gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הילולא דצדיקיא - אידיש · Hilileh detzidkei - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: הילולא דצדיקיא - אידיש · Hilileh detzidkei - Yiddish

שבוע: סוכות (2026-09-21)

הילולא דצדיקיא - אידיש · Hilileh detzidkei - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫גליון מיוחד ל'חג הסוכות'‬ ‫ברוך השם מיר האבן שוין ארויס געגעבן עטליכע גליונות אויף יום טוב סוכה‪,‬‬ ‫מיר וועלן דא שרייבן מעשיות וואס מיר האבן נאכנישט באשריבן‪.‬‬ ‫איז דא וואס לייגן צו אז דער צאנזער האט געזאגט 'נער לבייט‬ ‫האלב עולם הבא אדער לאנג לעבן‬ ‫נער און געשעפט בלייבט געשעפט'‪.‬‬ ‫דער צדיק ר' ארי' לייבוש פון טארינגארד (טאטע פון דער‬ ‫דברי חיים פון צאנז) איז אמאל סוכות געווען אין שטאט בראד‪,‬‬ ‫נישט גערעגנט‬ ‫ווען די ערשטע נאכט סוכות האט געבלאזן זייער א שטארקע ווינט‬ ‫איין יאר פאר סוכות האט דער ר' יחזקאל פון שינאווא‬ ‫אז עס איז ממש געווען אוממעגליך צו שלאפן אין די סוכה‪ .‬ר'‬ ‫געבעט זיין אייניקל ר' חנה פןו קאלאשיץ אז ער דאווענען אז דאס‬ ‫ארי' לייבוש האט איבער בשום אופן נישט געוואלט אויפגעבען‬ ‫יאר סוכות זאל נישט רעגענן און ער האט אזוי געטוהן‪ .‬יענעם יאר‬ ‫אויף די מצוה פון שלאפן אין די סוכה‪ ,‬אבער דאך האט ער נישט‬ ‫סוכות האט טאקע נישט גערעגנט אין די גאנצע לאנד‪ ,‬כאטש וואס‬ ‫געוואלט שלאפן אליינס‪ ,‬האט ער געבעטן עפעס א פשוטע יוד א‬ ‫אין די לאנד פולין גערעגענט כמעט א גאנץ סוכות‪.‬‬ ‫שניידער אז ער זאל שלאפן מיט איהם אין די סוכה‪ .‬אינמיטן נאכט‬ ‫ווען די ווינטן זענען געווארן גאר שטארק און עס‬ ‫ציהט ארויס א שיינע אתרוג‬ ‫צדיקים שרייבן אן אינטרעסאנטע‬ ‫האט זיך אראפ געלאזט א שטארקע רעגן‪ ,‬האט‬ ‫הרב הקדוש ר' זאב נחום בורנשטיין‬ ‫טעם אויף די מצוה פון סוכה‪.‬‬ ‫די שניידער געוואלט ארויס גיין פון סוכה‪ ,‬האט‬ ‫מיר האלטן יעצט נאך די הייליגע‬ ‫זי"ע פון ביאלא דער טאטע פון דער באקאנטע‬ ‫ר' ארי' לייבוש זיך געבעטן ביי איהם און‬ ‫טעג וואס מיר האבן תשובה געטוהן‪.‬‬ ‫גאון דער אבני נזר זי"ע האט זיך געפירט א‬ ‫אזוי ווי מיר ווייסען נישט וואס מען‬ ‫צוגעזאגט אז אויב ער בלייט דארט געבט ער‬ ‫יעדעס יאר מוצאי כיפור נאך הבדלה‪ ,‬צוגיין‬ ‫האט פאר אונז געפסקנט אין הימל‪,‬‬ ‫איהם אוועק האלב פון זיין עולם הבא‪ ,‬און דער‬ ‫צום אתרוג סוחר ווי ער האט בכלל נישט‬ ‫דערפאר גייען מיר ארויס פון שטוב‪ ,‬וואס‬ ‫שניידער האט צו דעם מסכים געווען און‬ ‫דאס איז אזוי ווי מען גייט אין גלות‪ ,‬און‬ ‫געקוקט וואס ער נעמט‪ ,‬נאר איז צוגעגאנגן‬ ‫געבליבן מיט איהם אין די סוכה‪.‬‬ ‫גלות טוט אוועק נעמען אלע צרות וואס‬ ‫צום פושקע פון אתרוגים ער לייגט אריין זיין‬ ‫דארף קומען אויף די מענטש‪.‬‬ ‫עס זענען אריבער עטליכע יאר און‬ ‫האנט‪ ,‬ער נעמט ארויס א אתרוג אהן צו קוקען‬ ‫דער שניידער איז געווארן שטארק קראנק אז ער‬ ‫וואס קומט ארויס‪ ,‬ער גייט אהיים לייגט עס אוועק‪.‬‬ ‫האט אויסגעזען אז ער גייט שוין שטארבן חלילה וחס‪ .