ‬ ‫ע‬ ‫א‬ ‫מ‬ ‫ה‬ ‫ח‬ ‫ר‬ ‫ת‬ ‫ו‬ ‫י‬ ‫ת‬ ‫א‬ ‫פ‬ ‫ר‬ ‫ס‬ ‫צ‬ ‫נ‬ ‫ק‬ ‫ל‬ ‫א‬ ‫א‬ ‫ש‬ ‫כ‬ ‫ל‬ ‫כ‬ ‫צ‬ ‫בישראל‬ ‫ע‬ ‫ע‬ ‫ז‬ ‫צ‬ ‫ת‬ ‫ת‬ ‫נ‬ ‫כ‬ ‫א‬ ‫צ‬ ‫ק‬ ‫ח‬ ‫נ‬ ‫א‬ ‫ע‬ ‫ט‬ ‫ת‬ ‫ט‬ ‫ד‬ ‫ת‬ ‫ס‬ ‫ס‬ ‫ב‬ ‫ד‬ ‫ט‬ ‫ב‬ ‫א‬ ‫ה‬ ‫ס‬ ‫ט‬ ‫מ‬ ‫מ‬ ‫ה‬ ‫ב‬ ‫ב‬ ‫כ‬ ‫ג‬ ‫י‬ ‫ח‬ ‫מ‬ ‫צ‬ ‫פ‬ ‫ט‬ ‫י‬ ‫צ‬ ‫צ‬ ‫ר‬ ‫נ‬ ‫ישבו בסוכות‬ ‫_____________ שטייט‬ ‫_____________ איך‬ ‫_____________ אין‬ ‫_____________ זיץ‬ ‫_____________ די‬ ‫_____________ מיר‬ ‫_____________ תורה‬ ‫_____________ אין‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪18‬‬ ‫_____________ כל‬ ‫_____________ מיין‬ ‫_____________ האזרח‬ ‫_____________ סוכהלע‬ 65 by 55 orthogonal maze Copyright © 2023 Alance AB, https://www.mazegenerator.net/ 19 ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫קינדערהיים‬ ‫‪6‬‬ ‫ֶדער ֶקע ִניג וִויל‬ ‫יס ְפרו ִּּב ְירן ֶדעם ִאיד‬ ‫ֹ‬ ‫או ְ‬ ‫אויב ִאיז ֶער‬ ‫צוּ זֶען ֹ‬ ‫ייל ְ‬ ‫יך‪.‬‬ ‫ייביג ְפ ֵר ִ‬ ‫אקע ֵא ִּ‬‫ַט ֶ‬ ‫צוּם‬ ‫אפעל!‬‫ַ ּב ֶ‬ ‫יך וִויל‬‫ִא ְ‬ ‫אפעל!‬ ‫ייע ַ ּב ֶ‬ ‫עבן ַא ַנ ֶ‬‫יסגֶ ְּ‬ ‫ַא ֹ‬ ‫רו ְ‬ ‫אדי ֶנער‬ ‫ַ ּב ִ‬ ‫ַוייטער ֶקען ֶמען‬ ‫פוּן ַהיינט אוּן ו ֶ‬ ‫עכ ְטן‬‫אר ֶר ְ‬‫שט ַפ ְ‬ ‫ֶמער ִני ְ ׁ‬ ‫ַאכן!‬ ‫אכע ֶנע ז ְ‬ ‫צו ְּּב ָר ֶ‬ ‫לויט ִדי‬‫ֹ‬ ‫אפעל פוּ ֶנעם ֶקע ִניג ִאיז‬ ‫ַ ּב ֶ‬ ‫יבט צוּ‬ ‫שט ֶע ְר ֹ‬ ‫לו ְּ‬ ‫ֶמער ִני ְ ׁ‬ ‫אכע ֶנע‬ ‫עכ ְטן צו ְּּב ָר ֶ‬ ‫אר ֶר ְ‬‫ַפ ְ‬ ‫ַאכן!‬ ‫ז ְ‬ ‫ְמ ְממ…‬ ‫ֵירה…‬ ‫אד ֶנע גְ ז ָ‬ ‫ַא ָמ ְ‬ ‫נוּ נוּ!‬ ‫אמיר זֶען וָואס ֶדער‬ ‫ָל ִ‬ ‫ייע‬ ‫ערל וֶועט טוּן ִמיט ִדי ַנ ֶ‬ ‫ֶ ּב ְ‬ ‫ֵירה פוּן ֶקע ִניג…‬ ‫גְ ז ָ‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪20‬‬ ‫‪7‬‬ ‫ֵירה‬‫שע גְ ז ָ‬ ‫ָואס ַפאר ַא ְפ ִרי ֶ ׁ‬ ‫ו ְ‬ ‫שט‬ ‫מ'טאר ִני ְ ׁ‬ ‫ִאיז ָדאס? ָ‬ ‫אכע ֶנע‬ ‫עכ ְטן צו ְּּב ָר ֶ‬ ‫אר ֶר ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫ֵּכ ִלים?‪...‬‬ ‫נוּ‪,‬‬ ‫ש ֶטער‪,‬‬ ‫ער ְ ׁ‬ ‫ייב ְ‬ ‫ש ּכ ֹו ַח ֵא ֶ ּ‬‫ְׁ‬ ‫עדאוְו ְנט ַהיי ְנט‪ ,‬אוּן‬ ‫אב ש ֹׁוין גֶ ַ‬ ‫כ'ה ּ‬ ‫ָ‬ ‫עצט ֶקען ֶמען‬ ‫יך‪ .‬יֶ ְ‬ ‫או ְ‬‫ער ְנט ֹ‬ ‫על ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫עטן‪.‬‬‫יסל ַא ְר ֶ ּב ְ‬ ‫גֵ יין ַא ִּב ְ‬ ‫וָואס‬ ‫וֶועט זַיין ִמיט ַמיין‬ ‫יכע ְסעו ָּדה?‬ ‫ייל ֶ‬ ‫ְפ ֵר ִ‬ ‫ייליגֶ ער‬ ‫ֵה ִ‬ ‫אסט ִמיר‬ ‫עפער‪ ,‬דוּ ָה ְ‬ ‫ש ֶ‬ ‫ַ ּבא ֶ ׁ‬ ‫אריגֶ ע ַא ְר ֶ ּבעט‪,‬‬ ‫עב ֶרע ְנגְ ט ַמיין ָפ ִ‬ ‫גֶ ְּ‬ ‫יך זָאל‬‫יך‪ִ ,‬א ְ‬‫או ְ‬ ‫עלף ִמיר ַהיי ְנט ֹ‬ ‫ֶה ְ‬ ‫ש אוּן‬ ‫אלער ַפאר ְפ ֵליי ׁ‬ ‫אבן ‪ָ 6‬ד ֶ‬ ‫ָה ְּ‬ ‫ְפלו ְּצ ִלי ְנג‪...‬‬ ‫יכע‬ ‫ייל ֶ‬ ‫וַויין ַפאר ַמיין ְפ ֵר ִ‬ ‫ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫ְסעו ָּדה‪...‬‬ ‫שט ָלאזְן‬ ‫וֶועל ז ְ‬ ‫ִיך ִני ְ ׁ‬ ‫ערפוּן‪ִ .‬א ְ‬ ‫יך‬ ‫עכן ֶ ְ‬ ‫ד‬ ‫צו ְּּב ֶר ְ‬ ‫אל ְטן‪.‬‬ ‫ער ַה ְ‬‫ִיך ֶד ְ‬ ‫וֶועל ז ְ‬ ‫ְט ַר אךְ !‬ ‫א ְק!‬ ‫הַ‬ ‫ֶזעץ!‬ ‫‪21‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫קינדערהיים‬ ‫טרעף די‬ ‫פאלגענדע‬ ‫בילדער‬ ‫ער ְְׁש ֶֶטער ִמיר‬ ‫ייֶּב ְ‬ ‫ְְׁשֹּכ ַַֹח ֵא ֶ‬ ‫יְצן ִאין ִִדי סּוֹּכּ ה‬ ‫ֶֶקעֶנֶען ִזִ ְ‬ ‫אֶטן פּוֶנֶעם‬ ‫ערן ְּׁש ְ‬ ‫אּוֶנְֶט ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ער ְְׁש ְֶטן‪.‬‬ ‫ייֶּב ְ‬ ‫ֵא ֶ‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪22‬‬ ‫געמאלן דורך‪ :‬ר‪ .‬וועבערמאן‬ ‫‪23‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫קינדערהיים‬ ‫‪.....................‬‬ ‫חי אסתי יאקאבאוויטש‬ ‫אליעזר שלמה אפפעל‬ ‫פיניע גליק‬ ‫שלום און שרי פארקאש‬ ‫מענדי שווארץ‬ ‫מירי הורוביץ‬ ‫משה מזרחי‬ ‫נתי אפפענהיים און הערשי‬ ‫נחמן נתן בריל‬ ‫עמרם ראטה‬ ‫שטראססער‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪24‬‬ ‫‪...........................................‬‬ ‫משפחת ווערטהיימער‬ ‫אליעזר שלמה בוים‬ ‫אדי ראזענבערג‬ ‫שרי פריינד‬ ‫פייגי און חיה לאנדא‬ ‫סילקי ראטענבערג‬ ‫פייגי לאנדא‬ ‫מלכה ראטה‬ ‫קעמפ בית פייגל‬ ‫נחמן נתן רוטה שטעטל‬ ‫פייגי און חי’ לאנדא‬ ‫ישראל שלום הערשקאוויטש‬ ‫‪25‬‬ ‫יו " ט ס וכ ות ת שפ"ז‬ ‫קינדערהיים‬ ‫מיט תפלה‬ ‫ַאר ִֵצייִלְ ט‪:‬‬ ‫ַאוִויטׁש ִִק ְריַת ְֶּב ֶר ְסִלָ ב ְַפ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ַאֶּב‬ ‫ַַאִק ָ‬ ‫ִִדיִנָה י ָ‬ ‫ַאֹויְפ ַמַאְכְ ן ִִדי ִטיר ַַאָז ִִדי ְֵפייְגְ ִל ָזָ ַאִל‬ ‫ִקּום ְ‬ ‫יֶען‪.‬‬ ‫רֹויס ְְפִלִ ֶ‬ ‫ַַא ְ‬ ‫‪2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ִקּוִק ַַא ְֵפייְגְ ִל ִַאין ִִדי הֹויָז‪.‬‬ ‫יֶען ְפּון ִִדי הֹויָז‪.‬‬ ‫רֹויס ְְפִלִ ֶ‬ ‫ִנִיׁשט ַַא ְ‬ ‫ִִדי ְֵפייְגְ ִל וִויִל ְ‬ ‫ֶעְפֶער ֶהֶעִלְ ף ִִדי ְֵפייְגְ ִל‬ ‫ֵהייִלִ יְגֶ ֶער ֶַּב ֶ‬ ‫ַאׁש ֶ‬ ‫ִנִיׁשט‬ ‫יֶען ְפּון ִָדַא ַאּון ְ‬ ‫רֹויס ְְפִלִ ֶ‬ ‫ָזָ ַאִל ַַא ְ‬ ‫מּוִציְג ַאּוִנְָזֶ ֶער הֹויָז‪.‬‬ ‫ַמַאְכְ ן ְׁש ִ‬ ‫‪4‬‬ ‫‪3‬‬ ‫געמאלן דורך‪ :‬ר‪ .‬וועבערמאן‬ ‫ֶער ְׁש ֶטֶער‪.‬‬ ‫ייֶּב ְ‬ ‫ְׁשֹּכ ַַּח ֵַא ֶ‬ ‫ַָאה ֶֶעס ְְפִלִ יט ׁשֹוין ַַארֹויס‬ ‫די מעשה פון תפילה ווערט גענומען פון "קול ברסלב" האטליין‪ .‬לאזט אריין אייער מעשה‪ ,‬און די בעסטע מעשה וועט ווערן געמאלן‪.‬‬ ‫יו "ט סוכות תש פ" ז‬ ‫קי נ דע רהיים‬ ‫‪26‬‬ sew happy supply here BLACK & WHITE THREAD, COLORED THREAD, HAND NEEDLES, NEEDLE THREADER, MACHINE NEEDLES, MACHINE FOOT ATTACHMENTS, BOBBINS, STICK PINS, MAGNETIC PIN TRAY, TOMATOE PIN CUSSION, TRIANGLE CHALK, WHITE & BLUE CHALK, SNAPS, HOOK & EYES, SAFETY PINS, CLEAR RULER, TAPE MEASURE, RETRACTABLE TAPE MEASURE, SEAM RIPPER, PROFESSIONAL THREAD SNIPPER, SHARP FABRIC SCISSORS, REG. INVISIBLE & COAT ZIPPERS, BLACK & WHITE PATCHES, EZ LASTIC, BLACK & WHITE ELASTIC BY THE YARD, BLACK & WHITE BEKISHA BUTTONS, SHIRT & REKEL BUTTONS, PATTERN TRACING PAPER, TRACING WHEEL, ROLL STITCH WITCHERY, ADJUSTABLE REFLECTOR $5.50 get your are you in a rush? all prices mending special service get your are given done within job done within 2 after job is a week iyh business days for done double price ready to serve you Leah Weberman // 845-662-4083 ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫‪ 10‬שיינע קורצע מעשיות פון צדיקים‬ ‫באגלייט מיט הערליכע בילדער‬ ‫‪1‬‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫‪2‬‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫‪10‬‬ ‫ִאין ֶדעם ִּביכְ ל וֶועט ִאיר זֶען אַ‬ ‫ַאמלוּנְג פוּן ׁ ֵשיינֶע מַ עֲ שִׂ ּיוֹת פוּן‬ ‫ז ְ‬ ‫יקים‪ ,‬וָואס ִאיז פוּל ִמיט י ְִראַ ת‬ ‫צַ דִּ ִ‬ ‫ׁ ֵשיין‬ ‫ׁ ָשמַ יִם ו ִּמדּ וֹת טוֹבוֹת‪,‬‬ ‫ערצֵ יילְ ן פַ אר‬ ‫יבן צ ּו ֶד ְ‬‫עש ִר ְּ‬ ‫אַ ָר ְ‬ ‫אפגֶ ׁ ְ‬ ‫ינְדער ּ ַביים ׁ ַש ּ ָבת טִ ׁיש אוּן ּ ַביי‬ ‫ִק ֶ‬ ‫ֶעדע צַ ייט‪.‬‬ ‫י ֶ‬ ‫גֶ ענוּמֶ ען פוּן ִדי סְ פָ ִרים וָואס ְּכבוֹד‬ ‫א״ש זְכוּת ֹו יָגֵ ן עָ לֵינ ּו‬ ‫ְק ֻד ׁ ּ ַשת מָ ָרן מוֹהֲ ָר ׁ‬ ‫יבן ְּבמֶ ׁ ֶש ְך ִדי י ְ‬ ‫ָארן‪.‬‬ ‫עש ִר ְּ‬ ‫הָ אט גֶ ׁ ְ‬ ‫‪3‬‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫<היכל הקו<דש ברסלב‬ ‫‪181 Huschke Road, Liberty NY 12747‬‬ ‫<היכל הקו<דש‬ ‫<היכל הקו<דש‬ ‫בארא פארק‬ ‫וויליאמסבורג‬ ‫‪1415-55th Street‬‬ ‫‪27 Skillman Street‬‬ ‫‪Brooklyn NY 11219‬‬ ‫‪Brooklyn NY 11205‬‬ ‫‪347.760.5924‬‬ ‫‪718.384.1652‬‬ ‫<היכל הקו<דש‬ ‫<היכל הקו<דש‬ ‫קרית יואל‬ ‫קרית יואל‬ ‫‪8 Premishlan Way.‬‬ ‫‪8 Hayes Ct.‬‬ ‫‪Monroe NY 10950‬‬ ‫‪Monroe NY 10950‬‬ ‫‪845.467.5299‬‬ ‫‪845.662.4888‬‬ ‫<היכל הקו<דש‬ ‫<היכל הקו<דש‬ ‫מאנסי‬ ‫בלומינגראוו‬ ‫‪34 Union Rd.‬‬ ‫‪24 Merriewold LN S‬‬ ‫‪Spring Valley, NY 10977‬‬ ‫‪Monroe NY 10950‬‬ ‫‪845.445.9314‬‬ ‫‪845.238.0804‬‬ ‫<היכל הקו<דש‬ ‫<היכל הקו<דש‬ ‫בני ברק‬ ‫ירושלים‬ ‫רחוב ירושלים ‪2‬‬ ‫רחוב רבי נחמן מברסלב ‪15‬‬ ‫‪052.760.5715‬‬ ‫‪054.845.6150‬‬ ‫צו הערן די‬ ‫הערליכע שיעורים‬ ‫נ<דפס ע״י‬ ‫פונעם ראש ישיבה שליט”א‬ ‫רופט‪:‬‬ ‫קרן הדפסה‬ ‫קול ברסלב‬ ‫היכל הקודש‬ ‫‪2623 State Route 52‬‬ ‫‪212.444.9191‬‬ ‫‪Liberty, NY 12754‬‬ ‫חיזוק פאר די אידישע שטוב‬ ‫‪718.387.2691‬‬ ‫‪212.444.9169‬‬ ‫‪www.BreslevCenter.com‬‬ ‫‪4‬‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ַַמֲעֲ ֶׂׂשה א׳‬ ‫יְׁשט ַַקיין ַַטֲעֲ נֹות‬ ‫ִִאיְך ָָהאּב ִנִ ׁ‬ ‫רֹויְסן ֵֵהייִלִ יְגְ ן ַַצ ִִדיק ֶֶדער ְְר ַַׁש"ׁש‪,‬‬ ‫ייְטן פּוֶנֶ עם ְגְ ְ‬ ‫ִִאין ִִדי ַַצ ְ‬ ‫עֶווען ַַא ִִאיד ָָוואס‬ ‫עִּבי ְזְ כּותֹו ָיָ ֵגֵ ן ָָעֵלֵ ינּו‪ִִ ,‬איז ֶגֶ ֶ‬ ‫ֶֶר ִִּבי ָָׁשלֹום ְְׁש ֶֶר ִ‬ ‫סּוִרים‪.‬‬‫עְּב ָָראְכְ ן אּון פּול ִִמיט ְיְ ִ‬ ‫ייֶער ֶֶצ ְ‬‫עֶווען ֵזֵ ֶ‬ ‫ייֶדער ֶגֶ ֶ‬ ‫ִִאיז ֵלֵ ֶ‬ ‫יְמ ֵֵקייט‬ ‫רֹויֶסע ָָא ִִר ְ‬ ‫עְּבן; ַַא ְגְ ֶ‬‫ייֶער ַַא ְְׁש ֶֶווער ֶלֶ ְ‬ ‫עַהאט ֵזֵ ֶ‬ ‫ֶֶער ָָהאט ֶגֶ ַ‬ ‫עַהאט ָגָ אר‬ ‫עְר ְְׁשט ַַּביי ִִאים ִִאין ְְׁשטּוּב‪ֶֶ ,‬ער ָָהאט ֶגֶ ַ‬ ‫עֶה ְ‬ ‫ָָהאט ֶגֶ ֶ‬ ‫עַהאט פּול ִִמיט ַַעְגְ ַַמת ֶנֶ ֶֶפׁש פּון ַזַ ייֶנֶ ע‬ ‫ַַא ַַסאְך חֹובֹות‪ ,‬אּון ֶגֶ ַ‬ ‫עְדט אֹויף‬ ‫עֶר ְ‬‫אְּבן ֶגֶ ֶ‬ ‫יְׁשט ָנָ אר ָָדאס‪ָ ,‬נָ אר ֶֶמעְנְ ְְט ְְׁשן ָָה ְ‬ ‫ִִקיְנְ ֶֶדער‪ִ .‬נִ ְ‬ ‫עקּוֶמען צּו ַַא ַַמ ָָצב ָָוואס‬ ‫ֶ‬ ‫ִִאים ָּכּל ָָּד ָָבר ָָאסּור‪ִִּ ,‬ביז ֶֶעס ִִאיז ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫אֹויְס ַַהאְלְ ְְטן‬ ‫ְ‬ ‫יְׁשט‬ ‫עְׁש ִִּפ ְיְרט ַַאז ֶֶער ֶֶקען ׁשֹוין ֶֶמער ִנִ ְ‬ ‫ֶֶער ָָהאט ֶגֶ ְ‬ ‫ִִדי ָָצרֹות‪.