שערי מדע · Sharei Mada — סוכות (2026-09-21)

בס"ד
גליון תורני
שערי
מדע
הרחבת הדעת בהיסטורי' וידיעות טבעיות
סביבות תבל ומלואה בהשקפה תלמודית
פרשת פארווארט
פון די מ"ח קנינים וואס די תורה איז
איינע
חג הסוכות נקנית דערמיט ,לערנט אונז די משנה
אין פרק קנין תורה (פרק שישי) איז אוהב את המישרים ,עטליכע
פשטים לערנען אונז די מפרשים איבער איר אפטייטש ,איינע
תשפ"ז לפ"ק פון די פירושים איז :מישרים מיינט אז מ'זאל האבן א סברה
ישרה טראכטן גראד און גלייך נישט קרום .יעצט פרעגט זיך
וואס מיינט 'ישרה' ,ווער קען מעיד זיין אז זיין סברה איז ישר און
נישט עקום? דאס הייסט אז חז"ל זאגן אונז האב ליב די סברה
ישרה ,מוז זיין אז עס איז דא עפעס א אופן אז מ'קען וויסן אז
די סברה איז אמת און ישר און נישט קרום ,און כולי עלמא איז
נושא השבוע
מודה אז אויב דער מענטש אליינס זאגט אז עס איז ישר ווערט
עס נאכנישט ישר.
ווען איינער פון די ערגסטע גענגסטערס אין אמעריקע איז
געזעצן בעפארן שופט ,האט ער געטענה'ט פארן שופט אז ער איז
אוהב את שלם עם עצמו ער איז זיכער מיט זיך ,ער ווייסט אז ער האט קיין
שלעכטס נישט געטון ,און וואס ער האט געטון איז געווען מתוך
המישרים ישרות .יעדער וואס ווערט אנגעקלאגט מיט א קלאגע וועט זיך
אייביג קענען ארויסדרייען אז זיין דרך איז דער 'דרך הישרה'.
ווי גוט האט יענער אמעריקאנער שופט געענטפערט אויף א
פארברעכער וואס האט געזאגט :מיין קאנשענ"ס איז ריין my
,conscience is cleanהאט דער שופט אים געזאגט :יא יא ,עס
איז ריין ווייל דו האסט דיך נאך קיינמאל נישט באנוצט דערמיט!
נו ,ווי אזוי ווייסט מען טאקע וואס איז דער דרך הישרה,
וועלכע עצות זענען פארהאן איבער אויסלערנען דעם שכל צו
טראכטן גראד בדרך הישר?
הרב די וועלט איז געטוישט געווארן און ווערט געטוישט די לעצטע
פאר יאר מיט די פארשפרייטונג פון AIמאשין בינ"ה ,עס טוט
משה נחום קרויס
אויפשאקלען די וועלט אין אלע הינזיכטן לטוב ולרע ,מ'האט
עורך
זיך באגעגנט מיט א נייע מושג אז מאשינען זענען באשאנקען
געווארן מיט 'בינה' ,ס'איז א מבין דבר מתוך דבר ,ס'פראבירט צו
ישרה' איז נישט א מושג וואס איז רעלאטיוו ,עס טראכטן מיט לאגיק .מיר האבן שוין פון אנפאנג
איז א מושג וואס איז מוטבע ביסוד הבריאה .יעצט לשון דא]א[ אין די הערות ,תו"ד :די אבות הקדושים אן ווען עס איז ארויסגעקומען פארן פובליק
פרעגט זיך אויף וואס איז לאגיק געבויט? איינמאל ווערן אנגערופן 'ישרים' ווייל א ישר מיינט א צדיק געהאט א הרגשה ,אז דער מושג פון מאשין בינה
ס'איז א מציאות נישט א זאך וואס איז רעלאטיוו, וואס איז נישט נאר בתורה ובמצות נאר אויך וועט קיינמאל נישט קענען האבן די תוצאות
דאן מוז זיין אז עס איז געבויט אויף עפעס א יסוד. בהליכות עולם ,נישט קיין קרומער אפילו עס איז פון א מענטשליכע מהלך מחשבה ,ובעיקר זיך
כ'וועל געבן צו פארשטיין די קשיא מיט א צווייטע לשם שמים ,ווייל א צדיק וואס איז נישט ישר פארמעסטן מיט א דעת תורה וועג פון טראכטן,
'לאגישע' פראגע :מיר אלע באגעגענען זיך בכל בהליכות עולם ברענגט א חורבן אויף די בריאה ווי מיר וועלן ארומשמועסן דערוועגן אינעם דיזן
יום ויום מיט דעם מושג פון 'וואג' פון 'פונט' און און איז הורס די ישוב הארץ ,זען למטה דברים מאמר בעז"ה .מיר האבן גענומען דעם דעת תורה
אונסעס אד"ג ,דער מענטש אליין איז זיך שוקל יסודיים .נמצא למדין מדבריו אז 'ישר' מיינט אז מהלך פונעם רבן של ישראל דער גאון דער ריז
וויפיל פונט מ'איז ...די פינף פונטיגע מעל וואס די אפילו דער גוי פארשטייט אז זיין מהלך זיין הנהגה דער מלאך אלקים דער חזון איש זצוק"ל ,ווי מיר
בני בית באקט די חלות ,די ירקות וואס מ'וועגט אפ איז אויסגעהאלטן און גראד ,ישר. וועלן זען ווי די גרעסטע פסקים ,פסקים פון
וכו' וכדו' ,האט איר שוין אמאל אריינגעטראכט, מיר פארשטייען אלע אז דער מושג פון יהרג ואל יעבור ,פסקים פון דאורייתא'ס פון
ווער האט אפגעמאכט וויפיל א פונט איז? דאס 'נארמאל' האט נישט קיין כלל ,נארמאל איז הלכות שבת זענען געפסקנ'ט געווארן מיט לבי
הייסט די scaleאיז אנגעשטעלט אז כך וכך איז רעלאטיוו ,דאס הייסט מ'קען נישט זאגן אז עס אומר לי.
א פונט ,אבער אויף וואס איז די Scaleגעבויט? איז 'נארמאל' צו לאכן ,שלמה המלך לערנט אונז בנוסף וועלן מיר שרייבן איבער די יסודות
עפעס מוז האבן די משקל די וואג אז אויף איר זאל שוין 'עת לכל דבר' ווענדט זיך ווען ,ווענדט זיך פון איינע פון די י"ג מדות שהתורה נדרשת בהן,
מען עס אנשטעלן. ווער ,אויב יעדער וויינט און דו לאכסט איז עס ווי אזוי חז"ל האבן אריינגעלייגט כללים וגבולות
אין די צייטן פון די תורה און חז"ל האט מען נישט נארמאל ,אבער ווען יעדער לאכט און דו וואס אדאנק די כללים קען נישט די מאשין בינה
זיך באנוצט מיט שטיינער ,ווי מ'זעט ווי די תורה וויינסט איז עס אויך נישט נארמאל .און עפעס AIטוישן אדער ממציא זיין הלכות און כללים
איז זייער מקפיד לא יהיה לך בכיסך אבן ואבן וגו'. וואס איז נארמאל אינעם מיטל מזרח ,מיינט ביהדות אשר לא שערום אבותינו.