‬מיט אמאל‬ ‫יום טוב סוכות צופרי נעמט ער ארויס זיין אתרוג ווי צו‬ ‫זעהט ער ווי ר' ארי' לייבוש קומט צו איהם און דערמאנט די‬ ‫אלעמענ'ס וואונדער שטעלט זיך אויס צו זיין די שענסטע אתרוג‬ ‫מעשה ווי ער זאגט איהם צו אז ער באקומט האלב פון זיין עולם‬ ‫אין שטאט‪ ,‬אינגאנצן ריין פון א יעדער פלעק‪ ,‬שיין גלייך‬ ‫הבא‪ ,‬צום ערשט האט דער שניידער בכלל נישט געדענקט די‬ ‫געוואקסן‪ ,‬מיט אלע מעלות וואס קען נאר זיין‪ .‬עס איז געווען נאך‬ ‫מעשה אבער נאך אביסל צייט האט ער זיך דערמאנט‪ .‬זאגט איהם‬ ‫שענער ווי דער אתרוג פון דער עושר פון שטאט וואס האט‬ ‫ר' לייבוש אז יעצט איז געקומען די צייט וואס ער זאל דאס‬ ‫געצאלט גאר אסאך געלט פאר זיין אתרוג‪.‬‬ ‫באקומען‪ ,‬דערפאר גייט ער יעצט אוועק גיין פון די וועלט ווי ער‬ ‫אזוי האט ער זיך געפירט יאר נאך יאר ווי אלעמאל‬ ‫וועט ארויף קומען אין זיין לעבן איהם אין גן עדן‪.‬‬ ‫שטעלט זיך ארויס די זעלבע זאך אז ער האט גאר א שיינע אתרוג‬ ‫זאגט ווייטער ר' ארי' לייבוש אז אויב ער וויל אויפגעבען‬ ‫אהן צו קוקען בכלל וואס ער נעמט‪ .‬אין זיינע לעצטערע יארן האט‬ ‫אויף די מתנה פון זיין מיט איהם אין גן עדן‪ ,‬וועט ער געזונט ווערן‬ ‫ער אבער געטוישט זיין מנהג נאר ער האט זיך אויסגעוועלט א‬ ‫און נאך לעבן אסאך יארן געזונטערהייט‪ ,‬און ער קען זיך אויסוועלן‬ ‫שיינע אתרוג פונקט ווי א יעדער איינער‪.‬‬ ‫וואס ער וויל‪ .‬דער שניידער וואס איז געווען א פשוטע יוד‪ ,‬האט‬ ‫איינער פון זיינע אייניקלעך האבן געפרעגט דעם זיידע‬ ‫געזאגט אז ער איז מוותר אויף די גן עדן נאר ער וויל ווערן‬ ‫פארוואס ער האט געטוישט פון זיין מנהג אז ער זוכט זיך יא א‬ ‫בעסער און נאך לעבן אסאך יארן‪.‬‬ ‫שיינעם אתרוג? נאכמער וויל ער וויסען פארוואס ביז יעצט האט‬ ‫דער שניידער וועקט זיך אויף ווי ער שפירט אז באקומט‬ ‫ער נישט געקוקט וואס ער נעמט‪ ,‬אפשר וועט ער באקומען א‬ ‫צוריק די כוחות‪ ,‬ער ווערט בעסער אין בעסער ביז ער איז געווארן‬ ‫פסולע אתרוג?‬ ‫אינגאנצן געזונט ברוך השם‪.‬‬ ‫זאגט דער זיידע אזוי 'דער באשעפער האט באשאפען א‬ ‫עס גייט אריבער א שטיק צייט און דער שניידער טראכט‬ ‫מענטש הייליג און ריין‪ ,‬באמת וואלט געדארפט זיין אז א מענשט‬ ‫איבער די גאנצע מעשה און ער האט חרטה פארוואס ער האט‬ ‫זאל בכלל נישט קענען טוהן שלעכט'ס‪ ,‬ווען עס קומט פאר איינער‬ ‫געטוהן אזא נארישקייט פון אויפגעבן צו זיין לעבן דער צדיק אין‬ ‫צו טוהן א נישט גוטע זאך און א גוטע זאך‪ ,‬וואלטן זיינע הענט פון‬ ‫גן עדן‪.‬‬ ‫זיך אליינס געדארפט נעמען די גוטע זאך‪ ,‬ווייל א מענטש איז דאך‬ ‫דער שניידער האט געהערט אר ר' ארי' לייבוש האט א‬ ‫באשאפן הייליג און ריין‪ ,‬נאר וואס דען‪ ,‬צוליב דעם וואס א‬ ‫זוהן א צדיק דער דברי חיים פון צאנז איז ער געפארן צו איהם און‬ ‫מענשט טוט עבירות דערפאר ציהט דאס די מענטש צו טוהן‬ ‫פארציילט די גאנצע מעשה און ער האט חרטה‪ .‬דער צאנזער רב‬ ‫ליידער אויך נישט גוטע זאכן‪.‬‬ ‫הערט די מעשה ווען א שמייכל באווייזט זיך אויף זיין פנים‪ .‬עס‬ ‫נאך ארום גיין צו עטליכע שטובער האבן איהם גוטע יודען געגעבן‬ ‫אנדערש איז מוצאי יום כיפור ווען מיר אלע יודען זענען‬ ‫ברעטער וואס אזוי האט ער געקענט בויען זיין סוכה‪.