gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: סוכות (2026-09-21)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫יארצייטן פון‬ ‫צדיקים‬ ‫יום טוב סוכות א'‬ ‫תשפ"ז‬ ‫תשרי‬ ‫פון ט' תשרי – ביז ט"ז שרי‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים‬ ‫ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א‬ ‫יענטא בת הרה"ח‬ ‫ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע‬ ‫ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫זונטאג ‪ -‬ט' תשרי‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי הירצקא ב"ר יעקב פרץ הלוי זי"ע‪) ,‬זילבערמאן(‪ ,‬בעל ז‬ ‫זכרון נפתלי‪ ,‬מראצפערט‪.‬‬ ‫"הנקרא ר' הירצקעלע ראצפערטער"‬ ‫מאנטאג ‪ -‬י' תשרי‬ ‫הרה"ק רבי משה יצחק ב"ר נפתלי אלימלך זי"ע‪) ,‬געווירצמאן(‪ ,‬מפשעווארסק‪.‬‬ ‫"הנקרא בפי כל ר' איציק'ל מפשעווארסק"‬ ‫דינזטאג ‪ -‬י"א תשרי‬ ‫הגה"ק רבי אברהם אביש ב"ר צבי הירש זי"ע‪) ,‬פילד(‪ ,‬בעל ברכת אברהם‪ ,‬מפרנקפורט דמיין‪.‬‬ ‫"הנקרא רבי אביש'ל פראנקפורטער"‬ ‫מיטוואך ‪ -‬י"ב תשרי‬ ‫הרה"ק רבי אברהם ב"ר דוב בער זי"ע‪) ,‬פריעדמאן(‪ ,‬בעל חסד לאברהם‪ ,‬ממזריטש‪.‬‬ ‫"הנקרא בפי כל ר' אברהם המלאך"‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬י"ג תשרי‬ ‫הגה"ק רבי עקיבא השני ב"ר משה זי"ע‪) ,‬איגר(‪ ,‬בעל רעק"א‪ ,‬אב"ד פוזנא‪.‬‬ ‫פרייטאג ‪ -‬י"ד תשרי‬ ‫הרה"ק רבי ישראל ב"ר שבתי זי"ע‪) ,‬האפשטיין(‪ ,‬בעל עבודת ישראל‪ ,‬המגיד מקאזניץ‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שלום שכנא ב"ר אברהם זי"ע‪) ,‬פריעדמאן(‪ ,‬בעל משמיע שלום‪ ,‬מפראהביטש‪.‬‬ ‫"הנקרא דער גרויסער רבי שלום"‬ ‫שבת קודש ‪ -‬ט"ו תשרי – א' דסוכות‬ ‫הרה"ק רבי שמעון ב"ר ישראל זי"ע‪) ,‬מרילס(‪ ,‬בעל תורת שמעון‪ ,‬מיערסלוב‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי ב"ר ישכר בער זי"ע‪) ,‬לייפער(‪ ,‬בעל מאמר מרדכי‪ ,‬מנדבורנא‪.‬‬ ‫"הנקרא רבי מרדכי'לע נדבורנער"‬ ‫הגה"צ רבי יעקב משה ב"ר שמואל זאנוויל זי"ע‪),‬קרעמער(‪ ,‬הצדיק ומקובל מכפר גדעון‪.‬‬ ‫זנטאג ‪ -‬ט"ז תשרי – ב' דסוכות‬ ‫הגה"ק רבי מרדכי ב"ר יעקב זאב זי"ע‪) ,‬ראטהשטיין(‪ ,‬בעל שערי פרנסה טובה‪ ,‬מהאלמין‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש ב"ר שלמה זי"ע‪) ,‬שפירא(‪ ,‬בעל דרכי תשובה‪ ,‬ממונקאטש‪.‬‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫חיים צבי בן שרה וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫ער האט זיין גאנץ לעבן עוסק געווען מיט‬ ‫יארצייט ערב יום הקדוש ט' תשרי‬ ‫צדקה וחסד אויף א גאר הויעכע דרגה‪ ,‬ער האט‬ ‫גאר אסאך געלט צוזאמען געשטעלט פאר די עניי‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי הירצקא ב"ר יעקב פרץ הלוי‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬ער האט קיינמאל אפילו נישט‬ ‫זי"ע‪) ,‬זילבערמאן(‪ ,‬בעל זכרון נפתלי‪ ,‬מראצפערט‬ ‫געטראכט אז ער איז באמת ראוי צו זיין א מנהיג‬ ‫"הנקרא ר' הירצקעלע ראצפערטער"‬ ‫ישראל‪ ,‬נאר פונקט פארקערט‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫גרויסער עניו און א ירא חטא וואס האט זיך כסדר‬ ‫דערוואטערט פון פורסם‪ ,‬אבער ווי די גמרא זאגט‪,‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט פויטש‪ ,‬בשנת תק"פ‪.‬‬ ‫"כל הבורח מן הכבוד הכבוד רודף אחריו"‪ ,‬האבן זיך‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי יעקב פרץ הלוי זי"ע‪,‬‬ ‫הונדערטער אידן מדבק געווען אין דעם צדיק‬ ‫בן אחר בן פונעם הייליגען טורי זהב מלבוב זי"ע‪.‬‬ ‫וקדוש‪ ,‬און ער איז מפורסם געווארן אלס א גרויסע‬ ‫פועל ישועות‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת פרומט ע"ה‪.‬‬ ‫ווי עס איז באקאנט די מעשה‪ ,‬ווי אזוי דער‬ ‫די מאמע איז געווען א אשה צנועה מאוד‪ ,‬און‬ ‫צדיק וקדוש איז נתפרסם געווארן אלס א רבי און‬ ‫א גאר ערליכע פרוי‪ ,‬מען פלעגט איר רופן‪" ,‬די גוטע‬ ‫א פועל ישועות‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז וואוינענדיג‬ ‫צנועה פרומט"‪ ,‬און דער הייליגער זוהן רבי‬ ‫נאך אין שטאט יאנאשי ווען ער איז נאך געווען‬ ‫הירצקא'לע האט דערציילט‪ ,‬אז די מאמע פלעגט‬ ‫באהאלטן און די וועלט האט נאך דאן נישט‬ ‫יעדן טאג באגלייטן אים מיטן ברודער הרה"ק רבי‬ ‫געוויסט זיין גדלות און קדושה‪ ,‬נאר דער צדיק איז‬ ‫משה זי"ע צו די חדר‪ ,‬און פלעגט יעדן טאג מתפלל‬ ‫געזעצן און עוסק געווען בתורה ועבודה אן קיין‬ ‫זיין מיט טרערן אין די אויגן‪ ,‬אז די קינדער זאלן‬ ‫פורסם‪ ,‬אבער דאן איז ער נתגלה געווארן חוץ‬ ‫האבן הצלחה אין זייערע לימודים און זיי זאלן‬ ‫לדרך הטבע‪.‬‬ ‫אויסוואקסן אמת'ע יראי השם‪.‬‬ ‫איין יאר ערב שבת קודש שבת שירה‪ ,‬איז‬ ‫אנגעקומען א וואגן מיט חסידים צום שטוב פון ר'‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש ונורא מאוד‪ ,‬א‬ ‫הירצקא'לע ראצפערטער זי"ע‪ ,‬ווען דער צדיק‬ ‫צדיק מפורסם מופת הדור און א גרויסע פועל‬ ‫האט זיי געפרעגט פארוואס זיי קומען צו אים‪,‬‬ ‫ישועות בקרב הארץ‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס‬ ‫האבן די חסידים געזאגט‪ ,‬אז זיי זענען אויפן וועג‬ ‫א בקי גדול ובקי נפלא בתורה‪ ,‬דער צדיק האט‬ ‫צו זייער רבין‪ ,‬אבער אזוי ווי עס איז שוין שפעט און‬ ‫עוסק געווען בתורה ובעבודת השם יומם ולילה‬ ‫זיי וועלן שוין נישט קענען אנקומען אויף שבת צו‬ ‫מיט א געוואלדיגע התמדה און קדושה‪ ,‬ער איז‬ ‫זייער רבין‪ ,‬דערפאר האבן זיי געקלערט צו בלייבן‬ ‫געווען באוויסט אלס א גאר הייליגער‬ ‫דא ביי אים אויף שבת קודש‪.‬‬ ‫אפגעהיטענער צדיק‪ ,‬ער האט געהאט א מנהג‪ ,‬אז‬ ‫פארענדיג אויפן וועג האט ער מקפיד געווען צו‬ ‫דער צדיק וואס איז אייביג געווען גרייט אריין‬ ‫פארן נאר אין א וואגן וואס איז פארמאכט פון אלע‬ ‫צו נעמען געסט‪ ,‬האט זיי בחפץ לב אריין גענומען‬ ‫פיר זייטן‪ ,‬כדי ער זאל זיין אפגעשיידט פון די‬ ‫צו זיך אויף שבת‪ ,‬אבער גלייך נאכדעם איז אן‬ ‫וועלט און נישט ח"ו נכשל ווערן מיטן ארויס קוקען‬ ‫געקומען נאך אפאר וואגאנען מיט חסידים מיט די‬ ‫פון זיינע ד' אמות‪.‬‬ ‫זעלבע מעשה‪ ,‬אז זיי זענען אויפן וועג און זיי האבן‬ ‫זיין עבודת התפלה איז געווען מיט א‬ ‫שוין נישט קיין צייט אן צוקומען צו זייער רבין אויף‬ ‫געוואלדיגע התלהבות און א אש להבה‪ ,‬ער האט‬ ‫שבת‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער צדיק האט זיי אלע‬ ‫זיך גאר אסאך מסגף געווען אין זיין לעבן און ער‬ ‫אויך אריין גענומען פאר שבת קודש‪ ,‬און אזוי האט‬ ‫האט געפאסט גאנצעטע טעג‪ ,‬און אפילו ווען מען‬ ‫דער צדיק אפגעראכטן א דערהויבענע שבת קודש‬ ‫האט שוין יא געגעסן‪ ,‬איז דאס געווען ממש נאר‬ ‫מיט די חסידים‪.‬‬ ‫טועם זיין‪ ,‬דאס עמטליכע עסן וואס מען האט‬ ‫ווען עס איז געקומען דעם קומענדיגען שבת‬ ‫געקענט פויעלען ביי דעם צדיק צו עסן‪ ,‬איז געווען‬ ‫מתן תורה האט פאסירט דאס זעלבע‪ ,‬אז חסידים‬ ‫קאלטע פאטעטאס‪.‬‬ ‫‪1‬‬ ‫געפארן זיך מסתופף זיין בצלו פונעם הייליגען‬ ‫זענען אנגעקומען ערב שבת קודש צום שטוב פון‬ ‫דברי חיים גאר אסאך‪ ,‬ובפרט אויף די ימים נוראים‬ ‫דעם צדיק‪ ,‬און אזוי האט זיך איבער געשפילט די‬ ‫און ימים טובים איז ער כסדר געפארן קיין צאנז‪.‬‬ ‫זעלבע מעשה‪ ,‬און אזוי איז די נאמען פון דעם‬ ‫צדיק מפורסם געווארן אלס א עובד השם און א‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איין יו"ט שבועות‪ ,‬ווען ער‬ ‫קדוש וטהור‪.‬‬ ‫איז געווען ביים הייליגען צאנזער רב זי"ע אויף‬ ‫יו"ט‪ ,‬און כדרכו בקודש האט דער הייליגער‬ ‫דאן האט דער צדיק געטיישט דעם פסוק‬ ‫צאנזער רב אליין געליינט די קריאת התורה‪.‬‬ ‫)שמות כ"ב( כִּ י ֵת ֵצא ֵאשׁ‪ ,‬עס איז ארויס א פייער פון‬ ‫וּמ ְצ ָאה ק ִֹצים‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫חסידישע אידן‪ָ ,‬‬ ‫ווען דער צאנזער רב האט געליינט די עשרת‬ ‫געטראפן קוצים האט ער געזאגט ברוב ענוותנותו‪,‬‬ ‫הדברות‪ ,‬האט דער צדיק רבי הירצקא'לע געהערט‬ ‫ַשׁ ֵלּם יְ ַשׁ ֵלּם ַה ַמּ ְב ִער ֶאת ַה ְבּ ֵע ָרה‪ ,‬בין איך דאך נישט‬ ‫ווי צוויי חסידים רעדן צווישן זיך‪ ,‬אז די יאר שפירט‬ ‫שילדיג‪ ,‬נאר דער רבוש"ע וואס האט אנגעצינדן‬ ‫די רבי נישט אזוי גוט‪ ,‬ווייל ביים ליינען די עשרת‬ ‫דעם פייער איז אחריות אויף דעם‪.‬‬ ‫הדברות‪ ,‬איז עס נישט געווען מיט די זעלבע‬ ‫שטארקייט ווי אייביג‪.‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫רחל ע"ה‪,‬‬ ‫גלייך האט רבי הירצקא'לע געזאגט פאר די‬ ‫בת מוה"ר רבי איסר דוד ז"ל‪.‬‬ ‫חסידים‪ ,‬עס קען נישט זיין ווי עטץ זאגט‪ ,‬ווייל איך‬ ‫בין געשטאנען גאר ווייט פון דעם בימה ווי דער רבי‬ ‫קודם איז ער געווען רב אין שטאט יאנושי‪ ,‬און‬ ‫איז געשטאנען‪ ,‬און איך האב געהערט די קולות‬ ‫בשנת תרמ"א איז ער געווארן רב אין דעם גרויסן‬ ‫פונקט ווי ביים מעמד הנבחר ביים בארג סיני‪ ,‬אזוי‬ ‫שטאט ראצפערט‪ ,‬דארט איז ער נתפרסם געווארן‬ ‫ווי איך הער עס יעדעס יאר און איך האב נישט‬ ‫מיט זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע עבודה‬ ‫געשפירט קיין שום שנוי‪.‬‬ ‫בקדושה וטהרה‪ ,‬הונדערטער אידן זענען געקומען‬ ‫זעהן די עבודת הקודש און נעמען ברכות פון דעם‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז אפילו דער צדיק איז‬ ‫צדיק וקדוש‪ ,‬און הונדערטער אידן זענען געהאלפן‬ ‫געווען אויף גאר הויעכע מדרגות אין עבודת השם‬ ‫געווארן מיט גרויסע ישועות פון ברכות קדשו‪.‬‬ ‫און אויך אין קדושה‪ ,‬האט ער זיך אבער מסתופף‬ ‫געווען ביי די צדקי הדור ווי א חסיד ביי זיין רבין‪,‬‬ ‫ער האט זיך מסתופף געווען בצלו פון די צדיקים‬ ‫ער האט פון זיך בכלל נישט געהאלטן און אייביג‬ ‫בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז יעדער פשוטער איד איז אסאך העכער‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה מליסקא‬ ‫ווי אים אין קדושה און עבודת השם‪.‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי משולם פייש השרף מטאהש זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז די רבי געווען‬ ‫דארט איז ער געווען גאר אסאך אויף שבת מברכים‪,‬‬ ‫ביים הייליגען ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬און יענעם טאג‬ ‫צוזאמען מיט זיין ידיד נפשי הגה"ק רבי ישראל‬ ‫איז דער ראפשיצער רב אריין געקומען צום‬ ‫חיים ברוין העברי בעל פרי עץ אבות מבודאפעסט‬ ‫דאווענען פריער ווי געווענליך‪ ,‬דער הייליגער רבי‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫הירצקא'לע איז נאכנישט געווען גרייט צום‬ ‫הגה"ק רבי שמואל שמעלקא בעל צרור החיים‬ ‫דאווענען‪ ,‬און ער האט געטראכט וואס ער זאל טון‪,‬‬ ‫מסעליש זי"ע‪,‬‬ ‫ווייל ער האט זייער חשק געהאט צו דאווענען‬ ‫הרה"ק רבי אשר אנשיל יונגרייז בעל מנוחת אשר‬ ‫צוזאמען מיט זיין רבין‪.‬‬ ‫מטשענגער זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אשר ישעי' בעל אור ישע מראפשיץ‬ ‫דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע האט גלייך‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫מרגיש געווען און תופס געווען זיין מחשבה‪ ,‬און‬ ‫דער הייליגער ראפשיצער רב דרייט זיך אויס צו‬ ‫גאר שטארק איז ער געווען דבוק אין דעם‬ ‫רבי הירצקא'לע און זאגט אים‪" ,‬איר זענט שוין‬ ‫הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬ער איז כסדר‬ ‫‪2‬‬ ‫געברענגט וואסער פאר די פערד‪ ,‬וויבאלד דער‬ ‫גרייט צום דאווענען"‪ ,‬האט רבי הירצקא'לע‬ ‫צדיק האט זיך געפירט מיטן מידה פונעם‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז גלייך נאך די ווערטער פונעם רבין‪,‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬וְ ַר ֲח ָמיו ַעל כָּ ל ַמ ֲע ָשׂיו‪ ,‬און די אלע וואס‬ ‫האט ער באמת מרגיש געווען‪ ,‬אז ער איז גרייט מיט‬ ‫קומען צום מארק פארגעסן דאך פון די פערד‪ ,‬און‬ ‫אלעם צום דאווענען מיט די גרויסע כח פון זיין‬ ‫דערפאר האט דער צדיק זיי אינזין געהאט‪.‬‬ ‫הייליגען רבין‪.‬‬ ‫ווען איינע פון די אידן וואס זענען דארט‬ ‫הגה"ק רבי הלל ליכטנשטיין מקראסנא זי"ע‬ ‫געשטאנען האט געפרעגט דעם צדיק‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער הייליגער‬ ‫פאסט עס פארן ראצפערט רב צו טיילן דאס עסן‬ ‫צדיק רבי הירצקא'לע מראצפערט זי"ע געווען‬ ‫פאר די בהמות‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬דעם‬ ‫ביים הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע אויף שבת‬ ‫באצאלט וואס איך באקום פון די קהלה אין‬ ‫קודש‪ ,‬דער הייליגער צאנזער רב האט זיך דאן‬ ‫ראצפערט‪ ,‬דאס באטרעפט גענוג צו זיין רב אין‬ ‫נישט אזוי גוט געשפירט‪ ,‬און ער האט געפראוועט‬ ‫ראצפערט‪ ,‬אבער אין דעברעצין בין איך שוין נישט‬ ‫דעם שבת ביי זיך אין שטוב‪.‬‬ ‫רב‪.‬‬ ‫ביי שלש סעודות איז דער הייליגער צאנזער‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן‬ ‫רב נישט אריין געקומען אין ביהמ"ד‪ ,‬נאר האט‬ ‫אונעם ספר זכרון נפתלי‪.‬‬ ‫געפראוועט ביי זיך אין שטוב די סעודות רעווא‬ ‫דרעווין‪ ,‬און האט אליין געהייסן וועם מען זאל‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫אריין לאזן‪ ,‬און רבי הירצקא'לע איז נישט געווען‬ ‫פון די וואס זענען אריין‪ ,‬אבער ער האט דאך‬ ‫חתנו הגה"ק רבי דוד קעסטענבוים זי"ע‪,‬‬ ‫געוואלט מיט האלטן‪ ,‬דערפאר האט ער זיך‬ ‫חתנו הגה"ק רב יעקב הלוי ביילוש אב"ד יאנאשי‬ ‫געשטעלט אינדרויסן פונעם טיר‪ ,‬כדי צו קענען‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫הערן דעם שלש סעודת ביים רבין‪.‬‬ ‫בנו הרה"ק רבי יעקב פרץ מנירבאטור זי"ע‪,‬‬ ‫חתנו הגה"ק רבי שמואל פויגל זי"ע‪,‬‬ ‫אזוי שטייענדיג ביים טיר איז נאך א איד‬ ‫בנו הרה"ק רבי משה זי"ע ממלא מקום אביו‪,‬‬ ‫געקומען דארט‪ ,‬און אזוי ווי עס איז געווען טונקל‬ ‫בנו הרה"ק רבי אהרן זי"ע‪.‬‬ ‫אין שטוב ביים צאנזער רב‪ ,‬האט דער איד‬ ‫געטראכט אז ער וועט זיך אריין כאפן‪ ,‬וויבאלד‬ ‫די לעצטע יאר בחייו איז דער צדיק געפארן‬ ‫דער צאנזער רב וועט סיי ווי נישט זען‪ ,‬אבער אזוי‬ ‫צוזאמען מיט הרה"ק רבי ברוך'ל מגארליץ זי"ע צו‬ ‫ווי דער איד גייט אריין שרייט דער הייליגער‬ ‫אפאר שטעט‪ ,‬און דער צדיק רבי הירצקא'לע איז‬ ‫צאנזער רב‪ ,‬ארויס ארויס‪ ,‬הירצקא אריין‪.‬‬ ‫געווען כמו דער גבאי פאר רבי ברוך'ל זי"ע‪ ,‬ביי איין‬ ‫שטאט האט מען שבת קודש מכבד געווען רבי‬ ‫ווי באוויסט האט זיך דער צדיק מסתופף‬ ‫הירצקא'לע צו דאווענען פארן עמוד פסוקי‬ ‫געווען ביי כמעט אלע צדיקים בדורו‪ ,‬אבער ער‬ ‫דזמרה‪.‬‬ ‫פלעגט בשום אופן נישט וועלן זיצן אויבן אן אדער‬ ‫ביי מזרח וואנט‪ ,‬נאר ער פלעגט זיך זעצען נעבן‬ ‫ביי די ווערטער "נַ ְפ ֵשׁנוּ ִחכְּ ָתה ַלד" האט דער‬ ‫דעם אויווען‪ ,‬אויך האט ער זייער מקפיד געווען‪ ,‬אז‬ ‫הייליגער צדיק רבי הירצקא'לע אויפגעהויבן דעם‬ ‫מען זאל אים נישט מכבד זיין‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫עמוד און דאס געלייגט העכערן קאפ‪ ,‬און אזוי‬ ‫געוואלט זיין ביי דעם צדיק פשוט אלס חסיד‪.‬‬ ‫ארום שפאצירט דעם ביהמ"ד זאגענדיג די‬ ‫ווערטער‪" ,‬נַ ְפ ֵשׁנוּ ִחכְּ ָתה ַלד"‪ ,‬נאכן דאווענען ביים‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק‬ ‫טיש האט רבי הירצקא'לע געזאגט פאר רבי‬ ‫מראצפערט געווען אין שטאט דעברעצין‪ ,‬און דורך‬ ‫ברוך'ל‪" ,‬איך ווייס נישט עפעס האט זיך מיר‬ ‫געגאנגען דעם שוק מארק‪ ,‬ער האט ארויס‬ ‫געדאכט ביי פסוקי דזמרה אז ס'איז יום הקדוש"‪,‬‬ ‫גענומען א זעקל שטרוי און ער האט געפיטערט די‬ ‫דאן האט רבי ברוך'ל ארויס געלאזט א קרעכץ‪.‬‬ ‫פערד וואס זענען דארט געשטאנען און אליין‬ ‫‪3‬‬ ‫אנגערופן‪ ,‬ווען עס ברענט א פייער שרייט מען‪ ,‬און‬ ‫יענעם יאר בשנת תרנ"ח איז דער רבי ר'‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי הירצקא'לע שרייט‪ ,‬נאר‬ ‫הירצקא'לע אריין צו זיך אין שטוב נאך סעודת‬ ‫ווייל עס ברענט באמת אין אים די קדושת שבת‬ ‫המפסקת‪ ,‬דער גאנצער עולם האט געווארט אז די‬ ‫קודש‪.‬‬ ‫רבי זאל ארויס קומען צו כל נדרי‪ ,‬אבער ער קומט‬ ‫•••‬ ‫נישט אריין‪ ,‬ווען מען איז אריין צו זיין שטוב האט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי הירצקא'לע‬ ‫מען געזען‪ ,‬אז יצתה נשמתו בקדושה וטהרה און‬ ‫מראצפערט זי"ע פלעגט יעדעס יאר פארן ז' אדר‬ ‫דער צדיק איז דאן נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫צום ציון פון הרה"ק רבי אייזיק'ל מקאלוב זי"ע אזוי‬ ‫ווי אלע צדיקים בדורו‪ ,‬ער פלעגט יעדעס יאר זאגן‬ ‫דערציילט מען אז ביים לוי האבן איינע פון די‬ ‫תהילים‪ ,‬אמאל האלב‪ ,‬אמאל גאנץ‪ ,‬איין יאר איז ער‬ ‫צדיקים מספיד געווען דעם צדיק מיט די ווערטער‪,‬‬ ‫געווען ביים ציון קדשו אין קאלוב און געזאגט נאר‬ ‫"מיין טייערע ברודער ר' הירצקא‪ ,‬פאר דיר וועט‬ ‫‪ 10‬קאפיטלעך תהילים‪ ,‬און גלייך ארויס פון ציון‪.‬‬ ‫גארנישט פעלן דארט אויבן‪ ,‬די קאלטע קארטאפל‬ ‫וועסטו דארט אויך האבן‪ ,‬אבער פאר אונז ביסטו אן‬ ‫עס איז פאר די ארומיגע געווען א גרויסע‬ ‫אבידה שאין לה תמורה"‪.‬‬ ‫וואונדער אז דער צדיק האט נאר געזאגט ‪10‬‬ ‫קאפיטלעך און גלייך ארויס פונעם ציון‪ ,‬ווען מען‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ערב יום הקודש ט' תשרי‬ ‫האט אים געפרעגט פארוואס נאר ‪ 10‬קאפיטלעך‪,‬‬ ‫בשנת תרנ"ח‪ ,‬ומנומחו כבוד איז אין שטאט‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אז ער זאגט תהילים ביים‬ ‫ראצפערט‪.‬‬ ‫ציון ביז ער הערט דעם הייליגען קאלובער אויך‬ ‫מיט זאגן תהילים‪ ,‬דאס יאר האט ער נאך ‪10‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫קאפיטלעך געהערט ווי דער צדיק זאגט שוין מיט‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫האט ער געוויסט אז ער האט שוין גע'פועל'ט די‬ ‫ישועה‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫•••‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איין יאר דעם הייליגען‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער הייליגער‬ ‫נאכט פון יום הקדוש איז דער הייליגער צדיק‬ ‫צדיק רבי הירצקא'לע ראצפערטער זי"ע געווען‬ ‫מראצפערט געשטאנען ארום גענומען מיט זיינע‬ ‫אין ליסקא ביים צדיק רבי הערשעלע ליסקער‬ ‫חסידים‪ ,‬האט ער אויף געהויבן זיינע הייליגע הענט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ווי עס איז באקאנט האט דער הייליגער‬ ‫צום הימל און געזאגט‪ ,‬רבוש"ע‪ ,‬דער ציגיינער ווען‬ ‫צדיק רבי הירצקא'לע געדאווענט מיט א‬ ‫ער איז שילדיג געלט פאר דעם שענק הויז‪ ,‬און ער‬ ‫מוראדיגע רעש און אן אש קודש‪ ,‬און ווי באוויסט‬ ‫האט נישט צו באצאלן‪ ,‬זאגט ער פארן ארענדער‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער ליסקער צדיק נישט געקענט‬ ‫איך האב נישט קיין געלט‪ ,‬אבער טאנצן קען איך‬ ‫אויסהאלטן ווען איינער דאווענט מיט קולות‬ ‫וועל איך דיר באצאלן מיטן שיין טאנצן‪.‬‬ ‫אבער מיינט דאס נישט אמת'דיג‪.‬‬ ‫און דאן האט זיך דער צדיק אונעם הייליגען‬ ‫יענעם שבת קודש האט מען צו געשיקט צום‬ ‫נאכט ארויס געלאזט אין א טאנץ צוזאמען מיט‬ ‫עמוד פסוקי דזמרה דעם צדיק מראצפערט‪,‬‬ ‫זיינע חסידים און געזונגען אנעים זמירות‪ ,‬און מיט‬ ‫אנפאנג האט ער זיך נאך איין געהאלטן לכבודו‬ ‫דעם גע'פועל'ט א זיס לעכטיג יאר און ישועות‬ ‫פונעם הייליגען צדיק מליסקא‪ ,‬אבער נאך אפאר‬ ‫ורפואות פאר זיך און פאר גאנץ כלל ישראל‪.‬‬ ‫מינוט האט ער אנגעהויבן דאווענען מיט‬ ‫•••‬ ‫מוראדיגע קולות און געקלאפט מיט די פיס‪.‬‬ ‫ווי באקאנט איז דער ערשטער נאמען נאכן‬ ‫צדיק געווען הרה"ק רבי נפתלי הירצקא העניג‬ ‫דער עולם האט זיכער געמיינט אז דער צדיק‬ ‫משארמאש זי"ע‪ ,‬האט ער זיך איין טאג אפגערעדט‬ ‫רבי הירשעלע ליסקער זי"ע וועט אים אפשטעלן‬ ‫פאר די מאמע‪ ,‬אז ער הייסט נאכן הייליגען זיידן‪,‬‬ ‫פון דאווענען מיט א רעש‪ ,‬אבער נאכן דאווענען‬ ‫און ער האט נאך קיינמאל נישט געזען דעם זיידן‬ ‫האט דער צדיק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע זיך‬ ‫‪4‬‬ ‫•••‬ ‫אין חלום‪ ,‬און ער וואלט זייער געוואלט זעהן‬ ‫אמאל איז געקומען צום צדיק וקדוש רבי‬ ‫אמאל דער צורת קדשו פונעם זיידן נאך וועם ער‬ ‫הירצקע'לע ראצפערטער זי"ע א איד וואס האט‬ ‫הייסט‪.‬‬ ‫געברויכט באצאלן פארן פריץ א גרויסע סכום‬ ‫געלט‪ ,‬און ער האט דאס נישט געהאט צו באצאלן‪,‬‬ ‫יענע נאכט האט דער אייניקל געזען דעם זיידן‬ ‫האט אים דער הייליגער צדיק רבי הירצקא'לע זי"ע‬ ‫אין חלום‪ ,‬ער איז זייער נשתומם געווארן‪ ,‬אז נאך‬ ‫געהייסן‪ ,‬יעדעס מאל דער פריץ קומט בעטן דאס‬ ‫יענעם טאג וואס ער האט גערעדט צו זיין מאמע‬ ‫געלט זאלסטו זאגן דעם פסוק‪ַ " ,‬ה ְפ ֵקד ָע ָליו ָר ָשׁע‬ ‫און שוין איז די זיידע געקומען אין חלום‪ ,‬האט ער‬ ‫וְ ָשׂ ָטן יַ ֲעמֹד ַעל יְ ִמינוֹ" און די וועסט פטור ווערן פון‬ ‫געפרעגט דעם זיידן‪ ,‬די זיידע קען קומען מעולם‬ ‫אים‪.‬‬ ‫העליון ווען ער וויל‪.‬‬ ‫דער איד מיט זיין אמונת צדיקים האט‬ ‫האט די זיידע געזאגט‪ ,‬עס איז באקאנט אז‬ ‫געפאלגט דעם רבין‪ ,‬און יעדעס מאל דער פריץ איז‬ ‫רבינו הקדוש זי"ע נאכן הסתלקות‪ ,‬איז יעדע וואך‬ ‫געקומען האט ער געזאגט דעם פסוק‪ ,‬כך הוה דער‬ ‫שבת קודש געקומען מאכן קידוש פאר זיין‬ ‫פריץ איז זיך אוועק געגאנגען‪ ,‬ביז איין טאג האט‬ ‫רעבעצין‪ ,‬ביז עס איז נתפרסם געווארן אין די גאס‪,‬‬ ‫דער פריץ זיך אוועק געצויגען פונעם שטאט‪ ,‬און‬ ‫האט ער אויף געהערט קומען‪ ,‬ווייל א צדיק וואס‬ ‫דער איד איז געבליגען מיטן קרעטשמע‬ ‫איז אפגעהיטן און איז נישט נהנה פון די וועלט ווען‬ ‫אימזינסט‪.‬‬ ‫ער לעבט‪ ,‬האט ער א זכי' אז ער קען אראפ קומען‬ ‫•••‬ ‫ווען ער וויל מעולם העליון‪,‬‬ ‫אמאל איז געקומען א פרוי וואס עס איז איר‬ ‫געבוירן געווארן א צווילינג‪ ,‬און זיך באקלאגט פארן‬ ‫דאן האט דער אייניקל דער שארמאשער רב‬ ‫צדיק רבי הערצקעלע מראצפערט זי"ע‪ ,‬אז זי האט‬ ‫זי"ע שוין געהאט דער ענטפער‪ ,‬אז דער זיידע רבי‬ ‫נישט קיין מילך פאר די קינדער‪ ,‬האט דער‬ ‫הירצקא'לע האט קיינמאל נישט נהנה געווען פון‬ ‫הייליגער צדיק רבי הירצקא'לע געזאגט‪ ,‬איך וועל‬ ‫די וועלט‪ ,‬און דערפאר איז אים דאס אראפ קומען‬ ‫דיר דערציילן א מעשה וואס איז געווען ביים‬ ‫אנגעקומען גרינג‪.‬‬ ‫הייליגער צדיק דער זרע קודש מראפשיץ זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי הערשעלע ליסקער זי"ע‬ ‫איינמאל ווען זיין איידעם הרה"ק רבי אשר'ל‬ ‫האט גערופן דעם תלמיד רבי הירצקא'לע‬ ‫מרופשיץ זי"ע איז נאך געווען יונג‪ ,‬איז דער שווער‬ ‫מראצפערט זי"ע‪" ,‬דער פולישער בחור"‪ ,‬ווייל ער‬ ‫דער הייליגער ראפשיצער רב אריין געקומען אין‬ ‫פלעגט דאווענען מיט קולות‪ ,‬האבן די בחורים אים‬ ‫די קאך‪ ,‬און זיך געבייזערט‪ ,‬אז מען געט אים נישט‬ ‫אויך אזוי גערופען‪ ,‬ווען זיין רבי דער צדיק רבי‬ ‫גענוג מילך‪ ,‬שפעטער איז אריין געקומען א‬ ‫הערשעלע ליסקער זי"ע האט דאס געהערט‪ ,‬האט‬ ‫אידענע און זיך מזכיר געווען‪ ,‬אז זי האט נישט קיין‬ ‫ער געזאגט פאר די אנדערע בחורים‪ ,‬עטץ‬ ‫מילך פאר די קינדער‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫פארשטייט נישט וואס איך מיין‪ ,‬איך רוף אים‬ ‫ראפשיצער רב געבענטשט די פרוי‪ ,‬אז זי זאל‬ ‫פולישער בחור‪ ,‬ווייל ער וועט נאך זיין א גרויסע‬ ‫געהאלפן ווערן מיט מילך‪.‬‬ ‫"פועל ישועות"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫א שטיק צייט שפעטער איז דער הייליגער‬ ‫עס איז ידוע‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫ראפשיצער רב אריין געקומען אין קאך‪ ,‬און זיך‬ ‫הערצקעלע ראצפערטער זי"ע‪ ,‬פלעגט יעדעס יאר‬ ‫באקלאגט‪ ,‬אז מען געט אים נישט קיין קרעפטיגע‬ ‫אויס זאגן גאנץ תהילים חמשה עשר בשבט‪ ,‬כדי ער‬ ‫מילך‪ ,‬נאר עס האט צו אסאך וואסער אריין‬ ‫זאל זוכה זיין צו א שיינעם אתרוג‪ ,‬איין יאר האט‬ ‫געמישט‪ ,‬דער איידעם האט שוין דאן פארשטאנען‪,‬‬ ‫מען גאר אסאך געשטערט דעם צדיק חמשה עשר‬ ‫אז דא פארארבעט דער שווער הויעכע ענינים‪,‬‬ ‫בשבט‪ ,‬און דערפאר האט ער יענעם יאר געהאט א‬ ‫גלייך נאכדעם איז די פרוי אריין געקומען‪ ,‬און זיך‬ ‫אתרוג וואס איז געווען נאר האלב שיין און דער‬ ‫באקלאגט‪ ,‬אז די מילך וואס זי האט איז נישט גענוג‬ ‫אנדערע האלב איז נישט געווען אזוי שיין‪.‬‬ ‫‪5‬‬ ‫און ער האט געזאגט די ווערטער‪ַ ,‬אל ִתּ ְב ְטחוּ‬ ‫קרעפטיג פאר די קינדער‪ ,‬האט דער ראפשיצער‬ ‫ִבנְ ִד ִיבים זיך פארלאזן אויף די וואס האבן געלט דאס‬ ‫רב איר אנגעוואונטשן‪ ,‬אז די מילך זאל זיין פון‬ ‫העלפט נישט‪ ,‬נאר ְבּ ֶבן ָא ָדם ֶשׁ ֵאין לוֹ א מענטש‬ ‫יעצט און ווייטער קרעפטיג‪ ,‬פארשטייט זיך אז די‬ ‫וואס האט נישט וואס דאס איז רבי הירצקא'לע‪,‬‬ ‫פרוי איז שוין מער נישט צוריק געקומען‪.‬‬ ‫שׁוּעה ביי אים קען מען געהאלפן ווערן‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫ְת ָ‬ ‫די צאנזער רעבעצין האט געהערט די ווערטער פון‬ ‫דאן האט דער הייליגער צדיק רבי הערצקעלע‬ ‫איר הייליגער מאן‪ ,‬האט זי גלייך געגעבן א קוויטל‬ ‫מראצפערט זי"ע אויך אנגעוואונטשן פאר די פרוי‪,‬‬ ‫פאר רבי הירצקא'לע זי"ע‪.‬‬ ‫אז זי זאל האבן א השפעה און האבן גענוג מילך‬ ‫•••‬ ‫פאר די צווילינג‪ ,‬און כך הוה עס איז געווען ביי די‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי הירצקא'לע‬ ‫פרוי א גרויסע שפע‪.‬‬ ‫ראצפערטער זי"ע פלעגט יעדעס יאר יום הקדוש‬ ‫•••‬ ‫בעפאר כל נדרי דערציילן די מעשה‪ ,‬וואס איז פאר‬ ‫דער הייליגער צדיק מראצפערט זי"ע פלעגט‬ ‫געקומען ביים הייליגען צדיק וקדוש דער סניגורן‬ ‫יעדעס יאר אויף ראש השנה און יום הקדוש פארן‬ ‫של ישראל הרה"ק רבי לוי יצחק דער הייליגער‬ ‫צו זיין רבין דער הייליגע צאנזער רב זי"ע‪.‬‬ ‫קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫איין יאר האט ער נישט געקענט פארן אויף‬ ‫איין יאר יום הקדוש דער גאנצער עולם איז‬ ‫ראש השנה‪ ,‬איז ער געפארן אויף שבועות‪ ,‬און אזוי‬ ‫שוין אין שוהל און ווארט אז דער הייליגער‬ ‫ווי דער מנהג איז ביי אידן‪ ,‬אז ערב ראש השנה‬ ‫בארדיטשובער זי"ע זאל אנהייבן כל נדרי‪ ,‬אבער‬ ‫קויפט מען א נייעם מעסער וועגן החותך חיים לכל‬ ‫דער צדיק פארזוימט זיך אין הייבט נישט אן כל‬ ‫חי‪ ,‬איז דער צדיק מראצפערט ארום זיכן ערב‬ ‫נדרי‪ ,‬קיינער האט נישט געוויסט וואס עס גייט‬ ‫שבועות א נייע מעסער‪ ,‬דער עולם האט נישט‬ ‫פאר‪ ,‬גאר שפעט האט זיך דער הייליגער‬ ‫פארשטאנען וואס רבי הירצקא'לע טוט דא‪ ,‬אבער‬ ‫בארדיטשובער געשטעלט כל נדרי‪ ,‬עס איז געווען‬ ‫ווען ער איז אריין געקומען צום צאנזער רב‪ ,‬האט‬ ‫א גרויסע פלא פאר די אידן אין שוהל‪.‬‬ ‫דער הייליגער דברי חיים דאס גלייך מרגיש געווען‪,‬‬ ‫און געוואונטשן פאר רבי הירצקא'לע "א גוט‬ ‫שפעטער נאכן דאווענען האט דער הייליגער‬ ‫געבענטשט יאר"‪.‬‬ ‫בארדיטשובער צדיק זי"ע דערציילט וואס עס איז‬ ‫•••‬ ‫פאר געקומען‪ ,‬דארט אין שטאט איז געווען א פרוי‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען רבי הירצקא'לע‬ ‫וואס האט געהאט א שטוב מיט קינדער‪ ,‬זי פלעגט‬ ‫מראצפערט זי"ע פלעגט פארן קיין צאנז צו זיין‬ ‫יעדעס יאר אויסרעכענען צו זיין אין שוהל דעם‬ ‫הייליגען רבין דער דברי חיים זי"ע‪ ,‬פלעגט ער דורך‬ ‫הייליגסטן טאג פון יאר יום הקדוש ביי כל נדרי‪,‬‬ ‫פארן אסאך שטעט‪ ,‬און אידן פלעגן אים געבן‬ ‫אבער דאס יאר האט זיך דאס נישט‬ ‫קוויטלעך און פדיונות צו טראגן קיין צאנז‪ ,‬און ווען‬ ‫אויסגעארבעט‪ ,‬ווייל די קינדער האבן געברויכט‬ ‫ער פלעגט אנקומען צום צאנזער רב‪ ,‬האט ער אויס‬ ‫זייער מאמע זאל בלייבן אין שטוב‪ ,‬דאס האט זייער‬ ‫געפאקט די אלע קוויטלעך און פדיונות פארן‬ ‫וויי געטון פאר די פרוי אז זי קען נישט זיין ביי כל‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪ ,‬און ער פלעגט פועל'ן גרויסע‬ ‫נדרי אין שוהל‪.‬‬ ‫ישועות פאר די אלע אידן‪.‬‬ ‫אבער אזוי ווי די פרוי האט געזען‪ ,‬אז אלעס‬ ‫איינמאל ווען דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫איז גרייט אין שטוב‪ ,‬איז זי שנעל געלאפן אין שוהל‬ ‫הירצקע'לע זי"ע איז אנגעקומען קיין צאנז מיט די‬ ‫כדי כאטש צו מיט האלטן עפעס פונעם דאווענען‪,‬‬ ‫פדיונות‪ ,‬האט זיך דער הייליגער צאנזער רב זייער‬ ‫אזוי ווי זי קומט אריין אין שוהל‪ ,‬זעהט זי אז מען‬ ‫געפרייעט צו די געלט‪ ,‬ווייל ער האט געהאט גאר‬ ‫האלט נאך בעפאר כל נדרי‪ ,‬די פרוי איז געווען אזוי‬ ‫אסאך צדקה צוועקן וואס ער האט געברויכט פאר‬ ‫בשמחה‪ ,‬האט זי זיך אנגערופן מיט איר גרויס‬ ‫דעם די געלט‪ ,‬האט ער זיך אנגערופן מיט די פסוק‬ ‫תמימות צום גרויסן באשעפער‪" ,‬רבוש"ע וואס קען‬ ‫פון תהילים‪ַ ,‬אל ִתּ ְב ְטחוּ ִבנְ ִד ִיבים ְבּ ֶבן ָא ָדם ֶשׁ ֵאין לוֹ‬ ‫איך דיר באצאלן פאר די גרויסע טובה וואס די‬ ‫שׁוּעה‪.‬‬ ‫ְת ָ‬ ‫‪6‬‬ ‫ויצעקו‪ ,‬האט דער שופט דער רשע אפגעמאכט‪ ,‬אז‬ ‫האסט מיט מיר געטון‪ ,‬אז מען האלט נאך בעפאר כל‬ ‫ער וויל דאך נישט מען זאל וויסן אין שטאט אז ער‬ ‫נדרי"‪.‬‬ ‫איז א גנב‪ ,‬האט ער די גאנצע משפחה געבינדן אין‬ ‫קייטן‪ ,‬און ער האט רח"ל געוואלט הרג'נען די ווייב‬ ‫האט זי געגעבן א ברכה פארן באשעפער‪" ,‬די‬ ‫מיט די קינדער‪.‬‬ ‫זאלסט אזוי זען נחת ביי אונז‪ ,‬אזוי ווי אונז זעמיר‬ ‫נחת ביי דיר"‪ ,‬און אויף דעם האט דער הייליגער‬ ‫דער רשע האט צו געגערייט א תלי' כדי אויף‬ ‫בארדיטשובער צדיק זי"ע געווארט‪ ,‬וואס די ברכה‬ ‫צו הענגען די ווייב און קינדער‪ ,‬אבער דער שופט‬ ‫פון דעם תמימות'דיגע פרוי האט אויף געבראכן‬ ‫האט געוואלט אויספראבירן דעם תלי' אויב די‬ ‫אלע טויערן און יעצט קען מען צו גיין צו כל נדרי‪.‬‬ ‫שטריק איז גענונג שטארק‪ ,‬האט ער זיך אויף‬ ‫•••‬ ‫געשטעלט אויף א בענקל און אריין געלייגט די‬ ‫נאכן פטירה פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז‬ ‫קאפ‪ ,‬דאן בשעת משעה האט דער צדיק ביי זיך אין‬ ‫זי"ע‪ ,‬זענען אמאל געקומען צום צדיק רבי‬ ‫שטאט געזען די צרה‪ ,‬און ער האט געהייסן שטעלן‬ ‫הירצקע'לע זי"ע א קבוצה חסידים וואס זענען‬ ‫וויין‪ ,‬און דורך דעם האט דער צדיק געשיקט א‬ ‫געגאנגען צום זוהן דער הייליגער דברי יחזקאל‬ ‫מלאך‪ ,‬וואס האט א ריק געגעבן דעם בענקל און‬ ‫משינאווא זי"ע‪ ,‬האט זיי דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫דער רשע דער שופט איז געבליבן הענגען א פגר‬ ‫הירצקא'לע מראצפערט זי"ע געפרעגט‪ ,‬ווי אזוי די‬ ‫ֹאבדוּ כָ ל אוֹיְ ֶבי‪ ‬ד'‪.‬‬ ‫אויף דעם תלי'‪ ,‬כֵּ ן י ְ‬ ‫עבודה ביים הייליגען שינאווער רב זי"ע גייט צו‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האט איינע פון די חסידים געזאגט‪ ,‬אזוי ווי ביים‬ ‫צום הייליגען צדיק רבי הערצקעלע‬ ‫טאטן דער הייליגער דברי חיים זי"ע‪.‬‬ ‫מראצפערט זי"ע איז געקומען אמאל א איד און זיך‬ ‫אפגערעדט‪ ,‬אז א גוי פון ביי אים אין שטאט האט‬ ‫האט זיך רבי הירצקא'לע מראצפערט זי"ע‬ ‫זיך פארטשעפעט מיט אים‪ ,‬און דער גוי‬ ‫אנגערופען‪ ,‬איינער וואס האט נישט געהערט יום‬ ‫סטראשעט אים אז ער וועט אים שיסן אויף טויט‪,‬‬ ‫הקדוש‪ ,‬ווי אזוי דער הייליגער צאנזער רב זי"ע‬ ‫האט דער הייליגער צדיק געזאגט‪ ,‬ביי לכה דודי‬ ‫זאגט די ווערטער‪ָ " ,‬אֽנוּ ְמ ֵל ֵאי ָעוֹן וְ ַא ָתּה ָמ ֵלא‬ ‫שׁוֹסיִ ‪ ,"‬דערפאר אויב‬ ‫שטייט דאך "וְ ָהיוּ ִל ְמ ִשׁ ָסּה ַ‬ ‫ַר ֲח ִמים" מיט א צובראכענקייט און אמת'דיגקייט‪,‬‬ ‫ער וויל דיך שיסן וועט ער דערשאסן ווערן‪ ,‬אפאר‬ ‫קען דאס נישט פארשטיין און דאס וועט מען שוין‬ ‫טאג שפעטער האט דער גוי גערייניגט זיין ביקס‪,‬‬ ‫קיינמאל נישט הערן ביז משיח'ס טאג‪.‬‬ ‫און בשעת מעשה האט דער ביקס א שאס געגעבן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און דער גוי איז געפאלן א פגר אויפן פלאץ‪ ,‬כֵּ ן‬ ‫א איד איז איינמאל געווען ביים צדיק וקדוש‬ ‫ֹאבדוּ כָ ל אוֹיְ ֶבי‪ ‬ד'‪.‬‬ ‫י ְ‬ ‫רבי הירצקא'לע מראצפערט זי"ע אויף שבת קודש‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און דער הייליגער צדיק האט אים געהייסן שטעלן‬ ‫ווי באקאנט‪ ,‬אז אלס יונגערמאן איז דער‬ ‫וויין אפאר מאל ביים טיש‪ ,‬וואס דאס איז געווען‬ ‫הייליגער צדיק רבי הירצקא מראצפערט זי"ע און‬ ‫שלא כדרך ביים צדיק‪ ,‬דער איד האט נישט‬ ‫דער צדיק הרה"ק רבי שמואל קאמאדער זי"ע‬ ‫פארשטאנען וואס דא גייט פאר‪ ,‬אבער נאך שבת‬ ‫געווען ביים הייליגען צאנזער רב זי"ע אויף ראש‬ ‫ווען ער איז אהיים געפארן‪ ,‬האט ער זיך דערוויסט‬ ‫השנה‪ ,‬און דעם צווייטען טאג בעפאר תקיעות‬ ‫וואס דער צדיק האט דא שבת קודש ביים טיש‬ ‫שופר‪ ,‬איז דער הייליגער דברי חיים געזעצן ביי זיך‬ ‫ערלעדיגט און געראטעוועט די משפחה פין דעם‬ ‫אין שטוב‪ ,‬און עוסק געווען מיט הכנות פאר‬ ‫איד‪.‬‬ ‫תקיעות שופר‪.