די הסבר איז אז אין פאריז איז ביז עטליכע יאר נישט אז עס איז נארמאל אין סינגעפאר ,וואס איז לכבוד יום טוב וועלן מיר אייך אויך פארציילן
געליגן אין א באהאלטענעם אוצר הארמעטיש נארמאל אין סינגעפאר קען הייסן OCDאינעם א אומבאקאנטן באזוך פון א גרויסן מחדש
פארשלאסן ,עס איז דארט געליגן א Platinum מיטל מזרח וכו' וכדו'. במהלך לימוד המקרא וואס די בארימטע
iridium cylinderדאס איז א באשטאנדטייל אבער 'לאגיק' אדער ווי מיר רופן עס 'סברא Anthropicריז (פאטער פון די )Claude AIהאט
וואס איז רוב אייזן ,די קילעגראם איז געווען
געלאזט אראפרופן אין זייערע הויפטקווארטירן
געבויט אויף איר .די פראבלעם איז אז א פיזישע
]א[ לשון ה'העמק דבר' :הספר הנקרא ספר בראשית צו וועלן פארשטיין זיין מהלך ,און זען צי מ'קען
זאך פארלירט וואג אפילו בלויז מיט עטליכע
נקרא בפי הנביאים "ספר הישר" ,כדאיתא במסכת טרענירן זייער מאדע"ל עס אליינס צו מחדש
מייקראגראמען ,דעריבער פון 2019באנוצט
עבודת כוכבים (כה) וכו' .ויש להבין הטעם למה קרא זיין.
מען זיך מיט א נישט פיזישע זאך נאר מיט פיזיק
s
בלעם את אבותינו בשם "ישרים" בייחוד ,ולא "צדיקים" נתחיל ונצליח בעזר אדון כל ,ובזה החלי.
געבויט אויף ענערגיע (עס איז א שמועס פאר זיך) .עכ"פ או "חסידים" וכדומה .וגם למה מכונה זה הספר ביחוד
הנוגע פאר אונזער נושא ,וואס איז דער פיזישער בכינוי "ישרים" ,ובלעם התפלל על עצמו שיהא אחריתו
יסוד אויף וואס לאגיק איז געבויט? אט די קשיא
קען געפרעגט ווערן ,עס איז דא מושגים וואס די
כמו בעלי זה הכנוי .והענין דנתבאר בשירת האזינו על
הפסוק "הצור תמים פעלו ...צדיק וישר הוא" (דברים לב
וואס מיינט ישר?
וועלט האט געהאלטן אז דער דרך איז ישר אפילו ד) ,דשבח "ישר הוא" נאמר להצדיק דין הקדוש ברוך הוא מיר שרייבן דא איבער דעם מושג פון 'ישרה',
בעפאר מתן תורה ,נישט הרגענען ,נישט גנב'נען בחורבן בית שני ,שהיה "דור עקש ופתלתל" (שם פסוק ה); דארפן מיר קודם אראפלייגן א הנחה וואס מיינט
איז א לאגישע מציאות ,פון ווי האט מען גענומען ופירשנו שהיו צדיקים וחסידים ועמלי תורה ,אך לא היו ישר ,גראד? שלמה המלך לערנט אונז (קהלת ז):
די לאגיק? ישרים בהליכות עולמים .על כן ,מפני שנאת חנם שבלבם אשר עשה האלקים את האדם ישר והמה בקשו
באמת געפינען מיר שוין א הסבר נפלא פון זה אל זה ,חשדו את מי שראו שנוהג שלא כדעתם ביראת חשבונות רבים .השי"ת האט באשאפן 'אדם'
ה' שהוא צדוקי ואפיקורס .ובאו על ידי זה לידי שפיכות בישרות ,ווי דער אבן עזרא איז מפרש :שעשה
איינע פון די ראשונים ,דאס איז רבינו ניסים
דמים בדרך הפלגה ,ולכל הרעות שבעולם ,עד שחרב האלקים את האדם להיות ישר ,הולך בדרך ישרה.
(בהקדמתו למסכת ברכות) ,ער פרעגט א שכל'דיגע
הבית .ועל זה היה צידוק הדין ,שהקדוש ברוך הוא ישר
קשיא :ווי אזוי קען מען מחייב זיין א בן נח אויפן נאך קלארער געפינען מיר אין איינע פון די
כאלו ,אלא באופן שהולכים הוא ואינו סובל צדיקים ֵ
נישט היטן די שבע מצות ,ווער האט אים עס פירושים פון די קדמונים ,אז 'ישר' מיינט די דרך
בדרך הישר גם בהליכות עולם ,ולא בעקמימות אף־על־
געדארפט אויסלערנען? פון ווי דארף ער וויסן גב שהוא לשם שמים ,דזה גורם חורבן הבריאה והריסוּת
הממוצע (הנקרא דרך הזהב) נישט קיין דרך קיצוני ,און
אז מ'טאר נישט עובר זיין אויף לא תרצח נישט ישוב הארץ .וזה היה שבח האבות ,שמלבד שהיו צדיקים דער היפוך פון דרך ישרה איז דרך קיצוני מ'איז צו
הרגענען אד"ג? ענטפערט דער ר"ן :כי כל המצות וחסידים ואוהבי ה' באופן היותר אפשר ,עוד היו "ישרים", רעכטס אדער צו לינקס.
שהם תלויין בסברא ובאובנתא דליבא כבר הכל היינו :שהתנהגו עם אומות העולם ,אפילו עובדי אלילים דער נצי"ב בהקדמתו לספר בראשית שרייבט
מתחייבים בהן מן היום אשר ברא אלוקים אדם מכוערים; מכל מקום היו ִעמם באהבה ,וחשו לטובתם, א הסבר נפלא פארוואס ספר בראשית ווערט
על הארץ ,עליו ועל זרעו אחריו לדורי דורים ,עס באשר היא קיום הבריאה .כמו שאנו רואים כמה השתטח אנגערופן ספר הישר ,מיר וועלן צוברענגן זיין
אברהם אבינו להתפלל על סדום ,אף־על־גב שהיה שנא
איז דא אזא מושג וואס מ'ווערט געבוירן דערמיט,
אותם ואת מלכם תכלית שנאה עבור רשעתם ,כמבואר
במאמרו למלך סדום .מכל מקום חפץ בקיומם!
