אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive — סוכות (2026-09-21)

קונטרס
אמרי מנחם
דברי תורה וסיפורי קודש
מאת כבוד קדושת מרן
רבינו אברהם מנחם מענדל וואגשאהל זי"ע
אדמו"ר משינאווא
סוכות
גליון ק"ס -שנה ד' -שנת תשפ"ז לפ"ק
· אידיש ·
יו"ל ע"י
כל הזכויות שמורות
בס"ד
להערות והארות:
845.459.5954
zy
לקבלת הקונטרס מדי שבוע:
mechonshinova@gmail.com
צו הערן די
דברי כיבושין והתחזקות
רופט 718-400-7790
מודעה חשובה
מי שרוצה ליקח חלק
בההוצאות הגליונות
לרגל שמחה משפחתית ,יארצייט ,וכדו'
נא לפנות אל המכון.
אמרי מנחם /סוכות
אושפיזא דאברהם
א) די ספריםא ברענגען פונעם אר"י הק' ,אז ערב סוכות דארף מען
טיילן אסאך צדקה .און עס איז באקאנט אז אין ראזוואדאוו
פלעגט מען זייער שיין אויסצירן די סוכה מיט נוי סוכה ,עס איז
געווען ממש א יופי פון א סוכה .אמאל איז דער ראזוואדאווער רב
ז"ל אריינגעקומען אין די סוכה ,האט זיך דער ראזוואדאווער רב
אנגערופן" :הא? דאס איז א שיינע סוכה? דער צאנזער רב האט ערב
סוכות צוטיילט אכצן הונדערט גילדן פאר ארימעלייט ,דאס איז נוי
סוכה!" .לכאורה ,וואס איז דער שייכות אז דייקא ערב סוכות דארף
מען טיילן צדקה מער ווי געווענליך?
ב) דער מצות עשה פון 'אכילה בסוכה' ,וואס מען מוז עסן א כזית אין
דער סוכה – איז נאר די ערשטע נאכט ,וואס דעמאלט איז די
אושפיזא פון אברהם אבינו .זעט מען ,אז סוכה האט א ספעציעלן
שייכות מיט אברהם .דארף מען פארשטיין ,דעם שייכות פון אברהם
מיט דער סוכה?
ג) אין פרשת וירא שטייט (בראשית יח ,ד)" :יֻ ַ ּקח נָ א ְמ ַעט ַמיִ ם וְ ַר ֲחצ ּו
ׁ
יכם וְ ִה ּ ָש ֲענ ּו ּ ַת ַחת ָה ֵעץ" .זאגט דער מדרש (ב"ר מח ,י)" :אתה
ַר ְג ֵל ֶ
אמרת והשענו תחת העץ ,חייך שאני פורע לבניך וכו' בסוכות תשבו
שבעת ימים" – מיט דעם 'והשענו תחת העץ' האט אברהם אבינו
ממשיך געווען די מצוה פון סוכה .לכאורה ,וואס איז דער פנימיות
פון 'מצות סוכה' – וואס דאס האט א שייכות מיט דעם 'והשענו תחת
העץ'?
ד) אויך דארף מען פארשטיין ,וואס איז דער רמז פון די דריי ימים
טובים וואס גייען אין איין המשך' :ראש השנה'' ,יום כיפור'
און 'סוכות'?
ג
ה) די ספרים זאגן (הובא כמ"פ בבני יששכר לסוכות ובהרבה ספרי קודש) ,אז
'סוכה' איז בגימטריא הוי"ה אדנ"י .וואס איז דער ענין דערפון?
הובא בספר בני יששכר (תשרי י ,כד) ,ובספר אמרי פנחס (שער ד ,קסו) ובספר א
עטרת ישועה לסוכות ,ועוד .ומקורו בספר פע"ח שער חג הסוכות פרק ד.
אמרי מנחם /סוכות
ו) דער זוהר הק' זאגט (ח"ג קג ,):אז די סוכה ווערט אנגערופן 'צלא
דמהימנותא' – א שאטן פון אמונה .דארף מען פארשטיין
דעם ענין?
ז) די גמרא זאגט (נדרים לב" :).בן שלש שנים הכיר אברהם את בוראו"
– ביי די דריי יאר האט אברהם אבינו מכיר געווען דעם
אייבערשטן .אין מדרש (ב"ר ל ,ח) איז פארהאן א שיטה" :בן ארבעים
ושמונה שנה הכיר אברהם את בוראו" – הערשט ביי די אכט און
פערציג האט אברהם מכיר געווען את בוראו .דארף מען זען מיישב
צו זיין די ביידע שיטות ,אז עס זאל נישט זיין קיין מחלוקת.
ח) דער מדרש זאגט (ב"ר לט ,א)" :משל לאחד שהיה עובר ממקום
למקום וראה בירה אחת דולקת .אמר ,תאמר שהבירה זו
בלא מנהיג ,הציץ עליו בעל הבירה אמר לו אני הוא בעל הבירה ,כך
לפי שהיה אבינו אברהם אומר ,תאמר שהעולם הזה בלא מנהיג ,הציץ
עליו הקב"ה ואמר לו אני הוא בעל העולם" – אברהם אבינו האט זיך
געוואונדערט ווער עס איז דער מנהיג פון דער וועלט ,ביז דער
אייבערשטער האט אים געזאגט 'איך בין דער בעל הבית פון דער
וועלט' .לכאורה ,קיינער קען דאך נישט זען דעם אייבערשטן; ווי עס
ֹ
שטייט (שמות לג ,כ)ִּ :
"כי לא יִ ְר ַאנִ י ָה ָא ָדם וָ ָחי" ,נו ,מוז דאך זיין אז דער
'הציץ עליו בעל הבירה' איז געווען עפעס אן ענין פון 'נבואה' וכדומה,
נו ,אויב איז אברהם אבינו געגאנגען מיט 'חקירות' ,וויאזוי איז ער
געווארן איבערצייגט דורך א 'נבואה' – אז עס איז פארהאן א בורא
אויף דער וועלט?
מען דארף דינען דעם אייבערשטן מיט יעדע מדה
נאר עס קען אפשר זיין אזוי .דער זרע קודש (פר' משפטים ד"ה א"י
ואלהב) זאגט ,אז א מענטש דארף דינען דעם אייבערשטן מיט 'מדות
ד
וזל"ק" :כל אדם צריך לראות שיהיו בו מדות שבורות ,כשמתנהג במדותיו ב
הטבעיים שנטבעו כן בטבעו ,לא יתנהג במדה אחת תמיד .למשל כשהוא איש
חסד ,לפעמים צריך להתנהג בהיפוך החסד ,ע"ד שאמרו חכמינו ז"ל (תנחומא
מצורע א) כל המרחם על האכזרים סופו כו' ,ולכן צריך לשבור מדתו ,וכן במדת
הגבורה ,לפעמים טוב לעשות דין ברשעים ולכעוס על עוברי רצונו ית"ש ,וברוב
הפעמים צריך לשבור מדה זאת ,שממנה בא כעס והקפדה ,וכן בכל מדה ומדה
צריך לשבור מדת טבעו ,וכן על דרך הזה כל הששה מדות שנטבעו באדם ,שהם
אמרי מנחם /סוכות
שבורות' ,אז אויב בטבע איז ער א 'בעל חסד' און א רחמנות'דיגער
– דארף ער צוברעכן זיין טבע און דינען דעם אייבערשטן אויך מיט
דער מדה פון 'אכזריות' – דארט וואו עס פעלט אויס פאר עבודת ה'.
ווייל ווילאנג ער דינט נאר מיט זיין מדה וואס ער האט בטבע ,האט
ער דאך נאכנישט אוועקגעגעבן דעם 'זיך' פארן אייבערשטן.
סוכות קומט מען צום שלימות פון 'יראה' און 'אהבה'
ראש השנה און יום כיפור זענען טעג פון 'גבורה' ,וואס דעמאלט
דינט מען דעם אייבערשטן מיט 'יראה' און פחד .און סוכות
זענען לוסטיגע טעג וואס מען דינט דעם אייבערשטן מיט 'אהבה'.
אבער דער פשט איז נישט ,אז סוכות דינט מען דעם אייבערשטן
בלויז מיט 'אהבה' ,נאר יעצט האלט מען ָאן ווייטער די עבודה פון
ראש השנה און יום כיפור ,נאר מען לייגט צו דערצו אויך די מדה פון
אהבה! מען דינט דעם אייבערשטן מיט ביידע בחינות ,וואס דאס איז
דער 'שלימות העבודה' וועלכע ווערט נשלם דייקא אין סוכות ,וואס
דארט איז פארהאן אן ענין פון 'שלימות'; ווי עס שטייט (תהלים עו ,ג):
ֹ ׁ
"וַ יְ ִהי ְב ָש ֵלם ס ּו ּכו".
ביידע שמות הק'' :הוי"ה' – חסד ,און 'אדנ"י' – גבורה
דער שם הוי"ה איז מרמז אויף 'מדת הרחמים' ,און ווידער דער שם
אדנ"י איז מרמז אויף 'מדת הגבורה' ,און ווי דער זרע קודש
זאגט – איז דאך דער תכלית ,אז מען זאל דינען דעם אייבערשטן
מיט ביידע בחינות אויפאיינמאל און די עבודה פון די ביידע שמות
זאלן זיין באחדות .און דערפאר איז סוכ"ה גימטריא הוי"ה אדנ"י,
ווייל דעמאלט דינט מען דעם אייבערשטן מיט ביידע בחינות ,וואס
דאס איז דער עיקר עבדות פון א איד.
'מילה' און 'הכנסת אורחים' – חסד און גבורה אינאיינעם
אין פרשת וירא זעט מען אז אברהם אבינו האט צוזאמגענומען
ה
ביידע בחינות אויפאיינמאל ,ווייל פון איין זייט איז דאך דא
געווען 'שלישי למילה' – וואס ער האט זיך גע'מל'עט מיט אזא
חסד גבורה תפארת נצח הוד יסוד כלול כל אחד מחבירו ,כי כל מדה אינה
בשלימות דבר לעצמה להתנהג בה תמיד ,רק לצרף לה מדה אחרת ,וכן לכל
המדות".
אמרי מנחם /סוכות
מסירות נפש ,וואס דאס איז אן ענין פון 'גבורה' ,וואס ער האט זיך
מתאכזר געווען אויף זיך אליינס און זיך גע'מל'עט .און פון צווייטן
זייט איז ער געשטאנען ביים 'פתח האהל' און עוסק געווען אין דער
מצוה פון 'הכנסת אורחים' – וואס דאס איז דאך די מדה פון 'חסד'.
און מיט דעם האט ער ממשיך געווען אז דער 'והשענו תחת העץ' איז
געווען א בחינה פון 'סוכה'.
און דערפאר טרעפט מען דארט ביידע שמות ,דער שם הוי"ה שטייט
ֹ
באלד ביים אנהייב" :וַ ֵ ּי ָרא ֵא ָליו ה' ְ ּב ֵאלנֵ י ַמ ְמ ֵרא" .און דער שם
ֹ ֹ
אמר ֲאדנָ "י ִאם נָ א" .ווייל דא האט אברהם אדנ"י שטייט ווייטער" :וַ ּי ַ
מיט זיין עבודה – ממשיך געווען די ביידע שמות הק'.
דריי מלאכים – חסד און גבורה
רש"י זאגט" :והנה שלשה אנשים -אחד לבשר את שרה ואחד להפוך
את סדום ואחד לרפאות את אברהם" .דא האבן זיך באוויזן
דריי מלאכים – דאס ווארט 'מלאך' איז אויך בגימטריא 'סוכה' – צוויי
מלאכים זענען געקומען אויף שליחות'ן פון 'מדת החסד'; אנזאגן די
בשורה פון 'קינדער' און אויסצוהיילן אברהם ,און איינער איז
געקומען אויף א שליחות פון 'מדת הדין'; איבערצודרייען סדום .ווייל
דאס אלעס האט אברהם אבינו ממשיך געווען מיט זיין עבודה פון
דינען דעם אייבערשטן מיט ביידע מדות אויפאיינמאל .און זיי האבן
זיך באוויזן 'באלני ממרא' ,שטייט אין ספרים (הובא באמרי נועם לסוכות)
אז 'אלני' איז גימטריא 'סוכה' ,דאס הייסט ,אז די מלאכים האבן זיך
באוויזן אין דער 'סוכה' פון אברהם אבינו – דורך זיין עבודה פון
'מדות שבורות'.
אין דער סוכה קומען די מלאכים מיט אלערליי ישועות
דער תפארת שלמה (לסוכות ד"ה מצטערג) טייטשט די גמרא (סוכה כו:).
"מצטער פטור מן הסוכה" – אז דורך דער סוכה ווערט מען פטור פון
ו
וזל"ק" :מצטער פטור מן הסוכה (שם כו ,א) .הנראה לי ,כי מצות סוכה היא לנו ג
מחסה ומגן לכל בני ישראל להנצל מכל צרה ויגון .וזה פירוש מצטער פטור מן
הסוכה .ע"י הסוכה יהי' פטור מכל צער .וזה ג"כ (שם כה ,א) חולין ומשמשיהן
פטורין מן הסוכה .שיהיו נפטרין מכל חולי ומכאוב ויתרפאו רפואת הנפש
ורפואת הגוף אמן".
אמרי מנחם /סוכות
אלערליי צער .און בפרט אינעם ענין פון 'רפואה'; ווי ער טייטשט די
משנה (סוכה כה" :).חולין ומשמשיהן פטורין מן הסוכה" – דורך מצות
סוכה ווערט מען פטור פון די אלע חולאת'ן רח"ל .עס קען זיין פשט,
ווייל דא האט דאך אברהם אבינו ממשיך געווען די מצוה פון סוכה,
און מיט דעם האט ער ממשיך געווען די 'שלשה אנשים' ,וואס דארט
ליגט אלע ישועות :א רפואה פאר אידישע קינדער – וואס דאס איז
געווען דער 'לרפאות את אברהם'' .פקידת עקרות' – וואס דאס איז
געווען דער 'לבשר את שרה' ,און א מפלה פאר די שונאי ישראל –
וואס דאס איז געווען דער 'להפוך את סדום' .און דער ענין פון רפואה
איז ספעציעל מודגש ,ווייל 'ממרא' איז גימטריא 'רפא' ,דאס ווייזט אז
מען קען אויס'פועל'ן א רפואה שלימה דורכן כח פון 'אלני' – וועלכע
איז בגימטריא 'סוכה'.
נפשך איז 'גבורה'' ,מאודך' איז 'חסד'
"ב ָכל ְל ָב ְב ָך ּו ְב ָכל
עס קען זיין אז דאס איז די בחינה פון (דברים ו ,ה)ּ ְ :
ֹ ׁ
נַ ְפ ְש ָך ּו ְב ָכל ְמא ֶד ָך" .די עבודה פון 'ובכל נפשך' – איז 'מסירות
נפש בגוף'; ווי די גמרא זאגט (ברכות נד" :).אפילו נוטל את נפשך" –
דאס איז 'מדת הגבורה' .די עבודה פון 'ובכל מאודך' – איז צו טיילן
צדקה פאר עניים – דאס איז 'מדת החסד' .און ווען א מענטש טוט די
ביידע עבודות אינאיינעם ,איז א סימן אז ער האט ליב דעם
אייבערשטן 'בכל לבבך' מיטן גאנצן הארץ! ווייל אויב ער צוברעכט
אלע זיינע מדות פארן אייבערשטן ,ווייזט דאס אז ער דינט אים נישט
בלויז מיט א האלבע הארץ – מיט איין מדה וואס ער האט בטבע ,נאר
ער דינט אים מיטן גאנצן הארץ בשלימות.
דאס האט מען דא געזען ביי אברהם אבינו ,אז ער האט מקיים געווען
'בכל נפשך' – ער האט זיך גע'מל'עט מיט 'מסירות נפש בגוף',
און אינעם 'שלישי למילה' איז ער געשטאנען און געזוכט אורחים –
ז וואס דאס איז 'ובכל מאדך' .און דאס ווייזט אז די סארט עבודה איז
געווען 'בכל לבבך'; ווי דער פסוק זאגט עדות (נחמיה ט ,ח)ּ " :ו ָמ ָצ ָ
את ֶאת
ֹ
בו נֶ ֱא ָמן ְל ָפנֶ ָ
יך". ְל ָב
אמרי מנחם /סוכות
דורכן דינען דעם אייבערשטן מיט ביידע מדות אינאיינעם קומט מען צום 'שמע ישראל' – 'צלא
דמהימנותא'
דער אויבנדערמאנטער זרע קודש (בפר' משפטיםד) איז מסביר ,אז דער
ענין פון 'מדות שבורות' קומט פון דעם וואס דער מענטש איז מקבל
אויף זיך 'עול מלכות שמים' ,ווייל אויב איז ער אן אמת'ער געטרייער
עבד פארן מלך – טוט ער אלעמאל וואס דער מלך וויל ,נישט קיין
חילוק צי עס איז לויט זיין טבע אדער היפוך פון זיין טבע .און עס איז
משמע דארטה ,אז אזוי איז אויך פארקערט ,אז דורכדעם וואס מען
דינט דעם אייבערשטן מיט אלע מדות אינאיינעם – ווערט נתחזק
דער 'דעת' פון 'אחדות השם' ,א בחינה פון 'אדם נפעל כפי פעולותיו'.