‬‬ ‫דער שופט פון שטאט האט געזען ווי דער איד‬ ‫האבן די צוויי צדיקים געוואלט זעהן מיט וואס‬ ‫פארט אוועק פון שטאט אויף שבת‪ ,‬האט דער‬ ‫זייער רבי דער הייליגער דברי חיים גרייט זיך אויף‬ ‫שופט אפ געמאכט‪ ,‬אז ער גייט גנב'נען דאס גאנצע‬ ‫תקיעות שופר‪ ,‬האבן זיי זיך אריינגעכאפט אין‬ ‫געלט פון די שטוב פון דעם איד שבת ווען ער איז‬ ‫שטוב פונעם הייליגען דברי חיים ווען ער איז‬ ‫נישט אינדערהיים‪ ,‬אבער בשעת מעשה האט זיך‬ ‫ארויס‪ ,‬און די צוויי צדיקים האבן געזען‪ ,‬אז דער‬ ‫די ווייב און קינדער אויפגעוועקט און געמאכט א‬ ‫‪7‬‬ ‫געלייגט א פרוטה אין צדקה פישקע פון רבי מאיר‬ ‫הייליגער דברי חיים האט געלערנט דעם ספר בני‬ ‫בעל הנס‪ ,‬און דער איד איז געהאלפן געווארן מיט‬ ‫יששכר‪ ,‬עס איז זיי געווען א וואונדער‪ ,‬וויבאלד‬ ‫א ישועה‪.‬‬ ‫דער ספר איז נאך דאן געווען א נייער ספר‪ ,‬און זיי‬ ‫•••‬ ‫האבן זיך געוואונדערט‪ ,‬אז פונקט אין דעם ספר‬ ‫הגה"צ מאודווארי זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫קוקט דער הייליגער דברי חיים אריין בעפאר שופר‬ ‫אמאל איז צום צדיק וקדוש רבי הירצקע'לע‬ ‫בלאזן‪.‬‬ ‫מראצפערט זי"ע געקומען א איד און זיך אויס‬ ‫געגאסן דאס הארץ‪ ,‬אז ער האט א שענק ווי גוים‬ ‫ביים סעודה נאכן דאווענען‪ ,‬האט דער‬ ‫קומען אריין און טרינקען זיך אן‪ ,‬און ער ציעט א‬ ‫הייליגער דברי חיים זי"ע געזאגט‪ ,‬א העזה פון‬ ‫שיינע פרנסה דערפון‪ ,‬איין טאג איז אריין געקומען‬ ‫יונגעלייט זיי קוקען נאך זייער רבין מיט וואס ער‬ ‫דער פריץ פון שטאט‪ ,‬וואס איז געווען א גרויסע‬ ‫גרייט זיך אויף תקיעות שופר‪ ,‬אבער איינער וואס‬ ‫שונא ישראל‪ ,‬און ווען ער האט געזען אז קיינער‬ ‫האט שכל ווייסט‪ ,‬אז איך קוק נישט אריין אין קיין‬ ‫קוקט נישט‪ ,‬האט דער פריץ דער רשע אריין‬ ‫ספר‪ ,‬נאר אויב דער מחבר איז געווען א ריינער בעל‬ ‫געגאסן סם אינעם ברוינפען‪.‬‬ ‫רוח הקודש‪.‬‬ ‫ווען איינע פון די גוים האבן געטרינקען פן די‬ ‫קיינער דארט אין שוהל האט נישט‬ ‫ברוינפען‪ ,‬האט דער גוי שפעטער גע'פגר'ט‪ ,‬און די‬ ‫פארשטאנען וואס דער הייליגער דברי חיים האט‬ ‫גוים פון שטאט האבן ארויס געלאזט א שמועה‪ ,‬אז‬ ‫געמיינט מיט די ווערטער‪ ,‬אויסער די צוויי צדיקים‬ ‫דער איד האט דעם גוי גע'הרג'ט‪ ,‬און דערפאר‬ ‫האבן שוין גאר גוט פארשטאנען וועם די רבי האט‬ ‫ווארט אים אפ א שרעקליכע שטראף ביים געריכט‬ ‫געמיינט מיט די ווערטער‪.‬‬ ‫און מען קען אים אפילו פסק'נען צו מיתה‪ ,‬און ער‬ ‫•••‬ ‫האט זייער געוויינט צום צדיק אז ער זאל אים‬ ‫איינמאל איז א איד געקומען צום הייליגען‬ ‫העלפן מיט א ישועה‪.‬‬ ‫צדיק רבי הירצקא'לע מראצפערט זי"ע און זיך אויס‬ ‫האט דער צדיק רבי הירצקע'לע זי"ע געהייסן‬ ‫גערעדט‪ ,‬אז עס האט אים באטראפן א גרויסע‬ ‫פאר דעם איד‪ ,‬אז ער זאל צוריק אהיים פארן צו זיין‬ ‫צרה‪ ,‬מען האט אים פאר'משפט צו א גאר הארבע‬ ‫משפט‪ ,‬און עס ווארט אים א גרויסע שטראף אז ער‬ ‫שטאט‪ ,‬און ער זאל פארן מיט די באן און דווקא‬ ‫נעמען א בילעט אינעם ערשטע קלאס ווי די‬ ‫וועט ח"ו דארפן זיצן זיין גאנץ לעבן‪ ,‬און ער האט‬ ‫געבעטן די רבי זאל אים העלפן‪.‬‬ ‫חשובע מענטשן און פריצים זיצן‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫האט אים אהין געגעבן זיין תהילים‪ ,‬און ער האט‬ ‫דעם איד אן געזאגט‪ ,‬אז ער זאל זיך זעצן זאגן‬ ‫ווען דער צדיק האט אים געפרעגט ביי וועלכע‬ ‫רבי ער איז שוין געווען‪ ,‬האט דער איד געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫תהילים אויפן באן מיט קולות‪ ,‬און זיך נישט‬ ‫ער וויל נישט גיין צו קיין אנדערע רבי'ס‪ ,‬ווייל ביי‬ ‫אפשטעלן פאר קיין שום זאך‪ ,‬און אפילו מען וועט‬ ‫אויף אים שרייען‪ ,‬זאל ער זיך אבער נישט‬ ‫אלע רבי'ס לאזט מען נישט צו לאנג פארברענגען‬ ‫ביים רבין‪ ,‬און אויך בעטן די גבאים אסאך געלט‬ ‫אפשטעלן פון זאגן תהילים‪.‬‬ ‫וואס ער האט נישט צו געבן‪.‬‬ ‫דער איד מיט זיין גרויס אמונת צדיקים‪ ,‬האט‬ ‫אויס געפאלגט וואס דער צדיק האט אים געהייסן‪,‬‬ ‫איז דער הייליגער צדיק אריין אין דעם אנדערן‬ ‫ער איז געפארן מיטן באן און געקויפט א בילעט‬ ‫שטוב‪ ,‬און ארויס געברענגט די צדקה פישקע פון‬ ‫אינעם ערשטן קלאס‪ ,‬און ער האט זיך גענומען‬ ‫רבי מאיר בעל הנס‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז דער‬ ‫זאגן תהילים מיט בכיות און קולות‪.‬‬ ‫צדיק געווען א גרויסע גבאי צדקה פאר רבי מאיר‬ ‫בעל הנס‪ ,‬און ער זאגט פאר דעם איד‪" ,‬נאדער א‬ ‫פארשטייט זיך אז דאס האט שטארק‬ ‫רבי‪ ,‬ביי דעם רבין קען מען זיך אויסרעדן‪ ,‬רעד דיך‬ ‫געשטערט די אלע חשובע מענטשן און פריצים‪,‬‬ ‫אויס וויפיל די ווילסט‪ ,‬גיס זיך אויס דאס הארץ‪ ,‬און‬ ‫און זיי האבן געשריגן אויף אים מיט קולות אז ער‬ ‫די גבאים רייסן נישט"‪ ,‬פארשטייט זיך דער איד‬ ‫זאל אויפהערן זאגן תהילים‪.‬‬ ‫האט זיך אויסגערעדט דאס הארץ און אריין‬ ‫‪8‬‬ ‫אבער דאס האט זייער געשטערט פאר די אידן‬ ‫אבער דער איד האט נישט אויף געגעבן נאר‬ ‫פון שטאט‪ ,‬וויבאלד דאס האט פוגע געווען אין די‬ ‫האט ווייטער געזאגט תהילים מיט בכיות‪ ,‬ביז‬ ‫כבוד פון די אנדערע צוויי תלמידי חכמים פון‬ ‫איינער פון די מענטשן דארט אין באן‪ ,‬האט‬ ‫שטאט‪ ,‬און פון דעם האט אויס געבראכן א גרויסע‬ ‫געכאפט דעם תהילים און ארויס געווארפן פון די‬ ‫מחלוקה אין שטאט‪ ,‬און וויבאלד די אידן פון‬ ‫באן‪.‬‬ ‫שטאט זענען געווען גרויסע חסידים פונעם צדיק‬ ‫וקדוש רבי הירצקע'לע מראצפערט זי"ע‪ ,‬איז מען‬ ‫אבער דער איד האט ווייטער ביטערליך‬ ‫אריבער צום צדיק קיין ראצפערט‪ ,‬און מען האט‬ ‫געוויינט‪ ,‬דאן איז צו אים צו געקומען איינע פון די‬ ‫געבעטן פונעם צדיק‪ ,‬אז ער זאל פסק'נען וואס‬ ‫רייזענדע‪ ,‬און ער פרעגט אים‪ ,‬וואס גייט פאר אז די‬ ‫מען זאל טון און ברענגען שלום ביי זיי אין שטאט‪.‬‬ ‫וויינסט אזוי‪ ,‬האט דער איד דערציילט די צרה‬ ‫וואס ער גייט דורך‪.‬‬ ‫אבער דער צדיק וקדוש ווען ער האט געהערט‬ ‫וואס די מחלוקה איז‪ ,‬האט ער בשום אופן נישט‬ ‫ריפט זיך אן יענער צו דעם איד‪ ,‬איך בין דער‬ ‫געוואלט אן נעמען די דין תורה‪ ,‬אבער ווען די אידן‬ ‫שופט אין געריכט אויף דיין משפט‪ ,‬און וויבאלד איך‬ ‫האבן נישט געוואלט נאכלאזן און געמיטשעט‬ ‫זעה אז די בוסט א ערליכער מענטש און א גאט‬ ‫דעם רבין אז ער זאל פסק'נען‪ ,‬האט דער צדיק מיט‬ ‫פארכטיגער איד‪ ,‬וועל איך שוין מאכן זיכער אז מען‬ ‫זיין גרויס חכמה געזאגט‪ ,‬אז פון יעצט זאל מען די‬ ‫וועט פסק'נען לטובתך‪ ,‬און טאקע ביים געריכט‬ ‫אנדערע צוויי אויך אויסריפן צו די תורה "מורה‬ ‫האט דער שופט גע'פסק'נט לטובות פון דעם איד‪,‬‬ ‫מורינו"‪ ,‬און אזוי וועט נישט בולט זיין אז נאר‬ ‫און ער איז ארויס זכאי בדין‪ ,‬דאן האט ער שוין‬ ‫איינעם ריפט מען אזוי אויס‪ ,‬און אזוי וועט זיין‬ ‫פארשטאנען פארוואס דער צדיק האט אים‬ ‫שלום אין שטאט‪.‬‬ ‫געהייסן‪ ,‬דווקא פארן מיטן ערשטן קלאס און דורך‬ ‫דעם איז געקומען זיין ישועה‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך אז דאס האט בארואיגט די‬ ‫•••‬ ‫אידן פון שטאט און עס איז געווארן שלום‪ ,‬ווען‬ ‫איינמאל איז א איד געקומען צום צדיק רבי‬ ‫מען האט געפרעגט דעם צדיק‪ ,‬פארוואס ער האט‬ ‫הירצקע'לע זי"ע‪ ,‬און זיך אויס גערעדט‪ ,‬אז ער‬ ‫זיך קודם אפגעזאגט פון פסק'נען די דין תורה‪.‬‬ ‫ליידט געפערליך ביי זיך אין געשעפט פון מייזן‬ ‫וואס מאכן אסאך שאדן‪ ,‬און ער האט געבעטן דעם‬ ‫האט דער צדיק וואס איז געווען א איש האמת‬ ‫צדיק פאר א סגולה‪ ,‬האט דער צדיק געהייסן פאר‬ ‫און באמת פון זיך קיינמאל נישט געהאלטן‬ ‫דעם איד‪ ,‬אז ער זאל געבן פאר די מייזן פון די‬ ‫געזאגט‪ ,‬אין שו"ע ווערט גע'פסק'נט‪ ,‬אז א זאך וואס‬ ‫אפיקומן פון די מצות פסח‪ ,‬און וויבאלד מען טאר‬ ‫איז נישט ווערט קיין שוה פרוטה‪ ,‬דארף א דיין נישט‬ ‫דאך נישט עסן נאך די אפיקומן‪ ,‬וועלן די מייזן‬ ‫פסק'נען‪ ,‬און ביי מיר איז דער טיטל "מורה מורינו"‪,‬‬ ‫ברויכן אוועק גיין‪ ,‬דער איד מיט זיין אמונת צדיקים‬ ‫נישט ווערט אפילו א שוה פרוטה‪ ,‬און דערפאר‬ ‫האט אויס געפאלגט וואס די רבי האט געהייסן‪ ,‬און‬ ‫האב איך מיך נישט געוואלט אריינלאזן אין דעם‪.‬‬ ‫פון דאן האט ער מער נישט געליטן פון קיין מייז‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער צדיק דער קדושת יו"ט מסיגוט‬ ‫אמאל האט פאסירט‪ ,‬אז א שטאט נישט ווייט‬ ‫זי"ע האט אמאל געזאגט פאר די חסידים פונעם‬ ‫פונעם שטאט ראצפערט‪ ,‬וואס דארט האבן‬ ‫צדיק רבי הירצקע'לע מראצפערט זי"ע‪ ,‬אז עס איז‬ ‫געוואוינט אידן תלמידי חכמים וואס האבן דעם‬ ‫ביי אים נישט קיין ספוק‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫גאנצן טאג עוסק געווען נאר אין תורה‪ ,‬האט זיך‬ ‫הירצקע'לע פועל'ט ישועות מיט זיין אייגענעם כח‪,‬‬ ‫געמאכט אז א אנדערע שטאט האט געזיכט א רב‬ ‫ווייל אנדערע צדיקים וואס שטאמען פון עלטערן‬ ‫ביי זיי אין שטאט‪ ,‬און האבן אויס געקליבן איינע‬ ‫בעלי מדריגה און צדיקים הקודמים‪ ,‬זיי פועל'ן דאך‬ ‫פון די תלמידי חכמים אין שטאט וואס זאל קומען‬ ‫ישועות אויך מיטן כח פון זייער טאטע וואס איז‬ ‫דינען אלס רב ביי זיי אין שטאט‪ ,‬און פון דאן האט‬ ‫געווען א צדיק‪ ,‬און מענטשן קומען צו זיי זיך מזכיר‬ ‫מען אין יענעם שטאט אנגעהויבן אויסריפן דעם‬ ‫זיין‪ ,‬ווייל אפילו אויב זיי האבן אפשר נישט די כח‬ ‫תלמיד חכם צו די תורה מיטן טיטל "מורה מורינו"‪.‬‬ ‫‪9‬‬ ‫•••‬ ‫צו פועל'ן‪ ,‬קענען זיי אבער ברענגען ישועות דורך'ן‬ ‫איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי הירצקע'לע‬ ‫כח פון זייער טאטן‪.‬‬ ‫מראצפערט זי"ע געווען אין א שטאט ליטקע צו‬ ‫צוזאמען נעמען צדקה פאר צדקת רבי מאיר בעל‬ ‫אבער דער צדיק רבי הירצקע'לע וואס האט‬ ‫הנס‪ ,‬און דער צדיק איז איין געשטאנען אין שטוב‬ ‫דאך נישט גע'ירש'נט קיין רבנות פון זיין טאטן‪ ,‬און‬ ‫פון הרה"ח ר' יעקב יועץ ע"ה וואס האט געצויגען‬ ‫מיט דעם אלעם זעהט מען ווי אידן האלטן און איין‬ ‫זיין פרנסה פון פארקויפן וויין און ברוינפען‪ ,‬האט‬ ‫צוריק קומען צו דעם צדיק פאר ברכות‪ ,‬מיז דאך‬ ‫דער חסיד געבעטן פונעם צדיק‪ ,‬אז ער זאל אריין‬ ‫זיין אז זיי זענען שוין געהאלפן געווארן איינמאל‪,‬‬ ‫קומען אין קעלער ווי ער האלט די וויין און ברוינפן‪,‬‬ ‫און וועגן דעם קומט מען צוריק צום צדיק‪ ,‬זעהט‬ ‫און איבער לאזן א ברכה פאר הצלחה און פרנסה‪.‬‬ ‫מען פון דעם אז דער צדיק קען מיט זיין אייגענעם‬ ‫כוח פועל'ן ישועות פאר אידישע קינדער‪ ,‬און דער‬ ‫דער צדיק איז אריין אינעם קעלער‪ ,‬און האט‬ ‫קדושת יו"ט זי"ע האט אמאל צו געלייגט בזה"ל‪,‬‬ ‫זיך ארום געקוקט פאר אפאר מינוט‪ ,‬און דאן האט‬ ‫"אויב וואלט דער רבי הירצקע'לע געווען אין די‬ ‫דער צדיק לפלא געזאגט‪" ,‬השי"ת זאל העלפן עס‬ ‫צייטן פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬וואלט מען דאן‬ ‫זאל זיין גוט"‪ ,‬און ווען דער צדיק איז ארויס פון‬ ‫אויך דערציילט אויף אים מופתים‪ ,‬ווייל ער איז א‬ ‫שטוב פון דעם חסיד‪ ,‬האט ער צו געלייגט די ברכה‪,‬‬ ‫גרויסע פועל ישועות שאין דוגמתו"‪.‬‬ ‫"זארגט נישט השי"ת וועט העלפן עס וועט גוט‬ ‫זיין"‪ ,‬און מיט די ווערטער האט זיך דער צדיק‬ ‫ווען דער הייליגער קדושת יו"ט זי"ע האט‬ ‫דאס שפעטער איבער געזאגט פארן צדיק רבי‬ ‫געזעגענט פון דעם חסיד‪.‬‬ ‫הירצקע'לע זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק מיט זיין גרויס‬ ‫עניוות און מידת האמת געזאגט‪ ,‬באמת פארשטיי‬ ‫נישט לאנג נאכדעם איז דער חסיד אראפ אין‬ ‫איך אויך נישט פארוואס אידן קומען צו מיר פאר‬ ‫קעלער נעמען וויין‪ ,‬און ער האט מיט גענומען זיין‬ ‫קליין קינד וואס זאל האלטן די ליכט צו פארשיינען‬ ‫ברכות און ישועות‪.‬‬ ‫די וועג אריין‪ ,‬און דער קינד האט נישט גוט אבאכט‬ ‫נאר וואס דען‪ ,‬דאס מיז אלעס זיין מעשה‬ ‫געגעבן‪ ,‬און דאס פייער פונעם ליכט איז צו‬ ‫ניסים‪ ,‬און דערפאר וויבאלד דאס אלעס איז ניסים‪,‬‬ ‫געגאנגען צו נאנט צו א פאס פון שטארקע ברוינפן‪,‬‬ ‫טייל איך אוועק דאס גאנצע געלט וואס מען גיט‬ ‫און ווי די באקאנט ברענט די אלקעהאל פון די‬ ‫מיר ביים זיך מזכיר זיין פאר צדקה‪ ,‬ווייל איך וויל‬ ‫ברוינפען זייער שטארק‪ ,‬האט זיך די פייער שנעל‬ ‫נישט נהנה זיין פון מעשה ניסים‪.‬‬ ‫אן געכאפט און עס איז שנעל פארשפרייט‬ ‫•••‬ ‫געווארן‪ ,‬און דאס האט זיך אנגעכאפט אינעם‬ ‫איינמאל האט דער צדיק רבי הירצקע'לע זי"ע‬ ‫בארד אין פיאות פון דעם חסיד‪.‬‬ ‫געזאגט פאר זיין זוהן מיט גרויס עניוות און‬ ‫שפלות‪ ,‬אסאך אידן קומען צו מיר פאר ברכות‪ ,‬און‬ ‫ער איז שנעל ארויס געלאפן און געשריגן מען‬ ‫ווען זיי גייען אהיים און ווערן טאקע געהאלפן מיט‬ ‫זאל קומען העלפן אויס לעשן דעם פייער‪ ,‬אידן‬ ‫א ישועה‪ ,‬זאגן זיי דאך‪" ,‬אז הירצקא איז א רבי‪,‬‬ ‫זענען גלייך געקומען צו לויפן‪ ,‬און בדרך נס האט‬ ‫אבער באמת הייבט זיך דאס גארנישט אהן‪ ,‬ווייל‬ ‫מען געטראפן דעם קינד זיצן אין א ווינקעל פונעם‬ ‫נישט פון רביסטווע איז ער געהאלפן געווארן‪ ,‬נאר‬ ‫קעלער אין וויינען‪ ,‬אבער עס האט פארן קינד און‬ ‫דאס איז אין זכות פון פנחס'ל בעל עגלה"‪.‬‬ ‫פארן חסיד ר' יעקב נישט פאסירט קיין גרויסע‬ ‫שאדן‪ ,‬דאן האט דער חסיד שוין גוט פארשטאנען‬ ‫"ווייל דער פנחס בעל עגלה ארבעט די גאנצע‬ ‫די ברכה פון דעם צדיק‪ ,‬וואס האט מיט זיינע‬ ‫וואך גאר שווער אויף פרנסה‪ ,‬אבער ער האט נישט‬ ‫הייליגע אויגן געזען דעם פייער‪ ,‬און האט מיט זיין‬ ‫אויף הוצאות שבת קודש‪ ,‬און אזוי ווי די אידן פארן‬ ‫ברכה געראטעוועט דעם טאטן און קינד‪.‬‬ ‫מיט אים צו מיר‪ ,‬געבן זיי דאך אים צו לייזן אז ער‬ ‫•••‬ ‫זאל קענען שבת מאכן‪ ,‬און אין דעם זכות ווערן זיי‬ ‫איינמאל איז א איד געקומען צום צדיק רבי‬ ‫געהאלפן מיט א ישועה‪ ,‬אבער צום סוף זאגן די אידן‬ ‫הירצקע'לע מראצפערט זי"ע‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫גאר אז הירצקא איז א רבי"‪.‬‬ ‫‪10‬‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬האבן זיי געטראפן אינעם געשעפט‬ ‫מזכיר געווען ביים צדיק‪ ,‬אז ער האט ב"ה א גוטע‬ ‫דעם רואה חשבון פונעם געשעפט‪.‬‬ ‫געשעפט פון ווי ער זאל קענען ציען א שיינע‬ ‫פרנסה‪ ,‬אבער אפילו מיט די אלע קונים וואס‬ ‫זענען די פאליציי אריבער צו זיין שטוב‪ ,‬און זיי‬ ‫קומען דארט איינקויפן‪ ,‬וואס דאס וואלט‬ ‫האבן דארט געטראפן גאר אסאך סחורה און געלט‬ ‫געברויכט ברענגען שיינע רווחים‪ ,‬זעהט ער אבער‬ ‫וואס דער רואה חשבון האט די גאנצע צייט‬ ‫סוף וואך אז ער האט נישט געמאכט קיין גרויסע‬ ‫גע'גנב'ט פון דעם בעל הבית פונעם געשעפט‪.‬‬ ‫רווחים‪ ,‬און ער בעט א ברכה פונעם רבין‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך אז מען האט אים ארעסטירט‬ ‫לפלא זאגט אים דער צדיק רבי הירצקע'לע‬ ‫און מען האט דאס גאנצע געלט און סחורה צוריק‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ער זאל זיך איינקויפן א שיינע "שלאף‬ ‫געגעבן פארן איד‪ ,‬דאן האט דער איד שוין‬ ‫מאנטל"‪ ,‬דער איד האט נישט פארשטאנען וואס‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬פארוואס די רבי האט אים געהייסן‬ ‫דאס האט מיט אים‪ ,‬האט ער נאכאמאל זיך מזכיר‬ ‫קויפן א שלאף מאנטל‪ ,‬כדי ער זאל האבן מיט וואס‬ ‫געווען ביים צדיק פאר א ברכה‪.‬‬ ‫ארויס צו גיין אינמיטן די נאכט‪ ,‬און כאפן דעם גנב‬ ‫ביי די מעשה‪.‬‬ ‫אבער דער צדיק האט איבער געזאגט דעם‬ ‫•••‬ ‫זעלבע זאך‪ ,‬אז ער זאל זיך איינקויפן א שיינע שלאף‬ ‫עס האט פאסירט מיט א איד‪ ,‬אז ער האט‬ ‫מאנטל‪ ,‬דאן האט דער איד פארשטאנען‪ ,‬אז דער‬ ‫בשוגג גע'הרג'ט א גוי‪ ,‬און מען האט דעם איד‬ ‫צדיק האט געהערט וואס ער האט געבעטן‪ ,‬און‬ ‫געשטעלט צום משפט וואס עס האט אים געקענט‬ ‫דאס איז געווען די עצה פונעם רבין‪.‬‬ ‫אפווארטן א גאר הארבע שטראף פון זיצן יארן אין‬ ‫תפיסה‪ ,‬איז דער איד אריבער געלאפן צום צדיק‬ ‫דער איד איז אהיים געפארן‪ ,‬און ביי איינע פון‬ ‫רבי הירצקע'לע מראצפערט זי"ע‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫די סטאנציעס ווי דער באן האט זיך אפגעשטעלט‪,‬‬ ‫מזכיר געווען ביים צדיק אויף די גרויסע צרה‪.‬‬ ‫האט דער איד געזען ביי א געשעפט א שיינעם‬ ‫שלאף מאנטל‪ ,‬האט ער זיך דערמאנט וואס דער‬ ‫האט אים דער צדיק געזאגט בזה"ל‪" ,‬די‬ ‫צדיק האט געהייסן‪ ,‬און ער האט זיך איינגעקויפט‬ ‫ברויכסט דיך נישט זארגן‪ ,‬דער באשעפער וועט‬ ‫דעם שלאף מאנטל און אהיים געפארן‪ ,‬זיין ווייב‬ ‫העלפן‪ ,‬און די מייז וועלן אויפעסן די פאפירן פון‬ ‫און קינדער האבן זיך זייער געוואונדערט אויף‬ ‫דעם געריכט"‪ ,‬לפלא ווען מען האט געשטעלט‬ ‫דעם וואס דער צדיק האט אים געהייסן קויפן דעם‬ ‫דעם איד צום געריכט און מען האט געוואלט אריין‬ ‫שלאף מאנטל‪.‬‬ ‫ברענגען די פאפירן וואס ווייזן אויף דעם שילד פון‬ ‫דעם איד‪ ,‬האט מען געטראפן אינעם לעדן א‬ ‫אבער אפאר טאג שפעטער‪ ,‬האט דער איד‬ ‫גאנצע הויפן פון צעשטיקעלטע פאפירן‪ ,‬און‬ ‫נישט געקענט שלאפן ביינאכט‪ ,‬האט אים זיין ווייב‬ ‫וויבאלד עס איז נישט געווען קיין באווייז אויף‬ ‫גע'עצה'ט‪ ,‬אז אזוי ווי ער האט דאך דעם נייעם‬ ‫דעם איד‪ ,‬האט מע ן אים פריי געלאזט‪ ,‬און עס איז‬ ‫שלאף מאנטל‪ ,‬זאל ער דאס אנטון און גיין כאפן א‬ ‫מקיים געווארן פונקט ווי דער צדיק האט געזאגט‪,‬‬ ‫שפאציר אויף די גאס‪ ,‬און אפשר דאס וועט אים‬ ‫אז די מייזן וועלן אויפעסן די פאפירן‪.‬‬ ‫בארואיגן און ער וועט נאכדעם קענען איינשלאפן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫דער איד האט זיך צו געכאפט דערצו‪ ,‬און ארויס‬ ‫אין שטאט סאוואט האבן געוואוינט צוויי‬ ‫אויף א שפאציר אויף די גאס‪.‬‬ ‫ברידער ר' אברהם און ר' משה‪ ,‬וואס זיי האבן‬ ‫געצויגען זייער פרנסה פון פעברעצירן ברוינפן און‬ ‫אריבער גייענדיג ביי זיין געשעפט‪ ,‬האט דער‬ ‫פארקויפן פאר זייערע קונים‪ ,‬איינמאל האבן די‬ ‫איד באמערקט‪ ,‬אז די טיר פונעם געשעפט איז‬ ‫ברודער געמאכט א גרויסע קוואנטום פון ברוינפן‬ ‫אפען‪ ,‬ער האט זיך גלייך געכאפט‪ ,‬אז זיכער האבן‬ ‫נישט לעגאל‪ ,‬און זיי האבן געהאט א שכן א גוי א‬ ‫זיך אריין געכאפט גנבים אין זיין געשעפט‪ ,‬האט ער‬ ‫גרויסע רשע‪ ,‬און ער האט זיי געסטראשעט אז ער‬ ‫פון אינדרויסן שנעל פארשלאסן דעם טיר‪ ,‬און ער‬ ‫גייט זיי גיין פאר'מסר'ן פאר די רעגירונג‪ ,‬און דער‬ ‫איז געלאפן ריפן די פאליציי‪ ,‬ווען זיי זענען‬ ‫‪11‬‬ ‫מאיר‪ ,‬ווער בויעט דעם הויז‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫גוי האט איינגעהאלטן זיין צוזאג‪ ,‬און געגאנגען‬ ‫א גוי פון שטאט בויעט דעם הויז‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫אריין געבן א קלאגע קעגן די ברודער'ס‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬עס פאסט נישט אז א גוי זאל וואוינען‬ ‫ממש נעבן דעם שוהל‪ ,‬דערפאר ווען דער גוי‬ ‫די צוויי זענען געלאפן צום צדיק רבי‬ ‫ענדיגט די הויז‪ ,‬זאלסטו אים אנטראגן אז די ווילסט‬ ‫הירצקע'לע מראצפערט זי"ע‪ ,‬און האבן זיך מזכיר‬ ‫קויפן די הויז‪.‬‬ ‫געווען אויף די גרויסע צרה‪ ,‬אז אויב טרעפט מען‬ ‫זיי שולדיג אויפן מאכן אומלעגאלע סחורה‪ ,‬קענען‬ ‫דער רבי טובי' מאיר האט געזאגט פארן רבין‪,‬‬ ‫זיי ח"ו גיין זיצן פאר אסאך יאר אין תפיסה‪ ,‬אבער‬ ‫אז ווי אזוי קען ער אפילו טראכטן פון קויפן דעם‬ ‫דער צדיק האט זיי בארואיגט און געזאגט‪ ,‬עטס‬ ‫הויז‪ ,‬דער גוי לייגט דאך אריין אזויפיל ארבעט אין‬ ‫האטס זיך נישט וואס צו זארגן‪ ,‬דער גוי דער רשע‬ ‫דעם הויז‪ ,‬ער וועט זיכער נישט מסכים זיין דאס צו‬ ‫וועט אייך נישט קענען טון קיין שום שלעכטס‪ ,‬גייט‬ ‫פארקויפן‪ ,‬און אויסער דעם האט ער דאך נישט‬ ‫אהיים לחיים ולשלום‪.‬‬ ‫דאס געלט צו קויפן דעם הויז‪ ,‬האט רבי‬ ‫הירצקע'לע זי"ע געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬זאלסט‬ ‫די צוויי זענען מיט זייער גרויסע אמונת‬ ‫פראבירן צו קויפן דעם הויז‪ ,‬און אויב פיעלט דיר‬ ‫צדיקים אהיים געפארן‪ ,‬און זיך פארלאזט אויפן‬ ‫געלט צו קענען שליסן דעם געשעפט‪ ,‬לאז מיך‬ ‫גרויסן באשעפער‪ ,‬לפלא אפאר טאג שפעטער איז‬ ‫וויסן און איך וועל דיר שיקן דאס געלט‪.‬‬ ‫דער גוי דער רשע קראנק געווארן‪ ,‬און עס האט‬ ‫גענומען אפאר טאג און ער האט געהאט א פגירה‪,‬‬ ‫לפלא‪ ,‬אזוי ווי דער גוי האט געענדיגט בויען‬ ‫און זייענדיג קראנק האט דער גוי דערציילט‪ ,‬אז די‬ ‫דעם הויז‪ ,‬איז ער געקומען צו רבי טובי' מאיר און‬ ‫לע צטע פאר נעכט איז צו אים געקומען א אלטער‬ ‫זאגט אים‪ ,‬אז ער האט חרטה אויפן בויען דעם הויז‬ ‫איד‪ ,‬און האט אים אריין געגעבן מכות רצח‪ ,‬און‬ ‫און ער איז נישט אזוי צעפרידן דערפון‪ ,‬און ער איז‬ ‫וויבאלד דער גוי האט גע'פגר'ט איז שוין נישט‬ ‫מסכים צו פארקויפן דעם הויז פאר גאר ביליג‪ ,‬ר'‬ ‫געווען ווער עס זאל עדות זאגן‪ ,‬און די אידן זענען‬ ‫טובי מאיר האט גלייך געשיקט א שליח צום צדיק‬ ‫ארויס פריי‪.‬‬ ‫רבי הירצקע'לע‪ ,‬און דערציילט אז דער גוי וויל‬ ‫פארקויפן דעם הויז‪ ,‬און דער צדיק האט אים‬ ‫אבער לפלא אפאר וואכן שפעטער האט די‬ ‫געשיקט דאס געלט‪ ,‬און אזוי האט ער אפ געקויפט‬ ‫געשעפט פון די ברודער אנגעהויבן גיין בארג‬ ‫דעם הויז פונעם גוי פאר גאר ביליג‪ ,‬האט ער געזען‬ ‫אראפ‪ ,‬די צוויי ברודער האבן נישט געוויסט וואס‬ ‫די הייליגע אויגן פונעם צדיק‪ ,‬אז ער האט שוין דאן‬ ‫צו טון דא‪ ,‬אבער דאן האבן זיי זיך דערמאנט‪ ,‬אז‬ ‫געזען‪ ,‬אז דער גוי וועט מסכים זיין צו פארקויפן‬ ‫בשעת ווען דער צדיק האט זיי געגעבן די ברכה‪,‬‬ ‫דעם הויז‪.‬‬ ‫האט דער צדיק געבעטן‪ ,‬אז ווען די ישועה וועט‬ ‫•••‬ ‫בקרוב קומען‪ ,‬זאלן זיי שיקן פופציג רענדליך פאר‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי הירצקע'לע מראצפערט‬ ‫די צדקה צוועקן פונעם צדיק‪ ,‬און פון גרויס טרדה‬ ‫זי"ע האט מעיד געווען אויף זיין רבין דער הייליגער‬ ‫פון די גאנצע מעשה‪ ,‬האבן זיי פארגעסן פונעם‬ ‫מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬אז ער האט געהאט הייליגע אויגן‬ ‫צוזאג‪ ,‬האבן זיי גלייך אריבער געשיקט די געלט‬ ‫און געקענט זען מסוף עולם עד סופו‪ ,‬און דערפאר‬ ‫פארן צדיק‪ ,‬און נישט לאנג נאכדעם האט זיך די‬ ‫זענען אידן שטענדיג געקומען צו דעם צדיק ווען‬ ‫געשעפט צוריק אויף געהויבן און זיי האבן ווייטער‬ ‫מען האט עפעס פארלוירן‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫מצליח געווען‪.‬‬ ‫כסדר מגלה געווען דעם פלאץ ווי די אבידה אדער‬ ‫•••‬ ‫די גניבה ליגט‪ ,‬אויך האט דער תלמיד רבי‬ ‫איינמאל איז דער צדיק רבי הירצקע'לע‬ ‫הירצקע'לע זי"ע נאך געזאגט בשם זיין רבין בזה"ל‪,‬‬ ‫מראצפערט זי"ע געווען אין שטאט סאטמאר‪ ,‬און‬ ‫"מי שלא פגם‪ ,‬אין שום מחיצה מפסקת עבורו"‪.‬‬ ‫גייענדיג אהיים פון שוהל צו די אכסניא פון הרה"ח‬ ‫•••‬ ‫רבי טובי' מאיר ווייס שו"ב מסאטמאר ז"ל‪ ,‬האט‬ ‫איינמאל איז דער צדיק רבי הירצקע'לע‬ ‫דער צדיק געזען ווי מען בויעט א הויז ממש נעבן‬ ‫מראצפערט זי"ע געווען אויף א שבת אין שטאט‬ ‫דעם שוהל‪ ,‬האט דער צדיק געפרעגט פון ר' טובי'‬ ‫‪12‬‬ ‫צדיק געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬אז ער זאל אריבער‬ ‫מישקאלץ‪ ,‬איז א איד געקומען זיך מזכיר זיין ביים‬ ‫גיין צום שטאט קאליב‪ ,‬און ער זאל זיך שטעלן‬ ‫צדיק‪ ,‬אז ער האט א גוי וואס וואוינט קעגן איבער‬ ‫פארענט פונעם הויז פון דעם גוי‪ ,‬און ער זאל דארט‬ ‫זיין הויז‪ ,‬און דער גוי דער רשע איז אים זייער‬ ‫זאגן די ערשטע ‪ 20‬קאפיטלאך פון תהילים‪ ,‬און‬ ‫מצער און שטערט אים טעגליך מיטן אן מאכן‬ ‫בעזהשי"ת וועט זיין גוט‪.‬‬ ‫צרות‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬איך‬ ‫ווייל זייער זעהן דעם הויז פונעם גוי‪.‬‬ ‫דער איד האט אויס געפאלגט וואס דער צדיק‬ ‫האט געהייסן‪ ,‬און לפלא ווען ער האט געענדיגט די‬ ‫די אנדערע טאג אהיים גייענדיג פון דאווענען‪,‬‬ ‫‪ 20‬קאפיטלעך תהילים‪ ,‬איז דער גוי ארויס‬ ‫איז דער איד געגאנגען מיטן רבין אויף די גאס‪ ,‬און‬ ‫געקומען פון זיין שטוב‪ ,‬און האט פריינדליך‬ ‫אנקומענדיג פארענט פון זיין שטוב האט ער‬ ‫באגריסט דעם איד‪ ,‬און בחפץ לב באנייעט דעם‬ ‫געזאגט פארן צדיק‪ ,‬דארט איז די הויז פונעם גוי‪.‬‬ ‫קאנטראקט אויפן געשעפט‪.‬‬ ‫דער צדיק האט אויף געהויבן זיינע הייליגע‬ ‫•••‬ ‫איינמאל איז א איד געקומען צום צדיק רבי‬ ‫אויגן און געקוקט אויפן פלאץ ווי דער איד ווייזט‪,‬‬ ‫הירצקע'לע זי"ע און האט מזכיר געווען זיין צרה‪,‬‬ ‫אבער לפלא האט דער צדיק געזאגט פארן איד‬ ‫בזה"ל‪" ,‬איך זעה דא נישט קיין שום הויז"‪ ,‬דער איד‬ ‫אז זיין טאכטער האט זיך אנגעכאפט אז זי וויל‬ ‫רח"ל חתונה האבן מיט א גוי‪ ,‬און דער איד האט‬ ‫האט נאכאמאל פראבירט צו ווייזן‪ ,‬אבער דער‬ ‫זייער געוויינט צום צדיק אז ער זאל אים העלפן‪,‬‬ ‫צדיק האט איבער געזאגט זיינע ריידט‪ ,‬אז ער‬ ‫זעהט נישט דא קיין הויז‪.‬‬ ‫האט דער צדיק געבעטן מען זאל אים ברענגען זיין‬ ‫לולקע‪ ,‬און דער צדיק האט פראבירט אפאר מאל‬ ‫לפלא אפאר וואכן שפעטער‪ ,‬האט אויס‬ ‫צו אנצידן דעם לולקע אבער עס איז נישט‬ ‫געבראכן א שרעקליכע פייער ביי דעם גוי‪ ,‬און דאס‬ ‫געגאנגען‪.‬‬ ‫גאנצע הויז איז פארניכטעט געווארן‪ ,‬און בלית‬ ‫ברירה האט דער גוי זיך געמיזט אוועק ציען פון‬ ‫אבער נאך אפאר מאל איז געלונגען פארן‬ ‫דארט‪ ,‬און דער איד האט געהאט מנוחה‪ ,‬דאן האט‬ ‫צדיק צו אנצינדען דעם לולקע‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫ער שוין גוט פארשטאנען וואס דער צדיק האט‬ ‫צדיק געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬פארט אהיים לחיים‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער זעהט באמת נישט דארט קיין הויז‪,‬‬ ‫ולשלום און עס וועט אי"ה זיין גוט‪ ,‬אנקומענדיג‬ ‫ווייל דער צדיק מיט זיינע הייליגע אויגן האט שוין‬ ‫אהיים האט דער איד געהערט‪ ,‬אז בשעת דער‬ ‫פארגעזען וואס עס גייט פאסירן מיט די הויז‬ ‫צדיק האט אן געצינדן דעם לולקע‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫פונעם גוי‪.‬‬ ‫גוי געלייגט שלאפן אינטער א בינטל שטרוי‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫פלוצלונג האט דארט אויס געבראכען א פייער‪ ,‬און‬ ‫הרה"ח רבי מאיר ליכטמאן ע"ה וואס איז‬ ‫דער גוי איז דארט פארברענט געווארן‪ ,‬און דאס‬ ‫געווען א גרויסע חסיד פונעם צדיק רבי הירצקע'לע‬ ‫מיידל זעענדיג די מופת האט תשובה געטון און‬ ‫מראצפערט זי"ע‪ ,‬האט געהאט א געשעפט אין‬ ‫אויף געשטעלט א ערליכע אידישע שטוב‪.‬‬ ‫שטאט געסטערעד וואס ער האט געדינגען פון א‬ ‫•••‬ ‫גוי א גרויסע רשע וואס האט געוואוינט אין שטאט‬ ‫איינמאל איז א איד א עושר געקומען צום צדיק‬ ‫קאליב‪ ,‬איין יאר ווען ער האט געוואלט באנייען‬ ‫הרה"ק רבי הירצקעלע מראצפערט זי"ע‪ ,‬און זיך אפ‬ ‫דעם קאנטראקט מיטן גוי אויפן קומענדיגע יאר‪,‬‬ ‫גערעדט‪ ,‬אז ער האט א גוי א שכן וואס טיילט אים‬ ‫האט דער גוי מיט גרויס כעס געזאגט פאר דעם רבי‬ ‫אויס צרות‪ ,‬און ער האט געבעטן די רבי זאל אים‬ ‫מאיר‪ ,‬אז ער פארדינגט אים מער נישט דעם‬ ‫געבן א ברכה אז ער זאל האבן א ישועה‪ ,‬אבער דער‬ ‫געשעפט‪ ,‬און האט צו געלייגט‪ ,‬אז ער זאל זיך‬ ‫צדיק רבי הירצקעלע האט אים גארנישט‬ ‫אפילו נישט דערוואגן צו קומען זיך בעטן‪ ,‬ווייל‬ ‫געענטפערט‪.‬‬ ‫אויב יא וועט ער ביטער אפשניידן‪.‬‬ ‫דער איד האט זיך אנגעריפן‪ ,‬איך פארשטיי‬ ‫דער איד איז פון גרויס צער געלאפן צום צדיק‬ ‫נישט די רבי'ס היינט‪ ,‬אמאל און די צייטן פון‬ ‫רבי הירצקע'לע און דערציילט זיין צרה‪ ,‬האט דער‬ ‫‪13‬‬ ‫דעם קומענדיגע טאג צופרי ווען רבי‬ ‫אחשוורוש איז געווען א המן וואס האט‬ ‫הערצקעלע האט זיך געשטעלט זאגן ברכות‪ ,‬און‬ ‫אויסגעטיילט צרות פאר כלל ישראל‪ ,‬איז געווען א‬ ‫ער איז אנגעקומען צו אלו דברים שאין להם‬ ‫מרדכי וואס האט קערגענומען פון דעם המן‪ ,‬אבער‬ ‫שיעור‪ ,‬כיבוד אב ואם‪ ,‬האט רבי הערצקעלע נישט‬ ‫היינט איז דא אזויפיל המן'ס‪ ,‬און עס איז נישט דא‬ ‫געקענט זאגן די ווערטער טראכטענדיג ביי זיך‪ ,‬ווי‬ ‫קיין איין מרדכי וואס זאל ארבעטן קעגן זיי‪.‬‬ ‫אזוי ער קען זאגן די ווערטער‪ ,‬ווען ער איז מסיפוק‬ ‫וועגן שיקן דאס געלט פארן טאטן‪ ,‬אבער אזוי‬ ‫ווען רבי הירצקעלע האט דאס געהערט איז‬ ‫טראכטענדיג קומט דער גבאי פון זיין רבין דער‬ ‫ער אויף געשפרינגען און געזאגט פאר דעם איד‪,‬‬ ‫הייליגער מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬און זאגט פאר רבי‬ ‫וואס זאגסטו‪ ,‬איך קען איינעם וואס הייסט ר'‬ ‫הערצקעלע אז די רבי לאזט אים ריפן‪.‬‬ ‫ישעי'לע מקערעסטיר‪ ,‬און ער אליין קען הרג'ן ‪100‬‬ ‫המן'ס יעדן טאג‪ ,‬און ער האט נאכגעזאגט די‬ ‫דער תלמיד איז גלייך אריבער געלאפן צו זיין‬ ‫ווערטער וואס ר' ישעי'לע פלעגט זאגן ווען א איד‬ ‫רבין טראכטענדיג אז ער וועט קענען פרעגן זיין‬ ‫האט געהאט א פראבלעם מיט א גוי‪ ,‬האט רבי‬ ‫רבי וואס ער זאל דא טון‪ ,‬אבער לפלא אזוי ווי ער‬ ‫ישעי'לע געזאגט‪ ,‬אז מען דארף געבן שוחד פארן‬ ‫טרעט אריין אין שטוב‪ ,‬דערלאנגט אים זיין רבי‬ ‫גוי‪" ,‬ווייל א גוי מיז נעמען‪ ,‬אדער געלט‪ ,‬אדער א‬ ‫דער מנוחת אשר זי"ע דעם פונקטליכע סכום‬ ‫מיתה משינה"‪ ,‬אדער ווי מען זאגט עס נאך‪" ,‬א גוי‬ ‫געלט וואס זיין טאטע האט געבעטן‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫מוז זיך בייגן‪ ,‬אדער לייגן" און הונדערטער און‬ ‫זאגט פאר זיין תלמיד רבי הערצקעלע זי"ע בזה"ל‪,‬‬ ‫טויזענטער אידן זענען געהאלפן געווארן דורך‬ ‫"דא האסט די דעם סכום געלט וואס דיין טאטע‬ ‫זיינע ברכות‪.‬‬ ‫האט געבעטן‪ ,‬און שיק דעם געלט גלייך צו דיין‬ ‫•••‬ ‫טאטן‪ ,‬ווייל עס איז באמת א שאד צו מבטל זיין די‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי הערצקעלע מראצפערט‬ ‫טייערע צייט פון לערנען תורה‪ ,‬צוליב אזא‬ ‫זי"ע איז געווען א תלמיד מובהק פונעם הייליגען‬ ‫קלייניקייט"‪ ,‬און דאס האט דער הייליגער מנוחת‬ ‫מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק מראצפערט‬ ‫אשר מרגיש געווען אן דעם וואס זיין תלמיד זאל‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז זייענדיג שוין א עלטערע בחור אין‬ ‫אפילו זאגן א ווארט‪.‬‬ ‫שידוכים‪ ,‬איז דער מצב ביי זיין טאטן אין שטוב‬ ‫•••‬ ‫געווען מיט א שרעקליכע דחקות‪ ,‬דערפאר האט‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי הערצקעלע מראצפערט‬ ‫דער צדיק רבי הערצקעלע זיך פארדינגען אין‬ ‫זי"ע האט כסדר גערעדט פון דעם גרויסן מידת‬ ‫שטאט טשענגער אלס א מלמד פאר קינדער‪ ,‬און‬ ‫צדקה‪ ,‬פון זיין גרויסן רבין דער הייליגער מנוחת‬ ‫פון דעם האט ער צוזאמען גענומען אביסל געלט‪,‬‬ ‫אשר זי"ע‪ ,‬איינמאל האט דער צדיק רבי‬ ‫כדי ער זאל קענען מיט די געלט זיך קויפן עפעס א‬ ‫הערצקעלע זי"ע געזאגט פאר הגה"ק רבי מנחם‬ ‫שיינעם מלבוש צו קענען א חתן ווערן‪.‬‬ ‫שיק אב"ד סיקס זי"ע בזה"ל‪" ,‬צדקה געבן האב איך‬ ‫מיך געלערנט ביי מיין רבין פון טשענגער"‪ ,‬וואס ווי‬ ‫נאכן ארבעטן שווער אפאר חדשים‪ ,‬האט ער‬ ‫באקאנט איז דער צדיק רבי הערצקעלע געווען‬ ‫באקומען א בריוו פון זיין טאטן‪ ,‬אז ער ברויך א‬ ‫איינע פון די גרויסע בעלי צדקה וחסד בדורו‪.‬‬ ‫סכום געלט פאר צרכי הבית און די טאטע בעט אים‬ ‫אויב ער קען אים אפשר העלפן ווייל דאס דחקות‬ ‫דערציילט דער תלמיד רבי הערצקעלע זי"ע‪,‬‬ ‫אין שטוב איז שוין אומדערטרעגליך‪.‬‬ ‫אז ער פלעגט כסדר נאך קוקען זיין גרויסן רבין‬ ‫מטשענגער‪ ,‬און צו קוקען זיין געוואלדיגע מידת‬ ‫רבי הערצקעלע מראצפערט האט נישט‬ ‫הצדקה‪ ,‬לפלא האט ער געזען גאר אסאך מאל‪ ,‬אז‬ ‫געוויסט וואס ער זאל דא טון‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫ווען עס איז געקומען א איש הגון און א איש מכובד‪,‬‬ ‫געוויסט אז מיט זיינע צעריסענע בגדים וועט ער‬ ‫האט דער הייליגער מנוחת אשר געקענט געבן א‬ ‫בדרך הטבע נישט טרעפן קיין שידוך‪ ,‬אבער פון די‬ ‫קליינע סכום‪ ,‬און די זעלבע צייט האט געקענט‬ ‫אנדערע זייט וויל ער דאך אזוי שטארק מקיים זיין‬ ‫קומען א פשוטע איד‪ ,‬און פאר דעם פשוטן איד‬ ‫דעם מצוה פון כיבוד אב‪ ,‬און רבי הערצקעלע איז‬ ‫האט דער צדיק געגעבן א גאר שיינע סכום‪ ,‬און‬ ‫פון דעם געווארן זייער צעטראגן‪.‬‬ ‫‪14‬‬ ‫האט זיך מזכיר געווען פאר א ישועה‪ ,‬און איך האב‬ ‫דאס איז געווען א גרויסע וואנדער פאר אים‪ ,‬אבער‬ ‫יענעם עושר געבעטן פאר א פדיון ‪ 25‬רובל‪ ,‬און‬ ‫צוליב זיין יראת הכבוד פאר זיין רבין האט ער‬ ‫בלית ברירה האט ער דאס געמיזט געבן פאר מיר‪,‬‬ ‫קיינמאל נישט געפרעגט קיין קשיות‪.‬‬ ‫און מען האט פון הימל געפירט אז דער יורד זאל‬ ‫אויך יעצט קומען און אפ נעמען דעם סכום פון ‪25‬‬ ‫אבער איינמאל זייענדיג ביי זיין רבין‪ ,‬איז אריין‬ ‫רובל ביי מיר‪ ,‬און איך בין סך הכל געווען דער גבאי‬ ‫געקומען א גאר חשובע איד‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫צדקה און דער שליח צוווישן די צוויי אידן‪ ,‬דאס איז‬ ‫יענעם חשובע איד אפ געזעגענט מיט א גאר‬ ‫געווען די הייליגע אויגן פון דעם צדיק וקדוש דער‬ ‫קליינעם סכום‪ ,‬און גלייך נאכדעם איז געקומען א‬ ‫מנוחת אשר מטשענגער זי"ע‪.