2
ס'איז 'ישר' מ'דארף נישט קיין פסוק דערויף ,ס'איז
א 'סברא' דאס הארץ פארט
רעכטע האנט געווען א 'לאנגע האנט' ,וואלט איך ווען פלוצים באשלאסן צו פארלאזן דעם כולל ,זיך אפטיילן די תשובה דערויף איז ווי דער ר"ן שרייבט :והדר
געקענט בלייבן זיצן ביים טיש ,און אזוי אויסשטרעקן מיין פון חברת בני אנוש ,און ער האט זיך אריינגעלייגט עמוק אנו פושטים אלו תשובת הטענות ונאמר ,כי כל
לאנגע האנט און דערגרייכן דעם ספר ,וכי לזאת מום עמוק אין 'עבודה שבלב' זוהי תפלה .ער איז געווארן א המצות שהן תלויין בסברא ובאובנתא דליבא ,כבר
ייקרא? דער אינגערמאן האט צוגעשאקלט מיטן קאפ, מתמיד ב'תפלה' א גאון ב'עבודה' .אויף אזוי ווייט ,אז הכל מתחייבים בן מן היום אשר ברא אלוקים אדם
למה באמת ,פארוואס טאקע איז א ידא אריכתא א מום? אין דער שכונה האט מען געשמועסט אז אויב וויל מען על הארץ ,עליו ועל זרעו אחריו לדורי דורים .דער
האט אים רבי שלמה זלמן מסביר געווען בנועם שפירן א טעם מתוק פון קדושה ,זאל מען גיין צו די און
זעלבער יסוד ענטפערט דער חזקוני :ויש לומר ,יש
ובחביבות :א מענטש איז באשאפן געווארן מיט רמ"ח די שטיבל ,און זען ווי דער אינגערמאן איז עוסק כל היום
אברים ושס"ה גידים .בריאות הגוף והנפש איז תלויה כמה מצות שחייבים בני אדם לשמרן מכח סברת
בעבודה שבלב זוהי תפלה ,ובנעים זמירת ישראל זוהי
בעיקר באיזון\באלאנס ,אזוי ווי שלמה המלך האט ממליץ תהילים .זיינע בני המשפחה האבן חושש געווען פון זיין הדעת אעפ"י שלא נצטוו ,ולפיכך נענשו כמו קין
געווען אויף כנסת ישראל (שיר השירים) 'כולך יפה רעייתי, 'קיצוניות' מיט וואס ער האט זיך געפירט .זייערע וויכוחים שנענש על שפיכות דמים אעפ"י שלא נצטוה על
ומום אין בך' כלומר ,יופי ווערט געמאסטן בשלמות מיט אים האבן זיך געצויגן לאנגע שעה'ן ,אבער מיט זיין כך ,או שמא על הגזל עצמו נצטוו [להלומדים ,עי'
תבנית אברי האדם ,ווען די אברים פון א מענטש זענען כישרון האט ער דוחה געווען אלע זייערע טענות .עס האט שו"ת אבני נזר חו"מ סי' לב] .באידיש :די אלע
פראפארציאנירט דאס הייסט שיין .וועמענ'ס קאפ איז נישט גענומען לאנג זיינע חברים זענען געקומען לפתחו מצות וואס די גוים זענען באפוילן געווארן צו
גרויס ווי עוג מלך הבשן ,אבער זיין גוף איז ווי א געהעריגע צו מקבל זיין ברכות ,אזא דערהויבענער אינגערמאן .זיי היטן זענען מצות וואס די דעת ,דער שכל ,זענען
מענטש ,וועט יעדער פארשטיין אז ער איז א בעל מום. האבן זיך איבערצייגט אז אדרבה ,כנראה וואקסט דא מחייב .נישט הרגענען איז א זאך וואס יעדער
פון הלכות מומי כהנים ,איז רבי שלמה זלמן אריבער אויף א אברך קדוש ופרוש מהבלי העולם וואס זיין כח איז רעכטדענקיגער מענטש ווערט געבוירן מוטבע
צום נושא :עס איז ידוע פון רבי חיים וויטאל אז די רמ"ח בעבודת התפלה .זיין פאטער א בעל בית ,א איש תם וירא
בתוכו אז עס איז אן אומרעכט ,דאס זעלביגע גזל'ן
אברים הנראים לעין ,איז שורשם ועיקרם ברמ"ח אברים אלקים ,האט נישט משלים געווען מיט דער מציאות' .איך
'רוחניים' ,חלקי הנפש .חז"ל דרשנ'ן "ולעבדו בכל פון יענעם ,עס איז אוממאראליש .און דאס גלייבן
ווייס נישט ,כ'האב עס נישט געזען אצל רבותינו בהונגריה
לבבכם" איזוהי עבודה שבלב? זוהי תפילה .תפילה ,לפי און נישט ביי די גדולים דאהי אין ארץ ישראל ,אונז האמיר
אין עבודה זרה איז דאך טפשות ,ווי עס שרייבט
זה באלאנגט צום הארץ .דערקעגן ,לימוד התורה איז א שולחן ערוך ,ותלמוד תורה כנגד כולם'. רבי אלחנן :כי האמונה שהקב"ה ברא את העולם
עבודת ה'מוח' .אמור מעתה ,מי שליבו ענק וראשו קטן, דער טאטע האט בגזירת כיבוד אב באפוילן זיין זון זאל הוא מוכרחת לכל בן דעת אם רק יצא מכלל שוטה,
ווער וואס זיין הארץ איז גרויס און זיין קאפ איז קליין ,איז מיט אים מיטקומען און אריינגיין אל הקודש פנימה צו ואין צריך כלל לשום פיליסופיא להשיג את הידיעה
דאך א בעל מום רוחני. הגאון רבי שלמה זלמן זצ"ל און הערן וואס ער האט צו הזאת .דאס זעלביגע מיט עריות ,ווי אויך די מצוה
ווען א מענטש טיילט איין זיין טאג באופן שונה פון זאגן אויף זיין נייער דרך .כיראת שמים אמיתי איז דער פון דינים ,דאס פארמאגן געזעצן אפצוהאלטן פון
דעם וואס דער שולחן ערוך איז אונז מחייב ,און איז זיך אינגערמאן מיטגעגאנגען מיט זיין טאטן צו רבי שלמה באגיין פארברעכן און משפט'ן די וואס באגייען
מתעסק א גאנצן טאג מיט תפילה ,איז זיין שטייגן בעיקר זלמן .נאכדעם וואס רבי שלמה זלמן האט זיך צוגעהערט איז אויך שכל'דיג ,ווי א ציוויליזאציע וואלט נישט
בעבודת הלב ,כלומר בכוחות הרגש .במשך הזמן קען ער בקשב רב צו די הסברים פונעם אינגערמאן ,האט ער אים געקענט באשטיין אן דעם (אילמלי מוראה של מלכות
ווערן א בעל מום. געפרעגט א אומערווארטעטע שאלה :איז דא א היתר וכו')[ .להלומדים :אם כן הוא למה כששמעו הגוים
דער אינגערמאן האט גענומען די קוראזש און געזאגט לחבול בעצמך ,מעג מען זיך אליינס שעדיגן? ח"ו ,האט
לא תרצח ולא תנאף לא רצו לקבל את התורה ,עי'
s
פאר רבי שלמה זלמן :בהורמנא דרבנו ,כ'בין מעדיף צו דער אינגערמאן געענטפערט ,עס איז א הלכה מפורשת
שולחן ערוך .כ'פארשטיי נישט ,האט דער אינגערמאן
בשו"ת תשובות והנהגות ח"ג סי' שי"ז].