‬‬ ‫קּוְמט ֶֶער ַַא ֵֵהיים אּון ָזָ אְגְ ט ַַפאר ַזַ יין ַַווייּב‪:‬‬ ‫ֵֵאיין ָָטאג ְ‬ ‫יְׁשט אֹויס! ִִאיְך‬ ‫ייֶע ֶֶרע ַַווייּב‪ִִ ,‬איְך ַַהאְלְ ט ֶֶעס ֶֶמער ִנִ ְ‬ ‫"ַמיין ֵֵט ֶ‬ ‫ַ‬ ‫עְר ֵֵהייּב‬ ‫ִִפיל ִִווי ַַמיין ְנְ ָָׁש ָָמה ְְפִלִ יט ׁשֹוין ַַארֹויס פּון ִִמיר‪ִִ ,‬איְך ֶֶד ְ‬ ‫"ֶהער ִזִ יְך צּו‪ַַּ ,‬ביי אּוְנְ ז‬ ‫יְׁשט!" ָָהאט ִזִ י ִִאים ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‪ֶ :‬‬ ‫ֶֶעס ִנִ ְ‬ ‫עְטִלִ יְכְ ן ַַמאן‪ֶֶ ,‬ר ִִּבי ָָׁשלֹום‬ ‫אְּבן ִִמיר ַַא ֵֵהייִלִ יְגְ ן ֶגֶ ְ‬ ‫ִִאין ְְׁש ָָטאט ָָה ְ‬ ‫יְצט ַַא ַגַ אְנְ ְְצן ָָטאג ִִאין‬ ‫עִּבי‪ֶֶ ,‬דער ֵֵהייִלִ יֶגֶ ער ְְר ַַׁש"ׁש‪ָָ ,‬וואס ִזִ ְ‬ ‫ְְׁש ֶֶר ִ‬ ‫ה‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ּתֹוָרה‪ֶֶ .‬ער ִִאיז ָָּדבּוק צּום‬ ‫עְרְנְ ט ִִדי ֵֵהייִלִ יֶגֶ ע ָ‬ ‫ַזַ יין ְְׁשטּוּב אּון ֶלֶ ְ‬ ‫חּוִדים‪ֵ .‬גֵ יי צּו ִִאים‪,‬‬‫יֵחד ִיִ ִ‬ ‫עֶפער אּון ֶֶער ִִאיז ְְמַיַ ֵ‬ ‫ַּבּאֶׁש ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ֵֵהייִלִ יְגְ ן‬ ‫ַַאַזַ א ֵֵהייִלִ יֶגֶ ע ַַצ ִִדיק ֶֶקען ִִדיר ִזִ יֶכֶ ער ֶֶהעְלְ ְְפן‪ֶֶ ".‬דער ִִאיד ָָהאט‬ ‫רֹויְסֶגֶ עָלָ אְזְ ט ִִאין‬ ‫ועְר ֶֶטער אּון ִזִ יְך ַַא ְ‬ ‫עְרט ִִא ֶיֶרע ֶֶו ְ‬ ‫עֶה ְ‬ ‫אֹויְסֶגֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫אֹויְפן ִִטיר‪,‬‬ ‫ְ‬ ‫אְּפט‬ ‫ִִדי ִִריְכְ טּוְנְ ג פּוֶנֶ עם ַַצ ִִד ְיְק'ס הֹויז‪ֶֶ .‬ער ְְקַלַ ְ‬ ‫עְצט‬ ‫"ַמיין ַַמאן ַַהאְלְ ט ֶיֶ ְ‬ ‫עִצין ֶֶע ְְפְנְ ט אֹויף אּון ָזָ אְגְ ט‪ַ :‬‬ ‫עֶּב ִ‬ ‫ִִדי ֶֶר ֶ‬ ‫ואְרט ָָדא‬ ‫עְרן‪ַַ .‬ו ְ‬ ‫יְׁשט ְְׁש ֶֶט ְ‬ ‫עְרֶנֶ ען‪ִִ ,‬איְך ֶֶקען ִִאים ִנִ ְ‬ ‫יְטן ֶלֶ ְ‬‫ִִאיְנְ ִִמ ְ‬ ‫עָמאְלְ ט ֶֶוועט ִִאיר ֶֶקעֶנֶ ען‬ ‫עְרֶנֶ ען‪ֶֶ ,‬ד ָ‬ ‫ִִּביז ֶֶער ֶֶוועט ֶֶעְנְ ִִדיְגְ ן ֶלֶ ְ‬ ‫עְדן צּו ִִאים‪".‬‬ ‫ֶֶר ְ‬ ‫עְצט ִִאיְנְ ַגַ אְנְ ְְצן‬ ‫ועְקֶגֶ עֶזֶ ְ‬ ‫אְרט ַַא ֶֶו ְ‬‫ֶֶדער ִִאיד ָָהאט ִזִ יְך ָָד ְ‬ ‫עְמט‪ְְ ,‬ט ַַראְכְ ְְטְנְ ִִדיג צּו ִזִ יְך‪" :‬אֹויּב ֶֶדער‬ ‫אְר ְְקֶלֶ ְ‬ ‫עְּב ָָראְכְ ן אּון ַַפ ְ‬ ‫ֶֶצ ְ‬ ‫יְׁשט ֶֶקעֶנֶ ען ֶֶהעְלְ ְְפן‪ֶֶ ,‬וועט ַַמיין‬ ‫ָָחָכָ ם‪ֶֶ ,‬דער ְְר ַַׁש"ׁש‪ֶֶ ,‬וועט ִִמיר ִנִ ְ‬ ‫יֶען פּון ְגְ רֹויס ָָצרֹות אּון ַַּפיין‪ַַ ".‬אזֹוי‬ ‫רֹויְס ְְפִלִ ֶ‬ ‫ְנְ ָָׁש ָָמה ָָּפׁשּוט ַַא ְ‬ ‫אְפן‪ ,‬אּון ֶֶער ֶזֶ עט ִִאין ַזַ יין‬ ‫עְׁשָלָ ְ‬ ‫יְצְנְ ִִדיג ִִאיז ֶֶדער ִִאיד ַַאייְנְ ֶגֶ ְ‬ ‫ִזִ ְ‬ ‫ייְּבט‬ ‫רֹויְסן ֶֶפעְלְ ד אּון ֶֶער ֵֵה ְ‬ ‫עִפיְנְ ט ִזִ יְך ִִאין ַַא ְגְ ְ‬‫ָָחלֹום ִִווי ֶֶער ֶגֶ ִ‬ ‫ָָאן צּו ֵגֵ יין ִִאיֶנֶ עם ֶֶפעְלְ ד‪ֶֶ ,‬ער ֵגֵ ייט אּון ֵגֵ ייט אּון ֶֶעס ֶֶעְנְ ִִדיְגְ ט‬ ‫יְׁשט ֶֶדעם‬ ‫וייְסט ִנִ ְ‬ ‫צּוִר ְיְקֵגֵ יין‪ָָ ,‬א ֶֶּבער ֶֶער ֵֵו ְ‬ ‫יְׁשט‪ֶֶ .‬ער ִִוויל ִ‬ ‫ִזִ יְך ִנִ ְ‬ ‫צּוִריק‪.‬‬ ‫ֶֶוועג ִ‬ ‫קּוֶמען‪ ,‬אּון ֶֶער ֶזֶ עט‬ ‫עְרט ֶֶער ֶֶוועֶגֶ עֶנֶ ער ֶ‬ ‫לּוְצִלִ יְנְ ג ֶֶה ְ‬ ‫ְְּפ ְ‬ ‫עֶטע ַַמְלְ ָָאִכִ ים‪,‬‬ ‫אֹויף ִִדי ֶֶוועֶגֶ עֶנֶ ער ֶֶע ְְטִלִ יֶכֶ ע ַַמְלְ ָָאִכִ ים‪ֶֶ .‬פ ֶ‬ ‫עִדיֶגֶ ע ַַמְלְ ָָאִכִ ים‪,‬‬ ‫וייֶסע ַַמְלְ ָָאִכִ ים‪ָ .‬נָ אְכְ ֶֶדעם ֶזֶ עט ֶֶער ִִהיְנְ ֶֶק ִ‬ ‫ַַו ֶ‬ ‫יְׁשט‬ ‫אְר ְְׁש ֵֵטייט ִנִ ְ‬ ‫וייֶטער‪ֶֶ .‬ער ַַפ ְ‬ ‫ְְּבִלִ יְנְ ֶֶדע ַַמְלְ ָָאִכִ ים‪ ,‬אּון ַַאזֹוי ַַו ֶ‬ ‫וייֶטער‬ ‫אְרן‪ֶֶ ,‬ער ֵגֵ ייט ַַו ֶ‬ ‫יְׁשט וואּו ִִדי ֶֶוועֶגֶ עֶנֶ ער ָָפ ְ‬ ‫אְּפט ִנִ ְ‬‫אּון ַכַ ְ‬ ‫אְרן ָנָ אְך ִִאים‪.‬‬ ‫אּון ֵזֵ יי ָָפ ְ‬ ‫ו‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ז‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ואְר ֶֶצע ַַמְלְ ָָאִכִ ים‪,‬‬ ‫עְרָנָ אְך ֶזֶ עט ֶֶער ֶֶוועֶגֶ עֶנֶ ער ִִמיט ְְׁש ַַו ְ‬ ‫ֶֶד ְ‬ ‫אֹויְפן ָָוואְגְ ן ָָהאט‬‫ְ‬ ‫אְרט‬ ‫אְקן‪ָָ .‬ד ְ‬ ‫עְר ְְׁש ָָר ְ‬‫ייֶער ֶֶד ְ‬ ‫ֶֶער ָָהאט ִזִ יְך ֵזֵ ֶ‬ ‫יֶמע‬‫עִדיֶגֶ ע אּון ְְׁש ִִט ֶ‬‫ֶֶער ֶגֶ עֶזֶ ען ְְקֵלֵ ייְנְ ְְט ִִׁשיֶגֶ ע‪ְְּ ,‬בִלִ יְנְ ֶֶדע‪ִִ ,‬היְנְ ֶֶק ִ‬ ‫קּוְמט ָָאן צּו ַַא‬‫אְרן ִִּביז ֶֶער ְ‬ ‫ַַמְלְ ָָאִכִ ים‪ִִ .‬די ַַאֶלֶ ע ֶֶוועֶגֶ עֶנֶ ער ָָפ ְ‬ ‫רֹויֶסע ָָוואְגְ ָָׁשאל‪ ,‬אּון‬ ‫עְׁש ַַטאֶנֶ ען ַַא ְגְ ֶ‬ ‫ְְּפַלַ אץ וואּו ֶֶעס ִִאיז ֶגֶ ְ‬ ‫עְׁש ֶֶטעְלְ ט‪.‬‬ ‫אְּבן ִזִ יְך ַַאֶלֶ ע ָָא ְְּפֶגֶ ְ‬ ‫אְרט ָָה ְ‬ ‫ָָד ְ‬ ‫ֶֶדער ִִאיד ְְפ ֶֶרעְגְ ט‪ָ”ָ :‬וואס ִִאיז ָָדאס?” ָָהאט ֶֶמען ִִאים‬ ‫עְרט‪ָ”ָ :‬דא ִִאיז ֶֶדער ֵֵּבית ִִּדין ֶֶׁשל ַַמ ֲֲעָלָ ה‪ ,‬וואּו ֶֶמען‬ ‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫ֶגֶ ֶ‬ ‫עְפ ֶֶרעְגְ ט‪:‬‬ ‫ִִמ ְְׁש ָָּפט ֶֶדעם ֶֶמעְנְ ְְטׁש אֹויף ַזַ ייֶנֶ ע ַַמ ֲֲע ִִׂשים‪ָָ ”.‬האט ֶֶער ֶגֶ ְ‬ ‫עְרט‪:‬‬ ‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫עְצט?” ָָהאט ֶֶמען ִִאים ֶגֶ ֶ‬ ‫ֶ”ֶוועם ִִמ ְְׁש ָָּפט ֶֶמען ֶיֶ ְ‬ ‫ִ”ִדיְך!”‬ ‫וייֶסע‬‫אֹויף ֵֵאיין ַזַ ייט ָָוואְגְ ָָׁשאל ֵלֵ ייְגְ ט ֶֶמען ַַארֹויף ִִדי ַַו ֶ‬ ‫ואְר ֶֶצע ַַמְלְ ָָאִכִ ים‪.‬‬ ‫עֶרע ַזַ ייט ִִדי ְְׁש ַַו ְ‬ ‫ַַמְלְ ָָאִכִ ים‪ ,‬אּון אֹויף ֶֶדער ַַאְנְ ֶֶד ֶ‬ ‫אְּפט ִִאים ָָאן ַַא ַַּפ ַַחד אּון ַַא ְְׁש ֶֶרעק‪ַַ ,‬ווייל ֶֶער ֶזֶ עט ִִווי ִִדי‬ ‫ֶֶעס ַכַ ְ‬ ‫לּוְצִלִ יְנְ ג‬ ‫יֶּבער ֶֶדעם ָָוואְגְ ָָׁשאל‪ְְּ .‬פ ְ‬ ‫ואְר ֶֶצע ַַמְלְ ָָאִכִ ים ֶֶוועְגְ ן ִִא ֶ‬ ‫ְְׁש ַַו ְ‬ ‫”ֵאיין ֶֶרַגַ ע‪,‬‬ ‫רּוְפט אֹויס‪ֵ :‬‬ ‫עְרט ֶֶער ִִווי ֶֶדער ֵֵּבית ִִּדין ֶֶׁשל ַַמ ֲֲעָלָ ה ְ‬ ‫ֶֶה ְ‬ ‫ייְּבט ָָאן ְְּב ֶֶרעְנְ ֶגֶ ען‬ ‫סּוִרים!” ֶֶמען ֵֵה ְ‬ ‫ְְּב ֶֶרעְנְ ְגְ ט אֹויְך ַזַ יין ַַצ ַַער אּון ְיְ ִ‬ ‫ייְטן‬ ‫ועִריְגְ ֵֵק ְ‬ ‫יְׁשן‪ַַ ,‬אֶלֶ ע ַזַ ייֶנֶ ע ָָצרֹות‪ְְׁ ,‬ש ֶֶו ִ‬ ‫יְט ַַמאֶכֶ עִנִ ְ‬‫ַַאֶלֶ ע ַזַ ייֶנֶ ע ִִמ ְ‬ ‫סּוִרים‪ ,‬אּון ֶֶמען ָָהאט ָָדאס ַַאֶלֶ עס ֶגֶ עֵלֵ ייְגְ ט אֹויף ִִדי‬ ‫אּון ְיְ ִ‬ ‫וייֶסע ַַמְלְ ָָאִכִ ים‪ֶֶ .‬מען ְְּב ֶֶרעְנְ ְגְ ט אּון ֶֶמען ְְּב ֶֶרעְנְ ְגְ ט‪,‬‬ ‫ַזַ ייט פּון ִִדי ַַו ֶ‬ ‫ייְּבט‬ ‫ועְרט ְְפ ֵֵרייִלִ יְך‪ַַ ,‬ווייל ֶֶער ֶזֶ עט ִִווי ֶֶעס ֵֵה ְ‬ ‫אּון ֶֶדער ִִאיד ֶֶו ְ‬ ‫עֶעְנְ ִִדיְגְ ט‬ ‫צּואֶוועְגְ ן ֶֶמער אּון ֶֶמער‪ִִּ ,‬ביז ֶֶמען ָָהאט ֶגֶ ֶ‬ ‫עְר ֶ‬ ‫יֶּב ְ‬ ‫ָָאן ִִא ֶ‬ ‫”ִאיז ָָדאס‬ ‫ְְּב ֶֶרעְנְ ֶגֶ ען‪ֶֶ .‬דער ֵֵּבית ִִּדין ֶֶׁשל ַַמ ֲֲעָלָ ה ְְפ ֶֶרעְגְ ט‪ִ :‬‬ ‫עְרט‪ָ” :‬יָ א‪ָָ ,‬דאס ִִאיז ֶֶעס!”‬ ‫ַַאֶלֶ עס?” אּון ֶֶמען ֶֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫ח‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫אְּפט ַַא ְְׁש ֶֶרעק‪ַַ ,‬ווייל ִִדי‬ ‫ָָא ֶֶּבער ֶֶדעם ִִאיד ָָהאט ָָאְנְ ֶגֶ עַכַ ְ‬ ‫אֹויְפן‬ ‫ְ‬ ‫עְרֶגֶ עוואֹויְגְ ן‬ ‫יֶּב ְ‬ ‫אְּבן ָנָ אְך ַַאְלְ ץ ִִא ֶ‬‫ואְר ֶֶצע ַַמְלְ ָָאִכִ ים ָָה ְ‬ ‫ְְׁש ַַו ְ‬ ‫עְצט ֶֶקען‬ ‫”ֵפיין‪ֶ ,‬יֶ ְ‬ ‫ערּוְפן‪ֵ :‬‬ ‫ְ‬ ‫אֹויְסֶגֶ‬ ‫ְ‬ ‫ָָוואְגְ ָָׁשאל‪ֶֶ .‬דער ֵֵּבית ִִּדין ָָהאט‬ ‫עְרט‪,‬‬ ‫עֶה ְ‬ ‫ֶֶמען ִִדיר ׁשֹוין ַַדן ַזַ יין!” ִִווי ָנָ אר ֶֶדער ִִאיד ָָהאט ָָדאס ֶגֶ ֶ‬ ‫יְטן ַזַ יין ָָחלֹום‪” :‬אֹוי ֵֵוויי!‬ ‫ייֶען ִִאיְנְ ִִמ ְ‬ ‫עהֹויְּבן ְְׁש ֵֵר ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ָָהאט ֶֶער ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫עַהאט ָנָ אְך‬ ‫סּוִרים! ַַהְלְ ַַוואי ָָוואְלְ ט ִִאיְך ֶגֶ ַ‬ ‫סּוִרים‪ָ ,‬נָ אְך ְיְ ִ‬ ‫ָנָ אְך ְיְ ִ‬ ‫סּוִרים!”‬ ‫ְיְ ִ‬ ‫עְרט ִִווי ֶֶדער‬ ‫עֶה ְ‬ ‫ִִווי ָנָ אר ֶֶדער ֵֵהייִלִ יֶגֶ ער ְְר ַַׁש”ׁש ָָהאט ֶגֶ ֶ‬ ‫אְּפט אּון‬ ‫לֹויְפן‪ִִ ,‬אים ָָאְנְ ֶגֶ עַכַ ְ‬ ‫עקּוֶמען צּו ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ִִאיד ְְׁש ֵֵרייט‪ִִ ,‬איז ֶֶער ֶגֶ‬ ‫עְפ ֶֶרעְגְ ט‪” :‬ר' ִִאיד‪ָָ ,‬וואס ִִאיז ִִמיט ַַאייְך? ָָוואס ֵגֵ ייט ָָפאר?‬ ‫ֶגֶ ְ‬ ‫ועְקט אּון‬ ‫עֶו ְ‬ ‫אֹויְפֶגֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ָָוואס ְְׁש ֵֵרייט ִִאיר?” ֶֶדער ִִאיד ָָהאט ִזִ יְך‬ ‫עְצט ִִאין ְְׁשטּוּב פּוֶנֶ עם ַַצ ִִדיק‪.‬‬ ‫עִפיְנְ ט ִזִ יְך ֶיֶ ְ‬‫אְּפט ַַאז ֶֶער ֶגֶ ִ‬ ‫ֶגֶ עַכַ ְ‬ ‫עְפ ֶֶרעְגְ ט‪ָ”ָ :‬וואס ִִוויְלְ ט ִִאיר פּון ִִמיר?‬ ‫ֶֶדער ְְר ַַׁש”ׁש ָָהאט ִִאים ֶגֶ ְ‬ ‫עְרט‪:‬‬ ‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫ויַאזֹוי ֶֶקען ִִאיְך ַַאייְך ֶֶהעְלְ ְְפן?” ָָהאט ֶֶדער ִִאיד ֶגֶ ֶ‬ ‫ִִו ַ‬ ‫יְׁשט‪ִִ ,‬איְך ֵגֵ יי ַַא ֵֵהיים‪ִִ .‬איְך ָָהאּב‬ ‫אְרִנִ ְ‬ ‫אְרף ׁשֹוין ָגָ ְ‬ ‫ֶ”ֶר ִִּבי‪ִִ ,‬איְך ַַד ְ‬ ‫עֶווען‬‫סּוִרים‪ָָ ”.‬דאס ִִאיז ֶגֶ ֶ‬ ‫יְׁשט ַַקיין ַַט ֲֲענֹות אֹויף ִִדי ְיְ ִ‬ ‫ׁשֹוין ִנִ ְ‬ ‫סּוִרים טּוט אֹויף ַַפאר‬ ‫ַַווייל ֶֶדער ִִאיד ָָהאט ַַאייְנְ ֶגֶ עֶזֶ ען ָָוואס ְיְ ִ‬ ‫עְרט אֹויס ֶֶדעם ֶֶמעְנְ ְְטׁש אּון‬ ‫ייֶט ְ‬ ‫ַַא ֶֶמעְנְ ְְטׁש‪ִִ ,‬ווי ַַאזֹוי ָָדאס ַלַ ֶ‬ ‫ִִדיְנְ ט ַַאְלְ ס ַַא ַּכַ ָָּפ ַַרת ֲֲעוֹונֹות‪.‬‬ ‫סּוִרים)‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ֵֵחֶלֶ ק יד‘ ֶֶע ֶֶרְך ְיְ ִ‬ ‫(ִׂשיחֹות ֲ‬ ‫ִ‬ ‫ט‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫י‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ַַמ ֲֲעֶׂשֶ ה ב'‬ ‫יְׁשט‬ ‫צּוְּבֶּרֶ עְך ִִמיר ִנִ ׁ‬ ‫עקּוֶמען‬ ‫ֶ‬ ‫ֶֶדער ֵֵהייִלִ יֶגֶ ער ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב זי"ע ִִאיז ַַא ָָמאל ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫עְׁש ַַטאֶנֶ ען‬‫ִִאין ַַא ְְׁש ָָטאט אֹויף ֶֶע ְְטִלִ יֶכֶ ע ֶֶטעג אּון ֶֶער ִִאיז ַַאייְנְ ֶגֶ ְ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען‬ ‫ַַּביים ֹרֹאׁש ַַה ָָּק ָָהל‪ֶֶ .‬דער ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב ִִאיז ִנִ ְ‬ ‫עַמאְכְ ט‬ ‫יְׁשן ׁשּול‪ָ ,‬נָ אר ֶֶער ָָהאט ִזִ יְך ֶגֶ ַ‬ ‫אִט ְ‬ ‫אֶוועֶנֶ ען ִִאיֶנֶ עם ְְׁש ָָט ִ‬ ‫ַַד ֶ‬ ‫אְרט וואּו ֶֶער ִִאיז‬ ‫ַַא ִִמְנְ ָיָ ן ַַּביים ְְׁשטּוּב פּוֶנֶ עם ֹרֹאׁש ַַה ָָּק ָָהל ‪ָָ -‬ד ְ‬ ‫עְׁש ַַטאֶנֶ ען‪ָָ ,‬א ֶֶּבער ֶֶדער ֹרֹאׁש ַַה ָָּק ָָהל ִִאיז ָיָ א ֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען‬ ‫ַַאייְנְ ֶגֶ ְ‬ ‫יְׁשן ׁשּול‪.