‬‬ ‫פשוטע איד צום רבין פאר הכנסת כלה‪ ,‬און דער‬ ‫•••‬ ‫צדיק האט אים אהין געגעבן ‪ 25‬רובל וואס איז‬ ‫אין ספר זכרון נפתלי ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫געווען א גאר שיינעם סכום בימים ההם‪ ,‬דא האט‬ ‫צדיק רבי הירצקע'לע מראצפערט זי"ע איז געווען‬ ‫זיך דער תלמיד רבי הערצקעלע נישט געקענט‬ ‫דבוק בלוח לבו אין זיין גרויסן רבי'ן דער הייליגער‬ ‫מער איינהאלטן‪ ,‬און ער האט געזאגט פאר זיין‬ ‫דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫רבין‪ ,‬ילמדנו רבינו‪ ,‬וואס איז פשט אז פאר דעם‬ ‫איינמאל ביי שלש סעודות אין צאנז‪ ,‬ווען עס איז‬ ‫פשוטע איד האט די רבי געגעבן אזא גרויסע סכום‪,‬‬ ‫געווען פינסטער אין בית המדרש בעת רעוא‬ ‫און פאר יענעם חשובע איד האט די רבי געגעבן א‬ ‫דרעווין‪ ,‬האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע זיך‬ ‫קליינעם סכום‪.‬‬ ‫אנגערופן מיט גרויס התפעלות‪" ,‬ווער עס וויל זען‬ ‫האט מיר מיין רבי דער מנוחת אשר זי"ע‬ ‫א יונגערמאן וואס האט נאך קיינמאל אין זיין לעבן‬ ‫נישט פוגם געווען אין שמירת עיניים‪ ,‬זאל קוקן‬ ‫געזאגט‪ ,‬הערצקעלע די ווילסט מיך לערנען מעשה‬ ‫צדקה ווי אזוי מען איז מקיים צדקה באמת‪ ,‬האט‬ ‫אויף הירצקעלע"‪.‬‬ ‫דער תלמיד גלייך געזאגט מיט יראת הכבוד פאר‬ ‫•••‬ ‫אין קונטרס תולדות זכרון נפתלי ווערט‬ ‫זיין רבין‪ ,‬אדרבה פונקט פארקערט רבי‪ ,‬איך ווייל‬ ‫זייער די רבי זאל מיך אויס לערנען ווי אזוי מען איז‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק רבי הירצקעלע‬ ‫מקיים מצוות צדקה אויפן ריכטיגען וועג‪.‬‬ ‫ראצפערטער זי"ע איז געווען באוואוסט מיט זיין‬ ‫כח צו עפענען פארשלאסענע טויער'ן און פועל'ן‬ ‫דאן האט אים זיין רבי דער הייליגער מנוחת‬ ‫ישועות פאר אידן וואס זענען געווען אין ענגע‬ ‫אשר זי"ע מגלה געווען דעם סוד און געזאגט‪ ,‬וויסן‬ ‫מצבים‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד איז אמאל‬ ‫זאלסטו‪ ,‬אז אינעם שטאט ווי דער פשוטע איד‬ ‫געקומען קיין ראצפערט אינגאנצן צובראכן‪,‬‬ ‫וואס גייט פאר הכנסת כלה וואוינט‪ ,‬וואוינט דארט‬ ‫נאכדעם וואס אלע וועגן פאר פרנסה און הצלחה‬ ‫אויך א גרויסע עושר וואס קען ווען העלפן דעם‬ ‫זענען פאר אים געווען פארשלאסן מיט טויזנט‬ ‫איד מיט דעם סכום פון ‪ 25‬רובל‪ ,‬און פון הימל האט‬ ‫שלעסער‪ ,‬און ער איז געווען אויפן שוועל פון גרויס‬ ‫מען גוזר געווען אז דער עושר זאל אים געבן דעם‬ ‫ארימקייט‪.‬‬ ‫סכום געלט‪.‬‬ ‫ווען ער האט זיך אויסגעוויינט פאר'ן רבין דער‬ ‫אבער ליידער איז יענער עושר א גרויסע‬ ‫צדיק רבי הירצקעלע ראצפערטער זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫קמצן‪ ,‬און דער איד וואלט קיינמאל דעם סכום‬ ‫צדיק ר' הירצקעלע ארויסגענומען א שווערן‬ ‫נישט געקענט ארויס זעהן פון דעם עושר‪ ,‬און חוץ‬ ‫בינטל שליסלעך פון זיין טאש‪ ,‬עס אנגעכאפט אין‬ ‫פון דעם איז דער איד אויך אמאל געווען א עושר‬ ‫די הענט‪ ,‬און געזאגט פשוט'ע ווערטער מיט גרויס‬ ‫פון יענעם שטאט‪ ,‬נאר ליידער איז ער געווארן א‬ ‫דביקות‪" ,‬רבונו של עולם‪ ,‬דו האסט דאך די‬ ‫יורד ל"ע‪ ,‬און דערפאר גייט ער ארום צוזאמען‬ ‫שליסלעך פון אלע שערים‪ ,‬עפן פאר דעם איד די‬ ‫שטעלן צדקה אין די פרעמד‪ ,‬כדי קיינער זאל נישט‬ ‫טויערן פון פרנסה און ברכה"‪ ,‬און דער רבי האט‬ ‫וויסן אז ער איז ליידער א יורד‪.‬‬ ‫אים אנגעוואונטשן א ווארעמע ברכה און געזאגט‪,‬‬ ‫"אז ער זאל אהיימפארן מיט בטחון און גלייבן‬ ‫דערפאר האט מען צו געפירט פון הימל‪ ,‬אז‬ ‫באמונה שלימה אז ער וועט געהאלפן ווערן מיט א‬ ‫היינט איז דא געווען ביי מיר יענער עושר‪ ,‬און ער‬ ‫‪15‬‬ ‫דערפון‪ ,‬ווייל זיין גאנצע שטרעבונג איז געווען צו‬ ‫ישועה בקרוב"‪ ,‬נישט לאנג דערנאך האט זיך זיין‬ ‫דינען דעם באשעפער אין פארבארגנקייט‪.‬‬ ‫גאנצע מזל איבערגעדרייט לטובה און ער איז‬ ‫•••‬ ‫געווארן א גרויסער עושר‪.‬‬ ‫עס ווערט געברענגט אין ספר זכרון נפתלי‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫א איד וואס איז שוין געווען איבער פופצן יאר נאך‬ ‫עס ווערט געברענגט אין ספר זכרון נפתלי‪ ,‬אז‬ ‫די חתונה אן קיין קינדער‪ ,‬איז געקומען קיין‬ ‫איינע פון די באקאנטע מנהגים פונעם צדיק‬ ‫ראצפערט צום צדיק רבי הירצקעלע זי"ע מיט א‬ ‫וקדוש רבי הירצקעלע ראצפערטער זי"ע איז‬ ‫צעבראכן הארץ‪ ,‬און ער האט זיך אויסגעוויינט‬ ‫געווען‪ ,‬צו געבן פאר אידן א טרונק משקה "א‬ ‫פאר רבי הירצקעלע‪ ,‬אז די דאקטוירים זאגן‪ ,‬אז‬ ‫לחיים"‪ ,‬וואס דורך דעם זענען מענטשן געהאלפן‬ ‫לויט די טבע איז מער נישט פאראן קיין שום‬ ‫געווארן מיט גרויסע רפואות און ישועות‪ ,‬ווערט‬ ‫האפענונג אז ער זאל נאל געהאלפן ווער מיט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א איד איז איין טאג געקומען מיט א‬ ‫קינדער‪ ,‬און דער איד האט געוויינט מיט ביטערע‬ ‫שווערער קראנקהייט אין שטוב וואס די‬ ‫טרען אז די רבי זאל אים העלפן מיט א ישועה‬ ‫דאקטוירים האבן שוין ליידער אויפגעגעבן‬ ‫למעלה מדרך הטבע‪.‬‬ ‫האפענונג‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי הירצקעלע האט אים‬ ‫דער צדיק רבי הירצקעלע האט אים געגעבן א‬ ‫אנגעקוקט מיט זיינע הייליגע אויגן און געזאגט‬ ‫קליין פלעשל ברוינפן און געזאגט‪" ,‬נא‪ ,‬נעם דאס‬ ‫מיט א געוואלדיגע פשטות‪" ,‬וואס ווייסן דען‬ ‫אהיים‪ ,‬און יעדן טאג זאל דער חולה טרינקען איין‬ ‫דאקטוירים‪ ,‬דער אויבערשטער איז דאך העכער‬ ‫טראפן און זאגן 'לחיים' צום בורא עולם‪ ,‬און איר‬ ‫פונעם טבע"‪ ,‬און דער רבי האט אים געהייסן געבן‬ ‫וועט זען א ישועה בקרוב"‪ ,‬דער איד איז‬ ‫א סכום פאר צדקה פאר עניי ארץ ישראל‪ ,‬און‬ ‫אהיימגעפארן‪ ,‬און מיט זיין אמתע אמונת צדיקים‬ ‫צוגעלייגט‪" ,‬פאר אהיים‪ ,‬און אויף איבערס‪-‬יאר‬ ‫געגלייבט אז ישועה קרובה לבוא‪ ,‬און פלאי פלאים‪,‬‬ ‫זאלסטו אי"ה מיר ברענגען א קוויטל מיט די נאמען‬ ‫וויפיל מען האט געטרונקען פונעם פלעשל איז די‬ ‫פונעם נייעם געבוירענעם קינד"‪ ,‬פונקט א יאר‬ ‫משקה נישט אויסגעגאנגען‪ ,‬און פון טאג צו טאג‬ ‫שפעטער איז דער איד געקומען קיין ראצפערט‬ ‫האט דער חולה צוריקבאקומען זיינע כוחות‪ ,‬ביז‬ ‫מיט אן ערשט געבוירן יונגל אין די הענט‬ ‫ער איז אינגאנצן געזונט געווארן‪.‬‬ ‫אפצוגעבן א דאנק‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר פאר יצחק ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫אינעם ספר זכרון נפתלי ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי הירצקעלע ראצפערטער‬ ‫אין יענע יארן איז די מיליטער‪-‬דינסט אונטער‬ ‫זי"ע איז נאך געווען א יונגערמאן און איז געפארן‬ ‫דער עסטרייכער‪-‬אונגארישער מלוכה געווען א‬ ‫קיין זידיטשוב צום הייליגן עטרת צבי דער צדיק‬ ‫ביטערע גזירה פאר אידישע בחורים‪ ,‬סיי וועגן‬ ‫רבי אייזיקל זידיטשובער זי"ע‪ ,‬איז דארט פארלוירן‬ ‫גשמיות און סיי וועגן שמירת שבת און כשרות‪ ,‬איין‬ ‫געגאנגען א טייערער חפץ )א זייגער( פון איינעם פון‬ ‫טאג איז א צובראכענע מוטער געקומען צו לויפן‬ ‫די גרויסע נגידים‪ ,‬און מען האט געהאלטן אין איין‬ ‫צום צדיק וקדוש רבי הירצקעלע ראצפערטער‬ ‫זוכן אן ערפאלג‪ ,‬אבער מען האט דעם חפץ נישט‬ ‫זי"ע וויינענדיג‪ ,‬אז מען נעמט איר איינציגן זון צום‬ ‫געקענט טרעפן‪.‬‬ ‫מיליטער‪ -‬קאמיסיע און ער שטייט אויס צו ווערן‬ ‫פארשריבן‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי הירצקעלע‪ ,‬צוליב זיין גרויסער‬ ‫צניעות‪ ,‬האט זיך נישט געוואלט אריינמישן‪ ,‬אבער‬ ‫דער צדיק רבי הירצקעלע האט איר געגעבן א‬ ‫זעענדיג דעם עגמת נפש‪ ,‬האט ער צוגעוויזן‬ ‫שטיקל קמיע )א שמירה( און געזאגט‪" ,‬זאלסט אים‬ ‫פונקטליך אונטער וועלכן ברעט אדער ווינקל דער‬ ‫אנטון דעם קמיע אויפן האלדז‪ ,‬און ווען ער גייט‬ ‫חפץ ליגט‪ ,‬ווען מען האט עס דארט געפונען‪ ,‬האבן‬ ‫אריין צום הויפט‪-‬דאקטאר פונעם מיליטער‪ ,‬זאל‬ ‫די חסידים געוואלט מאכן א גאנצע שטורעם פון‬ ‫ער דריי מאל זאגן דעם פסוק ויהי נועם"‪ ,‬לפלא‪ ,‬ווען‬ ‫זיין רוח הקודש‪ ,‬אבער ער האט זיך שנעל‬ ‫דער בחור איז אריין אין צימער‪ ,‬האט דער‬ ‫באהאלטן און געבעטן מען זאל נישט רעדן‬ ‫‪16‬‬ ‫שמות און כוונות‪ ,‬עס פארמאכט אין לעדער און‬ ‫מיליטערישער דאקטאר אים קוים אנגעקוקט‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪" ,‬לייגט דאס אונטער זיין קאפ‪-‬קישן‪ ,‬און‬ ‫ער האט פלוצלונג גענומען דעם שטעמפל און‬ ‫ער זאל שוויצן דריי טעג‪ ,‬און ער וועט אי"ה האבן א‬ ‫געשריבן‪" ,‬אומטויגליך צום דינסט"‪ ,‬און אן קיין‬ ‫רפואה שלימה"‪ ,‬ווען מען האט אהיימגעברענגט‬ ‫שום לאגישן הסבר‪ ,‬האט דער דאקטאר האט אים‬ ‫דעם קמיע און עס אריינגעלייגט אונטער'ן קישן‪,‬‬ ‫ארויסגעשיקט מיט כעס‪ ,‬און דער בחור איז‬ ‫איז דער חולה אריינגעפאלן אין א טיפן שלאף‪ ,‬נאך‬ ‫געראטעוועט געווארן‪.‬‬ ‫דריי טעג האט זיך דער פיבער אינגאנצן‬ ‫•••‬ ‫אראפגעלאזט‪ ,‬ער האט געעפנט די אויגן און‬ ‫עס האבן דערציילט די זקני החסידים אין‬ ‫פארלאנגט עסן‪ ,‬און צו דער ערשטוינונג פון אלע‬ ‫אונגארן‪ ,‬אז א אידישער סוחר אין אונגארן א‬ ‫דאקטוירים איז ער אויפגעשטאנען פונעם בעט‬ ‫גרויסע בעל צדקה האט אריינגעלייגט זיין גאנצן‬ ‫אינגאנצן אויסגעהיילט‪.‬‬ ‫פארמעגן אין גרויסע מאגאזינען פון ווייץ און‬ ‫•••‬ ‫תבואה‪ ,‬איין נאכט האט אויסגעבראכן א גרויסע‬ ‫אינעם ספר זכרון נפתלי ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫שריפה אין שטעטל‪ ,‬און די פייער האט‬ ‫איין מאל אין א רעגנדיגן פרייטאג‪-‬צונאכטס איז‬ ‫ארומגעכאפט די שייערס‪ ,‬דער איד איז געלאפן‬ ‫אן ארימער אורח אנגעקומען קיין ראצפערט‪,‬‬ ‫מיט איין אטעם קיין ראצפערט‪ ,‬און זיך געווארפן‬ ‫באדעקט מיט בלאטע פון קאפ ביז פיס‪ ,‬און זיינע‬ ‫צו די פיס פונעם רבי'ן דער צדיק רבי הירצקעלע‬ ‫שטיוול זענען געווען אינגאנצן פארשמירט‪ ,‬שפעט‬ ‫ראצפערטער זי"ע און דערציילט‪ ,‬אז זיין גאנצע‬ ‫ביינאכט‪ ,‬ווען דער גאסט איז שוין געשלאפן א‬ ‫האב און גוטס איז פארלוירן געגאנגען און ער איז‬ ‫טיפן שלאף אין אכסניה‪ ,‬איז איינער פון די‬ ‫געבליבן א גרויסע בעל חוב‪.‬‬ ‫מקורבים אריינגעגאנגען אין הויז און דערזען אן‬ ‫אומגלויבליך בילד‪ ,‬דער צדיק רבי הירצקעלע אליין‬ ‫דער צדיק רבי הירצקעלע האט געזאגט פאר‬ ‫שטייט אין א ווינקל‪ ,‬איינגעבויגן‪ ,‬מיט א שיסל‬ ‫דעם סוחר מיט גרויס רואיגקייט‪" ,‬גיי אהיים מיט‬ ‫וואסער און א שמאטע‪ ,‬און פוצט און וואשט אפ די‬ ‫שלום‪ ,‬דער אויבערשטער וועט נישט פארלאזן א‬ ‫שמוציגע שטיוול פונעם ארעמאן‪ ,‬כדי ער זאל שבת‬ ‫איד וואס גיבט צדקה"‪ ,‬ווען דער סוחר איז‬ ‫אינדערפרי האבן ריינע שיך לכבוד שבת‪.‬‬ ‫צוריקגעקומען‪ ,‬האט זיך ארויסגעשטעלט א‬ ‫וואונדער‪ ,‬אז די פלאמען האבן טאקע פארברענט‬ ‫ווען דער מקורב האט זיך דערשראקן און‬ ‫די ווענט פונעם געביידע‪ ,‬אבער די זעק תבואה‬ ‫געוואלט צוכאפן די ארבעט פון רבינ'ס הייליגע‬ ‫אינעווייניג זענען געבליבן אומבארירט פון דער‬ ‫הענט‪ ,‬האט דער צדיק וקדוש רבי הירצקעלע אים‬ ‫היץ‪ ,‬און צוליב דער שריפה איז דער פרייז פון‬ ‫שטילערהייט געזאגט מיט זיין גרויס עניוות און‬ ‫תבואה אין דער גאנצער געגנט שטארק געשטיגן‪,‬‬ ‫אהבת ישראל‪" ,‬וואס שטערסטו מיר‪ ,‬הכנסת‬ ‫און דער איד האט פארקויפט זיין סחורה פאר‬ ‫אורחים איז דאך א מצווה דאורייתא‪ ,‬און אויב מען‬ ‫דאפלטע געלט און איז געווארן א גרויסער עושר‪.‬‬ ‫קען באדינען א איד מיט די אייגענע הענט‪ ,‬פארוואס‬ ‫•••‬ ‫זאל איך דאס אפגעבן פאר א צווייטן"‪.‬‬ ‫אינעם קונטרס תולדות זכרון נפתלי ווערט‬ ‫•••‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א איד איז געפאלן אין בעט מיט א‬ ‫עס ווערט געברענגט אין ספר זכרון נפתלי‪ ,‬אז‬ ‫שווערער קדחת און לונגען‪-‬אנטצינדונג‪ ,‬און די‬ ‫איין נאכט האט דער צדיק רבי הירצקעלע‬ ‫בעסטע דאקטוירים פון דעברעצין האבן געזאגט‪,‬‬ ‫ראצפערטער זי"ע באמערקט‪ ,‬ווי א לאקאלער איד‪,‬‬ ‫אז עס איז א ענין פון שעות ל"ע‪ ,‬זיין ברודער איז‬ ‫א צובראכענער קבצן וואס האט זיך פארשעמט צו‬ ‫געפארן קיין ראצפערט מיט א קוויטל און א פדיון‬ ‫בעטן נדבות‪ ,‬דרייט זיך ארום אין זיין קאמער און‬ ‫צום צדיק רבי הירצקעלע זי"ע‪ ,‬און האט מיט‬ ‫נעמט שטילערהייט ארויס עטליכע זילבערנע‬ ‫טרערן מזכיר געווען דעם מצב פונעם ברודער און‬ ‫כלים און זאכן פונעם רבינ'ס שטוב כדי זיי צו‬ ‫געבעטן א ברכה פאר א ישועה בקרוב‪.‬‬ ‫פארקויפן פאר שבת‪ ,‬דער צדיק רבי הירצקעלע‬ ‫האט זיך געמאכט כאילו ער זעט גארנישט‪ ,‬כדי‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי הירצקעלע האט‬ ‫נישט צו פארשעמען דעם איד‪.‬‬ ‫גענומען א קליין שטיקל קלף‪ ,‬אנגעשריבן הייליגע‬ ‫‪17‬‬ ‫אז איר מאן איז שווער קראנק‪ ,‬און זי האט געבעטן‬ ‫אבער ווען דער איד איז שוין געווען ביים טיר‪,‬‬ ‫דעם רבין פאר א ברכה און א ישועה פאר איר מאן‪,‬‬ ‫איז רבי הירצקעלע שנעל נאכגעלאפן דעם איד און‬ ‫לפלא‪ ,‬בשעת די פרוי האט דערציילט אירע צרות‪,‬‬ ‫אים אפגעשטעלט מיט גרויס ליבשאפט און‬ ‫האט דער צדיק רבי הירצקעלע אנגעהויבן וויינען‬ ‫געזאגט‪" ,‬זייט וויסן‪ ,‬אז איך בין מפקיר די אלע זאכן‬ ‫אזעלכע ביטערע טרערן‪ ,‬ביז ער האט געציטערט‬ ‫מיט א פולן הארצן‪ ,‬זיי געהערן פאר אייך לחלוטין‪,‬‬ ‫מיט זיין גאנצן קערפער פאר גרויס צער‪.‬‬ ‫איך האב נאר מורא געהאט‪ ,‬אז אויב איר וועט דאס‬ ‫פארקויפן וועט איינער חושד זיין אז ס'איז גניבה‬ ‫נאכדעם וואס די פרוי איז ארויס‪ ,‬האבן די‬ ‫און מען וועט אייך חלילה ארעסטירן‪ ,‬דערפאר נעם‬ ‫מקורבים אים געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער נעמט עס‬ ‫אויך די דאזיגע צעטיל מיט מיין חתימה‪ ,‬אז איך‬ ‫אזוי צום הארצן מער ווי געווענליך‪ ,‬צי ער קען דען‬ ‫האב עס אייך געגעבן במתנה גמורה"‪ ,‬נאך מער‪,‬‬ ‫יענעם איד פערזענליך‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫דער צדיק רבי הירצקעלע האט אים געבעטן‬ ‫הירצקעלע מיט זיין גרויסע אהבת ישראל‬ ‫מחילה און געזאגט‪" ,‬זייט מיר מוחל וואס איך האב‬ ‫געענטפערט מיט זיין איידעלן תמימות‪" ,‬ווי קען‬ ‫נישט געוואוסט פון אייער דחקות פריער‪ ,‬און איר‬ ‫מען הערן אז א איד ליידט פיינונגען און זיין הארץ‬ ‫האט געמוזט צוקומען צו אזא ביטערער שריט"‪.‬‬ ‫איז צעבראכן‪ ,‬און מען זאל נישט פילן דעם זעלבן‬ ‫•••‬ ‫שמערץ אין די אייגענע ביינער‪ ,‬כל זמן איך שפיר‬ ‫אין ספר זכרון נפתלי ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫נישט זיין ווייטאג פונקט ווי ער אליין‪ ,‬ווי אזוי קען‬ ‫נאכדעם וואס א באקאנטער נגיד איז געהאלפן‬ ‫איך צוגיין צום אייבערשטן בעטן רחמים פאר אים"‪.‬‬ ‫געווארן מיט א גרויסער מופת דורך דעם צדיק‬ ‫•••‬ ‫וקדוש רבי הירצקעלע'ס ברכה‪ ,‬איז דער נגיד‬ ‫אינעם ספר זכרון נפתלי ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫געקומען צו פארן קיין ראצפערט מיט א גרויסן‬ ‫א אידענע איז געווען אין שווערע חבלי לידה‬ ‫עולם‪ ,‬און געברענגט א פילע בייטל גאלדענע‬ ‫עטליכע טעג אן קיין ערפאלג‪ ,‬און די דאקטוירים‬ ‫רענדלעך‪ ,‬בשעת ער הייבט אן בארימען דעם רבין‬ ‫האבן מורא געהאט פאר איר לעבן און פארן לעבן‬ ‫פאר אלע פארזאמלטע אלס דער גרעסטער "בעל‬ ‫פונעם קינד‪ ,‬דער איבערגעשראקענער מאן איז‬ ‫מופת" און "איש אלוקים"‪.‬‬ ‫געלאפן ווי אויף שפילקעס קיין ראצפערט‪ ,‬און‬ ‫אריינגעלאפן צום רבי'ן מיט טרערן אין די אויגן און‬ ‫דער צדיק רבי הירצקעלע איז געווארן‬ ‫געשריגן‪ ,‬אז די שעה איז דרינגענד און זיין פרוי‬ ‫אינגאנצן בלאס פאר פחד פון די דברי שבח‪ ,‬ער‬ ‫ברויך גרויס רחמי שמים‪.‬‬ ‫האט אראפגעלאזט זיינע אויגן צום באדן‪,‬‬ ‫אנגעכאפט דעם נגיד ביים האנט און געזאגט מיט‬ ‫דער צדיק רבי הירצקעלע האט אים‬ ‫א צובראכן קול‪" ,‬פארוואס זאלט איר זיך טועה זיין‬ ‫אנגעקוקט מיט זיין איידעלן בליק‪ ,‬ארויסגענומען‬ ‫אין מיר‪ ,‬איך בין דאך גארנישט מער ווי א פשוט'ער‬ ‫א קליין אייזערן שלאס פון זיין שופלאד וואס איז‬ ‫שליח‪-‬בריוו‪-‬טרעגער )א פאסט‪-‬טרעגער(‪ ,‬ווייל‬ ‫געווען פארשלאסן‪ ,‬גענומען דעם שליסל‪ ,‬און עס‬ ‫ווען א פאסט‪-‬טרעגער ברענגט א בריוו מיט א‬ ‫פארקנאקט און געעפנט פארנט פונעם איד‪ ,‬און‬ ‫גרויסע סומע געלט פונעם קעניג‪ ,‬גיבט מען דען‬ ‫דער רבי האט געזאגט מיט א שטארק קול‪" ,‬אזוי ווי‬ ‫אים די גדולה‪ ,‬מען דאנקט דאך דעם קעניג אליין‪,‬‬ ‫דער שלאס עפנט זיך גרינג‪ ,‬זאל דער בורא עולם‬ ‫איך האב נאר איינגעריסן רחמים צום בורא עולם‪,‬‬ ‫עפענען די טויערן פון רחמים און זי זאל געבוירן‬ ‫און ער אין זיין חסד האט אייך געהאלפן‪ ,‬טא לייגט‬ ‫דעם קינד בשלום"‪ ,‬דער מאן איז אהיימגעלאפן‬ ‫נישט אויף מיר קיין שום גרויסקייט"‪ ,‬און דאס‬ ‫מיט א קלאר הארץ‪ ,‬גלייבענדיג אז די רבי האט‬ ‫גאנצע געלט וואס דער נגיד האט געגעבן‪ ,‬האט‬ ‫גע'פועל'ט א ישועה פאר זיין פרוי‪ ,‬און ווען ער איז‬ ‫דער צדיק רבי הירצקעלע נאך יענעם טאג‬ ‫אנגעקומען צום שוועל פונעם שטוב‪ ,‬האט מען‬ ‫פארטיילט פאר די אלמנות און יתומים אין‬ ‫אים אפגעווארט מיט די פרייליכע בשורה‪ ,‬אז‬ ‫שטעטל‪.‬‬ ‫פונקט אין יענע מינוט ווען דער רבי האט‬ ‫•••‬ ‫אויפגעשלאסן דעם שלאס‪ ,‬איז א געזונט יונגל‬ ‫אינעם קונטרס זכרון נפתלי ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫געבוירן געווארן‪.‬‬ ‫אז איינמאל איז געקומען א פרוי וויינען צום רבין‪,‬‬ ‫‪18‬‬ ‫ציטערן ווי א בלעטל‪ ,‬און ער האט געזאגט פארן‬ ‫•••‬ ‫איד‪" ,‬איך האב פונקט נעכטן ביינאכט געחלומט פון‬ ‫עס ווערט געברענגט אין קונטרס תולדות זכרון‬ ‫א הייליגן מאן מיט א לאנגער ווייסער בארד וואס‬ ‫נפתלי‪ ,‬אז א שוחט פון א דערבייאיגן שטעטל האט‬ ‫האט מיר געווארנט‪ ,‬אז אויב איך טשעפע דיר וועט‬ ‫פלוצלונג אנגעהויבן פארלירן זיין זע‪-‬קראפט ביז‬ ‫מיין גאנץ הויז פארברענט ווערן‪ ,‬און דאס איז דאך‬ ‫ער איז כמעט אינגאנצן בלינד געווארן‪ ,‬און ער האט‬ ‫פונקט די זעלבע חתימה ווי יענעם הייליגען מאן"‪,‬‬ ‫מער נישט געקענט בודק זיין קיין סכינים אדער‬ ‫און דער פריץ האט אים נישט נאר מוחל געווען‬ ‫עוסק זיין אין זיין מלאכה‪ ,‬און ליידער בלייבנדיג אן‬ ‫דעם אלטן חוב‪ ,‬נאר אים פארלענגערט דעם‬ ‫קיין ברויט פאר זיינע קינדער‪ ,‬איז דער שוחט ער‬ ‫קאנטראקט אויף נאך צען יאר פאר האלב פרייז‪.‬‬ ‫געקומען קיין ראצפערט צום צדיק רבי הירצקעלע‬ ‫•••‬ ‫מראצפערט זי"ע געפירט ביי די הענט דורך זיין זון‪.‬‬ ‫אינעם ספר זכרון נפתלי ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫א סוחר איז איין טאג געפארן אויפן וועג אינמיטן א‬ ‫דער צדיק רבי הירצקעלע האט אים געהייסן‬ ‫שווערן ווינטערדיגן שטורעם‪ ,‬און דער וואגן מיט‬ ‫זיך וואשן די פנים און אויגן מיט וואסער וואס דער‬ ‫זיינע סחורות איז אריינגעפאלן אין א טיפן‬ ‫רבי האט גענוצט צו נטילת ידים שחרית‪ ,‬און אים‬ ‫פארפרוירענעם טייך ווען דער אייז אונטערן וואגן‬ ‫אנגעזאגט‪" ,‬היט די אויגן פון יעצט און ווייטער פון‬ ‫האט זיך צובראכן‪ ,‬די פערד האבן נישט געקענט‬ ‫קוקן אויף זאכן וואס מען טאר נישט‪ ,‬און דער וואס‬ ‫ארויסציען דעם שווערן וואגן‪ ,‬און די וואסער האט‬ ‫גיבט ליכטיגקייט פאר דער וועלט וועט דיר‬ ‫אנגעהויבן דערגרייכן ביז צו זיין האלדז‪.‬‬ ‫צוריקגעבן דיין ליכט"‪ ,‬דער שוחט האט געטאן ווי‬ ‫דער רבי האט געהייסן‪ ,‬און נאך א קורצער צייט‬ ‫פלוצלונג האט דער סוחר געשריגן מיט גרויס‬ ‫האט זיך זיין זע‪-‬קראפט אנגעהויבן אויסקלארן‪,‬‬ ‫ייאוש‪" ,‬די זכות פונעם צדיק רבי הירצקעלע‬ ‫ביז ער האט ווידער געזען קלאר ווי א פרישער‬ ‫ראצפערטער זאל מיר ביישטיין"‪ ,‬אין דער זעלבער‬ ‫יונגערמאן און האט געקענט צוריקגיין צו זיין‬ ‫מינוט האט פאסירט א וואונדערליכע זאך‪ ,‬אן‬ ‫הייליגער כלי‪-‬קודש ארבעט ביז צו די טיפער‬ ‫אומבאקאנטער פויער מיט צוויי שטארקע פערדן‬ ‫עלטער‪.‬‬ ‫האט זיך פלוצלונג באוויזן פון ערגעץ אין וואלד‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אנגעטשעפעט די שטריק צום וואגן‪ ,‬און אין איין‬ ‫אין ספר זכרון נפתלי ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫רגע ארויסגעשלעפט דעם וואגן און דעם סוחר‬ ‫איד האט געדונגען א קרעטשמע פונעם לאקאלן‬ ‫אויפן יבשה‪.‬‬ ‫פריץ‪ ,‬און צוליב עטליכע שלעכטע יארן האט זיך‬ ‫אנגעזאמלט א שווערער חוב אויף די רענדע‪ ,‬און‬ ‫ווען דער סוחר האט זיך אומגעדרייט צו געבן‬ ‫דער פריץ‪ ,‬אן אכזריות'דיגער מענטש‪ ,‬האט אים‬ ‫געלט פארן פויער וואס האט אים דא געראטעוועט‬ ‫אנגעזאגט מיט כעס‪ ,‬אז אויב ביז זונטאג צאלט ער‬ ‫פון א זיכערן טויט‪ ,‬איז נישט געווען דארט קיין‬ ‫נישט אפ דעם גאנצן סכום‪ ,‬ווארפט מען אים און‬ ‫נפש חיה‪ ,‬נישט קיין פויער און נישט קיין פערדן‪,‬‬ ‫זיין גאנצע פאמיליע ארויס אינדרויסן אין שניי און‬ ‫ווען ער איז שפעטער געקומען קיין ראצפערט‬ ‫מען ארעסטירט אים‪.‬‬ ‫אפצוגעבן א דאנק פארן צדיק רבי הירצקעלע זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער צדיק רבי הירצקעלע געשמייכלט און‬ ‫דער איד איז געלאפן צום צדיק וקדוש רבי‬ ‫געזאגט‪" ,‬דער שריי פונעם הארצן האט דורכגעריסן‬ ‫הירצקעלע מראצפערט זי"ע אן קיין גראשען אין‬ ‫דעם הימל‪ ,‬און איך האב געברויכט שיקן א שליח"‪.‬‬ ‫טאש‪ ,‬דער רבי האט געזאגט‪" ,‬פאר צום פריץ מיט‬ ‫א שטארקייט‪ ,‬און זאג אים‪ ,‬אז דו האסט נישט דאס‬ ‫געלט אבער דו האסט א בריוו פונעם ראצפערטער‬ ‫רב"‪ ,‬דער איד האט געציטערט פאר גרויס שרעק‪,‬‬ ‫ווייל דער פריץ איז געווען א שונא ישראל‪.‬‬ ‫אבער ווען ער איז אנגעקומען און דערלאנגט‬ ‫דעם בריוול פונעם רבין‪ ,‬האט דער פריץ אנגעהויבן‬ ‫‪19‬‬ ‫דערציילן פארן הייליגען דברי חיים זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫יארצייט יום הקדוש י' תשרי‬ ‫דברי חיים געזאגט בזה"ל‪" ,‬ווען דו וואלסט נישט‬ ‫געזינדיגט וואלסטו זיך אויך געקענט אזוי‬ ‫הרה"ק רבי משה יצחק ב"ר נפתלי אלימלך זי"ע‬ ‫ווערטלען"‪.‬‬ ‫)געווירצמאן(‪ ,‬מפשעווארסק‬ ‫"הנקרא בפי כל ר' איציק'ל מפשעווארסק"‬ ‫אויך האט דער הייליגער זיידע רבי אברהם‬ ‫זי"ע זיך אסאך מסתופף געווען ביים הייליגען צדיק‬ ‫וקדוש רבי אשר'ל מראפשיץ זי"ע‪ ,‬מען דערציילט‪,‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט גארליץ‪ ,‬י"ב טבת בשנת‬ ‫אז איינמאל איז דער צדיק רבי אברהם געווען אין‬ ‫תרמ"ב‪.‬‬ ‫ראפשיץ ביים טיש פון זיין רבין‪ ,‬פלוצלונג זענען‬ ‫אנגעקומען די פאליציי פון די מיליטער‪ ,‬דארט אין‬ ‫צו זיין טאטע הרה"ק רבי נפתלי אלימלך זי"ע‪,‬‬ ‫ביהמ"ד זענען געווען גאר אסאך בחורים וואס‬ ‫בן הרה"ק רבי אברהם געווירצמאן מגארליץ זי"ע‪,‬‬ ‫האבן זיך פראבירט ארויס צו דרייען פון מיליטער‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אלימלך געווירצמאן מליזענסק זי"ע‪,‬‬ ‫אבער דער רבי אברהם איז געגאנגען מיט‬ ‫בן הרה"ק רבי ישראל זי"ע‪,‬‬ ‫שטעקענעס און געווען פטור פון די מיליטער‪.‬‬ ‫חתן הרה"ק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪.‬‬ ‫אבער וויבאלד ער איז געזעצן אויבן אן‪ ,‬זענען‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת חנה בריינדל ע"ה‪.‬‬ ‫די פאליציי גלייך געקומען צו אים‪ ,‬און געבעטן אז‬ ‫ער זאל ווייזן זיין פטור‪ ,‬ער מיט זיין חכמה האט זיך‬ ‫ער איז געווען פון די גדולים וצדיקים בדורו א‬ ‫אנגעהויבן טענה'נען מיט די פאליציי און זיי נישט‬ ‫איש קדוש מאוד צדיק וחסיד טהור לב‪ ,‬ער איז‬ ‫געוואלט ווייזן זיינע פאפירן‪ ,‬די חברה האבן זיך‬ ‫געווען א מתמיד עצום און א גרויסער ירא שמים‪,‬‬ ‫גענומען איבער אים‪ ,‬אבער אין די זעלבע צייט‬ ‫ער איז געווען דבוק אין צדיקי אמת און גאר אסאך‬ ‫האבן זיך אלע בחורים וואס האבן נישט געהאט‬ ‫קראנטע מעשיות דערציילט פון צדיקים‬ ‫קיין פטור ארויס געשלייכט פונעם ביהמ"ד‪ ,‬ווען‬ ‫הקודמים‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א בעל‬ ‫ער האט געזען אז יעדער איז שוין ארויס‪ ,‬האט ער‬ ‫מופת עצום און א גרויסע פועל ישועות בקרב‬ ‫ארויס גענומען זיינע פאפירן און זיי האבן אים‬ ‫הארץ‪ ,‬ער איז געווען א גרויסער עניו און א צדיק‬ ‫געלאזט גיין‪ ,‬אבער מיט דעם שפיל האט ער‬ ‫נסתר און אייביג באהאלטן זיין גדלות מיטן זיך‬ ‫געראטעוועט אלע אנדערע בחורים‪.‬‬ ‫פירן מיט א געוואלדיגע פשטות‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ביים ברית האט מען‬ ‫דער זיידע הרה"ק רבי אברהם געווירצמאן‬ ‫געוואלט געבן נאר דעם נאמען יצחק נאכן‬ ‫זי"ע איז געווען דער שוווער בזיווג חמישי פון‬ ‫הייליגען חוזה מלובלין זי"ע‪ ,‬אבער וויבאלד דער‬ ‫הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע‪ ,‬און ווי‬ ‫קינד איז געווען אין א סכנה בשעת ער איז געבוירן‪,‬‬ ‫מען קען זעהן אין א בריוו וואס דער הייליגער דברי‬ ‫האט דער הייליגער דברי יחזקאל משינאווא זי"ע‬ ‫חיים מצאנז זי"ע האט געשריבן פארן זוהן הרה"ק‬ ‫געהייסן‪ ,‬אז מען זאל דעם קינד צו געבן דעם‬ ‫רבי נפתלי אלימלך געווירצמאן זי"ע שרייבט ער‬ ‫נאמען משה‪ ,‬וויבאלד עס איז געווען באו מים עד‬ ‫אויפן זיידן רבי אברהם זי"ע בזה"ל "הרב הקדוש‪,‬‬ ‫נפש און ער איז געראטעוועט געווארן איז דאס ווי‬ ‫נקי מן החטא כתינוק בן שנה‪ ,‬והוא מחולל‬ ‫ביי משה רבינו ע"ה כי מן המים משיתהו‪.‬‬ ‫מפשעינו"‪.‬‬ ‫פון אלס יונג קינד האט מען שוין געזען אויף‬ ‫און ווי באקאנט האט דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫אים זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און זיין‬ ‫אברהם זי"ע גאר שטארק מסתר געווען זיינע‬ ‫התנהגות דקדושה‪ ,‬צדיקי הדור האבן מעיד געווען‪,‬‬ ‫מעשים און דרכים ביים זאגן גוטע ווערטלעך‪ ,‬איין‬ ‫אז די שכינה ריעט אויף דעם קינד‪ ,‬ער איז שוין‬ ‫טאג האט איינע פון די חסידים געהערט‪ ,‬ווי רבי‬ ‫געווען דאן באוויסט אלס א עילוי בתורה‪ ,‬און דער‬ ‫אברהם האט זיך געווערטלט מיטן צאנזער‬ ‫הייליגער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט כסדר ביים‬ ‫רעבעצין אין די קאך‪ ,‬ווען ער איז דאס געקומען‬ ‫‪20‬‬ ‫מליזענסק זי"ע‪ ,‬זענען זיי מקרב די גאולה און‬ ‫לעבן געזאגט‪ ,‬אז אלס קינד איז ער געווען א הייליג‬ ‫ביאת המשיח‪.‬‬ ‫קינד און א גאון‪ ,‬אבער ער ברוב עניוות האט כסדר‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווער ווייסט וואס איך האב שוין מקלקל‬ ‫בשנת תרמ"ו האט זיך זיין טאטע רבי נפתלי‬ ‫געווען אז איך בין שוין נישט דער הייליגער איד‪.‬‬ ‫אלימלך לויט דעם ציווי פונעם הייליגען שינאווער‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬אריבער געצויגען צום שטאט שינאווא‪.‬‬ ‫ער איז געווען מקושר בלב ובנפש צו די צדיקים‬ ‫בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫בשנת תרנ"ד‪ ,‬ווען ער איז געווען ‪ 11‬יאר אלט‪,‬‬ ‫האט אים דער פעטער דער הייליגער שינאווער רב‬ ‫דודו הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע געשיקט לערנען קיין טארנא אין די ישיבה פון‬ ‫הרה"ק רבי משה משינאווא זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי משה אפטער בעל אמרי משה זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫הרה"ק רבי שמחה ישכר דוב מצעשינוב זי"ע‪,‬‬ ‫דער רבי משה איז געווען באוויסט אלס א גאון‬ ‫הרה"ק רבי אהרן רוקח מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫וחריף און א גדול בתורה‪ ,‬ווי דער הייליגער צאנזער‬ ‫הרה"ק רבי ישעי' מטשחויב זי"ע‪,‬‬ ‫רב זי"ע האט שוין מעיד געווען אויף אים בזה"ל‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי צבי אלימלך מבלאזשוב זי"ע‪,‬‬ ‫"מוהר"ר משה איש ריעי ואהובי וגדול בתורה ויראה‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר ריישער זי"ע‪,‬‬ ‫וראוי להאריך בשבחו אך מרתתין ידי מאפס כחי‬ ‫הרה"ק רבי צבי מרוזוודוב זי"ע‪,‬‬ ‫ולכן קצרתי"‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם חיים מפלאנטש זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבינו יואל בעל דברי יואל מסאטמאר זי"ע‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי איציקל זי"ע האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט דאך געהאט א געוואלדיגע‬ ‫זיין רבו מובהק איז געווען הרה"ק רבי חנה‬ ‫קרבה ביים הייליגען שינאווער רב זי"ע זייענדיג א‬ ‫הלברשטאם בעל דברי חנה מקאלאשיץ זי"ע‪ ,‬הי"ד‪.‬‬ ‫קרוב‪ ,‬פלעגט ער זיך גאר אסאך דרייען ביי אים אין‬ ‫שטוב ווי א בן בית‪ ,‬דערציילט ער‪ ,‬אז איינמאל איז‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט‬ ‫ער אזוי ווי די דרך פון קינדער ארום געלאפן אין‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער דברי חיים מצאנז‬ ‫ביהמ"ד אין שינאווא‪ ,‬עס איז געווען ערב שבת‬ ‫זי"ע האט גאר שטארק מכבד געווען בנן של‬ ‫קודש ביי מנחה‪ ,‬און ער איז אנגעקומען אונטערן‬ ‫קדושים‪ ,‬ובפרט די אייניקלעך פון רבי אלימלך‬ ‫טלית פונעם הייליגען שינאווא רב זי"ע‪.‬‬ ‫מליזענסק זי"ע‪ ,‬און ער האט זייער משבח געווען‬ ‫די אלע וואס האבן אויך מקרב געווען די רבי‬ ‫האט דערציילט דער צדיק רבי איציקל זי"ע‪,‬‬ ‫אלימלך'ס אייניקלעך‪.‬‬ ‫אז דער הייליגער שינאווא רב האט דאן געהאלטן‬ ‫אינמיטן די שמונה עשרה פון מנחה‪ ,‬און געהאלטן‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב זי"ע פלעגט נאך‬ ‫ביי די ווערטער ָהקל ַהגָּ דוֹל ַהגִּ בּוֹר וְ ַה ָ‬ ‫נּוֹרא‪,‬‬ ‫זאגן בשם זיין הייליגען רבין דער זרע קודש‬ ‫דערציילט ער‪ ,‬אז ווען ער האט געהערט דעם‬ ‫מראפשיץ זי"ע‪ ,‬אז ווען משיח וועט קומען‪ ,‬וועט די‬ ‫שינאווא רב זאגן די ווערטער‪ ,‬האט אים אנגעכאפט‬ ‫ערשטע שאלה זיין אויב מען האט מקרב געווען די‬ ‫א פחד און א אימה ויראה‪ ,‬אז ער האט פאר אפאר‬ ‫אייניקלעך פון דעם הייליגען רבי אלימלך זי"ע‪ ,‬און‬ ‫טאג נישט געקענט שטיין נעבן דעם שינאווער רב‬ ‫דער ראפשיצער רב האט געזאגט‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און די פחד האט אים באגלייט זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫קענען ענטפערן אז יא ער האט זיי מקרב געווען‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי איציקל זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫האט דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע צוגעלייגט‬ ‫אז ביי זיין בר מצוה האט ער געטון ווי אסאך האבן‬ ‫בשם זיין הייליגען רבין דער קאלאשיצער רב זי"ע‬ ‫דאן געטון‪ ,‬אז מען האט זיכער געמאכט אז דער‬ ‫א טעם צו דעם‪ ,‬ווייל כידוע האט דער רבי אלימלך‬ ‫סופר זאל נישט האבן גרייט די תפילין ביי די בר‬ ‫מתפלל געווען‪ ,‬אז זיינע יוצאי חלציו זאלן זיין‬ ‫מצוה‪ ,‬און אזוי האט ער געהאט די זכי'‪ ,‬אז דער‬ ‫ארימעלייט‪ ,‬נאר בעקבתא דמשיחא וועט מען זיי‬ ‫הייליגער שינאווער רבי זי"ע האט אים געלייגט ביי‬ ‫באווארפן מיט גאלד‪ ,‬קומט דאך אויס‪ ,‬אז די וואס‬ ‫די בר מצוה זיין אייגענע תפילין‪.‬‬ ‫זענען מחזק די אייניקלעך פון רבי אלימלך‬ ‫‪21‬‬ ‫זי"ע האט געדאווענט איז פארברענט געווארן און‬ ‫ביי די בר מצוה איז ער א חתן געווארן‪ ,‬האט‬ ‫אויך דעם שטוב פונעם רבין איז פארניכטעט‬ ‫דער צדיק דערציילט‪ ,‬אז נאכן תפילין לייגן איז ער‬ ‫געווארן אונעם פייער מיט אלעס וואס ער האט‬ ‫אהיים מיטן הייליגען שינאווא רב צו זיך אין שטוב‪,‬‬ ‫פארמאגט‪.‬‬ ‫כדי צו אפרעכטן דעם סעודת בר מצוה‪ ,‬אבער ווען‬ ‫ער איז אנגעקומען אהיים האט ער געזען‪ ,‬ווי מען‬ ‫אבער דער צדיק האט זיך ווייטער מחזק‬ ‫גרייט צו עפעס חוץ דעם בר מצוה סעודה‪ ,‬דאן איז‬ ‫געווען און ווייטער עוסק געווען בתורה מיט א‬ ‫ער געוואר געווארן‪ ,‬אז דאס איז אויך די תנאים ווי‬ ‫געואלדיגע התמדה און נישט נאך געלאזט מיט זיין‬ ‫מען האט געשלאסן דעם שידוך‪ ,‬אבער ליידער נאך‬ ‫עבודת הקודש‪ ,‬ער האט מחזק געווען די אידן פון‬ ‫בעפאר מען האט אפ געראכטן זיין חתונה ו' טבת‬ ‫שטאט און גאר אסאך עוסק געווען צו צוריק‬ ‫בשנת תרנ"ט‪ ,‬איז דער הייליגער שינאווער רב זי"ע‬ ‫אויפבויען דעם שטאט‪.‬‬ ‫נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫בשנת ת"ש ווען עס האט ליידער אויס‬ ‫ראש חודש ניסן בשנת תרנ"ט האט ער חתונה‬ ‫געבראכן די צווייטע וועלט מלחמה‪ ,‬איז דער צדיק‬ ‫געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת רחל ע"ה‪,‬‬ ‫אנטלאפן מיט די גאנצע משפחה קודם קיין‬ ‫בת הרה"ק רבי ישכר דוב הכהן גלאנץ זי"ע‪,‬‬ ‫האלאשיץ‪ ,‬דארט האט דער הייליגער צדיק מיט א‬ ‫בן הרה"ק רבי יוסף חיים גלאנץ משינאווא זי"ע‪,‬‬ ‫מסירת נפש ווייטער געפירט זיין עבודת הקודש‬ ‫בן הגה"ק רבי צבי הירש הכהן גלאנץ זי"ע‪) ,‬חבר‬ ‫און מחזק געווען אידישע קינדער‪.‬‬ ‫נאמן מיטן הייליגען רבי אלימלך מליזענסק זי"ע(‪,‬‬ ‫ווינטער בשנת ת"ש האבן די רשעים געלאזט‬ ‫חתן הרה"ק רבי אריה לייבוש ליפשיץ בעל אריה‬ ‫יעדן אויס וועלען אויב מען וויל גיין קיין סיביר‬ ‫דבי עילאי זי"ע‪,‬‬ ‫אדער בלייבן דארט אין האלאשיץ‪ ,‬עס איז געווען‬ ‫א אייניקל פון הגה"ק רבי נפתלי הכהן כ"ץ בעל‬ ‫א צעמישעניש צווישן עולם‪ ,‬ווייל מען האט נישט‬ ‫סמיכות חכמים זי"ע‪,‬‬ ‫געוויסט וואס עס ווארט אפ דארט אין סיביר‪,‬‬ ‫אויך א אייניקל פון הרה"ק רבי שמואל קאמינקער‬ ‫אבער דער צדיק האט יא אפגעמאכט צו גיין קיין‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫סיביר רוסלאנד‪.