זיין א 'בעל מום' ,און עוסק זיין במה שליבי חפץ .איך
שפיר אז 'תפילה' איז מיין שורש נשמה. געפרעגט רבי שלמה זלמן ,פון וועלכער 'חבלה' רעדט
מיט א רואיגקייט און א שמייכל האט אים רבי שלמה דער רב?
זלמן ערקלערט :כ'קען אסאך גאר אסאך וואס האבן הוא מותיב לה והוא מפרק לה :אין פרשת אמור געפינען ישר בעפאר און נאך
פראבירט צו גיין בדרכים שונות ומשונות ,וסופם מיר א רשימה פון מומים וואס פסל'ן א כהן פון צו טון די מתן תורה
שהתרסקו לחלוטין ,זיי האבן געקראכט .נישט תורה, עבודה אין בית המקדש .צווישן די מומים געפינען מיר
זעען מיר אן אינטערעסאנטע זאך ,עס איז דא
נישט תפילה און אפילו נישט קיין שמירת מצוות .יסוד א כהן וואס 'איינע' פון זיינע הענט איז לענגער פון די
בריאות הנפש איז 'באלאנס' .הקב"ה 'איסתכל באורייתא צווייטע איז א מום .ישאל הכהן ,וועט דער כהן פרעגן, א מושג פון אובנתא דליבא ,א מענטש קען שפירן
וברא עלמא' ,כלומר ,די נפש און דער גוף האדם זענען פארוואס זאל איך דערלייגן פון צו טון די עבודה וויבאלד אז עס איז נישט ריכטיג ,עס איז נישט גלייך ,עס
באשאפן געווארן לפי וואס עס שטייט אין שולחן ערוך. הקב"ה האט מיר באשאנקן מיט א 'האנט' וואס איז איז נישט ישר .אובנתא דליבא האט דאמינירט
ווען איינער איז מהפך די סדרים וואס דער בורא האט מגיעה למרחקים און איז לענגער פון הענט פון אנדערע די וועלט ביז מתן תורה ,פון נאך מתן תורה האט
באשטימט פאר זיין טובה וועגן ,נישט נאר שתשתבש מענטשן? אדרבה ,מיין האנט דערגרייכט העכער און 'ישר' לאגיק באקומען א נייע יסוד ,אויב איז עס
דעתו ,נאר ווען ער איז מעצים זיין כוחות הרגש (געפילן) ווייטער פון סתם א מענטש ,מ'קען האבן דערפון אסאך נישט תורה'דיג איז עס נישט ישר .ווי האט הגאון
מער ווי חז"ל האבן געהייסן ,קען זיין נפש אויך נפגע נוצן בעבודת המקדש ,צו א מענטש וואס באקומט נאר רבי שלמה זלמן אויערבאך זצ"ל (זע ווייטער אודותיו)
ווערן. 'איין' מתנה און נישט צוויי ,זאל ער פארעכענט ווערן ווי געזאגט :דער שלחן ערוך טוט קאנטראלירן די
דיין כוונה איז א גוטע כוונה ,האט רבי שלמה זלמן א בעל מום? הרגשים (זע דא]ב[ א סיפור נאה מ'ספר שערי
מסיים געווען זיינע ווערטער ,אבער דאס איז נישט די דרך רבי שלמה זלמן האט א קוק געטון אויף זיין ספרים מדע').
וואס מיר האבן געזען ביי אונזערע רביים בכל הדורות. שאנק וואס האט באדעקט די ווענט פון זיין צימער
עס איז ברור אז כשם שפרצופיהם שונים ,כך דעותיהם פון אונטן ביז אויבן .ווען איך וויל נעמען א ספר פון
שונות ,און דער וואס זיין הארץ וויל זיך מחזק זיין בעבודת דעם העכסטן שאנק ,צייגט רבי שלמה זלמן אן פארן ]ב[ מ'שערי מדע' מאמר 'שולחן ערוך מול הרגשים':
הלב באופן הראוי והנכון ,אשריו ואשרי חלקו ,אבער עס אינגערמאן ,מוז איך מטריח זיין ,נעמען א לייטער און געווען איז א דרייסיג יעריגער אינגערמאן א מתמיד עצום
איז דא א סדר וצורה ,לאמיר זיך צוזאמזעצן און פראבירן זיך אויפשטעלן עס צו דערגרייכן .אויב וואלט ווען מיין א זיידענער אינגערמאן אן 'אברך משי' איינטאג האט ער
3
שמירת שבת כהלכתה דער ספר היסוד פון הלכות שבת מיט די מצאתי דבר יסודי פונעם גרויסן חזון איש (ספר
המצאות הטעכנאלאגיע איז געשריבן געווארן ע"י תלמידו מיט 'מרן החזון איש' חלק ה' פרק צו 'הפגישה עם מנהיג העגלה
די פסקים פון רבי שלמה זלמן) איז געווען געבויט אויף די וואלד ,איז דא פאר אים א תשובה אין די תורה, הריקה' בהערה :)373עס איז ידוע אז דער חזון איש
ישרות .אויב א תלמיד האט פארגעסן א שטיקל מ'דארף עס נאר קענען טרעפן. האט זיך באגעגנט מיט להבדיל בין הטהור ובין
גמרא איז עס נישט אזוי געפערליך אין זיינע אויגן, האט רבי אלחנן ממשיך געווען ,יעדער פון אונז הטמא בן גוריון שר"י .מ'האט פארציילט פארן חזון
אבער זאגן א סברא וואס איז נישט ישר ,בלתי פארמאגט א 'דעת תורה' אבער עס קומט מיט איש אז עס זענען דא קנאים וואס זענען ארויס
הגיונית ,דאס איז געווען פון די ערגסטע זאכן אין פראצענט ,ס'איז דא איינער וואס פארמאגט עס קעגן זיין באגעגעניש מיט ב"ג ,האט דער חזון
זיינע אויגן .ווען א תלמיד האט זיך איינגעקשנ'ט פופציג פראצענט ,א צווייטער אזויפיל ווי פינף און איש געענטפערט קורצע אבער גאר יסודות'דיגע
צו זאגן א קרומע סברא ,פלעגט אים רבי שלמה זיבעציג פראצענט ,און דער דריטער בלויז פופצן רייד :זיי זענען פון בעפאר מתן תורה! דאס הייסט