‬‬ ‫אִט ְ‬ ‫אֶוועֶנֶ ען ִִאיֶנֶ עם ְְׁש ָָט ִ‬ ‫ַַד ֶ‬ ‫עְטל ַַא‬‫עקּוֶמען ִִאין ֶיֶ עֶנֶ עם ְְׁש ֶֶט ְ‬ ‫ֶ‬ ‫אֹויף ַַׁש ָָּבת ִִאיז אֹויְך ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫אְרן‬‫עָפ ְ‬ ‫רּוְמֶגֶ ָ‬ ‫עֶווען ַַאז ֶֶער ִִאיז ַַא ְ‬ ‫ַַמִגִ יד‪ָָ ,‬וואס ַזַ יין ַַּפ ְְרָנָ ָָסה ִִאיז ֶגֶ ֶ‬ ‫עְטֶלֶ עְך ַַהאְלְ ְְטן ְְד ָָרׁשֹות‪ ,‬אּון ֶֶדער עֹוָלָ ם ָָהאט ִִאים‬ ‫ִִאין ְְׁש ֶֶט ְ‬ ‫עֹוֵרר ַזַ יין‪.‬‬ ‫קּוֶמען ְְמ ֵ‬ ‫אְרן ֶ‬ ‫עְּבן ֶגֶ עְלְ ט ַַפ ְ‬‫ֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫עּוָדה ָָהאט ֶֶדער ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב‬ ‫ַַׁש ָָּבת ַַּביי ִִדי ְְס ָ‬ ‫עְפ ֶֶרעְגְ ט ֶֶדעם ֹרֹאׁש ַַה ָָּק ָָהל ָָוואס ֶֶדער ַַּב ַַעל ַַּד ְְר ָָׁשן ָָהאט‬ ‫אֹויְסֶגֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫עְקט‬‫עְר ֵֵצייְלְ ט ַַאז ֶֶער ְְׁש ֶֶר ְ‬ ‫עְדט‪ָָ ,‬האט ֶֶדער ֹרֹאׁש ַַה ָָּק ָָהל ֶֶד ְ‬ ‫עֶר ְ‬ ‫ֶגֶ ֶ‬ ‫יִהנֹום‪ ,‬אּון‬ ‫רֹויֶטע ֵגֵ ִ‬ ‫ָָאן ֶֶדעם עֹוָלָ ם‪ֶֶ ,‬ער ָזָ אְגְ ט ַַאז ֶֶעס ִִאיז ָָדא ַַא ֶ‬ ‫ייֶער‬ ‫וייֶטער אּון ֶֶדער עֹוָלָ ם ִִאיז ֵזֵ ֶ‬ ‫יִהנֹום אּון ַַאזֹוי ַַו ֶ‬ ‫ַַא ֶגֶ עֶלֶ ע ֵגֵ ִ‬ ‫עְרפּון‪.‬‬ ‫עְרְנְ ִִדיג ֶֶד ְ‬ ‫ואְרן ֶֶה ְ‬ ‫עָו ְ‬ ‫עְּב ָָראְכְ ן ֶגֶ ָ‬ ‫ֶֶצ ְ‬ ‫אי‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫אְרן ֹרֹאׁש ַַה ָָּק ָָהל‪:‬‬ ‫ָָהאט ֶֶדער ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ַַפ ְ‬ ‫עְדן ְְׁשֶלֶ עְכְ ְְטס אֹויף‬ ‫"אֹויּב ֶֶדער ַַּב ַַעל ַַּד ְְר ָָׁשן ֵגֵ ייט ָנָ אְכְ ַַא ָָמאל ֶֶר ְ‬ ‫יֶׁשע ִִקיְנְ ֶֶדער‪ָ ,‬זָ אְלְ ְְסטּו ִִאים ָזָ אְגְ ן ַַאז ִִאיְך רּוף ִִאים‪ ,‬אּון דּו‬ ‫ִִא ִיִד ֶ‬ ‫עְדן"‪.‬‬ ‫יְׁשט ָלָ אְזְ ן ֶֶעְנְ ִִדיְגְ ן ֶֶר ְ‬ ‫ָזָ אְלְ ְְסט ִִאים ִנִ ְ‬ ‫יְטן ָָׁשֹלׁש ְְסעּודֹות ָָהאט ֶֶדער ַַמִגִ יד‬ ‫ְְוַּכַ ְך ֲֲה ָָוה‪ִִ ,‬איְנְ ִִמ ְ‬ ‫אְר ֶֶפע ְְּד ָָר ָָׁשה‪ְ ,‬גְ ַלַ ייְך ָָהאט ֶֶדער‬ ‫עְדן ַַא ַַׁש ְ‬‫עהֹויְּבן ֶֶר ְ‬ ‫ְ‬ ‫ויֶדער ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ִִו ֶ‬ ‫אְּפט אּון ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ַַאז ֶֶדער ַַּב ַַעל ֵֵׁשם‬ ‫עְקַלַ ְ‬ ‫אֹויְסֶגֶ ְ‬‫ְ‬ ‫ֹרֹאׁש ַַה ָָּק ָָהל‬ ‫וייֶטער‬‫עָוואְלְ ט ַַו ֶ‬ ‫רּוְפט ִִאים‪ֶֶ ,‬ווען ֶֶדער ַַמִגִ יד ָָהאט ֶגֶ ָ‬ ‫טֹוב ְ‬ ‫אְקט‬ ‫עַה ְ‬‫עְרֶגֶ ַ‬ ‫יֶּב ְ‬ ‫וייֶטער ִִא ֶ‬ ‫עְדן‪ָָ ,‬האט ִִאים ֶֶדער ֹרֹאׁש ַַה ָָּק ָָהל ַַו ֶ‬ ‫ֶֶר ְ‬ ‫עְדן‪ ,‬אּון ֶֶער‬ ‫וייֶטער ֶֶר ְ‬‫יְׁשט ַַו ֶ‬ ‫אּון ִִאים ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ַַאז ֶֶער ֶֶקען ִנִ ְ‬ ‫עַהאט‬ ‫יְׁשט ֶגֶ ַ‬‫מּוז ֵגֵ יין צּום ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב‪ֶֶ .‬דער ַַמִגִ יד ָָהאט ִנִ ְ‬ ‫יְטן ֹרֹאׁש ַַה ָָּק ָָהל צּום‬ ‫ַַקיין ְְּב ֵֵר ָיָרה‪ ,‬אּון ֶֶער ִִאיז ֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען ִִמ ְ‬ ‫ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב‪.‬‬ ‫עקּוֶמען צּום ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב ָָהאט ִִאים‬ ‫ֶ‬ ‫ֶֶווען ֶֶער ִִאיז ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫יְׁשט‬ ‫עְמ ְְסטּו ִזִ יְך ִנִ ְ‬ ‫ֶֶדער ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב זי"ע ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‪ִ"ִ :‬ווי ֶֶׁש ְ‬ ‫עֶׁשעט ִִאין‬ ‫וייְסט ָָוואס ֶגֶ ֶ‬ ‫יֶׁשע ִִקיְנְ ֶֶדער‪ ,‬דּו ֵֵו ְ‬ ‫עְּב ֶֶרעְכְ ן ִִא ִיִד ֶ‬ ‫צּו ֶֶצ ְ‬ ‫עְטן‬ ‫עְּבט ִזִ יְך ַַא ַכַ אּפ סֹוף ָָטאג ָנָ אְכְ ן ַַא ְְר ֶֶּב ְ‬ ‫יְמל ֶֶווען ַַא ִִאיד ֶגֶ ְ‬ ‫ִִה ְ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ עֵלֵ ייְגְ ט ַַקיין ְְּת ִִפיִלִ ין‪ ,‬אּון‬ ‫אּון ֶֶער ֶזֶ עט ַַאז ֶֶער ָָהאט ִנִ ְ‬ ‫רֹויֶסע‬ ‫עְר ְְׁש ְְטן‪ָָ ,‬וואס ַַפאר ַַא ְגְ ֶ‬ ‫ייֶּב ְ‬ ‫עְּבט ַַא ְְק ֶֶרעְכְ ץ צּום ֵֵא ֶ‬ ‫ֶֶער ֶגֶ ְ‬ ‫עְּבט ִזִ יְך ַַא ַכַ אּפ‬ ‫יְמל?! ָָא ֶֶדער ַַא ִִאיד ֶגֶ ְ‬ ‫ַַר ַַעׁש ָָדאס ַַמאְכְ ט ִִאין ִִה ְ‬ ‫אֶוועְנְ ט ַַׁש ֲֲח ִִרית ָָא ֶֶדער ִִמְנְ ָָחה‪ ,‬אּון‬ ‫עַד ֶ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ ַ‬ ‫ַַאז ֶֶער ָָהאט ִנִ ְ‬ ‫עְּבט ַַא ְְק ֶֶרעְכְ ץ צּום‬ ‫אֶוועֶנֶ ען אּון ֶֶער ֶגֶ ְ‬ ‫יְׁשט ַַד ֶ‬ ‫ֶֶער ֶֶקען ׁשֹוין ִנִ ְ‬ ‫אֹויְבן‬ ‫ְ‬ ‫רֹויֶסע ַַר ַַעׁש ָָדאס ַַמאְכְ ט‬ ‫עְר ְְׁש ְְטן‪ָָ ,‬וואס ַַפאר ַַא ְגְ ֶ‬ ‫ייֶּב ְ‬ ‫ֵֵא ֶ‬ ‫אְּפ ְְסט ִִא ְיְדן?!"‬ ‫עְקַלַ ְ‬ ‫ייְסטּו אּון דּו ֶֶצ ְ‬ ‫יְמל‪ֵ ,‬גֵ ְ‬ ‫ִִאין ִִה ְ‬ ‫בי‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫גי‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫אּון ַַאזֹוי ָָהאט ֶֶדער ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב ְזְ כּותֹו ָיָ ֵגֵ ן ָָעֵלֵ ינּו‬ ‫אְרן‬‫עְדט צּו ֶֶדעם ַַמִגִ יד‪ִִּ ,‬ביז ֶֶער ָָהאט ֶגֶ עמּוְזְ ט צּוָזָ אְגְ ן ַַפ ְ‬‫עֶר ְ‬ ‫ֶגֶ ֶ‬ ‫עְדן‬ ‫יְׁשט ֶֶר ְ‬ ‫ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב ַַאז פּון ַַהייְנְ ט ָָאן ֶֶוועט ֶֶער ֶֶמער ִנִ ְ‬ ‫ְְׁשֶלֶ עְכְ ְְטס אֹויף ִִא ְיְדן‪.‬‬ ‫דֹוִׁשים תשע"ו)‬ ‫(ֲע ָָצתֹו ֱֱאמּוָנָ ה ְְק ִ‬ ‫ֲ‬ ‫די‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ַַמ ֲֲעֶׂשֶ ה ג'‬ ‫ְֻנְֻקּדֹות טֹובֹות‬ ‫עִפיְנְ ט ִזִ יְך ִִאין טּוִנִ יס‪,‬‬ ‫עְר ָָּבא ָָוואס ֶגֶ ִ‬ ‫ִִאין ֶֶדער ְְׁש ָָטאט ְְדְזְ ֶֶׁש ְ‬ ‫יִסים‪.‬‬ ‫אֶמען ֶֶר ִִּבי ִנִ ִ‬ ‫יְט'ן ָנָ ֶ‬‫רֹויֶסער ַַצ ִִדיק ִִמ ְ‬ ‫ָָהאט ֶגֶ עוואֹויְנְ ט ַַא ְגְ ֶ‬ ‫יְׁשט‬ ‫אֶמען ִִאיז ָנָ אְכְ ִנִ ְ‬ ‫עֶווען יּוְנְ ג אּון ַזַ יין ָנָ ֶ‬ ‫ֶֶווען ֶֶער ִִאיז ָנָ אְך ֶגֶ ֶ‬ ‫יִסים‬‫עְטִלִ יֶכֶ ער ַַמאן‪ָָ ,‬האט ֶֶר ִִּבי ִנִ ִ‬ ‫אַקאְנְ ט ַַאְלְ ס ַַא ֶגֶ ְ‬ ‫עֶווען ַַּב ַ‬ ‫ֶגֶ ֶ‬ ‫אְר ְְפט ֵגֵ יין ְְּב ֶֶרעְנְ ְגְ ן ַַּפ ְְרָנָ ָָסה צּו ְְׁש ַַּפייְזְ ן ַזַ יין ִִמ ְְׁש ָָּפ ָָחה‪ֶֶ .‬ער‬‫עַד ְ‬‫ֶגֶ ַ‬ ‫אֶמען ַַמְיְ מֹון‪,‬‬ ‫יְט'ן ָנָ ֶ‬ ‫אְפן ַַאן ַַא ְְר ֶֶּבעט ַַּביי ַַא ִִאיד ִִמ ְ‬ ‫עְט ָָר ְ‬ ‫ָָהאט ֶגֶ ְ‬ ‫עְפט וואּו‬ ‫עֶׁש ְ‬ ‫עַהאט ִִאין ַזַ יין ְְׁשטּוּב ַַא ְְׁש ִִמיד‪ֶ-‬גֶ ֶ‬ ‫ָָוואס ָָהאט ֶגֶ ַ‬ ‫אְר ֶֶרעְכְ ְְטן ִִצירּוְנְ ג פּון ָגָ אְלְ ד אּון ִזִ יְלְ ֶֶּבער‪.‬‬ ‫ֶֶער ְְפֶלֶ עְגְ ט ַַפ ְ‬ ‫עְט ֵֵריי אּון‬ ‫עַא ְְר ֶֶּבעט ַַפאר ִִאים ָגָ אר ֶגֶ ְ‬ ‫יִסים ָָהאט ֶגֶ ַ‬ ‫ֶֶר ִִּבי ִנִ ִ‬ ‫רֹויֶסער ֶֶע ְְרִלִ יְכְ ֵֵקייט‪.‬‬ ‫ִִמיט ַַא ְגְ ֶ‬ ‫יִסים‬ ‫עְטן ִִדי ֶֶע ְְר ְְׁש ֶֶטע ָָוואְך‪ִִ ,‬איז ֶֶר ִִּבי ִנִ ִ‬ ‫ָנָ אְכְ 'ן ַַא ְְר ֶֶּב ְ‬ ‫"ִאיְך ָָהאּב‬ ‫צּוֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען צּו ַַמְיְ מֹון אּון ִִאים ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‪ִ :‬‬ ‫אָצאל ִִמיר ֶֶדעם ְְסכּום‬ ‫יֶטע ַַּב ָ‬ ‫עַא ְְר ֶֶּבעט ַַפאר ִִדיר ַַא ָָוואְך‪ִִּ ,‬ב ֶ‬ ‫ֶגֶ ַ‬ ‫עְרט‪:‬‬‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫עַמאְכְ ט‪ָָ ".‬האט ַַמְיְ מֹון ֶגֶ ֶ‬ ‫אְּבן ָָא ְְּפֶגֶ ַ‬‫ָָוואס ִִמיר ָָה ְ‬ ‫רּוָטה ִִאין ַַטאׁש צּו‬ ‫יְׁשט ַַקיין ְְּפ ָ‬ ‫עְצט ִנִ ְ‬‫"קּוק‪ִִ ,‬איְך ָָהאּב ֶיֶ ְ‬ ‫אָצאְלְ ן ַַפאר‬ ‫קּוֶמעְנְ ִִדיֶגֶ ע ָָוואְך ֶֶוועל ִִאיְך ִִדיר ַַּב ָ‬ ‫אָצאְלְ ן‪ֶ ,‬‬ ‫ַַּב ָ‬ ‫וט‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ענּוֶמען‬ ‫ֶ‬ ‫יִסים ָָהאט ֶֶעס ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ְְצ ֵֵוויי ָָוואְכְ ן ִִאיְנְ ֵֵאייֶנֶ עם‪ֶֶ ".‬ר ִִּבי ִנִ ִ‬ ‫יְׁשט‪,‬‬ ‫אְר ְְׁש ַַטאְנְ ד‪ְְ ,‬ט ַַראְכְ ְְטְנְ ִִדיג ַַאז ַַאזֹוי ִִווי ֶֶער ָָהאט ִנִ ְ‬ ‫ִִמיט ַַפ ְ‬ ‫ואְר ְְטן ַַא ָָוואְך‪.‬‬ ‫מּוְט ֶֶׁשען ָנָ אר ַַו ְ‬ ‫יְׁשט ְ‬ ‫ֶֶוועט ֶֶער ִנִ ְ‬ ‫ויֶדער‬‫יִסים ִִאיז ִִו ֶ‬ ‫דּוְרְך ָנָ אְך ַַא ָָוואְך אּון ֶֶר ִִּבי ִנִ ִ‬ ‫ֶֶעס ִִאיז ַַא ְ‬ ‫דּוְרְך ְְצ ֵֵוויי ָָוואְכְ ן‪,‬‬ ‫עקּוֶמען צּו ַַמְיְ מֹון‪" :‬נּו‪ֶֶ ,‬עס ֶזֶ עֶנֶ ען ׁשֹוין ַַא ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶגֶ‬ ‫אָצאל ִִמיר ַַפאר ַַמיין ַַא ְְר ֶֶּבעט‪ָָ ".‬א ֶֶּבער‬ ‫ואְרט אּון ַַּב ָ‬ ‫ַַהאְלְ ט ָָו ְ‬ ‫"ִאיְך ָָהאּב‬ ‫עהֹויְּבן ָזָ אְגְ ן‪ִ :‬‬ ‫ְ‬ ‫יְׁש ֵֵקייט ָָהאט ָָאְנְ ֶגֶ‬‫ַַמְיְ מֹון ִִמיט ַַא ְְפ ִִר ְ‬ ‫חֹוֶדׁש אּון ִִאיְך ֶֶוועל‬ ‫ואְרט ִִּביז סֹוף ֶ‬ ‫יְׁשט ַַקיין ֶגֶ עְלְ ט‪ַַ ,‬ו ְ‬‫עְצט ִנִ ְ‬ ‫ֶיֶ ְ‬ ‫חֹוֶדׁש‪".‬‬‫אְר'ן ַגַ אְנְ ְְצן ֶ‬ ‫אָצאְלְ ן ַַפ ְ‬ ‫ִִדיר ַַּב ָ‬ ‫עהֹויְּבן‬ ‫ְ‬ ‫חֹוֶדׁש‪ָָ ,‬האט ַַמְיְ מֹון ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫עקּוֶמען סֹוף ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶֶווען ֶֶעס ִִאיז ֶגֶ‬ ‫ואְרט ַַא‬ ‫עְצט‪ַַ ,‬ו ְ‬ ‫יְׁשט ֶיֶ ְ‬ ‫"ִאיְך ָָהאּב ִנִ ְ‬ ‫ִזִ יְנְ ֶגֶ ען ֶֶדעם ֶזֶ עְלְ ְְּבן ִנִ יגּון‪ִ :‬‬ ‫חֹוֶדׁש‬ ‫ָָוואְך ָָא ֶֶדער ֶֶא ְְפ ָָׁשר ְְצ ֵֵוויי‪ָָ ,‬א ֶֶדער ֶֶא ְְפ ָָׁשר ָגָ אר ָנָ אְך ַַא ֶ‬ ‫ָָא ֶֶדער ְְצ ֵֵוויי‪".‬‬ ‫יִסים ָָהאט ֶגֶ עֶזֶ ען ָָוואס ָָדא טּוט ִזִ יְך‪ ,‬אּון ֶֶער ָָהאט‬ ‫ֶֶר ִִּבי ִנִ ִ‬ ‫מֹוָרא‬ ‫יְׁשט ַַקיין ֵֵע ֶֶסק‪ֶֶ .‬ער ָָהאט ָ‬ ‫אְר ְְׁש ַַטאֶנֶ ען ַַאז ָָדאס ִִאיז ִנִ ְ‬ ‫ַַפ ְ‬ ‫עְּבן‬ ‫עְּפן ַזַ יין ַגַ אְנְ ץ ֶלֶ ְ‬ ‫רּוְמ ְְׁשֶלֶ ְ‬ ‫עַהאט ַַאז ֶֶמען ֶֶוועט ִִאים ָָדא ַַא ְ‬ ‫ֶגֶ ַ‬ ‫יִסים‬‫אָצאְלְ ן‪ֶֶ .‬ר ִִּבי ִנִ ִ‬ ‫יְׁשט ַַּב ָ‬‫ירּוִצים אּון ֵֵקייְנְ ָָמאל ִנִ ְ‬ ‫ִִמיט ֵֵׁשייֶנֶ ע ֵֵּת ִ‬ ‫"ִאיְך ָָהאּב ַַא ְְּפַלַ אן‪ְ .