‬‬ ‫נאך די חתונה איז דער צדיק געזעצן אונעם‬ ‫דארט אין סיביר האט דער צדיק מיט געמאכט‬ ‫שטאט שינאווא על תורה ועבודה יומם ולילה מיט‬ ‫דעם זעלבן גורל ווי אלע אידן‪ ,‬מען האט ליידער‬ ‫א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬אויך האט ער זיך גאר‬ ‫גאר אסאך מיט געמאכט מען האט ליידער‬ ‫אסאך מסגף געווען און געקענט פאסטן די גאנצע‬ ‫געלעבט אין א שרעקליכע הונגער‪ ,‬אבער א יאר‬ ‫וואך ממש‪ ,‬ער האט זיך דאן שוין געפירט מיט א‬ ‫שפעטער איז אנגעקומען די שמועות פון האלשיץ‬ ‫מוראדיגע קדושה וטהרה‪.‬‬ ‫וואס איז ליידער געבליבען אונטער די דייטשן‬ ‫ימ"ש‪ ,‬און דארט זענען כמעט אלע אידן ליידער‬ ‫ביי די ערשטע וועלט מלחמה ווען די הייליגע‬ ‫אומגעקומען על קידוש השם הי"ד‪.‬‬ ‫שטאט שינאווא איז ליידער חרוב געווארן‪ ,‬האט‬ ‫ער זיך באזעצט אין שטאט פשעווארסק‪ ,‬און פון‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫דאן אן האט מען אים אנגעהויבן רופן דער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דארט אין סיביר האט מען דאך‬ ‫פשעווארסקער רבי זי"ע‪.‬‬ ‫געלעבט אין א שרעקליכע הונגער‪ ,‬אבער דער‬ ‫שווער דער צדיק רבי איציקל זי"ע האט די גאנצע‬ ‫בשנת תר"צ האט אינעם שטאט פשעווארסק‬ ‫וואך צוזאמען געקליבן מיט א מסירת נפש די‬ ‫אויס געבראכן א שרעקליכע פייער‪ ,‬וואס דאן איז‬ ‫שאלעכטס פון די פרוכט און ירקות און אויך דאס‬ ‫ליידער חרוב געווארן ‪ 50‬הייזער פון אידן פונעם‬ ‫ביסל מעל‪ ,‬און פון דעם האט ער יעדן שבת קודש‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫געמאכט א קוגעל‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער צדיק רבי‬ ‫איציק'ל האט פון דעם איין קליינעם קוגעל‬ ‫אויך די קלויז ווי דער הייליגער צדיק הגה"ק‬ ‫געטיילט פאר אסאך אידן‪.‬‬ ‫רבי משה סופר בעל אור פני משה מפשעווארסק‬ ‫‪22‬‬ ‫שטאט ברעסלאו‪ ,‬און וויבאלד דארט אין שטאט‬ ‫אידן האבן דערציילט‪ ,‬אז זייענדיג אין סיביר‪,‬‬ ‫איז נישט געווען געהעריג מסודר מיט בתי‬ ‫איז דער צדיק איינגעשטאנען אין א הויז וואס האט‬ ‫מדרשים און אלע צרכי הקהילה‪ ,‬האט ער זיך חודש‬ ‫באלאנגט פאר א גויטע‪ ,‬איין טאג האט דער גויטע‬ ‫אלול געצויגען צום גרויסן שטאט קראקא‪.‬‬ ‫ארויס געווארפן דעם צדיק מיט די גאנצע משפחה‬ ‫אויף די גאס‪ ,‬די רבי האט איר געשאלטן מיט‬ ‫אין קראקא איז ער איין געשטאנען אין שטוב‬ ‫קללות‪ ,‬און דאן האט זיך די רבי אוועק געצויגען‬ ‫פון הר"ר חיים פריעדמאן ז"ל פון די גרויסע בעלזא‬ ‫צום שטאט טאלעמענקא‪.‬‬ ‫חסידים‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז דארט אין קראקא‬ ‫האט דער צדיק געהאט א גאר גרויסע נס און ער‬ ‫אבער נישט אסאך נאכדעם האבן די קינדער‬ ‫איז ניצול געווארן בדרך נס ממות לחיים‪.‬‬ ‫פון דעם גויטע אנגעהויבן קראנק ווערן און האבן‬ ‫איינס ביי איינס גע'פגר'ט‪ ,‬די גויטע האט‬ ‫ווי דער מנהג פון דעם צדיק איז געווען‪,‬‬ ‫פראובירט צו זיכען דעם רבין און איבער בעטן‪,‬‬ ‫פלעגט ער יעדע נאכט שטייענדיג אויף די פיס‬ ‫אבער די רבי האט איר בשום אופן נישט געוואלט‬ ‫עוסק זיין בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה אין‬ ‫אויף נעמען‪ ,‬און צום סוף האבן אלע קינדער‬ ‫דעם עזרת נשים פון דעם ביהמ"ד‪ ,‬איז געווען די‬ ‫גע'פגר'ט און אויך די גויטע האט גע'פגר'ט‪ ,‬כן יאבדו‬ ‫נאכט פון ח' ניסן די יארצייט פון זיין הייליגען טאטן‬ ‫כל אויבך ד'‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי נפתלי אלימלך זי"ע‪ ,‬איז דער צדיק‬ ‫געשטאנען און געלערנט זיינע שיעורים די גאנצע‬ ‫דער צדיק האט דערציילט‪ ,‬אז בשנת תרצ"ז‬ ‫נאכט‪.‬‬ ‫ווען מען האט שוין געשפירט די סכנה פון די‬ ‫צווייטע וועלט מלחמה אין גאנץ אירופה‪ ,‬האט זיך‬ ‫אינמיטן די נאכט האט ער זיך אוועק געזעצט‬ ‫זיין רבי דער הייליגער קאלאשיצער זי"ע אויף‬ ‫אויפן בענקל אין שטוב ביים טיש‪ ,‬כדי ער זאל‬ ‫געשטעלט בעפאר תקיעות שופר און געזאגט פאר‬ ‫קענען משלים זיין דעם מסכת לכבוד דעם‬ ‫די אידן אין ביהמ"ד‪ ,‬אז כדי צו ניצול ווערן פון די‬ ‫יארצייט פון זיין טאטן‪ ,‬יענע רגע איז א קויל דורך‬ ‫צרות‪ ,‬זאל זיך יעדער איד מקבל זיין די מצוה פון‬ ‫געפלויגן העכערן קאפ פונעם רבין‪ ,‬און וויבאלד ער‬ ‫וְ ָא ַה ְב ָתּ ְל ֵר ֲע‪ ‬כָּ מוֹ‪.‬‬ ‫האט זיך דאן אראפ געזעצט איז ער ניצול געווארן‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט‬ ‫די קויל האט געשאסן א גוי א רשע וואס איז‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז הרה"ק רבי אהרן מבעלזא זי"ע האט‬ ‫געווען א שכן מיטן רבין‪ ,‬און ער האט נישט אויס‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז יעדער איד וואס איז ניצול געווארן פון‬ ‫געהאלטן ווי דער צדיק זיצט און לערנט די גאנצע‬ ‫די נעגל פון די דייטשן ימ"ש ביי די מלחמה‪ ,‬האט‬ ‫נאכט‪ ,‬און דערפאר האט ער געשאסן א קויל צום‬ ‫געהאט צוויי מלאכים וואס האבן אים באגלייט די‬ ‫רבין‪ ,‬אבער בדרך נס האט זיך דער צדיק דאן אראפ‬ ‫גאנצע צייט‪ ,‬און רבי איציק'ל האט צו געלייגט‪ ,‬דאס‬ ‫געזעצט‪ ,‬און דורך דעם געראטעוועט געווארן‪.‬‬ ‫אז איין מלאך איז נישט גענוג געווען ווייזט‬ ‫וואסערע סכנה מען איז געווען‪ ,‬און כדי ניצול צו‬ ‫כסלו בשנת תש"ט האט זיך דער צדיק‬ ‫ווערן האט מען געברויכט צוויי מלאכים‪.‬‬ ‫געצויגען קיין פאריז‪ ,‬דארט האט דער צדיק גאר‬ ‫אסאך עוסק געווען צו מחזק זיין די אידן וואס‬ ‫חודש אייר בשנת תש"ו האט די ממשלה פון‬ ‫זענען געבליבן נאכן גרויסן חורבן‪ ,‬ער האט דארט‬ ‫רוסלאנד נאכגעגעבן‪ ,‬אז די אלע וואס זענען נישט‬ ‫עוסק געווען אין לערנען מיט א מוראדיגע מסירת‬ ‫קיין בירגער פון רוסלאנד זאלן קענען ארויסגיין‬ ‫נפש און התמדה‪.‬‬ ‫צוריק פון ווי זיי קומען‪ ,‬דאן איז די רבי געפארן‬ ‫פאר אפאר וואכן‪ ,‬וואס די נסיעה אליין איז נישט‬ ‫בשנת תשי"ז האט זיך דער צדיק געצויגען קיין‬ ‫געווען קיין גרינגע נסיעה‪.‬‬ ‫אנטווערפן אין בעלגיע‪ ,‬ווי דער צדיק האט שוין‬ ‫געוואוינט ביז צו זיין הסתלקות‪ ,‬דארט אין‬ ‫צווישן פסח אין שבועות איז דער צדיק צוריק‬ ‫אנטווערפן האט דער צדיק פראבירט צו לעבן א‬ ‫געקומען קיין פולין און ער האט זיך באזעצט אין‬ ‫‪23‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז עש"ק שבת שובה בשנת‬ ‫גאר באשיידן לעבן און עוסק געווען יומם ולילה‬ ‫תשל"ז אפאר טאג בעפאר זיין פטירה איז דער‬ ‫בתורה ועבודת השם‪ ,‬אבער ווי די משנה זאגט‪ ,‬כל‬ ‫צדיק געווען גאר שוואך און ליידער האט זיך קיין‬ ‫הבורח מן הכבוד הכבוד רודף אחריו‪ ,‬איז דער צדיק‬ ‫שום עסן נישט געהאלטן אונעם גוף קדוש‪ ,‬דער‬ ‫גאר שנעל געווארן באוויסט אלס א גאון וגדול‬ ‫דאקטאר האט געהייסן‪ ,‬אז צוליב זיין געזונט זאל‬ ‫בתורה‪ ,‬אויך איז ער דאן באוויסט געווארן אלס א‬ ‫מען אים נישט געבן קיין שום עסן‪.‬‬ ‫גרויסער פועל ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫אבער פרייטאג צופרי ווען דער צדיק האט‬ ‫אפילו זייענדיג פון די זקני הדור האט ער זיך‬ ‫געוואלט גיין דאווענען‪ ,‬האט ער געבעטן אז מען‬ ‫ממש אונטער געווארפן אונטער די צדיקים בדורו‪,‬‬ ‫זאל אים געבן א שטיקל מזונות כדי ער זאל מקיים‬ ‫ער האט זיך באמת געהאלטן אלס עפר ועפר און‬ ‫זיין וואס זיין רבין האט אים געהייסן‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫זיך כסדר מסתופף געווען בצלו פון די צדיקי הדור‪.‬‬ ‫אים געזאגט וואס דער דאקטאר האט באפוילען‪,‬‬ ‫האט דער צדיק מיט זיין געוואלדיגע אמונת‬ ‫אויך איז ער געווען באקאנט אלס איינער פון‬ ‫צדיקים געזאגט‪ ,‬וואס ווייסט דער דאקטאר‪ ,‬אויב‬ ‫די איינציגסטע צדיקים וואס האבן דערציילט גאר‬ ‫די רבי האט געהייסן עסן דארף מען עסן‪ ,‬און בלית‬ ‫אסאך מעשיות פון צדיקים הקודמים מיט א‬ ‫ברירה האט מען אים געגעבן א שטיקל מזונות‪ ,‬און‬ ‫געוואלדיגע פונקטליכקייט‪ ,‬אידן בדורו האבן‬ ‫לפלא האט זיך די שטיקל מזונות יא געהאלטן‪,‬‬ ‫געוויסט‪ ,‬אז ביי דעם צדיק קען מען אייביג הערן‬ ‫אלעס נאר מיט זיין ריינע אמונה‪.‬‬ ‫מעשיות פון צדיקים און ער איז געווען דבוק און די‬ ‫צדיקים הקודמים מיט א געוואלדיגע דביקות‬ ‫אויך איז דער הייליגער צדיק געווען מפורסם‬ ‫דקדושה‪.‬‬ ‫אלס א גרויסער קנאי און ער איז געווען גאר‬ ‫שטארק מקושר נאך בעפאר די מלחמה מיט‬ ‫ווי באקאנט איז דער צדיק געווען גאר‬ ‫הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע‪ ,‬און אסאך‬ ‫שטארק דבוק אונעם זון פון דעם הייליגען‬ ‫מעשיות ווערט דערציילט‪ ,‬ווי די צוויי צדיקים‬ ‫שינאווער רב זי"ע הרה"ק רבי שמחה ישכר דוב‬ ‫האבן זיך גאר שטארק מכבד געווען איינער דעם‬ ‫מציעשנוב זי"ע‪ ,‬און אפילו נאכן פטירה פון זיין רבין‬ ‫אנדערן‪ ,‬דער הייליגער סאטמאר רבי האט גאר‬ ‫איז ער נאך געווען דבוק אין זיין רבין מיט א‬ ‫אסאך מאל זיך אויס געדריקט אויפן רבין‪ ,‬אז ער‬ ‫געוואלדיגע קשר און כסדר גערעדט פון זיין רבין'ס‬ ‫איז א סימבאל פון א קנאי וואס מיינט אלעס נאר‬ ‫גדלות און קדושה‪ ,‬ער פלעגט אסאך רעדן פון דעם‬ ‫לשם שמים‪.‬‬ ‫רוח הקודש וואס זיין רבי האט געהאט‪.‬‬ ‫ער האט זיך גאר אסאך משתתף געווען צום‬ ‫זיין רבי הרה"ק רבי שמחה ישכר דוב‬ ‫הייליגען סאטמאר רבי זי"ע מיט די מלחמה קעגן‬ ‫מציעשנוב זי"ע האט זיך אמאל אויס געדריקט‬ ‫די ציונים און אייביג געווען פון די ראשונים צו‬ ‫אויף זיין תלמיד רבי איציק'ל מפשעווארסק זי"ע‬ ‫אונטער שרייבן מחאות קעגן די ממשלות הכופרים‬ ‫בזה"ל‪" ,‬מיין איציקל‪ ,‬תורה זאגט ער נישט‪,‬‬ ‫און כסדר געפאדערט פון זיינע מענטשן צו מיט‬ ‫דאווענען הערט מען נישט פון אים‪ ,‬אבער אז ער‬ ‫שטיין מיטן הייליגען סאטמאר רבי זי"ע‪.‬‬ ‫וועט געבן א שטיקל קוגעל‪ ,‬וועט עס אויך העלפן"‪.‬‬ ‫גאר אסאך מאל האט ער זיך אויסגעדריקט‬ ‫איינמאל האט זיין רבי דער הייליגער צדיק‬ ‫בזה"ל‪" ,‬נאך א מזל עס איז דא דער סאטמאר רבי‪,‬‬ ‫מצעשינוב זי"ע געהייסן פארן רבין‪ ,‬אז צוליב זיין‬ ‫האלט זיך נאך דאס אידישקייט"‪ ,‬איינמאל איז א‬ ‫שוואכקייט און זיין געזונט זאל ער יעדן טאג‬ ‫איד צוריק געקומען נאך די ימים נוראים ביים‬ ‫בעפארן דאווענען שחרית טועם זיין א שטיקל‬ ‫סאטמאר רבי זי"ע‪ ,‬האט אים דער צדיק רבי‬ ‫מזונות‪ ,‬פארשטייט זיך אז ביי דעם צדיק איז דאס‬ ‫איציק'ל געבעטן‪ ,‬אז ער זאל אים נאך זאגן די תורה‬ ‫געווארן א חלק פון זיין טאג‪ ,‬און ער האט דאס‬ ‫וואס די רבי האט געזאגט‪ ,‬און דאן האט דער צדיק‬ ‫נישט אויף געגעבן פאר קיין שום זאך און ער האט‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬עס איז נאך דא היינט ערליכע אידן‬ ‫אויף דעם נישט מוותר געווען‪.‬‬ ‫‪24‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬מען דארף דאך וויסן ווער דער צדיק איז‪,‬‬ ‫אויף די וועלט‪ ,‬אבער וועם עס טיט אמת'דיג וויי‬ ‫האט רבי איציק'ל געזאגט‪" ,‬ב"ה איך ווייס"‪.‬‬ ‫דער כבוד שמים איז ער איינער"‪.‬‬ ‫דאן איז דער צדיק געזעצן ביים טיש פונעם‬ ‫בשנת תשכ"ז נאך די מלחמה אין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫סאטמאר רבי ממש ווי א חסיד‪ ,‬ער האט נישט‬ ‫ווען די ציונים האבן ליידער פארשפרייט זייערע‬ ‫געוואלט מען זאל אים מכבד זיין‪ ,‬ווען די סאטמאר‬ ‫שקרים אין די וועלט מיט די ניסים וואס זיי האבן‬ ‫רבי האט אים געבעטן‪ ,‬אז ער זאל בענטשן די‬ ‫געהאט און מיט זייער נצחונות‪ ,‬איז דער צדיק רבי‬ ‫פירות‪ ,‬האט ער בכלל נישט פארשטאנען וואס מען‬ ‫איציק'ל געזעצן ביי מלווה מלכה‪ ,‬האט ער דאן‬ ‫וויל פון אים‪ ,‬ווייל דער צדיק האט באמת נישט‬ ‫גענומען דעם הייליגען ספר ויואל משה אין די‬ ‫געהאלטן אז ער איז ראוי פאר דעם‪.‬‬ ‫האנט און מעין געווען דעראון‪ ,‬דאן האט ער דאס‬ ‫פארמאכט און א קיש געגעבן און געזאגט בזה"ל‪,‬‬ ‫ווען ער האט געזאגט פארן סאטמאר רבי אז‬ ‫"אלעס וואס שטייט אין דעם ספר איז תורת אמת"‪,‬‬ ‫ער וויל עסן זיינע שיירים‪ ,‬האט די רבי געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫איינמאל האט זיך דער הייליגער צדיק אויס‬ ‫ביים קוקען אויף די פרוכט ווערט עס שוין‬ ‫געדריקט בזה"ל‪" ,‬אני מאמין באמונה שלימה‬ ‫געבענטשט‪ ,‬האט רבי איציק'ל מרוב עניוות‬ ‫שלולא הציונים היינו כבר נושעים בגאולה שלימה"‪.‬‬ ‫געכאפט פרוכט שריים פון סאטמאר רבין זי"ע‪.‬‬ ‫בשנת תשי"ט ווען ער איז געווען אין‬ ‫נאך די נסיעה האט דער צדיק רבי איציק'ל‬ ‫אמעריקע צו די חתונה פון זיין אייניקל הרה"ק רבי‬ ‫נישט אויפגעהערט רעדן פון דעם זכי' וואס ער‬ ‫לייבוש לייזער שליט"א‪ ,‬איז ער אריין צום רבין‬ ‫האט געהאט זיך צו קענען מסתופף זיין בצלו‬ ‫מסאטמאר זי"ע‪ ,‬און דאן האט ער געזאגט פאר די‬ ‫פונעם סאטמאר רבי זי"ע‪ ,‬און כסדר געהאלטן און‬ ‫רעבעצין‪ ,‬עס גייט נישט דורך א טאג וואס איך בין‬ ‫איין זאגן‪" ,‬ב"ה אז איך האב נאך זוכה געווען צו זיין‬ ‫נישט מתפלל די צוויי נעמען‪ ,‬דעם הייליגען רבין'ס‬ ‫ביים צדיק הדור"‪.‬‬ ‫נאמען און זיין רעבעצין‪ ,‬און ער האט זיך כמה‬ ‫פעמים אויס געדריקט בזה"ל‪" ,‬אזוי ווי עס איז א‬ ‫בשנת תשל"ב ווען א יונגערמאן איז אריין‬ ‫חיוב פאר א איד יעדן טאג צו לייגן תפילין‪ ,‬אזוי איז‬ ‫געקומען צו אים זיך געזעגענען אז ער פארט קיין‬ ‫א חיוב אויף יעדן איד‪ ,‬יעדן טאג צו מתפלל זיין פאר‬ ‫אמעריקע‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אז ער איז אים‬ ‫אריכות ימים פונעם הייליגען סאטמאר רבין"‪.‬‬ ‫מקנא אז ער וועט האבן די זכי' צו זיין ביים צדיק‬ ‫הדור‪ ,‬און דאן האט דער צדיק רבי איציק'ל‬ ‫זיין גרויסע אהבה צום הייליגען צדיק הדור‬ ‫געשיקט דעם יונגערמאן אלס שליח צום רבין‪ ,‬און‬ ‫רבינו הקדוש מסאטמאר זי"ע קען מען זען פון די‬ ‫געהייסן אז ער זאל דעם רבין פרעגן דעם שאלה‪.‬‬ ‫מעשה‪ ,‬עס איז געווען בשנת תשל"א‪ ,‬ווען דער‬ ‫צדיק איז שוין דאן געווען א בן תשעים און געווען‬ ‫אזוי ווי ער האט שוין נישט קיין כח אליין צו‬ ‫גאר שוואך‪ ,‬האט ער געבעטן פון זיין גבאי הר"ר‬ ‫קומען צום רבין‪ ,‬וויל ער וויסן‪ ,‬דער נועם אלימלך‬ ‫אנשיל ז"ל אז ער זאל אים ערלעדיגן די פאפירן צו‬ ‫שרייבט פרשת מצורע‪ ,‬נגע צרעת כי תהיה באדם‪,‬‬ ‫קענען פארן אויף חוץ לארץ‪ ,‬ווייל ער וויל זייער‬ ‫זאגט דעם הייליגער נועם אלימלך‪ ,‬אז נגע גייט‬ ‫באזיכן דעם צדיק הדור‪.‬‬ ‫ארויף אויף עבירות‪ ,‬והובא אל הכהן‪ ,‬וואס דאס‬ ‫גייט ארויף אויפן צדיק הדור‪ ,‬אז א איד וואס האט‬ ‫און מיט א געוואלדיגע מסירת נפש האט דער‬ ‫עבירות איז די עצה צו גיין צום צדיק הדור‪ ,‬פרעגט‬ ‫צדיק געמאכט דעם וועג קיין אמעריקע אויף‬ ‫ער דעם רבין‪ ,‬אז אזוי ווי ער האט נישט קיין כח צו‬ ‫שב"ק בעפאר ראש השנה‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען‬ ‫קומען‪ ,‬אבער ער לייגט יעדן טאג תפילין ווי א איד‬ ‫צום רבין מסאטמאר האבן זיך די צוויי צדיקים‬ ‫און ער לייגט צדקה אין דעם פישקע פון רבי מאיר‬ ‫זייער געפרייט‪ ,‬רבי איציק'ל זי"ע האט דאן נאך‬ ‫בעל הנס און בעט פארן געזונט פונעם רבין‪ ,‬וויל‬ ‫געזאגט בשם זיין הייליגען רבין מצעשינוב זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫ער וויסן‪ ,‬אויב ער איז מיט דעם יוצא‪ ,‬אדער דארף‬ ‫ווען מען מאכט א נסיעה צו א צדיק‪ ,‬דארף מען דאס‬ ‫ער ממש קומען צו פארן צום רבין‪.‬‬ ‫באהאלטן‪ ,‬האט דער הייליגער סאטמאר רבי‬ ‫‪25‬‬ ‫נישט קיין כח פאר גרויסע מלווה מלכה'ס‪ ,‬אבער‬ ‫ווען דער יונגערמאן איז אנגעקומען צום רבין‬ ‫מיינע אייניקלעך וועלן פראווען גרויסע מלווה‬ ‫און איבער געזאגט דעם שאלה פונעם צדיק רבי‬ ‫מלכה'ס און וועלן פועל'ן גרויסע ישועות‪.‬‬ ‫איציק'ל פארן רבין און דער משב"ק רבי מאיר‬ ‫דייטש האט דאס איבער געזאגט פארן רבין‪ ,‬האט‬ ‫איז באקאנט‪ ,‬אז ביי דעם צדיק רבי איציק'ל‬ ‫דער מסאטמאר רבי זי"ע געענטפערט און קורצע‬ ‫זי"ע וואס איז דאך געווען א אייניקל פון רבי‬ ‫דבורים‪" ,‬זאג אים אז ער איז יוצא"‪.‬‬ ‫אלימלך זי"ע האט מען געזען גאר גרויסע מופתים‬ ‫ביי מלווה מלכה‪ ,‬ער פלעגט פראווען גרויסע‬ ‫אידן האבן כסדר דערציילט‪ ,‬אז ווען איינער‬ ‫מלווה מלכה'ס‪ ,‬ער פלעגט טיילן קנאבל און צוקער‬ ‫איז צוריק געקומען פון אמעריקע און האט נישט‬ ‫און הונדערטער אידן האבן געזען גרויסע ישועות‬ ‫דערציילט פארן צדיק אז מען איז געווען ביים רבין‬ ‫ביי דעם צדיק מוצאי שבת קודש‪.‬‬ ‫פון סאטמאר‪ ,‬האט דער צדיק ממש נישט געקענט‬ ‫פארשטיין‪ ,‬ווי אזוי א איד פארט קיין אמעריקע‪ ,‬און‬ ‫ער פלעגט זאגן‪ ,‬אז קנאבל מוצאי שבת איז א‬ ‫האט נישט קיין שכל צו גיין צום צדיק הדור‪ ,‬און‬ ‫סגולה פאר פרנסה‪ ,‬איינמאל האט א איד באקומען‬ ‫ווען א איד פון וויליאמסבורג איז איינמאל‬ ‫א קנאבל און עס איז געווען נישט אזא גוטע קנאבל‬ ‫געקומען צו אים אויף א שבת און געבעטן שריים‪,‬‬ ‫עס איז געווען אביסל פארדארבן‪ ,‬דער איד האט‬ ‫האט דער צדיק מיט זיין לשון געזאגט פאר דעם‬ ‫דאס גלייך געוואלט צוריק געבן און נעמען א‬ ‫איד‪" ,‬די ברויכסט שריים‪ ,‬פאר א בהמה געט מען‬ ‫אנדערע‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬די ווייסט נישט‬ ‫נישט קיין שריים‪ ,‬די קומסט פון אמעריקע וואס‬ ‫אז פון א פארדארבענע זאך וואקסט ארויס גאר‬ ‫דארט וואוינט דער הייליגער צדיק דער סאטמאר‬ ‫שיינע זאכן‪ ,‬כך הוה דער איד האט גאר שטארק‬ ‫רבי‪ ,‬און די בעטס פון מיר שיריים"‪.‬‬ ‫מצליח געווען נאך דעם ברכה‪.‬‬ ‫ער איז געווען באוויסט אלס א גאר‬ ‫איינמאל האט דער צדיק געהאט גאר‬ ‫באהאלטענער צדיק וקדוש‪ ,‬ער האט זיך גאר‬ ‫שטארקע יסורים אויף די פיס‪ ,‬איינע פון די חסידים‬ ‫אסאך מנהגים געפירט לויט די סודות הנסתרים‪,‬‬ ‫וואס האט געזען די יסורים וואס די רבי האט זיך‬ ‫ער האט זייער אבאכט געגעבן אז מענטשן זאלן‬ ‫אנגערופען‪" ,‬עס איז שוין צייט אז משיח זאל‬ ‫נישט זעהן וואס ער טוט‪ ,‬און דערפאר האט ער‬ ‫קומען‪ ,‬און דורך דעם וועט די רבי פטור ווערן פון די‬ ‫כמעט נישט געטון קיין זאכן פארענט פון אנדערע‬ ‫יסורים"‪ ,‬האט זיך דער צדיק אנגערופען‪ ,‬וועגן‬ ‫אידן‪ ,‬ער האט זיך ברבים אייביג געפירט מיט א‬ ‫מיינע פוס מוז משיח נישט קומען‪.‬‬ ‫געוואלדיגע פשטות‪.‬‬ ‫דאס זהירות פון דעם צדיק איז געווען ממש‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז צום הייליגען צדיק רבי‬ ‫להפליא‪ ,‬איינמאל איז א בחור געקומען זיך מזכיר‬ ‫אלימלך מליזענסק זי"ע איז איינמאל ערב שבת‬ ‫זיין ביים צדיק מיט א קוויטל‪ ,‬און דער צדיק רבי‬ ‫קודש אריין געקומען א גוי‪ ,‬און ער פרעגט דעם‬ ‫איציק'ל האט פונקט דאן נישט אנגעהאט זיין היט‪,‬‬ ‫צדיק אויב ער ברויך פיש פאר שבת‪ ,‬האט אים דער‬ ‫און ווי דער מנהג ביי דעם צדיק אז ווען ער האט‬ ‫צדיק געזאגט‪ ,‬אז ער זאל אריין גיין אין די קאך צו‬ ‫געליינט א קוויטל האט ער מקפיד געווען צו האבן‬ ‫די רעבעצין‪ ,‬און דארט פרעגן אויב מען ברויך פיש‪,‬‬ ‫אנגעטון א גארטל און א היט‪.‬‬ ‫איז דער גוי אריין און די רעבעצין האט געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫זי האט שוין פיש פאר שבת‪.‬‬ ‫ווען ער איז געגאנגען נעמען זיין היט‪ ,‬האט ער‬ ‫געזען אז אויפן זעלבן פלאץ ליגט נאך א היט וואס‬ ‫אויפן וועג ארויס‪ ,‬איז דער גוי צו געגאנגען‬ ‫איז זייער ענדליך צו זיין היט‪ ,‬האט ער געהייסן מען‬ ‫צום צדיק און געזאגט‪" ,‬וואס וועט זיין מיט פיש‬ ‫זאל רופן דעם בעל הבית פונעם אנדערן היט כדי‬ ‫פאר מלווה מלכה"‪ ,‬דאן האט דער הייליגער רבי‬ ‫יענער זאל קענען זיכער מאכן וועלכע איז זיינס‪,‬‬ ‫אלימלך זי"ע אויף געהויבן זיינע הייליגע אויגן און‬ ‫און דער צדיק האט דאס גלייך מסביר געווען‪ ,‬אז‬ ‫געזאגט‪ ,‬אה דאס בוסטו דוד המלך ע"ה‪ ,‬וואס זאל‬ ‫וויבאלד דער היט באלאנגט נישט צו אים‪ ,‬וויל ער‬ ‫איך טון‪ ,‬איך בין שוין צו אלט און איך האב שוין‬ ‫‪26‬‬ ‫ליידער יום הקדוש פארמיטאג נִ ְצּחוּ ֶא ְר ֶא ִלּים‬ ‫ח"ו נישט אן רורען א אנדערנס חפץ און דערפאר‬ ‫צוּקים וְ נִ ְשׁ ָבּה ֲארוֹן ַהקּ ֶֹדשׁ און דער צדיק‬ ‫ֶאת ַה ְמּ ִ‬ ‫וויל ער יענער זאל קומען בודק זיין וועלכע היט איז‬ ‫וקדוש האט צוריק געגעבן זיין הייליגע נשמה‬ ‫זיינס‪.‬‬ ‫ליוצרה‪ ,‬און ווי חז"ל זאגן סילוקן של צדיקים‬ ‫מכפרת‪.‬‬ ‫ער האט ליידער פארלוירען דריי קינדער ביי די‬ ‫מלחמה‪.‬‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז די גאנצע צייט יום הקדוש‬ ‫זענען געווען ‪ 9‬אידן דארט אין שפיטאל ביים צדיק‪,‬‬ ‫אבער בחסדי השם איז איבער געבליבן פארן‬ ‫אבער ממש מינוטען בעפאר דעם יציאת נשמה‬ ‫דור יתום דעם רבין'ס טאכטער הרבנית הצדקת‬ ‫האט א איד אריין שפאצירט אין שפיטאל‪ ,‬און דער‬ ‫מרת אלטע בינא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי יעקב‬ ‫צדיק האט געהאט א זכי'‪ ,‬אז ביי יציאת נשמה איז‬ ‫לייזער מפשעווארסק זי"ע וואס האט איבער‬ ‫דארט געווען א מנין אידן‪.‬‬ ‫גענומען דאס רבנות נאכן הסתלקות פון זיין‬ ‫הייליגן שווער‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים בעצם יום הקדוש בשנת‬ ‫תשל"ז‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין פיטע‬ ‫הונדערטער אידן זענען געהאלפן געווארן‬ ‫הולאנד נעבן אנטווערפען‪.‬‬ ‫ביים איידעם וואס איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫גרויסע צדיק וקדוש און א גרויסע פועל ישועות‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫בקרב הארץ‪.‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק פאר איבער‬ ‫דרייסיג יאר געליטן גרויסע יסורים אויף א בראך‪,‬‬ ‫מעשיות‬ ‫אבער ער האט בשום אופן נישט געוואלט אריבער‬ ‫גיין קיין אפעראציע‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק האט‬ ‫ליידער דאנערשטאג עשי"ת בשנת תשל"ז איז‬ ‫דעם גאנצן יאר געבעטן זיינס א אייניקל‪ ,‬אז ער‬ ‫די מצב געווארן גאר שווער‪ ,‬יענעם טאג ביי מנחה‬ ‫זאל אים דערמאנען ערב יום הקדוש‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫האט ער געדאווענט מיט א מסירת נפש ממש‪ ,‬און‬ ‫נישט פארגעסן צו זאגן פרשת המן‪ ,‬ווען אלע אידן‬ ‫ביי אבינו מלכנו אנשטאט "כתבנו" האט ער‬ ‫זאגן תפילות זכה יום הקדוש ביינאכט‪ ,‬ווייל דער‬ ‫געזאגט "חתמינו"‪ ,‬און די מנחה איז געווען דאס‬ ‫צדיק האט אייביג אינזין געהאט צו ברענגען‬ ‫לעצטע תפלה פונעם הייליגען צדיק‪.‬‬ ‫השפעות פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫•••‬ ‫שפעטער האט מען אים ליידער אריין געפירט‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי איציק'ל זי"ע פלעגט‬ ‫אין שפיטאל‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אפילו דער צדיק איז‬ ‫גאר אסאך גיין נאך געלט פאר צדקה צוועקן זיין‬ ‫נישט געווען ביי זיך די גאנצע צייט אין שפיטאל‪,‬‬ ‫גאנץ לעבן‪ ,‬אסאך מאל איז ער געגאנגען מיט‬ ‫ווען מען איז איינמאל דורך א מזוזה‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫ביידע הענט נאך געלט פאר צוויי עקסטערע‬ ‫צדיק געווארפן צום מזוזה און דאס אנגערירט‪,‬‬ ‫צוועקן‪ ,‬איינמאל האט א איד געפרעגט דעם צדיק‪,‬‬ ‫פרייטאג האט דער צדיק צוריק באקומען אביסל‬ ‫פארוואס גייט איר אזוי פיל נאך געלט‪ ,‬האט דער‬ ‫זיין באוויסטזיין און האט מעיין געווען אין א ספר‪.‬‬ ‫צדיק געזאגט‪ ,‬איך גיי פאר דריי סיבות נאך געלט‪,‬‬ ‫פאר מיין נשמה און מיין זכות‪ ,‬פאר דיין נשמה אז די‬ ‫מען האט ערב שבת קודש געמאכט אן‬ ‫זאלסט האבן א טובה דערפון‪ ,‬און אויך פארן נצרך‬ ‫אפעראציע וואס איז דורך בשלום‪ ,‬אבער ליידער‬ ‫וואס ברויך דאס געלט‪.‬‬ ‫איז דער גוף קדוש געווארן אלס שווואכער און‬ ‫•••‬ ‫שוואכער‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז אפילו זייענדיג אין‬ ‫אמאל ווען דער צדיק וקדוש רבי איציק'ל זי"ע‬ ‫אזא שווערער מצב‪ ,‬האט מען געזען ווי דער צדיק‬ ‫איז געווען א יונג קינד‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫זאגט הייליגע זאכן און זיינע ליפן האבן זיך די‬ ‫שינאווער רב זי"ע געהערט פון פענסטער‪ ,‬ווי רבי‬ ‫גאנצע צייט געשאקעלט‪.‬‬ ‫‪27‬‬ ‫מען וועט ארויף קומען בעולם העליון‪ ,‬וועט מען‬ ‫איציק'ל זייענדיג א קליין קינד שפילט זיך מיט א‬ ‫נאר דעם קאפ אריין לאזן אין גן עדן‪ ,‬אבער מיטן‬ ‫אנדערן קינד און זאגט‪ ,‬הלוואי זאל איך זיין דער‬ ‫גיין נאך געלט און העלפן אנדערע אידן‪ ,‬איז מען‬ ‫אייזל פון משיח צדקנו‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫אויך מתקן דעם גאנצן גוף‪ ,‬דער גאון איז מוראדיג‬ ‫שינאווער רב זי"ע וואס איז געווען א איש האמת‬ ‫נתפעל געווארן פון דעם גרויסע עבודה הצדקה‬ ‫ארויס געשריגן‪ ,‬איך ווייס נישט אויב די אייזל‬ ‫פונעם צדיק רבי איציק'ל זי"ע‪.‬‬ ‫וועסטו זיין‪ ,‬אבער אפשר דער אייזל פון משיח'ס‬ ‫•••‬ ‫גבאי‪.‬‬ ‫ווען דער הייליגער צדיק רבי איציקל זי"ע איז‬ ‫•••‬ ‫געווען נאך די מלחמה אין קראקא‪ ,‬שבת קדוש‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט דער‬ ‫ביים טיש ווען ער האט געהאלטן ביי די זופ‪ ,‬איז א‬ ‫הייליגער צדיק רבי איציק'ל געברויכט א לבנה‪,‬‬ ‫איד געקומען מזכיר זיין א פרוי א מקשה לילד און‬ ‫האט ער געהייסן אז מען זאל ברענגען דעם פישקע‬ ‫דער דאקטאר האט געהייסן אפערירן‪.‬‬ ‫קופת רבי מאיר בעל הנס‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬רבי מאיר'ל‬ ‫אז מען שטארקעט העלפט ער‪ ,‬אבער בטעות האט‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬איציק'ל איז נישט‬ ‫מען געברענגט א אינגערישע קופת כולל שומרי‬ ‫מסכים צו דעם‪ ,‬און דער צדיק האט אנגעהויבן‬ ‫החומות‪ ,‬האט דער גבאי געזאגט‪ ,‬רבי מיט דעם‬ ‫דערציילן א מעשה‪ ,‬אמאל איז מען געקומען צו‬ ‫פישקע וועט ארויס קומען די לבנה אין‬ ‫הייליגען שינאווער רב זי"ע מזכיר זיין א מקשה‬ ‫באדאפעסט‪ ,‬האט זיך דער צדיק דערשראקן‪ ,‬און‬ ‫לילד שבת קודש ביי די זופ‪ ,‬האט דער שינאווער‬ ‫געהייסן מען זאל ברענגען די גאליציאנע פישקע‬ ‫רב דערציילט א מעשה‪ ,‬אז איינמאל איז מען‬ ‫און ער וועט אריינלייגען דארט אויך‪.‬‬ ‫געקומען מזכיר זיין א מקשה לילד ביים הייליגען‬ ‫•••‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע ביי די זופ‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫איינמאל איז נישט געווען קיין שיינע לבנה צו‬ ‫ראפשיצער רב אביסל געמישט די זופ‪ ,‬און גלייך איז‬ ‫מאכן קידוש לבנה‪ ,‬האט דער צדיק געהייסן‪ ,‬מען‬ ‫מען געקומען מבשר זיין אז עס קומט א מזל טוב‪.‬‬ ‫זאל ברענגען כוס של ברכה און אזוי וועט די לבנה‬ ‫געזונט ווערן‪ ,‬און כך הוה גלייך נאכדעם האט זיך‬ ‫בשעת מעשה האט דער הייליגער שינאווער‬ ‫די לבנה אויס געקלארט‪.‬‬ ‫רב געמישט די זופ‪ ,‬און גלייך איז מען געקומען‬ ‫•••‬ ‫מבשר זיין אז עס קומט א מזל טוב‪ ,‬און דאן האט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען רבי איציק'ל זי"ע האט‬ ‫רבי איציק'ל געהייסן פארן עולם ווייטער עסן די‬ ‫נאך געוואוינט אין פאריז‪ ,‬איז איינמאל דער‬ ‫זופ און ער רבי איציק'ל האט נאך אביסל געמישט‬ ‫גרויסער גאון הגה"ק רבי חיים קרייזווירט גאב"ד‬ ‫די זופ‪ ,‬און אפאר מינוט שפעטער איז געקומען די‬ ‫אנטווערפען זי"ע הערענדיג פון דעם צדיק רבי‬ ‫מזל טוב אז דאס קינד איז געבוירן בשעה טובה‬ ‫איציק'ל געקומען קיין פאריז צו כאפן א בליק אויף‬ ‫ומוצלחת‪.‬‬ ‫דעם צדיק‪ ,‬אבער אזוי ווי ער איז אנגעקומען‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫אים דער צדיק רבי איציק'ל מכבד געווען‪ ,‬אז ער‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק האט‬ ‫זאל קומען מיט אים צוזאמען קלייבן געלט פאר א‬ ‫חתונה געמאכט זיין אייניקל הרה"צ רבי משה אהרן‬ ‫צדקה צוועק‪.‬‬ ‫רייך שליט"א‪ ,‬איז ער צו געגאנגען צום חתן ביי די‬ ‫סעודה און געזאגט‪ ,‬חתן לעבן‪ ,‬איך הער אז די‬ ‫דער גאון רבי חיים איז דאך געווען כל כולו‬ ‫האסט ליב צו גיין נאך געלט‪ ,‬קום וועלן מיר גיין‬ ‫תורה און ער האט נישט מבטל געווען קיין רגע‬ ‫נאך געלט‪ ,‬איז דער הייליגער זיידע מיטן חתן ארום‬ ‫אויף דברים גשמיות‪ ,‬האט ער זיך זייער‬ ‫מיט א שטריימל באקס נאך געלט‪.‬‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬פארוואס דער צדיק רופט אים גיין‬ ‫נאך געלט‪ ,‬אבער לכבודו פונעם צדיק איז ער מיט‬ ‫ווען זיי זענען אן געקומען צום גביר הרה"ח‬ ‫אים געגאנגען נאך געלט‪.‬‬ ‫רבי מענדל בערגער ע"ה‪ ,‬האט דער חסיד געפרעגט‬ ‫וויפיל די רבי ברויך‪ ,‬ווייל עס איז דאך נישט קיין‬ ‫שפעטער האט אים רבי איציק'ל געזאגט‪ ,‬דער‬ ‫כבוד אז דער חתן זאל ארום גיין נאך געלט‪ ,‬האט‬ ‫גאון ליגט טאקע ראשו ורובו אין תורה‪ ,‬אבער ווען‬ ‫‪28‬‬ ‫שטאט יערסלוב‪ ,‬האט ער געהאט עפעס א‬ ‫דער הייליגער צדיק ארויס געשלעפט ‪ 5000‬פונט‬ ‫געוואוקס אין האלז‪ ,‬איז ער געגאנגען צום‬ ‫פון רבי מענדל בערגער ע"ה‪.‬‬ ‫דאקטאר‪ ,‬און דער דאקטאר האט געהייסן אז מען‬ ‫זאל דאס אפערירען‪ ,‬האט דער צדיק געפרעגט‪,‬‬ ‫אבער דאן האט דער צדיק געזאגט פאר רבי‬ ‫אפשר איז דא א וועג פון אויס טריקענען דעם‬ ‫מענדל‪ ,‬קום די אויך לאמיר צוזאמען גיין נאך‬ ‫געוואוקס‪ ,‬האט דער דאקטאר‪ ,‬וואס איז נישט‬ ‫געלט‪ ,‬און דער הייליגער צדיק מיטן חתן און ר'‬ ‫געווען אזא גרויסער מאמין געפרעגט‪ ,‬אפשר ווילט‬ ‫מענדל זענען ארום געגאנגען און צוזאמען‬ ‫איר אויס טריקענען דעם גאנצן ים‪.‬‬ ‫געשטעלט א גאר גרויסע סכום געלט‪ ,‬אבער ביי די‬ ‫נאכט איז שוין פון די גאנצע געלט נישט געווען‬ ‫איז דער צדיק וקדוש אריבער צום ציון פונעם‬ ‫קיין פרוטה‪ ,‬ווייל דער צדיק האט דאס אלעס‬ ‫הייליגען זיידן רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫אויסגעטיילט פאר נצרכים‪.‬‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז בשעת ער איז געווען אויפן ציון‬ ‫•••‬ ‫האט ער געשפירט ווי דער געוואוקס טריקענט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז אנגעקומען‬ ‫איין‪ ,‬דאן ווען ער איז צוריק געקומען צום דאקטאר‬ ‫אין אנטווערפען א איד וואס איז ליידער געווען א‬ ‫האט דער צדיק געזאגט פאר דעם דאקטאר‪ ,‬זעסטו‬ ‫קריפל ער איז געגאנגען מיט שטעקענעס‪ ,‬ווען ער‬ ‫אז דער הייליגער זיידע קען עס יא איינטריקענען‪.‬‬ ‫איז אריין געקומען צום הייליגען צדיק רבי איציק'ל‬ ‫•••‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק אים גלייך געזאגט‪ ,‬עס איז‬ ‫ווען דער הייליגער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט‬ ‫נישט קיין כבוד אז די זאלסט דיך ארום שלעפן נאך‬ ‫נאך געוואוינט אין פאריז‪ ,‬פלעגט מען צוויי מאל א‬ ‫געלט‪ ,‬זאג מיר וויפיל די ברויכסט און איך וועל דיר‬ ‫וואך שחט'ן הינדלעך ביי דעם צדיק אין שטוב‪ ,‬איין‬ ‫עס צוזאמען שטעלן‪ ,‬האט דער איד געזאגט בערך‬ ‫מאל איז געווען דינסטאג און דער צווייטער מאל‬ ‫‪ 30‬טויזענט פונט ווייל ער ברויך חתונה מאכן א‬ ‫איז געווען דאנערשטאג לכבוד שבת קודש‪.‬‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫דערציילט א איד‪ ,‬אז ער איז געווען א דינסטאג‬ ‫דער הייליגער צדיק איז ארום געגאנגען נאך‬ ‫ביים צדיק‪ ,‬און דער טאכטער קומט אריין און זאגט‬ ‫געלט‪ ,‬און ער האט געטראפן איינעם א גרויסען‬ ‫פארן טאטן‪ ,‬דער שוחט פראבירט צו שחט'ן א‬ ‫עושר‪ ,‬האט דער צדיק געבעטן פון דעם איד‪ ,‬אז ער‬ ‫הינדל אבער דער הינדל אנטלויפט‪ ,‬האט דער‬ ‫זאל ארום גיין און צוזאמען שטעלן דאס געלט‪,‬‬ ‫צדיק געבעטן דעם איד‪ ,‬אז ער זאל גיין העלפן‬ ‫האט דער איד וואס איז געווען א בכובוד'דיגע איד‬ ‫כאפן דעם הינדל‪ ,‬אבער דער איד האט אויך נישט‬ ‫געפרעגט וויפיל די רבי ברויך‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫מצליח געווען‪ ,‬איז דער צדיק ארויס געקומען און‬ ‫געזאגט אז ער ברויך ‪ 30‬טויזענט פונט‪ ,‬האט דער‬ ‫געזאגט‪ ,‬מן הסתם וויל דער הינדל ווארטן מען זאל‬ ‫איד גלייך ארויס גענומען א טשעק און געגעבן דעם‬ ‫אים ניצן אויף שבת קודש‪.‬‬ ‫גאנצן סכום פארן רבין‪.‬‬ ‫דערציילט דער איד‪ ,‬אז ער איז צוריק‬ ‫דער הייליגער צדיק איז געווארן אזוי בשמחה‬ ‫געקומען דאנערשטאג און לפלא דער הינדל האט‬ ‫פון דעם איד'ס נתינה‪ ,‬אז יענעם פרייטאג צונאכטס‬ ‫זיך געלאזט שחט'ן אן קיין פראבלעמען‪ ,‬אויך שבת‬ ‫האט ער דעם איד צוגעשיקט צום עמוד קבלת‬ ‫קודש איז דער איד געווען דארט ביים צדיק‪ ,‬האט‬ ‫שבת‪ ,‬און אפילו דער עושר האט נישט געטראגן‬ ‫דער איד דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי איציק'ל‬ ‫קיין בארד וואס דער צדיק האט זיך אייביג געפירט‬ ‫האט גאר שטארק מקפיד געווען אז קיינער זאל‬ ‫נישט צו שיקען איינעם צום עמוד וואס האט נישט‬ ‫נישט איבער לאזן קיין ברעקל פון די פלייש פון‬ ‫קיין בארד‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬דער איד האט א‬ ‫דעם הינדל‪ ,‬וויבאלד דאס איז זיכער געווען א גלגול‬ ‫גאלדערנער בארד מיט די מצוה וואס ער האט‬ ‫פון א געהויבענע איד‪.