ׁ
"ב ָכל ְל ָב ְב ָך ּו ְב ָכל נַ ְפ ְש ָך
לויט דעם פארשטייט מען ,אז דער פסוקּ ְ :
ֹ
ּו ְב ָכל ְמא ֶד ָך" – וואס דאס ווייזט אויף 'מדות שבורות' – איז א המשך
ֹ ׂ ׁ
"ש ַמע יִ ְש ָר ֵאל ה' ֱאל ֵקינ ּו ה' ֶא ָחד" – וואס דאס פונעם פסוק פריערְ :
איז 'קבלת עול מלכות שמים' ,ווייל איינס ברענגט דאס אנדערע,
דורך אמונה אין 'אחדות השם' ,קומט מען ָאן צו 'מדות שבורות' ,און
דורך 'מדות שבורות' קומט מען ָאן צו אמונה אין 'אחדות השם' .און
דערפאר ,דורכדעם וואס אברהם אבינו האט דא מקיים געווען די
ביידע ענינים אינאיינעם' ,חסד' און 'גבורה' – האט ער זוכה געווען
ממשיך צו זיין די 'צלא דמהימנותא' – דעם 'כח האמונה' אין 'אחדות
השם' וואס ווערט נתגלה אין דער סוכה.
ר"ה – בכל לבבך ,יו"כ – בכל נפשך ,סוכות – ובכל מאודך
לויט דעם קען מען פארשטיין דעם סדר פון די ימים טובים' :ראש
השנה' – איז די בחינה פון 'בכל לבבך' .ווייל ראש השנה טוט
מען גארנישט בפועל ,נאר מען בלאזט שופר ,וואס דאס איז א קול
וזל"ק" :והנה זה הוא על ידי מדת מלכות ,כידוע שמדה זאת אין לה מגרמה ד
כלום ,והיא כללות המדות ,כי על ידי שמקבל על עצמו עול מלכותו בשלימות,
על ידי זה אינו יכול להתנהג במדה אחת תמיד ,רק לפי מה שצריך לעבוד את ח
בוראו מלכינו ית"ש ,כן מתנהג במדותיו ,ואף שהוא במדת חסד כפי טבעו ,אם
מבין בדעתו שצריך לעבוד את בוראו מלכינו יתברך במדה שהוא היפוך טבעו,
שובר מדתו ומתנהג בהיפוכה".
בהמשך דבריו וזל"ק" :והנה כשכל ו' המדות כלולות כל אחת מחברתה מכל הו' ה
מדות ,אז נעשה ו' פעמים ו' גימטריא אל"ה ,שא'תה ה'ראת ל'דעת (דברים ד,
לה) ,ר"ת אל"ה".
אמרי מנחם /סוכות
וואס קומט ארויס פון 'עומקא דלבא' .און אויך איז מען דעמאלט
ממליך דעם אייבערשטן אויף אלע אברים – וואס דאס איז אן 'עבודה
פנימית' מיטן הארץ' .יום הקדוש' – איז די בחינה פון 'ובכל נפשך'.
ווייל דעמאלט פאסט מען און עס ווערט נתמעט 'חלב ודם' ,וואס
דאס איז א בחינה פון 'מסירת נפש' וואס מען גיבט אוועק דעם גוף
פארן אייבערשטן' .סוכות' – איז די בחינה פון 'ובכל מאודך' .ווייל
ערב סוכות טיילט מען אסאך צדקה פאר ארימעלייט ,און אויך די ד'
מינים איז אן ענין פון 'ובכל מאודך' ,וואס אידן אין אלע דורות האבן
זיך געלאזט קאסטן אסאך געלט .און דורכדעם וואס עס ווערט נשלם
ֹ ׁ
'ב ָכל ְל ָב ְב ָך ּו ְב ָכל נַ ְפ ְש ָך ּו ְב ָכל ְמא ֶד ָך' איז מען זוכה
די דריי בחינות פון ְ ּ
אריינצוגיין אין דער סוכה ,וועלכע איז א 'צלא דמהימנותא' און איז
מסוגל אויף אמונה אין אחדות השם ,וואס דאס איז דער ענין פון
'שמע ישראל'.
'מדת החסד' מוז מען אויך נוצן אויף 'אהבת ישראל'
איך בין אמאל געווען ביים סקווירא רבי'ן ז"ל האט ער זיך אזוי
אנגערופן" :ראש השנה און יום כיפור ,מורא האבן ,מורא האבן,
נו דאס מילא! אבער 'ושמחת בחגך' ,וויאזוי איז מען דאס מקיים?!".
עס קען זיין ,אז דער עיקר שוועריקייט איז דער ענין פון 'מדות
שבורות' ,וואס מען דארף דא דינען דעם אייבערשטן מיט אהבת ה'
– בנוסף צו די 'יראה' פון די הייליגע טעג .ממילא קען זיין ,אז די עצה
דערויף איז טאקע ,אז מען זאל אנהייבן מיט 'אהבת ישראל' ,און
דורכדעם וועט מען אנקומען צו אהבת ה' .און דערפאר איז אזא
גרויסער ענין צו טיילן אסאך צדקה ערב סוכות ,ווייל דורכדעם וואס
מען טוט 'חסד' מיט אידישע קינדער ,איז מען מעורר ביי זיך די מדה
פון 'חסד' און 'אהבה' ,און דערנאך קען מען צוקומען צום יום טוב
סוכות צו דינען דעם אייבערשטן מיט אהבת ה' און שמחה.
ט *
א מענטש דארף נוצן דעם שכל אויף השגות אין עבודת ה'
מען קען אפשר אביסל מקרב זיין אל השכל ,וואס עס מיינט אז די
סוכה איז א 'צלא דמהימנותא' .עס שטייט אין פסוק (דברי הימים
"דע ֶאת ֱאל ֹ ֵקי ָא ִב ָ
יך וְ ָע ְב ֵדה ּו" ,און די ראשונים לערנען פשט, א כח ,ט)ּ ַ :
אמרי מנחם /סוכות
אז א מענטש דארף אליינס חוקר זיין מיטן שכל און דערגרייכן ווי
ווייט זיין שכל קען אנקומען; אזויווי דער חובת הלבבות און דער
רמב"ם האבן חוקר געווען די אמונה .אבער די ספריםו זאגן שוין אז
מען זאל זיך נישט אריינלאזן אינעם דרך פון 'חקירות' ,נאר מען
דארף גלייבן בלויז מיט אמונה פשוטה .אבער דאך דארף א מענטש
נוצן דעם שכל אין עבודת ה' ,משיג צו זיין השגות אינעם אייבערשטן
וכדומה; ווי דער נועם אלימלך זאגט (פרשת לך ד"ה והנה דברז) ,אז א
מענטש דארף זיך מתבונן זיין אין די 'צבא השמים' און אריינטראכטן
דעם גדלות השם וואס מען זעט דארט .און דאס איז דער ענין פון
'שער הבחינה' פונעם חובת הלבבות ,וואס ער ברענגט ראיות פון
דער בריאה אויף די טובות פונעם אייבערשטן .און יעדער מענטש
דארף אליינס אריינטראכטן דערין און אנקומען צו 'השגות' ביז וואו
זיין שכל דערגרייכט.
אברהם אבינו איז געגאנגען ביזן גבול וואו א מענטש קען משיג זיין
לויט דעם קען מען אפשר זאגן אז די צוויי שיטות ווען אברהם אבינו
האט מכיר געווען את בוראו – צי ביי די דריי יאר ,אדער ביי די
אכט און פערציג יאר – איז 'אלו ואלו דברי אלקים חיים' .ווייל ביז די
דריי יאר האט אברהם אבינו פשוט גע'חקרנ'ט ווער עס איז דער
בורא ,ביז ער איז צוגעקומען צו דער הכרה אז דער אייבערשטער
איז דער בורא .אבער נאכדעם האט ער ערשט אנגעהויבן זיך מייגע
צו זיין מיטן שכל 'משיג' צו זיין דעם אייבערשטן – לויט ווי ווייט דער
שכל אנושי קען דערגרייכן ,און אברהם אבינו איז דאך געווען דער
גרעסטער חקרן וואס איז נאר שייך ,ממילא ,האבן מיר דאך נישט
קיין השגה ביז וואו ער איז אנגעקומען מיט זיין שכל .אבער נאך
אלעמען ,איז דאך דער דעת פון א נברא א 'מוגבל'! ווי גרויס דער
שכל פון אברהם אבינו איז געווען ,איז דאס אבער געווען א 'בעל
גבול' ,און א 'בעל גבול' קען נישט משיג זיין דעם 'אין סוף'! ממילא,
י
עי' בספר מעין גנים פרק ה' איך שהאריך בזה. ו
וזל"ק" :הבט נא השמימה דהיינו להסתכל ברוממות אל ,וביותר יוכל האדם ז
לראות רוממות אל בהביטו השמים ורואה הכוכבים במסילותם על משמרותם
מזהירים בזוהר אורם ומזה יבא לאדם יראה ,להבין רוממותו יתברך .וזהו וספור
הכוכבים".
אמרי מנחם /סוכות
ביי די אכט און פערציג יאר איז אברהם אבינו אנגעקומען צו א מצב
וואס דער שכל גייט שוין נישט ווייטער! ער איז שוין געגאנגען ביזן
גבול וואו די השגות פון א מענטש קענען גיין ,און דארט האט ער
געפרעגט מיט א צער" :תאמר שהעולם הזה בלא מנהיג" – זייענדיג
אויף דעם עולם הזה קען מען נישט נאכמער משיג זיין די הנהגת ה'?
איך וויל יא נאכמער משיג זיין די 'הנהגה' וואס דער אייבערשטער
פירט די וועלט!
דארט האט אים דער אייבערשטער געגעבן דעם 'הרגש האמונה' וואס דאס איז מער ווי אלע
השגות
וויבאלד דער אייבערשטער האט געזען זיין שטארקע רצון און
תשוקה ,האט זיך דער אייבערשטער באוויזן צו אים אויף
אן אופן פון נבואה ,און ער האט אים געזאגט" :אני הוא בעל העולם".
דאס הייסט ,ביז יעצט זענען אלע זיינע השגות געווען אין שכל,
אבער יעצט האט אים דער אייבערשטער אריינגעגעבן א הרגש פון
אמונה אין הארץ! נאכדעם וואס ער האט זיך אזויפיל געפלאגט און
געהארעוועט משיג צו זיין מיטן שכל ,האט אים דער אייבערשטער
געגעבן א הכרה – הכיר אברהם את בוראו – וואס די אמונה איז
ֹ
בו נֶ ֱא ָמן ְל ָפנֶ ָ
יך" ,אז נשרש געווארן בלבו; א בחינה פון " ּו ָמ ָצ ָ
את ֶאת ְל ָב
נישט בלויז ער האט געוואוסט אז עס איז דא א באשעפער אויף דער
וועלט ,נאר ער האט געשפירט אז עס איז דא א באשעפער! די אמונה
איז ביי אים געווען קלאר ווי דער טאג! און ווען מען איז זוכה צו אזא
מין הרגש ,איז דאס מער ווי אלע השגות וואס מען איז משיג מיטן
שכל .און דאס איז דער 'צלא דמהימנותא' וואס אברהם אבינו האט
ממשיך געווען פאר זיינע קינדער אין דער סוכה.
ויחשבה לו צדקה – די דאזיגע אמונה בלב איז א 'צדקה'
ֹ ׁ
דאס קען זיין פשט אינעם פסוק (בראשית טו ,ו)" :וְ ֶה ֱא ִמן ַ ּבה' וַ ַ ּי ְח ְש ֶב ָה ּלו
ְצ ָד ָקה" – די אמונה וואס ער האט געגלייבט אינעם אייבערשטן
אי
מיט א הרגש הלב ,דאס האט אברהם אבינו גערעכנט אלס צדקה
וואס דער אייבערשטער האט געטון מיט אים! ווייל דאס האט ער
נישט געקענט דערגרייכן מיט זיינע אייגענע כוחות השכליים ,דאס
האט ער באקומען פונעם אייבערשטן א מתנה ,דורכדעם וואס ער
האט זיך מגלה געווען צו אים און אים געזאגט" :אני הוא בעל הבירה".
אמרי מנחם /סוכות
יעדער איד קען באקומען א צדקה פונעם אייבערשטן – א הרגש פון אמונה
יעדער איד האט א שייכות מיט דעם ענין פון 'אני הוא בעל הבירה',
אז ווען א איד בעט זיך ביים אייבערשטן אויף 'אמונה שלימה',
העלפט אים דער אייבערשטער ,ער גיבט אים אריין אמונה אין
הארץ! ער זאגט אים "אני בעל הבירה"! דאס איז פשט אז דער
אייבערשטער גיבט אים אריין דעם הרגש בלב; ווי דער צאנזער רב
זאגט א מורא’דיג לשון (דברי חיים פר' שמיני ד"ה)" :והנה ידענו באמת
שהקב"ה מלא כל העולם לית אתר פנוי מיניה ,ומי שיש לו זכות הנפש
רואה זה בחוש" .און דאס זענען די הרגשים פון ערליכע אידן ,וואס
זייער הארץ פלאטערט מיט אמונה און יראת שמים ,ווייל די אמונה
זייערע איז נשרש אין הארץ.
מיט אונזער צדקה ערב סוכות איז מען מעורר דעם אייבערשטנ'ס צדקה – הרגש האמונה
לויט דעם קען זיין נאך א טעם פארוואס מען טיילט 'צדקה' ערב
סוכות ,כדי מעורר צו זיין– מדה כנגד מדה -דעם 'ויחשבה לו
צדקה' ,אז דער אייבערשטער זאל אונז געבן 'צדקה' ,אז ער זאל אונז
אריינברענגען אינעם 'צלא דמהימנותא' ,וואס דאס מיינט ,אז ער זאל
אונז געבן דעם 'הרגש האמונה' וואס ער האט געגעבן פאר אברהם
אבינו בצדקה.
4
אושפיזא דיצחק
ׂ ׂ
א) עס שטייט אין פסוק (בראשית כד ,סג)" :וַ ֵ ּי ֵצא יִ ְצ ָחק ָלש ּו ַח ַ ּב ּ ָש ֶדה
ׂ ׂ ֹ
ִל ְפנות ָע ֶרב וַ ִ ּי ּ ָשא ֵעינָ יו וַ ַ ּי ְרא וְ ִה ֵ ּנה ְג ַמ ִ ּלים ָ ּב ִאים וַ ּ ִת ּ ָשא ִר ְב ָקה
ֹ
יה וַ ּ ֵת ֶרא ֶאת יִ ְצ ָחק וַ ּ ִת ּפל ֵמ ַעל ַה ָ ּג ָמל" – עס טוט זיך דא אפ אן ֶאת ֵעינֶ ָ
עסק מיט 'גמלים' ,יצחק האט געזען די גמלים קומען ,און רבקה איז בי
אראפגעפאלן פונעם 'גמל' ,וואס איז דער ענין דא?
ב) אויך דארף מען פארשטיין ,פארוואס דערציילט אונז די תורה אז
דאס איז געווען 'לפנות ערב' ,וואס איז א נפקא מינה וועלכע
צייט אין טאג דאס איז געווען?
אמרי מנחם /סוכות
ֹ ׂ ֹ ׁ ֹ
אמר אמר ֶאל ָה ֶע ֶבד ִמי ָה ִאיש ַה ָ ּלזֶ ה ַהה ֵל ְך ַ ּב ּ ָש ֶדה ִל ְק ָר ֵ
אתנ ּו וַ ּי ֶ ג) "וַ ּת ֶ
ֹ
ח
צ ִעיף וַ ּ ִת ְת ָּכס" – די מפרשים ָה ֶע ֶבד ה ּוא ֲאדנִ י וַ ּ ִת ַ ּקח ַה ָ ּ
שטעלן זיך ,פארוואס האט זי געפרעגט פונקט אויף יצחק – מער ווי
אויף אלע אנדערע מענטשן?
ד) אויך איז שווער ,פריער אין דער פרשה רופט אליעזר ָאן יצחק'ן
מיטן לשון 'בן אדוני' ,און פארוואס דא האט ער אים
אנגערופן 'הוא אדוני'?
ֹ ׂ ֹ
ה) "וַ יְ ִב ֶא ָה יִ ְצ ָחק ָהא ֱה ָלה ָש ָרה ִא ּמו" .זאגט רש"י" :ויביאה האהלה והרי
היא שרה אמו ,כלומר ונעשית דוגמת שרה אמו" – רבקה
איז געווארן א דוגמא פון שרה אמנו .דארף מען פארשטיין דעם ענין
וואס מיינט א 'דוגמא'?