‬לְ ַַמ ֲֲע ֶֶׂשה‪ֶֶ ,‬ווען‬ ‫עְט ַַראְכְ ט צּו ִזִ יְך‪ִ :‬‬ ‫ָָהאט ֶגֶ ְ‬ ‫יֶּבער‬‫ייְּבט ַַאְלְ ץ ִִא ֶ‬ ‫ֶֶמען ַַא ְְר ֶֶּבעט ִִמיט ָגָ אְלְ ד אּון ִזִ יְלְ ֶֶּבער‪ְְּ ,‬בַלַ ְ‬ ‫יֶצעֶלֶ ע ְְׁש ִִט ְיְקֶלֶ עְך אֹויף ֶֶדער ֶֶע ְְרד ָָוואס ֵֵקייֶנֶ ער‬ ‫ְְקֵלֵ ייֶנֶ ע ִִּפ ֶ‬ ‫יְסט‪".‬‬ ‫יְׁשט ֶֶדערֹויף אּון ֶֶעס ֵגֵ ייט ִִאין ִִמ ְ‬ ‫קּוְקט ִנִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫"ִאיְך ֵגֵ יי‬ ‫עקּוֶמען ִִמיט ַַא ְְּפַלַ אן‪ִ :‬‬ ‫ֶ‬ ‫אֹויְפֶגֶ‬ ‫ְ‬ ‫יִסים‬ ‫ִִאיז ֶֶר ִִּבי ִנִ ִ‬ ‫עֶמען ַַאֶלֶ ע ְְׁש ִִט ְיְקֶלֶ עְך ָגָ אְלְ ד אּון‬ ‫אְמֶנֶ ֶ‬ ‫ייְּבן אּון צּוַזַ ְ‬ ‫אֹויְפ ֵֵה ְ‬ ‫ְ‬ ‫ּפּוְׁש ֶֶקע ָָוואס ֶֶוועט ִלִ יְגְ ן‬ ‫ִזִ יְלְ ֶֶּבער‪ ,‬אּון ֶֶעס ַַא ַַרייְנְ ֵלֵ ייְגְ ן ִִאין ַַא ְ‬ ‫זט‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫זי‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫עְטן פּון ַַמְיְ מֹון‬ ‫עְרן ִִטיׁש‪ָ .‬נָ אְך ַַא ְְׁש ִִטיק ַַצייט ֶֶוועל ִִאיְך ֶֶּב ְ‬ ‫אּוְנְ ֶֶט ְ‬ ‫ּפּוְׁש ֶֶקע ַַאְלְ ס ַַא ַַּבאלֹוינּוְנְ ג ַַפאר ַַמיין ַַא ְְר ֶֶּבעט‪".‬‬ ‫ִִדי ְ‬ ‫קּוְמט צּו‬ ‫יִסים ְ‬ ‫יֶּבער‪ ,‬אּון ֶֶר ִִּבי ִנִ ִ‬‫ַַא ַגַ אְנְ ֶֶצע ָיָ אר ִִאיז ַַא ִִר ֶ‬ ‫עְט ֵֵריי‪ ,‬נּו‪,‬‬‫עַא ְְר ֶֶּבעט ֶגֶ ְ‬ ‫"ִאיְך ָָהאּב ֶגֶ ַ‬ ‫ַַמְיְ מֹון אּון ָזָ אְגְ ט ִִאים‪ִ :‬‬ ‫עֶרעְכְ ְנְ ט ֶֶדעם ֶֶח ְְׁשּבֹון‬ ‫אֹויְסֶגֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫אָצאל ִִמיר‪ַַ ".‬מְיְ מֹון ָָהאט‬ ‫ַַּב ָ‬ ‫ואְרץ‬ ‫ואְרן ְְׁש ַַו ְ‬ ‫עָו ְ‬ ‫קּוְמט ִִאים‪ ,‬אּון ֶֶעס ִִאיז ִִאים ֶגֶ ָ‬ ‫ויִפיל ֶֶער ְ‬ ‫ִִו ִ‬ ‫זֹויִפיל ֶגֶ עְלְ ט ִִאים‬ ‫עַהאט ַַא ִ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ ַ‬ ‫ַַפאר ִִדי אֹויְגְ ן‪ֶֶ ,‬ער ָָהאט ִנִ ְ‬ ‫אָצאְלְ ן‪.‬‬ ‫צּו ַַּב ָ‬ ‫יִסים‪” :‬קּוק ָָוואס ִִאיְך ָָהאּב ָָדא”‪ ,‬אּון ֶֶער‬ ‫רּוְפט ִזִ יְך ָָאן ִנִ ִ‬ ‫ְ‬ ‫יֶצעֶלֶ ע‬ ‫עִפיְלְ ט ִִמיט ְְקֵלֵ ייֶנֶ ע ִִּפ ֶ‬‫ּפּוְׁש ֶֶקע ָָאְנְ ֶגֶ ִ‬ ‫ַַווייְזְ ט ִִאים ִִדי ַגַ אְנְ ֶֶצע ְ‬ ‫ענּוֶמען‬‫ֶ‬ ‫אְמֶגֶ‬‫ְְׁש ִִט ְיְקֶלֶ עְך ָגָ אְלְ ד אּון ִזִ יְלְ ֶֶּבער ָָוואס ֶֶער ָָהאט צּוַזַ ְ‬ ‫”ִאיְך ִִּבין‬ ‫עְצ ֶֶטע ָיָ אר ַַצייט‪ֶֶ .‬ער ָזָ אְגְ ט ִִאים‪ִ :‬‬ ‫דּוְרְכְ אֹויס ִִדי ֶלֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫יְסט‬ ‫ּפּוְׁש ֶֶקע‪ ,‬אֹויּב דּו ִִּב ְ‬ ‫אָצאְלְ ן פּון ִִדי ְ‬ ‫ְגְ ֵֵרייט ֶֶמען ָזָ אל ִִמיְך ַַּב ָ‬ ‫ַַמ ְְסִּכִ ים‪ָ ”.‬זָ אְגְ ט ֶֶער צּו ַַמְיְ מֹון‪ִִ .‬ווי ָנָ אר ַַמְיְ מֹון ָָהאט ָָדאס‬ ‫ייְדט ִִמיט ֶֶדעם‬ ‫עְפ ֵֵר ְ‬ ‫אְרק ֶגֶ ְ‬ ‫ייֶער ְְׁש ַַט ְ‬‫עְרט‪ָָ ,‬האט ֶֶער ִזִ יְך ֵזֵ ֶ‬ ‫עֶה ְ‬‫ֶגֶ ֶ‬ ‫ענּוֶמען‬‫ֶ‬ ‫רּוְמֶגֶ‬ ‫ַַאייְנְ ַַפאל‪ .‬פּון ְגְ רֹויס ִִה ְְת ַַרְּגְ ׁשּות ָָהאט ֶֶער ַַא ְ‬ ‫ויַאזֹוי‬ ‫גּוְטן ְְּפַלַ אן ִִו ַ‬ ‫קּוֶמען ִִמיט ַַאַזַ א ְ‬ ‫אֹויְפ ֶ‬‫ְ‬ ‫אְרן‬ ‫יִסים ַַפ ְ‬ ‫ֶֶר ִִּבי ִנִ ִ‬ ‫עְפן ַַא ֶֶוועג צּו‬ ‫ייֶען פּון ַזַ יין ְְקֶלֶ עם אּון ְְט ֶֶר ְ‬ ‫צּוְד ֵֵר ֶ‬ ‫רֹויְס ְ‬ ‫ִזִ יְך ַַא ְ‬ ‫אָצאְלְ ן‪.‬‬‫ַַּב ָ‬ ‫ויִפיל ֶגֶ עְלְ ט ֶֶעס‬ ‫עַמאְכְ ט ַַא ֶֶח ְְׁשּבֹון ִִו ִ‬ ‫ְגְ ַלַ ייְך ָָהאט ֶֶער ֶגֶ ַ‬ ‫עקּוֶמען ַַאז ֶֶער ָָהאט‬ ‫ֶ‬ ‫אֹויְסֶגֶ‬ ‫ְ‬ ‫ּפּוְׁש ֶֶקע‪ ,‬אּון ֶֶעס ִִאיז‬ ‫ִלִ יְגְ ט ִִאין ִִדי ְ‬ ‫יִסים ַַפאר ִִדי ַגַ אְנְ ֶֶצע‬ ‫אָצאְלְ ן ַַפאר ֶֶר ִִּבי ִנִ ִ‬‫עַהאט ֶגֶ ענּוג צּו ַַּב ָ‬ ‫ֶגֶ ַ‬ ‫יְסל‬ ‫יְּבן ַַא ִִּב ְ‬ ‫עְּבִלִ ְ‬ ‫עְרֶגֶ ְ‬ ‫ָיָ אר ַַא ְְר ֶֶּבעט‪ ,‬אּון ֶֶעס ִִאיז ִִאים ֲֲא ִִפילּו ִִאיֶּבּ ְ‬ ‫ַַפאר ִזִ יְך ַַאֵלֵ יין‪.‬‬ ‫חי‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫עְר ֵֵצייְלְ ן ִִדי ַַמ ֲֲע ֶֶׂשה‪ ,‬אּון‬ ‫יִסים ְְפֶלֶ עְגְ ט ְְׁש ֶֶטעְנְ ִִדיג ֶֶד ְ‬‫ֶֶר ִִּבי ִנִ ִ‬ ‫עְדט פּון ִזִ יְך ַַאֵלֵ יין‪ּ .‬פּוְנְ ְְקט‬ ‫עֶר ְ‬ ‫עְרפּון ָָהאט ֶגֶ ֶ‬ ‫ֶֶדער ִלִ ימּוד ֶֶד ְ‬ ‫אְּפן‬ ‫אְרף ַַא ֶֶמעְנְ ְְטׁש ַַא ַַרייְנְ ַכַ ְ‬ ‫ִִווי ַַּביי ִִדי ָגָ אְלְ ד ְְׁש ִִט ְיְקֶלֶ עְך‪ַַ ,‬ד ְ‬ ‫”ָּב ְְרכּו”‪ַַ ,‬א ַַדף ְגְ ָָמ ָָרא‪ַַ ,‬א‬ ‫ִִווי ֶֶמער ”ְנְ קּודֹות טֹובֹות” – ַַא ָ‬ ‫עְדן צּום ֵֵהייִלִ יְגְ ן‬ ‫ֵֵּפ ֶֶרק ִִמ ְְׁשַנַ יֹות‪ָָ ,‬א ֶֶדער ָנָ אְך ַַא ִִמינּוט פּון ֶֶר ְ‬ ‫ועְרן‬‫אֶמען ֶֶו ְ‬ ‫עֶפער – ַַווייל פּון ַַאֶלֶ ע ְְקֵלֵ ייֶנֶ ע ַזַ אְכְ ן צּוַזַ ֶ‬ ‫ַּבּאֶׁש ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫אֹוְצרֹות‪.‬‬ ‫עִפיְלְ ט ַגַ אְנְ ֶֶצע ְ‬ ‫ָָאְנְ ֶגֶ ִ‬ ‫(ּתֹוְך ַַהַּנַ ַַחל ַַּפ ְְר ַַׁשת ִּכִ י ָָתבֹוא תשע”ב)‬ ‫טי‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫כ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ַַמֲעֲ ֶׂשֶ ה ד'‬ ‫ֶמֶ ען ֶזֶ עט ַַאֶלֶ עס‬ ‫ֶֶדער ֵֵהייִלִ יֶגֶ ער ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב‪ְ ,‬זְ כּותֹו ָיָ ֵגֵ ן ָָעֵלֵ ינּו‪ָָ ,‬האט‬ ‫עַהאט ַַקיין‬ ‫יְׁשט ֶגֶ ַ‬ ‫ייֶדער ִנִ ְ‬ ‫עַהאט ַַא ַַּתְלְ ִִמיד ָָוואס ָָהאט ֵלֵ ֶ‬ ‫ֶגֶ ַ‬ ‫ייֶער ְגְ רֹויס‪,‬‬ ‫עֶווען ֵזֵ ֶ‬ ‫יְמ ֵֵקייט ִִאין ְְׁשטּוּב ִִאיז ֶגֶ ֶ‬ ‫ַַּפ ְְרָנָ ָָסה‪ִִ .‬די ָָא ִִר ְ‬ ‫ייְמ ְְּב ֶֶרעְנְ ֶגֶ ען ַַפאר ִִדי ִִמ ְְׁש ָָּפ ָָחה‪.‬‬ ‫יְׁשט ַַא ֵֵה ְ‬ ‫אְרִנִ ְ‬ ‫אּון ֶֶער ְְפֶלֶ עְגְ ט ָגָ ְ‬ ‫עמּוְט ֶֶׁשעט ַַאז ֶֶער ָזָ אל ֵגֵ יין‬ ‫ְ‬ ‫ייֶער ֶגֶ‬ ‫ַזַ יין ַַווייּב ָָהאט ִִאים ֵזֵ ֶ‬ ‫ֶֶע ֶֶּפעס טּון ַַפאר ַַּפ ְְרָנָ ָָסה‪ָָ ,‬א ֶֶּבער ָָוואס ֶֶדער ִִאיד ָָהאט ָנָ אר‬ ‫עֶווען‪.‬‬ ‫יַח ֶגֶ ֶ‬ ‫יְׁשט ַַמ ְְצִלִ ַ‬‫רּוִּב ְיְרט צּו טּון‪ָָ ,‬האט ֶֶער ִנִ ְ‬ ‫ְְּפ ִ‬ ‫עְׁש ִִּפ ְיְרט‬ ‫עקּוֶמען ַַא ָָטאג ָָוואס ַזַ יין ַַווייּב ָָהאט ֶגֶ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶֶעס ִִאיז ֶגֶ‬ ‫ויִפיל‬ ‫עְט ַַראְכְ ט‪ִ"ִ :‬ו ִ‬ ‫יְׁשט אֹויס‪ִ .‬זִ י ָָהאט ֶגֶ ְ‬ ‫ַַאז ִזִ י ַַהאְלְ ט ֶֶעס ֶֶמער ִנִ ְ‬ ‫יְמ ֵֵקייט?" ִִאיז‬ ‫עְּבן ִִאין ַַאַזַ א ַַּד ְְחקּות אּון ָָא ִִר ְ‬ ‫ִִאיז ִִדי ִִׁשיעּור צּו ֶלֶ ְ‬ ‫עקּוֶמען ִִמיט ַַא ְְּפַלַ אן אּון ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ַַפאר ִִאיר ַַמאן‪:‬‬ ‫ֶ‬ ‫אֹויְפֶגֶ‬ ‫ְ‬ ‫ִזִ י‬ ‫ַ"ַדיין ֶֶר ִִּבי‪ֶֶ ,‬דער ֵֵהייִלִ יֶגֶ ער ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב‪ָָ ,‬האט ִִאין ַזַ יין ְְׁש ַַטאל‬ ‫אְרט ִִאין ְְׁש ַַטאל‪ֶ ,‬נֶ עם ִִדיר ֵֵאיין‬ ‫עְרד‪ֵ .‬גֵ יי ַַא ַַריין ָָד ְ‬ ‫ָגָ אר ַַא ַַסאְך ֶֶפ ְ‬ ‫ועְסטּו ֶֶקעֶנֶ ען ֶֶע ֶֶּפעס טּון ַַפאר‬ ‫עְרד ֶֶו ְ‬ ‫עְרד‪ ,‬אּון ִִמיט ַַא ֶֶפ ְ‬ ‫ֶֶפ ְ‬ ‫ַַּפ ְְרָנָ ָָסה‪ָָ ".‬האט ֶֶדער ִִאיד ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‪ַ" :‬גַ ָנָ ב'ֶנֶ ען?! ַַחס ְְו ָָׁשלֹום!‬ ‫יְׁשט צּו ִִמיר?"‬ ‫צּוִר ְיְרן ַַא ַזַ אְך ָָוואס ַַּבאַלַ אְנְ ְגְ ט ִנִ ְ‬ ‫ִִווי ֶֶמעג ִִאיְך ִ‬ ‫אכ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫יְׁשט ָָא ְְּפֶגֶ עָלָ אְזְ ט ִִאיר ַַמאן‪ִ .‬זִ י ָָהאט‬ ‫ָָא ֶֶּבער ִִדי ְְפרֹוי ָָהאט ִנִ ְ‬ ‫עמּוְט ֶֶׁשעט ָנָ אְכְ ַַא ָָמאל אּון ָנָ אְכְ ַַא ָָמאל‪ַ"ַ :‬דיין ֶֶר ִִּבי ָָהאט‬ ‫ְ‬ ‫ִִאים ֶגֶ‬ ‫עְרד ִִאין ַזַ יין ְְׁש ַַטאל‪ֶ ,‬נֶ עם ֵֵאייְנְ ס! ֶֶווער‬ ‫ָָדאְך ֶגֶ ענּוג אּון ָנָ אְך ֶֶפ ְ‬ ‫עְר ְְקן?"‬ ‫אֶמ ְ‬ ‫אְּפן? ֶֶווער ֶֶוועט ֶֶעס ַַּב ֶ‬ ‫ֶֶוועט ִִּבְכְ ַלַ ל ַכַ ְ‬ ‫ועְר ֶֶטער ָנָ אְכְ ַַא ָָמאל אּון‬ ‫עְרְנְ ִִדיג ִִדי ֶֶו ְ‬‫יְסֶלֶ עְך‪ֶֶ ,‬ה ְ‬ ‫צּוִּב ְ‬ ‫ִ‬ ‫ועְר ֶֶטער פּון ַזַ יין ַַווייּב ַַא ַַריין ִִאין ַזַ יין‬ ‫ָנָ אְכְ ַַא ָָמאל‪ֶ ,‬זֶ עֶנֶ ען ִִדי ֶֶו ְ‬ ‫עַמאְכְ ט ֵֵאיין ַנַ אְכְ ט ַַאז ֶֶער ֵגֵ ייט טּון ִִדי‬ ‫ֹמ ַַֹח‪ִִּ ,‬ביז ֶֶער ָָהאט ָָא ְְּפֶגֶ ַ‬ ‫יָבה‪.‬‬ ‫ְגְ ֵנֵ ָ‬ ‫ן‪ְׁ-‬ש ַַטאל‬ ‫עְר ְְד ְ‬‫אֹויְפן ֶֶוועג צּום ֶֶפ ְ‬ ‫ֶֶדער ִִאיד ָלָ אְזְ ט ִזִ יְך ַַארֹויס ְ‬ ‫עֶמען פּון‬‫ייְמצּוֶנֶ ֶ‬ ‫יְט'ן ְְּפַלַ אן ָָּפׁשּוט ַַא ֵֵה ְ‬ ‫פּוֶנֶ עם ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב‪ִִ ,‬מ ְ‬ ‫אְרף ָָדאס‬ ‫יְטן ֵֵּתירּוץ ַַאז ֶֶער ַַד ְ‬ ‫עְרד‪ִִ ,‬מ ְ‬ ‫אְרט ְְּבלֹויז ֵֵאיין ֶֶפ ְ‬ ‫ָָד ְ‬ ‫ַַפאר ַַּפ ְְרָנָ ָָסה‪.‬‬ ‫ֶֶדער ֵֵהייִלִ יֶגֶ ער ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב ָָהאט ָָדאס ַַאֶלֶ עס ֶגֶ עֶזֶ ען‬ ‫רּוְפן ֶֶדעם ְְׁש ַַטאל‪-‬‬ ‫קֹוֶדׁש‪ֶֶ ,‬ער ָָהאט ֶגֶ עָלָ אְזְ ט ְ‬ ‫רּוַח ַַה ֶ‬ ‫ִִמיט ַ‬ ‫ֶֶוועְכְ ֶֶטער אּון ִִאים ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‪ֵ” :‬גֵ יי ַַא ֶֶוועק פּוֶנֶ עם ְְׁש ַַטאל אּון‬ ‫יְׁשט אֹויּב ֵֵאייֶנֶ ער ֵגֵ ייט‬ ‫ָלָ אז ֶֶעס ֶֶה ְְפ ֵֵקר ַַא ַגַ אְנְ ֶֶצע ַנַ אְכְ ט‪ ,‬קּוק ִנִ ְ‬ ‫עְמט ֶֶע ֶֶּפעס”‪.‬‬ ‫ַַא ַַריין ָָא ֶֶדער ֶנֶ ְ‬ ‫קּוְמט ָָאן אּון ֶֶער ֶזֶ עט ַַאז ֵֵקייֶנֶ ער ִִאיז‬ ‫ֶֶדער ַַּתְלְ ִִמיד ְ‬ ‫עֶמען‬‫ועְקֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען אּון ֶֶמען ֶֶקען ֶנֶ ֶ‬ ‫ׁשֹוֵמר ִִאיז ַַא ֶֶו ְ‬ ‫יְׁש ָָטא‪ֶֶ ,‬דער ֵ‬ ‫ִנִ ְ‬ ‫עֶסער? ֶֶער‬ ‫עְר ֵֵהייט‪ַַ .‬א ְְמ ַַחֶיֶ ה! ָָוואס ֶֶקען ַזַ יין ֶֶּב ֶ‬‫עְרד ְגְ ִִריְנְ ֶגֶ ְ‬ ‫ַַא ֶֶפ ְ‬ ‫אְּפט ֶֶעס ָָאן אּון ֵגֵ ייט ַַא ֵֵהיים ִִמיט ֶֶדעם‪.‬‬ ‫עְרד‪ַ ,‬כַ ְ‬‫ֵגֵ ייט צּו צּו ַַא ֶֶפ ְ‬ ‫יְׁשט‬ ‫אְּבן ָָא ֶֶּבער ֵֵאיין ַזַ אְך ִנִ ְ‬ ‫ֶֶדער ַַּתְלְ ִִמיד אּון ַזַ יין ַַווייּב ָָה ְ‬ ‫יְׁשט ָָוואס צּו ֶֶע ְְסן ַַפאר‬ ‫אְּבן ִנִ ְ‬ ‫אְּפט‪ַַ .‬אז ּפּוְנְ ְְקט ִִווי ֵזֵ יי ָָה ְ‬ ‫ֶגֶ עַכַ ְ‬ ‫אְרן‬ ‫עְּבן ַַפ ְ‬ ‫יְׁשט ַַקיין ֶֶע ְְסן צּו ֶגֶ ְ‬ ‫אְּבן ֵזֵ יי אֹויְך ִנִ ְ‬ ‫ִזִ יְך ַַאֵלֵ יין‪ָָ ,‬ה ְ‬ ‫בכ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫גכ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ֹּכַּח‬ ‫יְׁשט ַַקיין ַ‬ ‫יְׁשט‪ָָ ,‬האט ֶֶער ִנִ ְ‬ ‫עְרד ֶֶע ְְסט ִנִ ְ‬‫עְרד‪ ,‬אּון ַַאז ַַא ֶֶפ ְ‬ ‫ֶֶפ ְ‬ ‫עְּבן‪.