‬‬ ‫הייליג און ריין ווייל דער באשעפער האט דאך מוחל געווען די‬ ‫עס קומט די יום סוכות אליינס וואס די יום טוב איז דאך‬ ‫עברות‪ ,‬איז עס א צייט וואס די גוף פון דער מענטש ציהט בכלל‬ ‫'זמן שמחתינו' איז דער ארימאן אויסער זיין פרייליכקייט פון די‬ ‫נישט צו קיין שלעכט'ס‪ ,‬דערפאר איז עס א גוטע צייט צו אריין‬ ‫גאנצע יאר‪ ,‬איז ער דאך אין יום טוב סוכות געווען אסאך מער‬ ‫לייגן די הענט און ארויס נעמען סיי וועלכע אתרוג ווייל די הענט‬ ‫גליקליך אז ער האט זוכה געווען צו בויען א סוכה און ער קען‬ ‫וועט איהם ממילא נאר ציעהן צו גוט'ס‪ ,‬דערפאר בין איך געווען‬ ‫מקיים זיין די מצוה פון עסן אין די סוכה און זיין א טייל פון דעם‬ ‫זיכער אז איך וויל באקומען די שענסטע אתרוג'‪.‬‬ ‫יודישן פאלק‪.‬‬ ‫דער צדיק זאגט ווייטער 'דאס איז אלעס געווען ביז‬ ‫צוריק גייענדיג צום רייכער יוד‪ ,‬וואס נישט גענוג אז ער‬ ‫היינט‪ ,‬אבער יעצט אז ער איז שוין אין די עלטערע יארן‪ ,‬וואס ער‬ ‫איז שטענדיג ארום געגאנגן טרויעריג‪ ,‬האט ער נישט געקענט‬ ‫ווייסט נישט ווען ער גייט אוועק גיין פון די וועלט‪ ,‬ממילא דאס‬ ‫פארגינען דעם ארימאן אז ער איז שטענדיג פרייליך און צופרידן‪.‬‬ ‫וואס דער באשעפער איז מוחל די עבירות איז נישט אינגאנצן‪,‬‬ ‫דער עושר וואס האט נישט געקענט אויסהאלטן די צופרידנקייט‬ ‫ווייל אויב יא קען ער דאך נישט אוועק גיין פון די וועלט‪ ,‬נאר עס‬ ‫פון ארימאן האט ער באשלאסן צו אוועק נעמען די פרייד פון דעם‬ ‫בלייבט איבער אביסל פון די עבירות אז עס זאל זיין א סיבה צו‬ ‫ארימאן‪ ,‬וואס האט ער געטוהן? אזוי ווי די מערסטע איינוואוינער‬ ‫אוועק גיין פון די וועלט‪ .‬דערפאר ווייל ער איז שוין עלטער‪ ,‬קען‬ ‫פון שטאט האבן געארבעט פאר'ן עושר ווי ער האט זיי געגעבן‬ ‫זיין אז דאס יאר גייט ער אוועק גיין פון די וועלט‪ ,‬און דער‬ ‫פרנסה‪ ,‬האט ער עושר זיי אנגעזאגט אז קומעדיגע יאר סוכות‪,‬‬ ‫באשעפער האט איבער געלאזט אביסל פון זיינע עבירות‪ ,‬ממילא‬ ‫טאר קיינער איהם נישט געבן קיין ברעטער צו בויען א סוכה‪ ,‬און‬ ‫קען ער מער נישט סתם אריין לייגן זיין האנט אין די פושקע‬ ‫ווער עס וועט איהם יא געבן‪ ,‬וועט פארלירן זיין פרנסה‪ .‬עס קומט‬ ‫אתרוגים זייענדיג זיכער אז זיין האנט וועט ציעהן נאר צו גוטס‪,‬‬ ‫פאר סוכות‪ ,‬דער ארימאן גייט ארום די שטובער צו בעטן פאר‬ ‫ווייל מיט די ביסל עבירות וואס ער האט אפשר וועט ער ארויס‬ ‫ברעטער‪ ,‬אבער וויפיל מען האט איהם געוואלט העלפן‪ ,‬האט דאך‬ ‫נעמען נישט אזא שיינע אתרוג‪ .‬נישט נאר דאס אויב וועל איך‬ ‫קיינעם נישט געוואלט פארלירן זיין פרנסה‬ ‫סתם ארויס נעמען א אתרוג און זעהן אז‬ ‫האבן זיין געמוזט פאלגן דעם רייכער יוד‬ ‫עס איז איינגעפירט און חשוב‬ ‫עס איז נישט אזוי שיין‪ ,‬וועל איך פארשטיין‬ ‫און קיינער האט איהם נישט געגעבן קיין‬ ‫ביי יודען צו צאלען אסאך געלט פאר די‬ ‫אז דאס יאר וועט ער אוועק גיין פון די‬ ‫ברעטע פאר די סוכה‪.‬‬ ‫ד' מינים צו ווייזען א ליבשאפט צו דער‬ ‫וועלט‪ ,‬וועל איך ווערן צובראכן און נישט‬ ‫עס איז שוין ערב סוכות און דער‬ ‫מצוה‪.‬‬ ‫קענען דינען דעם באשעפער מיט א‬ ‫עס ווערט געברענגט א שיינע טעם‬ ‫ארימאן האט נאך נישט קיין סוכה‪ ,‬וואס‬ ‫רואיגקייט‪ ,‬דערפאר האב איך מיר‬ ‫דערצו‪ :‬יום כיפור קומט די שטן זאגען אז די‬ ‫האט ער געטוהן? ער איז צוגעגאנגן צו‬ ‫יודען טוען עבירות‪ ,‬טוהט מען איהם‬ ‫אנגעהויבן צו פירען צו אליינס אויפזוכען א‬ ‫שטאטישע בית הקברות ווי ער האט געזען‬ ‫ענטפערן אז די יודען טוען עס בטעות ווייל‬ ‫שיינע אתרוג‪.