ׁ ֹ ׁ
יה ַה ִּטי נָ א ַכ ֵ ּד ְך וְ ֶא ְש ּ ֶתה ו) פריער שטייט" :וְ ָהיָ ה ַה ַ ּנ ֲע ָרה ֲא ֶשר א ַמר ֵא ֶל ָ
ֹ ֹ ּ ּ ָ ׁ ׁ
יך ַא ְש ֶקה א ָת ּה ה ַכ ְח ּ ָת ְל ַע ְב ְ ּד ָך ְליִ ְצ ָחק". וְ ָא ְמ ָרה ְש ֵתה וְ ַגם ְג ַמ ֶל
זאגט רש"י" :אותה הוכחת -ראויה היא לו שתהא גומלת חסדים
וכדאי ליכנס בביתו של אברהם" – טאמער איז זי א 'גומלת חסדים',
פאסט זי אריין אין אברהם אבינו'ס שטוב .לכאורה ,דער אליעזר
זוכט דאך יעצט א שידוך פאר יצחק – נישט פאר אברהם ,און יצחק'ס
מדה איז דאך געווען 'מדת הגבורה' – פארקערט פון אברהם'ס מדה,
נו ,דארף זי דאך ּפ ַאסן פאר יצחק'ס שטוב?
סוכה איז א צוזאמשטעל פון פארקערטע מדות
נאר עס קען אפשר זיין אזוי .מען האט דאך גערעדט (לעיל באושפיזא
דאברהם) ,אז דער ענין פון 'סוכה' איז דער שלימות המדות וואס
מען דינט דעם אייבערשטן מיט אלע מדות אינאיינעם ,וואס דאס איז
די בחינה פון 'הוי"ה אדנ"י' וואס איז בגימטריא 'סוכה'.
רבקה איז געווען א 'בעלת חסד' – פארקערט פון יצחק'ס מדת הגבורה
גי לויט דעם קען זיין ,אז אליעזר האט דוקא געזוכט פאר יצחק א כלה
א 'בעלת חסד' – וועלכע איז די פארקערטע פון יצחק'ס 'מדת
ז"ל פירוש בעלי התוספות" :מי האיש הלזה ההולך בשדה לקראתנו .גמגום יש ח
על פסוק זה ,וכי היתה שואלת מכל האנשים שהיתה פוגעת ועוד למה כתיב
בשדה לקראתינו".
אמרי מנחם /סוכות
הגבורה' ,כדי אז דורכדעם זאל ווערן צוזאמגעשטעלט די ביידע
הפכיות'דיגע מדות ,וואס דאס וועט זיין א שלימות פאר זיי ביידע.
ותפול מעל הגמל – זי האט געזען א צדיק וועלכער דינט דעם אייבערשטן אויף אן אנדערן דרך
'גמל' איז א לשון פון 'גמילת חסד' ,וואס דאס ווייזט אויף די מדה פון
רבקה וואס זי איז געווען א 'גומלת חסד' .זאגט דער פסוק:
ֹ ׂ ׂ
"וַ ֵ ּי ֵצא יִ ְצ ָחק ָלש ּו ַח ַ ּב ּ ָש ֶדה ִל ְפנות ָע ֶרב" – יצחק אבינו ,וואס זיין מדה
איז 'מדת הדין' ,איז געגאנגען דאווענען מנחה 'לפנות ערב' – וואס
דעמאלט איז א צייט פון דינים כידוע (זוה"ק ח"ב קנו" ,).וַ ַ ּי ְרא וְ ִה ֵ ּנה ְג ַמ ִ ּלים
ָ ּב ִאים" – האט ער געזען ווי דא קומט צו גיין רבקה אמנו ,וואס זי איז
דער היפוך פון זיין מדה ,זי האט די מדה פון 'גמילת חסד' .און די
ׂ
יה וַ ּ ֵת ֶרא ֶאת זעלבע זאך האט רבקה געזען" :וַ ּ ִת ּ ָשא ִר ְב ָקה ֶאת ֵעינֶ ָ
ֹ
יִ ְצ ָחק" – זי האט געזען יצחק ,וואס ער איז 'מדת הדין'" ,וַ ּ ִת ּפל ֵמ ַעל
ַה ָ ּג ָמל" – איז זי אביסל אראפגעפאלן פון איר מדה פון 'גמילת חסד',
ווייל זי איז נכלל געווארן אין זיין מדה פון 'גבורה' .און דערפאר האט
ׂ ֹ ׁ
זי געפרעגט פון אליעזרִ :מי ָה ִאיש ַה ָ ּלזֶ ה ַהה ֵל ְך ַ ּב ּ ָש ֶדה ִל ְק ָר ֵ
אתנ ּו" –
ווער איז דער מענטש וועלכער גייט 'לקראתינו' ,ער גייט ממש
פארקערט פון אונזער מדה? זי האט נישט געפרעגט אויף יעדן
מענטש ,אבער דא האט זי געשפירט אז דער מענטש דינט דעם
אייבערשטן מיט א פארקערטע מדה ווי איר ,איז זי נתפעל געווארן
ֹ
אמר ָה ֶע ֶבד”– האט איר אליעזראון געפרעגט ווער דאס איז" .וַ ּי ֶ
ֹ
געענטפערט" ,ה ּוא ֲאדנִ י" ער דינט דעם אייבערשטן מיט א בחינה פון
אדנ"י – פארקערט ווי דו וואס דו ביסט דבוק אין שם הוי"ה.
ותתכס – זי האט זיך מדבק געווען אין מצות סוכה – וואס דארט קען מען צוזאמשטעלן
'הפכיים'
ווי רבקה האט געהערט וואס דא טוט זיך ,אז דא וועט יעצט ווערן א
צוזאמשטעל פון 'הוי"ה אדנ"י'" ,וַ ּ ִת ַ ּקח ַה ָ ּ
צ ִעיף וַ ּ ִת ְת ָּכס" – איז זי
אריין אין דער בחינה פון 'סכת' (די ערשטע 'תיו' איז א לשון מתפעל ,בלייבט
די
איבער די אותיות 'סכת'; ווי עס שטייט אין דער תורה 'חסר') .ווייל אויב איז דא אין
דעם שידוך א שילוב פון 'חסד' און 'דין' ,איז דאך דאס ממש דער ענין
פון 'סוכה' – וועלכע איז 'הוי"ה אדנ"י'.
אמרי מנחם /סוכות
האהלה שרה אמו – דער כח פון 'יסכה ברוה"ק' ווערט נתגלה אין דער סוכה
דער בני יששכר (תשרי י ,אט) ברענגט פון רבי פנחס קאריצער זצ"ל,
ֹ
אז סוכה איז א לשון פון 'סו ֶכה ברוח הקודש' .און אויך ברענגט ער
דארט (שם אות בי) ,אז דער כח פון 'רוח הקודש' קומט אויך פון דעם
'יחוד הוי"ה אדנ"י' .מיט דעם פארשטייט מען דעם פסוק" :וַ יְ ִב ֶא ָה
ֹ ׂ ֹ
יִ ְצ ָחק ָהא ֱה ָלה ָש ָרה ִא ּמו" – דורכדעם וואס יצחק האט חתונה געהאט
מיט רבקה ,איז דאך דא געווארן א 'יחוד הוי"ה אדנ"י' ,ווייל די צוויי
פארקערטע מדות זענען נכלל געווארן ,ממילא ,איז געווארן א בחינה
ֹ
'הא ֱה ָלה' – 'אהל עראי' ,ווי דיפון סוכה ,וואס דאס איז מרומז אין ָ
ֹ ׂ
'ש ָרה ִא ּמו' – שרה האטסוכה וועלכע דארף זיין א 'דירת עראי' .און ָ
געהייסן 'יִ ְס ָּכה' (בראשית יא ,כט) ,און רש"י זאגט דארט" :על שם שסוכה
ברוח הקודש" .קומט אויס ,אז שרה איז די בחינה פון 'סוכה'; ווי רבי
פנחס קאריצער זאגט .און דאס זאגט רש"י" :ויביאה האהלה והרי
היא שרה אמו ,כלומר ונעשית דוגמת שרה אמו" – דארט אינעם 'אהל
עראי' האט רבקה ממשיך געווען די בחינה פון שרה וועלכע הייסט
'יסכה' ,וואס דאס איז די בחינה פון סוכה .און דאס אלעס איז געווען
דורכן זיווג הקדוש וואס איז געווען די צוויי פארקערטע מדות ,וואס
דורכדעם איז מען זוכה צו רוח הקודש.
4
וזל"ק" :אמר הרב הקדוש המפורסים מהר"פ מקארעץ זצוק"ל ,נקרא החג ט
סוכות מלשון סכה ברוח הקדש ,וכו' ,ואמר עוד הרב הקדוש הנ"ל דלבעבור
זה אנו אומרים זמן שמחתינו בחג הסוכות (עיין מ"ש לעיל במאמר ט') בשביל
וט שהיה בחג הסוכות זמן שואבה שמשם היו שואבין רוח הקדש עכ"ד".
וזל"ק" :עוד אמר הרב הקדוש זצוק"ל הנ"ל ,טעם סגולת רוח הקדש בחג י
הסוכות דייקא ,כי כל המלאכים והנשמות באין מן יחוד הוי"ה אדנ"י ויש מלאכים
ונשמות מן הוי"ה ויש מלאכים ונשמות מן אדנ"י ,וצריכים להיות כלולים משניהם,
וכשיעשה (האדם) יחוד הנ"ל יבא רוח הקדש עד אין חקר ,וזהו העיקר לייחד
החיבור הנ"ל ,והנה סוכ"ה בגימ' הוי"ה אדנ"י כ"ו ה"ס לכך כשמקיימין מצות
סוכה יוכל לבא לידי רוח הקודש עכ"ד".
אמרי מנחם /סוכות
אושפיזא דאהרן
א) דער יום טוב סוכות האט א געוואלדיגן שייכות מיט אהרן הכהן,
ווייל די 'ענני הכבוד' זענען דאך געווען בזכות אהרן .דארף
מען פארשטיין ,סוכות איז דאך א 'זמן שמחה' ,וואספארא שייכות
טרעפט מען ביי אהרן הכהן צום ענין פון שמחה – מער פון די
אנדערע אושפיזין?
ב) די משנה זאגט (אבות א ,יב)" :הוי מתלמידיו של אהרן ,אוהב שלום
ורודף שלום ,אוהב את הבריות ומקרבן לתורה" – אהרן הכהן
איז געווען דער גרויסער 'מקרב את הבריות' .לכאורה איז א פלא ,אז
פונקט ביי די 'עננים' וועלכע איז געווען בזכות אהרן געפונט מען אז
עס האט אויסגעשפיגן די 'ערב רב' – וואס דאס איז דאך דער 'היפוך'
פון זיין מדה? נאכדערצו ,אז מען זעט אז משה רבינו האט זיי מקרב
געווען און ארויסגענומען פון מצרים ,און אהרן וואס ער איז דער
'אוהב שלום ורודף שלום' איז זיי גאר מרחק?
ג) עס ווערט געברענגט א מנהג פון אר"י הקדוש ,אז ערב סוכות זאל
מען טיילן אסאך צדקה .וואס איז דער שייכות צווישן צדקה
און סוכות?
ד) דער מדרש זאגט (במ"ר טו ,ו)" :דבר אל אהרן בהעלותך את הנרות
ֹ ֹׁ
זה שאמר הכתוב (תהלים לד ,י) יְ רא ּו ֶאת ה' ְקד ָשיו ִּכי ֵאין ַמ ְחסור
ִל ֵיר ָאיו" .דארף מען פארשטיין דעם שייכות צווישן דעם פסוק צו
דער פרשה פון 'הדלקת הנרות'?
ֹ ֹׁ
ה) בכלל ,דער פסוק 'יְ רא ּו ֶאת ה' ְקד ָשיו ִּכי ֵאין ַמ ְחסור ִל ֵיר ָאיו' דארף
א הסבר ,וואס איז דער 'נתינת טעם' ,אז ווייל עס איז
נישטא קיין חסרון ביי די 'יראיו' ,דערפאר זאל מען האבן יראת
ֹ
שמים? אויך איז שווער דער ִּ
'כי ֵאין ַמ ְחסור ִל ֵיר ָאיו' ,מען זעט דאך
זט
במציאות אזויפיל ערליכע אידן וועלכע לעבן בדחקות און בעניות?
ֹׁ ֹ ֹ ֹ
יכם ִּכי ַב ֻּס ּכות הו ַש ְב ּ ִתי".
"ל ַמ ַען יֵ ְדע ּו דר ֵת ֶ
ו) עס שטייט (ויקרא כג ,מג)ְ :
און די ספריםאי זאגן ,אז אין דער סוכה איז דא א השפעה פון
עי' בספה"ק זרע קודש (לסוכות) וזל"ק" :למען ידעו דורותיכם ,ע"י מצות אי
אמרי מנחם /סוכות
'דעת' .דארף מען פארשטיין דעם ענין? און וואס האט דאס א שייכות
מיטן 'זמן שמחתינו'?
דעת קנית – ווען הייסט עס 'דעת'? מה חסרת – ווען עס פעלט דיר גארנישט!
נאר עס קען אפשר זיין אזוי .דער מדרש זאגט (ויק"ר א ,ו)" :דעת קנית
מה חסרת ,דעת חסרת מה קנית" – טאמער האסטו 'דעת' פעלט
דיר גארנישט .בפשטות קען מען לערנען פשט אין מדרש ,אז דורכן
'דעת' קען מען אנקומען צו אלעס .אבער אינ'אמת'ן איז דער פשט
אסאך פשוט'ער ,אז דער מדרש זאגט אונז :דו ווייסט וואספארא
'דעת' הייסט א ריכטיגע 'דעת'? אזא 'דעת' וואס ברענגט דיר אריין א
הרגש פון בטחון ,וואס דו שפירסט ממש ביי דיר אז דו האסט אלעס!
דו האסט אזא גרויסן 'דעת' ,אז דו ווייסט אז עס פעלט דיר גארנישט!
דער אייבערשטער דערבארעמט זיך אויף דיר און ער גיבט דיר
אלעס ,ממילא ,האסטו אלעס וואס דו דארפסט! דו ביסט אזוי
צופרידן מיט אלעמען ,אז דו האסט נישט קיין שום מחשבה צו וועלן
אנדערש ווי דער אייבערשטער גיבט דיר! דאס איז דער ריכטיגער
'דעת קנית'.
סוכות איז א 'זמן שמחתינו' וויבאלד עס ווערט נשפע דער 'דעת'
סוכות איז דא א השפעה פון 'למען ידעו' ,וואס יעדער איד גייט אריין
אין דער סוכה ,וואו ער איז ארומגענומען מיט א 'צלא
דמהימנותא' ,באקומט ער אזא גרויסן 'דעת' פון אמונה און בטחון –
אז עס איז 'מה חסרת'! עס פעלט אים גארנישט! ער האט אלעס! און
דערפאר איז דעמאלט דער 'זמן שמחתנו' ,ווייל ווילאנג א מענטש
שפירט אז עס פעלט אים עפעס א זאך – שטערט עס שוין פון דער
שמחה ,נו ,וויאזוי קען א איד זיין בשמחה? אלעמאל האט מען דאך
עפעס וואס מען וואלט געוואלט עס זאל זיין בעסער? אבער יעצט
זי
סוכה נמשך לאדם דעת לידע איך לעבדו יתברך שמו כמ"ש דע את אלקי אביך
ועבדהו" .ועי' גם בספה"ק דברי חיים (לסוכות) וזל"ק" :דעת מכונה בשם אויר
של היסודות ,והוא המחבר יסוד האש והמים ,משום שאש חם ויבש ,ומים קר
ולח ,ואויר ממוצע חם ולח ולכן מחבר יחד .וכן בחינת הדעת יש בו עשר ,חסדים
חמשה וגבורות חמש (זוה"ק נשא קמב ).ולכן "חם ולח" בגימ' "סוכה" דסוכה
הוא בבחינת דעת למען ידעו ,והוא נקרא או[י]ר דחלל סוכה תנן ,ולכן הוא
בבחינת הדעת".
אמרי מנחם /סוכות
אין סוכות ,ווען מען איז זוכה צום 'השפעת הדעת' ,וואס דער מענטש
האט אלעס וואס ער דארף ,און עס פעלט אים גארנישט – יעצט קען
ער קומען צו דער מדרגה פון שמחה!
אהרן איז דער 'כח הדעת' – דערפאר איז די סוכה בזכותו
מיט דעם פארשטייט מען דעם קשר צווישן אהרן הכהן און סוכות.
ווייל ביי אהרן געפונט מען דעם ענין פון 'דעת'; ווי עס שטייט
ׁ ֹ ׂ
(מלאכי ב ,ז)ִּ :
"כי ִש ְפ ֵתי כ ֵהן יִ ְש ְמר ּו ַד ַעת" .און דערפאר האט ער געהאט
דעם כח ממשיך צו זיין דעם ענין פון 'ענני הכבוד' ,די בחינה פון
סוכה – וועלכע איז א 'השפעת הדעת'.