‬‬ ‫יְטן ֶלֶ ְ‬‫יְׁשט ָָאְנְ ֵגֵ יין ִִמ ְ‬ ‫אּון ֶֶקען ִנִ ְ‬ ‫יְׁשט‬ ‫אְרִנִ ְ‬ ‫עְרד ָָהאט ָגָ ְ‬ ‫דּוְרְך ֵֵאיין ָָטאג אּון ֶֶדער ֶֶפ ְ‬ ‫ֶֶעס ִִאיז ַַא ְ‬ ‫עְרד‬ ‫וייֶטער ָָטאג אּון ֶֶדער ֶֶפ ְ‬ ‫דּוְרְך ַַא ְְצ ֵֵו ֶ‬ ‫עְסן‪ֶֶ ,‬עס ִִאיז ַַא ְ‬ ‫ֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫עקּוֶמען‬ ‫ֶ‬ ‫עְסן‪ֶֶ .‬ווען ֶֶעס ִִאיז ׁשֹוין ֶגֶ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫אְרִנִ ְ‬ ‫ויֶדער ָגָ ְ‬ ‫ָָהאט ִִו ֶ‬ ‫אֹויְסֶגֶ עֶזֶ ען ִִווי ֶֶער‬ ‫ְ‬ ‫עְרד ׁשֹוין‬‫יֶטער ָָטאג‪ָָ ,‬האט ֶֶדער ֶֶפ ְ‬ ‫ֶֶדער ְְד ִִר ֶ‬ ‫עִר ְיְרט פּוֶנֶ עם ָָא ְְרט‪.‬‬ ‫יְׁשט ֶגֶ ִ‬ ‫אְר ְְּבן‪ֶֶ ,‬ער ָָהאט ִזִ יְך ׁשֹוין ִנִ ְ‬ ‫ֵגֵ ייט ְְׁש ַַט ְ‬ ‫ואְרן‬ ‫עָו ְ‬ ‫ֶֶדער ַַּתְלְ ִִמיד ָָהאט ַַאייְנְ ֶגֶ עֶזֶ ען ַזַ יין ַַמ ָָצב אּון ִִאיז ֶגֶ ָ‬ ‫עְרד‪,‬‬‫יְׁשט ָנָ אר ָָוואס ֶֶער ָָהאט ֶגֶ עַגַ ְנְ ֶֶב'ט ַַא ֶֶפ ְ‬ ‫אֹויס ֶֶמעְנְ ְְטׁש‪ִ .‬נִ ְ‬ ‫יְׁשט‪ .‬אֹויּב ַַאזֹוי‪ָָ ,‬וואס ִִאיז ִִדי‬ ‫אְרִנִ ְ‬ ‫עְרד ַַא ְְר ֶֶּבעט ָגָ ְ‬ ‫ָנָ אר ֶֶדער ֶֶפ ְ‬ ‫עְרד?‬ ‫אְּבן ַַא ֶֶפ ְ‬‫ַַמ ֲֲעָלָ ה פּון ִִּבְכְ ַלַ ל ָָה ְ‬ ‫אְסן‬ ‫אְׁשָלָ ְ‬ ‫עְּב ָָראְכְ ן‪ַַ ,‬אז ֶֶער ָָהאט ַַּב ְ‬ ‫ואְרן ַַאזֹוי ֶֶצ ְ‬ ‫עָו ְ‬ ‫ֶֶער ִִאיז ֶגֶ ָ‬ ‫אְרץ ַַפאר ַזַ יין ֶֶר ִִּבי'ן‪ֶֶ ,‬דעם‬ ‫עְדן ָָדאס ַַה ְ‬ ‫אֹויְס ֶֶר ְ‬ ‫ְ‬ ‫צּו ֵגֵ יין ִזִ יְך‬ ‫ֵֵהייִלִ יְגְ ן ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב‪.‬‬ ‫קּוְמט ָָאן צּום ְְׁשטּוּב פּוֶנֶ עם ֵֵהייִלִ יְגְ ן ַַּב ַַעל‬ ‫ִִווי ָנָ אר ֶֶער ְ‬ ‫עקּוֶמען אּון‬ ‫ֶ‬ ‫ָָׁשם טֹוב‪ִִ ,‬איז ֶֶדער ַַּב ַַעל ָָׁשם טֹוב ִִאים ַַאְנְ ְְט ֶֶקעְגְ ן ֶגֶ‬ ‫אְּבן ַַא‬‫ועְסט ָָה ְ‬ ‫אְּבן אֹויּב דּו ֶֶו ְ‬ ‫ועְסטּו ׁשֹוין ָָה ְ‬ ‫ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‪ָ”ָ :‬וואס ֶֶו ְ‬ ‫ועְסט‬‫אְר ְְּבן פּון הּוְנְ ֶגֶ ער? דּו ֶֶו ְ‬ ‫עְׁש ָָט ְ‬ ‫עְרד ָָוואס ִִאיז ֶגֶ ְ‬ ‫טֹויֶטע ֶֶפ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ויְסן‬ ‫יְׁשט ִִו ְ‬ ‫ועְסט ִנִ ְ‬ ‫טֹויֶטע ְנְ ָָבָלָ ה ִִאין ַַדיין הֹויז אּון דּו ֶֶו ְ‬ ‫ֶ‬ ‫אְּבן ַַא‬ ‫ָָה ְ‬ ‫ועְרן פּון ֶֶדעם‪”.‬‬ ‫ויַאזֹוי ָָּפטּור צּו ֶֶו ְ‬‫ִִו ַ‬ ‫ועְר ֶֶטער פּוֶנֶ עם ַַּב ַַעל‬ ‫עְרט ִִדי ֶֶו ְ‬ ‫עֶה ְ‬ ‫ֶֶדער ַַּתְלְ ִִמיד ָָהאט ֶגֶ ֶ‬ ‫אְר ְְׁש ַַטאֶנֶ ען ַַאז ֶֶדער ַַּב ַַעל ֵֵׁשם טֹוב ָָהאט‬ ‫ֵֵׁשם טֹוב‪ָָ ,‬האט ֶֶער ַַפ ְ‬ ‫אְרק ֲֲח ָָר ָָטה‬ ‫קֹוֶדׁש‪ֶֶ .‬ער ָָהאט ְְׁש ַַט ְ‬ ‫רּוַח ַַה ֶ‬ ‫ָָדאס ַַאֶלֶ עס ֶגֶ עֶזֶ ען ִִמיט ַ‬ ‫יָבה‪ֶֶ ,‬ער ִִאיז ַַא ֵֵהיים ֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען אּון‬ ‫עַהאט אֹויף ִִדי ַגַ אְנְ ֶֶצע ְגְ ֵנֵ ָ‬ ‫ֶגֶ ַ‬ ‫דכ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫יְׁש ָָטא ַַאַזַ א ַזַ אְך ִִווי‬ ‫עְר ֵֵצייְלְ ט ַַפאר ַזַ יין ַַווייּב ַַאז ֶֶעס ִִאיז ִנִ ְ‬ ‫ֶֶד ְ‬ ‫וייְסן ַַאֶלֶ עס‬‫יְׁשט'‪ַַ ,‬ווייל ִִדי ַַצ ִִד ִיִקים ֵֵו ְ‬ ‫עְר ְְקט ִנִ ְ‬ ‫אֶמ ְ‬ ‫ֵ'ֵקייֶנֶ ער ַַּב ֶ‬ ‫אְר ְְׁש ֵֵטייט ִזִ יְך ַַאז פּוֶנֶ עם ֵֵהייִלִ יְגְ ן‬ ‫קֹוֶדׁש‪ ,‬אּון ַַפ ְ‬ ‫רּוַח ַַה ֶ‬ ‫ִִמיט ַ‬ ‫אַהאְלְ ְְטן‪ֶֶ .‬ער ָָהאט‬ ‫יְׁשט ַַּב ַ‬ ‫עֶפער ֶֶקען ֶֶמען ִזִ יְך ִזִ יֶכֶ ער ִנִ ְ‬ ‫ַּבּאֶׁש ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫עְרד צּום ְְׁש ַַטאל‪.‬‬ ‫עִפ ְיְרט ֶֶדער ֶֶפ ְ‬ ‫צּוִר ְיְקֶגֶ ִ‬ ‫ִ‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ָָהאט צּוֶגֶ עֵלֵ ייְגְ ט‪ָָ ,‬אט ִִדי ַַמ ֲֲע ֶֶׂשה ָָהאט ֶֶדער‬ ‫ֲ‬ ‫עְר ֵֵצייְלְ ט ַַפאר ַזַ יין‬ ‫ֵֵהייִלִ יֶגֶ ער ַַּב ַַעל ַַה ַַּתְנְ ָיָ א‪ְ ,‬זְ כּותֹו ָיָ ֵגֵ ן ָָעֵלֵ ינּו‪ֶֶ ,‬ד ְ‬ ‫אְר ְְׁש ֵֵטיי‬ ‫ערּוְפן‪ִ"ִ :‬די ַגַ אְנְ ֶֶצע ַַמ ֲֲע ֶֶׂשה ַַפ ְ‬‫ְ‬ ‫זּון‪ָָ .‬האט ֶֶדער זּון ִזִ יְך ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫אְר ָָוואס ָָהאט ֶֶדער ֵֵהייִלִ יֶגֶ ער ַַּב ַַעל ָָׁשם‬ ‫ִִאיְך‪ ,‬חּוץ ֵֵאיין ַזַ אְך; ַַפ ְ‬ ‫ואְר ְְטן ְְד ֵֵריי ֶֶטעג ִִּביז ֶֶער ָָהאט ֶֶע ֶֶּפעס ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‬ ‫אְר ְְפט ַַו ְ‬ ‫עַד ְ‬‫טֹוב ֶגֶ ַ‬ ‫עְרט‪:‬‬ ‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫ַַפאר ַזַ יין ַַּתְלְ ִִמיד?" ָָהאט ֶֶדער ַַּב ַַעל ַַה ַַּתְנְ ָיָ א ֶגֶ ֶ‬ ‫רֹויֶסע‬ ‫אְר ְְׁש ֵֵטיין? ִִאין ִִדי ַַמ ֲֲע ֶֶׂשה ִלִ יְגְ ן ְגְ ֶ‬ ‫ָ”ָדאס ִִוויְלְ ְְסטּו אֹויְך ַַפ ְ‬ ‫יֶפע סֹודֹות‪”.‬‬ ‫אַהאְלְ ֶֶטעֶנֶ ע ִִט ֶ‬ ‫ַַּב ַ‬ ‫עְּבט ָנָ אר ֶֶדער‬ ‫וייְסט ַַאז ֶגֶ עְלְ ט ֶגֶ ְ‬ ‫וואֹויל ִִאיז ֶֶדער ָָוואס ֵֵו ְ‬ ‫יְׁשט‬ ‫יְׁשט ֶֶע ְְרִלִ יֶכֶ ע ַזַ אְכְ ן ֶֶוועט ִנִ ְ‬ ‫עְר ְְׁש ֶֶטער‪ ,‬אּון ַַאז טּון ִנִ ְ‬ ‫ייֶּב ְ‬‫ֵֵא ֶ‬ ‫ְְּב ֶֶרעְנְ ֶגֶ ען ַַקיין ֶגֶ עְלְ ט‪.‬‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ֵֵחֶלֶ ק ז‘ ֶֶע ֶֶרְך ַַּפ ְְרָנָ ָָסה)‬ ‫(ִׂשיחֹות ֲ‬ ‫ִ‬ ‫הכ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫וכ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ַַמֲעֲ ֶׂשֶ ה ה'‬ ‫ַַהְכְָנָ ַַסת ַּכּ ָּלּ ה ַַראֶטֶ עֶוֶ ועט פּון טֹויט‬ ‫ויְרט זצ"ל‪ֶֶ ,‬דער ָָרב‬ ‫רֹויֶסער ָגָ אֹון ֶֶר ִִּבי ַַחִיִ ים ְְק ֵֵרייְזְ ִִו ְ‬ ‫ֶֶדער ְגְ ֶ‬ ‫עְׁש ִִּפ ְיְרט‪.‬‬ ‫יְׁשט גּוט ֶגֶ ְ‬ ‫ייֶער ִנִ ְ‬ ‫ועְר ְְּפן‪ָָ ,‬האט ִזִ יְך ַַא ָָמאל ֵזֵ ֶ‬ ‫פּון ַַאְנְ ְְט ֶֶו ְ‬ ‫אְק ָָטאר‬ ‫אְק ָָטאר‪ ,‬אּון ֶֶדער ָָד ְ‬ ‫רֹויְסן ָָד ְ‬ ‫ֶֶער ִִאיז ֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען צּו ַַא ְגְ ְ‬ ‫ייֶדער‬‫אְסט ִִאין ִִדיר ֵלֵ ֶ‬ ‫יַאְגְ ָנָ אִזִ ְיְרט ָזָ אְגְ ְנְ ִִדיג‪” :‬דּו ָָה ְ‬ ‫ָָהאט ִִאים ִִד ַ‬ ‫ייֶער‬ ‫עְּבן ֵזֵ ֶ‬‫אְק ָָטאר ָָהאט ִִאים ֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫עֶרע ַַמ ֲֲחָלָ ה‪ֶֶ ”.‬דער ָָד ְ‬ ‫יֶט ֶ‬ ‫ַַא ִִּב ֶ‬ ‫יְׁש ָָטא ַַקיין ֶֶוועג ַַארֹויס‪ ,‬אּון‬ ‫אְר ְְׁש ֵֵטיין ַַאז ֶֶעס ִִאיז ִנִ ְ‬ ‫ְְקָלָ אר צּו ַַפ ְ‬ ‫אְרָלָ אְזְ ן ִִדי‬ ‫קּוָפה ֵגֵ ייט ֶֶער ַַפ ְ‬ ‫קּוְר ֶֶצע ְְּת ָ‬ ‫ָָדאס ֵֵמייְנְ ט ַַאז ִִּביז ַַא ְ‬ ‫ֶֶוועְלְ ט‪.‬‬ ‫עְרט‬ ‫עֶה ְ‬‫ויְרט ָָהאט ֶגֶ ֶ‬ ‫ֶֶווען ֶֶדער ָגָ אֹון ֶֶר ִִּבי ַַחִיִ ים ְְק ֵֵרייְזְ ִִו ְ‬ ‫עַמאְכְ ט‬ ‫אְק ָָטאר‪ָָ ,‬האט ֶֶער ְְׁשֶנֶ על ֶגֶ ַ‬ ‫ועְר ֶֶטער פּוֶנֶ עם ָָד ְ‬ ‫ַַאֶזֶ עְלְ ֶכֶ ע ֶֶו ְ‬ ‫עְר ֵֵצייְלְ ן‬‫ַַא ֶֶח ְְׁשּבֹון‪ָָ :‬וואס טּו ִִאיְך ָָדא? אֹויּב ִִאיְך ֶֶוועל ֶֶעס ֶֶד ְ‬ ‫ַַפאר ַַמייֶנֶ ע ָנָ אְנְ ֶֶטע‪ֶֶ ,‬וועְלְ ן ֵזֵ יי ַַא ַַרייְנְ ַַפאְלְ ן ִִאין ַַא ַַּפאִנִ יק‪ָָ .‬האט‬ ‫עַמאְכְ ט ַַאז ֶֶער ֵגֵ ייט ָָדאס ַַפאר ֵֵקייֶנֶ עם‬ ‫ֶֶדער ָגָ אֹון ַַּביי ִזִ יְך ָָא ְְּפֶגֶ ַ‬ ‫רֹויְסָלָ אְזְ ן‬ ‫עְר ֵֵצייְלְ ן‪ַַ .‬אְנְ ְְׁש ָָטאט ֶֶדעם‪ֶֶ ,‬וועט ֶֶער ִזִ יְך ַַא ְ‬ ‫יְׁשט ֶֶד ְ‬ ‫ִנִ ְ‬ ‫רֹויְסן‬ ‫יְטן ְגְ ְ‬ ‫עְפן ִִמ ְ‬ ‫יָעה ַַקיין ֶֶא ֶֶרץ ִיִ ְְׂש ָָר ֵֵאל ִזִ יְך צּו ְְט ֶֶר ְ‬ ‫אֹויף ַַא ְנְ ִִס ָ‬ ‫ייְּפֶלֶ ער ָגָ אֹון ְזְ כּותֹו ָיָ ֵגֵ ן ָָעֵלֵ ינּו‪ִִ ,‬אים צּו ְְפ ֶֶרעְגְ ן‬ ‫ַַצ ִִדיק‪ֶֶ ,‬דער ְְס ֵֵט ְ‬ ‫ועֶרע ַַמ ָָצב‪.‬‬ ‫ָָוואס ֶֶער ָזָ אל טּון ִִאין ַַאַזַ א ְְׁש ֶֶו ֶ‬ ‫זכ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ייְּפֶלֶ ער ָגָ אֹון‪ ,‬אּון ֶֶער‬ ‫עקּוֶמען צּום ְְס ֵֵט ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶֶער ִִאיז ַַא ַַרייְנְ ֶגֶ‬ ‫עְרן‬ ‫יֶט ְ‬ ‫עְר ֵֵצייְלְ ט ַזַ יין ִִּב ֶ‬ ‫עֵוויין אּון ֶֶד ְ‬ ‫עְּב ָָראְכְ ן ִִאין ַַא ֶגֶ ֵ‬ ‫אֹויְסֶגֶ ְ‬ ‫ָָהאט ְ‬ ‫ַַמ ָָצב‪ַַ ,‬אז ֶֶמען ָזָ אְגְ ט ִִאים ַַפאר ָָדאס ֶֶע ְְרְגְ ְְס ֶֶטע ַַחס ְְו ָָׁשלֹום‪.‬‬ ‫”ִמיר ָזָ אְגְ ן‬ ‫ערּוְפן‪ִ :‬‬ ‫ְ‬ ‫ייְּפֶלֶ ער ָגָ אֹון ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ָָהאט ִזִ יְך ֶֶדער ְְס ֵֵט ְ‬ ‫עְדן ָָטאג ֵ'ֵאּלּו ְְד ָָב ִִרים ֶֶׁש ֵֵאין ָלָ ֶֶהם ִִׁשיעּור'‪ָָ ,‬וואס ֶזֶ עֶנֶ ען ִִדי‬ ‫ֶיֶ ְ‬ ‫יְׁשט ַַקיין ִִׁשיעּור? ִִּביקּור חֹוִלִ ים‪ַַ ,‬הְכְ ָנָ ַַסת‬ ‫אְּבן ִנִ ְ‬ ‫ַזַ אְכְ ן ָָוואס ָָה ְ‬ ‫ַּכַ ָלָ ה‪ ,‬אּון ַַהְלְ ָָוַיַ ת ַַה ֵֵּמת‪ .‬פּון ֵֵאיין ַזַ ייט ְְׁש ֵֵטייט ִִּביקּור חֹוִלִ ים‬ ‫עֶרע ַזַ ייט ְְׁש ֵֵטייט ַַהְלְ ָָוַיַ ת ַַה ֵֵּמת‪ָָ ,‬וואס ְְׁש ֵֵטייט‬ ‫אּון פּון ִִדי ַַאְנְ ֶֶד ֶ‬ ‫אְר ָָוואס? ַַווייל אֹויּב ַַא חֹוֶלֶ ה‬ ‫עְר ִִמיט? ַַהְכְ ָנָ ַַסת ַּכַ ָלָ ה! ַַפ ְ‬ ‫ִִאיְנְ ֶֶד ְ‬ ‫עֹוֵסק ַזַ יין ִִאין ַַהְכְ ָנָ ַַסת ַּכַ ָלָ ה אּון ֶֶהעְלְ ְְפן ֲֲחתּוָנָ ה ַַמאְכְ ן‬ ‫ֶֶוועט ֵ‬ ‫אְרף ִִהיְלְ ף‪ָָ ,‬דאס ַַהאְלְ ט ָָאּפ אּון ַַמאְכְ ט ַַא‬ ‫ַַא ִִאיד ָָוואס ַַד ְ‬ ‫עֶוועט ֶֶדעם ֶֶמעְנְ ְְטׁש‬ ‫אֶט ֶ‬ ‫ויְׁשְנְ ֵֵׁשייד פּון ַַהְלְ ָָוַיַ ת ַַה ֵֵּמת‪ֶֶ .‬עס ַַר ֶ‬ ‫ְְצ ִִו ְ‬ ‫יֶּבער ֵֵע ָָצה ִִאיְך ִִדיר‪ִִ ”,‬איז ֶֶדער‬ ‫עִר ֶ‬ ‫אְר ְְּבן רח”ל‪ֶֶ .‬ד ִ‬ ‫פּון ְְׁש ַַט ְ‬ ‫עְר ֵֵהייט ִִאין ִִדי‬ ‫עֹוֵסק ְְׁש ִִטיֶלֶ ְ‬ ‫ייְּפֶלֶ ער ָגָ אֹון ַַמ ְְמ ִִׁשיְך‪ַ” ,‬זַ יי ֵ‬ ‫ְְס ֵֵט ְ‬ ‫יָּבה‬‫ויְסן ִִדי ִִס ָ‬ ‫יְׁשט ִִו ְ‬ ‫ִִמ ְְצ ָָוה פּון ַַהְכְ ָנָ ַַסת ַּכַ ָלָ ה‪ֵֵ ,‬קייֶנֶ ער ָזָ אל ִנִ ְ‬ ‫ועְסט‬ ‫ועְסט ֶזֶ ען ַַאז דּו ֶֶו ְ‬ ‫טּוְסט ֶֶעס‪ ,‬אּון דּו ֶֶו ְ‬ ‫אְר ָָוואס דּו ְ‬ ‫ַַפ ְ‬ ‫יֶסע‬ ‫ׁשּוָעה אּון זֹוֶכֶ ה ַזַ יין צּו ַלַ אְנְ ֶגֶ ע‪ֶ ,‬גֶ עזּוְנְ ֶֶטע אּון ִזִ ֶ‬ ‫אְּבן ַַא ְיְ ָ‬ ‫ָָה ְ‬ ‫אְרן‪”.