‬‬ ‫צוגעגרייט עטליכע העלצער וואס זענען‬ ‫זיי ווייסען נישט וואס זיי טוהן און מען רעט‬ ‫די מעשה האט פארציילט זיין זוהן‬ ‫געווען צוגעגרייט פאר מצבות‪ ,‬ווי פון‬ ‫זיי נאר איין‪ ,‬טוט דער שטן צוריק זאגן אז‬ ‫דער הייליגע אבני נזר ווי ער האט‬ ‫אויבן שטייט 'פה נטמן' (דא ליגט‬ ‫מען קען נישט איינרעדן די יודען מיט‬ ‫אויסגעפירט 'די חשבון הנפש פאסט זיך‬ ‫באהאלטן) און עס שטייט גרייט אז ווען‬ ‫אזעלכע וויכטיגע זאכען זיי ווייסן זייער גוט‬ ‫פאר'ן הייליגן בעל שם טוב' (כ"ק אדמו"ר‬ ‫וואס זיי טוען‪ .‬ווען עס קומט די יום טוב‬ ‫איינער גייט אוועק פון די וועלט פילט מען‬ ‫מבעלזא שליט"א)‪.‬‬ ‫סוכות און ער זעהט אז די יודען צאלן אסאך‬ ‫אויס די נאמען פון מיט פארשידענע זאכן‪.‬‬ ‫געלט פאר די די מינים וואס זענען נישט‬ ‫דער ארימאן טראכט אז ער וועט‬ ‫מער ווי פשוטע פרוכט און בלעטער זעהט‬ ‫זיין פרייליך‬ ‫נעמען די העלצר פאר זיין סוכה‪ ,‬און נאך‬ ‫ער אז מען קען יא אויסנארען די יודען‪ ,‬און‬ ‫האבן‬ ‫קארלין‬ ‫שטאט‬ ‫אין‬ ‫סוכות וועט ער עס צוריק לייגן אין בית‬ ‫(פרדס יוסף)‬ ‫דאס מאכט שטיל די שטן‪.‬‬ ‫געוואוינט צוויי יודען איינער א גרויסע‬ ‫הקברות‪ ,‬אזוי בויט זיך דער ארימאן זיין‬ ‫ארימאן און אן אנדערע א גרויסע עושר‪,‬‬ ‫סוכה‪ ,‬ווי ארום די סוכה זעהט מען פון אלע זייט די ווערטער 'פה‬ ‫אויסער דעם האבן די צוויי געהאט נאך א גרויסע חילוק‪ ,‬אז דער‬ ‫נטמן'‪.‬‬ ‫ארימאן טראץ וואס ער האט גארנישט פארמאגט ער האט קוים‬ ‫עס קומט סוכות ווי דער עושר זעהט אז דער ארימאן‬ ‫געהאט אין שטוב עפעס צו געבן עסן פאר די קינדער‪ ,‬דאך איז ער‬ ‫האט מצליח געווען זיך צו בויען א סוכה און ער גייט ארום‬ ‫שטענדיג געווען פרייליך און צופרידן‪ ,‬ער האט זיך ארום געדרייט‬ ‫פרייליך און צפרידן‪ ,‬ער גייט צו צום ארימאן און פרעגט ווי אזוי‬ ‫גליקליך‪ ,‬עס וואלט זיך בכלל נישט געגלייבט אז זיין שטוב איז‬ ‫האסטו געבויעט א סוכה? זאגט דער יוד 'איך וועל אייך פארציילן‬ ‫ליידיג‪ .‬פון דער אנדערע זייט דער עושר וואס האט געהאט אלעס‬ ‫וואס האט פאסירט‪ ,‬אזוי ווי א יעדעס יאר בין איך דעם יאר ארום‬ ‫אין די וועלט וואס האט זיך איהם געגליסט‪ ,‬א שיינע הויז‪ ,‬די‬ ‫געגאנגן זיך בעטן ביי יודען מיר צו געבן ברעטער פאר די סוכה‪,‬‬ ‫בעסטע עסן‪ ,‬פיינע קינדער‪ ,‬דאך איז ער שטענדיג ארום געגאנגן‬ ‫אבער אזוי ווי איהר האט געהייסן האט מיר קיינער נישט געגעבן‪,‬‬ ‫צובראכן און טרויעריג‪ ,‬ער האט קיינמאל נישט געהאט קיין‬ ‫אזוי גייענדיג טרעף איך דעם מלאך המות‪ ,‬פרעג איך איהם ווי ער‬ ‫שמייכל אויף זיין פנים‪ ,‬און וויפיל ער האט נאר געהאט האט איהם‬ ‫גייט? זאגט ער מיר אז ער קומט אוועק נעמען די נשמה פון דעם‬ ‫נישט געמאכט צופרידן‪.‬‬ ‫רייכער יוד‪ ,‬האב איך איהם געזאגט אז עס פעלט נישט אויס וויל‬ ‫עס קומט די יום טוב סוכות און דער ארימאן האט דאך‬ ‫דער יוד איז שוין צען מאל געשטארבן‪ ,‬ער דרייט זיך ארום‬ ‫נישט קיין געלט צו קויפן ברעטער צו בויען א סוכה‪ ,‬דערפאר א‬ ‫צובראכן און טרויעריג ממש ווי א טויטע‪ ,‬ממילא פעלט נישט‬ ‫יעדעס יאר פאר סוכות פלעגט ער ארום גיין צווישן די שטובער‬ ‫און זיך בעטן אז מען זאל איהם געבן א ברעט פאר זיין סוכה‪ ,‬ווי‬ ‫איז אריין געלאפן אין שטאט צו א יודישן הויז ווי ער האט זוכה‬ ‫אויס צו אוועק נעמען זיין נשמה ווייל ער איז שוין ממילא א‬ ‫געווען צו מקיים זיין די מצוה פון עסן א כזית חלה אין א כשרע‬ ‫טויטע‪.