דער פרוש האלט ביי 'מדת ההשתוות' – גנאי ושבח זענען אייניג ביי אים
דער חובת הלבבות (שער יחוד המעשה פ"ה) זאגט ,אז מען האט געפרעגט
ׁ
'הנִ ְש ּ ַת ֵו ָ
ית' – צי ביסטו שוין אנגעקומען צו 'מדת פונעם 'פרוש' ַ
ההשתוות' ,אז 'גנאי' און 'שבח' איז ביי דיר גלייך ,און עס איז נישט
ביי דיר קיין שום חילוק ווען איינער פארשעמט דיך אדער ווען
איינער רימט דיך אויס .ווייל דאס איז די מדרגה פון א צדיק וועלכער
איז אויסגעארבעט ,אז 'גנאי' און 'שבח' זענען ביי אים די זעלבע ,און
עס איז אים נישט קיין שום נפקא מינה.
שבחו של אהרן שלא שינה – ער איז נשתנה געווארן פון 'שבח'
מיט דעם חובת הלבבות זאגט דער צמח ה' לצבי (פר' בהעלותך ד"ה בא"א
ויעשבי) א פשט אינעם באקאנטן רש"י" :ויעש כן אהרן -להגיד שבחו
של אהרן שלא שינה" – די תורה קומט דערציילן דעם שבח פון אהרן,
אז ער האט נישט משנה געווען פונעם ציווי ה' .פרעגן אלע ספרים,
וזל"ק" :באופן אחר ויעש כן אהרן ,פירש"י להגיד שבחו של אהרן שלא שינה .על בי
דרך שכתב בחובת הלבבות (שער יחוד המעשה פ"ה) בענין 'ההשתוית ,השוה
בעיניך השבח והגנות' וכו' .כי כל זמן שהשבח הוא חשוב ,אי אפשר שתהיה
עבודת המצוה בהיישרת מחשבה ,כי המחשבה נמשכת אחר השבח ,אף שגוף חי
המצוה נעשית בשלימות ,יש בה שינוי מצד המחשבה ,שאם לא היה בה השבח
היה משנה העובדא עצמה ,ונחשב כאילו שינה בה בעובדא עצמה.
והנה פירש"י (ד"ה בהעלותך) שאמר הקב"ה לאהרן שלך גדולה משלהם שאתה
מדליק ומיטיב את הנרות עכ"ל ,נמצא אם לא היה השבח והגנות שוה לו ,היה
השבח זה שלך גדולה משלהם וכו' משנה המצוה ממאמרה .וזה שאמר באהרן
להגיד שבחו של אהרן ,ר"ל שהשבח שלו לא שינה את המצוה ממאמרה .וזה
שאמרו רז"ל (שבת סג ).כל העושה מצוה כמאמרה ,ר"ל בלי שם ושינוי כנ"ל".
אמרי מנחם /סוכות
וואס איז די רבותא אז אהרן הכהן האט נישט משנה געווען פון וואס
דער אייבערשטער האט געהייסן? זאגט דער צמח ה' לצבי :דער
אייבערשטער האט דא געזאגט פאר אהרן" :שלך גדולה משלהם" –
דיין עבודה פון הדלקת המנורה ,איז חשוב'ער ווי די עבודה פון די
נשיאים וועלכע האבן געברענגט קרבנות ביים חנוכת המזבח .נו,
וואלט דאך אהרן געקענט ווערן נתפעל פונעם 'שבח' און דאס זאל
פועל'ן עפעס א התנשאות וואס ער זאל ווערן אביסל גרויס ביי זיך.
זאגט אבער רש"י" :להגיד שבחו של אהרן" – אפילו נאכדעם וואס
דער אייבערשטער האט געזאגט דעם 'שבח' פון אהרן" ,שלא שינה" –
איז נישט געשען קיין שום 'שינוי' ביי אהרן'ען! ווייל ער האט געהאט
די מדה פון 'השתוות' ,אז עס איז נישט געווען קיין חילוק ביי אים צי
מען זאגט אים 'שבח' אדער מען זאגט אים 'גנאי'.
אויב איז ער נישט 'חסר' אז יענער זאל האלטן פון אים – ווערט ער נישט נתפעל פון 'גנאי' און
'שבח'
מען קען מקרב זיין אל השכל ,פון וואו נעמט זיך טאקע ביי א מענטש
אזא מדה פון 'השתוות' – אז עס זאל נישט זיין ביי אים קיין
חילוק צווישן 'גנאי' און 'שבח'? נאר דאס נעמט זיך פון דער בחינה
פון 'דעת קנית מה חסרת' .ווייל די סיבה פארוואס א מענטש ווערט
באליידיגט פון 'גנאי' איז ,ווייל עס פעלט אים עפעס! ער שפירט א
'חסרון' אז יענער זאל האלטן פון אים! און דערפאר ,טאמער יענער
זאגט אים קלאר אז ער האלט נישט פון אים – ווערט ער באליידיגט!
אזוי אויך ,די סיבה פארוואס א מענטש ווערט נתפעל ווען מען זאגט
אים א 'שבח' ,ווייל יעצט איז 'נתמלא' געווארן זיין 'חסרון'! ער האט
ביז יעצט געזוכט אז יענער זאל האלטן פון אים און אויסלויבן זיינע
מעלות ,און יעצט איז ענדליך ערפילט געווארן דאס וואס האט אים
געפעלט! אבער דער וועלכער האט זוכה געווען צום ריכטיגן 'דעת'
און עס פעלט אים גארנישט – ווערט נישט נתפעל נישט פון קיין
טי 'גנאי' און נישט פון קיין 'שבח' ,ווייל עס פעלט אים בכלל נישט אויס
אז יענער זאל האלטן פון אים! ער האט שוין אלעס וואס ער דארף!
ער איז צופרידן וויאזוי עס איז! און אפילו מען וועט אים געבן די
וועלטס כבוד ,וועט עס נישט משנה זיין ביי אים ,נאר ער וועט זאגן:
"אויב דער אייבערשטער וויל אזוי – זאל זיין אזוי!".
אמרי מנחם /סוכות
די 'ערב רב' האבן דוקא זיך געוואלט אפרעדן – דערפאר האבן זיי זיך נישט געפונען קיין פלאץ
אינעם 'ענן'
ׁ ֹ ׁ
אס ְפ ֻסף ֲא ֶשר ְ ּב ִק ְר ּבו ִה ְת ַא ּו ּו ּ ַת ֲאוָ ה וַ ָ ּי ֻשב ּו
עס שטייט (במדבר יא ,ד)" :וְ ָה ַ
ׂ ֹ ׂ
אמר ּו ִמי יַ ֲא ִכ ֵלנ ּו ָ ּב ָשר" – די ערב רב האט וַ ִ ּי ְב ּכ ּו ַ ּגם ְ ּבנֵ י יִ ְש ָר ֵאל וַ ּי ְ
זיך אפגערעדט אז מען האט נישט קיין פלייש צו עסן .זאגט רש"י:
"מי יאכלנו בשר -וכי לא היה להם בשר והלא כבר נאמר וגם ערב רב
עלה אתם וצאן ובקר וגו' ,אלא שמבקשים עלילה" – זיי האבן געהאט
גענוג פלייש ,נאר זיי האבן כסדר געזוכט זיך אפצורעדן .און אזוי
ֹ
זאגט רש"י אויך פריער דארט (פסוק א)" :וַ יְ ִהי ָה ָעם ְּכ ִמ ְתאנֲ נִ ים -
מבקשים עלילה האיך לפרוש מאחרי המקום" – די ערב רב האבן זיך
א גאנצן צייט געזוכט סיבות אויף וואס זיך צו באקלאגן .קומט אויס,
אז זיי זענען געווען ממש דער היפוך פון דער מדה פון אהרן – וואס
ער האט אריינגעברענגט אין אידן א כח פון 'דעת קנית מה חסרת',
אז עס פעלט נישט גארנישט קיינמאל ,און זיי האבן אריינגעברענגט
א פארקערטן כח ,אז עס איז קיינמאל נישט גוט! וויפיל גוטס מען
האט נאר ,איז אלעמאל דא א 'חסרון' אויף וואס זיך אפצורעדן! און
דערפאר פארשטייט מען פארוואס עס איז געווען 'פלטן הענן' ,ווייל
זיי אליינס זענען ארויסגעלאפן פונעם ענן! זיי האבן נישט געקענט
פארנעמען דעם 'ענן'! זיי זענען געווען אזוי פארקערט פונעם גאנצן
מהות פונעם ענן ,וואס האט משפיע געווען א 'השפעת הדעת' ,אז
אלעס איז גוט און עס פעלט נישט גארנישט – אז פון זיך אליינס
האבן זיי זיך נישט געטראפן דאס פלאץ דארטן ,נאר זענען
ארויסגעגאנגען פון דארט ,כדי זיך צו קענען אפרעדן.
אין מחסור ליראיו – דער ערליכער איד האט אלעמאל 'אלעס'
מיט דעם פארשטייט מען דעם מדרש" :דבר אל אהרן בהעלותך את
ֹׁ
הנרות ,זה שאמר הכתוב (תהלים לד ,י) יְ רא ּו ֶאת ה' ְקד ָשיו ִּכי ֵאין
ֹ
ַמ ְחסור ִל ֵיר ָאיו" .ווייל דא אין דער פרשה פון 'בהעלותך את הנרות'
זעט מען דאך דעם 'מדת ההשתוות' פון אהרן הכהן ,אז ער איז נישט כ
נשתנה געווארן פונעם 'שבחו של אהרן' וואס דער אייבערשטער
האט אים געזאגט ,וויבאלד ער האט געהאט אלעס ,און עס האט אים
נישט אויסגעפעלט צו הערן קיין שבחים אויף זיך .און דערפאר האט
ֹ
דאס א שייכות מיטן פסוק ִּ
"כי ֵאין ַמ ְחסור ִל ֵיר ָאיו" ,אז צדיקים זענען
אלעמאל אין דער בחינה פון 'אין מחסור' ,עס פעלט זיי גארנישט.
אמרי מנחם /סוכות
ער האט געהאט א פחד פונעם 'ומשלם לשונאיו'...
עס איז באקאנט די מעשה ,אז ביי די גרויסע אוסטילא חתונה זענען
זיך צוזאמגעקומען אסאך גרויסע צדיקים ,און עס זענען דארט
געווען זיבעציג ווייסע בעקיטשעס אויף דער חתונה ,עס איז געווען
א געוואלדיגער כבוד .אבער דער אפטער רב איז געזעסן
איינגעשפארט ביי זיך אין צימער און מען האט געווארט אז ער זאל
אריינקומען צו דער חתונה .אזויווי עס האט גענומען זייער לאנג,
האט מען אריינגעשיקט דעם ראדאשיצער זצ"ל -וואס ער איז געווען
א תלמיד ,אז ער זאל אריינגיין זען וואס דער רבי מאכט .ווי ער איז
אריינגעקומען ,האט ער געזען ווי ער זיצט פאר'דאגה'ט ,האט ער
ווארט" .האט ער געזאגט" :איך האב מורא
געזאגט" :רבי ,דער עולם ַ
צי עס איז נישט קיין(...משלם לשונאיו) .האט דער ראדאשיצער זיך
אנגערופן" :לויט ווי דער רבי האט אונז געלערנט 'ווער' דער כביכול
איז ,מיינט ער נישט 'דאס' ."...האט דער אפטער רב געזאגט" :אזוי?
אזוי?" ,ער האט זיך מחיה געווען מיט דאס ווארט ,און ער איז
ארויסגעקומען צו דער חתונה.
דער צדיק זעט נישט קיין חסרון – דערפאר האט ער א פחד פון אזעלכע שלימות'דיגע טובות
עס קען זיין פשט אין דער מעשה ,ווייל א געווענליכער מענטש ווען
ער באקומט א שפע פון הימל ,ווערט ער נישט צוטראגן דערפון,
ווייל סיי ער האלט אז עס קומט זיך אים ,און סיי ער האלט אז די
טובה איז נישט בשלימות ,ווייל ער זעט אלעמאל חסרונות דערין.
אבער ווען דער צדיק באקומט א טובה – ווערט ער ביי זיך זייער
צובראכן ,ווייל סיי ער האלט אז עס קומט אים נישט ,און סיי ער זעט
נישט קיין שום חסרון אין דער טובה ,עס איז ממש א שלימות'דיגע
טובה ,ממילא ,שפירט ער זיך ווי דער אייבערשטער איז מטיב מיט די
גרעסטע הטבה פאר אזא איינעם וועמען עס קומט זיך נישט ,און ער
האט גאר א פחד ,צי דאס איז נישט א בחינה פון 'ומשלם לשונאיו'.
אכ
ער בארואיגט זיך אז מען האט עס געגעבן בלויז כדי משפיע צו זיין פאר אנדערע
אבער לויט דעם דארף מען פארשטיין ,וויאזוי האט זיך דער אפטער
רב בארואיגט מיט די ווערטער פונעם ראדושיצער? די קושיא
איז דאך נישט פארענטפערט געווארן ,ווייל דאס צובראכנקייט וואס
ער האט געהאט אז עס קומט אים נישט – איז דאך ווייטער געבליבן?
אמרי מנחם /סוכות
נאר עס קען זיין ,אז דער אפטער רב האט אפגעמאכט" :אין הכי נמי,
עס קומט מיר נישט! אבער דער אייבערשטער גיבט עס מיר נישט
חלילה 'לרעתו' ,נאר פארקערט ,דער אייבערשטער גיבט עס מיר
'להיטיב' פאר אנדערע אידן! די גאנצע שפע קומט זיך מיר נישט ,נאר
איך דארף זיין דער 'בעל שמחה' און טיילן שמחה פארן עולם! איך
דארף עס ווייטער משפיע זיין פאר אנדערע ,און נישט נעמען
גארנישט פאר מיר!" .און מיט דעם האט ער זיך בארואיגט .קומט
אויס ,אז דוקא דורכן 'יראה' וואס דער צדיק האט פון דער טובה,
ווערט גאר גרעסער די שמחה ,ווייל דורכדעם איז ער משפיע שמחה
פאר אלע אידן ארום.
ווייל 'אין מחסור ליראיו' דערפאר 'יראו את ה' קדושיו' – האבן זיי א 'יראה' און נוצן עס נישט
פאר זיך
ֹׁ
מיט דעם פארשטייט מען דעם פסוק" :יְ רא ּו ֶאת ה' ְקד ָשיו ִּכי ֵאין
ֹ
ַמ ְחסור ִל ֵיר ָאיו" – די צדיקים האבן א 'יראה' פון דעם וואס עס
איז 'אין מחסור ליראיו' ,ווייל דורכדעם וואס עס פעלט זיי גארנישט
און זיי זעען שלימות אין יעדע טובה – שפירן זיי אז עס קומט זיך זיי
נישט די טובה ,און זיי האבן מורא דאס צו נעמען פאר זיך ,נאר זיי
נוצן דאס משפיע צו זיין טובות פאר אידישע קינדער .און דאס איז
געווען די בחינה פון 'אהרן קדוש ה'' ,וואס ער איז געווען 'אוהב שלום
ורודף שלום' ,אז ער האט געזוכט נאר משפיע צו זיין די מדה פון
'דעת קנית' פאר אלע אידישע קינדער ,כדי אז יעדער זאל האבן די
שמחה פון די ענני הכבוד.
דער צדיק טיילט אלעס אויס פאר צדקה – צוליב דעם צובראכנקייט אז עס קומט זיך אים
גארנישט
די זעלבע בחינה זאגט דער נועם אלימלך (פר' לך ד"ה ואברםגי) אויפן
ֹ
פסוק (בראשית יג ,ב)" :וְ ַא ְב ָרם ָּכ ֵבד ְמאד ַ ּב ִּמ ְקנֶ ה ַ ּב ֶּכ ֶסף ּו ַב ָ ּז ָהב" ,אז עס
האט געארט פאר אברהם אבינו ,פארוואס דער אייבערשטער האט
אים משפיע געווען אזויפיל געלט ,ווייל ער האט געהאלטן אז ער בכ
איז נישט ראוי דערצו ,און די גאנצע געלט איז געווען ביי אים א
וזל"ק" :ואברם כבד מאוד כו' .דהצדיק כשנשפע לו שפע מהשם יתברך מתירא גי
מזה מאוד ע"ד קטונתי כו' .ועל כן הוא מתגבר יותר בעבודת השם יתברך ,וכו',
וזהו ואברם כבד מאוד במקנה ,רוצה לומר שהיה לו למשא מה שהשפיע לו
השם יתברך מקנה כסף וזהב".
אמרי מנחם /סוכות
שווערע משא .און לויט די מעשה פונעם אפטער רב קען מען זאגן,
אז אברהם אבינו האט אויך מורא געהאט צי דער גאנצער השפעה
פון עשירות איז נישט קיין 'משלם לשונאיו' וכדומה .און דערפאר
האט ער טאקע נישט נהנה געווען פון דאס עשירות ,נאר ער האט
געטון דערמיט הכנסת אורחים און חסד.
ערב סוכות האט יעדער איד אזא בחינה -פון גרויס שמחה מיט די שלימות'דיגע חסדים וויל ער
אויסטיילן ווי מער צדקה
מיט דעם פארשטייט מען דעם מנהג פון טיילן צדקה ערב סוכות.