‬‬ ‫ָיָ ְ‬ ‫אְר ְְׁש ֵֵטייט ִזִ יְך‬ ‫ֶֶדער ָגָ אֹון ֶֶר ִִּבי ַַחִיִ ים זצ"ל ָָהאט ַַפ ְ‬ ‫עְּבט ַַפאר ָנָ אְך ִִפיְנְ ף אּון‬ ‫עָפאְלְ ְגְ ט‪ ,‬אּון ַַאזֹוי ָָהאט ֶֶער ֶגֶ עֶלֶ ְ‬ ‫ֶגֶ ָ‬ ‫ויַאזֹוי‬ ‫עַהאְלְ ְְטן ִִו ַ‬ ‫יְטֶגֶ ַ‬‫יְׁשט ִִמ ְ‬ ‫אְרִנִ ְ‬‫ְְצ ָָוואְנְ ִִציג ָיָ אר‪ֵֵ .‬קייֶנֶ ער ָָהאט ָגָ ְ‬ ‫עְרֵגֵ יין‪ ,‬אּון‬ ‫עְר ֶֶטער ֶֶמעְנְ ְְט ְְׁשן פּון אּוְנְ ֶֶט ְ‬ ‫עֶוועט הּוְנְ ֶֶד ְ‬ ‫אֶט ֶ‬‫ֶֶער ַַר ֶ‬ ‫עקּוֶמען‬‫ֶ‬ ‫ֶֶע ְְר ְְׁשט ָנָ אְך ַזַ יין ְְּפ ִִט ָיָרה ֶזֶ עֶנֶ ען ֶֶצעְנְ ְְדִלִ יֶגֶ ע ֶֶמעְנְ ְְט ְְׁשן ֶגֶ‬ ‫עֶוועט ִִאין ַַא ַַצייט פּון‬ ‫אֶט ֶ‬ ‫עַר ֶ‬ ‫עְר ֵֵצייְלְ ן ִִווי ֶֶער ָָהאט ֵזֵ יי ֶגֶ ַ‬ ‫ֶֶד ְ‬ ‫ועֶרע ַַמ ֲֲחָלָ ה‬ ‫אֹויְסֶגֶ עפּוֶנֶ ען ִִדי ְְׁש ֶֶו ֶ‬ ‫ְ‬ ‫עָמאְלְ ט ָָהאט ֶֶמען‬ ‫נֹויט‪ֶֶ .‬ד ָ‬ ‫ויַאזֹוי ִִדי ִִמ ְְצ ָָוה פּון ַַהְכְ ָנָ ַַסת ַּכַ ָלָ ה‬ ‫עַהאט‪ ,‬אּון ִִו ַ‬ ‫ָָוואס ֶֶער ָָהאט ֶגֶ ַ‬ ‫עֶוועט ַַא ֶֶמעְנְ ְְטׁש פּון טֹויט רח”ל‪.‬‬ ‫אֶט ֶ‬ ‫ַַר ֶ‬ ‫חכ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫טכ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫עַהאט‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ָָהאט ֶגֶ ַ‬ ‫עְר ֵֵצייְלְ ט‪ַַ ,‬אז ֲ‬ ‫יָבה ֶֶד ְ‬ ‫ֶֶדער ֹרֹאׁש ְיְ ִִׁש ָ‬ ‫אְפן ִִדי‬ ‫עְט ָָר ְ‬ ‫צּוִריק ֶגֶ ְ‬ ‫אְרן ִ‬ ‫ועֶמען ֶֶמען ָָהאט ָיָ ְ‬ ‫ַַא ַַּתְלְ ִִמיד ַַּביי ֶֶו ֶ‬ ‫אְּבן ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ַַאז‬ ‫טֹויִרים ָָה ְ‬ ‫אְק ִ‬ ‫עֶרע ַַמ ֲֲחָלָ ה רח"ל‪ִִ .‬די ָָד ְ‬ ‫יֶט ֶ‬ ‫ִִּב ֶ‬ ‫עְר ַַפאר‪ ,‬אּון ַַאז ִִּביז‬ ‫יְׁש ָָטא ַַקיין ׁשּום ֵֵהיילּוְנְ ג ֶֶד ְ‬ ‫ֶֶעס ִִאיז ִנִ ְ‬ ‫עְר ַַמאן ָָהאט‬ ‫אְר ְְּבן‪ֶֶ .‬דער יּוְנְ ֶגֶ ְ‬ ‫עֵצייְלְ ֶֶטע ָָוואְכְ ן ֶֶוועט ֶֶער ְְׁש ַַט ְ‬ ‫ֶגֶ ֵ‬ ‫עַמאְכְ ט‪ִ"ִ :‬ווי ַלַ אְנְ ג‬ ‫ִזִ יְך ָָא ְְּפֶגֶ עָזָ אְגְ ט פּון ַזַ יין ַַא ְְר ֶֶּבעט אּון ָָא ְְּפֶגֶ ַ‬ ‫אִמיר טּון ֶֶע ֶֶּפעס צּו ֶֶדער ַזַ אְך אּון ֶֶהעְלְ ְְפן‬ ‫ִִאיְך ֶלֶ עּב ָנָ אְך‪ָ ,‬לָ ִ‬ ‫אְפן ֶגֶ עְלְ ט ַַפאר ִנִ ְְצ ָָרִכִ ים‪ ,‬אּון‬ ‫עהֹויְּבן ַַׁש ְ‬ ‫ְ‬ ‫ִִא ְיְדן‪ֶֶ ".‬ער ָָהאט ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫עְּבט ָנָ אְך ַַהייְנְ ט‬ ‫יֶּבער וואּוְנְ ֶֶדער – ֶֶדער ִִאיד ֶלֶ ְ‬ ‫וואּוְנְ ֶֶדער ִִא ֶ‬ ‫ֶגֶ עזּוְנְ ט אּון ְְפ ִִריׁש‪.‬‬ ‫(ׁשּו”ת ְְּב ֶֶר ְְסֶלֶ ב ִִמְכְ ָָּתב תתקיט)‬ ‫ל‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ַַמֲעֲ ֶׂשֶ ה ו'‬ ‫ַַארֹויְסְֶהֶ עְלְְפְ ן ַַא ְצְֵוֵ וייְטְ ן ִִאיד‬ ‫קּוֶמען צּום ֵֵהייִלִ יְגְ ן ַַא ְְּפ ֶֶטער ָָרב‪,‬‬ ‫ֶֶווען ֶֶעס ְְפֶלֶ עְגְ ט ָָאְנְ ֶ‬ ‫אְר ְְפט ִִהיְלְ ף‪,‬‬‫עַד ְ‬ ‫יַמאן ָָוואס ָָהאט ֶגֶ ַ‬ ‫ְזְ כּותֹו ָיָ ֵגֵ ן ָָעֵלֵ ינּו‪ַַ ,‬אן ָָא ִִר ַ‬ ‫עַהאְנְ ְְדְלְ ט ֶֶוועְגְ ן ִִּפ ְְדיֹון ְְׁשבּוִיִ ם‪,‬‬ ‫ִִּב ְְפ ַַרט אֹויּב ֶֶעס ָָהאט ִזִ יְך ֶגֶ ַ‬ ‫ַַהְכְ ָנָ ַַסת ַּכַ ָלָ ה‪ָָ ,‬א ֶֶדער ְְמ ַַחֶיֶ ה ַזַ יין ַַאן ַַאְלְ ָָמָנָ ה ָָא ֶֶדער ַַא ָיָ תֹום‪,‬‬ ‫עְטן פּון‬ ‫רּוְמֵגֵ יין ִִאין ְְׁש ָָטאט אּון ֶֶּב ְ‬ ‫ְְפֶלֶ עְגְ ט ֶֶדער ָָרב ַַאֵלֵ יין ַַא ְ‬ ‫יְטן‬ ‫רֹויְס ֶֶהעְלְ ְְפן ִִמ ְ‬ ‫ִִא ְיְדן‪ַַ ,‬ר ְְח ָָמִנִ ים ְְּבֵנֵ י ַַר ְְח ָָמִנִ ים‪ַַ ,‬אז ֵזֵ יי ָזָ אְלְ ן ַַא ְ‬ ‫עְרֵגֵ יין‪.‬‬‫עֶווען ַַא ִִאיד פּון אּוְנְ ֶֶט ְ‬ ‫אֶט ֶ‬‫עְּבן ְְצ ָָד ָָקה צּו ַַר ֶ‬ ‫ֶגֶ ְ‬ ‫רּוְמֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען‬ ‫אְר ְְׁש ֵֵטייט ִזִ יְך‪ַַ ,‬אז ֶֶווען ֶֶדער ָָרב ַַאֵלֵ יין ִִאיז ַַא ְ‬ ‫ַַפ ְ‬ ‫אֹויְפן ִִטיר אּון ֶֶמען‬ ‫ְ‬ ‫אְּפט‬ ‫עְקַלַ ְ‬ ‫ָנָ אְך ֶגֶ עְלְ ט‪ִִ ,‬ווי ָנָ אר ֶֶער ָָהאט ֶגֶ ְ‬ ‫אְרט‪ָָ ,‬האט ֶֶדער‬ ‫עֶע ְְפְנְ ט אּון ֶגֶ עֶזֶ ען ֶֶווער ֶֶעס ְְׁש ֵֵטייט ָָד ְ‬ ‫ָָהאט ֶגֶ ֶ‬ ‫ויִפיל‬ ‫עְמט ִִו ִ‬ ‫אְׁשן אּון ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‪ֶ”ֶ :‬ר ִִּבי‪ֶ ,‬נֶ ְ‬ ‫עֶע ְְפְנְ ט ִִדי ַַט ְ‬ ‫עֹוָלָ ם ֶגֶ ֶ‬ ‫ִִאיר ִִוויְלְ ט”‪.‬‬ ‫אְּפט ַַא ַַריין ַַּביים ֵֵהייִלִ יְגְ ן ַַא ְְּפ ֶֶטער ָָרב ַַא‬‫ֵֵאייְנְ ָָמאל ְְקַלַ ְ‬ ‫עְרְנְ ט‬ ‫עְסן אּון ֶגֶ עֶלֶ ְ‬ ‫עֹוֵבד ַַה ֵֵׁשם ָָוואס ִִאיז ֶגֶ עֶזֶ ְ‬ ‫ַַּתְלְ ִִמיד ָָחָכָ ם‪ַַ ,‬אן ֵ‬ ‫אְרף‬ ‫אְרן ָָרב‪ֶ”ֶ :‬ר ִִּבי‪ִִ ,‬איְך ַַד ְ‬ ‫ַַא ַגַ אְנְ ְְצן ָָטאג‪ ,‬אּון ֶֶער ָזָ אְגְ ט ַַפ ְ‬ ‫יְׁשט ַַקיין ֵֵאיין‬ ‫ֲֲחתּוָנָ ה ַַמאְכְ ן ַַמיין ָָטאְכְ ֶֶטער אּון ִִאיְך ָָהאּב ִנִ ְ‬ ‫אל‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ויַאזֹוי ִִאיְך ֵגֵ יי ִִאיר ֶֶקעֶנֶ ען ֲֲחתּוָנָ ה‬‫יְׁשט ִִו ַ‬ ‫רּוָטה‪ִִ ,‬איְך ֵֵווייס ִנִ ְ‬‫ְְּפ ָ‬ ‫עְרט ִִדי‬ ‫עֶה ְ‬‫ַַמאְכְ ן”‪ִִ .‬ווי ָנָ אר ֶֶדער ֵֵהייִלִ יֶגֶ ער ַַא ְְּפ ֶֶטער ָָרב ָָהאט ֶגֶ ֶ‬ ‫אְּפן אֹויף ִִדי ִִט ְיְרן פּון‬‫ועְר ֶֶטער‪ִִ ,‬איז ֶֶער ְגְ ַלַ ייְך ֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען ְְקַלַ ְ‬ ‫ֶֶו ְ‬ ‫רֹויְס ֶֶהעְלְ ְְפן‬ ‫עְטן ַַאז ֵזֵ יי ָזָ אְלְ ן ַַא ְ‬ ‫אְר ִִציֶגֶ ע ִִא ְיְדן‪ֵ ,‬זֵ יי צּו ֶֶּב ְ‬‫גּוְט ַַה ְ‬ ‫ְ‬ ‫ֶֶדעם ַַּתְלְ ִִמיד ָָחָכָ ם ֲֲחתּוָנָ ה צּו ַַמאְכְ ן ַזַ יין ָָטאְכְ ֶֶטער‪.‬‬ ‫עֶדע הֹויז‬ ‫רֹויֶסע וואּוְנְ ֶֶדער‪ַַ ,‬ווייל ִִאין ֶיֶ ֶ‬ ‫עֶווען ַַא ְגְ ֶ‬ ‫ֶֶעס ִִאיז ֶגֶ ֶ‬ ‫וואּו ֶֶדער ַַא ְְּפ ֶֶטער ָָרב ִִאיז ֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען‪ ,‬וואּו ֶֶמען ְְפֶלֶ עְגְ ט ִִאים‬ ‫עְּבן ֵֵׁשייֶנֶ ע‬‫ייֶטע ַַהאְנְ ט אּון ֶגֶ ְ‬ ‫עֶמען ִִמיט ַַא ְְּב ֵֵר ֶ‬ ‫אֹויְפֶנֶ ֶ‬ ‫עֶוועְנְ ִלִ יְך ְ‬ ‫ֶגֶ ֶ‬ ‫ירּוִצים‪ָָ ,‬א ֶֶּבער ְלְ ַַמ ֲֲע ֶֶׂשה‬ ‫גּוֶטע ֵֵּת ִ‬ ‫עַהאט ֶ‬ ‫אְּבן ַַאֶלֶ ע ֶגֶ ַ‬‫ְנְ ָָדבֹות‪ָָ ,‬ה ְ‬ ‫עְרט‪:‬‬ ‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫עְּבן‪ֵֵ .‬אייֶנֶ ער ָָהאט ֶגֶ ֶ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫אְרִנִ ְ‬ ‫אְּבן ֵזֵ יי ָגָ ְ‬ ‫ָָה ְ‬ ‫עָמאל ֶגֶ עּב ִִאיְך ֵֵׁשיין‪ִִ ,‬איְך ֶגֶ עּב‬ ‫וייְסט ָָדאְך ַַאז ַַאֶלֶ ָ‬ ‫ֶ”ֶדער ֶֶר ִִּבי ֵֵו ְ‬ ‫ויִפיל ִִאיר ִִוויְלְ ט‪,‬‬ ‫עְמט ַַארֹויס ִִו ִ‬ ‫עְרְזְ ל אּון ִִאיר ֶנֶ ְ‬ ‫ַַאייְך ַַמיין ֶֶּב ְ‬ ‫ייִדיג”‪.‬‬ ‫יְׁשט‪ִִ ,‬איְך ִִּבין ֵלֵ ִ‬ ‫אְרִנִ ְ‬‫עְצט ָָהאּב ִִאיְך ָגָ ְ‬ ‫ָָא ֶֶּבער ֶֶר ִִּבי‪ֶ ,‬יֶ ְ‬ ‫יֶער‬‫עֶרער ָָהאט ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‪ֶ”ֶ :‬ר ִִּבי‪ַַ ,‬מ ָָמׁש ּפּוְנְ ְְקט ְְפ ִִר ֶ‬ ‫ַַאן ַַאְנְ ֶֶד ֶ‬ ‫אְרְגְ ט ַַמיין‬‫אְר ָָּב ְ‬‫עֶווען ֵֵאייֶנֶ ער ָָוואס ִִאיְך ָָהאּב ִִאים ַַפ ְ‬ ‫ִִאיז ָָדא ֶגֶ ֶ‬ ‫ייִדיג‪,‬‬ ‫יְׁשט‪ִִ ,‬איְך ִִּבין ֵלֵ ִ‬ ‫אְרִנִ ְ‬‫עְצט ָָהאּב ִִאיְך ָגָ ְ‬ ‫ַגַ אְנְ ֶֶצע ֶגֶ עְלְ ט‪ֶ ,‬יֶ ְ‬ ‫עַהאט‬ ‫עֶדער ֶגֶ ַ‬ ‫מֹוֵחל ַזַ יין”‪ַַ .‬אזֹוי ָָהאט ֶיֶ ֶ‬ ‫ֶֶדער ֶֶר ִִּבי ָזָ אל ִִמיר ֵ‬ ‫עְּבן‬ ‫יְׁשט ֶגֶ ְ‬ ‫ייִדיג אּון ֶֶקען ִנִ ְ‬ ‫אְר ָָוואס ֶֶער ִִאיז ֵלֵ ִ‬ ‫גּוֶטע ִִסיּבֹות ַַפ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ַַקיין ֶגֶ עְלְ ט‪.‬‬ ‫ִִווי ָנָ אר ֶֶדער ֵֵהייִלִ יֶגֶ ער ַַא ְְּפ ֶֶטער ָָרב ָָהאט ֶגֶ עֶזֶ ען ָָוואס ֶֶעס‬ ‫ערּוְפן‬ ‫ְ‬ ‫ייְמֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען אּון ִזִ יְך ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫טּוט ִזִ יְך ָָדא ָָאּפ‪ִִ ,‬איז ֶֶער ַַא ֵֵה ְ‬ ‫אְר ְְפן‬ ‫ייֶע ֶֶרע ַַווייּב‪ֶֶ ,‬מען ֵגֵ ייט ַַד ְ‬ ‫”ַמיין ֵֵט ֶ‬‫עִצין‪ַ :‬‬ ‫עֶּב ִ‬ ‫צּו ַזַ יין ֶֶר ֶ‬ ‫ייֶע ֶֶרע ִִצירּוְנְ ג‪ַַ ,‬ווייל‬ ‫אְר ַ'ַמ ְְׁשּכֹוֶנֶ 'ען ִִדי ַלַ ייְכְ ֶֶטער אּון ַַדייֶנֶ ע ֵֵט ֶ‬ ‫ַַפ ְ‬ ‫אְרף ֲֲחתּוָנָ ה ַַמאְכְ ן‬ ‫עִפיְנְ ט ִזִ יְך ָָדא ַַא ִנִ ְְצ ָָרְך‪ַַ ,‬א ִִאיד ָָוואס ַַד ְ‬ ‫ֶֶעס ֶגֶ ִ‬ ‫יְׁשט ַַקיין ֶגֶ עְלְ ט‪”.‬‬ ‫ַזַ יין ָָטאְכְ ֶֶטער אּון ֶֶער ָָהאט ִנִ ְ‬ ‫בל‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫גל‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫עְרׁש‬ ‫עְפ ֶֶרעְגְ ט‪ֶ”ֶ :‬ר ִִּבי‪ָָ ,‬וואס ִִאיז ָָדאס ָָמאל ַַאְנְ ֶֶד ְ‬ ‫ָָהאט ִזִ י ֶגֶ ְ‬ ‫אְר ַ'ַמ ְְׁשּכֹוֶנֶ 'ען?” ָָהאט‬ ‫אְרף ַַאֶלֶ עס ַַפ ְ‬ ‫עָמאל‪ַַ ,‬אז ֶֶמען ַַד ְ‬ ‫ִִווי ַַאֶלֶ ָ‬ ‫עָמאל ֶֶווען ִִאיְך ֵגֵ יי ָנָ אְך‬ ‫”ַאֶלֶ ָ‬ ‫עְרט‪ַ :‬‬ ‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫ֶֶדער ַַא ְְּפ ֶֶטע ָָרב ֶגֶ ֶ‬ ‫יְׁשט אֹויּב ֶֶעס ִִאיז‬ ‫קּוְמט ֶֶעס ִִמיר ָָאן ְגְ ִִריְנְ ג‪ֵֵ ,‬ווייס ִִאיְך ִנִ ְ‬ ‫ֶגֶ עְלְ ט ְ‬ ‫יְׁשט‪ָָ .‬א ֶֶּבער ָָדאס ָָמאל‬ ‫ֶֶּב ֱֱא ֶֶמת ַַא ִִוויְכְ ִִטיֶגֶ ע ְְצ ֶֶוועק ָָא ֶֶדער ִנִ ְ‬ ‫ייֶער ְְׁש ֶֶווער‪ֵֵ ,‬קייֶנֶ ער ָָהאט ִִמיר‬ ‫ייֶער ֵזֵ ֶ‬‫קּוְמט ֶֶעס ִִמיר ָָאן ֵזֵ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ירּוִצים‪ ,‬אּון‬ ‫עֶדער ִִמיט ַזַ ייֶנֶ ע ֵֵּת ִ‬ ‫עְּבן ַַקיין ֶגֶ עְלְ ט‪ֶ ,‬יֶ ֶ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫ִנִ ְ‬ ‫עְרפּון‬ ‫יְׁשט‪ֶ .‬זֶ ע ִִאיְך ֶֶד ְ‬ ‫ֶגֶ עְלְ ט צּו ֶֶהעְלְ ְְפן ֶֶדעם ִִאיד ָָהאּב ִִאיְך ִנִ ְ‬ ‫יָמן ַַאז ָָדאס ִִאיז ָגָ אר‬ ‫ַַאז אֹויּב ֶֶעס ֵגֵ ייט ַַאזֹוי ְְׁש ֶֶווער‪ִִ ,‬איז ַַא ִִס ָ‬ ‫צּוֶהעְלְ ְְפן‬ ‫רֹויְס ֶ‬ ‫רֹויֶסע ִִמ ְְצ ָָוה ַַא ְ‬ ‫ַַא ִִוויְכְ ִִטיֶגֶ ע ְְצ ֶֶוועק אּון ַַא ְגְ ֶ‬ ‫אְרף ֲֲחתּוָנָ ה ַַמאְכְ ן ַזַ יין ָָטאְכְ ֶֶטער‪,‬‬ ‫ֶֶדעם ַַּתְלְ ִִמיד ָָחָכָ ם ָָוואס ַַד ְ‬ ‫יֶּבער ִִוויל ִִאיְך טּון ַַאֶלֶ עס ָָוואס ִִאיְך ֶֶקען‪ ”.‬אּון ַַאזֹוי ָָהאט‬ ‫עִר ֶ‬ ‫ֶֶד ִ‬ ‫אֶקע ֶגֶ עטּון‪.‬‬ ‫ֶֶדער ַַא ְְּפ ֶֶטע ָָרב ַַט ֶ‬ ‫רֹויְס ֶֶהעְלְ ְְפן ַַא‬ ‫רֹויְס ֵֵקייט פּון ַַא ְ‬‫פּון ֶֶדעם ֶזֶ עט ֶֶמען ִִדי ְגְ ְ‬ ‫קּוְמט ָָאן ְְׁש ֶֶווער‪.