זלמן פרעגן :אויב וואלסטו געווען אין אזא מצב פראצענט ,די איבריגע פראצענט פון יעדן איז דא אז העכער הרגשים איז דא א משפט התורה וואס
פון וואס די גמרא איז יעצט דן ,לדוגמא ,אויב אנדערע דעת'ן ,ס'איז דא דעת פרנסה ,דעת מסחר, איז מסורה לגדולי ישראל ,מה לרחק ומה לקרב,
וואלסטו געווען דער שוכר הדירה וואס דארף זיך דעת פון זיין ווייב און קינדער ,קומט אויס אז זיין די הנהגה איז מסורה נאר פאר זיי און נישט פאר די
יעצט באשיצן אויף זיינע אינטערעסן ,צי וואלסטו דעת תורה איז בטל במעוטו ,וממילא קען מען זיך וואס מאכן באשלוסן דורך הרגשים .עס זענען גאר
אויך געטענה'ט אזא טענה? אזוי וואלסטו דיך נישט סומך זיין אויף דעתו .דעת תורה הונדערט גאר יסודות'דיגע ווערטער און אן אויפוואכונג
באשיצט? זיכער נישט! אויב אזוי וואס איז רש"י פראצענט קען מען נאר געפונען ביי גדולי הדור, פאר די וואס זענען קלוגער ווי זייערע רבי'ס
שולדיג אז דו לייגסט אריין אין זיינע ווערטער וואס זיי זענען פורק פון זיך די גאנצע וועלט ,און אדער רבנים און פארשטייען בעסער און זענען
אזעלכע טענות געבויט אויף א קרומע סברא? זיי ווייסן נאר צו זאגן פון די דעת תורה על פי גאר פרומער ,זיי זענען פון בעפאר מתן תורה.
וואס האט דיר רש"י געטון. התורה אשר יורוך. בלעטערנדיג אינעם ספר 'מרן החזון איש' אין
א תלמיד פארציילט :מ'האט געלערענט אין די ווערטער פון רבי אלחנן זצ"ל ברענגען ארויס דעם קאפיטל האבן מיר געליינט א חכמה'דיגע
ישיבה מס' בבא קמא ,רבי שלמה זלמן האט דעם יסוד אז דעת-לאגיק איז יסודה פון די תורה תורה'דיגע המצאה פונעם חזון איש ווי אזוי זיך
בשעת'ן פארלערנען ווען מ'איז אנגעקומען צו דף וואס איז מקור חיינו ,און אן די תורה פארמאגן מיר ארויסצודרייען פון א דילעמע ,עס שרייט ארויס
כא ,געזאגט אז די תוספות וואס איז מודפס בדף נישט קיין דעת. ווי תורה דארט חכמה .ווען מ'האט געזאגט פארן
כא אדער דף כב באלאנגט באמת אויף דף כג .דאס דער מושג פון דעת בעל הבית איז היפך דעת חזון איש אז עס איז מן הנימוס צו געבן טרינקן
הייסט אז די תוספות איז נישט מודפס געווארן תורה (מקור הפתגם בסמ"ע חושן משפט סימן ג' :פסקי הבעלי
פארן אורח ,האט דער חזון איש חושש געווען אז
אויפן ריכטיגן ארט .אונז ,די תלמידים ,האבן זיך בתים ופסקי הלומדים הם שני הפכים) מיינט אז דעת תורה עס איז א חשש פון לפני עור ווייל ב"ג שר"י וועט
פרובירט מתווכח צו זיין מיטן ראש הישיבה ,און איז געבויט אויף חכמה ,א תלמיד חכם קוקט אויף טרינקן אן קיין ברכה ,אבער נישט אנגרייטן איז
פרובירט אים מסביר צו זיין פארוואס עס איז נישט יעדע זאך פון דעם שורש ביז צו דער תוצאה (חכמה
דאך נישט מן הנימוס ,וואס טוט מען? האט דער
קיין טעות הדפוס און די תוספות איז יא אויף איר איז דער שורש ,דערנאך קומט בינה און די תוצאה איז דעת)
חזון איש געהייסן אז מ'זאל אנגרייטן בלויז איין
ריכטיגן ארט ,אבער אונזערע הסברים און סברות משא"כ א בעל ה'בית' קוקט נאר אויף די תוצאה כוס ,און מ'זאל עס לייגן אינמיטן פונעם טיש!
האבן זיך נישט מתיישב געווען על דעתו .לבסוף, ווען דער 'בית' שטייט שוין גרייט ,דאס הייסט א און מ'האט אזוי געטון ,און ב"ג שר"י האט נישט
ווען ער האט געזען ווי מיר זענען נישט יורד לסוף תלמיד חכם קוקט אויף די גאנצע בילד ,און דער געטרונקען פונעם כוס ווייל ער האט געמיינט אז
דעתו ,האט ער אויסגעפירט מיט די ווערטער: בעל הבית קוקט נאר אויף די יעצטיגע מציאות עס איז אנגעגרייט פארן חזון איש ,אזוי האט מען
דער 'תוספות' וועט ממשיך זיין צו זיין געדרוקט (בלבבי). יוצא געווען ידי שניהם ,פון איין זייט האט מען מן
אויף דעם דף ווי עס געפינט זיך ,אפילו אויב איך עס איז נאך טיפער ,ווייל דעת ,שכל ,לאגיק הנימוס צוגעגרייט משקה ,אבער מצד שני האט
האלט אז עס קומט נישט דא .איך האב געוואלט אלעס איז יסודה פון די תורה הקדושה ,ממילא א מען נישט עובר געווען אויף לפני עור .דאס הייסט
s
ענק זאלן פארשטיין אז די קושי ההגיוני איז אזוי תלמיד חכם איז זיין יסוד ,זיין פונדאמענט געבויט געטראכט מיט א שכל הישר.
גרויס ,אז באמת קומט דער תוספות אויף דף כג, אויף די תורה וואס איז דער יסוד און שורש פאר
אויב האבן ענק א תירוץ הגיוני א לאגישן תירוץ, נהנה ממנו עצה ותושיה ,משא"כ דעת בעל הבית
זאגטס עס ,אבער אויב נישט ,זאגט נישט אן איז געבויט מיט א בעל הבתיש'ע בליק וואס יסודה אין א בארימטע פלאמפייערדיגע דרשה פון
אומלאגישע הסבר נאר ווייל עס איז אזוי מודפס.