‬‬ ‫סוכה‪.‬‬ ‫דער מלאך המות האט מסכים צו מיר‪ ,‬ער האט מיר‬ ‫הערעדנדיג דאס זאגט דער צדיק‪ ,‬אז עס איז טאקע א‬ ‫באדאנקט און אלס באלוינונג האט ער מיר געגעבן עטליכע‬ ‫חשובע זאך אבער צוליב דעם אליינס וואלט זיין פנים נאכנישט‬ ‫ברעטער צו בויען דערמיט א סוכה‪.‬‬ ‫אזוי געשיינט מיט א ספעציעלע הייליגע שיין‪ ,‬און דער צדיק בעט‬ ‫דער רייכער יוד האט געהערט וואס דער ארימאן האט‬ ‫איהם אז ער זאל דערציילן וואס נאך ער האט געטוהן‪.‬‬ ‫פארציילט‪ ,‬ער האט גוט פארשטאנן וואס דער ארימאן וויל איהם‬ ‫זאגט דער זעלנער‪ ,‬נאך דעם וואס דער אייבישטער האט‬ ‫זאגן‪ ,‬אז מיט זיין טרויעריגקייט איז ער ממש ווי א טויטע‪ .‬ער‬ ‫איהם געהאלפן אז ער האט זוכה געווען צו מקיים זיין די מצוה פון‬ ‫האט זיך גענומען וויינען אז ער ווייסט נישט וואס צו טוהן ווי אזוי‬ ‫סוכה סוכות ביינאכט‪ ,‬האט ער זיך אזוי שטארק געפרייט אז ער‬ ‫ער קריכט ארויס פון זיין טרועריגקייט‪ .‬דער ארימאן האט איהם‬ ‫האט זיך ארויס געלאזט אין א טאנץ אז ער האט זוכה געווען צו‬ ‫גענומען צו ר' אהרן קארלינער וואס איהם געגעבן א וועג צו‬ ‫טוהן די מצוה‪.‬‬ ‫קומען צו די ריכטיגע שמחה ווי אזוי דארף זיין‪.‬‬ ‫פירט אויס דעם צדיק 'יא‪ ,‬צוליב די שמחה פון די מצוה‬ ‫צוליב דעם שיינט דיין פנים מיט אזא הייליגע שיין'‪.‬‬ ‫די הייליגקייט פון הושענא רבא‬ ‫איין יאר הושענא רבא ביינאכט איז הרה"ק ר' אברהם‬ ‫כבוד התורה‬ ‫אלימלך מקארלין זי"ה אריין אין בית המדרש ווי ער זעהט ווי‬ ‫איין יאר שמחת תורה נאך די הקפות ביי דער גאון ר'‬ ‫צוויי יונגעלייט שמועסן צווישן זיך‪ .‬דער צדיק גייט צו זיי און‬ ‫יהושע לייב דיסקין דער בריסקער רב האט ער באפוילן אז מען‬ ‫זאגט זיי 'מסתמא רעדן ענק גאר וויכטיגע זאכן אז מען קען עס‬ ‫זאל נאכאמאל איבער מאכן די הקפות‪ .‬די‬ ‫נישט אפשטופן צו רעדן דערפון אן אנדערע‬ ‫עולם האט נישט פארשטאנן פארוואס האט‬ ‫רבי חנה האלבערשטאם פון קולשיץ זצ"ל‬ ‫צייט ווייל עס איז גאר וויכטיג‪ ,‬דאך וויל‬ ‫ער געהייסן איבער מאכן די גאנצע זאך א‬ ‫האט זיך אמאל געטראפן מיט די גאון ר' מאיר‬ ‫איך ענק זאגן אז עס וואלט געווען בעסער‬ ‫צווייטע מאל‪ .‬שפעטער האט ער געזאגט‬ ‫אריק פון טארנא‪ .‬אינמיטן שמועס זאגט ר' חנה פון‬ ‫ווען ענק רעדן די וויכטיגע זאך יום כיפור‬ ‫זיין זיידע די הייליגע שינאווע רב 'די מצוה פון‬ ‫פאר זיין זוהן‪ ,‬אז דארט אין בית המדרש‬ ‫סוכה איז אזוי גרויס‪ ,‬גרעסער פון אלע מצוות‪ ,‬ווייל‬ ‫ביינאכט ביי כל נדרי בעסער ווי רעדן‬ ‫האט זיך געפונען א תלמיד חכם וואס האט‬ ‫דאס איז די איינציגסטע מצוה וואס מען גייט אריין‬ ‫היינט ביינאכט וואס איז גאר שטארק‬ ‫נישט באקומען א ספר תורה ביי די הקפות‬ ‫שיך‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫אפילו‬ ‫גוף‬ ‫גאנצע‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫אינגאצן‪,‬‬ ‫הייליג‪ ,‬ווייל דאווענען היינט איז מער‬ ‫לויט ווי עס פאסט זיך פאר זיין כבוד‪,‬‬ ‫אינעווייניג'‪.