‬‬ ‫וייְטן ִִאיד‪ִִּ ,‬ב ְְפ ַַרט ֶֶווען ֶֶעס ְ‬ ‫ְְצ ֵֵו ְ‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ֵֵחֶלֶ ק ז‘ ֶֶע ֶֶרְך ְְצ ָָד ָָקה‪)‎‬‬ ‫(ִׂשיחֹות ֲ‬ ‫ִ‬ ‫דל‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ַַמֲעֲ ֶׂשֶ ה ז'‬ ‫מֹוֵחל‬ ‫ִִאיְך ִּבּ ין ִִאים ֵ‬ ‫ידּוֵׁשי ָָה ִִרי”ם ִזִ ְכְ רֹונֹו ִלִ ְְב ָָרָכָ ה ָָהאט‬ ‫ֶֶדער ֵֵהייִלִ יֶגֶ ער ִִח ֵ‬ ‫ייֶער ַגַ ְְּב ַַאי‪ְְׁ ,‬ש ֶֶטעְנְ ִִדיג ְְפֶלֶ עְגְ ט ֶֶער ַַמאְכְ ן‬ ‫עְט ֵֵר ֶ‬ ‫עַהאט ָגָ אר ַַא ֶגֶ ְ‬ ‫ֶגֶ ַ‬ ‫ויְׁשן ִִדי ִִא ְיְדן ָָוואס ְְפֶלֶ עְגְ ן ֶֶוועְלְ ן ַַא ַַרייְנְ ֵגֵ יין צּום ֶֶר ִִּבי’ן‪,‬‬ ‫ֵֵס ֶֶדר ְְצ ִִו ְ‬ ‫יֶער‬‫קּוְמט ְְפ ִִר ֶ‬ ‫עַמאְכְ ט ִִאין ַַא ֵֵס ֶֶדר ַַאז ֶֶווער ֶֶעס ְ‬ ‫ֶֶער ָָהאט ֶֶעס ֶגֶ ַ‬ ‫קֹוֶדם ַַא ַַריין‪.‬‬ ‫ֵגֵ ייט ֶ‬ ‫ידּוֵׁשי ָָה ִִרי"ם ַַאן‬ ‫עקּוֶמען צּום ִִח ֵ‬ ‫ֶ‬ ‫ֵֵאייְנְ ָָמאל ִִאיז ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫עָוואְלְ ט ְְׁש ֵֵטיין‬ ‫יְׁשט ֶגֶ ָ‬ ‫עֶרעְגְ ֶֶטער ֶֶמעְנְ ְְטׁש‪ ,‬אּון ֶֶער ָָהאט ִנִ ְ‬ ‫אֹויְפֶגֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ייֶע‪ָ ,‬נָ אר ֶֶער‬ ‫קּוְמט ַזַ יין ַַר ֶ‬ ‫ואְר ְְטן ִִּביז ֶֶעס ְ‬ ‫ׁשּוָרה אּון ַַו ְ‬‫ִִאין ִִדי ָ‬ ‫יֶמער‪,‬‬ ‫אְּפן ִִאיֶנֶ עם ֶֶר ִִּביְנְ 'ס ִִצ ֶ‬ ‫עָוואְלְ ט ַַא ַַרייְנְ ַכַ ְ‬ ‫ָָהאט ִזִ יְך ְגְ ַלַ ייְך ֶגֶ ָ‬ ‫צּוַהאְלְ ְְטן פּון ַַא ַַרייְנְ ֵגֵ יין‬ ‫רּוִּב ְיְרט ָָא ְְּפ ַ‬‫ֶֶדער ַגַ ְְּב ַַאי ָָהאט ִִאים ְְּפ ִ‬ ‫יְׁשט‬‫אְרִנִ ְ‬ ‫אּון ַַהאְלְ ְְטן ֵֵס ֶֶדר ָָא ֶֶּבער ֶֶדער ִִאיד ָָהאט פּון ָגָ ְ‬ ‫אֹויְפן ַגַ ְְּב ַַאי‬ ‫ְ‬ ‫עֶרעְגְ ט‬ ‫אֹויְפֶגֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫עְרן אּון ֶֶער ָָהאט ִזִ יְך‬ ‫עָוואְלְ ט ֶֶה ְ‬ ‫ֶגֶ ָ‬ ‫אְר ְְׁש ֵֵטייט ִזִ יְך‬ ‫אֹויְפן ָָּפִנִ ים! ַַפ ְ‬ ‫ְ‬ ‫אְסק‬ ‫עְרַלַ אְנְ ְגְ ט ַַא ְְפ ַַר ְ‬‫אּון ִִאים ֶֶד ְ‬ ‫עָהאְלְ ְְפן ַַאז ֶֶדער ַגַ ְְּב ַַאי ָזָ אל ִִאים‬ ‫צּוִפיל ֶגֶ ָ‬ ‫יְׁשט ִ‬ ‫ַַאז ָָדאס ָָהאט ִנִ ְ‬ ‫עַהאְלְ ְְטן ִִּביז ֶֶעס ִִאיז‬ ‫אֹויְפֶגֶ ַ‬ ‫ְ‬ ‫ַַא ַַרייְנְ ָלָ אְזְ ן ָנָ אר ֶֶער ָָהאט ִִאים‬ ‫ייֶע ַַא ַַרייְנְ צּוֵגֵ יין‪.‬‬ ‫עקּוֶמען ַזַ יין ַַר ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶגֶ‬ ‫הל‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ואְרט ַַא ַַרייְנְ צּוֵגֵ יין צּום ֶֶר ִִּבי’ן‬ ‫עַו ְ‬ ‫ִִּב ְְׁש ַַעת ֶֶדער ִִאיד ָָהאט ֶגֶ ַ‬ ‫עְר ֵֵצייְלְ ט‬ ‫ידּוֵׁשי ָָה ִִרי”ם אּון ֶֶד ְ‬ ‫ִִאיז ֶֶדער ַגַ ְְּב ַַאי ַַא ַַריין צּום ִִח ֵ‬ ‫עָוואְלְ ט‬ ‫עֶווען ַַא ִִאיד ָָוואס ָָהאט ִזִ יְך ֶגֶ ָ‬ ‫אְרן ֶֶר ִִּבי’ן‪ָ”ָ :‬דא ִִאיז ֶגֶ ֶ‬ ‫ַַפ ְ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ עָלָ אְזְ ט אּון‬ ‫ׁשּוָרה‪ִִ ,‬איְך ָָהאּב ִִאים ִנִ ְ‬ ‫אְּפן ִִאיֶנֶ עם ָ‬ ‫ַַא ַַרייְנְ ַכַ ְ‬ ‫אְסק”‪,‬‬ ‫עְרַלַ אְנְ ְגְ ט ַַא ְְפ ַַר ְ‬ ‫ֶֶער ָָהאט ִִמיר ֶֶד ְ‬ ‫אְרן ֶֶר ִִּבי'ן ֶֶווער ֶֶדער‬ ‫עְר ֵֵצייְלְ ט ַַפ ְ‬ ‫יְׁשט ֶֶד ְ‬ ‫ָָא ֶֶּבער ֶֶער ָָהאט ִנִ ְ‬ ‫ִִאיד ִִאיז‪.‬‬ ‫עְצ ֶֶטע‬ ‫וייֶטער ַַא ַַריין צּום ֶֶר ִִּבי'ן‪ִִ ,‬די ֶלֶ ְ‬ ‫ִִדי עֹוָלָ ם ִִאיז ַַו ֶ‬ ‫עְׁשָלָ אְגְ ן‬ ‫עֶווען ָָאט ֶֶדער ִִאיד ָָוואס ָָהאט ֶגֶ ְ‬ ‫ַַא ַַרייְנְ צּוֵגֵ יין ִִאיז ֶגֶ ֶ‬ ‫יֶער ֶֶדער ַגַ ְְּב ַַאי‪.‬‬ ‫ְְפ ִִר ֶ‬ ‫עְר ְְקט ַַאז ֶֶער ִִאיז‬ ‫אֶמ ְ‬‫ידּוֵׁשי ָָה ִִרי”ם ָָהאט ְגְ ַלַ ייְך ַַּב ֶ‬ ‫ֶֶדער ִִח ֵ‬ ‫ערּוְפן‪:‬‬ ‫ְ‬ ‫ידּוֵׁשי ָָה ִִרי”ם ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ֶֶדער ְְׁשֶלֶ עֶגֶ ער‪ָָ ,‬האט ִזִ יְך ֶֶדער ִִח ֵ‬ ‫יֶּבער‬‫עְט ְְסט ִִא ֶ‬ ‫עְרן פּון ִִדיר ִִּביז דּו ֶֶּב ְ‬ ‫יְׁשט ֶֶה ְ‬ ‫אְרִנִ ְ‬ ‫”ִאיְך ִִוויל ָגָ ְ‬ ‫ִ‬ ‫עֵוויין‬‫אְצט ִִאין ַַא ֶגֶ ֵ‬ ‫עְּפַלַ ְ‬ ‫אֹויְסֶגֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ֶֶדער ַגַ ְְּב ַַאי”‪ֶֶ .‬דער ִִאיד ָָהאט‬ ‫סּוִרים אּון פּול ִִמיט ַַצ ַַער‪ִִ ,‬איְך‬ ‫”ִאיְך ִִּבין ָָמֵלֵ א ְיְ ִ‬ ‫אּון ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‪ִ :‬‬ ‫עַהאט ַַפאר ֶֶצען ָיָ אר אּון ִִאיְך ָָהאּב ָנָ אְך‬ ‫ִִּבין ׁשֹוין ֲֲחתּוָנָ ה ֶגֶ ַ‬ ‫יְׁשט ָנָ אר ָָדאס‪ָ ,‬נָ אר ַַמיין ַַווייּב ִִוויל‬ ‫יְׁשט ַַקיין ִִקיְנְ ֶֶדער‪ ,‬אּון ִנִ ְ‬ ‫ִנִ ְ‬ ‫”ִאיְך‬ ‫ייְּבט ַַּביי ַזַ ייְנְ ס אּון ָזָ אְגְ ט‪ִ :‬‬ ‫ִזִ יְך ֶגֶ ְְט’ן” ָָא ֶֶּבער ֶֶדער ֶֶר ִִּבי ְְּבַלַ ְ‬ ‫יֶּבער ֶֶדעם‬ ‫עְט ְְסט ִִא ֶ‬ ‫עְרן פּון ִִדיר ִִּביז דּו ֶֶּב ְ‬ ‫יְׁשט ֶֶה ְ‬‫אְרִנִ ְ‬ ‫ִִוויל ָגָ ְ‬ ‫ַגַ ְְּב ַַאי'ן”‪.‬‬ ‫ערּוְפן ֶֶדעם ַגַ ְְּב ַַאי ִִאין‬ ‫ְ‬ ‫ידּוֵׁשי ָָה ִִרי”ם ָָהאט ַַא ַַרייְנְ ֶגֶ‬ ‫ֶֶדער ִִח ֵ‬ ‫יֶּבער” ֶֶדער‬ ‫"ֶּבעט ִִאים ִִא ֶ‬ ‫יֶמער אּון ָזָ אְגְ ט ַַפאר ֶֶדער ִִאיד‪ֶ :‬‬ ‫ִִצ ֶ‬ ‫מֹוֵחל ֶֶדעם ִִאיד ָנָ אר ִִמיט ֵֵאיין‬ ‫"ִאיְך ִִּבין ֵ‬ ‫רּוְפט ִזִ יְך ָָאן‪ִ :‬‬ ‫ַגַ ְְּב ַַאי ְ‬ ‫ְְּתַנַ אי”‪.‬‬ ‫ול‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫זל‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫עְרט‪,‬‬ ‫אְרוואּוְנְ ֶֶד ְ‬ ‫ידּוֵׁשי ָָה ִִרי”ם ָָהאט ִזִ יְך ַַאזֹוי ַַפ ְ‬ ‫ֶֶדער ִִח ֵ‬ ‫עְטן‪ .‬אּון ֶֶדער ַגַ ְְּב ַַאי ִִאיז‬ ‫ֶֶוועְלְ ֶכֶ ע ְְּתַנַ אי ֶֶקען ֶֶדער ַגַ ְְּב ַַאי ֶֶּב ְ‬ ‫ואְרט ׁשֹוין ֶֶצען ָיָ אר‬ ‫וייְסט ַַאז ֶֶדער ִִאיד ַַו ְ‬ ‫ַַמ ְְמ ִִׁשיְך‪ֶ”ֶ :‬דער ֶֶר ִִּבי ֵֵו ְ‬ ‫מֹוֵחל ֶֶדער ִִאיד ָנָ אר אֹויּב ֶֶדער ֶֶר ִִּבי‬ ‫ַַפאר ִִקיְנְ ֶֶדער‪ִִ ,‬איְך ִִּבין ֵ‬ ‫ועְרן ִִמיט ֶזֶ ַַרע ֶֶׁשל‬ ‫עָהאְלְ ְְפן ֶֶו ְ‬ ‫וואּוְנְ ְְט ְְׁשט ִִאים ָָאן ַַאז ֶֶער ָזָ אל ֶגֶ ָ‬ ‫יָמא”‪.‬‬ ‫ַַקָיָ ָ‬ ‫ואְרן‬ ‫עָו ְ‬ ‫א’ִדיג ִנִ ְְת ָָּפ ֵֵעל ֶגֶ ָ‬ ‫מֹוָר ִ‬ ‫ידּוֵׁשי ָָה ִִרי”ם ִִאיז ָ‬ ‫ֶֶדער ִִח ֵ‬ ‫קּוְקט‬ ‫פּון ִִדי ְְּת ִִמימּות אּון ְגְ ַלַ ייְכְ ֵֵקייט פּון ֶֶדעם ַגַ ְְּב ַַאי ַַאז ֶֶער ְ‬ ‫ואְרן‬ ‫עָו ְ‬ ‫עְמט ֶגֶ ָ‬ ‫אְר ֶֶׁש ְ‬ ‫יְׁשט אֹויף ַזַ יין ָּכָ בֹוד ַַאז ֶֶער ִִאיז ַַפ ְ‬ ‫ִִּבְכְ ַלַ ל ִנִ ְ‬ ‫אְסק פּון ֶֶדעם ִִאיד‪.‬‬ ‫אְּפט ַַא ְְפ ַַר ְ‬ ‫אּון ֶגֶ עַכַ ְ‬ ‫עִפ ְיְרט ַַאז ִִדי ַַמ ֲֲע ֶֶׂשה ִִאיז ַַא‬ ‫אֹויְסֶגֶ ִ‬ ‫ְ‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש‬‫ֲ‬ ‫ָָהאט‬ ‫יְׁשט‬ ‫ׁשּוְב ֶ’ֶע ִלִ ימּוד ִִאין ֵּבּ ין ָָא ָָדם ַלַ ֲֲח ֵֵברֹו ַַאז ִנִ ְ‬ ‫אְר ֶֶקע אּון ָָח ְ‬ ‫ְְׁש ַַט ְ‬ ‫אְּפט ִִּבְזְ יֹונֹות פּון ַַא‬ ‫עְרן ַַאז ֶֶמען ַכַ ְ‬ ‫אֶד ְ‬ ‫יְׁשט ַַּב ֶ‬ ‫ָנָ אר ֶֶעס ָזָ אל ִנִ ְ‬ ‫עְמס גּוט אּון ֶזֶ ען וואּו ֶֶמען‬ ‫ֶֶמעְנְ ְְטׁש‪ָ ,‬נָ אר ֶֶמען ָזָ אל ֶֶוועְלְ ן ֶיֶ עֶנֶ ְ‬ ‫ֶֶקען ֶיֶ עֶנֶ עם ֶֶהעְלְ ְְפן‪.‬‬ ‫ַַאז ַַא ֶֶמעְנְ ְְטׁש ִִוויל זֹוֶכֶ ה ַזַ יין ִזִ יְך צּו ֵֵרייִנִ יְגְ ן‪ ,‬זֹוֶכֶ ה ַזַ יין צּו‬ ‫ויְסן ַַאז ִִדי ּבּוׁשֹות אּון ִִּבְזְ יֹונֹות‬ ‫אְרף ֶֶער ִִו ְ‬ ‫יָמה ַַד ְ‬ ‫ׁשּוָבה ְְׁשֵלֵ ָ‬ ‫ְְּת ָ‬ ‫עְצט ִִּבין ִִאיְך זֹוֶכֶ ה צּו ַַא ַּכַ ָָּפ ָָרה!‬ ‫ָָדאס ִִאיז ַּכַ ָָּפ ַַרת ֲֲעוֹונֹות‪ֶ ,‬יֶ ְ‬ ‫ּבּוָׁשה)‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ֵֵחֶלֶ ק ז‘ ֶֶע ֶֶרְך ָ‬ ‫(ִׂשיחֹות ֲ‬ ‫ִ‬ ‫חל‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ַַמֲעֲ ֶׂשֶ ה ח'‬ ‫ְטְָמן‬ ‫ֹּפּה ִנִ ָ‬ ‫אְט ִִׁשיְלְ ד ִזִ ְכְ רֹונֹו‬ ‫רֹויֶסער ְגְ ִִביר ר' ִִׁש ְְמעֹון ָָוואְלְ ף ָָר ְ‬ ‫ֶֶדער ְגְ ֶ‬ ‫עֹוֶׁשר‬ ‫עֶווען ְְמ ֻֻפ ְְר ָָסם ִִאין ֶֶדער ֶֶוועְלְ ט ַַאְלְ ס ַַאן ֶ‬ ‫ִלִ ְְב ָָרָכָ ה ִִאיז ֶגֶ ֶ‬ ‫עֶווען ַַאן ֶֶע ְְרִלִ יֶכֶ ער‬ ‫רֹויֶסער ַנַ ְְד ָָבן‪ִִ .‬מיט ֶֶדעם ִִאיז ֶֶער ֶגֶ ֶ‬ ‫אּון ַַא ְגְ ֶ‬ ‫ימּות'ִדיֶגֶ ער ִִאיד‪ַַ ,‬א ְיְ ֵֵרא ָָׁש ַַמִיִ ם‪ ,‬אּון ַַא ְגְ ַלַ ייֶכֶ ער‬ ‫ִ‬ ‫ִִאיד‪ַַ ,‬א ְְּת ִִמ‬ ‫ֶֶמעְנְ ְְטׁש‪.‬‬ ‫ַַאזֹוי אֹויְך ַַּביי ִִדי גֹוִיִ ם אּון ַַּביי ֶֶדער ֶֶרעִגִ ירּוְנְ ג ִִאיז ֶֶער‬ ‫עֶווען ַַא ְגְ ַלַ ייֶכֶ ער ֶֶמעְנְ ְְטׁש‪.‬‬ ‫יְּבט ַַווייל ֶֶער ִִאיז ֶגֶ ֶ‬ ‫עֶווען ָגָ אר ַַּבאִלִ ְ‬ ‫ֶגֶ ֶ‬ ‫עִפ ְיְרט ִִמיט ְגְ ַלַ ייְכְ ֵֵקייט‪ֶֶ ,‬ער‬ ‫עְפ ְְטן ָָהאט ֶֶער ֶגֶ ִ‬ ‫עֶׁש ְ‬‫ַַאֶלֶ ע ַזַ ייֶנֶ ע ֶגֶ ֶ‬ ‫עִפ ְיְרט ַַאֶלֶ ע ַזַ ייֶנֶ ע ֶֶח ְְׁשּבֹונֹות ִִמיט ֶנֶ ֱֱא ָָמנּות‪ ,‬אּון ֶֶער‬ ‫ָָהאט ֶגֶ ִ‬ ‫עֶרעְכְ ִִטיְגְ ֵֵקייט‬ ‫ייֶע ְְרן ִִמיט ֶגֶ ֶ‬‫אָצאְלְ ט ַַאֶלֶ ע ַזַ ייֶנֶ ע ְְׁש ֵֵט ֶ‬‫ָָהאט ַַּב ָ‬ ‫רּוָטה‪.‬‬ ‫עְצ ֶֶטע ְְּפ ָ‬ ‫ִִּפיְנְ ְְק ְְטִלִ יְך ִִּביז ִִדי ֶלֶ ְ‬ ‫אְר ְְׁש ֵֵטייט ִזִ יְך ַַאז ַַא גֹוי ָָהאט ַַפייְנְ ט ַַא ִִאיד‪ָָ ,‬האט‬ ‫ָָא ֶֶּבער ַַפ ְ‬ ‫עֶווען אּון‬ ‫אְּבן ִִאים ְְמ ַַקֵנֵ א ֶגֶ ֶ‬‫עַהאט ׂשֹוְנְ ִִאים ָָוואס ָָה ְ‬ ‫ֶֶער אֹויְך ֶגֶ ַ‬ ‫עְר ְְּב ֶֶרעְנְ ֶגֶ ען אּון ַַאְלְ ץ‬‫רּוִּב ְיְרט ִִאים צּו אּוְנְ ֶֶט ְ‬ ‫אְרק ְְּפ ִ‬ ‫ייֶער ְְׁש ַַט ְ‬ ‫ֵזֵ ֶ‬ ‫עְפן ַַאן ַַע ְְוָלָ ה אֹויף ִִאים אּון ַַאזֹוי ִִאים ַַּפייִנִ יְגְ ן‬ ‫ֶגֶ עזּוְכְ ט צּו ְְט ֶֶר ְ‬ ‫אּון ָָאְנְ ַַמאְכְ ן ָָצרֹות‪.‬‬ ‫טל‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫יְס ֶֶטער‬ ‫ייֶער ִִמיִנִ ְ‬ ‫עקּוֶמען צּום ְְׁש ֵֵט ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ֵֵאיין ָָטאג ֶזֶ עֶנֶ ען ֵזֵ יי ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫אַהאְלְ ֶֶטעֶנֶ עם‬ ‫אּון ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ֵֵעדּות ַַאז ר' ִִׁש ְְמעֹון ָָוואְלְ ף ָָהאט ַַא ַַּב ַ‬ ‫אַהאְלְ ט ֶֶער ָגָ אר ַַא ַַסאְך‬ ‫אְרט ַַּב ַ‬ ‫יֶמער ִִאין ַזַ יין הֹויז ָָוואס ָָד ְ‬ ‫ִִצ ֶ‬ ‫אְסן‪ֶֶ ,‬ער ָלָ אְזְ ט ֵֵקייֶנֶ עם‬ ‫אְר ְְׁשָלָ ְ‬ ‫ָגָ אְלְ ד אּון ִזִ יְלְ ֶֶּבער‪ֶֶ .‬עס ִִאיז ַַפ ְ‬ ‫יְׁשט ַזַ ייֶנֶ ע ְְקֶנֶ עְכְ ט‪ָ ,‬נָ אר‬ ‫יְׁשט ַזַ ייֶנֶ ע ְְמ ָָׁש ְְר ִִתים‪ִ ,‬נִ ְ‬ ‫יְׁשט ַַא ַַריין‪ִ ,‬נִ ְ‬‫ִנִ ְ‬ ‫אְרט‬ ‫יֶמער אּון ָָד ְ‬ ‫יְסל פּון ֶֶדעם ִִצ ֶ‬ ‫ֶֶער ַַאֵלֵ יין ָָהאט ֶֶדעם ְְׁשִלִ ְ‬ ‫אְר ְְׁש ֵֵטייט ִזִ יְך ַַאז ֶֶער‬ ‫אַהאְלְ ט ֶֶער ַזַ יין ִִע ָיָקר ֲֲע ִִׁשירּות‪ .