ווייל דעמאלט גרייט מען זיך אריינצוגיין אין דער סוכה וועלכע
האט די בחינה פון 'דעת קנית מה חסרת' ,וואס דער מענטש שפירט
אז דער אייבערשטער טוט מיט אים אזעלכע חסדים בשלימות – ָאן
קיין שום חסרון .און ער שפירט ביי זיך א צובראכנקייט ,אז עס קומט
זיך אים נישט .און ער מאכט זיך א חשבון אז די אלע טובות וואס
דער אייבערשטער האט אים געגעבן ,איז דער תכלית אז ער זאל
דערמיט מטיב זיין און דערפרייען אנדערע אידישע קינדער .און
דערפאר נעמט ער זיין געלט און טיילט דאס אויס פאר די עניים ,כדי
משמח צו זיין זייערע הערצער מיטן שמחת יום טוב.
4
להקפות
א) עס ווערט געברענגט אין נאמען פונעם ערשטן בעלזער רב ,דער
שר שלום זכותו יגן עלינו ,אז ער האט געזאגט" :די מעלות און
די גרויסקייט פון די ריקודים און הקפות עד היכן הדברים מגיעים –
ווייסט ער נישט ,אבער דאס קען ער יא זאגן ,אז דאס איז מעלה אלע
גכ תפילות פון א גאנץ יאר – וואס האבן נישט געהאט קיין עליה".
לכאורה ,וואס איז דער שייכות פון די ריקודים צום ענין פון 'עליית
התפלות'?
ׂ
"ל ִ ּבי ּו ְב ָש ִרי יְ ַר ְ ּננ ּו ֶאל ֵא-ל ָחי" .לכאורה,
ב) עס שטייט (תהלים פד ,ג)ִ :
וואס איז דער חילוק צווישן 'לבי' און 'בשרי' ,עס איז דאך
היינו הך?
אמרי מנחם /סוכות
ג) דער אמרי נועם (לשמע"ת אות כדדי) זאגט ,אז שמיני עצרת איז שוין א
בחינה פון תיקון העתיד .ער זאגט גרויסע בחינות ,אבער מען דארף
עס אביסל מקרב זיין אל השכל לויט אונזער פשוט'ע מדרגה?
שמיני עצרת נעמט מען אוועק דעם 'לב האבן' וועלכע שטערט פון עבודת ה'
ֹ
נאר עס קען אפשר זיין אזוי .עס שטייט (יחזקאל לו ,כו)" :וַ ֲה ִסר ִתי ֶאת
ׂ ׂ
ֵלב ָה ֶא ֶבן ִמ ְ ּב ַש ְר ֶכם וְ נָ ַת ּ ִתי ָל ֶכם ֵלב ָ ּב ָשר" – דער אייבערשטער
זאגט צו ,אז לעתיד וועלן אידן האבן א 'לב בשר' אנשטאט דעם 'לב
האבן' .דאס הייסט ,אז לעתיד וועט נישט זיין קיין יצר הרע – וועלכער
ווערט אנגערופן 'אבן נגף' ,און ממילא וועט דאס הארץ זיין אינגאנצן
צום אייבערשטן! עס וועט נישט זיין קיין שום עיכוב פון צו דינען
דעם אייבערשטן .און דאס קען זיין די כונה פונעם אמרי נועם ,אז אין
שמיני עצרת באקומט יעדער איד א 'לב בשר' ָאן די אלע עיכובים
פונעם יצר הרע.
דורכן 'ירננו' – טאנצן פארן אייבערשטן – באקומט מען 'לבי ובשרי' -א 'לב בשר'
ׂ
"ל ִ ּבי ּו ְב ָש ִרי" – ווען קען מען
מיט דעם קען מען טייטשן דעם פסוקִ :
זוכה זיין ,אז דער 'לב' זאל זיין פון 'בשר' און נישט פון 'אבן'?
דאס קען מען זוכה זיין אינעם טאג ווען די גאנצע מצוה איז "יְ ַר ְ ּננ ּו ֶאל
ֵא-ל ָחי" – זיך צו פרייען ,צו זינגען און צו טאנצן פארן לעבעדיגן
באשעפער ,וואס דאס איז דאך דער מנהג פון שמיני עצרת און שמחת
תורה ,דעמאלט קען מען זוכה זיין אז דאס הארץ זאל ווערן א 'לב
בשר' ווי לעתיד.
וזל"ק" :והיית אך שמח [דברים טז טו] .הנה בלילה ראשונה של ראש השנה די
אוכלין תפוח בדבש .ורמזנו במקום אחר [במאמר ב לר"ה] שהוא רמז להגדיל
דכ
צורת הלבנה אשר היא בראש השנה נקודה קטנה ,להגדיל קומתה שיהיו שני
מאורות שווין כמו שיהיה לעתיד .וגמר התיקון הוא ביום אחרון של חג ,שהוא
שמיני עצרת ,שאז הוא יחודא שלים ,בבחינת תיקון העתיד ,שני מלכים
משתמשין בכתר אחד .ולזה רמזנו [במאמר כו ובמאמר לו לר"ה] אשר תפו"ח
עולה שתי פעמים מאו"ר .וטובלין אותו בדבש ,כי תפו"ח עם דב"ש עולה ב'
פעמים מל"ך עם כת"ר ,רומז על שני מלכים משתמשין בכתר אחד .והוא הרמוז
בקרא והיי"ת א"ך שמ"ח ,עולה ג"כ ב' פעמים מל"ך עם כת"ר ,שזה הוא בשמיני
עצרת ,שהוא שמחת תורה".
אמרי מנחם /סוכות
היינט אין גלות מוז זיין א תערובת פון 'מחשבות זרות' ביים דאווענען אפילו ביי צדיקים
דער נועם אלימלך זאגט (פרשת אחרי ד"ה בזאתוט) ,אז ווילאנג מיר זענען
אין גלות מוז מען געבן עפעס א יניקה פאר יענע חברה ,און דערפאר
קענען נישט די תפלות פון צדיקים זיין אינגאנצן ריין פון מחשבות
זרות .און נאר לעתיד ווען עס וועט זיין 'כי תעביר ממשלת זדון מן
הארץ' ,דעמאלט וועלן די תפלות זיין אינגאנצן ריין.
שמיני עצרת קען מען יא דאווענען א ריינע דאווענען
קומט דאך אויס ,אז לויטן אמרי נועם אז שמיני עצרת איז 'תיקון
העתיד' ,און ווי מיר זאגן ,אז דאס מיינט טאקע דעם ענין פון
'לב בשר' ,אז מען קען האבן א ריין הארץ ָאן קיין שום עיכוב פונעם
יצר הרע – פונקט ווי לעתיד ,נו אויב אזוי ,קען מען דאך יעצט
דאווענען א ריינע תפלה ָאן קיין מחשבה זרה!
דורכדעם קען מען מעלה זיין אלע תפלות פון א גאנץ יאר
מיט דעם פארשטייט מען דאס ווארט פון בעלזער רב ,אז מיט די
הקפות פון שמחת תורה קען מען מעלה זיין אלע תפלות וואס
זענען נישט נתעלה געווארן א גאנץ יאר .ווייל די אלע תפלות וואס
האבן נישט געהאט קיין עליה ,איז דאך נאר צוליב די מחשבות זרות
וואס קומט פון יענע חברה וואס לאזן נישט ארויפגיין די תפלות.
אבער לעתיד וועט דאך אלעס נתעלה ווערן .ממילא ,היינט שמיני
עצרת ווען עס איז 'ירננו לא-ל חי' ,קען א איד קומען צו דער מדרגה
פון 'לבי ובשרי' ,אז ער זאל ממש דאווענען מיט א 'לב בשר' ָאן קיין
מחשבות זרות ,ממילא האט ער א כח מעלה צו זיין די אלע תפילות
פון א גאנץ יאר.
הכ
וזל"ק" :בשביל החטאת והחסרון הבלתי אפשרי לצדיק זולתו שאי אפשר וט
שיהיה כל תפלתו זכה וצלולה מכל סיג ופסולת מחשבה זרה ,והוא מחמת
ב' סיבות האחת מחמת שאדם אחר עושה איזה חטא חלילה מזה נמשך שיבא
איזה הרהור לצדיק בתפלתו כדי שיעלה אותו הדבר לכפר עליו וסיבה הב' כי
כל זמן שאנחנו בגלות המר צריך ליתן יניקה לסטרא אחרא כדי שיהיה להם
חיות קצת עד שיבא משיח צדקינו ויעביר ממשלת זדון מן הארץ".
אמרי מנחם /סוכות
Ƿ תשוקתו לקדושת החג בזכרון עבודת הצדיקים מדי דברי המו מעי -
שמחת יום טוב
לוסטיגע טעג...
נאך יום הקדוש האט דער קאלאשיצער רב זיך אנגערופן מיט א
שמחה" :ברוך השם ,אז עס גייען שוין די לוסטיגע טעג!".
זיך געזארגט אז די חסידים זאלן מקיים זיין 'ושמחת'
איך בין געווען אמאל ביים סקווירא רבי'ן ז"ל חול המועד סוכות .ווי
נאר איך בין אריינגעקומען און אים געגעבן 'שלום' ,זאגט ער
מיר" :ראש השנה און יום כיפור ,מורא האבן ,מורא האבן ,נו דאס
מילא! אבער 'ושמחת בחגך' ,וויאזוי איז מען דאס מקיים?!".
יארן לאנג איז מיר שווער געווען" :ווער דען איז מקיים דעם 'ושמחת'
אויב נישט די צדיקים? אויב אים איז שווער געווען מקיים צו
זיין דעם 'ושמחת בחגך' ,נו ,וואס זאלן מיר שוין זאגן?".
עס איז מיר איינגעפאלן א שטיקל תירוץ .עס שטייט" :ושמחת בחגך
אתה ובנך ובתך עבדך ואמתך והלוי" ,און אין שו"ע ווערט
גע'פסקנ'ט (תקכ"ט ס"ב) אז מען דארף דערפרייען די אלע 'נלוים אליו'.
קומט אויס ,אז א רבי דארף אריינברענגען שמחה אויך אין אלע
חסידים וואס זענען נלווה צו אים .עס קען זיין אז דאס האט דער
סקווירא רבי געמיינט צו זאגן" :מילא ער פאר זיך זאל מקיים זיין
דעם 'ושמחת' -וואלט נאך געקענט מיטגיין ,אבער אריינצוברענגען
שמחה אין אלע חסידים -דאס איז שוין נישט קיין קליינע עבודה."...
מען קען דאס אביסל אונטערבעטן ,מיט אן עבודת ישראל .די משנה
זאגט" :ערב יום כיפורים שחרית מעבירין לפניו פרים ואילים
וכבשים כדי שיהא מכיר ורגיל בעבודה" .פרעגט די גמרא :פארוואס
האט מען נישט דורכגעפירט די 'שני שעירים'? ענטפערט די גמרא: וכ
וויבאלד עס קומט אויף א חטא ,איז 'חלשא דעתיה' .פרעגט די גמרא:
די 'פרים' קומען דאך אויך אויף א חטא? ענטפערט די גמרא :די פרים
זענען בלויז פאר זיין שבט ,און 'באחיו הכהנים אי איכא איניש דאית
ביה מילתא מידע ידע ליה ומהדר ליה בתשובה' – ביי זיין שבט ווייסט
אמרי מנחם /סוכות
ער און ער איז אים מחזיר בתשובה ,אבער ביי גאנץ כלל ישראל
ווייסט ער נישט.
פון וואו ווייסט טאקע דער כהן גדול ,ווער פון זיין שבט עס האט
געזינדיגט? זאגט דער עבודת ישראל (בד"ה ערב יוה"כ שחריתזט) א
שטארקן הסבר :ווייל אויב אין זיין שבט איז דא א פגם ח"ו ,פילט
דער 'ראש השבט' עפעס א חסרון אין זיין גרויסע מדרגה ,און פון
דארט באקומט ער די ידיעה ,אז יענער האט געזינדיגט און ממילא
ווייסט ער אים מחזיר בתשובה צו זיין.
עס שטייט דאך ,אז די 'נלווים אליו' פון א צדיק זענען פון זיין שורש
נשמה ,ממילא האבן דאך די נלווים א שייכות צו אים – פונקט ווי
דער שבט צום כהן גדול .קומט אויס ,אז דארט וואו עס פעלט אין
דעם 'ושמחת' ביי די נלווים אליו -פילט דאס דער צדיק אליין אויך!
מיט דעם קען מען שוין פארשטיין וואס דער סקווירא רבי ז"ל האט
געמיינט ביים פרעגן' :ושמחת בחגך' ,וויאזוי איז מען דאס מקיים?!".
זיך מאכן פרייליך...
דער הייליגער קאלאשיצער רב זצ"ל פלעגט זאגן" :אז מען מאכט זיך
אן ערליכער איד – ווערט מען אן ערליכער איד!" .מיט דעם
קען מען טייטשן" :ושמחת בחגך" – אז דו וועסט דיך מאכן פרייליך,
אפילו אויב עס איז נאכנישט אמת'דיג" ,והיית אך שמח" – וועסטו
ווערן פרייליך.
4
זכ
ב וזל"ק" :ואם הדבר נפלא להבין על כל שבט הכהונה שהיו רבים מאוד ,איך זט
פשיטא להו דמידע ידע ליה ,נוכל לומר כיון דהוא היה ראש השבט ,אז על ידי
קדושתו יוכל להרגיש ,אם היה בם איזה פגם וחטא בודאי נפגם קצת קדושתו
ע"י זה".
אמרי מנחם /סוכות
עבודת הסוכה
די שענסטע נוי סוכה – צדקה פאר ארימעלייט
דער ראזוואדאווער רב ,רבי משה'לע ז"ל האט געהאט גאר א
הערליכע באצירטע סוכה ,אזוי ווייט אז די פריצים פון די
געגנט פלעגן קומען זען די סוכה .איינמאל ,בשעת ווען דער
ראזוואדאווער רב איז אריינגעקומען אין דער סוכה ,האט ער געגעבן
א קרעכץ און געזאגט" :אה ,דער צאנזער רב האט פארטיילט צדקה
ערב סוכות אכצן הונדערט גילדן ,דאס איז נוי סוכה!".
עס קומט נישט צו צום דארפסמאן...
איינמאל איז דער ראזוואדאווער רב ,רבי משה'לע ז"ל אריינגעקומען
אין זיין סוכה ,און געזאגט "מקנא בין איך דעם דארפס
דארף ,און קיינער ווייסט
איד ,וואס ער מאכט זיך זיין סוכה'לע אין ָ
נישט און קיינער זעט נישט".
אוועקגעגעבן האלב עולם הבא – אבי צו שלאפן אין דער סוכה
דער קאלאשיצער רב האט דערציילט :ר' לייביש טארניגראדער (דער
פאטער פונעם צאנזער רב זצ"ל) האט געוואלט שלאפן אין דער סוכה,
אבער עס איז געווען זייער קאלט און ער האט נישט געטראפן
קיינעם וועלכער זאל מסכים זיין צו קומען שלאפן מיט אים (און
אליינס ,האט ער נישט געוואלט שלאפן ,כמובא בספה"ק) .ביז ער האט זיך
איינגעבעטן ביי איינעם און אים צוגעזאגט א האלב פון זיין עולם
הבא ,און דעמאלט האט יענער מסכים געווען צו שלאפן מיט אים
אין דער סוכה.
יארן זענען דורכגעלאפן ,ר' לייבוש איז שוין געווען אויפן עולם
האמת ,און דער מענטש איז קראנק געווארן ל"ע און געזען אין
חלום אז ר' לייבוש קומט צו אים און ער זאגט אים" :עס איז שוין
געקומען דיין צייט צו גיין פון דער וועלט ,אבער אויב דו וועסט מיר
חכ
מוותר זיין פון מיין צוזאג צו באקומען האלב פון מיין עולם הבא –
וועסטו געזונט ווערן און לעבן נאך יארן!" .האט יענער זיך אנגערופן
אמרי מנחם /סוכות
(אין חלום)" :איך בין מסכים מוותר צו זיין!" .און דער איד האט טאקע
געהאט א רפואה שלימהזי.
ווען דער קאלאשיצער רב האט געענדיגט פארציילן די מעשה ,האט
ער געפרעגט פון ר' יצחק לייכטאג ע"ה" :איטשע ,וואס
האלטסטו ,האט דער איד גוט געטון אז ער האט מוותר געווען?".
האט ער געענטפערט" :אודאי נישט!" .האט זיך דער קאלאשיצער רב
אויפגעשטעלט און זיך צושריגן מיט התלהבות" :חס ושלום! א איד,
ווי לאנג ער לעבט ,קען ער זיך אויסארבייטן ביז צו דער מדרגה פון
אברהם אבינו!" .און ער האט נאכאמאל איבערגעזאגט" :חס ושלום!
א איד ,ווי לאנג ער לעבט ,קען ער זיך אויסארבייטן ביז צו דער מדרגה
פון אברהם אבינו!".