‬‬ ‫מקיים געווען‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער צדיק געהאט‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי איציקל מפשעווארסק‬ ‫א גאר שטארקע עבודה מיטן טיילן די קוגעל יעדן‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז געווען אין‬ ‫‪29‬‬ ‫געכאפט איינע פון די אידן אויף ברעכן דעם‬ ‫שבת קודש‪ ,‬ער פלעגט ארום גיין אין די גאס ערב‬ ‫פישקע‪ ,‬און מען האט גערופן די פאליציי‪ ,‬ווען די‬ ‫שבת‪ ,‬און אפילו פאר די קינדער געהייסן‪ ,‬אז מען‬ ‫פאליציי האבן געוואלט דעם איד ארעסטירן‪ ,‬האבן‬ ‫זאל קומען נעמען קוגעל ווייל עס איז א גרויסע‬ ‫זיי געברויכט דעם אונטער שריפט פון רבי‬ ‫סגולה פאר יראת שמים‪.‬‬ ‫איציק'ל‪ ,‬וויבאלד ער איז דאך געווען דער וואס איז‬ ‫געווען דער בעל הבית אויפן הויז‪.‬‬ ‫איינמאל האט א קינד געזען‪ ,‬ווי א איד האט‬ ‫רח"ל מחלל שבת געווען‪ ,‬האט דער קינד געפרעגט‬ ‫אבער דער הייליגער צדיק איז דערציטערט‬ ‫פון זיין טאטע‪ ,‬דער איד האט נישט מורא פון דעם‬ ‫געווארן הערענדיג אז מען וויל דא ארעסטירן א‬ ‫רבין‪ ,‬האט דער טאטע געפרעגט דעם קינד‪ ,‬פון‬ ‫איד‪ ,‬אבער די פאליציי האט נישט געוואלט‬ ‫וועלכע רבי רעדסטו‪ ,‬האט דער קינד געזאגט‪ ,‬דער‬ ‫נאכגעבן‪ ,‬האט דער צדיק מיט זיין חכמה געזאגט‬ ‫רבי וואס טיילט די קוגל שבת‪ ,‬ווען דער איד האט‬ ‫פאר די פאליציי‪ ,‬איך האב פארלוירען דעם שליסל‬ ‫דאס דערציילט פאר רבי איציק'ל זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫צו די פישקע‪ ,‬און איך האב געבעטן דעם איד אז ער‬ ‫הייליגער צדיק גאר שטארק הנאה געהאט דערפון‪,‬‬ ‫זאל מיר אויף ברעכן דעם פישקע כדי איך זאל‬ ‫און געבעטן דעם איד אז ער זאל אים דאס‬ ‫קענען ארויס נעמען דאס געלט‪ ,‬און אזוי האט מען‬ ‫דערציילן נאכאמאל‪.‬‬ ‫דעם איד געלאזט גיין‪ ,‬דאס איז געווען די‬ ‫•••‬ ‫געוואלדיגע אהבת ישראל וואס דער צדיק האט‬ ‫הרה"צ רבי משה אהרן רייך זי"ע האט‬ ‫געהאט‪ ,‬אפילו פאר א איד וואס האט גע'גנב'ט‬ ‫דערציילט א מעשה‪ ,‬אז ווען דער הייליגער זיידע‬ ‫אויך‪.‬‬ ‫רבי איציק'ל זי"ע איז אנגעקומען קיין‬ ‫•••‬ ‫אנטווערפען‪ ,‬האט א איד דארט אין אנטווערפען‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫אריין געגעבן א ספר תורה‪ ,‬אבער דער איד איז‬ ‫יענקעלע מפשעווארסק זי"ע געזאגט‪ ,‬אז צום ציון‬ ‫געווען פון די מתחדשים וואס האט נישט‬ ‫קדשו פונעם שווער זאל מען נישט גיין ערב שבת‬ ‫געגעליכען דעם צדיק רבי איציק'ל‪ ,‬און ער האט‬ ‫קודש‪ ,‬ווייל דער צדיק איז נישט דארט‪ ,‬ווייל‬ ‫אים נישט גערופען צום הכנסת ספר תורה‪ ,‬דער‬ ‫וויבאלד ער איז געווען גאר שטארק פארנומען‬ ‫צדיק האט געהאט גרויס חלישת הדעת דערפון‪.‬‬ ‫בחייו מיטן שבת קודש‪ ,‬איז ער יעצט אויך נישט‬ ‫ביים ציון ערב שבת קודש‪ ,‬וואס ווי באקאנט האט‬ ‫דעם קומענדיגן יו"ט שמחת תורה ווען מען‬ ‫דער צדיק גאר שטארק געקאכט מיטן קדושת‬ ‫האט געליינט אין דעם ספר תורה‪ ,‬און מען איז‬ ‫השבת נישט צום באשרייבען‪.‬‬ ‫אנגעקומען סוף פונעם ספר תורה צו די ווערטער‬ ‫•••‬ ‫מּוֹרא ַהגָּ דוֹל ֲא ֶשׁר ָע ָשׂה‬ ‫פון " ְוּלכֹל ַהיָּ ד ַה ֲחזָ ָקה ְוּלכֹל ַה ָ‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז די ישועות וואס דער צדיק‬ ‫מ ֶֹשׁה ְל ֵעינֵ י כָּ ל־יִ ְשׂ ָר ֵאל"‪ ,‬האט מען געזען אז דער‬ ‫האט גע'פועל'ט מיט כוס של ברכה מוצאי שבת‬ ‫סופר האט געמאכט א טעות און אנשטאט שרייבן‬ ‫קודש איז געווען גאר הויעך‪ ,‬ווי באקאנט האט דער‬ ‫" ֲא ֶשׁר ָע ָשׂה מ ֶֹשׁה ְל ֵעינֵ י כָּ ל־יִ ְשׂ ָר ֵאל"‪ ,‬האט ער‬ ‫צדיק געהאט א בעכער פון הרה"ק רבי מאיר‬ ‫געשריבן " ֲא ֶשׁר ָע ָשׂה ד' ְל ֵעינֵ י כָּ ל־יִ ְשׂ ָר ֵאל"‪ ,‬וואס‬ ‫מפרעמישלאן זי"ע‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז דאס‬ ‫דאס האט געמיינט אז דער ספר תורה איז פסול‪,‬‬ ‫ערשטע מאל וואס דער צדיק האט גע'פועל'ט א‬ ‫דער איד האט געהאט פון דעם גרויסע בושות‪ ,‬און‬ ‫ישועה מיט כוס של ברכה‪ ,‬איז געווען ווען א איד‬ ‫אונעם ביהמ"ד פונעם צדיק האט מען געשמיסט‪,‬‬ ‫איז געקומען צום הייליגען צדיק‪ ,‬און זיך מזכיר‬ ‫אז דאס איז געווען א עונש פונעם הקפדה פונעם‬ ‫געווען אז ליידער גייט נישט די צורקעלאציע אין‬ ‫צדיק רבי איציק'ל זי"ע‪.‬‬ ‫זיין פוס‪ ,‬און ער האט פון דעם גרויסע יסורים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אויך דערציילט הרה"צ רבי משה אהרן רייך‬ ‫האט דער צדיק גענומען וויין פון כוס של‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז דער זיידע האט געהאט א צדקה פישקע‬ ‫ברכה‪ ,‬און דאס ארום געשמירט פאר דעם איד אויף‬ ‫פאר רבי מאיר בעל הנס ביי זיך אין ביהמ"ד‪ ,‬און‬ ‫די פוס‪ ,‬און תיכף איז דער איד אויס געהיילט‬ ‫ליידער זענען געווען אידן וואס פלעגן ארויס‬ ‫געווארן‪ ,‬פון דאן האט דער צדיק געניצט דעם‬ ‫גנב'נען געלט פון די פישקעס‪ ,‬איין טאג האט מען‬ ‫‪30‬‬ ‫איך האב איין קינד א יונגעל‪ ,‬וואס איז ליידער‬ ‫סגולה גאר אסאך‪ ,‬און גאר אסאך אידן האבן‬ ‫געבוירן געווארן א דומם‪ ,‬ער קען נישט גיין רעדן‬ ‫געהאט גרויסע ישועות מיט דעם כוס של ברכה פון‬ ‫אדער טון סיי וואס‪ ,‬נאר דער קינד ליגט אין בעט‬ ‫דעם צדיק זי"ע‪.‬‬ ‫זייט ער איז געבוירן געווארן‪ ,‬און היינט איז טאקע‬ ‫•••‬ ‫זיין בר מצוה ער ווערט ‪ 13‬יאר אלט‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז א איד איז אמאל געקומען‬ ‫צו זיין זוהן אויף שבת קודש קיין אנטווערפען‪ ,‬און‬ ‫האט דער בעש"ט געגעבן זיין שטעקן פאר זיין‬ ‫שבת ביינאכט האט דער זוהן געבעטן דעם טאטן‪,‬‬ ‫גבאי און געזאגט‪ ,‬אז ער זאל גיין צום בחור און‬ ‫אז ער זאל קומען צום טיש פון רבי איציק'ל זי"ע‪,‬‬ ‫זאגן‪ ,‬אז דער בעש"ט רופט אים‪ ,‬לפלא אזוי ווי דער‬ ‫אבער דער איד האט געזאגט פארן זוהן‪ ,‬וואס האב‬ ‫בחור האט געהערט די ווערטער‪ ,‬האט ער זיך אויף‬ ‫איך צו גיין צום טיש‪ ,‬דער רבי זאגט דאך נישט קיין‬ ‫געשטעלט פון בעט און זיך אנגעטון די בגדי שבת‬ ‫תורה ביים טיש‪ ,‬און דער איד איז געווען געוואוינט‬ ‫און אריין געקומען צום בעש"ט‪ ,‬אזוי ווי דער בחור‬ ‫צו גיין צו טישן פון רבי'ס וואס האבן געזאגט תורה‪.‬‬ ‫קומט אריין‪ ,‬האט זיך דער בעש"ט הקדוש זי"ע‬ ‫אויף געשטעלט מלא קומתו‪ ,‬און מקבל געווען דעם‬ ‫אבער נאכדעם וואס דער זוהן האט אים זייער‬ ‫בחור מיט גרויס כבוד‪.‬‬ ‫געמיטשעט‪ ,‬איז דער איד אריבער צום צדיק רבי‬ ‫איציק'ל זי"ע‪ ,‬ווען דער איד איז אריין געקומען‪,‬‬ ‫דאן האט דער בעש"ט הקדוש געהייסן מען‬ ‫האט ער געטראפן ווי דער צדיק זיצט ארום‬ ‫זאל ברענגען דעם שאלה פארן בחור‪ ,‬און דער‬ ‫גענומען מיט זיינע חסידים‪ ,‬דער איד לייגט צו אן‬ ‫בעש"ט האט געהייסן דעם בחור צו מעיין זיין אויב‬ ‫אויער און הערט‪ ,‬ווי דער צדיק זאגט פאר זיינע‬ ‫דער עוף איז כשר אדער נישט‪ ,‬דער בחור האט‬ ‫חסידים בזה"ל‪" ,‬ס'איז דא מענטשן וואס מיינען‪ ,‬אז‬ ‫מעיין געווען‪ ,‬און דאן געזאגט אויפן עוף "כשר"‪,‬‬ ‫אויב דער רבי זאגט נישט קיין תורה‪ ,‬איז ער ערגער‬ ‫דאן האט דער בעש"ט ארויס באגלייט דעם בחור‬ ‫ווי א גוי"‪ ,‬ווען דער איד האט געהערט דעם‬ ‫מיט גרויס יראת הכבוד‪ ,‬און דער בחור האט זיך‬ ‫אפענעם רוח הקודש פון רבי איציק'ל‪ ,‬איז ער שוין‬ ‫צוריק געלייגט אין בעט און גלייך איז געווען יציאת‬ ‫געבליבן א גרויסע חסיד פון דעם צדיק‪.‬‬ ‫נשמה און דער בחור איז נפטר געווארן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט‬ ‫שפעטער האט דער בעש"ט הקדוש זי"ע‬ ‫דערציילט די מעשה‪ ,‬וואס ער האט געהערט פון‬ ‫דערציילט פאר די אידן דארט‪ ,‬וואס דא איז פאר‬ ‫זיין רבין הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע‪.‬‬ ‫געקומען‪ ,‬אז ביים הייליגען גאון דער בעל תבואות‬ ‫שור זי"ע איין ערב שבת קודש‪ ,‬ווען ער איז געווען‬ ‫דער בעש"ט הקדוש זי"ע איז איינמאל‬ ‫זייער פארנומען מיט די הכנת צום שבת קודש‪ ,‬איז‬ ‫אנגעקומען צו א שטאט‪ ,‬און לכבודו פונעם בעש"ט‬ ‫א פרוי געקומען מיט א שאלה אויף א עוף‪ ,‬און דער‬ ‫האט דער בעל אכסניא צוגעגערייט א שיינע‬ ‫גאון‪ ,‬וויבאלד ער איז געווען זייער פארנומען‪ ,‬האט‬ ‫סעודה און ער האט איינגעליידענט די גאנצע‬ ‫געגעבן דעם פסק‪ ,‬אז די עוף איז טריפה‪ ,‬אין דעם‬ ‫שטאט‪ ,‬אויך די דיינים און רבנים פונעם שטאט‪,‬‬ ‫עוף איז געווען די נשמה פון א איד וואס איז שוין‬ ‫אינמיטן די סעודה איז ארויף געקומען א שאלה‬ ‫ליידער גאר אסאך דורך‪ ,‬און מיט דעם וואס דער‬ ‫אויפן עוף וואס מען האט געברויכט סערווירען‪ ,‬און‬ ‫גאון האט געזאגט טריפה‪ ,‬האט דער נשמה נישט‬ ‫עס איז געווארן א דין ודברים צווישן די רבנים און‬ ‫געהאט איר תיקון‪.‬‬ ‫דיינים פון שטאט‪ ,‬אבער קיינער פון זיי האבן נישט‬ ‫געוואלט פסק'נען אויפן עוף‪ ,‬נאר האבן דאס‬ ‫כ"ז טבת בשנת תצ"ז‪ ,‬ווען דער הייליגער‬ ‫געברענגט צום בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫תבואות שור זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט די‬ ‫נשמה געריפען דעם גאון צו א דין תורה ביים בית‬ ‫דאן האט דער בעש"ט געפרעגט פון דעם בעל‬ ‫דין של מעלה‪ ,‬און מען האט גע'פסקנט‪ ,‬אז דער‬ ‫אכסניא‪ ,‬אויב אלע זיינע קינדער זענען ביים טיש‪,‬‬ ‫גאון וועט מיזן מגולגל ווערן כדי צו קענען מתקן‬ ‫דער בעל אכסניא האט געזאגט יא‪ ,‬אבער גלייך‬ ‫דעם חטא‪ ,‬אבער וויבאלד דער גאון האט צוריק‬ ‫האט ער זיך דערמאנט און ער זאגט פארן בעש"ט‪,‬‬ ‫‪31‬‬ ‫שפירן שרעקליכע יסורים אין זיין בויך‪ ,‬די יסורים‬ ‫געגעבן זיין נשמה לויטער אין ריין‪ ,‬האט מען‬ ‫זענען געווארן שווערער און שווערער‪ ,‬איז דער‬ ‫גע'פסקנט‪ ,‬אז ער וועט מגולגל ווערן אין א אבן‬ ‫איד אריבער געלאפן צום שטוב פונעם צדיק רבי‬ ‫דומם‪ ,‬כדי ער זאל ח"ו נישט קענען מקלקל זיין‬ ‫איציק'ל זי"ע‪ ,‬אבער דער צדיק האט דאן געהאלטן‬ ‫גארנישט‪.‬‬ ‫אינמיטן דאווענען‪ ,‬האט דער איד מיט די יסורים‬ ‫געווארט אז דער צדיק זאל אהיים קומען‪.‬‬ ‫יעצט ווען ער איז געווארן בר מצוה‪ ,‬האט מען‬ ‫געפירט פון הימל‪ ,‬אז איך דער בעש"ט זאל דא זיין‪,‬‬ ‫ווען דער צדיק איז אהיים געקומען און האט‬ ‫און אין דעם עוף איז געווען דער נשמה פון יענעם‬ ‫געזען דעם איד איינגעבויגן‪ ,‬און געזען אז דער איד‬ ‫איד‪ ,‬און יעצט אז דער בחור האט געזאגט כשר‪,‬‬ ‫האט שרעקליכע יסורים‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫האט דער נשמה געהאט זיין תיקון‪ ,‬און אויך דער‬ ‫געפרעגט דעם איד וואס גייט פאר‪ ,‬דער איד האט‬ ‫הייליגער תבואות שור זי"ע האט מתקן געווען דעם‬ ‫פון גרויסע יסורים אפילו נישט געקענט רעדן‪ ,‬נאר‬ ‫חטא‪ ,‬און דערפאר איז דער בחור גלייך נפטר‬ ‫ער האט געוויזן פארן צדיק אויף זיין בויך‪ ,‬דאן האט‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫דער צדיק אריבער געלייגט זיין טלית ותפילין אין‬ ‫•••‬ ‫די לינקע האנט‪.‬‬ ‫נאך ווען דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט‬ ‫געוואוינט אין פאריז האט פאסירט‪ ,‬אז א בחור וואס‬ ‫און דאן האט דער צדיק געזאגט בזה"ל‪" ,‬ווען‬ ‫איז געווען א בן יחיד צו זיינע עלטערן איז זייער‬ ‫מען האט ווען דעם בעלזא רב'ס האנט"‪ ,‬וואס ווי עס‬ ‫קראנק געווארן‪ ,‬און עס איז שוין געווען אין א מצב‬ ‫איז מפורסם האט דער הייליגער שר שלום‬ ‫פון גסיסה און מען האט זיך געגרייט פאר יציאת‬ ‫מבעלזא זי"ע געהיילט אידן נאר מיטן אן כאפן‬ ‫נשמה‪ ,‬אבער דאן איז דארט אן געקומען דער צדיק‬ ‫דעם פלאץ פון די מחלה‪ ,‬און רבי איציק'ל האט‬ ‫רבי איציק'ל זי"ע‪ ,‬און ווען ער האט געהערט ווי‬ ‫דאס איבער געזאגט אפאר מאל‪ ,‬און בשעת מעשה‬ ‫דער עולם רעדט צווישן זיך אז מען ווארט אויף‬ ‫האט דער צדיק אריבער געפירט זיינע הייליגע‬ ‫יציאת נשמה‪ ,‬האט דער צדיק א שריי געגעבן און‬ ‫הענט אויפן בויך פונעם איד‪ ,‬און לפלא איז פארן‬ ‫ארויס געשיקט יעדן פון שטוב‪.‬‬ ‫איד גלייך בעסער געווארן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫און דאן האט זיך דער צדיק איינגעשפארט אין‬ ‫א איד וואס האט ליידער שטארק געליטן אויף‬ ‫שטוב מיטן חולה‪ ,‬און לפלא נישט לאנג נאכדעם‬ ‫שטיינער אין די נירן‪ ,‬און ער האט געהאט גאר‬ ‫איז פארן בחור בעסער געווארן‪ ,‬און נאך אפאר טאג‬ ‫שטארקע יסורים‪ ,‬די דאקטורים האבן אן געזאגט‪,‬‬ ‫איז דער בחור ארויס פון בעט און געזונט געווארן‬ ‫אז עס איז א גרויסע סכנה און מען ברויך אים גלייך‬ ‫כאחד אדם‪.‬‬ ‫אפערירן‪ ,‬אבער דער איד האט נישט געוואלט‬ ‫מאכן קיין אפעראציע‪ ,‬האט ער געבעטן איינעם‪ ,‬אז‬ ‫אביסל שפעטער ווען דער בחור איז אריבער‬ ‫ער זאל אים מזכיר זיין ביים צדיק וקדוש רבי‬ ‫געקומען צום צדיק‪ ,‬האט דער צדיק געפרעגט‬ ‫איציק'ל מפשעווארסק זי"ע‪.‬‬ ‫פונעם בחור‪ ,‬אויב ער געדענקט וואס ער האט אים‬ ‫געטון‪ ,‬דער בחור האט נישט געדענקט‪ ,‬האט דער‬ ‫ווען דער שליח איז אריין צום צדיק און מזכיר‬ ‫צדיק געזאגט מיט א פשטות‪ ,‬איך האב סך הכל‬ ‫געווען דעם איד‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט דעם‬ ‫געשמירט אויף דיין שטערן די איבער געבליבענע‬ ‫פסוק )תהילים קי"ד ח'( ַהה ְֹפכִ י ַהצּוּר ֲאגַ ם ָמיִ ם‬ ‫אויל פון די חנוכה ליכט‪ ,‬ווייל איך האב מיך‬ ‫ַח ָלּ ִמישׁ ְל ַמ ְעיְ נוֹ ָמיִ ם‪ ,‬ווען דער שליח האט איבער‬ ‫דערמאנט‪ ,‬אז הרה"ק רבי משה מראזוואדוב זי"ע‬ ‫געגעבן פארן חולה די ווערטער‪ ,‬האט דער חולה‬ ‫האט זיך אויך באניצט מיט דעם סגולה‪.‬‬ ‫געבעטן‪ ,‬אז ער זאל אים נאכאמאל מזכיר זיין‪ ,‬ווייל‬ ‫•••‬ ‫ער האט געפערליכע יסורים‪ ,‬ווען דער איד איז‬ ‫א איד א חסיד פונעם צדיק רבי איציק'ל‬ ‫אריין נאכאמאל צום צדיק‪ ,‬האט ער ווייטער‬ ‫מפשעווארסק זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז וואוינענדיג‬ ‫איבער געזאגט די ווערטער‪ ,‬לפלא איז גלייך‬ ‫נישט ווייט פונעם צדיק אין פאריז‪ ,‬האט דער איד‬ ‫בעסער געווארן פאר דעם איד‪.‬‬ ‫איין טאג שטייענדיג אין זיין געשעפט‪ ,‬אנגעהויבן‬ ‫‪32‬‬ ‫אבער לפלא אזוי ווי ער מאכט אויף דעם סעיף‪,‬‬ ‫די קומענדיגע יאר האט אבער דער איד‬ ‫איז ארויס געקומען אזא שטארקע גראך פון די‬ ‫נאכאמאל באקומען שרעקליכע יסורים‪ ,‬און די‬ ‫קנאבל‪ ,‬אז די חברה האבן מיט גרויס כעס געהייסן‬ ‫דאקטאר האט אים געזאגט‪ ,‬אז עס איז ממש א‬ ‫גלייך פארמאכן דעם סעיף‪ ,‬און דער איד איז‬ ‫סכנה און ער וואלט גע'עצה'ט אז מען זאל מאכן די‬ ‫געראטעוועט געווארן‪ ,‬און דער וואונדער איז‬ ‫אפעראציע און ארויס נעמען די שטיינער‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬אז ביז דעמאלט האט די קנאבל בכלל נישט‬ ‫געשמעקט‪ ,‬נאר דעם איינמאל ווען די חברה האבן‬ ‫האט דער איד נאכאמאל געבעטן‪ ,‬מען זאל‬ ‫אויף געמאכט דעם סעיף האט דאס געפערליך‬ ‫אים מזכיר זיין ביים צדיק רבי איציק'ל זי"ע‪ ,‬אבער‬ ‫געשמעקט‪.‬‬ ‫דער צדיק האט נאכאמאל געזאגט דעם פסוק‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫לפלא זענען די שטיינער צוגאנגען און מער האט‬ ‫א איד איז אמאל געפארן פון א מדינה און ער‬ ‫דער איד נישט געהאט קיין יסורים פון די שטיינער‪.‬‬ ‫האט געהאט צוויי פעקליך מיט זיך וואס אין איינס‬ ‫•••‬ ‫זענען געלעגן זאכן וואס איז נישט געווען קיין‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫טובה אז די אינסטאנצן זאלן דאס זעהן‪ ,‬האט ער‬ ‫געזאגט פאר די אידן וואס זענען אים געקומען‬ ‫געבעטן זיין ווייב זאל אריין גיין צום צדיק רבי‬ ‫פרעגן כ"א אדר ביים יארצייט פון דעם הייליגען‬ ‫איציק'ל זי"ע און אים מזכיר זיין‪ ,‬דער צדיק האט‬ ‫זיידן רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬אויב זיי זאלן גיין‬ ‫זיך אנגעריפן בזה"ל‪" ,‬זיי וועלן בלינד ווערן"‪ ,‬לפלא‬ ‫אויפן ציון פונעם שווער אנשטאט פארן קיין‬ ‫איז דער איד דורך ביים עירפארט און די חברה‬ ‫ליזענסק‪.‬‬ ‫האבן אלעס געזען‪ ,‬אויסער די פעקל האבן זיי‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬עס האט נישט וואס‬ ‫פארזעהן און ער איז דורך בשלום‪.‬‬ ‫צו גיין צום שווער‪ ,‬ער איז ביים יארצייט אין‬ ‫•••‬ ‫ליזענסק און בכלל נישט ביי זיין ציון‪ ,‬אויך איז‬ ‫א איד פון שטאט וויען איז אמאל אריין‬ ‫באקאנט‪ ,‬אז דער צדיק רבי יענקעלע זי"ע פלעגט‬ ‫געקומען צום צדיק רבי איציק'ל מפשעווארסק‬ ‫ביים ציון פונעם שווער רעדן צום שווער כאילו ער‬ ‫זי"ע‪ ,‬און האט זיך זייער באקלאגט‪ ,‬אז ער האט א‬ ‫איז ממש דארט פארענט פון אים‪.‬‬ ‫גוי א שכן וואס טיילט אים אויס שרעקליכע צרות‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און ער האט געבעטן א ברכה פונעם צדיק‪ ,‬האט‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע‬ ‫דער הייליגער צדיק געזאגט בזה"ל‪" ,‬צו הרג'נען א‬ ‫גאר אסאך מופתים באוויזן מיטן טיילן קנאבל‬ ‫גוי איז נישט קיין גרויסע זאך"‪ ,‬אבער איך געב דיר‬ ‫מוצאי שבת קודש‪ ,‬הונדערטער מעשיות זענען דא‬ ‫צוויי אפציעס‪ ,‬אדער זאל דער גוי פגר'ן‪ ,‬אדער וועט‬ ‫פון אידן וואס האבן געזען ממש אפענע מופתים‬ ‫דער גוי ווערן איבער געדרייט צו א גוטער גוי‪.‬‬ ‫מיט די קנאבל‪ ,‬דערציילט א איד‪ ,‬אז ער האט‬ ‫איינמאל באקומען קנאבל פונעם צדיק‪ ,‬און אלס‬ ‫דער איד האט גלייך געזאגט פארן צדיק‪ ,‬אז‬ ‫שמירה האט ער דאס אריין געלייגט אינעם סעיף‬ ‫ענדערשט זאל די רבי אים מאכן פאר א גוטע גוי‪,‬‬ ‫ווי ער האלט זיינע וויכטיגע פאפירן און טייערע‬ ‫לפלא יענעם טאג ריפט אים זיין ווייב פון ביי אים‬ ‫זאכן‪ ,‬נאך א שטיק צייט איז די קנאבל איין‬ ‫אין שטוב‪ ,‬און דערציילט אים‪ ,‬אז דער גוי דער שכן‬ ‫געגאנגען און מער אפילו נישט געשמעקט‪.‬‬ ‫איז אריבער געקומען‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫ווייל איבער מישן דעם בלעטל און בעטן מחילה‬ ‫אפאר יאר שפעטער האט זיך די רעגירונג‬ ‫פון זיי‪ ,‬ווייל ער האט חרטה אויף די אלע צרות‬ ‫ארויף געכאפט אויף דעם איד‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫וואס ער האט אים ביז יעצט געטון‪ ,‬און ער זאגט‬ ‫געמאכט א גרויסע אינוועסטיגעשאן אויף דעם‬ ‫צו‪ ,‬אז מהיום והלאה וועט ער זיין א גוטע שכן‪ ,‬ויהי‬ ‫איד‪ ,‬איין טאג האבן זיי געמאכט א באזיך ביי דעם‬ ‫לפלא‪.‬‬ ‫איד אין שטוב‪ ,‬און דער איד האט געהאט אסאך‬ ‫•••‬ ‫אימלעגאלע סחורה אין די סעיף‪ ,‬און די חברה‬ ‫איינע פון די משמשים ביים צדיק רבי איציק'ל‬ ‫האבן געהייסן אויף מאכן דעם סעיף‪ ,‬דער איד האט‬ ‫מפשעווארסק זי"ע האבן דערציילט‪ ,‬אז א איד פון‬ ‫זיך שוין געגרייט אויף די צרה אז מען גייט אלעס‬ ‫אמעריקע האט זיך כסדר מזכיר געווען ביים רבין‪,‬‬ ‫כאפן ביי אים‪.‬‬ ‫‪33‬‬ ‫דאך נישט ליינען קיין קליינע אותיות‪ ,‬האט ער‬ ‫אז ער ליידט זיך זייער אן פון א רשע וואס ארבעט‬ ‫אנגעהויבן פאר ליינען דעם מכתב פארן רבין‪.‬‬ ‫פאר די "יוניען"‪ ,‬און ער האט כסדר געזאגט פארן‬ ‫רבין‪ ,‬אז ער האלט דאס שוין מער נישט אויס‪ ,‬איין‬ ‫אבער גלייך האט דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע‬ ‫וואך מוצאי שבת קודש ריפט דער איד און זאגט‬ ‫געבעטן‪ ,‬מען זאל אים געבן דעם מכתב‪ ,‬און לפלא‬ ‫פארן משמש‪ ,‬אז ער זאל זאגן פארן רבין אז עס איז‬ ‫האט ער אפ געליינט דעם גאנצן מכתב ווארט ביי‬ ‫שוין ממש אין א מצב סכנה‪.‬‬ ‫ווארט‪.‬‬ ‫ווען רבי איציק'ל האט געהערט די ווערטער‪,‬‬ ‫איינע פון די מקורבים ווען ער האט דאס‬ ‫האט ער געבעטן פון דעם איד זאל אים זאגן די‬ ‫געזען‪ ,‬האט ער פון גרויס התרגשות געזאגט‪ ,‬די רבי‬ ‫נאמען פון דעם גוי און זיין מאמע'ס נאמען‪ ,‬און‬ ‫קען דאך נישט זעהן געהעריג‪ ,‬און דא ליינט ער‬ ‫דער צדיק האט געהייסן‪ ,‬מען זאל דאס אראפ‬ ‫דעם מכתב אזוי קלאר‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‬ ‫שרייבן אויף א פאפיר‪ ,‬און דער צדיק האט גענומען‬ ‫בזה"ל‪" ,‬די זעהסט נישט‪ ,‬די אותיות לייכטען"‪.‬‬ ‫דעם פאפיר און דאס פארברענט אין די ליכט פון‬ ‫•••‬ ‫מוצאי שבת‪ ,‬לפלא אפאר טאג שפעטער האט דער‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע איז דאך געווען א‬ ‫גוי דער רשע געכאפט א פגירה‪ ,‬און דער איד האט‬ ‫גרויסער עניו און כסדר זיך אליין משפיל געווען אין‬ ‫געהאט מנוחה‪ ,‬כן יאבדו כל אויביך ד'‪.‬‬ ‫די אויגן פון די ארימיגע‪ ,‬איינמאל ווען ער האט‬ ‫•••‬ ‫געטיילט שיריים פארן עולם‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫איין ראש חודש האט זיך דער צדיק געזעצט‬ ‫בדרך צחות‪ ,‬אז זיין שיריים איז א סגולה פאר יראת‬ ‫צום סעודת ראש חודש‪ ,‬אבער דאן האט דער צדיק‬ ‫שמים און עשירות‪ ,‬ווייל א עושר לאזט דאך איבער‬ ‫געזאגט פאר זיין טאכטער‪ ,‬אז מען זאל צו ווארטן‬ ‫זיין יראת שמים פאר אנדערע‪ ,‬ווייל דאס האט ער‬ ‫אביסל‪ ,‬ווייל דער און דער ברויך נאך קומען און‬ ‫דאך נישט‪ ,‬און ווייטער א ירא שמים לאזט דאך‬ ‫ברענגען פיש לכבוד ר"ח‪ ,‬האט דער טאכטער‬ ‫איבער דאס עשירות פאר אנדערע‪ ,‬ווייל דאס האט‬ ‫געזאגט פארן טאטן‪ ,‬דער איד איז שוין לאנג‬ ‫ער דאך נישט‪ ,‬האט דער צדיק מיט זייין גרויס‬ ‫געגאנגען ארבעטן‪ ,‬איז פארוואס טראכט דער‬ ‫עניוות אויס געפירט‪ ,‬ביי מיר אבער איז דא ביידע‪,‬‬ ‫טאטע אז ער וועט נאך קומען‪.‬‬ ‫ווייל איך האב נישט קיין יראת שמים און נישט קיין‬ ‫עשירות‪.‬‬ ‫אבער לפלא א קורצע צייט שפעטער קומט‬ ‫•••‬ ‫אריין דער איד וואס די רבי האט געזאגט אז ער‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען מען האט גערעדט‬ ‫גייט קומען‪ ,‬און מיט זיך ברענגט ער א גרויסע‬ ‫דעם שידוך פארן צדיק רבי איציק'ל זי"ע מיטן‬ ‫שיינע פיש‪ ,‬און דער איד דערציילט‪ ,‬אז אויפן וועג‬ ‫טאכטער פון הרה"ק רבי ישכר דוב הכהן גלאנץ‬ ‫צו די ארבעט איז ער דורך דעם מארק פלאץ‪ ,‬און‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז דער שווער געקומען פרעגן פון הרה"ק‬ ‫ער האט דארט געזען א גאר שיינע גרויסע פיש‪ ,‬און‬ ‫רבי משה משינאווא זי"ע וועגן דעם שידוך‪ ,‬ווען‬ ‫ער האט ביי זיך געטראכט‪ ,‬אז די פיש איז דאך אזוי‬ ‫דער צדיק רבי משה משינאווא זי"ע האט געהערט‬ ‫שיין עס איז ראוי צו זיין אויפן טיש פונעם רבין‪,‬‬ ‫פון וועם מען רעדט האט ער געזאגט בזה"ל‪" ,‬פון‬ ‫דערפאר האט ער עס גלייך געקויפט און אריבער‬ ‫רבי'ן רבי אלימלך ביז אים‪ ,‬איז נאך נישט קאליע‬ ‫געברענגט פארן רבין‪ ,‬און דער צדיק רבי איציק'ל‬ ‫געווארן דער יחוס"‪.‬‬ ‫האט מיט זיינע הייליגע אויגן דאס פאר געזען‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫איינמאל איז אריין געקומען צום צדיק הרה"ק‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז סוף ימיו פון דעם צדיק רבי‬ ‫רבי חנה מקאלאשיץ זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬א איד וואס האט‬ ‫איציק'ל זי"ע‪ ,‬האט זיך געמאכט א פראבלעם מיט‬ ‫שוין געהאלטן א שיינע פאר יאר נאך די חתונה‪ ,‬און‬ ‫זיינע אויגן‪ ,‬און פאר א שטיק צייט האט ער נישט‬ ‫ער האט ליידער נאכנישט זוכה געווען צו קיין‬ ‫געקענט ליינען נאר גאר גרויסע אותיות‪ ,‬איין טאג‬ ‫זש"ק‪ ,‬און ער האט זיך מזכיר געווען ביים הייליגען‬ ‫האט מען פארן צדיק געברענגט א מכתב מיט כתב‬ ‫קאלאשיצער פאר א ישועה‪ ,‬האט אים דער‬ ‫יד קדשו פון דעם הייליגען מגיד מקאזניץ זי"ע‪ ,‬און‬ ‫הייליגער קאלאשיצער זי"ע געזאגט‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫דער גבאי‪ ,‬וויבאלד ער האט געוויסט אז די רבי קען‬ ‫‪34‬‬ ‫נאכט‪ ,‬איז אנגעקומען א גביר פון אויסלאנד‪ ,‬און‬ ‫געבן ‪ 150‬זלאטעס פאר זיין תלמיד רבי איציק'ל‬ ‫איבערגעלאזט א סכום הגון וואס האט געדעקט‬ ‫זי"ע וואס איז נאך דאן געווען א יונגערמאן‪ ,‬און אזוי‬ ‫אלע הוצאות פונעם רבין'ס שטוב‪.‬‬ ‫וועט ער געהאלפן ווערן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר י"ג אורות ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫בתוך הדברים איז דער תלמיד רבי איציק'ל‬ ‫איד א סוחר פון אנטווערפן איז געקומען צום צדיק‬ ‫מפשעווארסק זי"ע אריין געקומען אין שטוב‪ ,‬און‬ ‫רבי איציק'ל מפשעווארסק זי"ע מיט גרויס געוויין‪,‬‬ ‫דער הייליגער קאלאשיצער האט געוויזן פאר דעם‬ ‫זיין שותף האט אים אפגענארט‪ ,‬ער האט פארלוירן‬ ‫איד‪ ,‬אז ער זאל אהין געבן די ‪ 150‬זלאטעס פאר‬ ‫זיין גאנצן ביזנעס‪ ,‬און ער שטייט פאר גיין‬ ‫רבי איציק'ל‪ ,‬אבער רבי איציק'ל האט נישט‬ ‫באנקראט‪ ,‬און דער איד האט געבעטן מיט ביטערע‬ ‫געוואלט נעמען דאס געלט‪ ,‬האט אים זיין רבי‬ ‫טרערן פונעם רבין א ברכה און א ישועה‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער הייסט אים נעמען די געלט‪ ,‬האט‬ ‫רבי איציק'ל געזאגט פאר זיין רבין בזה"ל‪" ,‬אויף‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל האט אים אנגעקוקט‬ ‫דעם רבינ'ס פלייצעס"‪ ,‬ווי צו זאגן אז די רבי וועט‬ ‫מיט ליבשאפט‪ ,‬אנגעגאסן א גלעזל ברוינפן‪ ,‬און‬ ‫דעם איד פועל'ן א ישועה‪.‬‬ ‫אים דערלאנגט א שטיקל מזונות און געזאגט‪,‬‬ ‫"מאך א ברכה‪ ,‬און מאך א לחיים"‪.‬‬ ‫אבער דער הייליגער קאלאשיצער זי"ע האט‬ ‫זיך נישט געלאזט‪ ,‬נאר האט געזאגט פאר זיין‬ ‫דער איד איז געווען אזוי צובראכן אז ער האט‬ ‫תלמיד‪ ,‬אז ער זאל דאווענען פאר דעם איד‪ ,‬און‬ ‫קוים געקענט רעדן‪ ,‬האט דער רבי צו אים געזאגט‪,‬‬ ‫ווען רבי איציק'ל איז ארויס פון שטוב האט דער‬ ‫"אז א מענטש איז ברוגז אויפן באשעפער אדער‬ ‫הייליגער קאלאשיצער זי"ע געזאגט פאר דעם איד‬ ‫פארצווייפלט‪ ,‬פארשפארט ער די טויערן‪ ,‬קודם‬ ‫בזה"ל‪" ,‬דארפסט דיך נישט זארגן‪ ,‬רבי איציק'ל‬ ‫דאנקט מען דעם אויבערשטן אויף וואס מען האט‬ ‫נעמט נישט קיין געלט בחינם"‪ ,‬לפלא צום יאר איז‬ ‫יא‪ ,‬מען געדענקט אז פרנסה קומט נאר פון אים און‬ ‫דער איד געהאלפן געווארן מיט א קינד‪.‬‬ ‫נישט פונעם שותף און נישט פון דער סחורה‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫ערשט נאכדעם בעט מען אויף ווייטער"‪ ,‬און דער‬ ‫אין ספר שיח יצחק ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאכן‬ ‫צדיק רבי איציקל האט אים אנגעוואונטשן מיט‬ ‫קריג‪ ,‬ווען דער צדיק רבי איציק'ל מפשעווארסק‬ ‫פעסטע בטחון און געזאגט‪" ,‬גיי אהיים בשמחה‪,‬‬ ‫זי"ע האט געוואוינט אין פאריז‪ ,‬איז א איד‬ ‫דער אויבערשטער האט שוין צוגעגרייט א בעסערע‬ ‫אריינגעקומען צו אים מיט א צובראכן הארץ און‬ ‫פרנסה"‪ ,‬אין עטליכע וואכן ארום האט יענער איד‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האלט ביים חתונה מאכן א קינד‬ ‫געעפנט א נייע האנדל‪-‬געשעפט וואס האט‬ ‫און ער שטייט ממש אן קיין פרוטה צו די נשמה‪,‬‬ ‫מצליח געווען אסאך מער ווי זיין אלטער שותפות‪.‬‬ ‫דער רבי האט געעפנט דעם טיש‪-‬שופלאד‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ארויסגענומען אלע געלט וואס איז דארט געלעגן‬ ‫אין שיחות וסיפורי קודש פון רבי איציק'ל‬ ‫פון פדיונות און נדבות יענעם טאג‪ ,‬און עס‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי איציק'ל‬ ‫איבערגעגעבן פארן איד ביזן לעצטן פרוטה‪.‬‬ ‫מפשעווארסק זי"ע פלעגט כסדר פארציילן סיפורי‬ ‫צדיקים‪ ,‬און איינע פון די יסודות'דיגע מעשיות‬ ‫א קורצע צייט נאכדעם וואס יענער איז ארויס‪,‬‬ ‫וואס ער פלעגט חזר'ן איז געווען איבער זיין רבי'ן‪,‬‬ ‫איז אריינגעקומען דער משמש און זיך אנגערופן‬ ‫דער הייליגער שינאווער רב זי"ע‪.‬‬ ‫צום רבין מיט זארג‪" ,‬רבי‪ ,‬מען דארף דאך באצאלן‬ ‫פארן בעל‪-‬הבית שכר‪-‬דירה און מיר האבן נישט‬ ‫און ער האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ער‬ ‫איבערגעלאזט קיין געלט אויף שבת"‪ ,‬האט דער‬ ‫געפארן מיטן שינאווער רב אויפן וועג אין א גרויסן‬ ‫צדיק רבי איציק'ל געענטפערט מיט זיין גרויסער‬ ‫שניי‪ ,‬און דער וואגן איז געווארן שטעקן טיף אין‬ ‫פשטות‪" ,‬דער אויבערשטער איז א טאטע‪ ,‬אז ער‬ ‫בלאטע‪ ,‬דער בעל עגלה האט זיך זייער גערעגט‪,‬‬ ‫שיקט א איד וואס דארף חתונה מאכן א קינד‪ ,‬קען‬ ‫געשאלטן און געשמיצט די פערד מיט ביטערע‬ ‫מען דען דאס געלט האלטן אין שופלאד‪ ,‬פאר אונז‬ ‫שמיץ‪ ,‬אבער דער וואגן האט זיך נישט גערירט‪.‬‬ ‫וועט ער שוין אויך זארגן"‪ ,‬נאך פאר עס איז געווארן‬ ‫‪35‬‬ ‫ווי נאר דער רבי האט אריינגעטרעטן און‬ ‫דער הייליגער שינאווער רב האט‬ ‫באמערקט די גרויסע שפיגלען‪ ,‬האט ער תיכף‬ ‫ארויסגעקוקט פונעם פענסטער און געזאגט‪" ,‬ר'‬ ‫אראפגעלאזט די אויגן און נישט געוואלט‬ ‫איציק'ל‪ ,‬קוק אן‪ ,‬דער איד מיינט אז מיט כעס און‬ ‫ארויפקוקן‪ ,‬כדי נישט חלילה צו זען קיין שום‬ ‫מיט קלעפ פאר די פערד וועט מען ארויסגיין פון‬ ‫מראה אדער נשים וואס קענען זיך אפשפיגלען‬ ‫בלאטע‪ ,‬ער כאפט נישט אז נאר ווען מען שטעלט‬ ‫דארט‪ ,‬און ער האט פארלאנגט פון די ארומיגע‪ ,‬אז‬ ‫די פיס אויף דער ערד און מען בעט פונעם בורא‬ ‫מען זאל אויסדרייען זיין בענקל פנים קעגן דער‬ ‫עולם הילף‪ ,‬קען מען זיך הייבן"‪ ,‬און דער צדיק רבי‬ ‫וואנט‪ ,‬אדער אראפנעמען‪/‬פארדעקן יענע‬ ‫איציקל האט מוסיף געווען‪" ,‬דאס איז א מוסר‬ ‫שפיגלען‪ ,‬זאגנדיג מיט פשטות‪" ,‬א איד דארף היטן‬ ‫השכל פאר יעדן איד אין זיין לעבן‪ ,‬אז ווען א‬ ‫די אויגן אפילו פון אן אומדירעקטן בליק‪ ,‬די נשמה‬ ‫מענטש שטעקט אין א בלאטע‪ ,‬העלפט נישט קיין‬ ‫ווערט פאראומרייניגט פון יעדעס קליין בילד"‪.‬‬ ‫כעס און נישט לייגן שולד אויף אנדערע‪ ,‬מען דארף‬ ‫•••‬ ‫אראפשפרינגען‪ ,‬ארבעטן מיט אמונה‪ ,‬און מתפלל‬ ‫אין ספר י"ג אורות ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די‬ ‫זיין צו גאט"‪.‬‬ ‫ביטערע יארן פון גלות סיביר‪ ,‬אין דעם טיפן‬ ‫•••‬ ‫רוסישן קעלט און שניי‪ ,‬פלעגן די רשעים צווינגען‬ ‫אינעם קונטרס בסוד קדושים ווערט‬ ‫אלע געפאנגענע‪ ,‬מענער און פרויען‪ ,‬צו גיין‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין אנטווערפן פלעגן זיך דרייען אין‬ ‫צוזאמען צו די שווערע האק‪-‬ארבעט טיף אין‬ ‫רבי איציק'לס הויז אלע סארטן מענטשן‪ ,‬חסידים‪,‬‬ ‫וואלד‪ ,‬די תנאים זענען געווען שרעקליך‬ ‫ליטווישע‪ ,‬מאדערנע‪ ,‬און אפילו אידן וואס זענען‬ ‫אומצניעות'דיג און שווער‪.‬‬ ‫געווען גאר ווייט פון תורה ומצוות‪ ,‬איינמאל איז‬ ‫געקומען א איד וואס האט געוואלט "מזהיר" זיין‬ ‫האבן עדי ראי' דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫דעם רבי'ן‪ ,‬אז א געוויסער מענטש וואס קומט אפט‬ ‫איציק'ל מפשעווארסק זי"ע פלעגט גיין דעם גאנצן‬ ‫עסן ביים טיש פירט זיך נישט ערליך אין פריוואטן‬ ‫וועג מיט צוגעמאכטע אויגן‪ ,‬ממש ווי א בלינדער‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫מענטש‪ ,‬און זיך אנגעכאפט אין די פלייצע פון א‬ ‫צווייטן איד‪ ,‬כדי ער זאל נישט דארפן אויפהייבן‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל האט גלייך‬ ‫זיינע בליקן‪ ,‬אפילו ווען די גוים האבן געשריגן און‬ ‫אפגעשטעלט יענעם מיט א שמייכל און א טיפן‬ ‫געשלאגן‪ ,‬האט ער נישט געעפנט זיינע אויגן אויף‬ ‫בליק‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬מיין טיר איז אפן פאר יעדן איד‬ ‫דער גאס און אויפן פעלד‪ ,‬נאר געדעקט זיין פנים‬ ‫וואס איז הונגעריג‪ ,‬מיין אויפגאבע איז צו געבן צו‬ ‫מיט א טיכל אדער א שאל און איבערגעחזרט‬ ‫עסן און צו ווארעמען א אידיש הארץ‪ ,‬נישט צו זיין‬ ‫פרקים תהלים‪ ,‬און ער האט געזאגט‪" ,‬קעלט און‬ ‫א שופט און אויספארשן יענעמ'ס מעשים‪ ,‬דער‬ ‫הונגער קענען מוטשען דעם קערפער‪ ,‬אבער‬ ‫אויבערשטער קוקט אויפן הארץ‪ ,‬און אויב דער‬ ‫קדושת העיניים מוז מען היטן פאר די נשמה"‪.‬‬ ‫בורא פארנעמט אים אין זיין וועלט‪ ,‬בין איך אים‬ ‫•••‬ ‫אויך מחויב מקרב צו זיין אין מיין הויז"‪ ,‬דער מאן‬ ‫אינעם קונטרס בסוד קדושים ווערט‬ ‫האט זיך פארשעמט און האט מער נישט גערעדט‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז אין די שפעטערע יארן אין‬ ‫קיין לשון הרע‪.‬‬ ‫אנטווערפן‪ ,‬איז דער צדיק רבי איציק'ל‬ ‫•••‬ ‫מפשעווארסק זי"ע איינמאל געפארן מיט א קאר‬ ‫אינעם ספר שיח יצחק ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫אין מיטן א הייסן זומער‪-‬טאג צו א ברית אדער א‬ ‫די תקופה נאכן קריג‪ ,‬ווען דער צדיק רבי איציק'ל‬ ‫דבר מצוה‪ ,‬יענעם טאג איז געווען א שטארק‬ ‫מפשעווארסק זי"ע האט זיך אויפגעהאלטן אין‬ ‫הייסע טאג‪ ,‬און דער דרייווער האט געוואלט‬ ‫פאריז‪ ,‬האט מען אים איינמאל געמוזט‬ ‫אראפלאזן די פענסטערס פונעם אויטא כדי עס‬ ‫ארייננעמען אין א כשר'ן רעסטאראן צוליב א‬ ‫זאל אריינקומען אביסל פרישע לופט‪.‬‬ ‫שמחה אדער א געוויסע אסיפה‪ ,‬דער זאל איז‬ ‫געווען באצירט מיט גרויסע גלאזערנע שפיגלען‬ ‫אבער דער צדיק וקדוש רבי איציק'ל האט אים‬ ‫אויף די ווענט‪ ,‬ווי עס איז דעמאלט געווען דער‬ ‫גלייך אפגעשטעלט און געבעטן צו לאזן די‬ ‫שטייגער‪.