נאך דעם שיעור ,האבן די תלמידים אנטדעקט
אז ב'תוספות רבינו שמשון משאנץ' איז די
s
איז נישט פון די תורה הקדושה. הגאון רבי אלחנן וואסערמאן זצ"ל הי"ד האט ער
געזאגט דברים יסודיים איבער דעם מושג פון דעת
תורה :כי היא חייך ואורך ימיך ,די תורה איז מקור
תוספות טאקע מודפס בדף כג אזוי ווי דער סברא ישרה ביי גדולי ישראל חיינו ,אן די תורה פארמאגן מיר נישט קיין דעת.
ראש הישיבה האט געזאגט .די תלמידים זענען איבער יעדע געשעעניש קען מען געפונען דעם
שנעל צוגעגאנגען צום ראש הישיבה און אים פתרון אין די תורה .ומרגלא בפומיה פון הגאון רבי
איינער פון די גדולים פון א דור פריער איז
געוויזן אז ער איז גערעכט ,רבי שלמה זלמן חיים וואלאזשענער זצוק"ל ,אז ווען דער האלץ
געווען דער פוסק הדור מרן רבי שלמה זלמן
האט זיך צושמייכלט .דער תלמיד פארציילט סוחר קומט זיך באראטן צו ער זאל קויפן די און
אויערבאך זצ"ל .זיין מהלך המחשבה בחיי יום איז
כ'האב געשפירט אז רבי שלמה זלמן איז נישט געווען געבויט מיסודה אויף די תורה הקדושה
איבערגענומען געווארן פונעם גילוי אז עס איז און דאס איז געווען זיין יסוד סיי בלימוד און צוזאמען קובע צו זיין דיין סדר ,ובעזרת השם חפץ ה'
דא א ראיה חותכת צו זיין טענה ,נאר ער האט סיי בחיי יום יום .זיין גאונות און פסקנ'ן (דער ספר בידך יצליח.
געשפירט אז רבי שלמה זלמן האט אים גאר
4
s
פארגעהאלטן :דודי'ל ,אויב וואלסטו ווען נישט
געפונען די ראיה ,צי פארשטייסטו נישט אז אזוי
s
געווארן בבריאת העולם ומי יבא אחרי המלך אשר דארף עס זיין על פי השכל הישר?
דער מושג איז וואס מיר האבן דערמאנט בריש את אשר כבר עשהו ולחדש דבר מעתה? איז ער
המאמר פונעם ר"ן אובנתא דליבא .בספר דעת ללב מחדש א דבר נפלא :עס איז דא איין זאך וואס איז
(מאמר שני :האינטואיציה בפרשנות התלמוד וההלכה) האט נאכנישט באשאפן געווארן ,דאס איז שקר שבני ווי אזוי קויפט מען שכל
ער א פרק איבער דעם מהלך פונעם חזון איש, אדם בודין מלבן ,וכלשונו :והכל ברא הקב"ה חוץ
ובתו"ד ברענגט ער פון תלמיד החזון איש הגאון מן השקר שבני אדם בודין מלבן ומאן דמשקר ח"ו הישר?
רבי גדלי' נדל זצ"ל וואס האט ערקלערט דרכו של אין זה חידושי תורה והאמת כבר היה אבל הקב"ה אין א מכתב וואס הגאון רבי חיים מוולאז'ין
החזון איש :יש מבט כללי במצב קיום היהדות ,ואף בחר בנו ונתן לנו את התורה כפי הכרעת שכל זצ"ל האט געשריבן פאר זיין אייניקל ,שרייבט
שאינו מוגדר בהלכת קבועות ,הכרעת גדולי הדור, האנושי אף על פי שאינו אמת ואם כן המחדשו הוא ער בתו"ד :אלע גדולי הדורות לא נשתבחו אלא
וכן רגשת שלומי אמוני ישראל פוסקים הדין לחיוב חידוש גמור רק שיהיה אמת בהכרעת שכל האנושי בסברא ישרה ,כל הישר מחבירו ,גדול מחבירו ,ולכן
מסירות נפש ,וזה מה שאמר רבינו החזון איש וזו שהראה הקב"ה למשה כל מה שתלמיד ותיק העיקר לאחות בסברא ישרה ,ואשר אינה ישרה
והראה על 'לבו' כאן זה כתוב. עתיד לחדש כי נתחדשו הדברים על פי התלמיד לאמיתה של תורה ,גם אם היא מחודדת ,אותה
מ'געפינט די לשונות כמה פעמים בספרי ופסקי המחדשו. להרחיק.
החזון איש ,אין די אגרת ווען ער איז דן בשיעור שרייבט דער קצות אז וויבאלד הקב"ה האט יעצט פרעגט זיך די פראגע ווי אזוי איז מען
אגודל ,כידוע שיטת 'שיעור חזון איש' :ואמנם לבי אונז געגעבן די תורה כפי הכרעת שכל האנושי קונה אז מ'זאל טראכטן גלייך מ'זאל האבן א שכל
אנסני ,ולבי אומר לי ,כי מדת אגודל בינוני אצלנו אע"פ אז עס איז נישט אמת .דא זעט מען דעם הישר?
הוא שנים וחצי ס"מ והוא דבר מורם מכל ספק, מהלך המחשבה פונעם קצות איבער די מעלה פון דער רמב"ן בהקדמתו לספרו מלחמות ה'
s
ואפשר להתיר א"א ולהוציא במדת אמת כזה. זיך באנוצן מיט שכל האנושי צו מחדש זיין. ברענגט ארויס אז א סברא ישרה איז נישט שייך
ווי אויך איבער דעם פולמוס איבער דעם קו עס מוכיח צו זיין מיט ראיות ,נאר עס איז תלויה
התאריך ,ווי דער חזון איש האט אנגענומען די בשיקול הדעת ובהסכמת השכל הנכון ,דעריבער
שיטת הבעל המאור ,מיר וועלן נישט דא אריינגיין דעת תורה ,הרגשת הלב צו טראכטן גלייך דארף מען זיין אנגעפילט מיט
ידיעות רבות בסיסיות פון תלמוד ומפרשיו ,ווי
אין די נושא פונעם קו התאריך ,מיר וועלן נאר בתורת ה'חזון איש' מער דער בסיס איז פיל מיט ידיעות התורה אלס
אנרירן הנוגע למאמרינו :דער יסוד עולם (תלמיד
א סברא ישרה האבן מיר דערמאנט פונעם מער טראכט מען גראד.