נישט געזען קיין פליג אין דער סוכה
אינעם ספר "שבחי רב ייבי" (פון אוסטראה ,א תלמיד פונעם מעזריטשער מגיד)
ברענגט ער א מעשה ,אז אין דער סוכה פון רב ייבי פלעגט
קיינמאל נישט אריינקומען קיין פליג[ .דאס איז געווען א גרויסער
חידוש ,ווייל אינדערהיים איז דאך נישט געווען אויסגעפלאסטערט
אזויווי דאהי ,און בכלל האט מען נישט געקענט רייניגן אזויווי היינט,
און געווענליך פלעגט איבעראל זיין פול מיט פליגן] .רבי פנחס
קאריצער האט דעמאלט אויך געוואוינט אין אוסטראה [צוליב די
רדיפות אין זיין שטאט קאריץ ,איז ער געווארן איינגעלאדענט דורך
רב ייבי צו קומען קיין אוסטראה] ,און מען האט אים פארציילט דעם
גרויסן פלא ,אז אין רב ייבי'ס סוכה איז נישטא קיין פליג [ווייזט אויס
אז אין דער סוכה פון רבי פנחס איז יא געווען פליגן] ,איז עס געווען
א גרויסער חידוש ביי אים ,האט ער געזאגט אז ער וויל דאס אליינס
זען מיט די אייגענע אויגן .איז ער אריבערגעגאנגען צו רב ייבי'ן און
געזעסן דארט א שטיק צייט ,און עס איז טאקע נישט געווען קיין איין
טכ פליג .איידער ער האט זיך אויפגעהויבן אוועקצוגיין ,איז אראפגעפאלן
איך האב געהערט פארציילן א גירסא ,אז דער איד האט שפעטער חרטה זי
געהאט פארוואס ער האט אויפגעגעבן אויף אזא הבטחה ,און ער איז געקומען
צום צאנזער רב און פארציילט די מעשה ,זאגנדיג "איך האב חרטה וואס איך
האב געזאגט פאר אייער טאטן" ...אבער דער צאנזער רב האט אים גארנישט
געענטפערט ,נאר געשמייכלט...
אמרי מנחם /סוכות
איין פליג פון דער סכך .האט רבי ייבי זיך אנגערופן" :דאס איז נאר
כדי לפייס דעתכם."...
לכאורה דארף די מעשה א שטיקל הסבר .ווייל רבי פנחס'ל קאריצער
איז דאך געווען פון די גרעסטע צדיקים בדורו ,נו ,ווי קומט
דאס ,אז ביי אים אין דער סוכה איז יא געווען פליגן? האט ער דען
נישט געקענט ממשיך זיין דעם זעלבן ענין ווי רב ייבי?
נאר מען קען אפשר זאגן ,די משנה (אבות ה ,ה) רעכנט אויס צווישן די
עשרה נסים וואס זענען געווען אין בית המקדש" :ולא נראה
זבוב בבית המטבחים" – מען האט קיינמאל נישט געזען קיין פליג
אינעם בית המטבחים ,וואו מען האט געוואשן די פלייש .קען מען
לערנען צוויי וועגן :אז בעצם האט מען אינעם גאנצן בית המקדש
נישט געזען קיין פליג ,נאר די משנה רעדט בלויז פונעם בית
המטבחים ,ווייל נאר דארט האט מען געדארפט אנקומען צו א נס ,אז
כאטש מען האט דארט עוסק געווען מיט פלייש און בלוט ,דאך איז
נישט געווען דארט קיין פליגחי.
אדער קען מען לערנען אז בלויז דארט איז נישט געווען קיין פליג,
וויבאלד דארט האט זיך דורכדעם ארויסגעוויזן דער חביבות
פונעם אייבערשטן צו כלל ישראל ,אז עס איז נישט געווען קיין פליג
– למעלה מדרך הטבע ,אבער אין אנדערע פלעצער אינעם בית
המקדש איז אפשר יא געווען ,וויבאלד דארט איז עס נישט קיין נס אז
עס איז נישטא קיין פליג .און אזוי איז טאקע משמע דער פשטות
המשנה ,וואס עס שטייט נישט 'אפילו' בבית המטבחיםטי.
עס איז דאך באקאנט וואס דער ערשטער בעלזער רב דער שר שלום
ז"ל האט געזאגטכ ,אז די סוכה האט קדושת בית המקדש .ממילא
וכן מובא במדרש שמואל בשם מהר"ם אלשקר. חי
ל
וכן פירש בספר פרקי משה ממהר"ם אלמושנינו. טי
מובא במהרי"ד על חג הסוכות דף רי"ז וזל"ק" :על פי מה ששמעתי כמה כ
פעמים מא"א ז"ל בשם א"ז ז"ל דענין סוכה הוא שהשי"ת מקיף אותנו בקדושת
ביהמ"ק מארבע רוחות ולמעלה ולמטה ,וגם בחו"ל הוא כך ,והן דפני הסוכה
וקרקעיתה והסכך ,וכן אויר הסוכה הוא אוירא דא"י ממש וכו' ובהקדמה זו אמר
אמרי מנחם /סוכות
קען אפשר זיין ,אז יעדער צדיק איז ממשיך זיין עבודה פון א געוויסע
עבודה אין בית המקדש אדער פון א געוויסן מקום אין בית המקדש.
לויט דעם קען מען זאגן ,אז רב ייבי האט ממשיך געווען דעם קדושת
בית המקדש פונעם 'בית המטבחים' וואס דארט איז געווען א נס אז
עס איז נישט געווען קיין פליגן ,ממילא איז ביי אים אין סוכה אויך
נישט געווען קיין פליגן .און רבי פנחס קאריצער האט אפשר גאר
ממשיך געווען א קדושה פון א העכערן מקום אין בית המקדש ,וואס
דארט איז נישט געווען דער נס ,ממילא איז שוין גארנישט שווער
פארוואס ביי אים אין דער סוכה האט יא געקענט זיין פליגן.
א טעם אינעם 'לישב בסוכה'
רבי איציקל פשעווארסקער זצ"ל האט אמאל געזאגט" :איך ווייס
נישט צו עס איז דא א בעסערע זאך אויף דער וועלט ווי צו זאגן
ביי קידוש 'ברון אתה ה' מקדש השבת'!" .נאך א מינוט טראכטן האט
ער צוגעלייגט" :און אפשר אויך א 'לישב בסוכה'!".
4
עבודת הנענועים
גע'פועל'ט ישועות דורך די נענועים
דער טאטע זכרונו לברכה האט געהערט פונעם זיידן רבי חיים ראובן
ז"ל ,וואס ער האט זיך געווייקט אין ראזוואדאוו ביי רבי משה'לע
ז"ל .אז אמאל סוכות ,האט דער רב געמאכט די נענועים ביי הלל .און
דארטן פלעגט זיין איינגעפירט אז די יונגלעך -די אייניקלעך פונעם
ראזוואדאווער רב האבן געהאט אייגענע ד' מינים .נו ,ווי געווענליך
האבן זיך די קינדער צווישן זיך ארומגעשלאגן מיט די ד' מינים ...און
זיי האבן א שטופ געגעבן דעם ראזוואדאווער רב .האט זיך דער רב
אל אויפגעהויבן דעם טליתאכ און מקצר געווען.
פעם אחת תורה כל ימי החג".
דאס הייסט ,אז בשעת די נענועים איז דער טלית געווען אראפגעצויגן אויפן אכ
פנים.
אמרי מנחם /סוכות
שפעטער נאכן דאווענען ,האט דער ראזוואדאווער רב געזאגט:
"פארוואס גיבט מען נישט אכטונג אויף די קינדער? איך
האב געדארפט א ישועה פאר א איד ,איך האב עס שוין געהאט אזוי
בכ
(און געוויזן אויף דער האנט פלאך ,ווי איינער זאגט :איך האב עס שוין געהאט אין דער
האנט) ,און די לאמפעטעס ( -ווילדע קינדער) האבן מיך מבלבל געווען .און
גכ
היינט 'מי יודע'!" (צי יענער וועט נאך האבן א ישועה).
אפגעשטופט מלחמות דורך די נענועים
ביים ראזוואדאווער רב רבי משה'לע ז"ל איז געווען דער סדר אז
צווישן מנחה און מעריב ,פלעגן די קינדער און קרובים צו גיין
און זיך באגריסן .און רבי משה'לע האט געפרעגט יעדן איינעם" :וואס
זאגסטו עפעס? וואס הערט זיך עפעס?" .איין יאר ווען דער זיידע
רבי חיים ראובן ז"ל איז געפארן אויף יום טוב ,איז געווען א גרויסער
רעש ,אז אט אט וועט אויסברעכן א מלחמה .ווען ער איז אנגעקומען
אויף ראזוואדאוו איז ער -אלס א קרוב -אויך צוגעגאנגען צום רב
צווישן מנחה און מעריב .האט אים דער רב געפרעגט" :וואס הערט
זיך עפעס?" ,האט ער געזאגט" :דער עולם איז באזארגט אז עס וועט
זיין א מלחמה!"" .אזוי? אויף ווען רעדט מען וועט זיין די מלחמה?".
מזה רואים ,שבשעת הנענועים הוא עת רצון לתפלה. בכ
כידוע פלעגט דער רבי זי"ע זייער לאנג מאריך זיין מיט דער עבודה פון די גכ
נענועים .הרב החסיד ר' אייזיק קעפעטש שליט"א דערציילט :אמאל אינעם
צווייטן טאג חוהמ"ס (ח"י תשרי) נאכן דאווענען ,זענען מיר אריינגעגאנגען
אין דער סוכה צו טרינקען לחיים לעילוי נשמת דעם קאלאשיצער רב זצ"ל,
האב איך געפרעגט דעם רבי'ן" :דער קאלאשיצער רב האט געמאכט לאנגע
נענועים?" .האט ער געענטפערט" :ניין!" .און ער האט ממשיך געווען מיט א
שמייכל" :וואס ווילט איר פרעגן?" ,און עס איז געווען זעלבסט פארשטענדליך
אז ער וויל זיך פארענטפערן אויף דעם וואס ער מאכט יא לאנגע נענועים,
אבער איך האב זיך גארנישט אנגערופן ,נאר ער האט זיך אליינס אנגערופן
אלס תשובה" :איך וועל אייך פארציילן א מעשה" ,און ער האט דערציילט דעם בל
מעשה פונעם ראזוואדאווער רב .און ער האט אויסגעפירט" :נו ,וועלכער איד
האט דען נישט אויף וואס מתפלל צו זיין?".
אזוי אויך ווען זיין זון הרה"צ ר' חיים מאיר שליט"א האט אים אמאל געפרעגט:
"דער לאנצוטער זיידע האט אויך געמאכט לאנגע נענועים?" ,האט ער
געענטפערט" :ניין!" .און ער האט זיך צושמייכלט מיט א זיסן שמייכל און
געזאגט" :איך האב מיך עפעס אזוי צוגעוואוינט"...
אמרי מנחם /סוכות
האט ער געענטפערט" :באלד נאך 'אסיפת גרנות' (נאך סוכות) ווען מען
נעמט אריין די תבואה!" .האט רבי משה'לע זיך אנגערופן" :אה ,אה,
האפן מיר אז מיר וועלן נעמען דעם אתרוג און לולב אין דער האנט
אריין ,וועלן מיר 'משבית מלחמות' זיין 'עד קצה הארץ'!" .און אזוי איז
טאקע געווען ,עס איז געווארן איינגעשטילט און עס איז נישט געווען
קיין מלחמה!
די פנימיות פון רבי'נס נענועים
אמאל חול המועד סוכות בין איך געווען ביים רבין זכרונו לברכה,
ווען דער רבי איז שוין נישט געזונט געווען .דער רבי איז
געזעסן ביי הלל און אויפגעהויבן די הייליגע הענט מיט די ד' מינים
ביי די נענועים .וואס זאל איך אייך זאגן ,דער גאנצער עולם איז אזוי
נתעורר געווארן ,און עס איז געווארן אזעלכע בכיות אין בית
המדרש ,דער עולם האט געוויינט אויפן קול ,ממש ווי ביי 'כל נדרי'!
4
שמיני עצרת ושמחת תורה
דער בעל דבר וויל אויך זאגן 'אתה הראת'...
דער הייליגער ברדיטשובער רב זצ"ל האט אמאל פארציילט אויף
זיך ,אז ער איז צוגעגאנגען צום עמוד אום שמחת תורה צו זאגן
'אתה הראת' .איז געקומען צו אים דער בעל דבר און גע'טענה'ט:
"איך וויל זאגן אתה הראת" .האט אים דער בארדיטשובער רב
געפרעגט" :ווער ביסטו אז עס קומט דיר צו זאגן אתה הראת?" .האט
דער בעל דבר צוריק געפרעגט" :און ווער ביסטו?" .האט ער
געענטפערט" :איך האב דאס יאר געענדיגט גאנץ ש"ס!" .האט אים
דער בעל דבר געענטפערט" :איך האב אויך דורכגעלערנט גאנץ
גל ש"ס!" .פרעגט אים דער בארדיטשובער רב" :ווען האסטו דאס
געלערנט?" .האט ער אים געענטפערט" :דעמאלט ווען דו האסט
געלערנט! איך האב דעמאלט מיטגעלערנט מיט דיר."...
דער בארדיטשובער רב האט דאס פארציילט ברוב ענותנותו,
מיינענדיג צו זאגן ,אז ער האט כביכול געלערנט 'שלא לשמה'.
אמרי מנחם /סוכות
אבער אונז קענען מפרש זיין לשבח ,אז דער בעל דבר האט געמיינט
צו זאגן" :דאס גאנצע חשיבות פון דיין לערנען ש"ס ,איז דאך נאר
ווייל דו האסט א יצר הרע ,נו אויב אזוי ,האב איך דאך א חלק דערין!
עס ווערט גערעכנט כאילו איך האב אויך געלערנט מיט דיר!".
איין קרעכץ דורכאויס גאנץ תשרי' :כאשר היה עם אבותינו'
איך בין געווען איין יאר (שנת תשט"ז) ביים הייליגן בעלזער רב ז"ל
אויף גאנץ חודש תשרי ,פון סליחות ביז נאך שבת בראשית.
דורכאויס דעם גאנצן תשרי האט מען נישט געהערט פונם רב קיין
איין קרעכץ ביי די תפלות .נאר איינמאל שמיני עצרת ווען ער האט
געזאגט "אתה הראת" פאר די הקפות ,ווען ער איז אנגעקומען צו די
ווערטער" :יהי ה' אלקינו עמנו כאשר היה עם אבותינו" 'אוי' "אל
יעזבנו ואל יטשנו".
מען קען עס אפשר פארשטיין ,ווייל אין בעלז האט זיך אלעס
געדרייט אויף די אבות ,יעדע תורה איז געווען געבויעט אויף א
ווארט פונעם טאטן אדער זיידן ,און דערנאך האט מען מוסיף געווען
אויף דעם .און אזוי איז געווען דער גאנצער הלוך ילך ,אלעס נאר די
אבות .ממילא ,ווען ער איז אנגעקומען צו די ווערטער פון 'כאשר
היה עם אבותינו' האט ער געגעבן א קרעכץ.
שפעטע הקפות
דער צאנזער רב ז"ל האט געזאגט" :דער וואס ווייסט וואס מיינט
'הקפות' ,איז שמיני עצרת נישט (אנהייבן) פאר צען אזייגער ,און
שמחת תורה נישט פאר צוועלף!".
א תנועה פון א צדיק – און דער עולם האט זיך גענומען טאנצן...
הרה"ק ר' איציקל מפשעווארסק זצ"ל האט מיר דערציילט ,ווי ווייט
א צדיק קען אריינגעבן שמחה אינעם עולם ,אז ער איז אמאל
געווען שמחת תורה אין שינאווא ,דער שינאווער רב האט
דל
ארומגעטאנצן איינמאל ביי יעדע הקפה ,דער עולם האט ווייטער
געטאנצט ,און דער שינאווער רב איז געשטאנען אויסגעדרייט צו
מזרח איינגעבויגן אויף זיין עמוד.
נאכדעם וואס מען האט געטאנצט א שטיק צייט ,זענען זיי ווי
געווענליך אביסל מיד געווארן און די ריקודים זענען שוין
אמרי מנחם /סוכות
געווארן אביסל שוואכער .האט זיך דער שינאווער רב געגעבן אזא
קליינעם 'הייב אויף' גלייך .האט רבי איציקל מיר געזאגט" :וואס זאל
איך דיר זאגן? אזויווי ער האט זיך געגעבן אזא שטעל אויף ,האט
דער עולם אנגעהויבן נאכאמאל צו טאנצן אזויווי מען וואלט נאך
קיינמאל נישט געטאנצן."...
די איינע תנועה פונעם צדיק אמת איז שוין גענוג געווען ,און דער
עולם האט זיך צופלאקערט און אנגעהויבן טאנצן מיט א
פרישקייט.
הימלישע כוחות...
אמאל שמחת תורה בין איך געגאנגען צופוס פון איסט ניו יארק קיין
וויליאמסבורג צום רבי'נס הקפות ,די עבודה פונעם רבי'ן ביי
די הקפות איז נישט משיג צו זיין ,מען האט אים געגעבן ממש
הימלישע כוחות!