‬‬ ‫‪36‬‬ ‫בורא עולם"‪ ,‬און דער צדיק רבי איציק'ל האט‬ ‫פענסטערס פארמאכט‪ ,‬און אפילו אראפגעצויגן‬ ‫גענומען א שטיקל קוגל פונעם טיש‪ ,‬עס צעטיילט‬ ‫דעם פארהאנג פון זיין זייט‪ ,‬ווען דער דרייווער‬ ‫אין צוויי שטיקלעך‪ ,‬און דאס דערלאנגט פארן איד‬ ‫האט געזען ווי ער חלש'ט ממש פון היץ‪ ,‬האט ער‬ ‫און געזאגט‪" ,‬איין שטיקל עס דו אליין אויף‪ ,‬און‬ ‫געפרעגט פון רבי איציק'ל צי עס שטערט אים‬ ‫דאס צווייטע שטיקל נעם אהיים פאר דיין ווייב‪ ,‬און‬ ‫נישט די שווערע היץ‪ ,‬האט דער רבי געענטפערט‬ ‫דער אויבערשטער זאל העלפן עס זאלן זיין צוויי‬ ‫מיט א פשטות אבער מיט א ברען‪" ,‬בעסער צו‬ ‫קינדער"‪ ,‬דער איד האט געפאלגט‪ ,‬און פונקט א‬ ‫שוויצן עטליכע מינוט אויף דער וועלט צוליב‬ ‫יאר דערויף איז ביי זיי געבוירן געווארן א פאר‬ ‫צניעות‪ ,‬ווי איידער זיך אנטרעפן אין א גאס וואס איז‬ ‫צווילינג א יונגעל און א מיידל נאך יארן פון גרויס‬ ‫נישט אויסגעהאלטן און פארלירן דעם ריינעם‬ ‫ווארטן‪.‬‬ ‫מחשבה פאר איין רגע"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר י"ג אורות ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫אין כתבי קודש פון פשעווארסק ווערט‬ ‫איד א סוחר פון לאנדאן איז אריינגעפאלן אין א‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ביים צדיק רבי איציק'ל איז קדושה‬ ‫שווערער קאמפליצירטער געריכט‪-‬קלאגע דורך‬ ‫נישט געווען בלויז שמירת עיניים‪ ,‬נאר אויך א‬ ‫די רעגירונג וועגן שטייערן און ביזנעס‪-‬פאפירן‪ ,‬די‬ ‫שרעקליכע קדושת הפה און זהירות פון שקר‪,‬‬ ‫אדוואקאטן האבן אים געזאגט‪ ,‬אז לויט ווי די זאכן‬ ‫איינמאל איז אריינגעקומען א בעל‪-‬טובה א‬ ‫קוקן אויס אין געריכט איז נישט פאראן קיין וועג‬ ‫גרויסער נגיד וואס האט געוואלט הערן פונעם‬ ‫ארויס‪ ,‬און ער שטייט אויס א שווערן טורמע‪-‬‬ ‫רבי'ן א שבח אויף א געוויסן פלאן וואס דער רבי‬ ‫אורטייל פון עטליכע יאר‪.‬‬ ‫האט געהאלטן אז עס איז נישט אויסגעהאלטן‬ ‫לויט דער הלכה‪.‬‬ ‫דער איד איז אריבערגעפארן קיין בעלגיע‬ ‫אנטווערפן און אריינגעלאפן צום צדיק רבי‬ ‫די ארומיגע האבן מורא געהאט‪ ,‬אז אויב מען‬ ‫איציק'ל אין שטוב אין דערציילט פארן רבין זיין‬ ‫זאגט אים דעם אמת אין פנים קען יענער ברוגז‬ ‫ביטערע מצב אין וואס ער איז ליידער‬ ‫ווערן און אויפהערן שטיצן ארעמעלייט‪ ,‬דער צדיק‬ ‫אריינגעפאלן‪.‬‬ ‫רבי איציק'ל האט אבער פעסט געזאגט‪" ,‬אפילו‬ ‫פאר אלע געלטער פון דער וועלט קען מען נישט‬ ‫דער רבי דער צדיק רבי איציק'ל האט אים‬ ‫בייגן דעם אמת‪ ,‬א מויל וואס דארף רעדן קדושה און‬ ‫אנגעקוקט מיט גרויס רחמנות‪ ,‬גענומען א קוויטל‬ ‫מתפלל זיין פאר אידישע קינדער‪ ,‬טאר זיך נישט‬ ‫מיט פדיון‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬זארג נישט‪ ,‬ביים‬ ‫באשמוצן מיט קיין ברעקל חנופה אדער ליגן"‪ ,‬און‬ ‫אויבערשטן זענען אלע שופטים און דיינים‬ ‫ער האט יענעם ערקלערט מיט גרויס ליבשאפט‬ ‫גארנישט‪ ,‬לייג צו א סכום פאר צדקה פאר עניי ארץ‬ ‫און דרך ארץ פארוואס ער איז נישט מסכים‪ ,‬אן זיך‬ ‫ישראל‪ ,‬און זאג יעדן טאג קאפיטל קכ"א אין תהלים‬ ‫בייגן איין האר פונעם אמת‪.‬‬ ‫)'שיר למעלות אשא עיני'(‪ .‬און דער שופט וועט‬ ‫•••‬ ‫פלוצלונג פארגעסן די גאנצע טענה"‪.‬‬ ‫אינעם ספר שיח יצחק ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫איד א תלמיד חכם איז אמאל געקומען צום צדיק‬ ‫דער איד האט אויסגעפאלגט וואס דער רבי‬ ‫רבי איציק'ל זי"ע קיין אנטווערפן מיט א צובראכן‬ ‫האט אים געהייסן‪ ,‬אויפן טאג פונעם משפט איז‬ ‫הארץ‪ ,‬ער איז שוין געווען פארהייראט העכער צען‬ ‫געשען א פלא‪ ,‬דער הויפט‪-‬שופט איז נישט‬ ‫יאר און נאך אלץ נישט געהאלפן געווארן מיט קיין‬ ‫ערשינען צוליב א פלוצימדיגע קרענק‪ ,‬און דער‬ ‫קינדער‪ ,‬און דער איד האט זיך אויסגעוויינט פארן‬ ‫פארטרעטער‪-‬שופט וואס איז אונטערגעקומען‬ ‫רבי'ן און געבעטן א ברכה פאר א ישועה‪.‬‬ ‫האט איבערגעקוקט די פאפירן מיט א רואיגן בליק‪,‬‬ ‫אפגעווארפן די הויפט קלאגעס פון דער‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל האט אויסגעהערט זיין‬ ‫פראקוראר צוליב א טעכנישער טעות אין די‬ ‫ווייטאג‪ ,‬און פלוצלונג זיך אנגערופן מיט א‬ ‫דאקומענטן‪ ,‬און באפרייט דעם איד נאר מיט א‬ ‫שמייכל‪" ,‬איך האב אמאל געהערט פונעם הייליגן‬ ‫קליינעם געלט‪-‬שטראף‪.‬‬ ‫שינאווער רב‪ ,‬אז מען דארף האבן בטחון אינעם‬ ‫‪37‬‬ ‫פונעם שבת'דיגן רעקל"‪ ,‬דער סוחר האט זיך‬ ‫•••‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬ווייל ער נעמט דאך קיינמאל נישט‬ ‫אינעם ספר בסוד קדושים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫מיט קיין סחורה אין שבת‪-‬קליידער‪ ,‬אבער אז די‬ ‫א איד איז אמאל געקומען צו לויפן צום צדיק רבי‬ ‫רבי הייסט איז ער גלייך געלאפן אהיים‪ ,‬ווי גרויס‬ ‫איציקל מפשעווארסק זי"ע מיט טרערן אין די‬ ‫איז געווען זיין ערשטוינונג‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫אויגן און דערציילט‪ ,‬אז די דאקטוירים האבן‬ ‫אריינגעשטעקט די האנט אינעם קעשענע פונעם‬ ‫געפונען א געפערליכע מחלה ביי זיין קינד חלילה‪,‬‬ ‫שבת'דיגן בגד‪ ,‬און געפונען דאס גאנצע פעקל‬ ‫און זיי האבן אנגעזאגט אז מען מוז דורכפירן א‬ ‫גאנץ און אומבארירט‪ ,‬נאכדעם וואס ער האט עס‬ ‫שווערע און געפארפולע אפעראציע אויפן קאפ‬ ‫בטעות דארט אריינגערוקט אין איילעניש‬ ‫ממש אין עטליכע טעג ארום‪.‬‬ ‫פארגאנגענעם פרייטאג צוליב די טרדות‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל האט אויסגעהערט די‬ ‫אינעם ספר שיח יצחק ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫שווערע הזכרה פון דעם איד‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫איד פון אנטווערפן איז געווארן שטארק קראנק‬ ‫זיך פארטראכט פאר עטליכע מינוט אין טיפע‬ ‫אויף די נירן‪ ,‬און די דאקטוירים האבן אים געזאגט‪,‬‬ ‫דביקות‪ ,‬און דערנאך געזאגט פארן טאטן‪" ,‬גיי זאג‬ ‫אז ער מוז קראנקערהייט פארן קיין שווייץ )ציריך(‬ ‫פאר די דאקטוירים זיי זאלן נאכאמאל מאכן די‬ ‫צו א באקאנטן פראפעסאר וואס איז געווען דער‬ ‫בילדער און טעסטן‪ ,‬ווייל איך זעה נישט דארט‬ ‫גרעסטער ספעציאליסט אין יענע יארן‪ ,‬פארן פארן‬ ‫גארנישט"‪ ,‬דער טאטע איז געווען דערשראקן און‬ ‫איז דער איד אריין צום צדיק רבי איציק'ל נעמען א‬ ‫די דאקטוירים אין שפיטאל האבן חוזק געמאכט‬ ‫ברכה און א פדיון‪.‬‬ ‫פון דער פארלאנג‪ ,‬אבער דער פאטער האט זיך‬ ‫עקשנ'ט אז דער רבי האט אזוי געהייסן‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל האט אויסגעהערט‬ ‫אלע פרטים‪ ,‬און פלוצלונג זיך אנגערופן‪" ,‬פאר קיין‬ ‫לפלא‪ ,‬ווען מען האט איבערגעמאכט די‬ ‫שווייץ‪ ,‬אבער זוך נישט דעם גרויסן פראפעסאר‬ ‫בדיקות א טאג פאר דער אפעראציע‪ ,‬זענען די‬ ‫וואס יעדער רעדט פון אים‪ ,‬נאר זוך דוקא דעם‬ ‫דאקטוירים געבליבן שאקירט‪ ,‬ווייל דער‬ ‫יונגערן דאקטאר וואס ארבעט נעבן אים‪ ,‬דורך אים‬ ‫שעדליכער גידול איז ממש פארשוואונדן געווארן‬ ‫וועט קומען די רפואה"‪ ,‬דער חולה איז געווען‬ ‫און די בילדער זענען געווען אינגאנצן ריין‪ ,‬און דער‬ ‫ערשטוינט‪ ,‬ווייל דער אלטער פראפעסאר איז דאך‬ ‫הויפט‪-‬דאקטאר האט זיך אנגערופן צום פאטער‪,‬‬ ‫געווען דער וועלטס‪-‬מומחה‪ ,‬אבער ער האט מיט‬ ‫"איך ווייס נישט וואס דא איז געשען‪ ,‬אבער דיין רבי‬ ‫זיין גרויס אמונה געפאלגט דעם רבי'ן‪.‬‬ ‫האט געזען בעסער ווי אונזערע מאשינען"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען אין שפיטאל‪ ,‬האט זיך‬ ‫אין כתבי קודש פון פשעווארסק ווערט‬ ‫ארויסגעשטעלט א געוואלדיגע זאך‪ ,‬אז יענער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין אנטווערפן איז די בריליאנטן‪-‬‬ ‫בארימטער אלטער פראפעסאר איז יענע וואך‬ ‫אינדוסטריע געווען דער הויפט מקור פון פרנסה‪,‬‬ ‫געווען שטארק אפגעשוואכט און געמאכט א‬ ‫איינמאל האט א אידישער בריליאנטן‪-‬הענדלער‬ ‫פאטאלן טעות אין די דיאגנאזע פון א צווייטן‬ ‫פארלוירן א פעקל מיט זייער טייערע שטיינער‬ ‫פאציענט‪ ,‬בעת דער יונגערער דאקטאר האט‬ ‫וואס איז געווען ווערט א גאנצן פארמעגן‪ ,‬און א‬ ‫באמערקט א קליינעם כעמישן פעלער אין די‬ ‫גרויסער חלק דערפון איז געווען געלט פון‬ ‫בלוט‪-‬רעזולטאטן פונעם איד‪ ,‬אים געגעבן א‬ ‫אנדערע סוחרים‪ ,‬דער מענטש איז ממש אראפ פון‬ ‫לייכטע מעדיצין‪ ,‬און ער איז אויסגעהיילט געווארן‬ ‫די זינען פון גרויס שרעק‪.‬‬ ‫אינגאנצן אן קיין שום אפעראציע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ער איז געלאפן צום צדיק רבי איציק'ל מיט‬ ‫אינעם ספר י"ג אורות ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫בכיות נוראות‪ ,‬רבי איציק'ל האט אים בארויאיגט‪,‬‬ ‫חסידישער סוחר האט געדארפט פליען אויף א‬ ‫אים אנגעגאסן א גלעזל לחיים‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬גיי‬ ‫וויכטיגע ביזנעס‪-‬רייזע קיין ניו יארק‪ ,‬פאר דער‬ ‫אהיים‪ ,‬גיי אין קאבינעט וואו דו לייגסט אוועק דיינע‬ ‫נסיעה איז ער אריין זיך געזעגענען ביי צדיק רבי‬ ‫בגדי שבת‪ ,‬און זוך אין דער רעכטער קעשענע‬ ‫‪38‬‬ ‫ווען יענער איד האט גענומען דעם ביסן‪ ,‬האט‬ ‫איציק'ל מפשעווארסק זי"ע‪ ,‬רבי איציק'ל האט אים‬ ‫ער אנגעהויבן וויינען מיט הייסע טרערן‪ ,‬שפעטער‬ ‫געגעבן א ברכת הדרך‪ ,‬אבער אינמיטן האט דער‬ ‫האט מען אים געפרעגט וואס עס איז געווען די‬ ‫רבי גענומען א קליין צעטל‪ ,‬אנגעשריבן עטליכע‬ ‫גרויסע התרגשות‪.‬‬ ‫פסוקי שמירה און א ברכה‪ ,‬און אים אנגעזאגט‪,‬‬ ‫"לייג דאס אריין אין דיין ביזעם‪-‬קעשענע‪ ,‬און וואס‬ ‫האט ער דערציילט‪" ,‬איך האב פארלוירן מיין‬ ‫עס זאל נאר פאסירן זאלסטו נישט מורא האבן‪ ,‬גאט‬ ‫גאנצע משפחה אינעם קריג‪ .‬היינט אינדערפרי ביים‬ ‫איז מיט דיר"‪.‬‬ ‫דאווענען האב איך זיך דערמאנט אין מיין טאטן און‬ ‫מאמע ע"ה‪ ,‬און ווי מיין מוטער פלעגט מאכן פונקט‬ ‫אינמיטן ד נסיעה אויפן פליגער איבערן‬ ‫דעם דאזיגן מאכל לכבוד שבת‪ ,‬און איך האב‬ ‫אטלאנטישן אקעאן‪ ,‬האט זיך פלוצלונג‬ ‫געטראכט צו מיר אין הארץ מיט א טיפן קרעכץ‪,‬‬ ‫אויסגעלאשן איינע פון די הויפט מאטארן פונעם‬ ‫'רבונו של עולם‪ ,‬שוין דרייסיג יאר וואס איך האב‬ ‫פליגער‪ ,‬און שווערע רויך האט אנגעהויבן‬ ‫נישט פארזוכט דעם טעם פונעם היימישן שבת‪-‬‬ ‫אריינדרינגען אין קאבינע‪ ,‬דער קאפיטאן האט‬ ‫מאכל וואס מיין מאמע פלעגט מאכן'‪ ,‬קיינעם אויף‬ ‫אויסגערופן א נויטפאל און געזאגט פאר אלע‬ ‫דער וועלט האב איך דאס נישט דערציילט‪ ,‬אבער‬ ‫פאסאזשירן זיך אנצוטון די לעבנס‪-‬וועסטלעך‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל האט מיט זיין גרויס אהבת‬ ‫ווייל מען גרייט זיך צו א געוואגטער לאנדונג אויפן‬ ‫ישראל דערשפירט מיין הארץ‪ ,‬און מיר דערלאנגט‬ ‫וואסער‪ ,‬וואס מיינט א סכנת נפשות ממש‪.‬‬ ‫פונקט דאס"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער איד האט זיך דערמאנט אינעם צעטל‪,‬‬ ‫אין די כתבי קודש פון פשעווארסק ווערט‬ ‫ארויסגענומען דעם צעטיל פון קעשענע‪ ,‬עס‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א יתום א בחור וואס האט שוין‬ ‫צוגעדרוקט צום הארץ און געזאגט תהלים מיט‬ ‫געהאלטן אויף די עלטערע יארן און קיין שום‬ ‫גרויס כוונה‪.‬‬ ‫שידוך איז נישט געגאנגען‪ ,‬איז געזעסן ביי רבי‬ ‫ממש עטליכע מינוט נאכדעם האט דער‬ ‫איציק'ל אין שטוב שפעט ביינאכט נאך קבלת קהל‪,‬‬ ‫קאפיטאן ווידער אויסגערופן מיט גרויס וואונדער‪,‬‬ ‫דער בחור איז געווען אינגאנצן מיואש און‬ ‫אז דער צווייטער רעזערוו‪-‬מאטאר האט זיך‬ ‫געהאלטן אז מען האט שוין פארגעסן פון אים‪.‬‬ ‫מיטאמאל צוריק אנגעצונדן פון זיך אליין‪ ,‬און דער‬ ‫פליגער האט געקענט מאכן א זיכערע נאטורליכע‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל האט אים צוגערופן‪,‬‬ ‫נויט‪-‬לאנדונג אויף אן אינזל אין אירלאנד אן דעם‬ ‫ארויסגענומען א קליין פלעשל ברוינפן פונעם‬ ‫וואס קיינער זאל געשעדיגט ווערן‪.‬‬ ‫שאפע‪ ,‬עס אריינגעלייגט אין זיין טאש און געזאגט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫"נעם דאס פלעשל‪ ,‬עפן עס נישט אויף‪ ,‬ווארט ביז דו‬ ‫אינעם ספר בסוד קדושים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫באקומסט א טעלעפאן‪-‬רוף וועגן א שידוך פון אן‬ ‫שבת אינדערפרי נאכן דאווענען פלעגט רבי‬ ‫אנדערע שטאט‪ ,‬וואס מען וועט דיר בקרוב‬ ‫איציק'ל שטענדיג פארבעטן ארעמעלייט און‬ ‫אנטראגן‪ ,‬עפן דאן אויף דאס פלעשל‪ ,‬טרינק א‬ ‫אורחים צום קידוש‪ ,‬איינמאל איז געזעסן ביים‬ ‫לחיים‪ ,‬און דער שידוך וועט פארטיג ווערן בכי טוב"‪.‬‬ ‫טיש א פשוט'ער איד‪ ,‬וואס האט דורך געלעבט‬ ‫דעם ביטערע מלחמה‪ ,‬וואס האט קיינמאל נישט‬ ‫דער בחור האט נישט פארשטאנען וויאזוי‬ ‫געבעטן גארנישט און איז געווען שטארק‬ ‫דאס קען זיין‪ ,‬ווייל ער האט קיינעם נישט געקענט‬ ‫פארשעמט‪.‬‬ ‫מחוץ לעיר‪ ,‬אבער דריי טעג שפעטער האט זיך‬ ‫דער טעלעפאן צעקלונגען‪ ,‬א שדכן פון לאנדאן‬ ‫ווען רבי איציק'ל האט געטיילט די מאכלים‪,‬‬ ‫האט אים אנגעטראגן א טאכטער פון א חשוב'ע‬ ‫האט ער פלוצלונג גענומען א געוויסע מאכל א‬ ‫משפחה‪ ,‬דער בחור האט געטרונקען דעם לחיים‬ ‫שטיקל געבעקס וואס מען האט געמאכט פארן‬ ‫פונעם הייליגן פלעשל‪ ,‬די זאך איז געפארן מיט אן‬ ‫טיש‪ ,‬און עס דערלאנגט פאר דעם איד מיט א‬ ‫אומנאטירליכער וואונדער און הצלחה‪ ,‬און א‬ ‫שמייכל און געזאגט‪" ,‬נעם‪ ,‬עס וועט דיר גוט טון‬ ‫חודש שפעטער איז ער געווארן א חתן‪.‬‬ ‫אויפן הארץ"‪.‬‬ ‫‪39‬‬ ‫שיפע בארג‪ ,‬דער איד האט זיך גלייך אפגעשטעלט‬ ‫•••‬ ‫און איז געלאפן העלפן‪.‬‬ ‫איינמאל איז געקומען א גרויסער עושר צום‬ ‫רבין קיין אנטווערפען בעטן א ברכה פאר הצלחה‬ ‫ווען מען האט ארויסגעצויגן דעם דרייווער‬ ‫אין ביזנעס‪ ,‬ווייל זיינע געשעפטן זענען געפאלן‬ ‫פונעם צעקלאפטן קאר‪ ,‬איז ער געווען אין א‬ ‫און ער איז געשטאנען פארן גיין באנקראט‪ ,‬דער‬ ‫גרויסן שאק און אנגעהויבן פארלירן דאס‬ ‫צדיק רבי איציקל האט אים אנגעקוקט מיט‬ ‫באוואוסטזיין פאר שרעק און קעלט‪ ,‬דער איד‬ ‫ליבשאפט און געפרעגט צי ער האט שוין געגעסן‬ ‫האט זיך דערמאנט אינעם פלעשל וואס רבי‬ ‫מיטאג‪ ,‬דער גביר האט געענטפערט אז ניין‪ ,‬רבי‬ ‫איציקל האט אים געגעבן‪ ,‬ער איז גלייך געלאפן צו‬ ‫איציקל האט געהייסן מען זאל אים אריינברענגען‬ ‫זיין קאר און געברענגט דעם פלעשל משקה און‬ ‫א פריש געקאכטן עוף מיט זופ‪.‬‬ ‫האט געגעבן צו טרינקען פאר דעם פארוואונדעטן‬ ‫מענטש‪ ,‬און דאס האט ממש צוריקגעברענגט זיין‬ ‫דער גביר איז אבער געווען א שוואכער עסער‬ ‫נשמה ביז די אמבולאנס איז אנגעקומען‪ ,‬דעמאלט‬ ‫און האט געזאגט‪" ,‬רבי‪ ,‬איך בין נישט הונגעריג‪ ,‬איך‬ ‫האט ער פארשטאנען‪ ,‬אז רבי איציקל האט‬ ‫קען נישט עסן"‪ ,‬רבי איציק'ל האט זיך אבער‬ ‫פאראויסגעזען אז ער גייט דארפן ראטעווען א‬ ‫פאר'עקשנ'ט און געזאגט‪" ,‬כאטש דעם פליגל עסט‬ ‫מענטש אויפן וועג‪ ,‬און דערפאר האט ער אים‬ ‫אויף"‪ ,‬דער איד האט נישט געוואלט פארשעמען‬ ‫געגעבן דע פלעשל משקה‪.‬‬ ‫דעם רבין און האט זיך געצוואונגען אויפצועסן‬ ‫•••‬ ‫דעם פליגל‪ ,‬גלייך דערנאך האט אים רבי איציקל‬ ‫ביי די טישן פונעם צדיק רבי איציקל‬ ‫געזאגט‪" ,‬איצט קענסטו גיין לחיים ולשלום‪ ,‬דו‬ ‫מפשעווארסק זי"ע פלעגן זיך דרייען אידן פון אלע‬ ‫וועסט אי"ה האבן הצלחה"‪.‬‬ ‫שיכטן‪ ,‬חסידים‪ ,‬ליטווישע‪ ,‬און אפילו פשוט'ע‬ ‫ארבעטער אדער אידן וואס זענען ליידער געווען‬ ‫אפאר טעג שפעטער האט זיך‬ ‫ווייט פון תורה ומצוות‪ ,‬איינמאל איז א איד‬ ‫ארויסגעשטעלט‪ ,‬אז דער עושר האט געהאט א‬ ‫אריינגעקומען מיט קורצע ארבל און אן קיין קאפל‪,‬‬ ‫שותף וואס האט אים געוואלט אונטערקויפן און‬ ‫און די עולם האט געוואלט אים ארויסבאגלייטן‬ ‫צונעמען די גאנצע פירמע דורך א באהאלטענעם‬ ‫כדי נישט צו באליידיגן דעם רבין‪.‬‬ ‫פונקט אינעם קאנטראקט וואס הייסט "אגף" )א‬ ‫פליגל פונעם הסכם(‪ ,‬און צוליב א פליטישן טעות‬ ‫דער צדק רבי איציקל האט מיט זיין גרויס‬ ‫האט מען יענעם פונקט מבטל געווען‪ ,‬און דאס‬ ‫אהבת ישראל דאס גלייך באמערקט‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫גאנצע פארמעגן איז געראטעוועט געווארן‪.‬‬ ‫תיכף אויפגעשטעלט‪ ,‬צוגערופן דעם איד צו זיך‪,‬‬ ‫אים געגעבן א גלעזל לחיים און געזאגט צו די‬ ‫דער עושר האט דעמאלט פארשטאנען‬ ‫חסידים‪" ,‬דער איד איז א הייליגער איד‪ ,‬ער האט‬ ‫פארוואס רבי איציקל האט אים געהייסן "עסן דעם‬ ‫מיטגעמאכט די שרעקליכע קריג און איז געבליבן‬ ‫פליגל"‪ ,‬און דער צדיק האט מיט דעם‬ ‫אן עקשן צו הייסן א איד‪ ,‬ער איז העכער פון אונז‬ ‫אפגעראטעוועט זיין פרנסה מיט רוח הקודש‪.‬‬ ‫אלע!"‪ ,‬דער איד איז געווארן אזוי איבערגענומען‬ ‫•••‬ ‫פונעם כבוד און דער אמת'ער ליבשאפט וואס דער‬ ‫א איד פון לאנדאן איז אמאל געקומען זיך‬ ‫צדיק האט אים געוויזן‪ ,‬אז ער האט זיך צעוויינט און‬ ‫געזעגענען פונעם רבין רבי איציק'ל מפשעווארסק‬ ‫פון יענעם טאג אן אנגעהויבן גיין מיט ציצית און‬ ‫זי"ע פאר ער פארט צוריק אהיים‪ ,‬רבי איציקל האט‬ ‫היטן שבת‪.‬‬ ‫אים געגעבן א פלעשל משקה און געזאגט‪" ,‬האלט‬ ‫•••‬ ‫דאס נעבן דיר אויפן וועג"‪ ,‬דער איד האט געמיינט‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי איציקל זי"ע האט אמאל‬ ‫אז דער רבי גיט דאס פשוט אלס שיריים אדער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווי באקאנט ליגט זיין טאטע דער‬ ‫ברכה‪ ,‬און ער האט עס געלייגט נעבן דעם דרייווער‬ ‫צדיק רבי נפתלי אלימלך זי"ע אין די ביה"ח החדש‬ ‫זיץ‪ ,‬אויפן שאסיי אינמיטן וועג האט פלוצלינג‬ ‫אין שטאט אוהעל‪ ,‬איינמאל ווען ער איז געפארן‬ ‫פארסירט א שרעקליכער עקסידענט‪ ,‬א קאר פאר‬ ‫קיין אוהעל צום יארצייט פונעם טאטן אין אוהעל‪,‬‬ ‫אים האט זיך אויסגעדרייט און אראפגעפאלן א‬ ‫‪40‬‬ ‫שטאלצבערג‪ ,‬וואס איז געפארן אמאל צו רבי‬ ‫איז ער אויפן וועג אהיים בכוונה אריבערגעפארן‬ ‫איציקל אויף שבת‪ ,‬מוצאי שבת ווען ער האט‬ ‫דעם שטעטל קערעסטיר כדי צו קענען לערנען‬ ‫געדארפט אהיימפארן‪ ,‬האט ער געהאט א‬ ‫דעם צדיק וקדוש דער מופת הדור רבי ישעי'לע‬ ‫פראבלעם מיט זיין פאספארט‪ ,‬און ער האט נישט‬ ‫מקערעסטיר זי"ע‪.‬‬ ‫געקענט צוריקפארן‪ ,‬ער איז אריינגעגאנגען צו רבי‬ ‫איציקל‪ ,‬און מזכיר געווען אז ער דארף אהיימפארן‬ ‫אנקומענדיג צו רבי ישעי'לע'ס שטוב‪ ,‬זעהט‬ ‫און ער האט נישט וויאזוי‪.‬‬ ‫ער א איד מיט א גרויסן קאפל און מיט א ברייטן‬ ‫טלית קטן‪ ,‬פיטערט אינעם הויף די הינער און גענז‪,‬‬ ‫האט דער צדיק רבי איציקל גענומען א‬ ‫רבי איציקל האט געפרעגט דעם איד‪" ,‬וואו איז דער‬ ‫'בענטשער' וואס איז געליגן אויפן טיש און אים עס‬ ‫רבי"‪ ,‬האט דער איד געענטפערט‪" ,‬קודם גייט אריין‬ ‫געגעבן‪ ,‬זאגנדיג‪" ,‬דאס איז דיין פאספארט"‪ ,‬דער‬ ‫עפעס עסן‪ ,‬דערכאפט אייך דאס הארץ‪ ,‬נאכדעם‬ ‫חסיד רבי אפרים איז געפארן מיט דעם בענטשער‪,‬‬ ‫וועלן מיר זעהן וועגן דעם רבי'ן"‪.‬‬ ‫און מען האט עס אים געזיגלט ביים גרעניץ‪ ,‬און‬ ‫דער זיגל איז פונקט אויסגעקומען ביי 'ועל‬ ‫ווען דער צדיק רבי איציקל האט זיך אוועק‬ ‫הניסים'‪ ,‬און ער איז אריבער אנדעם וואס מען האט‬ ‫געזעצט ביים טיש אין שטוב‪ ,‬האט ער געפרעגט‬ ‫אים אפילו אפגעשטעלט‪.‬‬ ‫דעם איד‪" ,‬אויב ער קען דא בלייבן פאר עטליכע‬ ‫•••‬ ‫טעג"‪ ,‬האט יענער איד געענטפערט‪" ,‬יא אוודאי‪,‬‬ ‫עס האט דערציילט רבי מענדל שיממעל ע"ה‪,‬‬ ‫קיין שום פראבלעם‪ ,‬איך בין שוין אויך דא א‬ ‫אז ווען ער האט אמאל געלערנט אין א קלויז אין‬ ‫לענגערע צייט‪ ,‬און מען לאזט מיך אויך דא זיין"‪,‬‬ ‫קראקא פאר די מלחמה‪ ,‬איז פונקט דארט געווען‬ ‫דערנאך האט זיך יענער איד אנגערופן‪" ,‬מיך רופט‬ ‫דער צדיק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע‪ ,‬רבי‬ ‫מען ישעי'לע קערעסטירער"‪ ,‬האט רבי איציקל‬ ‫איציקל איז שוין דאן געווען מפורסם אלס רבי‬ ‫זי"ע אויסגעפירט‪" ,‬באמת האב איך גלייך געכאפט‬ ‫וואס נעמט צדקה און וואונטשט ברכות‪ ,‬אבער ער‬ ‫אז דאס איז הרה"ק רבי ישעי'לע זי"ע‪ ,‬אבער איך‬ ‫איז נישט געווען אויסגערופן אלס תלמיד חכם און‬ ‫האב נאר געוואלט זעהן וויאזוי ער וועט דאס‬ ‫גדול בתורה‪.‬‬ ‫אויסשפילן"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ער און זיין חברותא האבן זיך דעמאלטס זייער‬ ‫ביים צדיק וקדוש רבי איציקל מפשעווארסק‬ ‫געמוטשעט א לענגערע צייט אויף איין שטיקל אין‬ ‫זי"ע‪ ,‬האבן זיך געוואלגערט ישועות און מופתים‬ ‫די שווערע סוגיות אין הלכות מקוואות‪ ,‬וואס זיי‬ ‫פון וואס מען קען רעדן אן א שיעור‪ ,‬אבער איין‬ ‫האבן נישט געקענט פארשטיין פשט‪ ,‬נאך א שטיק‬ ‫הפלא'דיגע זאך וואס איז שטארק מפורסם‪ ,‬אז פאר‬ ‫צייט רופט זיך רבי איציקל אן צו זיי‪" ,‬וואס לערנען‬ ‫אידן וואס האבן געהאט פראבלעמען מיט שריפטן‬ ‫ענק"‪ ,‬דערציילט רבי מענדל אז ער האט מתחילה‬ ‫ביים אריבערגיין די גרעניץ‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫נישט געוואלט זאגן‪ ,‬אבער נאך אביסל מוטשענען‬ ‫באוויזן גרויסע מופתים‪ ,‬ער האט כסדר געגעבן‬ ‫האט ער געזאגט‪ ,‬און צו זיין וואונדער האט אים‬ ‫חפצים ווי א 'בענטשער' אדער 'זמירות'‪ ,‬און מיט‬ ‫רבי איציקל געזאגט א הערליכן פשט וואס האט‬ ‫דעם איז מען געפארן‪ ,‬און די באאמטע ביים גרעניץ‬ ‫אים באלויכטן די אויגן‪ ,‬און ער האט איינגעזען‪ ,‬אז‬ ‫האבן אפילו ארויפגעזיגלט אויף דעם ביים גרעניץ‬ ‫אויסער זיין גרויסער כח הצדקה און ישועות‪ ,‬איז ער‬ ‫אזוי ווי עס וואלט געווען א געהעריגע פאספארט‪,‬‬ ‫אן אמת'ער גדול בתורה‪.‬‬ ‫אויך זענען געווען אידן וואס זענען יארן לאנג‬ ‫•••‬ ‫געפארן מיט אן אפגעלאפענע פאספארט בברכתו‬ ‫עס איז אינטערעסאנט צו פארציילן איבער‬ ‫פון רבי איציקל‪ ,‬און ווילאנג רבי איציקל האט‬ ‫דער וואונדערליכע אופן הנהגה מיט וואס רבי‬ ‫געלעבט האט דאס געארבעט‪ ,‬אבער נאכדעם האט‬ ‫איציקל האט געפירט‪ ,‬עס איז אמאל געווען א בחור‬ ‫עס שוין נישט געארבעט‪.‬‬ ‫פון אנטווערפן וואס האט געלערנט אין די‬ ‫סאטמארע ישיבה אין וויליאמסבורג‪ ,‬און ווען ער‬ ‫איינער פון די אידן וואס האבן געזעהן דעם‬ ‫איז אהיימגעקומען קיין אנטווערפן אויף יום טוב‪,‬‬ ‫מופת ביים צדיק איז געווען‪ ,‬הרה"ח רבי אפרים‬ ‫‪41‬‬ ‫פאר איבער פופציג יאר‪ ,‬ביז זיין פטירה יום הקדוש‬ ‫איז ער נישט געקומען צו רבי איציקל גאנץ יום טוב‬ ‫בשנת תשל"ז‪ ,‬פלעגט ער אלע יארן צינדן די שבת‬ ‫ווייל ער האט זיך נישט גוט געפילט‪ ,‬נאר מוצאי‬ ‫ליכט אליין‪ ,‬און זאגן דערביי די תחינה וואס איז‬ ‫שבת ביי מלוה מלכה איז ער געקומען‪.‬‬ ‫געדרוקט אין 'קרבן מנחה סידור'‪ ,‬ער האט עס‬ ‫ווען ער איז אריבער נעמען 'כוס של ברכה'‬ ‫געזאגט ווארט ביי ווארט אין אידיש‪ ,‬אזוי ווי עס‬ ‫האט אים רבי איציקל געפרעגט‪" ,‬דו ביסט דאך‬ ‫שטייט דארט‪" ,‬זאלסט באשיצן מיר מיט מיין מאן"‬ ‫שוין דא א שטיקל צייט‪ ,‬פארוואס זעט מען דיך‬ ‫און אזוי ווייטער‪ ,‬איינמאל האט איינער פון די‬ ‫נישט"‪ ,‬און דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט‬ ‫חסידים אים געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער זאגט די‬ ‫ממשיך געווען און דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫בקשה אויף דעם אופן וואס האט דאך נישט קיין‬ ‫ציעשנאבער רב האט געזאגט‪" ,‬מיין איציקל‪ ,‬תורה‬ ‫פשט ביי אים‪ ,‬האט רבי איציקל דערויף‬ ‫זאגט ער נישט‪ ,‬דאווענען הערט מען נישט פון אים‪,‬‬ ‫געענטפערט מיט א פשטות‪" ,‬עס איז אן‬ ‫אבער אז ער וועט געבן א שטיקל קוגל וועט עס‬ ‫אויסגעוויינטע בקשה פון נשים צדקניות‪ ,‬דערפאר‬ ‫אויך העלפן"‪ ,‬און דער צדיק רבי איציקל האט‬ ‫זאג איך דאס מיט דעם לשון"‪.‬‬ ‫צוגעענדיגט פאר דעם בחור‪" ,‬מעגסט קומען‪,‬‬ ‫•••‬ ‫מעגסט קומען"‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫זייענדיג אין סיביר זענען איינמאל אנגעקומען‬ ‫קאלאשיצער רב האט אויך געזאגט אויף רבי‬ ‫דארט צוויי אידישע מיידלעך וואס זענען‬ ‫איציקל‪" ,‬ער זאגט נישט קיין תורה‪ ,‬ער שמועסט‬ ‫אנטלאפן פון זייער צוואנגס‪-‬ארבעט וואו זיי זענען‬ ‫נישט‪ ,‬אבער אז ער שיילט אפ אן עפעלע און געבט‬ ‫געווען פארשקלאפט‪ ,‬אנטלויפנדיג זענען זיי‬ ‫עס‪ ,‬איז ער דערמיט מחזק די אמונה"‪.‬‬ ‫אנגעקומען אין דעם שטעטל וואו רבי איציקל‬ ‫•••‬ ‫האט זיך אויפגעהאלטן‪ ,‬אבער קיינער האט זיי‬ ‫אין יאר תרפ"ו‪ ,‬איז די רעבעצין פונעם צדיק‬ ‫נישט געוואלט אריינלאזן אין שטוב‪ ,‬וויסנדיג אז‬ ‫רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע געווארן זייער‬ ‫אויב מען כאפט זיי ביי איינעם אינדערהיים שפילט‬ ‫נישט געזונט‪ ,‬רבי איציקל איז ארומגעגאנגען איר‬ ‫מען זיך מיטן לעבן‪.‬‬ ‫מזכיר זיין ביי די צדיקים‪ ,‬און צווישן זיי האט ער‬ ‫אויך מזכיר געווען ביים צדיק רבי אברהם שלום‬ ‫אבער דער צדיק רבי איציקל האט זיי‬ ‫סטראפקוב'ער רב זי"ע‪ ,‬אבער דער סטראפקוב'ער‬ ‫אריינגענומען צו זיך‪ ,‬און זיי זענען געבליבן ביי אים‬ ‫רב האט זיך נישט וויסנדיג געמאכט פון די הזכרה‪,‬‬ ‫ביז די ענדע קריג‪ ,‬שפעטער ווען די פוילישע‬ ‫נאר ער האט אים אנגעוואונטשן "אז ער זאל זיין א‬ ‫רעגירונג האט געבעטן פון רוסלאנד‪ ,‬אז זיי זאלן‬ ‫רבי"‪.‬‬ ‫באפרייען זייערע בירגער וועלכע זענען געווען אין‬ ‫סיביר‪ ,‬איז צוגעשטעלט געווארן א באן פאר די‬ ‫רבי איציקל‪ ,‬וועלנדיג באקומען א ברכה פאר‬ ‫פוילישע בירגער אהיימצופארן קיין פוילן‪ ,‬די צוויי‬ ‫די רעבעצין אז זי זאל זיין געזונט‪ ,‬האט‬ ‫מיידלעך זענען אבער געווען רוסישע בירגער‪ ,‬און‬ ‫איבערגעזאגט זיין בקשה‪ ,‬אבער דער הייליגער‬ ‫זענען דערפאר נישט געווען ערלויבט צו פארן מיט‬ ‫סטראפקוב'ער רב האט אים נאכאמאל‬ ‫די באן‪.‬‬ ‫אנגעוואונטשן "אז ער זאל האבן אסאך חסידים"‪,‬‬ ‫און אפילו ווען ער האט געבעטן א דריטע מאל‪,‬‬ ‫אבער דער צדיק רבי איציקל מיט זיין מסירת‬ ‫האט אים דער סטראפקוב'ער רב געזאגט‪" ,‬זאלסט‬ ‫נפש צו העלפן אידישע קינדער האט זיי געוואלט‬ ‫האבן אזויפיל חסידים אז מען זאל ביי דיר ברעכן‬ ‫ארויסראטעווען פון סיביר‪ ,‬האט ער זיי‬ ‫טירן"‪ ,‬רבי איציקל האט געזען דערמיט‪ ,‬אז עס איז‬ ‫מיטגענומען אויף די באן‪ ,‬און זיי אפילו‬ ‫שוין ליידער פארזיגלט די גזירה‪ ,‬און די רעבעצין‬ ‫אוועקגעגעבן זיין פלאץ‪ ,‬און ער זעלבסט איז‬ ‫איז טאקע דעמאלטס אוועק אין יונגען עלטער פון‬ ‫געזעסן אויף די פעקלעך אויף די באן במשך די‬ ‫איין און פערציג יאר‪ ,‬און פון דעמאלטס איז רבי‬ ‫נסיעה וואס האט גענומען עטליכע וואכן‪ ,‬ביי יענע‬ ‫איציקל געווען אן אלמן כל ימיו‪.‬‬ ‫נסיעה האט מען געזען אפענע נסים‪ ,‬ווייל אויף די‬ ‫•••‬ ‫באן האבן זיך געדרייט פאליציי‪ ,‬צו מאכן זיכער אז‬ ‫נאכדעם וואס די רעבעצין איז נפטר געווארן‪ ,‬כ'‬ ‫עס כאפן זיך נישט מיט פרעמדע נישט‪-‬פוילישע‬ ‫תמוז בשנת תרפ"ו‪ ,‬און ער איז ל"ע געווען אן אלמן‬ ‫‪42‬‬ ‫דער צדיק רבי איציקל זי"ע זעענדיג אז ער איז‬ ‫בירגער‪ ,‬אבער די צוויי מיידלעך האבן זיי באופן‬ ‫א איד‪ ,‬האט פארלאנגט פון אים דריי זאכן‪ ,‬שבת‪,‬‬ ‫פלא נישט געזען און נישט באמערקט דורכאויס די‬ ‫כשרות‪ ,‬און נאך איין זאך‪ ,‬און יענער האט זיך עס‬ ‫גאנצע נסיעה‪ ,‬און זיי זענען אנגעקומען צו זייערע‬ ‫אונטערגענומען‪ ,‬און רבי איציקל האט אים טאקע‬ ‫קרובי משפחה אין פוילן לחיים ולשלום‪.‬‬ ‫אנגעוואונטשן‪ ,‬נאך פיר חדשים איז דער אפיציר‬ ‫•••‬ ‫געקומען צו פארן מיטן זון‪ ,‬פארציילנדיג‪ ,‬אז ער איז‬ ‫זייענדיג אין סיביר איז א איד אריינגעלאפן צו‬ ‫דער איינציגער פון פיר הונדערט סאלדאטן פון זיין‬ ‫רבי איציקל אינדערהיים‪ ,‬זאגנדיג אז ער איז‬ ‫גרופע וואס איז ארויס לעבעדיג פון יענע שלאכטן‪.‬‬ ‫אנטלאפן פון מיליטער‪ ,‬די סאלדאטן לויפן אים‬ ‫•••‬ ‫נאך‪ ,‬און מען וויל אים שיסן‪ ,‬רבי איציקל האט אים‬ ‫עס פארציילט זיין אייניקל כ"ק אדמו"ר‬ ‫געהייסן זיך שנעל אריינלייגן אין זיין בעט‪ ,‬און זיך‬ ‫מ'פשעווארסק שליט"א‪ ,‬אז ער געדענקט אלס‬ ‫צודעקן מיט זיין דאכענע‪.‬‬ ‫קינד איינמאל אין קראקא‪ ,‬איז אנפאנג וואך‬ ‫געקומען א גוי און פארקויפט א פיש‪ ,‬און מען האט‬ ‫עס איז אדורך געציילטע מינוטן‪ ,‬און די‬ ‫עס געלייגט אין וואסער אז עס זאל זיך האלטן ביז‬ ‫סאלדאטן זענען אנגעקומען צו די טיר פון דעם‬ ‫שבת‪ ,‬איין טאג שפעטער איז עס אבער געשטארבן‪,‬‬ ‫הויז מיט אויסגעשטרעקטע געווער‪ ,‬פארלאנגנדיג‬ ‫האט מען עס ארויסגענומען פונעם וואסער און‬ ‫אז מען זאל שוין ארויסגעבן דעם אנטלאפענעם‬ ‫געלייגט ביים פענסטער‪ ,‬כדי עס זאל נישט‬ ‫סאלדאט‪ ,‬דער צדיק רבי איציקל האט זיי גאנץ‬ ‫פארשימלט ווערן‪ ,‬נאר זיך האלטן פריש דורך די‬ ‫קאלט געענטפערט‪" ,‬ער איז נישט דא אינדערהיים‪,‬‬ ‫קעלט‪.‬‬ ‫איר קענט אים זוכן וואו איר ווילט"‪ ,‬זיי האבן טאקע‬ ‫איבערגעדרייט דאס גאנצע הויז‪ ,‬געזוכט און‬ ‫יענע מיטוואך אינדערפרי איז געווען ראש‬ ‫גענישטערט אין יעדעס ווינקל‪ ,‬אבער זיי האבן‬ ‫חודש‪ ,‬און רבי איציקל האט אים געזאגט אז ער‬ ‫גארנישט געטראפן‪ ,‬זענען זיי אוועקגעגאנגען‪ ,‬און‬ ‫זאל גיין קוקן‪ ,‬און זען אויב די פיש לעבט נאך‪ ,‬ער‬ ‫אזוי איז דער איד געראטעוועט געווארן פון‬ ‫האט דאך ביי זיך געוואוסט אז עס איז שוין‬ ‫זייערע הענט‪.‬‬ ‫געשטארבן‪ ,‬אבער אז דער זיידע הייסט איז ער‬ ‫•••‬ ‫געגאנגען קוקן נאכאמאל‪ ,‬פלוצלינג זעט ער ווי די‬ ‫אין יענע צייט האט א רוסישער אפיציר‬ ‫פיש שפרינגט אויף ארויף‪ ,‬איז ער צוריקגעגאנגען‬ ‫אנגעקלאפט ביי רבי איציקל אין טיר‪ ,‬פרעגנדיג צי‬ ‫זאגן פארן זיידן רבי איציקל‪ ,‬אז די פיש לעבט נאך‪,‬‬ ‫דא וואוינט א ראבין‪ ,‬זעלבסטפארשטענדליך אז‬ ‫האט דער זיידע געזאגט‪" ,‬אויב אזוי לייג עס אוועק‬ ‫מען איז געווארן מלא פחד‪ ,‬ווער ווייסט וואס ער‬ ‫פאר שבת"‪.‬‬ ‫וויל‪ ,‬עס איז געווען אונטער די קאמוניסטן‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫מען האט מורא געהאט אז מען וויל ח"ו ארעסטירן‬ ‫עס איז געווען איינמאל ערב יום הקדוש אין‬ ‫דעם רבין‪ ,‬האט מען אים געזאגט אז עס וואוינט‬ ‫פאריז‪ ,‬ווען רבי איציקל איז אריינגעקומען צו רבי‬ ‫נישט דא קיין רבי‪.‬‬ ‫יענקעלע אין צימער דארט העכער די דירה‪ ,‬און‬ ‫רבי איציקל זעט ווי רבי יענקעלע שטייט און‬ ‫דער אפיציר האט זיך אבער נישט‬ ‫פארעט זיך ביי די שאפע‪ ,‬ער פאקט ארויס זאכן‪ ,‬און‬ ‫אוועקגערוקט פון דארט‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫ער איז מסדר די שאפע‪ ,‬פרעגט אים רבי איציקל‪,‬‬ ‫אנגערופן‪" ,‬איך ווייס וואס א רבי איז‪ ,‬מיין טאטע‬ ‫"דאס טוט מען ערב יום הקדוש"‪ ,‬זאגט רבי‬ ‫האט מיר אמאל גענומען קיין סלאנים‪ ,‬און איך ווייס‬ ‫יענקעלע‪" ,‬וואס דען דארף מען טון ערב יום‬ ‫וויאזוי א רבי זעט אויס"‪ ,‬און ער האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫הקדוש"‪ ,‬זאגט רבי איציקל‪" ,‬מען דארף תשובה‬ ‫זיין זון איז אין מיליטער‪ ,‬און מען וויל אים יעצט‬ ‫טון"‪ ,‬זאגט רבי יענקעלע‪" ,‬און אז מען האט נישט‬ ‫שיקן קיין 'סטאלינגראד'‪ ,‬וואו עס זענען‬ ‫געזינדיגט"‪.‬‬ ‫דעמאלטס אנגעגאנגען שווערע שלאכטן צווישן‬ ‫די רוסן און די דייטשן‪ ,‬און עס זענען דארט געפאלן‬ ‫און דער שווער רבי איציקל פלעגט זאגן אויף‬ ‫מיליאנען סאלדאטן פון ביידע זייטן‪ ,‬וויל ער בעטן‬ ‫זיין איידעם רבי יענקעלע‪" ,‬אז עס מוז זיין אז ער‬ ‫א ברכה אז זיין זון זאל אהיימקומען לעבעדיג‪.‬‬ ‫‪43‬‬ ‫הארץ‪ ,‬און זיך געבעטן ביי אים ער זאל תשובה טון‪,‬‬ ‫האט נישט געטון קיין עבירות‪ ,‬ווייל אויב יא וואלט‬ ‫דער איד וואס איז שוין געווען נעבעך אזוי‬ ‫די גאנצע שטאט שוין געוואוסט דערפון"‪ ,‬וואס ווי‬ ‫פארזונקען‪ ,‬האט זיך אנגערופן צו רבי איציקל‪,‬‬ ‫באקאנט אז אויב עס האט זיך אמאל געמאכט ביי‬ ‫"איך ליג שוין אזוי טיף אין די בלאטע אז איך קען‬ ‫רבי יענקעלע א זאך וואס עס איז נישט געווען‬ ‫שוין נישט ארויסגיין"‪.‬‬ ‫אויסגעהאלטן‪ ,‬אפילו בשוגג‪ ,‬האט ער דאס מודיע‬ ‫געווען ברבים‪ ,‬אפילו שוין זייענדיג רבי‪ ,‬האט ער‬ ‫האט דער צדיק רבי איציקל ארויסגענומען א‬ ‫ביים טיש געקענט זאגן‪" ,‬איך האב דאס און דאס‬ ‫שטיקל פאפיר און אים געזאגט‪" ,‬שרייב דא אראפ‬ ‫געטון"‪.‬‬ ‫אלעס וואס דו האסט געטון"‪ ,‬אנהייב האט ער נישט‬ ‫•••‬ ‫פארשטאנען וואס רבי איציקל וויל מיט דעם‪,‬‬ ‫אין יענע תקופה אין פאריז איז אמאל געקומען‬ ‫אבער אז רבי איציקל זאגט אים שרייב‪ ,‬האט ער‬ ‫צום צדיק רבי איציקל דער ראש ישיבה ומנהל פון‬ ‫אנגעהויבן שרייבן‪ ,‬אבער ער האט נישט אלעס‬ ‫ישיבת נובהרדוק אין פראנקרייך הגאון רבי גרשון‬ ‫געשריבן‪ ,‬ווען רבי איציקל האט עס באמערקט‬ ‫ליבמאן ז"ל‪ ,‬וועלכער איז געווען באקאנט מיט זיין‬ ‫האט ער אים נאכאמאל געזאגט‪" ,‬שרייב 'אלעס'‬ ‫מסירת נפש צו ראטעווען אידן און מרביץ תורה‬ ‫אראפ אויפן פאפיר"‪.‬‬ ‫זיין אין פראנקרייך‪ ,‬און ער האט זיך שטארק‬ ‫געפלאגט דערמיט‪.