הרא"ש) פרעגט א שטארקע קשיא אויפן בעל רמב"ן איז עפעס וואס מ'קען נישט אויפווייזן מיט
המאור :דאס איז זיכער אז ערגעץ ווי אין די וועלט די נקודה איז בעיקר וויכטיג פאר בחורים,
קיין ראיות ,ס'איז גראד מ'איז עס מרגיש .הגאון הגרי"ז זצ"ל פלעגט זאגן :אז ווער עס געוואוינט
פאנגט זיך אן א טאג ,און די נקודה פאר דעם מקום רבי גרשון אדלשטיין זצ"ל (דרכי החיזוק ח"א עמ"ט)
איז נאך א טאג בעפאר ,עס איז א נפק"מ לגבי זיך איין צו לערנען בשטחיות (אויבערפלעכליך)
שרייבט :אזוי איז דער מציאות ,ווער עס לערנט אינגערהייט ,איז כמעט נישט מעגליך צו מפתח
שבת ,ווי איז שוין די שקיעה און עס איז שבת ,ווי אסאך און ווייסט אסאך ידיעות און האט א שכל
איז דאס פלאץ ,ווייל מערב פון דעם פלאץ איז זיין א הבנה ישרה ועמוקה אין די שפעטערדיגע
ישר בטבעו ,ווען ער הערט א סברא שאינה ישרה, יארן .אבער ווער עס לערנט בבהירות ובעמקות
נאך פרייטאג .דער בעל המאור זאגט אז עס איז מיד הוא מרגיש שלא מסתבר לומר כך ,ס'איז א
דא א נקודה מערבית צו ירושלים וואס פון דארט אינגערהייט ,ער קען אין די ערוואקסענע יארן
s
הרגשה. לערנען ביתר היקף מיט עומק.
פאנגט זיך אן דער טאג ,די קו התאריך לפי דער דער גרויסער חזון איש האט מכריע געווען גאר
בעל המאור שניידט דורך סיביר ,פיליפינ'ס (מזרח)
גאר סענסיטיווע ענינים בלויז מיט הרגשת הלב,
אינדאנעזיע ,מערב אוסטראליע. פון די בארימטע פסקים איז איבער גיוס בנות אז
די שטארקע קשיא פונעם יסוד עולם איז, עס איז ביהרג ואל יעבור ,אין קובץ אגרות (ח"א אגרת
דער 'קצות' בשייכות מיט
אז לפי דער בעל המאור ,אז די קו התאריך גייט קיב) שרייבט דער חזון איש :רגשת נפשי מורה ובאה סברא ישרה
אריבער יבשות לענדער ,קען אויסקומען אז צוויי שהוא ענין יהרג ואל יעבור ,ואולי גם מנקודת הלכה עס איז מקובל פון גדולי ישראל אז לערנען
מענטשן וועלן שטיין ביי די צוויי זייטן פונעם קו כך .רבי ישראל גרוסמן זצ"ל פארציילט ,כ'האב קצות העלפט קונה זיין ישרות השכל ,דאס איז
התאריך ,פאר איינעם וועט זיין שבת און פארן געפרעגט דעם חזון איש ,אויב ב"ג שר"י וועט סיי מכח סגולה און אויך אז זיין כח החידוש איז
צווייטן נאך פרייטאג א יום חול ,טענה'ט דער יסוד פרעגן איבער דעם מקור פון דעם איסור בשירות געבויט אויף א סברא ישרה .עס איז א נושא בפני
עולם אז עס קען נישט זיין אז די תורה זאל קובע לאומי פאר בנות ישראל? האט דער חזון איש זיך עצמו איבער די דרך הלימוד בזמן פונעם קצות,
זיין אזא מציאות .דער חזון איש אין זיין קונטרס אויפגעשטעלט און געזאגט מיט א התרגשות, נתיבות ,רבי עקיבא איגר ,ווי אזוי עס האט זיך דאן
י"ח שעות נעמט שטארק אן שיטת בעל המאור. בשעת ווען ער לייגט ארויף זיין האנט אויף זיין געטוישט פון פלפול צו דעם נייעם מהלך (זע ספר
אבער די קשיא פונעם יסוד עולם שטימט נישט הארץ :כ'וועל אים זאגן אז דא אינעם אידישן הארץ שמים חדשים ,סמט).
מיט ישרות ,ווי אזוי קען טאקע זיין פאר איינעם שטייט אז עס איז טריפה! אינעם הקדמה פון ספרו קצות טוט ער צוברענגן
שבת און פארן צווייטן יום חול? קומט דער חזון דאס ברענגט ארויס תורת החזון איש צו א זוהר הקדוש ,והיוצא מדבריו א חידוש נפלא :אז
איש און ער רוקט די קו אוועק פון די יבשה בכדי ענטפערן פאר די וואס פרעגן ,ווי שטייט עס? דא עס איז נישט במציאות מחדש צו זיין קיין נייע
די קשיא פונעם יסוד עולם זאל נישט שווער זיין, אין די הארץ פון כלל ישראל שטייט עס. חידושים ווייל אלצדינג איז דאך שוין באשאפן
5
דער מגיד שיעור אין די און אויף וואס בויעט ער זיין חידוש :רגש מוסרי
ושכלי וכו' יש רגש נפשי! מבהיל ווי אזוי מיט רגש
הויפטקווארטירן פון AI זען שערי מדע (וואס און פארוואס ,חכמה בינה ,סוכות
מוסרי שכלי ונפשי האט ער געשאקלט וועלטן
עס איז דא א מחדש נפלא הרב ר' דוד
פורמן שליט"א וואס מיר באנוצן זיך מיט זיינע
געוואלדיגע דרך החידוש במקרא ביי די שיעורי
לאמיר s
זען די גדרים פון א גזירה שוה- :
תשפ"א).
s
מיט פסק הלכות אויף הלכות שבת ויום הכיפורים.
חומש רש"י ,עס איז להפליא ,מיר וועלן נישט דא
הערה :עס זענען דא כמה שיטות בדבר ,מיר רעדן גזירה שוה
מאריך זיין ווי אזוי זיין דרך החידוש ארבעט .איינע לאמיר זיך פארשטעלן אויב די היינטיגע
יעצט מער כלליות'דיג:
פון די איינגעשטעלטע פון Anthropicהאט קלוגע AIוואלט זיך באנוצט מיט איינע פון י"ג
כלל א' :אין אדם דן גזירה שוה מעצמו אלא אם
זיך פארבינדן מיט רבי דוד ,זיי האבן געוואלט מדות שהתורה נדרשת בהן ,די מדה פון גזירה
כן קיבלה מרבו.