איך האב געהערט פון ר' יאסל אשכנזי ע"ה וויאזוי ער האט
אראפגעלייגט די הקפות ביים רבי'ן אין די קריג ,דער רבי ז"ל
האט געטאנצן שעות ארוכות איינער אליין און געהאלטן א שווערע
ספר תורה די גאנצע צייט ,און ער – ר' יאסל – האט געזינגען און
צוגעפאטשט ,ער איז שוין געווארען הייזעריג ...די עבודה איז געווען
פונקט ווי ווען עס איז געווען א פול בית המדרש! ווי דער חובת
הלבבות (אהבת ה' פ"ג) זאגט" :אז עס זאל ביי דיר א פולע שטוב מיט
מענטשן כאילו עס איז ליידיג פון מענטשן".
צדיקים פון עולם העליון האלטן מיט די הקפות
איך בין געווען מיטן טאטן ז"ל ווען רבי מענדעלע קאנער פון סאניק
האט דערציילט :רבי שלמה'לע באבובער איז אמאל שמחת
תורה געזעסן ביי דער סעודה פונם זיידן רבי אליעזר'ל דזיקובער
ז"ל .אינמיטן די סעודה האט זיך רבי אליעזר'ל אנגערופן צום אייניקל:
הל
"שלמה'לע ,וואו האלט אצינד דער זיידע אין צאנז?" .ער האט אודאי
נישט געענטפערט ...האט רבי אליעזר'ל ממשיך געווען" :ער האלט
יעצט ביי דער פערטע הקפה ,מלאכים ושרפים פאטשן צו ,דער
טאטע מיינע (הרה"ק מראפשיץ זי"ע) איז אויך דארט ,ביי מיר איז ער
היינט נישט געווען!".
אמרי מנחם /סוכות
דאס שטימט זייער גוט מיט די פאלגענדע מעשה ,און אפשר איז
דאס גאר געווען דעם זעלבן יאר :דער צאנזער רב ז"ל איז
אמאל אריינגעקומען צו די הקפות שמחת תורה ,האט ער געעפנט די
טיר און ער האט געזאגט אז מען זאל צו רוקן דעם באלעמער און
דארט מאכן די הקפות" .פארן עולם איז דאס געווען א חידוש ,האט
מען אים דערנאך געפרעגט דעריבער ,האט ער געזאגט "איך בין
אריינגעקומען ,האב איך 'דא' געטראפן דעם הייליגן רב שטיין (הרה"ק
מראפשיץ זי"ע) ,האב איך דא געמאכט די הקפות".
געפאלן 'כורעים' שמחת תורה
דער הייליגער ראפשיצער רב ז"ל איז אמאל שמחת תורה געפאלן
'כורעים' .נאכדעם האט ער זיך אנגערופן" :פארוואס איך בין
היינט געפאלן 'כורעים' ווייסט נאר מיין מעליצער רב!" .נאך יו"ט איז
מען געוואויר געווארן ,אז זיין זון ר' יאנקעלע מעליצער ז"ל איז אויך
געפאלן 'כורעים' שמחת תורה .אגב ,דער ראפשיצער רב האט
אנגערופן ר' יאנקעלע מעליצער" :מיין בעל שם".
ניצול ווערן פון חיבוט הקבר
חסידים האבן אמאל אונטערגעהערט ווי דער דזיקוב'ער רב רבי
יושע'לע ז"ל האט געזאגט אינמיטן די הקפות" :אין דעם
זכות וואס איך ווארף מיך פון איין וואנט צום צווייטן (אנדערע זאגן :פון
איין זייט צום צווייטן) זאל איך ניצול ווערן פון חיבוט הקבר!".
א הכנה צום קדושת כתר פון שמיני עצרת
דער ראזוואדאווער רב רבי משה'לע ז"ל איז אריינגעקומען צום טיש
שמיני עצרת נאכן דאווענען ,און בשעת ער האט געהאלטן דעם
האנטוך און דעם טעפל וואסער זיך צו וואשן ,האט ער געזאגט" :אוי,
דער אייבערשטער האט אונז געגעבען א חודש אלול .נאכדעם האט
ער אונז געגעבן א ראש השנה מיט א שופר .נאכדעם האט ער אונז
געגעבן די עשרת ימי תשובה .נאכדעם האט ער אונז געגעבן א יום ול
כפור -וואס מלאכים ושרפים זענען אונז מקנא מיט דעם טאג.
נאכדעם האט ער אונז געגעבן א סוכות מיט די ד' מינים .און דאס
אלעס איז געווען א הכנה צום 'קדושת כתר' פון שמיני עצרת ,און
נאך אזא קנאק הייסט מען אונז גיין וואשן!" .און ער האט
אויסגעבראכן אין ָ ּבוכע טרערן (א גרויס געוויין).
אמרי מנחם /סוכות
Ƿ ממה שסיפר תחת השיחים במשך השנים דיבורים וסיפורים -
הרה"ק רבי ישראל בהרה"ק ר' שבתי זי"ע -עבודת ישראל מקאזניץ
ערב סוכות תקע"ה
דאס אהבת ישראל פון זיינס א תלמיד
דער קאזניצער מגיד זצ"ל האט געהאט א תלמיד ר' פנחס גניוויש
ז"ל .האבן אמאל די רעגירונג געכאפט עטליכע אידן צו דער
ארבעט ,און דער ר' פנחס איז אויך געווען צווישן זיי .איז מען
געקומען צו לויפן צום קאזניצער מגיד אז מען האט געכאפט ר'
פנחס'ן .און דער קאזניצער מגיד האט דעמאלט געהאלטן אינמיטן
טרינקען א קאווע .האט דער קאזניצער מגיד געווארט און נישט
געטרינקען די קאווע .עס איז אריבער א ּפ ָאר מינוט קומט מען זאגן
פארן מגיד" :זיי לאזן שוין ארויס ר' פנחס'ן ,אבער ער זאגט אז ער
וויל נישט ארויסגיין ביז ווילאנג מען באפרייט אלע אידן וואס מען
האט געכאפט" .האט דער קאזניצער מגיד געווארט נאך א שטיק
צייט ,ביז מען איז אים געקומען זאגן ,אז מען האט טאקע
ארויסגעלאזט אלע אידן וואס זענען געווען מיט אים .ערשט דעמאלט
האט דער קאזניצער מגיד אנגעהויבן טרינקען די קאווע זאגנדיג:
"צוליב ר' פנחס'ן איז מיר די קאווע קאלט געווארן".
ווי קען מען רעדן אויפן זיידן פון רבי'ן פון לובלין...
מען דערציילט נאך ,אז פרשת קרח האט דער קאזניצער מגיד זצ"ל
געזאגט אזוי" :זאגן גוטס אויף קרח – קען מען דאך נישט ,ווייל
ער האט דאך געקריגט אויף משה רבינו .ווייטער ,זאגן שלעכטס אויף
קרח – קען מען אויך נישט ,ווייל ער איז דאך געווען דער זיידע
פונעם רבי'ן פון לובלין ...ווייל עס איז ידוע אז דער חוזה פון לובלין
האט אמאל געזאגט" :דער הייליגער זיידע קרח."...
זל דאס איז דאך נאר א מעשה וואס מען דערציילט ,נו ,וואלט מען
געקענט מיינען אדער איז עס אמת אדער נישט ,איז אבער
אינטערעסאנט ,אז אין 'עבודת ישראל' איז טאקע נישטא קיין תורה
אויף פרשת קרח.
אמרי מנחם /סוכות
נישט מפסיק געווען פון דביקות אפילו פאר אליהו און רבי שמעון
דער מאגלניצער זצ"ל איז געווען אן אייניקל פונעם קאזניצער מגיד
און ער איז געווארן אויפגעצויגן ביים זיידן .האט ער אמאל
געזען אויפדערנאכט ווי עס קומען אריין צוויי אידן צום קאזניצער
מגיד ,און דער קאזניצער מגיד האט ווייטער געלערנט און זיך נישט
אומגעקוקט אויף זיי .אינדערפרי האט ער געפרעגט דעם זיידן" :ווער
זענען געווען דא די צוויי אידן ביינאכט?" .האט ער אים געענטפערט:
"דאס זענען געווען אליהו הנביא און רבי שמעון בר יוחאי" .האט ער
אים געפרעגט" :נו ,פארוואס האסטו זיך נישט אומגעקוקט אויף
זיי?" .זאגט ער אים" :עס איז נישט כדאי מפסיק צו זיין פון דביקות
בה' קיין איין מינוט".
לכאורה קען מען פרעגן ,די מלאכים זענען דאך געקומען צו אברהם
אבינו בשעת ווען דער אייבערשטער איז דארט געווען; ווי
עס שטייט "וירא אליו ה' באלוני ממרא" ,נו ,איז דאך נישטא קיין
גרעסערע דביקות פון דעם ,און פונדעסטוועגן האט אברהם אבינו
מפסיק געווען פונעם דביקות אויפצונעמען די מלאכים – וואס פון
דארט לערנט מען ארויס ,אז 'גדולה הכנסת אורחים יותר מקבלת
פני השכינה' ,און פארוואס האט דער קאזניצער מגיד נישט מפסיק
געווען?
נאר עס קען זיין ,אז דארט זענען די מלאכים געקומען אין א צורה
פון מענטשן וועלכע עסן און טרינקען ,דעריבער האט זיי
אברהם אבינו מכניס אורח געווען ,אבער דא זענען זיי נישט געקומען
עסן ,נאר ווי מלאכים ,און פאר מלאכים איז מען נישט מפסיק פון
דביקות.
א הסתכלות אויפן צדיק
דער רבי ר' מענדעלע רימנובער זצ"ל האט אמאל געגעבן א זאג:
"דער וואס קען נישט דעם קאזניצער מגיד – וועט נישט זוכה חל
זיין צו זען פני משיח" .ווי דער בני יששכר האט דאס געהערט ,איז ער
באלד אהינגעפארן .ווי ער איז אנגעקומען איז געשטאנען א גרויסער
עולם ארום .האט זיך דער בני יששכר געגעבן א שטעל אויף אויפן
בענקל צו כאפן א בליק אויפן מגיד ,ווי דער קאזניצער מגיד האט
אמרי מנחם /סוכות
אים באמערקט ,האט ער זיך אנגערופן ברוח קדשו" :בראיה בעלמא
קני".
*
הרה"ק ר' חנה הלברשטאם בהרה"ק ר' מנחם מענדל זי"ע הי"ד מקאלאשיץ
ח"י תשרי תש"ג
קדוש מרחם
די פריסטיקער רביצין 'פיגא בילא' ,ווען זי איז געווען מעוברת מיטן
קאלאשיצער רב ,איז זי אריינגעגאנגען צום פאטער זיך
אנוואונטשן ,האט דער שינאווער רב געזאגט" :דו וועסט האבן א
קינד א צדיק".
שפעטער ווען זי איז געווען מעוברת מיטן צווייטן קינד – רבי
אביגדור זצ"ל ,איז זי נאכאמאל אריינגעגאנגען צום
פאטער ,האט ער איר געזאגט" :ער זאל זיין א תלמיד חכם און א ירא
שמים" .האט זי געזאגט" :זאל מיר דער טאטע זאגן אזויווי ביי
חנה'לען" .האט ער איר געזאגט" :ביי חנה'לע האט מען מיר געוויזן
ֹ
אזוי ּבולט (קלאר) ווי מיט צוויי לעכט".
רוח ה' דבר בו
די צדיקת פיגא בילא איז אמאל געווען ביים בעלזער רב רבי ישכר
דוב זצ"ל ,און עס איז דעמאלט געווען נאכן ערשטן קריג ,וואס
האט נעבעך געברענגט א גרויסע ירידה אין אידישקייט .האט דער
בעלזער רב איר געפרעגט" :נו ,אייער זון איז דאך יעצט געווארן רבי,
און אז מען ווערט רבי פלאפלט (רעדט) מען דאך מיט רוח הקודש,
וואס זאגט ער?."...
אביו ואמו תיראו...
טל די מאמע עליה השלום האט מיר דערציילט ,זי איז דארטן געשטאנען
בשעת מעשה ,אז עס איז אמאל אנגעקומען צו אים א 'פאסט
קארטל' פון איינע פון זיינע קינדער ,און דארט אין ריישא האט זיך
דעמאלט געפונען די פריסטיקער רביצין דער מוטער פון קאלאשיצער
רב ,האט מען איר געגעבן צו לייענען קודם דאס קארטל ,און דער
קאלאשיצער רב איז געשטאנען און געווארט אז זי זאל ענדיגן ליינען.
אמרי מנחם /סוכות
ווען די מוטער האט געענדיגט ,האט ער איבערגענומען פון איר דאס
קארטל .אבער אזוי אוועקנעמענדיג דאס קארטל ,האט זיך אים
געדוכט אז זי האט נאכנישט געהאט געענדיגט ,איז ער געשטאנען
און זיך געבעטן" :מאמע ,מאמע ,איך האב עס גענומען און דו ביסט
נאכנישט געווען פארטיג ,מאמע זיי מיר מוחל! מאמע איך וועל שוין
נישט! איך האב נישט געוואלט!".
פלאי פלאות וואס הייסט יראת שמים .א רבן של ישראל ,שוין אלט
געווען עטליכע אין פופציג יאר ,איז געשטאנען און געציטערט
ווער ווייסט צי ער האט נישט עובר געווען אויף דעם 'תיראו' ,אדער
אויף דעם 'כיבוד' ,איז ער ארויס פון די כלים! דאס זענען געווען
צדיקי אמת ,ווען עס איז געקומען צו 'יראת שמים' איז דאס התבטלות
געווען ָאן א שיעור! עס איז געווען א פחד וואס מען האט זיך
פארלוירן אינגאנצן!
אויסגעלערנט צו ליינען א קוויטל
דער גארליצער רב איז אמאל געלעגן אין בעט ,און דער קאלאשיצער
רב איז געזעסן אינדרויסן אין א שטיבל און געלערנט .איז
אריינגעקומען א אידענע מיט א קוויטל צום גארליצער רב .האט ער
אריינגערופן דעם קאלאשיצער רב און געזאגט" :ליין דאס קוויטל!".
און בשעת מעשה האט ער אים אנגעוויזן וויאזוי מען ליינט א קוויטל:
"דו זעסט? מען קומט ָאן דא – וואונטשט מען!".
שפעטער האט דער קאלאשיצער רב געזאגט" :פון דעמאלט ָאן קען
איך ליינען א קוויטל!".
פארקוקן די מגילה
זיין התלהבות ביים זיך ָ
אמאל פאר פורים האט זיך דער קאלאשיצער רב געוואלט ָ
פארקוקן
די מגילה ,האט ער געבעטן פון ר' יושע'לע פשעמיש אז ער
זאל אים אויסהערן ,אז אויב ער מאכט א גרייז זאל ער אים
מ
פאררעכטן.
האט ער שפעטער דערציילט" :בשעת'ן זיך ָ
פארקוקן ,האט ער
געשפרינגען פון התלהבות ווי גלייך ער ליינט שוין די מגילה
ברבים."...
אמרי מנחם /סוכות
עס האט געברענט א קעסל פיר און צוואנציג שעה.
געקאכט אין דביקות א גאנצע נאכט
ר' יושע'לע פשעמיש האט אמאל געוואלט זען זיין עבודה פון
ביינאכט ,איז ער געקומען צום רב און געזאגט ,אז ער האט נישט
וואו צו שלאפן ביינאכט ...נו ,פארשטייט זיך ,דער קאלאשיצער רב
האט אים אריינגענומען צו זיך.
דער ר' יושע'לע האט זיך געמאכט כאילו ער שלאפט שוין ,אבער ער
וואך און זיך צוגעהערט .האט ער געהערט ווי דער
איז געבליבן ַ
קאלאשיצער רב זעצט זיך לערנען משניות א לענגערע צייט .דערנאך
האט ער זיך אויפגעשטעלט און צוגעגאנגען צו דער מזוזה און
געליינט קריאת שמע ,וואס דאס איז געווען אן עבודה פאר זיך און
האט אויך געדויערט א לענגערע צייט .דערנאך האט ער זיך ענדליך
געלייגט אין בעט .עס גייט דורך א ּפ ָאר מינוט ,גיבט ער זיך א צושריי:
"לית אתר פנוי מיניה ,לית מחשבה תפיסא ביה כלל".
שוין ,דער ר' יושע'לע האט שוין געהאט גענוג ...האט ער שוין
געוואלט ארויסגיין פון דארט און גיין ערגעץ שלאפן .האט ער
צואגעווארט א שטיק צייט ,ביז ער האט געזען אז דער קאלאשיצער
רב איז שוין שטיל ,האט ער געמיינט אז דער רב שלאפט שוין ,האט
ער זיך געגעבן א הייב אויף .און קיין נעגל וואסער האט ער זיך דאך
נישט געדארפט וואשן ,ווייל ער איז דאך גארנישט געשלאפן .אבער
ווי נאר ער גיבט א טרעט אראפ אויף דער ערד ,גיבט זיך דער רב א
רוף אן" :יושע'לע ,האסט געוואשן נעגל וואסער?."...
זיין קריאת התורה ענדלט צום שינאווער רב
דער קאלאשיצער רב פלעגט ליינען יעדן שבת ,און דאס איז געווען
א קריאת התורה מיט קולי קולות .איז אמאל דארט געזעסן זיין
פאטער דער פריסטיקער רב זצ"ל און דער נאסוידער רב זצ"ל און
אמ
אויסגעהערט דאס ליינען .רופט זיך אן דער פריסטיקער רב צום
נאסוידער רב" :ער ליינט פונקט ווי דער שווער (דער שינאווער רב)".