‬‬ ‫וויכטיג ווי יום כיפור'‪.‬‬ ‫זאגט ר' מאיר 'אבער עס איז דאך דא די מצוה‬ ‫האט דער בריסקער רב געהאלטן אז מען‬ ‫פון עולה רגל זיין דריי מאהל א יאר‪ ,‬וואס דאן‬ ‫האט פארשמעט די כבוד התורה‪ ,‬דערפאר‬ ‫גייט אריין אויך די גאנצע מענטש אין די בית‬ ‫די פנים שיינט פון שמחה‬ ‫האט ער געוואלט דאס פארעכטן וואס‬ ‫המקדש?‬ ‫איין יאר דער ערשטע טאג סוכות‬ ‫ענטפערט ר' חנה מיט א שמייכל‪" ,‬עס איז‬ ‫דער תלמיד חכם זאל נישט כאפן אז מען‬ ‫צופרי האט דער יסוד העבודה פון סלונים‬ ‫נישט גלייך‪ ,‬ווייל מיין זיידע האט געזאגט 'אפילו‬ ‫מיינט איהם‪ ,‬ווייל דאס וואלט איהם‬ ‫מיט די שיך' ממילא איז סוכה גרעסער פון גיין צו‬ ‫רוסישן‬ ‫געזען א יודישן זעלנער פון דעם‬ ‫שטארק פארשעמט‪ ,‬דערפאר האט ער‬ ‫בית המקדש‪ ,‬ווייל דארט האט מען נישט געמעגט‬ ‫נעבעך‬ ‫האבן‬ ‫זיי‬ ‫(וואס‬ ‫ארמיי‬ ‫געהייסן איבער מאכן די גאנצע הקפות‬ ‫שיך‪.‬‬ ‫מיט‬ ‫ין‬‫גי‬ ‫געצוואונגענערהייט געמוזט דינען אין‬ ‫וואס אזוי וועט מען קענען געהעריג מכבד‬ ‫רוסישן מיליטער) ווי זיין פנים שיינט גאר‬ ‫זיין די תלמיד חכם לויט ווי עס קומט זיך איהם אויף א שיינע‬ ‫שטארק מיט א דערהויבענער הייליגע לעכטיגקייט (וואס נאר‬ ‫וועג‪.‬‬ ‫צדיקים קענען זעהן אין פארשטיין)‪ ,‬דער צדיק האט זיך‬ ‫געוואונדערט ווי קומט צו א פשוטן זעלנער אז זיין פנים זאל אזוי‬ ‫גארנישט געשפירט‬ ‫שיינען‪ ,‬האט ער געפרעגט דעם זעלנער אז ער זאל איהם פארציילן‬ ‫איין יאר שמחת תורה בשעת דער צדיק ר' צבי אלימלך‬ ‫איבער די גוטע זאכן וואס ער האט געטוהן?‬ ‫פון בלאזוב (בן ר' דוד מדינוב בן ר' צבי אלימלך דער בני יששכר)‬ ‫דעם זעלנער פארציילט אז אין די פלאץ ווי די סאלדאטן‬ ‫איז געווען פארטיפט מיט טאנצן און זיך פרייען לכבוד די תורה‪,‬‬ ‫געפונען זיך‪ ,‬טאר מען בשום אופן נישט ארויס גיין ביינאכט‪ ,‬אויב‬ ‫האט אויסגעבראכן א פייער אין בית המדרש רח"ל‪ .‬דער גאנצע‬ ‫מען כאפט איינעם ארויס גיין איז עס סכנת נפשות מען קען איהם‬ ‫עולם איז פון גרויס שרעק ארויס געלאפן פון בית המדרש זיך צו‬ ‫חלילה שיסען אויפן פלאץ‪ .‬נישט נאר דאס נאר די גאנצע פלאץ‬ ‫ראטעווען די לעבן‪ ,‬אבער דער רבי וואס האט געהאלטן אינמיטן‬ ‫איז ארום גענומען מיט דראדן אז מען זאל נישט קענען ארויס גיין‬ ‫טאנצן האט גארנישט געשפירט אדער געהערט‪ ,‬ממילא איז ער‬ ‫און אויב מען רירט עס בטעות אהן קען מען שטארבן אויפן פלאץ‪.‬‬ ‫ווייטער געטאנצן מיט גרויס ברען‪.‬‬ ‫עס קומט די ערשטע נאכט סוכות און פאר דעם זעלנער‬ ‫נאך א שטיק צייט ווען מען האט בארואיגט די מצב איז‬ ‫האט אנגעכאפט א חשק אז ער מוז מקיים זיין די מצוה פון עסן א‬ ‫א יעדער צוריק אין שול אריין‪ ,‬ווי מען האט געזען אז דער צדיק‬ ‫כזית חלה אין א כשרע סוכה‪ ,‬וואס דארט אין די רוסישע מיליטער‬ ‫שטייט נאך אויף דער זעלבע פלאץ ווי ער איז פריער געווען אהן‬ ‫איז נישט געווען אזא מעגליכקייט‪ ,‬צו טוהן מצוות און זיכער נישט‬ ‫צו וויסען אז עפעס שרעקעדיג האט דא פאסירט‪.‬‬ ‫צו עסן אין די סוכה‪.‬‬ ‫וואס האט ער געטוהן? מיט מסירות נפש האט ער זיך‬ ‫א קינד בזכות התורה‬ ‫פון דארט ארויס געכאפט טראץ די סכנה וואס ער לייגט זיך אריין‬ ‫און בחסדי השם איז איבער געקראכן די שטעכעדיגע דראטן ווי ער‬ ‫יודען וואס לערנן יא'‪ .