‬‬ ‫ווען ער האט געענדיגט שרייבן‪ ,‬זאגט אים רבי‬ ‫איציקל‪" ,‬גיב מיר אהער דאס פאפיר"‪ ,‬און ער האט‬ ‫איינמאל איז אויסגעקומען‪ ,‬אז ער איז געווען‬ ‫געזאגט‪" ,‬דאס אלעס וואס עס שטייט אויף דעם‬ ‫ביי רבי איציקל פאר א יום טוב‪ ,‬אזוי שמועסנדיג‬ ‫צעטל‪ ,‬נעם איך אויף מיינע פלייצעס‪ ,‬דו הייבסט‬ ‫האט ער זיך אויסגערעדט דאס הארץ אז עס קומט‬ ‫יעצט אן א נייע לעבן‪ ,‬דו דארפסט זיך נישט זארגן‬ ‫יום טוב און ער וועט נישט קענען קויפן פלייש פאר‬ ‫אויף דיין פארגאנגענהייט"‪ ,‬דער איד האט טאקע‬ ‫די ישיבה בחורים אויף יום טוב‪ ,‬וויבאלד די פלייש‬ ‫אנגעהויבן א נייע אידישע לעבן‪ ,‬און‬ ‫געשעפט וויל אים שוין נישט מער געבן אויף בארג‪,‬‬ ‫אויפגעשטעלט שיינע ערליכע דורות‪ ,‬און חסידים‬ ‫ווייל ער איז שולדיג גאר אסאך געלט‪ ,‬זאגט אים רבי‬ ‫האבן מסביר געווען די טענה'רייען וואס עס‬ ‫איציקל‪" ,‬האלטס נאר אייער קאפעליטש‬ ‫פלעגט זיין צווישן רבי יענקעלע מיט רבי איציקל‬ ‫איבערגעדרייט"‪.‬‬ ‫לגבי פאסטן תעניתים‪ ,‬רבי יענקעלע פלעגט אלץ‬ ‫פרעגן דעם שווער פארוואס ער פאסט‪ ,‬און רבי‬ ‫און דאן האט דער צדיק רבי איציקל‬ ‫איציקל פלעגט אים אלץ ענטפערן‪" ,‬דו האסט‬ ‫אנגעפילט דעם קאפעליטש מיט דאס גאנצע‬ ‫נישט געזינדיגט‪ ,‬דארפסטו נישט פאסטן‪ ,‬איך האב‬ ‫געלט פון די פדיונות וואס עס איז געלעגן אויפן‬ ‫געזינדיגט‪ ,‬איך דארף פאסטן"‪ ,‬און מען האט‬ ‫טיש‪ ,‬און געזאגט פאר רבי גרשון‪" ,‬פון דעם געלט‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז דאס זענען די עבירות וואס רבי‬ ‫זאלט איר גיין קויפן פלייש אויף יום טוב פאר די‬ ‫איציקל האט גענומען אויף זיך פון אידן‪.‬‬ ‫ישיבה בחורים"‪ ,‬די טאכטער די רעבעצין פון רבי‬ ‫•••‬ ‫יענקעלע‪ ,‬צוזעענדיג ווי דער טאטע גיבט אוועק‬ ‫די טאכטער די רעבעצין פון רבי יענקעלע זי"ע‪,‬‬ ‫אלע געלטער וואס ער האט נאר געהאט ביי זיך‪,‬‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז אין פשעווארסק האט‬ ‫האט זי זיך אנגערופן‪" ,‬טאטע איך בין דאך אויך‬ ‫געוואוינט א איד וועלכער פלעגט זאגן‪ ,‬אז ער‬ ‫שולדיג אין די געשעפטן‪ ,‬און איך דארף אויך געלט‬ ‫גלייבט נישט אין קיין רבי'ס‪ ,‬אבער אויף רבי‬ ‫אנצוגרייטן דעם יום טוב"‪ ,‬האט איר רבי איציקל‬ ‫איציקל האט ער געזאגט אז ער גלייבט יא אז ער‬ ‫געענטפערט‪" ,‬פאר דיר וועט מען נאך בארגן‪ ,‬אבער‬ ‫איז א רבי‪ ,‬ווייל אינמיטן די ערשטע וועלט‪-‬קריג‬ ‫פאר זיי בארגט מען שוין נישט מער"‪.‬‬ ‫האט ער אמאל געזען ערב שבת‪ ,‬ווען עס זענען‬ ‫•••‬ ‫געפלויגן באמבעס פון אלע זייטן‪ ,‬עס איז געווען‬ ‫זייענדיג אין פאריז האט דער צדיק רבי איציקל‬ ‫ממש סכנת נפשות צו בלייבן אינדרויסן‪ ,‬יעדער איז‬ ‫אמאל באגעגנט א באקאנטן‪ ,‬וועלכער איז ליידער‬ ‫געלאפן זיך באהאלטן‪ ,‬אבער רבי איציקל האט‬ ‫געווען אינגאנצן אראפ פון אידישן וועג ל"ע‪ ,‬דער‬ ‫ווייטער ממשיך געווען אנצוגרייטן דעם שבת‬ ‫צדיק רבי איציקל האט פרובירט צו רעדן צו זיין‬ ‫‪44‬‬ ‫ח"ו נישט פאסירן א גניבה‪ ,‬דעריבער וויל ער מאכן‬ ‫קודש‪ ,‬ווי גלייך די מלחמה האט גארנישט געהאט‬ ‫דערויף פארזיכערונג )אינשורענס(‪ ,‬און עס זענען‬ ‫מיט אים‪ ,‬האט דער איד אויסגעפירט‪" ,‬דאס איז א‬ ‫געווען עטליכע אינשורענס פירמעס פון‬ ‫רבי"‪.‬‬ ‫פארשידענע לענדער אין אייראפע‪ ,‬און ער האט‬ ‫•••‬ ‫געבעטן אז רבי איציקל זאל אים זאגן וועלכע‬ ‫ביים צדיק וקדוש רבי איציקל זי"ע‪ ,‬פלעגט‬ ‫אינשורענס פירמע ער זאל נעמען‪.‬‬ ‫יעדן ערב שבת זיין א גרויסע געפילדער און טומל‪,‬‬ ‫אנגרייטנדיג אלע טעפ מיט עסן‪ ,‬ס'איז געווען א‬ ‫האט אים רבי איציקל געזאגט‪ ,‬אז ער זאל אים‬ ‫ברייטע ווירטשאפט פאר די געסט און די סעודות‪,‬‬ ‫ברענגען א רשימה פון אלע אינשורענס‬ ‫און די הכנות צום שבת האט געדויערט ביז ממש‬ ‫קאמפאניס מיט זייערע פרייזן‪ ,‬און אויך דער אופן‬ ‫די לעצטע מינוט פארן זמן‪ ,‬הרה"ח ר' שלמה אקער‬ ‫וויאזוי מען דארף דאס באצאלן‪ ,‬אויפאיינמאל‬ ‫ע"ה‪ ,‬איינער פון די משמשים‪ ,‬האט אמאל‬ ‫אדער צוביסלעך‪.‬‬ ‫געטראכט‪" ,‬פארוואס דארף אלץ זיין אזא טומל מיט‬ ‫די אלע הכנות ביז צום זמן"‪ ,‬און ער האט איין וואך‬ ‫דער סוחר האט געברענגט די גענויע רשימה‬ ‫ערב שבת אלעס אנגעגרייט עטליכע שעה פאר'ן‬ ‫פון אלע אינשורענס פירמעס מיט אלע פרטים פון‬ ‫זמן‪ ,‬אז עס זאל זיין אויף א רואיגן אופן‪.‬‬ ‫די באצאלונגען‪ ,‬רבי איציקל האט איבערגעקוקט‬ ‫די רשימה‪ ,‬און האט אים געהייסן נעמען די‬ ‫יענעם פרייטאג מיטאג האט ער אריינגעפירט‬ ‫אינשורענס פירמע וועלכע בעט די העכסטע פרייז‪,‬‬ ‫רבי איציקל אין קאך‪ ,‬וואו עס איז שוין אלעס‬ ‫און פארלאנגען צו באצאלן אלעס אויף איינמאל‬ ‫געווען גרייט צום שבת‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬דער רבי זאל‬ ‫)נישט מיט פעימענטס(‪.‬‬ ‫געבן א קוק‪ ,‬עס איז נאך דא א שעה‪/‬צוויי ביז שבת‪,‬‬ ‫און אלעס איז רואיג‪ ,‬ממש א מחיה"‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫האט דער סוחר געזאגט פאר רבי איציקל‪,‬‬ ‫איציקל האט געשמייכלט צו ר' שלמה פאר זיין‬ ‫"גוט‪ ,‬אז דער רבי הייסט מיר נעמען די אינשורענס‬ ‫שיינע ארבעט‪ ,‬אבער ער איז צוגעגאנגען צו די 'געז‬ ‫קאמפאני וועל איך זיי נעמען"‪ ,‬רופט זיך אן רבי‬ ‫רענטש'‪ ,‬ער האט אויסגעלאשן אלע פלאמען‪ ,‬און‬ ‫איציקל צו אים‪" ,‬יא‪ ,‬דו וועסט באצאלן די פרייז פון‬ ‫זיך אנגערופן‪" ,‬שבת קומט נישט מיט א רואיגקייט‪,‬‬ ‫די טייערסטע פירמע וואס איך האב דיר געהייסן‬ ‫שבת דארף זיין מיט א ברען צו אנגרייטן לכבוד‬ ‫נעמען‪ ,‬און אויך דאס גאנצע אויפאמאל‪ ,‬אבער‬ ‫שבת קודש"‪.‬‬ ‫נישט פאר זיי זאלסטו געבן דאס געלט‪ ,‬נאר פאר‬ ‫•••‬ ‫מיר"‪ ,‬אזוי האט דער איד טאקע געטון‪ ,‬און יעדעס‬ ‫אמאל אינמיטן א געשפרעך מיט איינער פון די‬ ‫יאר האט ער באצאלט זיין אינשורענס פאר רבי‬ ‫דיינים אין אנטווערפן‪ ,‬האט זיך רבי איציקל‬ ‫איציקל‪ ,‬און עס האט אזוי אנגעהאלטן אסאך יארן‪,‬‬ ‫אנגערופן‪" ,‬אז ער האט כסדר מחשבות זרות‬ ‫און ער האט קיינמאל נישט געהאט קיין גניבה‪ ,‬ביז‬ ‫בשעת'ן דאווענען"‪ ,‬האט אים דער דיין געפרעגט‪,‬‬ ‫א טאג נאך דאס הסתלקות פון רבי איציקל‪ ,‬ווען עס‬ ‫וואספארא מחשבות זרות האט דער רבי‪ ,‬האט רבי‬ ‫האט דאס ערשטע מאל פאסירט ביי אים א גניבה‪,‬‬ ‫איציקל געענטפערט מיט א פשטות‪" ,‬ווען איך‬ ‫ווייל זיין אינשורענס איז שוין געווען אפגעלאפן‪.‬‬ ‫שטעל זיך אוועק דאווענען‪ ,‬דערמאן איך מיר‬ ‫•••‬ ‫איבער די אלמנה וואס האט נישט וואס צו עסן‪ ,‬און‬ ‫אמאל האט ביי א געוויסן נגיד אין שטוב‬ ‫אן אנדערער צעבראכענער איד‪ ,‬און אנדערע‬ ‫אריינגעקלאפט א איד און זיך פארגעשטעלט ווי א‬ ‫נצרכים וואס מ'דארף זיי ארויסהעלפן‪ ,‬און איך קען‬ ‫שליח פון רבי איציקל‪ ,‬אז ער האט אים‬ ‫מיך נישט מצמצם זיין דעם קאפ צום דאווענען"‪.‬‬ ‫באאויפטראגט צו זאמלן געלט פאר א וויכטיגן‬ ‫•••‬ ‫צדקה צוועק‪ ,‬דער נגיד וועלכער האט געהאט א‬ ‫אמאל איז געקומען א איד א גרויסער אנטיק‬ ‫נאנטע שייכות מיט רבי איציקל‪ ,‬האט צוליב א‬ ‫סוחר צום צדיק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע‪,‬‬ ‫געוויסע סיבה געהאלטן‪ ,‬אז ס'איז נישט אינגאנצן‬ ‫און פארגעלייגט‪ ,‬אז ער פארמאגט פארשידענע‬ ‫אמת וואס יענער זאגט‪ ,‬נאר דער איד האט זיך‬ ‫גאר טייערע אנטיק זאכן וואס ער האלט אין‬ ‫אליין באאויפטראגט פאר דעם צוועק‪.‬‬ ‫עטליכע מאגאזינען‪ ,‬און ער האט מורא אז עס זאל‬ ‫‪45‬‬ ‫וויל"‪ ,‬האט דער הייליגער סטראפקובער רב‬ ‫האט ער דעריבער באשלאסן צו אויספארשן‬ ‫געזאגט‪" ,‬וועל איך דיך בענטשן אז דו זאלסט זיין א‬ ‫די זאך‪ ,‬ער האט יענעם געבעטן צו ווארטן א מינוט‬ ‫רבי‪ ,‬און אידן זאלן דורך דיר געהאלפן ווערן"‪.‬‬ ‫אינדרויסן ביז ער וועט זעהן וואס ער קען אים‬ ‫•••‬ ‫געבן‪ ,‬דערווייל האט ער גענומען דעם טעלעפאן‬ ‫עס ווערט דערציילט א מעשה נפלא‪ ,‬הרה"ח ר'‬ ‫און אנגערופן רבי איציקל אליין‪ ,‬כדי צו הערן פון‬ ‫זלמן בינער ז"ל וואס האט פאר יארן לאנג געדינט‬ ‫אים אויב דער איד איז טאקע א שליח פון אים‬ ‫אלס איבער געגעבענע מנהל אין די מוסדות‬ ‫אדער נישט‪ ,‬ווען רבי איציקל האט געהערט זיין‬ ‫סאטמאר אין וויליאמסבורג‪ ,‬האט אין יאר תשל"ו‬ ‫שאלה‪ ,‬האט ער אים גאר שארף פארגעהאלטן‪,‬‬ ‫באשלאסן צו קומען וואוינען קיין אמעריקע‪ ,‬כדי‬ ‫זאגנדיג‪" ,‬א איד שטייט ביי דיין טיר און בעט געלט‪,‬‬ ‫צו וואוינען נאנט צו זיינע קינדער‪ ,‬זיינע קינדער‬ ‫און אנשטאט אים געבן האסטו צייט פאר חקירות‪,‬‬ ‫האבן איינגעגעבן די פאפירן פאר א גרין קארד‪ ,‬און‬ ‫מער זאלסטו אזוינס קיינמאל נישט טון‪ ,‬ווען א איד‬ ‫ווי דער סדר איז‪ ,‬דארף עס דורכגיין דורכן‬ ‫קומט צו דיר פאר געלט‪ ,‬זאלסטו געבן בהרחבה אן‬ ‫אמעריקאנער קאנסול‪ ,‬זיי רופן אראפ די מענטשן‬ ‫אים צופיל אויספארשן"‪.‬‬ ‫וואס געבן איין פאר די גרין קארד‪ ,‬און מען פילט‬ ‫•••‬ ‫אויס די פאפירן‪ ,‬געווענליך דויערט דאס עטליכע‬ ‫דער צדיק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע‬ ‫חודשים ביז זיי זענען מודיע אז די גרין קארד איז‬ ‫פלעגט פארציילן‪ ,‬אז ער האט באקומען א ברכה פון‬ ‫באשטעטיגט‪ ,‬און מען קען עס אויפפיקן אינעם‬ ‫הרה"ק רבי אברהם שלום מסטראפקוב זי"ע‪ ,‬אז ער‬ ‫לופטפעלד‪.‬‬ ‫זאל קענען העלפן אידן‪ ,‬און די מעשה איז געווען‪,‬‬ ‫אז רבי איציקל איז אמאל געווען אין מארינבאד‬ ‫אבער ביי ר' זלמן האט זיך די זאך געצויגן און‬ ‫)וואו אסאך צדיקים זענען געפארן אויף אפרו(‪ ,‬און‬ ‫געצויגן פאר גאר א לאנגע צייט‪ ,‬און מען האט‬ ‫דער הייליגער סטראפקוב'ער רב איז דארט געווען‪,‬‬ ‫נישט געזען קיין עק‪ ,‬ר' זלמן האט עטליכע מאל‬ ‫האט רבי איציקל געבעטן דעם סטראפקוב'ער רב‪,‬‬ ‫מזכיר געווען ביי רבי איציקל וועגן די שריפטן‪,‬‬ ‫אז ער וויל זיין ביי אים אויף שבת‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫אבער רבי איציקל האט נישט רעאגירט דערויף‪,‬‬ ‫אים אפגעזאגט‪.‬‬ ‫איינמאל האט ער מזכיר געווען‪ ,‬צוגעבנדיג‪ ,‬אז ער‬ ‫האט פראבלעמען‪ ,‬עס שלעפט זיך שוין גאר לאנג‪,‬‬ ‫דעם אנדערן טאג האט דער סטראפקוב'ער רב‬ ‫און ער וואלט שוין לאנג געדארפט באקומען די‬ ‫געטראפן רבי איציקל‪ ,‬און יעצט האט ער אים גאר‬ ‫שריפטן‪ ,‬אבער רבי איציקל האט נישט‬ ‫איינגעלאדנט אז ער זאל קומען צו אים אויף שבת‪,‬‬ ‫געענטפערט‪ ,‬ר' זלמן האט זיך אנגערופן‪" ,‬רבי‪ ,‬איך‬ ‫)ווייל דער סטראפקוב'ער רב איז געווען אן איש‬ ‫האלט אז דער רבי האלט אפ די שריפטן"‪.‬‬ ‫פלא‪ ,‬ווי זיין טאטע דער הייליגער שינאווער רב‬ ‫זי"ע האט געזאגט אויף אים‪" ,‬אז זיין נשמה איז פון‬ ‫יעצט האט זיך רבי איציקל אנגערופן‪" ,‬האט‬ ‫גאר א הויכער עולם‪ ,‬וועגן דעם איז ביי אים אלעס‬ ‫איר געפרעגט סאטמארער רב אויב איר זאלט‬ ‫באופן פלא"(‪ ,‬האט אים רבי איציקל געענטפערט‪,‬‬ ‫אוועקפארן פון אנטווערפן"‪ ,‬ענטפערט ר' זלמן‪" ,‬יא‪,‬‬ ‫"איך האב אייך נעכטן געפרעגט וועגן זיין ביי ענק‬ ‫מיין ברודער ר' יחזקאל איז דאך לעצטנס געקומען‬ ‫אויף שבת‪ ,‬און איר האט מיר אפגעזאגט‪ ,‬בין איך‬ ‫וואוינען קיין אנטווערפן‪ ,‬ער וועט איבערנעמען‬ ‫אריין צום בעלזא רב הרה"ק רבי ישכר דוב‪ ,‬און זיך‬ ‫מיין פלאץ אין די תלמוד תורה‪ ,‬ער איז זייער א‬ ‫איינגעמאלדן ביי אים אויף שבת‪ ,‬און איך וויל שוין‬ ‫גוטער מלמד"‪ ,‬האט רבי איציקל אים געזאגט‪,‬‬ ‫נישט משנה זיין"‪.‬‬ ‫"אזוי‪ ,‬דעמאלטס קענט איר גיין מארגן צום קאנסול‬ ‫פאר די שריפטן"‪.‬‬ ‫דער הייליגער סטראפקוב'ער רב זי"ע האט זיך‬ ‫פאר אים פארענטפערט אז ער געדענקט בכלל‬ ‫האט ר' זלמן דערציילט‪ ,‬אז נאך פאר זיי זענען‬ ‫נישט פון אזא זאך‪ ,‬און כדי אים צו מפייס זיין האט‬ ‫געגאנגען צום קאנסול‪ ,‬האט מען שוין פון קאנסול‬ ‫ער אים געזאגט‪ ,‬אז ער קען אים יעצט בעטן וואס‬ ‫גערופן צו זיי אהיים זאגן‪ ,‬אז זיי האבן די שריפטן‪,‬‬ ‫ער וויל‪ ,‬האט רבי איציקל געזאגט‪" ,‬איך זאג‬ ‫און מען האט עין בעין געזעהן‪ ,‬אז רבי איציקל האט‬ ‫גארנישט‪ ,‬דער רבי זאל מיר בענטשן מיט וואס ער‬ ‫‪46‬‬ ‫זאלסט איבערזאגן בזה הלשון‪ ,‬ווי איך זאג‪ ,‬און דו‬ ‫נישט געוואלט אז ר' זלמן זאל איבערלאזן די‬ ‫זאלסט נישט משנה זיין פון דעם נוסח וואס איך‬ ‫סאטמארע תלמוד תורה‪ ,‬ער איז געווען אן‬ ‫זאג דיר‪" ,‬די דאקטוירים האבן געזאגט אז זיי קענען‬ ‫אויסערגעווענליכער מלמד‪ ,‬האט ער אים‬ ‫נישט העלפן‪ ,‬יא אמת‪ ,‬זיי קענען טאקע נישט‪ ,‬אבער‬ ‫אפגעהאלטן די שריפטן‪.‬‬ ‫רבי איציקל פשעווארסקער זאגט אז דער 'כל יכול'‬ ‫•••‬ ‫קען איר געבן א רפואה שלימה‪ ,‬און זי וועט האבן א‬ ‫עס איז געווען א בחור‪ ,‬וואס זיין משפחה איז‬ ‫רפואה שלימה בקרוב"‪ ,‬און רבי איציקל איז‬ ‫געקומען פון ארץ ישראל וואוינען קיין אנטווערפן‪,‬‬ ‫געשטאנען ביים טעלעפאן‪ ,‬און זיכער געמאכט אז‬ ‫אבער ער האט נישט געהאט קיין שריפטן‪ ,‬זיין ארץ‬ ‫ר' נפתלי זאגט נאך ווארט ביי ווארט פון זיין לשון‪,‬‬ ‫ישראל'דיגע פאספארט איז אפגעלאפן‪ ,‬און מען‬ ‫און אז ער טוישט נישט קיין ווארט‪ ,‬איבריג צו זאגן‬ ‫האט נישט געוואלט פארלענגערן דעם פאס אין‬ ‫אז בחסדי השי"ת איז זי געזונט געווארן א קורצע‬ ‫בעלגיע‪ ,‬ווייל ער דארף זיך שטעלן אין מיליטער‬ ‫צייט דערויף‪ ,‬ווערנדיג צוריק כאחד האדם‪.‬‬ ‫אין ארץ ישראל‪ ,‬און ער האט געדארפט משום‬ ‫איזה סיבה פארן קיין לאנדאן‪ ,‬אבער ער האט נישט‬ ‫געקענט פארן ווייל ער האט נישט געהאט די‬ ‫שריפטן‪.‬‬ ‫דער בחור איז אריין צום צדיק רבי איציקל‪ ,‬און‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז ער דארף פארן קיין לאנדאן אבער‬ ‫ער האט נישט קיין שריפטן‪ ,‬ער האט נאר א 'ווייסע‬ ‫קארד' )דאס איז א קארטל וואס באשטעטיגט אז‬ ‫בעלגיע לאזט אים בלייבן אין לאנד(‪ ,‬און מיט דעם‬ ‫קען מען נישט ארומפארן פון איין לאנד צום‬ ‫צווייטן‪ ,‬זאגט אים רבי איציקל‪" ,‬פאר‬ ‫געזונטערהייט!" דער בחור זאגט אבער‪" ,‬איך האב‬ ‫דאך נישט קיין פאס צו פארן נאר די ווייסע קארד"‬ ‫זאגט אים רבי איציקל‪" ,‬איך האב דיר דאך געזאגט‬ ‫אז דו קענסט פארן! פאר געזונטערהייט!"‪.‬‬ ‫לפלא‪ ,‬אנקומענדיג ביי די גרעניץ ארויס פון‬ ‫בעלגיע‪ ,‬בעט מען אים דעם פאס‪ ,‬ער גיבט אהין די‬ ‫ווייסע קארד‪ ,‬און ער איז דורך אן קיין שום‬ ‫פראבלעמען‪ ,‬דאס זעלבע האט נאכאמאל פאסירט‬ ‫ביים אריינגיין קיין ענגלאנד‪ ,‬מען האט אים‬ ‫געבעטן זיין פאספארט‪ ,‬און ער האט געגעבן דאס‬ ‫קארטל‪ ,‬און אזוי איז ער געפארן מערערע מאל‬ ‫מיט די 'ווייסע קארד' אהין און צוריק פון בעלגיע‬ ‫קיין ענגלאנד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אמאל זייענדיג אין באדגאסטיין‪-‬עסטרייך איז‬ ‫געקומען א טעלעפאן רוף פון פראנקרייך‪ ,‬צו‬ ‫מזכיר זיין א פרוי וואס די דאקטוירים האבן שוין‬ ‫אויפגעגעבן אויף איר ל"ע‪ ,‬ווען דער בעל אכסניא‬ ‫הרה"ח ר' נפתלי ראזענצווייג ע"ה האט‬ ‫איבערגעגעבן די הזכרה‪ ,‬האט אים רבי איציקל‬ ‫באפוילן‪ ,‬הער מיך צו‪ ,‬נעם דעם טעלעפאן‪ ,‬און‬ ‫‪47‬‬ ‫רבי לייב'עלע אייגער בעל אמרי אמת זי"ע מעיד‬ ‫יארצייט י"א תשרי‬ ‫געווען אויף דעם גאון‪ ,‬אז ער איז געווען אזוי גרויס‬ ‫אונעם מידות האמת‪ ,‬אזוי ווי דער אר"י הקדוש זי"ע‬ ‫הגה"ק רבי אברהם אביש ב"ר צבי הירש זי"ע‬ ‫אין תורת הנסתר‪ ,‬הרה"ק רבי יעקב יצחק היהודי‬ ‫)פילד(‬ ‫הקדוש מפשיסחא זי"ע האט מעיד געווען‪ ,‬אז עס‬ ‫בעל ברכת אברהם‪ ,‬מפרנקפורט דמיין‬ ‫איז נישט געווען אויף די וועלט איינער וואס איז‬ ‫"הנקרא רבי אביש'ל פראנקפורטער"‬ ‫געווען א תם וישר אזוי ווי דעם גאון רבי אברהם‬ ‫אביש זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט מעזריטש‪ ,‬בשנת ת"ן‪.‬‬ ‫ער האט געלערנט ביי די גדולים און גאונים בדורו‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי צבי הירש אב"ד מעזריטש‬ ‫ובתוכם‪.‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי אברהם ממעזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי צבי הירש חריף אשכנזי בעל כוס‬ ‫בן הגה"ק רבי צבי הירש אב"ד דובנא זי"ע‪) ,‬חתן‬ ‫ישועות מהאלבערשטאט זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי אברהם חיים שור בעל תורת חיים‬ ‫הגה"ק רבי נפתלי הכהן כ"ץ בעל סמיכת חכמים‬ ‫מסאנטוב זי"ע(‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫בן הגה"ק רבי עוזר מקרעמניץ זי"ע‪.‬‬ ‫זיין רבו מובהק איז געווען הגה"ק רבי שמואל בעל‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת ריזל ע"ה‪,‬‬ ‫בית שמואל אב"ד פיורדא זי"ע‪ ,‬וואס ער האט רוב‬ ‫בת הגה"ק רבי מרדכי גינצבורג אב"ד בריסק דליטא‬ ‫פון זיין תורה געלערנט ביי דעם רבין‪.‬‬ ‫זי"ע‪) ,‬חתן הגה"ק רבי יצחק מזאלקאווא זי"ע(‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי בנימין זאב גינצבורג זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת רבקה‬ ‫בן הגה"ק רבי יעקב אב"ד פריעדלאנד זי"ע‪,‬‬ ‫גאלדא ע"ה‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי אליעזר לייזר זי"ע‪,‬‬ ‫בת הקצין הגה"ק רבי אליהו הכהן ממעזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫בן הקצין המפורסם הר"ר שמעון גינצבורג מפוזנא‬ ‫חתן רבו מובהק הגה"ק רבי שמואל בעל בית‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫שמואל מפיורדא זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געווען א גאון הגאונים און א איש קדוש‬ ‫נאך די חתונה האט ער ווייטער עוסק געווען‬ ‫מאוד‪ ,‬ער איז געווען א בקי נפלא בתורת הנגלה‬ ‫בתורה אויף א באשיידענעם אופן‪ ,‬זיין רעבעצין‬ ‫והנסתר‪ ,‬דער מאור הגולה המפורסם בכל קצוי‬ ‫האט געהאט א קליינעם געשעפט וואס פון דעם‬ ‫ארץ‪ ,‬ביי דעם צדיק איז מקיים געווארן וואס חז"ל‬ ‫האבן זיי געהאט פרנסה בדוחק‪ ,‬און דער גאון האט‬ ‫זאגן‪ ,‬איש אשר רוח המקום ורוח הבריות נוחה‬ ‫געלערנט יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדת‬ ‫הימנו‪ ,‬האי עניו והאי חסיד‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫התורה בנגלה ובנסתר‪ ,‬צדיקים האבן מעיד געווען‪,‬‬ ‫אלס א איש האמת נפלא‪ ,‬ער האט מרביץ תורה‬ ‫אז ער האט געהאט גילוי אליהו הנביא ז"ל‪.‬‬ ‫געווען פאר הונדערטער תלמידים גאונים און‬ ‫גדולים בתורה מיט א מסירת נפש‪ ,‬אויך איז ער‬ ‫ער האט געדינט אלס רב און די אלע שטעט‪,‬‬ ‫געווען באוויסט אלס א מתמיד עצום‪ ,‬צדיקים‬ ‫וואין‪ ,‬ווישניץ‪ ,‬ליקוב‪ ,‬יאנוב‪ ,‬מעזריטש‪ ,‬רוצוויל‪,‬‬ ‫הקודמים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט‬ ‫קארוב‪ ,‬ליסא‪ ,‬און יעדן שטאט ווי ער איז‬ ‫זוכה געווען צו גילוי אליהו הנביא ז"ל‪ ,‬און ווי מען‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬האט מען אים גאר שטארק מעריץ‬ ‫קען זען אויף די ניסוח המציבה‪ ,‬איז ער געווען א‬ ‫געווען צוליב זיין גדלות בתורה‪ ,‬אבער ער דער גאון‬ ‫גרויסע בעל מופת און פועל ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫האט זיך אייביג באהאלטן און עוסק געווען בתורה‬ ‫אויף א גאר איינגעהאלטענעם אופן‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער גאון האט אמאל‬ ‫געזאגט‪ ,‬אויב א מענטש וואלט ווען געוויסט די‬ ‫זייענדיג רב אין שטאט ליסא האבן שוין די‬ ‫גרויסע כח פון דעם מידות האמת‪ ,‬וואלט א איד‬ ‫גדולים און גאונים בדורו געוויסט פון זיין גדלות‬ ‫קיינמאל נישט ליגענט געזאגט‪ ,‬אויך האט הגה"ק‬ ‫‪48‬‬ ‫אנהייבן קבלת שבת‪ ,‬ווייל ער זעהט אז א גאר‬ ‫בתורה און זיין געוואלדיגע מידות האמת‪ ,‬אלע‬ ‫גרויסע נשמה דארף אראפ קומען אויף די וועלט‪,‬‬ ‫גדולי הדור האבן זיך אויף אים פארלאזט מיט זיין‬ ‫און ער וויל נישט מען זאל פאר דעם מחלל שבת‬ ‫הוראה‪ ,‬ווען עס האט אויסגעבראכן די גרויסע‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫מחלוקה צווישן דעם הייליגען פני יהושע זי"ע און‬ ‫דער גאון רבי יונתן אייבשיץ זי"ע‪ ,‬האבן ביידע‬ ‫נאר נאכדעם וואס מען איז געקומען מבשר‬ ‫צדדים מסכים געווען צו קומען צו דעם גאון רבי‬ ‫זיין פארן צדיק‪ ,‬אז דאס קינד איז געבוירן געווארן‪,‬‬ ‫אברהם אביש‪ ,‬כדי מען זאל מאכן שלום‪.‬‬ ‫דאן האט זיך דער צדיק גשטעלט דאווענען און‬ ‫מקבל שבת געווען‪ ,‬אויך האט דער גאון געהייסן‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען אז אליהו הנביא‬ ‫געבן פארן קינד דעם נאמען משה‪ ,‬ווייל ער וועט‬ ‫ז"ל איז געקומען לערנען מיט דעם גאון חכמת‬ ‫נאך זיין א מנהיג ישראל ווי משה רבינו ע"ה‪.‬‬ ‫הקבלה און תורת הנסתר‪ ,‬און ער איז געווען א בעל‬ ‫רוח הקודש‪ ,‬דער בעש"ט הקדוש זי"ע האט‬ ‫דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט‬ ‫געזאגט אויף דעם גאון‪ ,‬אז ער איז א בעל רוח‬ ‫געזאגט בזה"ל‪ ,‬אסאך גרויסע נשמות האבן‬ ‫הקודש און א בקי במתיבתא דרקיעא‪.‬‬ ‫געלעבט אין די צייטן פון דעם בעש"ט הקדוש זי"ע‪,‬‬ ‫אלע פון זיי זענען געווען חכמי הדור און אדירי‬ ‫בשנת תקי"ט ‪ 4‬יאר נאכן פטירה פונעם‬ ‫התורה‪ ,‬אבער דעם נשמה פון רבי אביש'ל איז‬ ‫הייליגען גאון דער פני יהושע זי"ע האט מען דעם‬ ‫געווען גדול מכולם‪ ,‬און די תלמידים פונעם חוזה‬ ‫גאון רבי אברהם אביש אויף גענומען אלס ממלא‬ ‫האבן מעיד געווען‪ ,‬אז ווען זייער רבי דער חוזה‬ ‫מקום אין שטאט פראנפורט‪ ,‬דאן איז ער נתפרסם‬ ‫האט אנגעהויבן רעדן פון דעם גאון רבי אברהם‬ ‫געווארן אין די וועלט אלס א גדול בתורה‪ ,‬מען‬ ‫אביש זי"ע‪ ,‬האט זיין פנים געלאכטען מיט א‬ ‫האט זיך צו אים געוואנדען מיט די שווערסטע‬ ‫הימלישע לעכטיקייט‪ ,‬און ער האט גערעדט מיט א‬ ‫שאלות און מען האט זיין תשובה אנגעקומען אלס‬ ‫געוואלדיגע התלהבות‪ ,‬איינמאל האט זיך דער‬ ‫דער פוסק האחרון‪.‬‬ ‫חוזה אויס געדריקט בזה"ל‪" ,‬מאברהם עד אברהם‪,‬‬ ‫לא קם כאברהם"‪.‬‬ ‫ער האט דארט אויך אויף געשטעטלט זיין ישיבה‪,‬‬ ‫וואס פון דארט זענען ארויס געקומען גרויסע‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק הרה"ק רבי לוי‬ ‫גדולים און גאונים בתורה ובתוכם‪.‬‬ ‫יצחק דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע‬ ‫איז איינמאל געווען אין שטאט ליקוב‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫הגה"ק רבי זלמן חסיד מפרנקפורט דמיין זי"ע‪) ,‬דער‬ ‫אריין געקומען אין דעם ביהמ"ד האט ער גלייך‬ ‫רבי פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע(‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער איז מרגיש א גרויסע אור אין דעם‬ ‫הגה"ק רבי חיים אויערבאך בעל דברי משפט אב"ד‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬און ער האט געפרעגט ווער עס האט דא‬ ‫לונטשיץ זי"ע‪.‬‬ ‫געדאווענט‪ ,‬האט מען אים אויס גערעכנט אלע‬ ‫צדיקים און גאונים וואס האבן דארט געדאווענט‪,‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז זיינע תלמידים די גרויסע‬ ‫אבער ער האט זיך נישט בארואיגט‪ ,‬ביז מען האט‬ ‫גאונים בתורה האבן מעיד געווען‪ ,‬אז ווען אימער‬ ‫פארן הייליגען בארדיטשובער זי"ע געזאגט‪ ,‬אז אין‬ ‫זיי דערמאנען זייער רבין דער גאון וקדוש רבי‬ ‫דעם ביהמ"ד האט געדאווענט רבי אביש'ל‬ ‫אביש זי"ע‪ ,‬כאפט זיי א פחד און א יראת הכבוד פון‬ ‫מפרנקפורט זי"ע‪ ,‬דאן האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫זיין גרויסע גדלות בתורה וחסידות און פון זיין‬ ‫ער פארשטייט דעם גרויסן לעכטיקייט אונעם‬ ‫געוואלדיגע פרישות און צדקות‪.‬‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬נאכדעם וואס דער גאון האט דארט‬ ‫געדאווענט‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער חתם‬ ‫סופר זי"ע איז געבוירן געווארן ערב שבת קודש‬ ‫הרה"ק רבי דוב בער המגיד ממעזריטש זי"ע‬ ‫גאר שפעט‪ ,‬דער עולם איז שוין געווען אין ביהמ"ד‬ ‫האט גאר אסאך גערעדט פון דעם גדלות בתורה‬ ‫גרייט צו מקבל שבת זיין‪ ,‬אבער דער גאון וקדוש‬ ‫פונעם גאון רבי אביש'ל זי"ע‪ ,‬און ער האט געזאגט‪,‬‬ ‫רבי אביש'ל זי"ע‪ ,‬האט געהייסן ווארטן און נישט‬ ‫‪49‬‬ ‫הגה"ק רבי צבי הירש מפרנקפורט דמיין זי"ע‪,‬‬ ‫אז אלע חידושים וואס זענען שגור אין די וועלט אן‬ ‫הגה"ק רבי עוזר אב"ד ביאלא מעזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫קיין נאמען נאר ווי א וועלטליכע חידוש‪" ,‬למשל‪,‬‬ ‫חתנו הגה"ק רבי אשר לעמיל הכהן זי"ע‪.‬‬ ‫העולם אומר"‪ ,‬איז דאס פון דעם גרויסן גאון רבי‬ ‫אביש'ל זי"ע‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"א תשרי בשנת תקכ"ט‪,‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט פרנקפורט‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יקותיאל יהודה בעל ייטב לב‬ ‫סמוך ונראה צום הייליגען רי"ף זי"ע‪ ,‬און הגה"ק רבי‬ ‫מסיגוט זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז דער זיידע דער‬ ‫שמואל שאטין כ"ץ בעל חידושי מהרשש"ך זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגער ישמח משה מאוהעל זי"ע האט געהאט א‬ ‫הגה"ק בעל פני יהושע זי"ע‪ ,‬הגה"ק בעל הפלאה‬ ‫מנהג יעדן ערב יום הקדוש צו זאגן די ווערטער‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי נתן אדלער זי"ע‪.‬‬ ‫עס קומט דער גרויסער טאג‪ ,‬דער טאג וואס‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫דער באשעפער מאכט דעם חשבון אויף די גאנצע‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫יאר פון די מעשים‪ ,‬און דער ישמח משה זי"ע האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט א גרויסע פחד פונעם יום הדין‪,‬‬ ‫מעשיות‬ ‫אבער אויב וואלט ביים דין געווען נאר מלאכים‪,‬‬ ‫וואלט מען עס נאך געקענט דורך טראגן‪ ,‬ווייל א‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה וואס ברענגט ארויס‬ ‫מענטש איז דאך נישט קיין מלאך‪.‬‬ ‫דעם גרויסע קדושה און צדקות פון דעם גאון‪,‬‬ ‫איינמאל איז דער גאון געווען אויפן וועג און עס‬ ‫אבער וואס זאל מען טון‪ ,‬אז ביים יום הדין‬ ‫איז געווארן נאכט‪ ,‬בלית ברירה האט זיך דער גאון‬ ‫זענען צווישן די דיינים אויך ילידי אשה ווי דער גאון‬ ‫איינגעבעטן ביי א גוי‪ ,‬אז ער זאל קענען איבער‬ ‫הגה"ק רבי אביש'ל מפרנקפורט זי"ע און דער‬ ‫נעכטיגן אין זיין גאסט הויז‪.‬‬ ‫הייליגער גאון הגה"ק רבי יחזקאל סג"ל לאנדא בעל‬ ‫הנודע ביהודה זי"ע‪ ,‬וואס דאס מאכט דעם פחד‬ ‫פארשטייט זיך אז דער גאון איז אויף געווען די‬ ‫אסאך גרעסער‪.‬‬ ‫גאנצע נאכט און עוסק געווען בתורה מיט א‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬אבער דארט אין דעם גאסט‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע געהויבענע‬ ‫הויז איז איין געשטאנען אן אנדערע איד ליידער א‬ ‫ספרים וואס אסאך דערפון זענען אויפן דרך פרד"ס‬ ‫גנב‪ ,‬אינמיטן די נאכט ווען יעדער איז געשלאפן‪,‬‬ ‫און דרך הקבלה‪.‬‬ ‫האט דער גנב גע'גנב'עט טייערע דיימאנט‬ ‫שטיינער פון דעם גאסט געבער‪ ,‬און דער גנב האט‬ ‫ספר ברכת אברהם‪ ,‬על מסכת ברכות‪,‬‬ ‫זיך געלייגט שלאפן‪.‬‬ ‫ספר ברכת אברהם‪ ,‬על מסכת עירובין‪ ,‬פסחים‪,‬‬ ‫צופרי האט דער גוי געזען‪ ,‬אז מען האט‬ ‫ביצה‪,‬‬ ‫גע'גנב'עט פון אים די טייערע דיימאנט שטיינער‪,‬‬ ‫ספר מחזה אברהם‪ ,‬על הגדה של פסח‪,‬‬ ‫האט ער גלייך חושד געווען דעם גאון רבי אביש‪,‬‬ ‫ספר קנה אברהם‪ ,‬על ספר בראשית‪,‬‬ ‫וויבאלד ער איז דאך געווען דער איינציגסטער‬ ‫ספר עמק המלך‪ ,‬על הרמב"ם‪,‬‬ ‫וואס איז אויף געווען די גאנצע נאכט‪ ,‬דער גוי האט‬ ‫ספר ברכת אברהם‪ ,‬על שו"ע או"ח‪.‬‬ ‫אנגעהויבן פארשעמען און שלאגן דעם גאון‪ ,‬אבער‬ ‫דער גאון האט זיך ממש געבעטן‪ ,‬אז מען זאל אים‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער גאונים‬ ‫אפלאזן‪ ,‬ווייל ער איז נישט געווען דער גנב‪ ,‬אבער‬ ‫וקדושים‪.‬‬ ‫דער גאון האט בשום אופן נישט געוואלט אויס‬ ‫זאגן ווער דער גנב איז‪ ,‬אפילו ער האט דאך באמת‬ ‫הגה"ק רבי אלעזר אב"ד שאוועל זי"ע‪,‬‬ ‫געוויסט צו זעענדיג די גניבה‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יעקב אב"ד לוקניק זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי משה מקאריב זי"ע‪,‬‬ ‫אבער פלוצלונג האט דעם גנב אן געכאפט א‬ ‫הגה"ק רבי אריה ליבוש מקאריב זי"ע‪,‬‬ ‫געפערליכע קרענק‪ ,‬אז מען האט געמיזט אראפ‬ ‫הגה"ק רבי יוסף מקאליש זי"ע‪,‬‬ ‫‪50‬‬ ‫דעם דרשה פון דעם גאון‪ ,‬און צווישן די וואס זענען‬ ‫נעמען אלע זיינע קליידער‪ ,‬און דאן האט מען‬ ‫געקומען הערן די דרשה איז געווען דער גביר דער‬ ‫אנדעקט די טייערע דיימאנט שטיינער וואס ער‬ ‫קמצן‪.‬‬ ‫האט גענומען‪ ,‬דאן האט דער גוי געזען‪ ,‬אז ער האט‬ ‫סתם חושד געווען דעם גאון דעם צדיק און ער‬ ‫אזוי ווי דער גביר קומט אריין אין ביהמ"ד און‬ ‫האט אים איבער געבעטן‪ ,‬אבער דאס ווייזט אז‬ ‫דערזעהט ווער דער גאון וואס גייט רעדן איז‪ ,‬האט‬ ‫דער גאון איז געווען גרייט צו ליידן ווי איידער‬ ‫אים געכאפט א פחד‪ ,‬ווייל ער האט געכאפט אז ער‬ ‫איינעם צו מסר'ן‪) .‬ספר אהל אברהם(‪.‬‬ ‫האט דעם גרויסן גאון געשלאגן און באזידעלט און‬ ‫•••‬ ‫סתם חושד געווען אין די גניבה‪ ,‬האט זיך דער גביר‬ ‫ווי באקאנט איז דער גאון געווען א גרויסער‬ ‫צוגעשטיפט צום גאון כדי ער זאל אים בעטן‬ ‫עניו און זיך בכלל נישט גרויס געהאלטן אפילו ער‬ ‫מחילה אויף וואס ער האט אפגעטון‪.‬‬ ‫איז באמת געווען פון די גרעסטע גאונים בימיו‪,‬‬ ‫אויך איז ער געווען באקאנט מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫אבער אזוי ווי דער גאון האט געזען דעם גביר‪,‬‬ ‫מידות צדקה וחסד וואס דער גאון האט צוזאמען‬ ‫האט דער גאון געמיינט אז זיכער קומט דער גביר‬ ‫געשטעלט גאר גרויסע סכומים פאר צדקה און‬ ‫אים נאכאמאל שלאגן וועגן דעם שטעקן‪ ,‬האט ער‬ ‫אלעס אן קיין שום פורסים‪.‬‬ ‫זיך גלייך געבעטן ביי דעם גביר‪ ,‬אז ער זאל אים‬ ‫•••‬ ‫גלייבן אז ער האט נישט גענומען דעם שטעקן‪ ,‬עס‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער גאון איז אמאל געווען‬ ‫איז דעם גאון בכלל נישט איינגעפאלן אז דער גביר‬ ‫אין א שטאט ווי ער איז געגאנגען צוזאמען שטעלן‬ ‫קומט אים דא יעצט מפייס זיין‪) .‬ספר אהל אברהם(‪.‬‬ ‫געלט פאר א גאר וויכטיגע צדקה צוועק‪ ,‬איז דער‬ ‫•••‬ ‫גאון ארויף צום שטוב פון א גרויסע גביר וואס איז‬ ‫הגה"ק רבי יצחק מאיר אלתר בעל חידושי‬ ‫געווען באוויסט אלס א גרויסער קמצן‪ ,‬און מען‬ ‫הרי"ם מגור זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫האט פון אים נישט געקענט באקומען קיין פרוטה‬ ‫געהערט פון איינע פון די זקנים וואס האבן נאך‬ ‫פאר צדקה‪ ,‬און אזוי ווי דער גאון איז אריין‬ ‫געקענט דעם הייליגען צדיק רבי אביש'ל‬ ‫געקומען צו דעם קמצן אין שטוב‪ ,‬האט ער דעם‬ ‫פראנקפורטער זי"ע‪ ,‬אז אין די יונגע יארן האט דער‬ ‫גאון פארטריבן פון ביי זיך אין שטוב‪.‬‬ ‫גאון רבי אביש'ל נישט פארשטאנען קיין לערנען‪,‬‬ ‫און עס איז אים געווען גאר שווער צו פארשטיין‬ ‫אזוי ווי דער גאון איז ארויס פון שטוב‪ ,‬האט‬ ‫דאס לערנען‪ ,‬אבער ער איז געווען א ירא שמים‬ ‫דער קמצן באמערקט אז זיין טייערע גאלדענע‬ ‫מאוד‪ ,‬אבער צוליב דעם האבן די קינדער כסדר‬ ‫שטעקן פעילט אים‪ ,‬ער האט גלייך חושד געווען‬ ‫חוזק געמאכט פון דעם צדיק און געטשעפעט‬ ‫דעם איד וואס איז געווען ביי אים אין שטוב‪ ,‬אז ער‬ ‫צוליב זיין שוואכע קאפ‪.‬‬ ‫האט דאס זיכער גענומען‪ ,‬דער קמצן נישט‬ ‫וויסענדיג ווער דער גאון איז‪ ,‬איז דער גביר גלייך‬ ‫ווען ער איז א חתן געווארן בשעת טובה מיט‬ ‫ארויס געלאפן פון שטוב‪ ,‬און צו געגאנגען צום גאון‬ ‫זיין מחותן הקצין מוה"ר אלי' הכהן זי"ע חתן רבו‬ ‫און אים גוט באזידעלט פארן נעמען דעם שטעקן‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי שמואל בעל בית שמואל אב"ד פיורדא‬ ‫דער גאון האט גלייך געזאגט פאר דעם קמצן‪ ,‬אז‬ ‫זי"ע‪ ,‬און יענע צייט איז געווען דער מנהג‪ ,‬אז דער‬ ‫ער האט באמת נישט גענומען דעם שטעקן‪ ,‬אבער‬ ‫חתן האט ביי די חתונה געבענטשט אויפן קול הויעך‬ ‫דער קמצן האט פון גארנישט געוואלט וויסן‪ ,‬און‬ ‫פארן עולם‪ ,‬און וויבאלד דער חתן אביש'ל איז דאך‬ ‫ער האט גוט אנגעקלאפט דעם גאון און בלית‬ ‫געווען זייער שוואך אין זכרון‪ ,‬האט מען די גאנצע‬ ‫ברירה זיך אהיים געגאנגען‪.‬‬ ‫צייט בעפאר די חתונה גע'חזר'ט מיט אים דאס‬ ‫בענטשן‪ ,‬כדי ביי די חתונה זאל ער נישט מאכן קיין‬ ‫ווען עס איז אנגעקומען דעם שבת‪ ,‬האט אין‬ ‫בושת פאר די משפחה‪.‬‬ ‫ביהמ"ד געהאנגען צעטליך אז דער גאון רבי‬ ‫אביש'ל פראנקפורטער וועט זאגן א דרשה אין‬ ‫אבער אויפן וועג צום חתונה ווען מען האט זיך‬ ‫דעם גרויסן ביהמ"ד‪ ,‬צום צייט האבן זיך צוזאמען‬ ‫אפגעשטעלט אין א גאסט הויז‪ ,‬און מען האט‬ ‫גענומען די גאנצע שטאט אין ביהמ"ד צו הערן‬ ‫‪51‬‬ ‫גאנצער עולם איז ממש ארויס פון התפעלות און‬ ‫דארט געמאכט א סעודה‪ ,‬האט מען מכבד געווען‬ ‫מען האט ממש באוואונדערט זיין גדלות וחריפות‬ ‫דעם חתן מיטן בענטשן‪ ,‬אבער מיט זיין שוואכן‬ ‫בתורה‪.‬‬ ‫זכרון האט דער חתן נעבעך פארגעסן דאס בענטשן‪,‬‬ ‫און די משפחה זענען געווארן שטארק ברוגז אויפן‬ ‫די משפחה האט געווארט אז דער חתן זאל‬ ‫חתן‪ ,‬און דער עלטערע ברודער הגה"ק רבי מרדכי‬ ‫אהיים קומען פון שוהל‪ ,‬אבער ווען עס איז שוין‬ ‫זי"ע האט דעם חתן גאר שטארק באוואשן פארן‬ ‫געווארן שפעט און דער חתן איז נישט אהיים‬ ‫פארגעסן דעם בענטשן‪ ,‬און דורך דעם וועט ער‬ ‫געקומען‪ ,‬האבן זיי געשיקט א שליח זעהן וואס‬ ‫ברענגען שרעקליכע בושות פאר די משפחה‪.