‬אּון ַַפ ְ‬ ‫ַַּב ַ‬ ‫וייְסט‬ ‫אְרט ַַווייל ֵֵקייֶנֶ ער ֵֵו ְ‬ ‫ייֶער פּון ָָד ְ‬ ‫יְׁשט ַַקיין ְְׁש ֵֵט ֶ‬ ‫עְּבט ִנִ ְ‬ ‫ֶגֶ ְ‬ ‫אַהאְלְ ט‬ ‫יֶמער‪ ,‬אּון ַַאזֹוי ַַּב ַ‬ ‫יְׁשט ָָוואס טּוט ִזִ יְך ִִאין ֶיֶ עֶנֶ עם ִִצ ֶ‬ ‫ִנִ ְ‬ ‫אְר ֶֶמעְגְ ן פּון ֶֶדער ֶֶרעִגִ ירּוְנְ ג‪.‬‬ ‫ֶֶער ַזַ יין ְגְ רֹויס ַַפ ְ‬ ‫אֹויֶער‬ ‫ֶ‬ ‫ועְר ֶֶטער פּון ִִדי ׂשֹוְנְ ִִאים ֶזֶ עֶנֶ ען ַַא ַַריין ִִאיֶנֶ עם‬ ‫ִִדי ֶֶו ְ‬ ‫עִׁש ְיְקט‬ ‫יְס ֶֶטער אּון ֶֶער ָָהאט ְגְ ַלַ ייְך ֶגֶ ִ‬ ‫ייֶער ִִמיִנִ ְ‬‫פּון ֶֶדעם ְְׁש ֵֵט ֶ‬ ‫אֶקע ַַאזֹוי ַַאז ֶֶער ָָהאט‬ ‫ּבֹוֵדק צּו ַזַ יין אֹויּב ִִאיז ֶֶעס ַַט ֶ‬ ‫יֵציי ֵ‬ ‫ָָּפאִלִ ֵ‬ ‫יְׁשט‬ ‫אֶקע ֵֵקייֶנֶ עם ִנִ ְ‬ ‫יֶמער אּון ֶֶער ָלָ אְזְ ט ַַט ֶ‬ ‫אַהאְלְ ֶֶטעֶנֶ ע ִִצ ֶ‬ ‫ַַא ַַּב ַ‬ ‫ַַא ַַריין‪.‬‬ ‫עקּוֶמען צּו ר' ִִׁש ְְמעֹון ָָוואְלְ ף‬ ‫ֶ‬ ‫ֶֶווען ֵזֵ יי ֶזֶ עֶנֶ ען ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫אַהאְלְ ֶֶטעֶנֶ ע‬ ‫עְפ ֶֶרעְגְ ט ֶֶוועְגְ ן ַַאַזַ א ַַּב ַ‬ ‫אְט ִִׁשיְלְ ד אּון ִִאים ֶגֶ ְ‬ ‫ָָר ְ‬ ‫עֶווען ַַאז ָיָ א‪ֶֶ ,‬ער ָָהאט‬ ‫מֹוֶדה ֶגֶ ֶ‬ ‫יֶמער‪ָָ ,‬האט ר' ִִׁש ְְמעֹון ְגְ ַלַ ייְך ֶ‬ ‫ִִצ ֶ‬ ‫יְׁשט‬‫יֶמער ָָוואס ֶֶער ָלָ אְזְ ט ֵֵקייֶנֶ עם ִנִ ְ‬ ‫אַהאְלְ ֶֶטעֶנֶ ע ִִצ ֶ‬ ‫ַַאַזַ א ַַּב ַ‬ ‫אְרט ַַקיין ֲֲע ִִׁשירּות ָָא ֶֶדער‬ ‫יְׁשט ָָד ְ‬‫אַהאְלְ ט ִנִ ְ‬ ‫ַַא ַַריין‪ָָ ,‬א ֶֶּבער ֶֶער ַַּב ַ‬ ‫ואֶטע ַזַ אְך‬ ‫יֶמער ִִאיז ַַא ְְּפ ִִר ַיַו ֶ‬ ‫ָגָ אְלְ ד אּון ִזִ יְלְ ֶֶּבער‪ָ ,‬נָ אר ֶֶדער ִִצ ֶ‬ ‫עְדן ֶֶוועְגְ ן ֶֶדעם‪.‬‬ ‫יְׁשט ֶֶר ְ‬‫ָָוואס ֶֶער ֶֶקען ִנִ ְ‬ ‫יְׁשט ָָדא ַַקיין‬ ‫עְרט‪ִ" :‬נִ ְ‬ ‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫ׁשֹוְט ִִרים ִִאים ֶגֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫אְּבן ִִדי‬ ‫ָָה ְ‬ ‫אְר ְְפן‬ ‫יֶמער אּון ִִמיר ַַד ְ‬ ‫אְר ְְפ ְְסט ֶֶע ֶֶפעֶנֶ ען ִִדי ִִצ ֶ‬‫ַַמ ֲֲע ִִׂשיֹות‪ ,‬דּו ַַד ְ‬ ‫אְרט‪".‬‬ ‫אַהאְלְ ְְט ְְסט ָָד ְ‬ ‫ֶזֶ ען ָָוואס דּו ַַּב ַ‬ ‫מ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫אמ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ויִפיל ֶגֶ עְלְ ט‬‫עְרט‪ִ"ִ :‬ו ִ‬‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫ָָהאט ר' ִִׁש ְְמעֹון ָָוואְלְ ף ֵזֵ יי ֶגֶ ֶ‬ ‫אְּבן ֵזֵ יי‬ ‫אַהאְלְ ְְטן?" ָָה ְ‬ ‫אְרט ַַּב ַ‬ ‫ְְט ַַראְכְ ט ִִאיר ַַאז ֶֶעס ִִאיז ָָדא ָָד ְ‬ ‫אַהאְלְ ט‬ ‫רֹויֶסע ְְסכּום ָָוואס ֵזֵ יי ְְט ַַראְכְ ְְטן ַַאז ֶֶער ַַּב ַ‬ ‫ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ַַא ְגְ ֶ‬ ‫אְרט‪.‬‬ ‫ָָד ְ‬ ‫"ִאיְך ִִּבין ַַמ ְְסִּכִ ים‬ ‫עְרט‪ִ :‬‬ ‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫ָָהאט ר' ִִׁש ְְמעֹון ָָוואְלְ ף ֵזֵ יי ֶגֶ ֶ‬ ‫ייֶער פּון ֶֶדעם ְְסכּום‪ָָ ,‬א ֶֶּבער ִִמיט ֵֵאיין ְְּתַנַ אי‪,‬‬ ‫עְּבן ִִדי ְְׁש ֵֵט ֶ‬ ‫צּו ֶגֶ ְ‬ ‫יֶמער‪ַַ ,‬ווייל ָָדאס ִִאיז ַַא‬ ‫יְׁשט ֶֶע ֶֶפעֶנֶ ען ֶֶדעם ִִצ ֶ‬ ‫אְרף ִנִ ְ‬‫ַַאז ִִאיְך ַַד ְ‬ ‫עֶווען‪ֵ ,‬זֵ יי‬ ‫יְׁשט ַַמ ְְסִּכִ ים ֶגֶ ֶ‬ ‫אְּבן ִנִ ְ‬ ‫ואֶטע ַזַ אְך‪ָָ ".‬א ֶֶּבער ֵזֵ יי ָָה ְ‬ ‫ְְּפ ִִר ַיַו ֶ‬ ‫יֶמער‪.‬‬ ‫אְרק ַַאז ֶֶער מּוז ֶֶע ֶֶפעֶנֶ ען ִִדי ִִצ ֶ‬ ‫עַהאְלְ ְְטן ְְׁש ַַט ְ‬ ‫אְּבן ִזִ יְך ֶגֶ ַ‬ ‫ָָה ְ‬ ‫ויִפיל‬ ‫וייְסט ִִאיר ָָוואס‪ִִ ,‬ו ִ‬ ‫עְרט‪ֵ"ֵ :‬ו ְ‬ ‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫ָָהאט ֶֶער ֵזֵ יי ֶגֶ ֶ‬ ‫אְּבן‬ ‫עְס ֶֶטע ְְסכּום ָָוואס ִִאיְך ָזָ אל ֶֶקעֶנֶ ען ָָה ְ‬ ‫ֶֶקען ַזַ יין ִִדי ְגְ ֶֶר ְ‬ ‫עֶווען‬‫יֶמער ֶגֶ ֶ‬ ‫אַהאְלְ ְְטן אֹויּב ָָוואְלְ ט ִִדי ַגַ אְנְ ֶֶצע ִִצ ֶ‬ ‫אְרט ַַּב ַ‬ ‫ָָד ְ‬ ‫אְּבן ֵזֵ יי ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ֶֶע ֶֶּפעס ָגָ אר‬ ‫פּול ִִמיט ָגָ אְלְ ד אּון ִזִ יְלְ ֶֶּבער?" ָָה ְ‬ ‫"ִאיְך ִִּבין ְגְ ֵֵרייט צּו‬ ‫רֹויֶסע ְְסכּום‪ָָ .‬האט ֶֶער ֵזֵ יי ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‪ִ :‬‬ ‫ַַא ְגְ ֶ‬ ‫יְׁשט‬ ‫אְּבן ֵזֵ יי ִנִ ְ‬ ‫ייֶער פּון ֶֶדעם ְְסכּום‪ְ ".‬לְ ַַמ ֲֲע ֶֶׂשה‪ָָ ,‬ה ְ‬ ‫ָָצאְלְ ן ִִדי ְְׁש ֵֵט ֶ‬ ‫עְדט פּון‬ ‫עֶר ְ‬ ‫עוואּוְסט ָָוואס צּו טּון‪ַַ ,‬ווייל ֶֶעס ָָהאט ִזִ יְך ָָדא ֶגֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ֶגֶ‬ ‫עְּב ֶֶרעְנְ ְגְ ט ָגָ אר ַַא‬ ‫רֹויֶסע ְְסכּום ָָוואס ָָוואְלְ ט ַַא ַַרייְנְ ֶגֶ ְ‬ ‫ייֶער ַַא ְגְ ֶ‬ ‫ֵזֵ ֶ‬ ‫אֶסע פּון ִִדי ֶֶרעִגִ ירּוְנְ ג‪.‬‬ ‫רֹויֶסע ַַרייְכְ טּום ִִאין ֶֶדעם ַַק ֶ‬ ‫ְגְ ֶ‬ ‫אְרף ֶֶמען ׁשֹוין‬ ‫"ַאַזַ א ַזַ אְך ַַד ְ‬ ‫עְרט‪ַ :‬‬ ‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫אְּבן ֵזֵ יי ִִאים ֶגֶ ֶ‬ ‫ָָה ְ‬ ‫ֵגֵ יין ְְפ ֶֶרעְגְ ן ִִדי ָָוואס ֶזֶ עֶנֶ ען ְְמ ֻֻמֶּנֶ ה אֹויף אּוְנְ ז ָָוואס ֶֶמען ָזָ אל‬ ‫ָָדא טּון‪".‬‬ ‫עקּוֶמען ָזָ אְגְ ן‬ ‫ֶ‬ ‫צּוִר ְיְקֶגֶ‬ ‫ָנָ אְך ִִאיֶנֶ עם ֶזֶ עְלְ ְְּבן ָָטאג ֶזֶ עֶנֶ ען ֵזֵ יי ִ‬ ‫יֶּבער ֵזֵ יי ָָהאט ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ַַאז‬ ‫רֹויֶסער ַַׂשר ָָוואס ִִאיז ִִא ֶ‬ ‫ַַאז ֶֶדער ְגְ ֶ‬ ‫אְרף ׁשֹוין‬ ‫אְרהֹויְלְ ן פּון ֶֶדעם‪ֶֶ ,‬מען ַַד ְ‬ ‫יְׁשט ַַפ ְ‬‫ֵנֵ יין‪ֶֶ ,‬מען ֶֶקען ִזִ יְך ִנִ ְ‬ ‫יֶמער‪.‬‬ ‫ֶֶע ֶֶפעֶנֶ ען ִִדי ִִצ ֶ‬ ‫במ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫עַהאט ַַקיין ְְּב ֵֵר ָיָרה‪ֶֶ .‬ער ָָהאט‬ ‫יְׁשט ֶגֶ ַ‬ ‫ר' ִִׁש ְְמעֹון ָָהאט ִנִ ְ‬ ‫עֶע ְְפְנְ ט ִִדי ִִטיר‪.‬‬ ‫יֶמער אּון ֶגֶ ֶ‬ ‫יְסל פּון ֶֶדעם ִִצ ֶ‬ ‫ענּוֶמען ִִדי ְְׁשִלִ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶגֶ‬ ‫אְרט‬ ‫קּוְקן ָָוואס ִִאיז ָָדא ָָד ְ‬ ‫עקּוֶמען ְ‬ ‫ֶ‬ ‫יֵציי ֶזֶ עֶנֶ ען ְְׁשֶנֶ על ֶגֶ‬ ‫ִִדי ָָּפאִלִ ֵ‬ ‫יְׁשט‬ ‫ייְּבן ִנִ ְ‬ ‫אַהאְלְ ט ֶֶער ָָדא! אּון ֵזֵ יי ְגְ ֵלֵ ְ‬ ‫יֶמער‪ָָ ,‬וואס ַַּב ַ‬ ‫ִִאין ֶֶדען ִִצ ֶ‬ ‫יְׁשט ֵֵווייִנִ יֶגֶ ער! ֶֶמען ֶזֶ עט‬ ‫יְׁשט ֶֶמער אּון ִנִ ְ‬ ‫עֶען! ִנִ ְ‬ ‫ָָוואס ֵזֵ יי ֶזֶ ֶ‬ ‫עֶען ֵזֵ יי ָיָ א‪ַַ ,‬א ַַמ ֵֵּצ ָָבה‬ ‫יֶמער! ֵֵאיין ַזַ אְך ֶזֶ ֶ‬ ‫ייִדיֶגֶ ע ִִצ ֶ‬ ‫אְרט ַַא ֵלֵ ִ‬ ‫ָָד ְ‬ ‫יְּבן‬ ‫עְׁש ִִר ְ‬ ‫אֹויְפֶגֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫יֶמער ָָוואס ְְׁש ֵֵטייט אֹויף ֶֶדעם‬ ‫יְטן ֶֶדעם ִִצ ֶ‬ ‫ִִאיְנְ ִִמ ְ‬ ‫יֵציי‬‫"ֹּפֹה ִנִ ְְט ַַמן ִִׁש ְְמעֹון ָָוואְלְ ף ֶֶּבן ר' ְְקלֹוִנִ ימֹוס"‪ִִ .‬די ָָּפאִלִ ֵ‬ ‫עְרט‪ָָ .‬וואס ֵגֵ ייט ָָדא‬ ‫אְרט ִִאיְנְ ַגַ אְנְ ְְצן ַַּבאוואּוְנְ ֶֶד ְ‬ ‫ייֶען ָָד ְ‬ ‫ְְׁש ֵֵט ֶ‬ ‫אְּבן ַַא‬‫אְדֶנֶ ע ַזַ אְך‪ָָ ,‬ה ְ‬ ‫ָָפאר? ָָוואס ִִאיז ֶֶדער ְְּפ ַַׁשט פּון ַַאַזַ א ָָמ ְ‬ ‫יֶמער ָָוואס ִִדי ֵֵאייְנְ ִִציְגְ ְְס ֶֶטע ַזַ אְך ָָוואס ֶֶעס ִִאיז ָָדא ִִאין ֶֶדעם‬ ‫ִִצ ֶ‬ ‫יְׁשט ֵֵווייִנִ יֶגֶ ער ִִווי ַזַ יין ֵֵאייֶגֶ עֶנֶ ע ַַמ ֵֵּצ ָָבה?‬ ‫יְׁשט ֶֶמער אּון ִנִ ְ‬ ‫ִִאיז ִנִ ְ‬ ‫ויְסן ָזָ אְלְ ט‬‫עֶווען‪ִ"ִ :‬ו ְ‬ ‫ָָהאט ר' ִִׁש ְְמעֹון ָָוואְלְ ף ֵזֵ יי ַַמ ְְס ִִּביר ֶגֶ ֶ‬ ‫נּוֶמען ַַא ַגַ אְנְ ְְצן ָָטאג ִִמיט ִִמ ְְס ָָחר ִִמיט‬ ‫אְר ֶ‬ ‫ֶֶע ְְטץ ַַאז ִִאיְך ִִּבין ַַפ ְ‬ ‫רֹויֶסע ֶגֶ עְלְ ֶֶטער‪ ,‬אּון ַַאזֹוי אֹויְך ֶגֶ עּב ִִאיְך ַַא ַַסאְך ְְצ ָָד ָָקה צּו‬ ‫ְגְ ֶ‬ ‫יֶטער‬ ‫יֶּבער ִִצ ֶ‬ ‫עִר ֶ‬ ‫עְרֵגֵ יין‪ֶֶ .‬ד ִ‬ ‫יֶמעַלַ ייט פּון אּוְנְ ֶֶט ְ‬ ‫עֶווען ָָא ִִר ֶ‬ ‫אֶט ֶ‬ ‫ַַר ֶ‬ ‫ִִאיְך ְְׁש ֶֶטעְנְ ִִדיג ֶֶא ְְפ ָָׁשר ֶֶוועט ָָחִלִ יָלָ ה ַַא ַַרייְנְ ֵגֵ יין ִִאין ִִמיר ֵיֵ ׁשּות‬ ‫עֶסער פּון ֵזֵ יי‪ֶֶ ,‬ע ֶֶּפעס ֶֶמער ָָחׁשּוב‬ ‫אּון ַּגַ ֲֲא ָָוה‪ְּ ,‬כְ ִִאילּו ִִאיְך ִִּבין ֶֶּב ֶ‬ ‫יֶמער‬ ‫יֶּבער ֵגֵ יי ִִאיְך ַַא ַַריין ִִאין ֶֶדעם ִִצ ֶ‬ ‫עִר ֶ‬‫וייְטן‪ֶֶ .‬ד ִ‬‫פּון ַַא ְְצ ֵֵו ְ‬ ‫ֵֵאייְנְ ָָמאל ַַא ָָטאג אּון ִִאיְך קּוק גּוט אֹויף ַַמיין ַַמ ֵֵּצ ָָבה‪ִ ,‬זִ יְך‬ ‫קּוֶמען ַַא ָָטאג ֶֶווען ִִאיְך ֶֶוועל‬ ‫עְר ַַמאֶנֶ ען ַַאז ֶֶעס ֵגֵ ייט ֶ‬ ‫צּו ֶֶד ְ‬ ‫יְׁשט‬ ‫אְרִנִ ְ‬ ‫ועְקֵגֵ יין פּון ִִדי ֶֶוועְלְ ט‪ ,‬אּון ֶֶעס ֵגֵ ייט ָגָ ְ‬ ‫אְר ְְפן ַַא ֶֶו ְ‬ ‫ַַד ְ‬ ‫טֹוִבים ָָוואס ִִאיְך ִִּבין‬ ‫ייְּבן פּון ִִמיר ָנָ אר ַַמייֶנֶ ע ַַמ ֲֲע ִִׂשים ִ‬ ‫ְְּבַלַ ְ‬ ‫צּוַהאְנְ ְְדֶלֶ ען אֹויף ִִדי ֶֶוועְלְ ט‪ .‬אּון ִִדי ַזַ אְך ִִאיז‬ ‫זֹוֶכֶ ה ַַאייְנְ ַ‬ ‫עְדן ִִּביְזְ ן ַַהייְנְ ִִטיְגְ ן ָָטאג‪ָ ,‬נָ אר ַַאז ֶֶע ְְטץ‬ ‫אַהאְלְ ְְטן פּון ֶיֶ ְ‬ ‫עֶווען ַַּב ַ‬ ‫ֶגֶ ֶ‬ ‫יְׁשט‬ ‫עְצ ִִוואּוְנְ ֶגֶ ען צּו ֶֶע ֶֶפעֶנֶ ען ִִדי ִִטיר ָָהאּב ִִאיְך ִנִ ְ‬ ‫ָָהאט ִִמיר ֶגֶ ְ‬ ‫ּבֹוֵרא ָּכּל עֹוָלָ ִִמים‬ ‫עַהאט ַַקיין ְְּב ֵֵר ָיָרה‪ .‬אּון ִִאיְך ָָהאף צּום ֵ‬ ‫ֶגֶ ַ‬ ‫גמ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫עְצט‬ ‫אְטן ָָדאס ַַאז ֶֶמעְנְ ְְט ְְׁשן ֶֶוועְלְ ן ֶיֶ ְ‬ ‫יְׁשט ָָׁש ְ‬ ‫ַַאז ֶֶעס ָזָ אל ִִמיר ִנִ ְ‬ ‫אֹויְסֶגֶ עפּוֶנֶ ען פּון ִִדי ַַהְנְ ָָהָגָ ה‪".‬‬ ‫ְ‬ ‫אְרף ַַא ֶֶמעְנְ ְְטׁש‬ ‫"ַאזֹוי ַַד ְ‬ ‫עִפ ְיְרט‪ַ :‬‬ ‫אֹויְסֶגֶ ִ‬ ‫ְ‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש‬ ‫ָָהאט ֲ‬ ‫ייִּביג‪.‬‬ ‫יְׁשט ָָדא אֹויף ֵֵא ִ‬ ‫ייְּבט ִנִ ְ‬ ‫ויְסן ַַאז ֶֶמען ְְּבַלַ ְ‬ ‫עְּבן‪ֶֶ ,‬ער ָזָ אל ִִו ְ‬‫ֶלֶ ְ‬ ‫גּוֶטע‬ ‫ֵֵאיין ָָטאג ֵגֵ ייט ֶֶמען ַַא ֵֵהיים פּון ָָדא‪ ,‬אּון ָָוואס ֶֶמען טּוט ֶ‬ ‫עְמט ֶֶמען ִִמיט‪".‬‬ ‫ַזַ אְכְ ן ָָּבֶזֶ ה ָָהעֹוָלָ ם‪ָָ ,‬דאס ֶנֶ ְ‬ ‫יָתה)‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ֵֵחֶלֶ ק ט‘ ֶֶע ֶֶרְך יֹום ַַה ִִּמ ָ‬ ‫(ִׂשיחֹות ֲ‬ ‫ִ‬ ‫דמ‬ ‫דערצייל מיר א מעשה‬ ‫ַַמֲעֲ ֶׂשֶ ה ט'‬ ‫צּוִריְרְ ן ַַא ְצְֵוֵ וייְטְְנְ ס ַּפְּרְָ