‬דער תולדות האט הנאה געהאט פון די‬ ‫איין יאר שמחת תורה האט דער צדיק ווי א גאר פשוטע‬ ‫תשובה און איהם געגעבן רעכט‪.‬‬ ‫יוד פרייט זיך גאר שטארק און ער האט געטוהן פארשידענע‬ ‫גלייך האט ער זיך דערמאנט וואס זיין רבי האט איהם‬ ‫אינטרעסאנטע און מאדנע זאכן בשעתן טאנצן אלעס לכבוד די‬ ‫געזאגט אז ווען איינער וועט איהם עפעס ענטפערן און ער וועט‬ ‫תורה‪ .‬זעהנדיג דאס האט דער צדיק געזאגט אז מיר געפונען ווען‬ ‫נישט האבן וואס צו זאגן‪ ,‬איז א סימן אז עס איז זיין צייט צו‬ ‫דוד המלך איז געטאנצן לכבוד די ארון איז ער געטאנצן און‬ ‫אוועק גיין פון די וועלט‪.‬‬ ‫געטוהן פארשידענע אינטרעסאנטע זאכן און זיך געלאזט‬ ‫עס איז דא וואס לייגען צו אז ווען דער תולדות האט‬ ‫פארשעמען לכבוד די ארון וואס דארטן ליגען די לוחות וואס דאס‬ ‫געזאגט פאר יענער יוד (דער ראש הקהל) אז ער איז גערעכט‪,‬‬ ‫איז דאך די תורה‪ ,‬ווען די ווייב פון דוד המלך די צדיקת מיכל‬ ‫האט ער געזאגט פאר דער תולדות 'אויב בין איך טאקע גערעכט‬ ‫האט דאס געזען האט זי עס אוועק געמאכט און פארשעמט און‬ ‫זאג איך דיר אפ פון דיין רבנות'‪ .‬הערענדיג דאס האט ער זיך‬ ‫אלס א שטראף האט זי נישט זוכה געווען צו קיין קינדער‪ .‬האט‬ ‫דערמאנט פון די רייד פון זיין רבי דער בעש"ט אז ווען מען וועט‬ ‫דער צדיק געזאגט פונקט אזוי ווי ווען מען מאכט אוועק די וואס‬ ‫איהם אפזאגן פון זיין רבנות איז א סימן אז ער דארף אוועק גיין‬ ‫פרייען זיך לכבוד די תורה ווערט מען באשטראפט מיט קינדער‪,‬‬ ‫פון די וועלט‪.‬‬ ‫איז דאך זיכער אז די וואס זענען מכבד די תורה זאלען געהאלפן‬ ‫דער תולדות איז אהיים געגאנגן‪ ,‬ער האט זיך געזעגנט‬ ‫ווערען מיט קינדער‪ ,‬און אזוי ווי דער יוד ווארט שוין זייער לאנג‬ ‫פון משפחה און זיך צוגעגרייט‪ ,‬און טאקע א טאג שפעטער 'אסרו‬ ‫פאר קינדער‪ ,‬וועט ער בזכות דעם וואס ער פרייט זיך לכבוד‬ ‫חג סוכות' אז דער צדיק אוועק פון דער וועלט‪.‬‬ ‫התורה זוכה זיין צו געבוירן א בן זכר‪ .‬אזוי איז טאקע געווען אז‬ ‫נאך אין יענעם יאר איז דער יוד געהאלפן געווארן מיט א קינד‪.‬‬ ‫זארגן פאר יודען מער ווי תורה‬ ‫איין יאר שמחת תורה בשעת דער צדיק ר' שלמה פון‬ ‫א יעדער קען זיך פרייען מיט תורה‬ ‫זוויעהל (באקאנט אלס ר' שלומקה זוויעהלער) איז געווען רב אין‬ ‫דער בעש"ט האט געהאט א תלמיד דער תולדות יעקב‬ ‫זוויעהל‪ ,‬האט ער געהערט אז היינט דארף די רוסישע מיליטער‬ ‫יוסף‪ ,‬וואס איז געווען עלטער פון דער בעש"ט און געלעבט‬ ‫אריבער גיין די שטאט זוויעהל‪ ,‬וואס‬ ‫לענגער פון די בעש"ט‪ .‬דער תולדות איז‬ ‫אינצווישן זיי זענען אויך דא יודישע‬ ‫אוועק א טאג נאך שמחת תורה ווי עס‬ ‫מען נאך זאגט א ווארט אין נאמען פון דער‬ ‫סאלדאטן וואס זענען געצווינגען געווען‬ ‫ווערט פארציילט איבער זיין פטירה אן‬ ‫בעש"ט הק' אז מען האט איהם אמאל געפרעגט‬ ‫צו דינען אין די רוסישע מיליטער‪.‬‬ ‫פארוואס פירט מען זיך שמחת תורה צו נעמען‬ ‫אינטרעסאנטע מעשה‪.