אז מען ליינט פונקט ווי דער שינאווער רב ,מוז מען זיין א שינאווער
רב ,ווייל אז נישט – ווי קען מען ליינען אזויווי אים?...
אמרי מנחם /סוכות
נאר איין גראשן...
דער קאלאשיצער רב האט אמאל בטעות גערופן א רב ביים נאמען.
האט ער געזאגט בדרך צחות" :איך מוז געבן א גראשן קנס פאר
רבי מאיר בעל הנס ,אז איך האב גערופן א רב ביים נאמען".
דער ציעשנובער רב האט אים אנגעוויזן א רבי'ן אויף אחר הסתלקותו
ווען דער ציעשנובער רב זצ"ל האט חתונה געמאכט זיין זון רבי
לייבוש טאמאשובער – איז זיך צוזאמגעקומען גאנץ בית צאנז
אויף דער חתונה און אויף שבת שבע ברכות .דער רבי משה'לע
שינאווער זצ"ל האט געליינט ,און ווען דער קאלאשיצער רב האט
עולה געווען – האט רבי משה'לע אויסגעלאזט" :ואם באחת יתקעו
ונועדו אליך הנשיאים ראשי אלפי ישראל" ,דאס איז געווען א 'סמיכה'
פארן קאלאשיצער רב צו זיין א רבי ,און דער עולם האט זיך אנגערופן
'מזל טוב'...
שפעטער נאכן דאווענען האט זיך דער ציעשנובער רב אנגעלענט
אין זיין צימער אויף א קאנאפע ,און דער רבי איציקל איז
געשטאנען נעבן אים .אינמיטן איז דער קאלאשיצער רב
אריינגעקומען אינעם צימער – האט זיך דער ציעשנובער רב
אנגערופן" :ואם באחת יתקעו ונועדו אליך הנשיאים ראשי אלפי
ישראל" .האט רבי איציקל פארשטאנען אז דער רב זאגט עס אים
בכונה ,האט ער זיך אינזין געהאט ,אז לאחר מאה ועשרים שנה
פונעם ציעשנובער רב – וועט ער פארן צום קאלאשיצער רב!
א צושריי פון התלהבות
דער טאטע זצ"ל איז געווען ביים קאלאשיצער רב ביי די חנוכה
לעכט ,און דער קאלאשיצער רב איז אזוי געזעסן און זיך
געשאקלט מיט א התהלבות .מיטאמאל גיבט זיך דער קאלאשיצער
רב א צושריי" :געוואלד" .אבער ער האט זיך גלייך געגעבן א כאפ
צוריק ,און ער האט דאס געוואלט פארוואסערן ...גיבט ער זיך א דריי במ
אויס צום טאטן" :ווען גייט אייער צוג (באן) צוריק קיין לאנצהוט?"...
ביי די חנוכה לעכט פלעגט ער לערנען זרע קודש ,און ער פלעגט
זאגן" :בשעת איך לערן זרע קודש ,זאלן די יונגלעך דא
ארומלויפן".
אמרי מנחם /סוכות
עירוב פרשיות שנו כאן
אינדערהיים אין לאנצוט ,איז געווען דארט בעלזער חסידים וואס
זיי האבן געהאט א קאסע וואס האט געהייסן 'אלה
מסעי' ,וואס זיי האבן געשלעפט בחורים קיין בעלז און באצאלט
געלט .האבן זיי גענומען מיין ברודער ר' שמואל חיים זצ"ל און
געשלעפט קיין בעלז.
ווי דער קאלאשיצער רב האט דאס געהערט ,האט ער געזאגט:
"אינ'אמת'ן איז אנגעשריבן פאר יעדן רבי'ן וויפיל חסידים ער
זאל האבן ,און אויף דעם סכום קען מען נישט מוסיף זיין ,נאר וואס
טוט דער בעל דבר? ער טוישט אויס! אז א חסיד וואס זיין רבי קען
אים א טובה טון – פארט צו אן אנדערן רבי'ן!".
זכר לדבר איכא
ברוב ענותנותו האט ער אמאל געזאגט פסח ביים סדר" :מען לייגט
ארויף אויפן טיש א 'זרוע' וואס איז א זֵ כר צום קרבן פסחַ ,אן
'איי' וואס איז א זכר צו דעם קרבן חגיגה ,און 'כורך' וואס איז א זכר
צו דעם וואס ִהלל האט געגעסן דעם קרבן פסח .און איך זאג ,אז אויך
א 'רבי' וועלכן מען שטעלט היינט אויף ,איז א זֵ כר צו א רבי פון
אמאל .עס איז אמאל געווען א צאנזער רב און א שינאווער רב ,און
היינט נעמט מען א איד און מען זעצט אים אוועק אויבן ָאן אלס זכר
צו צאנז און שינאווע."...
שבועות ביים קאלאשיצער רב
איך געדענק דעם יום טוב שבועות ביים קאלאשיצער רב זכרונו
לברכה .איי ,איז דאס געווען א יום טוב ...עס איז געווען א
גרויס געפארעכץ ,און דאס זענען געווען אזעלכע אידן ,ממש 'מסלתה
ומשמנה' פון צאנזער און שינאווער חסידים .פיר הונדערט אידן האט
געהייסן א גרויס געפארעכץ.
גמ
דאס ליינען איז געווען מיט 'קולות וברקים' ,אינמיטן ליינען פלעגט
ער זיך מערערע מאל צוברומען מיט אזא תנועה פון התלהבות,
אמרי מנחם /סוכות
ווי איינער וואס קען זיך נישט איינהאלטן דעם ברען וואס קאכט און
פלאקערט אינעווייניגדכ.
כבוד הבריות
דער קאלאשיצער רב האט געהאט אסאך חסידים פון אונגארן .ביים
גא ּפל פאר די אונגארישע
טיש האט ער געזאגט" :ברענגט אריין ָ
אידן ,ווייל זיי זענען געוואוינט צו עסן מיט א גאפל".
פארמאכן די גמרא און גיין נאך געלט
דער קאלאשיצער רב איז אמאל אריינגעקומען אין בית המדרש און
געזען ווי א יונגערמאן זיצט און לערנט ,האט ער אים געזאגט:
"הער מיך צו ,דו זיצט און לערנסט ,אבער אויב וועט צוקומען צו דיר
אן ארימאן אז ער דארף געלט ,זאלסטו פארמאכן די גמרא און אים
גיין שאפן געלט!".
נארן
אין אהבת ישראל קען מען זיך נישט ַ
דער קאלאשיצער רב האט געזאגט" :אהבת ישראל איז א
טערמומעטער ,אויף אהבת ה'!".
דאס הייסט ,עס קען אמאל זיין א מענטש ,וואס ווען ער זאגט
"ואהבת את ה' אלקיך" ,וועט ער זיך צוקאכן געוואלדיג ,אבער
ווער ווייסט צי ער נארט זיך נישט? וועט מען אים פרעגן" :זאג נאר,
דו האסט עפעס ליב א איד? עס גייט דיר עפעס ָאן וואס יענער איד
טוט און וויאזוי עס גייט אים? און דאס מיינט מען נישט דעם גביר צו
דער ראש הקהל וואס זיצט אויבן אן ...נאר דעם ארחי פרחי וואס
זיצט אונטערן אויוון און איז נישט אנגעטון מיט קיין פרישע בגדים,
וכדומה ,אזויפיל האסטו ליב דעם אייבערשטן!".
אין איין מינוט וועט לעכטיג ווערן
דער הייליגער קאלאשיצער רב זכרונו לברכה האט אמאל געזאגט:
"א איד דארף זיך ארויסלערנען פון די 'אחי יוסף' :בנימין איז דמ
געזעסן אין תפיסה ,יעקב איז געווען בצער ,יהודה האט ביידע וועלטן
מהראוי לציין כי רבינו זי"ע צוה לכתוב על מצבתו "היה בחג השבועות דכ
בקאלאשיץ" .וכנראה ,שבאותו שבועות קיבל התעוררות מיוחדת שליווה אותו
לכל ימי חייו.
אמרי מנחם /סוכות
זיך איינגעשטעלט ,און עס איז געווען א מצב רחמנא ליצלן! וואס איז
געווארן? – זאגט ער – מיט איין ווארט" :אני יוסף" – איז געווארן
לעכטיג אין אלע עולמות! עס איז געווארן צוריק לעכטיג! זאגט ער:
"דארף מען זיך ארויסלערנען ,אז א פינסטערניש קען ווערן אין איין
מינוט לעכטיג!".
עושר בלייבט עושר!
דער קאלאשיצער רב זצ"ל האט אמאל ביים בינדן די הושענות
דערציילט א מעשה ,וואס דער צאנזער רב זי"ע פלעגט
דערציילן ביים בינדן די הושענות ,וואס דער ראפשיצער רב פלעגט
דערציילן:
עס איז אמאל געווען א איד א גביר וועלכער האט געוואוינט אין
דארף ,און דארט האט ער געהאט א בית המדרש און א מקוה,
און א כולל פון צען אידן וואס זענען געזעסן און געלערנט און ער
האט זיי אויסגעהאלטן מיט זייערע משפחות.
מיטאמאל האט מען אנגעהויבן זען ווי ער קומט אריין אין שטאט
אין דער מקוה ,האט מען אנגעהויבן צו שמועסן אויף
אים" :ווער ווייסט ,מן הסתם האט ער שוין נישט קיין געלט צו
ווארעמען זיין אייגענע מקוה" .שפעטער האבן די כולל אינגעלייט
זיך אנגעהויבן באווייזן אין שטאט ,און מען האט געשמועסט" :זעט
אויס ,אז ער האט שוין נישט קיין געלט צו באצאלן פאר די יונגעלייט".
און דער גביר איז געווארן א בעל חוב ,און ער האט געהאט א גאנצן
בוך פון חובות וועמען ער קומט אלץ .האט דער גביר
ארויסגענומען דעם בוך מיט חובות און אנגעהויבן זען" :איך קום
פאר דעם און פאר יענעם ,וואס טוט מען דא?" .האט ער זיך מיישב
געווען" :עה ,עושר בלייבט עושר" ,מען גייט צוריק אין דארף ,און עס
וועט זיין בשפע! ווייל "עושר בלייבט עושר".
המ
נאכן דערציילן די מעשה האט דער קאלאשיצער רב אויסגעפירט:
"הלואי זאל איך פארשטיין די כונה פון די מעשה" .ומי יבין
בסוד קדושים.
אמרי מנחם /סוכות
בפשטות מיינט מען ,ווי ווייט א איד קען גיין מיט בטחון ,אז ער זאל
זיין זיכער אז אויב דער אייבערשטער האט אים געגעבן
עשירות ביז יעצט ,וועט ער עס קענען ווייטער ממשיך זיין מיטן מדת
הבטחון.
מכבדה יותר מגופו
דער קאלאשיצער רב האט אמאל געדארפט פארן ערגעץ צוזאמען
מיט זיין רביצין .ווען דער וואגן איז אנגעקומען ,איז דער
קאלאשיצער רב קודם צוגעגאנגען צום באנק וואו די רביצין וועט
זיצן ,און עס אונטערזוכט צי עס איז גענוג ווייך .און דערביי האט ער
זיך אנגערופן" :זאלן זיך די יושבים לערנען וויאזוי מען דארף מכבד
זיין א ווייב".
די תקיעת שופר דרשה
דער קאלאשיצער רב זי"ע האט אמאל געזאגט פאר תקיעת שופר
איין ווארט" :מיט אהבת ישראל קען מען גיין הויך ,הויך ,הויך
עד אין סוף!" ,דאס איז געווען די גאנצע דרשה.
אוועקגעגעבן דאס גאנצע געלט פאר רבי'ן ר' אלימלך'ס אן אייניקל
דער קאלאשיצער רב איז געווען אן עני ואביון ,אבער ער האט
געהאט אן אפענע שטוב וואו אידן פלעגן קומען עסן און
טרינקען .און ער פלעגט פארן נאך געלט אויף הוצאות הבית .איז
אמאל געווען וואס די רביצין האט זיך געהאט אנגעבארגט ביים
געוועלב – פאר די שטוב ,אז אידן זאלן האבן וואס צו עסן ,און זי
האט שוין געווארט אז דער רב זאל אהיימקומען מיט געלט ,און מען
זאל קענען באצאלן דעם חוב .ווי דער קאלאשיצער רב איז
אהיימגעקומען ,זאגט זי" :זאג נאר ,מען דארף געלט צו באצאלן פארן
געוועלב" .זאגט ער" :אה ,וואס זאל איך דיר זאגן ,עס איז געקומען א
איד דעם רבי'ן ר' אלימלך'ס אן אייניקל ,אז ער דארף חתונה מאכן,
האב איך אים אוועקגעגעבן דאס גאנצע געלט."... ומ
געזען דעם ביטערן קריג אין די חנוכה לעכט
די לעצטע חנוכה פון פארן קריג (תרצ"ט לפ"ק) ,האט דער קאלאשיצער
רב זצ"ל זיך געשאקלט און שטארק אריינגעקוקט אין די לעכט,
אמרי מנחם /סוכות
און ער איז געווארן בלאסער און בלאסער ,ביז ער האט גע'חלש'ט.
ער האט געזען אלץ וואס דא קומט נעבעך.
זיך אויסגעבעטן צו גיין על קידוש ה'
רבי שמואל גארטנהויז ע"ה האט דערציילט ,אז ער איז אמאל
געקומען קיין ליזענסק צום ציון פון הייליגן רבי'ן ר' אלימלך
זצ"ל .האט ער געטראפן ווי דער קאלאשיצער רב ליגט דארט
אויסגעשפרייט אויפן ציון און ער בעט זיך בכל כוחו ,אז ער זאל זוכה
זיין אומצוקומען אויף קידוש ה'!
עס האט מיר דאהי דערציילט א איד וואס איז געווען מיטן
קאלאשיצער רב אין די תפיסה אין יאסלא ,עס איז געקומען
סוכות ,און אודאי האט מען דאך גארנישט געהאט ,האט זיך דער
קאלאשיצער רב אנגערופן צו די אידן אין די תפיסה "לאמיר לערנען
משניות סוכה" און ער האט פארגעלענט פון אויסענווייניג .דער איד
האט מיר געזאגט אז ער האט פארגעלערנט מיט אזא שמחה ,אז דער
עולם איז געשטאנען פארגאפט און נישט פארשטאנען ולשמחה מה
זו עושה!
עס איז באקאנט די ווערטער וואס ער האט געזאגט ערב שבת צו זיין
זון רבי דוד ליבוש – נאכדעם וואס מען האט אומגעברענגט
זייערע ווייבער אין פריסטיק" :גרייט צו דעם שבת ,וועלן מיר דינען
דעם אייבערשטען אזויווי מלאכים ,מלאכים און שרפים האבן אויך
נישט קיין ווייבער און קיין קינדער".
דאס איז מדרגות למעלה מהשגותינו.
זמ
4
yz
כסא דנחמתא
בלב רצוץ משגרים אנו בזה את מיטב נחמותינו לכבוד
ידידינו היקר ,הרבני הנגיד הנכבד והמפואר ,כהן
שדעתו יפה וברה ,מוקיר תורה ואיהו גופיה צורבא
מדרבנן ,מפזר מהונו לשמח לבבות נשברות ולהחזיק
תורה ,אהוב על הבריות ושם שמים מתאהב על פיו,
מוה"ר ר' זאב הכהן דרעזנער הי"ו
מגדולי תומכי 'מכון אמרי מנחם'
אשר זכה לקירבה יתירה אצל כ"ק מרן רבינו זי"ע
המבכה מרה על הסתלקותו של אביו החשוב והיקר
מוה"ר ר' שמואל מרדכי ע"ה
אשר היה דוגמא של 'פארצייטישער איד' בכל תהליכותיו ,בחר באומנת השתיקה
ומחלוקת ,די
וכל שיחו ושיגו היה רק בדברי תורה אסורים הערן
כדי שלא להכשל בדיבורים צו
והתחזקות
משפחתו וכל מוקירי זכרו. כיבושין
גדול בקרב בני דבריאחריו חלל
בנעימות ובשפתי חן .הותיר
המשפחה הנכבדה את 718-400-7790 בשעה קשה זו הננורופט
מביעים לכבודו ולכל בני
תנחומינו מעומק הלב ,המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבלי ציון וירושלים,
ומן השמים תנוחמו בכפליים.
ויהי רצון שתהא נשמתו צרורה בצרור החיים ,ויהא זכרו היקר נר לרגלי
כל יוצאי חלציו .ויזכו להמשיך את מורשתו ואת דרכיו הקדושים מתוך
בריאות הגוה"נ ,נחת דקדושה והרחבת הדעת.
ומי שאמר לעולמו די יאמר לצרותיכם די,
ומעתה ישמע במעונכם אך קול ששון ושמחה ,ולא תוסיפו לדאבה עוד
ובלע המות לנצח מעל כל פנים בב"א.
מכון אמרי מנחם
zy