פארשטיין זיין מהלך און שיטה פון טרעפן ענליכע שוה ,א פשוטע קאמפיוטער וואלט אויך געטראפן
כלל ב' :לפי רבינו תם איז געווען א סכום וויפיל
ווערטער אין די תורה און בויען דערפון א בנין ווערטער צוזאמשטעלן ,אבער AIמיט בינה
גזירה שוות מ'קען אלס מאכן ,עס איז מוגבל
נפלא ,נישט קיין הלכות נאר גילויים נפלאים פון וואלט ווען נישט נאר צוזאמגעשטעלט ווערטער
(תוספות שבת צו) ואומר ר"ת שהיה להם בקבלה 'מנין'
דימוי מילתא למילתא ממש הפלא'דיג ,ר' דוד נאר אויך געבויט נייע קרומע הלכות בבחינת מבין
גזירה שוות שבכל התורה .עס איז דא נאך כללים
האט באשריבן זיין באזוך און ער ברענגט ארויס דבר מתוך דבר ,וואספארע סכנה דאס וואלט ווען
ווי 'מופנה' ועוד .מ'זעט אז וויבאלד גזירה שוה איז
די נקודה ,אז די בינה קען צוזאמשטעלן ווערטער געווען פאר דעם אידנטום ,אבער חז"ל האבן עס
נישט ווי קל וחומר'ס עס איז א מדה עדינה מאד,
מיט א טיפערן בליק ,אבער די 'נשמה' ווי מיר רופן באווארענט .בעת כתיבת השורות שמעתי מידידי
וויבאלד עס איז מער חוקי קען מען מאכן גזירה
עס די חכמה ,די אובנתא דליבא דאס קען עס היועץ התורני הרב שלום בערקאוויטש הי"ו
שוות אן קיין הסברים בלויז מיט צוזאמשטעל,
נישט טון ,ס'טרעפט גאר אינטערעסאנטע דימוי איבער וואס ער האט געזען במחזור מתוק מדבש
דעריבער איז עס מוגבל .ווי דער רמב"ן לערנט
מקראות אבער עס קען נישט זאגן די מה ,חכ-מה, ווי ער ברענגט א זוהר הק' אז כידוע איז תשובה
אונז (ספר המצוות) :בגזירה שוה הצריכו בו קבלה
כח מה! 'בינה' ולבבו 'יבין' ושב ,דער שעיר לעזאזל איז
מפורשת ,מפני שהוא דבר שיכול אדם לדרוש בו
סוף דבר הכל נשמע :עס איז נישטא אזא כח ווי געווען די בינה פון קליפה ,בינה איז .intelligence
כל היום ולסתור בו כל דיני התורה .כי התיבות
א דעת תורה ,א דעת פון א תלמיד חכם וואס איז דער חורבן פון AIאויסער די רוחני איז אז
יכפלו בתורה כמה פעמים ,א"א לספר גדול שיהיה
מקושר צו דער תורה וואס איז דער פונדאמענט עס פארמאגט בלויז בינה און נישט קיין חכמה,
בו כולו במלות מחודשות וכו'.
דער יסוד פון דער בריאה .מ'קען זען תלמידי חכמה מיינט די נשמה פון די זאך ,און נישט קיין
בספר בתורתו של ר' גדלי' (נדל) ברענגט עס
חכמים וואס זייער גאנצער געדאנקען גאנג איז דעת ,דעת איז החלטה .וואס עס פעלט בנוסף איז
ארויס בטוב טעם ודעת :גזירה שוה היא מדה עדינה
גראד אפילו בחיי יום יום ,נהנה מהם עצה ותושיה, די Intuitionבפרט דער רגש נפשי ,די אובנתא
מאד ,כי לא כל שתי מילים זהות ראויות לדון מהן
קיין שום בינה מאשינען וועלן קיינמאל נישט דליבא .בינה אן חכמה און דעת איז א חורבן (זען
גזירה שוה ,ולא כל שני ענינים ראויים להשוותם
קענען טון וואס א נפש חיה וואס איז מקושר צו חתם סופר דא]ג[ בהערות ).צו באקומען א טיפן און
זה לזה .ואפשר בגזירות שוות שרירותיות לערבב
חיה און יחידה קען ענטפערן. ברייטן בליק איבער די חילוקים פון חכמה ובינה
את כל התורה ,ורק חכמים גדולים היורדים לעומק
ואתם הדבקים בה' אלקיכם חיים כולכם היום.
הדברים רשאים גזירה שוה ,וזמ"ש בגמרא שלא
ידון אדם גזירה שוה מעצמו כלומר אא"כ קיבלה
מרבותיו.
מכון שערי מדע דערקעגן א 'קל וחומר' אדם דן מעצמו ,ווייל
]ג[ דער חתם סופר (נדה מה) לערנט אז 'יתירה' מיינט
'מער' ,אבער ער פרעגט :אם הדבר כפשוטו הוא תמוה
הרב משה נחום קרויס עס איז געבויט אויף סברה אויף לאגיק ,אויב איז קצת ומוכחש בחוש ,די מציאות צייגט אז עס איז נישט
דער קל וחומר נישט ישר נישט לאגיק דאן קומט יתירה באשה מבאיש .דעריבער ערקלערט דער חת"ס:
עורך ראשי די סברא ישרה 'ואיכא למיפרך' א קל וחומר קען אם אין בינה אין דעת ,ואם אין דעת אין בינה ,בינה
מען אפרעגן. שרייבט דער חתם סופר איז 'עיון און חריפות' און עס
קוקט אויף ווייט ,א ווייטע בליק( ,און דאס איז א מציאות אז
אויב איז מען זיך מתבונן זעט מען ווי די גדרים
פרויען זעען די אויסקום ,איליך ואימלך בדיבתהו) אבער 'אגב
פון חז"ל האבן געראטעוועט די תורה ויסודותיה
חורפא שבשתא' בלויז בינה אן קיין דעת קען מען מאכן
להערות והארות און אזוי אויך פון דער בינה של הקליפה וואס וואלט ווען מיט טעותים ,מ'דארף האבן די באלאנס פון בינה און דעת,
פאר סיי וועלכע אינפארמאציע בינה יתירה צוזאמגעשטעלט ווערטער און ווייל דעת איז 'מיישב' הדברים בלבו ולעיין באחריתם
געבויט נייע מושגים בבחינת יכול לטהר שרץ הטובה היא אם רעה .שרייבט דער חת"ס ,בעלי חיים
אדער צו ערהאלטן אונזער
וועכנטליכע גליון דורך אימעיל
פארבינדט אייך מיט'ן מכון אויף:
s בק"ן טעמים. פארמאגן נישט קיין בינה ,דערוועגן אינם יודעים לעשות
רע ולהשכיל על דבר ,בעלי חיים האבן נישט קיין שכל
צו טון שלעכטס און ניצן שכל אויף זאכן (חכמה פארמאגן
Moshe@dermentch.com זיי יא ,ווי דער חת"ס שרייבט דארט) .דעריבער נשים ,פון איין
זייט פארמאגן זיי בינה 'יתירה' און פון די צווייטע זייט
אדער פעקסט צו: איז דעתן 'קלה' .דעריבער האט די תורה מקדים געווען
718.228.4311 ביי נשים נדרים מיט א יאר ,ווייל נשים דארפן א סייג צו
פרישות (זעה בפנים).
6