‬‬ ‫ר' שלמה האט דאן צוגערופען‬ ‫א ספר תורה וואס איז פארמאכט ווי מען‬ ‫פאר דער בעש"ט איז אוועק‬ ‫א חסיד זיינע ר' יוסף קוזליק ווי ער האט‬ ‫טאנצט און מען פרייט זיך מיט איהר‪ ,‬עס וואלט‬ ‫האט ער געזאגט פאר זיין תלמיד דער‬ ‫איהם געגעבן א גרויסע זאק אין האנט‬ ‫געווען מער ריכטיג צו עפענען די ספר תורה‬ ‫תולדות יעקב יוסף‪ ,‬אז ער וועט איהם‬ ‫אריין‪ ,‬און ער האט איהם באפוילן אז ער‬ ‫זוכה‬ ‫האט‬ ‫מען‬ ‫אז‬ ‫איהר‬ ‫מיט‬ ‫פרייען‬ ‫זיך‬ ‫אזוי‬ ‫און‬ ‫געבן א סימן צו וויסען ווען ער גייט‬ ‫זאל שוין ארום גיין די יודישע שטובער‬ ‫געווען צו לערנן אין איהר?‬ ‫אוועק פון די וועלט‪.‬‬ ‫האט דער בעש"ט געזאגט 'שמחת תורה‬ ‫צו צוזאם נעמען אסאך עסן אז מען זאל‬ ‫עס זענען פארהאן פארשידענע‬ ‫פרייען מיר זיך נישט נאר אז מיר זענען זוכה צו‬ ‫עס קענען איבער געבן פאר די יודישע‬ ‫לערנן די תורה‪ ,‬נאר מיר פרייען זיך אז מיר‬ ‫נסחאות אין פרטים פון די מעשה‪ ,‬אבער‬ ‫סאלדאטן וואס דארפן באלד דא אריבער‬ ‫זענען די יודישע פאלק וואס זענען אין א יעדער‬ ‫די עיקר מעשה איז די זעלבע‪.‬‬ ‫גיין‪.‬‬ ‫צייט באהאפטן צו די תורה‪ ,‬מיר זענען איינס מיט‬ ‫דער בעש"ט האט אמאל געזאגט‬ ‫ר' יוסף האט גענומען די זאק‪,‬‬ ‫די תורה‪ ,‬מיר ווערן געהייליגט דורך די תורה‪.‬‬ ‫פאר זיין תלמיד דער 'תולדות'‪ ,‬אז ווען‬ ‫אבער ער האט צום ערשט געוואלט‬ ‫עס וועט פאסירן אז איינער וועט איהם‬ ‫ארום גיין די בימה איינמאל אזוי ווי די מנהג איז אויף שמחת‬ ‫באזיגן מיט אן ענטפער אויף זיין שאלה‪ ,‬און ער וועט איהם נישט‬ ‫תורה‪ .‬ר' שלמה האט איהם אבער נישט געלאזט נאר ער האט‬ ‫האבן וואס צו זאגן דערויף איז א סימן אז ער גייט שוין אוועק גיין‬ ‫איהם צוגעיאגט אז ער זאל ארום גיין נעמען די עסן‪ ,‬זאגנדיג 'די‬ ‫פון די וועלט‪ .‬לויט אן אנדערע נוסח האט דער בעש"ט געזאגט‬ ‫תורה קען זיך פרייען אהן דיר אויך'‪.‬‬ ‫'ווען מען וועט איהם אפזאגן פון זיין רבנות איז א סימן אז ער‬ ‫ר' יוסף איז טאקע ארום געגאנגן נעמען עסן און איז‬ ‫דארף אוועק גיין פון די וועלט'‪.‬‬ ‫צוריק אין בית המדרש מיט א זאק פיל מיט עסן‪ .‬יעצט האט ר'‬ ‫איין יאר שמחת תורה האט דער תולדות באמערקט ווי‬ ‫שלמה איהם גענומען און גענטאנצן לעבעדיג ארום די בימה‪.‬‬ ‫עפעס א פשוטע יוד (עס איז דא וואס זאגן אז דאס איז גאר געווען‬ ‫די ראש הקהל) וואס האט נישט געקענט צופיל לערנן‪ ,‬און האט‬ ‫ווי נעמט מען אזעלכע לוסטיגע טעג‬ ‫זיך נישט צופיל אפגעגעבן מיט תורה‪ ,‬אבער ער האט זיך גאר‬ ‫איין יאר שמחת תורה ביי דער צדיק ר' שמעלקא פון‬ ‫שטארק געפרייט און געטאנצן לכבוד התורה‪ .‬דער תולדות איז‬ ‫ניקלושבורג‪ ,‬בשעת די חסידים האבן געטאנצן די הקפות און זיך‬ ‫צוגעגאנגן צו איהם און געפרעגט 'זאג נאר וואס טוסטו זיך אזוי‬ ‫געפרייט מיט די תורה‪ ,‬האט מען געזען ווי זייער רבי דער ר' ר'‬ ‫פרייען מיט די תורה‪ ,‬האסטו דען אזויפיל געלערנט?'‪ ,‬האט יענער‬ ‫שמעלקא קרעכצט‪ ,‬ער האט דאן געזאגט 'צוליב דעם וויל איך‬ ‫יוד איהם געזאגט 'ווען מיין ברידער מאכט חתונה זיין קינד טוה‬ ‫נישט שטארבן‪ ,‬ווייל אויף יענער וועלט ווי וועט מען נעמען‬ ‫איך מיך מיט פרייען מיט איהם‪ ,‬כאטש וואס עס איז נישט מיין‬ ‫אזעלכע גייסטיגע טעג ווי די הייליגע טעג‪ ,‬ראש השנה און יום‬ ‫קינד‪ ,‬טוה איך מיך מיט פרייען מיט יענעמ'ס פרייד‪ .‬דא אויך‬ ‫כיפור‪ ,‬אזעלכע הארציגע זיסע טעג ווי פסח שבועות און סוכות‪,‬‬ ‫כאטש וואס איך לערן נישט‪ ,‬טוה איך מיך מיט פרייען מיט די‬ ‫און בעיקר אזעלכע לעבעדיגע און לוסטויג טעג ווי שמחת תורה'‪.‬‬