‬‬ ‫גייט פאר מיטן חתן‪ ,‬מיט גרויס שמחה קומט דער‬ ‫שליח צוריק און זאגט‪ ,‬עטס וועט נישט גלייבן‬ ‫פון גרויס צער איז דער חתן אביש'ל ארויס‬ ‫וואס גייט פאר‪ ,‬דער חתן שטייט אין שוהל און‬ ‫געלאפן פון שטוב‪ ,‬און ער איז אריין געלאפן אין‬ ‫זאגט א דרשה פיל מיט חריפות וגאונות און דער‬ ‫וואלד‪ ,‬און מיט גרויס געוויין האט ער געזאגט‪,‬‬ ‫גאנצער עולם זיצט און הערט זיך צו מיט דארשט‬ ‫רבוש"ע אויב האסטו געוואלט איך זאל זיין א עם‬ ‫צום דרשה‪.‬‬ ‫הארץ און א טיפוש‪ ,‬פארוואס בין איך געבוירן‬ ‫פארשטייט זיך אז די גאנצע משפחה איז‬ ‫געווארן אין א שטוב פון אזא חשובע משפחה וואס‬ ‫אריבער געלאפן אין שוהל‪ ,‬און צו זייער וואונדער‬ ‫שטאמט פון אזאנע גרויסע גדולים און גאונים‬ ‫זעהן זיי ווי דער חתן שטייט און זאגט א דרשה‬ ‫בתורה‪ ,‬און פון גרויס צער און געוויין איז דער חתן‬ ‫כאחד הגדולים בדורו‪ ,‬דאן האט די משפחה‬ ‫איינגעשלאפן‪.‬‬ ‫אנגעהויבן טראכטן ביי זיך‪ ,‬אז דער חתן דער‬ ‫תלמיד חכם פאסט דאך נישט צו זיין א איידעם ביי‬ ‫און דאן איז געקומען צו אים אין חלום א איש‬ ‫דעם קצין פון שטאט‪ ,‬אבער דער חתן האט בשום‬ ‫קדוש מאוד‪ ,‬און ער זאגט פארן חתן די בשורה‬ ‫אופן נישט געוואלט הערן פון אפ לאזן דעם שידוך‪,‬‬ ‫טובה‪ ,‬אז פון יעצט וועט זיין הארץ געפענט ווערן‬ ‫און טאקע וועגן דעם האט ער זיך כסדר גע'חתמ'ט‬ ‫כפתחו של אולם‪ ,‬ער וועט אי"ה אנהייבן פארשטיין‬ ‫"אברם הוא אברהם"‪ ,‬צו ווייזן אז ער איז אמאל‬ ‫תורה און האבן א שטארק זכרון‪ ,‬און די משפחה‬ ‫געווען נאר אברם‪ ,‬אבער ער איז איבער געדרייט‬ ‫וועט זיך מיט אים בענטשן‪ ,‬אבער ער זאל נישט‬ ‫געווארן צו אברהם‪) .‬ספר כוחה של תפלה(‪.‬‬ ‫טוישן זיין מדרגת פון זיין געוואלדיגע יראת שמים‬ ‫•••‬ ‫און שפלות‪ ,‬און ער זאל קיינעם נישט מגלה זיין אז‬ ‫איינמאל ווען עס איז געווען א שנת בצורת און‬ ‫ער פארשטייט תורה‪ ,‬און איך וועל דיר שטיין צו די‬ ‫עס איז געווען גאר שווער צו באקומען עסן‪ ,‬האט‬ ‫האנט ווען די וועסט מיך ברויכן‪.‬‬ ‫דער צדיק אויס געגעבן זיין גאנצע פארמעגן וואס‬ ‫ער האט פארמאגט‪ ,‬כדי צו פארשאפען עסן פאר די‬ ‫און דאן האט זיך דער חתן דערוועקט און ער‬ ‫ארימעלייט פון שטאט‪ ,‬האט איינער געפרעגט פון‬ ‫האט גלייך געשפירט‪ ,‬אז עס האט זיך פאר אים‬ ‫דעם גאון‪ ,‬היתכן ער איז עובר אויף די דברי חז"ל‬ ‫אויף געמאכט די שערי אורה‪ ,‬און ער האט‬ ‫וואס זאגן‪) ,‬מסכת כתובות נ'( שאל יבזבז אדם יותר‬ ‫פארשטאנען אז דאס איז זיכער געקומען פון‬ ‫מחומש‪ ,‬אז א מענטש זאל נישט אויסגעבן אויף‬ ‫הימל‪.‬‬ ‫צדקה מער ווי א פיפטל פון זיין פארמעגן‪.‬‬ ‫דעם קומענדיגע טאג נאך די חתונה האט דער‬ ‫האט דער גאון מיט זיין גדלות אין מידות‬ ‫חתן געדאווענט אין שוהל פונעם שטאט‪ ,‬די‬ ‫הצדקה געענטפערט‪ ,‬די ווערטער פון חז"ל איז‬ ‫משפחה האט זיך אויף געהאלטן אין זייער אכסניא‬ ‫נישט געזאגט געווארן ווען עס איז פיקוח נפש‪,‬‬ ‫נישט וועלענדיג ווערן מבוזה פון דעם חתן דער עם‬ ‫ווייל אפילו שבת קודש וואס איז אסאך הארבער‬ ‫הארץ‪ ,‬אבער נאכן דאווענען ווען מען האט מכבד‬ ‫ווי סיי וואס‪ ,‬ווערט עס אבער נדחה ביי פיקוח נפש‪,‬‬ ‫געווען דעם חתן צו זאגן דברי תורה‪ ,‬האט ער געזען‬ ‫כל שכן א מילתא דרבנן‪ ,‬און אויך זאגט די פסוק אין‬ ‫דעם איד וואס איז געקומען צו אים אין חלום די‬ ‫משלי‪ ,‬רודף צדקה וחסד ימצא "חיים" צדקה וכבוד‪.‬‬ ‫פאריגע נאכט‪ ,‬און דער גאון האט זיך גענומען זאגן‬ ‫)ספר אהל אברהם(‪.‬‬ ‫א דרשה פיל מיט חריפות און בקיאות‪ ,‬דער‬ ‫‪52‬‬ ‫פרעגט וואס עס גייט פאר‪ ,‬האט אים דער איד‬ ‫•••‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט פארלוירען זיין גאנצע‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איין וואך שבת קודש איז‬ ‫געלט און ער ווייסט נישט וואס צו טון‪.‬‬ ‫אנגעקומען א גאסט צום צדיק דער גאון רבי‬ ‫אביש'ל זי"ע‪ ,‬פארשטייט זיך דער גאון האט דעם‬ ‫האט אים דער צדיק רבי אביש'ל זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫גאסט מקבל געווען מיט גרויס שמחה‪ ,‬אבער ווען‬ ‫זייט נישט באזארגט איך האב אייער געלט‪ ,‬אבער‬ ‫ער האט גענדיגט עסן די ביינאכט סעודה‪ ,‬האט ער‬ ‫קודם קומט אריין צו מיר און שטוב און עסט א‬ ‫געבעטען אז ער ברויך נאך עסן‪ ,‬האט דער גאון אים‬ ‫סעודה און בארואיגט זיך‪ ,‬און איך וועל אייך צוריק‬ ‫געגעבן דאס גאנצע עסן פון די צופרי סעודה‪,‬‬ ‫ברענגען דאס געלט‪ ,‬דער איד איז אריין געקומען‬ ‫אבער דער גאסט איז נאכאלס נישט געווען זאט‪,‬‬ ‫און האט געגעסן א פיינע סעודה און זיך בארואיגט‪,‬‬ ‫האט דער גאון געבעטן מען זאל ברענגען נאך עסן‬ ‫אבער דאן האט ער זיך דערמאנט ווי ער האט‬ ‫פון אנדערע אידן פון שטאט‪.‬‬ ‫געלאזט די געלט‪ ,‬און ער איז גלייך אהין געלאפן און‬ ‫געטראפן דאס גאנצע געלט‪ ,‬האט אים דער צדיק‬ ‫מוצאי שבת האט דער גאסט ווייטער געבעטן‬ ‫רבי אביש'ל זי"ע געזאגט‪ ,‬איר זעהט איך האב‬ ‫עסן‪ ,‬האט דער צדיק געבעטן‪ ,‬מען זאל ברענגען‬ ‫געוויסט‪ ,‬אז אויב וועט איר באקומען ישוב הדעת‬ ‫בהמות און שחט'ן פארן גאסט‪ ,‬אבער צום מזל האט‬ ‫און זיך בארואיגן‪ ,‬וועט איר זיך דערמאנען ווי דאס‬ ‫מען גע'שחט'ן דרייצן בהמות און אלע זענען ארויס‬ ‫געלט ליגט‪) .‬ספר אהל אברהם(‪.‬‬ ‫געקומען טריפה אויסער דאס לעצטע בהמה‪ ,‬אבער‬ ‫•••‬ ‫דער גאון איז גאר נישט אנגעגאנגען‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער צדיק‬ ‫געוואלט מאכן זיכער אז דער גאסט ווערט זאט‪.‬‬ ‫וקדוש רבי אביש'ל מפראנקפורט זי"ע איז געווארן‬ ‫רב אין שטאט פרנקפורט‪ ,‬האט ער דארט געהאט‬ ‫דאן האט דער גאסט מגלה געווען פארן גאון‪,‬‬ ‫אסאך מתנגדים וואס האבן ליידער נישט אויס‬ ‫אז באמת איז ער נישט קיין פרעסער וואס זיכט‬ ‫געהאלטן אז מען נעמט אים אויף אלס רב אין אזא‬ ‫מען זאל אים געבן אזוי פיל עסן‪ ,‬נאר איך בין א‬ ‫גרויסע שטאט‪ ,‬און מען האט אסאך גערידערט‬ ‫שליח מן השמים‪ ,‬וואס מען האט מיך געשיקט‬ ‫איבער דעם‪ ,‬און ווען דער צדיק האט זיך‬ ‫אויס פראבירן אויב מען וועט מיר אין שטוב פונעם‬ ‫אויפגעשטעלט זאגן זיין איינצוגס דרשה אין שוהל‬ ‫צדיק געבן וויפיל איך וועל בעטן‪ ,‬און יעצט זעה‬ ‫האט ער געזאגט‪ ,‬איך האב דריי קשיות‪.‬‬ ‫איך אז דאס מידות הצדקה האט ביים גאון נישט‬ ‫קיין גבול‪) .‬ספר אהל אברהם(‪.‬‬ ‫דאס ערשטע איז‪ ,‬ווי אזוי האב איך אזא הדיוט‬ ‫•••‬ ‫חוצפה צו ווערן דער רב אין אזא חשובע שטאט ווי‬ ‫צו פארשטיין די חכמה און צדקות פון דעם‬ ‫פרנקפורט‪ ,‬די צווייטע קשיא איז‪ ,‬פארוואס די אידן‬ ‫צדיק איז ראטזאם צו דערציילן די מעשה‪ ,‬איינמאל‬ ‫פון שטאט ווילן נעמען אזא מענטש ווי מיר זאל‬ ‫איז א איד א סוחר געקומען אין שטאט‬ ‫ווערן רב אין שטאט‪ ,‬דער דריטע קשיא איז‪,‬‬ ‫פראנקפורט אויף מסחר‪ ,‬און דער איד איז אינמיטן‬ ‫פארוואס האט דער בורא כל עולמים צו געלאזט‬ ‫וועג אריבער א פלאץ און איז אריין אין ביהכ"ס‪,‬‬ ‫אזא זאך‪ ,‬אז א א פשוטע מענטש ווי איך זאל ווערן‬ ‫זייעדניג דארט האט ער אראפ געלייגט זיין בינטל‬ ‫רב אין אזא גרויסע שטאט ווי פרנקפורט‪.‬‬ ‫געלט‪ ,‬און דער איד איז ארויס און פארגעסן דעם‬ ‫בינטל געלט דארט‪.‬‬ ‫האט דער צדיק פאר ענטפערט די קשיא'ס‪,‬‬ ‫דאס ערשטע‪ ,‬אויב זענען דא אידן אין שטאט וואס‬ ‫א שטיק צייט שפעטער האט דער איד‬ ‫ווילן איך זאל ווערן רב‪ ,‬בין איך דאס מקבל אויף מיר‪,‬‬ ‫באמערקט אז עס פעילט אים זיין גאנצע געלט‪,‬‬ ‫דאס צווייטע‪ ,‬אויב פון הימל וויל מען אז איך זאל‬ ‫דער איד איז געווארן אינגאנצן צובראכן און איז‬ ‫ווערן רב‪ ,‬דאן זענען די אידן פון שטאט אויך מסכים‬ ‫ארום געלאפן אין די גאס שרייענדיג און וויינענדיג‬ ‫צו דעם‪ ,‬און לגבי דעם דריטן קשיא‪ ,‬דאס ווייס איך‬ ‫אויפן פארלירן זיין גאנצע געלט‪ ,‬דער גאון וצדיק‬ ‫שוין נישט דעם תירוץ‪ ,‬אבער די אידן וואס וויל וויסן‬ ‫רבי אביש'ל פראנקפורטער זי"ע וואס איז דאן‬ ‫די תירוץ‪ ,‬וועט מען ארויף ריפן אויבן אין הימל‪ ,‬לא‬ ‫געווען דארט רב‪ ,‬איז צו געגאנגען צו דעם איד און‬ ‫‪53‬‬ ‫אין תנא דבי אליהו אויפן פסוק‪ ,‬א יַ ֵחל ְדּ ָברוֹ כְּ כָ ל‬ ‫היה ימים מועטים און די אידן זענען נעבעך נפטר‬ ‫ַהיּ ֵֹצא ִמ ִפּיו יַ ֲע ֶשׂה‪ ,‬אז איינער וואס גיבט אכטונג‬ ‫געווארן‪ ,‬און פון דאן האבן די אידן פון שטאט שוין‬ ‫אויף זיינע דיבורים‪ ,‬ווערט מקיים וואס ער זאגט‪.‬‬ ‫מכבד געווען דעם צדיק וקדוש‪) .‬ספר אהל אברהם(‪.‬‬ ‫)בשם הרה"ק מקאצק זי"ע(‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל השרף מקאצק זי"ע‬ ‫איין ערב יום הקדוש איז געקומען צום גאון‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רבי אביש'ל‬ ‫וקדוש רבי אביש'ל מפרנקפורט זי"ע‪ ,‬איבער‬ ‫מפרנקפורט זי"ע האט זייער מהדר געווען אויף‬ ‫הונדערט שאלות אויף הינדלעך אויב עס איז כשר‪,‬‬ ‫יעדע מצוה מיט א געוואלדיגע הידור‪ ,‬אבער‬ ‫און דער גאון האט גע'פסק'נט אויף אלע אז עס איז‬ ‫ספעציעל האט ער זייער מקפיד געווען נישט אפ‬ ‫כשר‪ ,‬איינע פון די דיינים אינעם בי"ד האט ארויס‬ ‫צו זאגן קיין סנדקאות‪ ,‬אפילו עס איז אים אסאך‬ ‫געוויזן גרויס וואונדער‪ ,‬ווי אזוי עס קען זיין אז אלע‬ ‫מאל אנגעקומען גאר שווער די מצוה‪.‬‬ ‫הינדלעך זענען ארויס כשר‪ ,‬האט אים דער גאון רבי‬ ‫אביש'ל זי"ע געזאגט‪ ,‬מאכן פון כשר טריפה איז א‬ ‫איינמאל איז דער צדיק געפארן מיט א בעל‬ ‫עבירה בין אדם לחברו‪ ,‬אבער מאכן פון טריפה כשר‬ ‫עגלה צו א ברית ווי מען האט אים מכבד געווען‬ ‫איז א עבירה בין אדם למקום‪ ,‬און אויף דעם איז יום‬ ‫מיט סנדקאות‪ ,‬און אויפן וועג פארענדיג צום ברית‬ ‫כיפור מכפר‪ ,‬און האב נישט מורא‪ ,‬אויף אלע די‬ ‫האט דער צדיק געהאט צוויי אפציעס ווי אריבער‬ ‫שאלות האב איך גע'פסק'נט ריכטיג‪) .‬ספר נפלאות‬ ‫צו גיין‪ ,‬איינס איז געווען דורך א תיפלה‪ ,‬וואס‬ ‫חדשות(‪.‬‬ ‫דארט זענען בשעת מעשה געווען גוים און עס איז‬ ‫•••‬ ‫געווען א סכנה‪ ,‬וויבאלד עס איז דאן געווען די‬ ‫איינמאל איז איינע פון די נאנטע אידן צום‬ ‫חגאות ביי זיי‪ ,‬אדער האט מען געקענט פארן פון א‬ ‫צדיק רבי אביש'ל מפרנקפורט זי"ע געקומען צום‬ ‫אנדערע וועג‪ ,‬אבער יענע וועג איז געווען זייער‬ ‫הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫מאראסטיג און זאמדיג‪ ,‬וואס דאס וואלט געווען‬ ‫מגיד האט געפרעגט דעם איד‪ ,‬וואס איז‬ ‫צער בעל החיים פאר די פערד‪.‬‬ ‫פארגעקומען מיטן אייער רבין רבי אביש'ל דעם יום‬ ‫הקדוש‪ ,‬ווייל יעדעס יאר זעה איך אים אויבן אין‬ ‫דער בעל עגלה האט אבער געוואלט גיין דורך‬ ‫הימל יום הקדוש‪ ,‬דער איד האט נישט‬ ‫די מאראסטיגע וועג‪ ,‬ווייל ער האט מורא געהאט‬ ‫פארשטאנען וואס דער מגיד מיינט‪ ,‬אבער ווען ער‬ ‫פון די גוים‪ ,‬האט זיך דער צדיק רבי אביש'ל זי"ע‬ ‫איז צוריק געקומען קיין פרנקפורט און דערציילט‬ ‫אנגעריפן‪ ,‬לאמיר ווארטן א פערטל שעה‪ ,‬וואס דאן‬ ‫פאר זיין רבין וואס דער מגיד האט געזאגט‪ ,‬האט‬ ‫וועט אויס ברעכן א פייער אינעם תיפלה‪ ,‬און‬ ‫דער צדיק רבי אביש'ל געזאגט‪ ,‬דער מגיד האט מיך‬ ‫וויבאלד די גוים וועלן זיין פארנומען מיטן פייער‪,‬‬ ‫געזיכט אין הימל‪ ,‬אבער איך בין געווען ביים מלך‬ ‫וועלן זיי אונז נישט זעהן דורך גיין‪ ,‬און אזוי וועט‬ ‫אין פרייסן צוליב דעם מלחמה‪ ,‬און ב"ה איך האב ביי‬ ‫מען קענען גיין אויפן געהעריגן וועג און נישט‬ ‫אים גע'פועל'ט אז די מלחמה זאל זיך שוין ענדיגן‪.‬‬ ‫מצער זיין די פערד‪ ,‬לפלא נאך א האלבע שעה האט‬ ‫)ספר אהל אברהם(‪.‬‬ ‫אויס געבראכן א פייער אינעם תיפלה‪ ,‬און די גוים‬ ‫•••‬ ‫זענען געווען פארנומען מיטן פייער און זיי זענען‬ ‫ווי באוויסט האט דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫דורך בשלום‪.‬‬ ‫אביש'ל מקפיד געווען צו זיצן ביי א דין תורה‬ ‫אנגעטוען מיט די טלית ותפילין‪ ,‬איינמאל זענען די‬ ‫האט דער בעל עגלה געפרעגט דעם צדיק‪ ,‬פון‬ ‫בעלי דינים געזעצן אין פאדער שטוב פונעם צדיק‪,‬‬ ‫ווי האט די רבי געוויסט אז עס גייט אויס ברעכן א‬ ‫און מען האט געווארט אויפן צדיק אז ער זאל‬ ‫פייער אינעם תיפלה‪ ,‬האט דער צדיק מיט זיין‬ ‫ארויס קומען‪ ,‬האט איינער דארט באמערקט אויפן‬ ‫געוואלדיגע עניוות געזאגט‪ ,‬מיינט נישט אז דאס‬ ‫וואנט א מנורה פון האלץ‪ ,‬און דער איד האט‬ ‫איז געווען רוח הקדוש אדער חכמה‪ ,‬בכלל נישט‪,‬‬ ‫געפרעגט‪ ,‬היתכן אין שטוב פון אזא גדול בתורה איז‬ ‫נאר וויבאלד איך האב דאס געזאגט און איך היט‬ ‫נישט דא קיין מנורה פון גאלד‪ ,‬האט איינע פון די‬ ‫אפ מיינע ריידט‪ ,‬פאסירט אזוי ווי איך זאג‪ ,‬און די‬ ‫אידן דארט געזאגט בדרך צחות‪ ,‬אז באמת איז דאס‬ ‫קענסט דאס אויך באווייזן‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך‬ ‫‪54‬‬ ‫•••‬ ‫יא פון גאלד‪ ,‬נאר מען האט דאס באדעקט מיט‬ ‫אין מסורות וסיפורי צדיקים ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫האלץ‪.‬‬ ‫אז אינעם חסידישן מסורה ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע האט אמאל‬ ‫פלוצלונג קומט אריין דער צדיק רבי אביש'ל‬ ‫געזאגט פאר זיינע תלמידים‪" ,‬איך זעה א גרויסע‬ ‫אין שטוב‪ ,‬אבער גלייך דרייט ער זיך אויס און גייט‬ ‫ליכטיגקייט וואס שיינט אין דער מערב‪-‬וועלט‬ ‫ארויס פון שטוב און זאגט‪ ,‬אז ער איז נישט מסכים‬ ‫)אשכנז(‪ ,‬און דאס איז דער קדוש עליון רבי אביש'ל‬ ‫צו פירן דעם דין תורה‪ ,‬און ער האט מסביר געווען‬ ‫פראנקפורטער"‪.‬‬ ‫די סיבה‪ ,‬ווי דער פסוק זאגט ֱא‪‬קים נִ ָצּב ַבּ ֲע ַדת קל‪,‬‬ ‫און יעדעס מאל איך קום אריין צו א דין תורה‪ ,‬זעה‬ ‫און מען דערציילט‪ ,‬אז דער בעש"ט האט‬ ‫איך די השראת שכינה הקדושה ריען דארט‪ ,‬אבער‬ ‫געוואוסט פון רבי אביש'לס כוחות אפילו ווען זיי‬ ‫דא האט איינער געזאגט ליצנות‪ ,‬און די פסוק זאגט‪,‬‬ ‫זענען קיינמאל נישט געזעצן צוזאמען פנים אל‬ ‫אז ווי מען מאכט ליצנות איז נישט דא קיין השראת‬ ‫פנים בגשמיות‪ ,‬תלמידי בעש"ט האבן דערציילט‪,‬‬ ‫השכינה‪ ,‬דערפאר וויל איך נישט דא זיין‪) .‬ספר אהל‬ ‫אז רבי אביש'ל האט זוכה געווען צו א בחינה פון‬ ‫אברהם(‪.‬‬ ‫"נשמה דאצילות" וואס איז געווען אינגאנצן‬ ‫•••‬ ‫אפגעזונדערט פון גשמיות‪ ,‬און אפילו די גרעסטע‬ ‫אין ספרי תולדות גדולי אשכנז ופולין ווערט‬ ‫חסידישע רבי'ס פלעגן דערמאנען זיין נאמען מיט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק וקדוש רבי אביש'ל‬ ‫א ציטער און אימה פון זיין צדקות‪.‬‬ ‫מפרנקפורט זי"ע איז נאך געווען א יונגערמאן אין‬ ‫•••‬ ‫שטאט קראקא‪ ,‬איז ער געווען אויסערגעווענליך‬ ‫אין ספר זכרון אברהם ווערט געברענגט‪ ,‬אז אין‬ ‫באקאנט מיט זיין מדת הכנסת אורחים‪ ,‬און טראץ‬ ‫די צייטן וואס דער צדיק וקדוש רבי אביש'ל זי"ע‬ ‫זיין גרויסע דחקות און עניות‪ ,‬האט זיין הויז כסדר‬ ‫האט געדינט אלס רב אין פראנקפורט דמיין‪ ,‬איז‬ ‫געווירבלט מיט אורחים‪ ,‬און יעדעס מאל אן‬ ‫ארויסגעקומען א שווערע גזירה מצד דער‬ ‫ארעמאן האט אריינגעטראטן‪ ,‬האט ער אים‬ ‫לאקאלער רעגירונג )דער הערצאג‪/‬הערשער פון‬ ‫פערזענליך באדינט מיט אן אויסערגעווענליכע‬ ‫דער געגנט( קעגן די אידישע איינוואוינער איבער‬ ‫שמחה‪.‬‬ ‫שטייערן און וואוינ‪-‬רעכטן‪ ,‬די ראשי הקהילה‬ ‫זענען געווען שרעקליך צובראכן‪ ,‬און מיט גרויס‬ ‫איינמאל איז געקומען צו גיין א פרעמדער‬ ‫שרעק זענען זיי געלאפן צום רב‪ ,‬רבי אביש'ל‪ ,‬אז‬ ‫ארעמער הונגעריגער איד‪ ,‬צעריסן און צעשלאגן‪,‬‬ ‫ער זאל מיטגיין מיט א דעלעגאציע פון עשירים‬ ‫דער צדיק רבי אביש'ל האט אים געוואשן די פיס‪,‬‬ ‫שתדל'ן ביים פאלאץ‪.‬‬ ‫צוגעגרייט דאס בעסטע עסן וואס איז געווען אין‬ ‫שטוב‪ ,‬און אים אליין צוגעטראגן די טעלער‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי אביש'ל איז געווען איינגעהילט‬ ‫אינמיטן עסן האט דער גאסט געוואלט ארויסגיין‬ ‫אין טלית ותפילין און פארטיפט אין זיין עבודת‬ ‫פון שטיבל‪ ,‬און רבי אביש'ל איז אים נאכגעגאנגען‬ ‫הקודש און זיין לימוד התורה בקדושה‪ ,‬ער האט‬ ‫באדינען‪.‬‬ ‫געזאגט פאר די פרנסים‪" ,‬גייט איר צום פאלאץ‪ ,‬און‬ ‫איך וועל גיין צום מלך מלכי המלכים"‪ ,‬און ער האט‬ ‫פלוצלונג האט דער גאסט אויסגעדרייט דאס‬ ‫זיך פארשפארט אינעם ביהמ"ד ביים ארון קודש‬ ‫פנים צו אים און זיך מגלה געווען אלס דער מלאך‬ ‫און פארגעגאסן טייכן טרערן מיט בכיות נוראות‬ ‫רפאל )און לויט א צווייטע נוסח‪ ,‬אליהו הנביא ‪ /‬א‬ ‫און מתפלל געווען צום באשעפער פאר א ישועה‪.‬‬ ‫מגיד פון הימל(‪ ,‬און ער האט אים אנגעזאגט‪" ,‬צוליב‬ ‫דיין מורא'דיגע זהירות אין הכנסת אורחים מיט אזא‬ ‫ווען די דעלעגאציע איז אנגעקומען צום‬ ‫אמת'ע עניוות‪ ,‬האט מען אין הימל באשלאסן דיר‬ ‫פאלאץ פונעם פריץ‪ ,‬אנשטאט כעס און רשעות‪,‬‬ ‫משפיע צו זיין אן אויסערגעווענליכע השגה בתורה‬ ‫האט דער הערשער זיי אויפגענומען מיט אן‬ ‫און רוח הקודש"‪ ,‬און פון יענער שעה אן האט מען‬ ‫אויסערגעווענליכער איידלקייט‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫ביי רבי אביש'ל געזען אפענע מופתים און גילויים‬ ‫אנגערופן צו זיי‪" ,‬ווען איך בין היינט‬ ‫נפלאים‪.‬‬ ‫‪55‬‬ ‫פראנקפורט דמיין‪ ,‬און ער איז געשטאנען פאר‬ ‫אויפגעשטאנען‪ ,‬איז מיר געקומען א פחד און א‬ ‫פולקאמען באנקראט‪ ,‬און אויב מען געפינט עס‬ ‫שרעק אין הארץ‪ ,‬און איך האב געפילט אז אן‬ ‫נישט זענען אנדערע מענטשן אויך פארלוירן‪.‬‬ ‫אלטער הייליגער מאן שטייט איבער מיר און‬ ‫ווארנט מיר נישט צו טשעפען די אידן"‪ ,‬און די‬ ‫דער צדיק רבי אביש'ל האט אים אנגעקוקט‬ ‫גזירה איז אויפן פלאץ בטל געווארן‪ ,‬ווען די‬ ‫מיט גרויס רחמנות און געזאגט‪" ,‬זארג נישט‪ ,‬גיי‬ ‫פרנסים זענען צוריקגעקומען דערציילן די גוטע‬ ‫ארויס צום טייך‪ ,‬ווארט ביים ברעג וואו די פישער‬ ‫בשורה פארן רב‪ ,‬האט מען געזען אז דער פריץ האט‬ ‫קומען אן מיט די שיפלעך‪ ,‬קויף אפ דעם ערשטן‬ ‫געשילדערט גענוי די צורה און די בגדים פון רבי‬ ‫גרויסן פיש וואס קומט ארויס פון וואסער‪ ,‬און עפן‬ ‫אביש'ל‪.‬‬ ‫אים אויף אין שטוב"‪ ,‬דער איד האט געפאלגט דעם‬ ‫•••‬ ‫רב'ס הייליג ווארט‪ ,‬ער איז געלאפן צום ברעג‪,‬‬ ‫אינעם קובץ כרם שלמה ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אפגעקויפט פון א דייטשן פישער דעם ערשטן‬ ‫טראץ דעם וואס ער איז געווען מרא דאתרא פון א‬ ‫פרישן פיש‪ ,‬און אינדערהיים ביים אויפשניידן די‬ ‫ריזיגע וועלט‪-‬בארימטע קהילה ווי פראנקפורט‬ ‫געדערעם האט ער געפונען דאס גאנצע שליסל‪-‬‬ ‫דמיין‪ ,‬פלעגט דער צדיק רבי אביש'ל זיך פירן מיט‬ ‫בינטל אומגעשעדיגט‪ ,‬די מעשה האט געמאכט א‬ ‫א שפלות רוח וואס מען האט זעלטן געזען‪ ,‬אום‬ ‫גרויסע קידוש השם אין דער גאנצער שטאט‪ ,‬ווען‬ ‫ימים נוראים‪ ,‬ווען ער איז צוגעגאנגען צום עמוד‬ ‫אפילו די גוים האבן געציטערט פונעם "אידישען‬ ‫דאווענען מוסף פאר דער גאנצער קהילה‪ ,‬האט ער‬ ‫געטליכע מאן" וואס זעט באהאלטענע זאכן טיף‬ ‫געוויינט מיט אזעלכע בכיות אז דער גאנצער בית‬ ‫אין וואסער‪.‬‬ ‫המדרש איז צעגאנגען פון גרויס השתפכות הנפש‬ ‫•••‬ ‫פונעם צדיק‪.‬‬ ‫אין ספר עטרת משה ווערט דערציילט‪ ,‬אז צוויי‬ ‫נכבדים אין פראנקפורט זענען געקומען צום צדיק‬ ‫איינמאל האט אים איינער פון די דיינים‬ ‫רבי אביש'ל פאר א דין תורה‪ ,‬איבער א גרויסער‬ ‫געפרעגט‪" ,‬דער רבי איז דאך מפורסם אלס א קדוש‬ ‫ירושה‪ ,‬איינער פון זיי—א גרויסער עושר מיט א‬ ‫וטהור‪ ,‬פון וואו קומט אזא שטארקע שפלות און‬ ‫שטארקן נאמען אין שטאט—האט מיטגעברענגט‬ ‫צעבראכנקייט"‪ ,‬האט דער צדיק רבי אביש'ל‬ ‫א געחתמ'עטן שטר וואס האט געוויזן אז דער‬ ‫געענטפערטמיט א פשטות און מיט זיין‬ ‫נפטר האט אים איבערגעלאזט די גאנצע‬ ‫געוואלדיגע עניוות‪" ,‬ווען איך שטיי פארן בורא‬ ‫פארמעגן‪ ,‬די דיינים האבן איבערגעקוקט דעם‬ ‫עולם‪ ,‬קוק איך נישט אויף וואס די מענטשן רעדן‬ ‫שטר‪ ,‬די חתימות האבן געשטימט‪ ,‬און לויט די‬ ‫אדער אויף מיין כבוד הרבנות‪ ,‬איך קוק נאר וויפיל‬ ‫טרוקענע הלכה איז דער עשיר געווען גערעכט‪,‬‬ ‫חסד השי"ת טוט מיט א בשר ודם וואס איז‬ ‫דער צדיק רבי אביש'ל האט גענומען דעם שטר אין‬ ‫גארנישט‪ ,‬און ווען מען זעט דעם רבונו של עולם'ס‬ ‫האנט‪ ,‬פארמאכט די אויגן פאר עטליכע מינוט‪ ,‬און‬ ‫גרויסקייט‪ ,‬ווערט דאס גאנצע מענטשליכע גדלות‬ ‫פלוצלונג געזאגט מיט א שטארקייט‪" ,‬דער שטר‬ ‫אויסגעוועפט ווי שטויב"‪.‬‬ ‫איז א מזויף‪ ,‬און דער טינט איז פרישער ווי דער‬ ‫•••‬ ‫פאפיר"‪.‬‬ ‫אין ספר זכרון טוב ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫שוואכער איד א שיינע בעל פרנסה פון‬ ‫דער עושר האט אנגעהויבן טענה'ן מיט‬ ‫פראנקפורט‪ ,‬וואס פלעגט האנדלען מיט גרויסע‬ ‫שטורעם אז דער רב באשולדיגט אים אומזיסט און‬ ‫סחורות‪ ,‬איז איינמאל געקומען צו לויפן צום רב‬ ‫פארשעמט זיין כבוד‪ ,‬אבער דער צדיק רבי אביש'ל‬ ‫דער צדיק רבי אביש'ל זי"ע‪ ,‬און מיט בכיות נוראות‬ ‫האט רואיג געענטפערט און געוויזן פארן עושר‪,‬‬ ‫דערציילט דער סוחר‪ ,‬אז ער האט געהאט א‬ ‫"קוקט גוט אן דעם פאפיר קעגן דער זון שיין‪ ,‬דער‬ ‫שליסל‪-‬בינטל צו זיין אייזערנער קאסע‪ ,‬וואו עס‬ ‫נפטר איז נפטר געווארן מיט דריי חדשים צוריק‪,‬‬ ‫זענען געלעגן אלע זיינע געלטער‪ ,‬וועקסלען און‬ ‫אבער אויפן וואסער‪-‬צייכן )‪ (Watermark‬פונעם‬ ‫שטרות פון די גאנצע שטאט‪ ,‬און ער האט דאס‬ ‫פאפיר שטייט די פאבריק‪-‬טאג וואס איז ערשט‬ ‫בינטל אומגליקליך פארלוירן ווען ער איז‬ ‫פראדוצירט געווארן פאריגע וואך"‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫אריבערגעפארן דעם בריק איבער דער טייך אין‬ ‫‪56‬‬ ‫מיט די קינדער אין מיטן דער נאכט פאר גרויס‬ ‫אריינגעקוקט אין דער זייט‪ ,‬האט מען קלאר געזען‬ ‫שרעק‪.‬‬ ‫דעם שטעמפל פונעם פאפיר‪-‬מיל‪ ,‬און דער עושר‬ ‫איז געפאלן צו די פיס פונעם רב‪ ,‬און מודה געווען‬ ‫די ראשי הקהל זענען געלאפן צום רב דער‬ ‫אז ער האט געפעלשט דעם שטר נאך דער פטירה‪,‬‬ ‫צדיק וקדוש רבי אביש'ל זי"ע‪ ,‬דער צדיק האט‬ ‫און געבעטן תיקון אויף זיין עבירה‪.‬‬ ‫גענומען זיין שטעקן‪ ,‬איז ארויסגעגאנגען ביז צום‬ ‫•••‬ ‫אריינגאנג פונעם אידישן געסל‪ ,‬אויסגעשטרעקט‬ ‫אין ספר אוצר המעשיות ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דעם שטעקן קעגן די פלאמען‪ ,‬און אויסגערופן‬ ‫איינמאל איז א קינד פון אן אנגעזעענעם איד אין‬ ‫מיט הייליגע שמות‪" ,‬ביז אהער זאלסטו קומען און‬ ‫דער קהילה קראנק געווארן אויף א ביטערן אופן‪,‬‬ ‫נישט ווייטער"‪ ,‬אויפן פלאץ האט דער ווינט‬ ‫די גרעסטע דאקטוירים אין פראנקפורט האבן שוין‬ ‫איבערגעדרייט זיין ריכטונג קעגן דעם ליידיגן‬ ‫אויפגעגעבן זייערע האפענונגען און געזאגט אז‬ ‫פעלד‪ ,‬די פייער‪-‬צינגען האבן זיך איינגעשטילט‪,‬‬ ‫עס איז שוין בלויז אן ענין פון שעות‪ ,‬חלילה‪ ,‬דער‬ ‫און קיין איינציג אידיש הויז איז נישט געשעדיגט‬ ‫טאטע איז געלאפן היסטעריש צום הויז פונעם רב‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אביש'ל זי"ע‪ ,‬אריינגעלאפן‬ ‫•••‬ ‫אין זיין חדר און געשריגן מיט בכיות נורואות צום‬ ‫אין ספר נפלאות התפארת ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫רבין אז ער זאל ברענגען א רפואה פארן קינד‪.‬‬ ‫אז א בחור א יתום פון שטאט פראנקפורט‪ ,‬א‬ ‫שטילער מתמיד און א גרויסער ירא שמים‪ ,‬איז א‬ ‫דער צדיק רבי אביש'ל איז דעמאלט געזעצן‬ ‫חתן געווארן מיט א בת תלמיד חכם‪ ,‬דער מחותן‬ ‫מיט טלית ותפילין נאכן דאווענען‪ ,‬און עוסק‬ ‫האט אבער געפאדערט א סומע פון הונדערט‬ ‫געווען אין זיין עבודת הקדוש מיט גרויס קדושה‪,‬‬ ‫גאלדענע רייניש פאר די נדוניא‪ ,‬און דער ארימער‬ ‫ער האט אויסגעטאן זיין טלית קטן )ציצית(‪ ,‬דאס‬ ‫בחור האט נישט פארמאגט קיין איין פרוטה צו‬ ‫איבערגעגעבן פארן פאטער און געזאגט‪" ,‬לויף‬ ‫דער נשמה‪ ,‬דער חתונה‪-‬טערמין האט זיך‬ ‫שנעל אהיים‪ ,‬לייג דעם טלית אויפן ברוסט פונעם‬ ‫דערנענטערט‪ ,‬און דער מחותן האט געסטראשעט‬ ‫קינד‪ ,‬און זאג דריי מאל דעם פסוק 'שמע ישראל'‪,‬‬ ‫אפצוזאגן דעם שידוך‪.‬‬ ‫און מיטן באשעפער'ס הילף וועט דאס קינד האבן א‬ ‫רפואה בקרוב"‪ ,‬דער פאטער איז געלאפן אהיים‪,‬‬ ‫מיט ביטערע בכיות איז דער בחור געקומען צו‬ ‫און ווען ער האט ארויפגעלייגט דעם בגד אויפן‬ ‫לויפן צום צדיק וקדוש רבי אביש'ל פראנקפורטער‬ ‫קראנקן קינד‪ ,‬האט דאס קינד פלוצלונג געעפנט די‬ ‫זי"ע‪ ,‬דער רב האט אים אויסגעהערט‪,‬‬ ‫אויגן‪ ,‬און גענומען א טיפן אטעם‪ ,‬און געבעטן א‬ ‫ארויסגענומען א קליין שטיקל פאפיר‪ ,‬אנגעשריבן‬ ‫גלאז וואסער‪ ,‬די דאקטוירים וואס זענען‬ ‫עטליכע קורצע ווערטער אין לשון הקודש‪ ,‬און דאס‬ ‫געשטאנען ביים בעט זענען געבליבן צעטומלט‬ ‫צוגעקלאפט מיט זיין חותם‪ ,‬און רבי אביש'ל האט‬ ‫און דערשטוינט פון דעם וואונדער‪ ,‬און ביז‬ ‫געזאגט פארן בחור‪" ,‬גיי ארויס צום גרויסן פאלאץ‬ ‫עטליכע טעג איז דאס קינד געווען געזונט און‬ ‫פונעם הויפט‪-‬מיניסטער )דער דייטשער גראף‬ ‫שטארק ווי פריער‪.‬‬ ‫פונעם ראט(‪ ,‬גיב אים דעם צעטל אין זיין האנט‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫ווארט אויף זיין ענטפער"‪.‬‬ ‫אינעם ספר שם הגדולים החדש ווערט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין יענע יארן פונם צדיק רבי‬ ‫דער בחור האט געציטערט פאר גרויס שרעק‬ ‫אביש'ל פרנקפורטער זי"ע זענען די שטעט אין‬ ‫און געטראכט ביי זיך‪ ,‬ווי קען אן ארימער אידישער‬ ‫דייטשלאנד געווען געבויט מערסטנס פון האלץ‪,‬‬ ‫בחור אריינטרעטן אינעם פאלאץ פון א מאכטפולן‬ ‫און שריפות זענען געווען א שרעקליכע סכנה‪ ,‬איין‬ ‫פריץ מיט א צעטיל אן קיין ערקלערונג‪ ,‬אבער אז‬ ‫נאכט האט אויסגעבראכן א שרעקליכע שריפה אין‬ ‫דער הייליגער רב הייסט‪ ,‬פאלגט מען‪ ,‬ער איז‬ ‫שטאט פרנקפורט דמיין‪ ,‬די ווינטן זענען געווען‬ ‫געגאנגען צום טויער‪ ,‬און ווי דורך א נס האבן אים‬ ‫שטארק‪ ,‬און די פלאמען האבן זיך געצויגן גלייך אין‬ ‫די שומרים דורכגעלאזט ביז צום קאבינעט פונעם‬ ‫ריכטונג פונעם אידישן געטא )די באקאנטע‬ ‫שר‪ ,‬דער מיניסטער האט געעפנט דעם קליינעם‬ ‫"יוּדענגאסע"(‪ .‬מענטשן האבן אנגעהויבן אנטלויפן‬ ‫ַ‬ ‫‪57‬‬ ‫האט געשלאגן די פערד און זיי זענען אנטלאפן‬ ‫פאפיר‪ ,‬אריינגעקוקט דערין‪ ,‬און פלוצלונג איז זיין‬ ‫מיט גרויס איילעניש‪ ,‬ערשט ווען זיי זענען‬ ‫פנים געווארן בלאס ווי קאלך‪ ,‬און די הענט האבן זיך‬ ‫ארויסגעקומען פונעם וואלד און אנגעקומען צום‬ ‫אים אנגעהויבן ווארפן פון גרויס שרעק‪.‬‬ ‫נעקסטן דארף‪ ,‬האט רבי אביש'ל געזאגט‪" ,‬יעצט‬ ‫קען ער שוין גיין צו אלע רוחות"‪ ,‬און מען האט‬ ‫תיכף האט דער שר געעפנט זיין אייזערנעם‬ ‫שפעטער געהערט‪ ,‬אז יענער רויבער האט זיך‬ ‫שראנק‪ ,‬אויסגעציילט פונקטליך הונדערט‬ ‫שפעטער אפגעלאזט פון זיינע שלעכטע וועגן‬ ‫גאלדענע מטבעות און עס אריינגעלייגט אין דעם‬ ‫נאכן צוזעהן דעם מלאכישן כח פונעם רב‪.‬‬ ‫בחור'ס טאש מיט א טיפן פארלויבונג‪ ,‬שפעטער‬ ‫•••‬ ‫האט דער מיניסטער פארטרויט פאר די ראשי‬ ‫אין ספר סיפורי אנשי שם ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫הקהילה וואס איז דארט געשטאנען‪ ,‬און אים‬ ‫עס איז געווען איין יאר עטליכע טעג פאר פסח‪ ,‬און‬ ‫דערציילט‪ ,‬אינעם צעטל האט רבי אביש'ל אים‬ ‫ביי רבי אביש'ל אין הויז איז נישט געווען קיין‬ ‫בלויז דערמאנט א געהיימע זינד וואס דער שר האט‬ ‫גראשן אויף יו"ט צו מאכן‪ ,‬די ארעמעלייט פון‬ ‫אפגעטון אלס יונגערמאן אין טיפן וואלד‪ ,‬א זאך‬ ‫שטאט זענען געשטאנען ביים טיר נאך "קמחא‬ ‫וואס קיין שום לעבעדיגער באשעפעניש אויף דער‬ ‫דפסחא"‪ ,‬און דער גבאי איז ארומגעגאנגען‬ ‫וועלט האט נישט געוואוסט‪ ,‬מיט א ווארענונג‪" ,‬גיב‬ ‫פארצווייפלט‪ ,‬ווייל די קאסע איז געווען ליידיג‬ ‫תיכף די הונדערט גילדן פאר דעם יתום‪ ,‬כדי זיך צו‬ ‫ביזן לעצטן פעני‪ ,‬און אין שטוב איז אפילו נישט‬ ‫ראטעווען פון גרויס בושה וחרפה"‪.‬‬ ‫געווען קיין מעל פאר די אייגענע מצות‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר תולדות אברהם ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אביש'ל האט באמערקט‬ ‫איינמאל איז רבי אביש'ל געפארן אויפן וועג פון‬ ‫דעם גבאי'ס צער און האט אים געזאגט‪" ,‬וואס‬ ‫קראקא קיין פרעמיסלא צו א שידוך פון איינע פון‬ ‫ביסטו אזוי באזארגט‪ ,‬גיי אראפ אינעם קעלער‬ ‫זיינע קינדער‪ ,‬צוזאמען מיט אים אויפן וואגן איז‬ ‫אונטערן הויז‪ ,‬עפן די גרויסע פאס‪ ,‬און ברענג ארויס‬ ‫געזעצן דער בעל‪-‬עגלה און א גבאי‪ ,‬און אונטערן‬ ‫וואס דו געפינסט דארט"‪ ,‬דער גבאי האט דאך‬ ‫זיץ איז געלעגן א טיישל מיט די גאנצע נדוניא‪-‬‬ ‫געוואוסט‪ ,‬אז דער קעלער איז שוין וואכן לאנג‬ ‫געלטער וואס מען האט מיט גרויס מיה‬ ‫ליידיג און די פאס איז פארשטויבט‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫צוזאמענגעקליבן‪.‬‬ ‫מקיים געווען דעם באפעל פון זיין גרויסן רבין‪.‬‬ ‫אינמיטן א טונקעלן‪ ,‬פארלאזטן וואלד איז‬ ‫לפלא‪ ,‬ווען ער איז אראפגעגאנגען און‬ ‫פלוצלונג ארויסגעשפרונגען א באוואפנטער גזלן‬ ‫אויפגעדעקט דעם שווערן דעקל‪ ,‬איז‬ ‫מיט א געשריי‪ ,‬אנגעשטעלט זיין ביקס אויפן בעל‪-‬‬ ‫ארויסגעקומען א גלאנץ‪ ,‬די פאס איז געווען‬ ‫עגלה און געפאדערט די פערד און דאס גאנצע‬ ‫אנגעפילט מיט זילבערנע און קופערנע מטבעות‬ ‫פארמעגן‪ ,‬דער בעל עגלה און דער גבאי זענען‬ ‫ביז אויבן‪ ,‬מיט דעם געלט האט מען נישט נאר‬ ‫געווארן פאראליזירט פון טויט‪-‬שרעק‪ ,‬אבער דער‬ ‫איינגעקויפט אלע באדערפענישן פארן רב'ס הויז‪,‬‬ ‫צדיק רבי אביש'ל איז געזעצן רואיג‪ ,‬זיך נישט‬ ‫נאר רבי אביש'ל האט פארטיילט שיינע סומעס פאר‬ ‫אפגעשטעלט פון זאגן משניות בעל פה‪ ,‬און בלויז‬ ‫הונדערטער נצרכים און אלמנות אין פראנקפורט‬ ‫ארויסגעקוקט פונעם קארעטע‪-‬פענסטער‪ ,‬ער‬ ‫לכבוד יום טוב "קמחא דפסחא"‪ ,‬נאך יום טוב האט‬ ‫האט א קוק געטאן אין די אויגן פונעם גזלן און‬ ‫דער גבאי געוואלט אריינקוקן נאכאמאל אין דער‬ ‫געזאגט מיט א שטילן‪ ,‬שארפן טאן‪" ,‬שטיי אויף דיין‬ ‫פאס זען אויב עס איז נאך עפעס געבליבן‪ ,‬אבער די‬ ‫ארט ווי א שטיק האלץ‪ ,‬ביז מיר פארן אריבער דעם‬ ‫פאס איז געווען אינגאנצן ליידיג און פארשפינט‬ ‫וואלד"‪.‬‬ ‫מיט שפינוועבס‪ ,‬ווי גלייך קיינער האט איר נישט‬ ‫אנגערירט פאר יארן‪.‬‬ ‫פלוצלונג איז דער גזלן געבליבן פארפרוירן‬ ‫אויפן פלאץ ווי א שטיין‪ ,‬מיט די הענט‬ ‫אויסגעשטרעקט און די ביקס אין דער לופטן‪ ,‬אן די‬ ‫מעגליכקייט צו באוועגן אן אבר‪ ,‬דער בעל‪-‬עגלה‬ ‫‪58‬‬ ‫בעל התניא זי"ע וואס האט זיך פאר רופען אלס א‬ ‫יארצייט י"ב תשרי‬ ‫תלמיד און א חבר פון רבי אברהם המלאך האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער איז געווען א קדוש מרחם אמו‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם ב"ר דוב בער זי"ע‪) ,‬פריעדמאן(‬ ‫ער האט רוב פון זיין תורה געלערנט פון זיין‬ ‫בעל חסד לאברהם‪ ,‬ממזריטש‬ ‫הייליגען טאטע דער מגיד הגדול ממעזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫"הנקרא בפי כל ר' אברהם המלאך"‬ ‫זיין טאטע האט אים קובע געווען פאר א חברותא‬ ‫דעם הייליגען בעל התניא זי"ע‪ ,‬און דער בעל‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט מעזריטש‪ ,‬בשנת תק"א‪.‬‬ ‫התניא האט אויס געלערנט פאר רבי אברהם‬ ‫המלאך תורת הנגלה‪ ,‬און דער הייליגער מלאך האט‬ ‫אלס בן יחיד צו זיין טאטן הרה"ק רבי דוב בער‬ ‫אויס געלערנט דעם בעל התניא תורת הנסתר‪.‬‬ ‫המגיד הגדול ממעזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אברהם המיוחס מלמד מלוקאטש‬ ‫האט מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל נאכדעם‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫וואס די חברותא קדישא האבן גענדיגט לערנען א‬ ‫די משפחה איז געווען פון די יוחס פון רבינו יהודה‬ ‫גאר טיפע ענין בתורת החסידות‪ ,‬האט דער‬ ‫הנשיא ע"ה‪ ,‬און פון התנא האלוקי רבי יוחנן‬ ‫הייליגער מלאך זי"ע געטראפן דעם בעל התניא‬ ‫הסנדלר ע"ה‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬ווי ער עסט א שטיקל ברויט מיט פוטער‪ ,‬ווען‬ ‫דער הייליגער מלאך האט געפרעגט דעם בעל‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת קיילא ע"ה‪.‬‬ ‫התניא‪ ,‬ווי אזוי ער קען עסן א דבר גשמי נאכן עוסק‬ ‫זיין אין אזא געהויבענע לימוד‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער מגיד‬ ‫ממעזריטש זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז אינעם זכות פון‬ ‫האט אים דער הייליגער בעל התניא געזאגט‪,‬‬ ‫די מאמע די צדקת האט ער זוכה געווען אראפ צו‬ ‫אז בשעת'ן לערנען דעם תורת החסידות האט ער‬ ‫ברענגען אויף די וועלט די הייליגע נשמה פון רבי‬ ‫מרגיש געווען אז נאך אביסל און ער קומט צו א‬ ‫אברהם המלאך‪ ,‬וואס אפאר הונדערט יאר איז שוין‬ ‫מצב פון כלות הנפש‪ ,‬וועגן דעם האט ער געמיזט‬ ‫נישט געווען אויף די וועלט אזא הייליגע נשמה‪.‬‬ ‫עסן עפעס א דבר גשמי כדי די נשמה זאל זיך נישט‬ ‫שיידן פונעם גוף‪.‬‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד עד להפליא‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל בעל צמח צדק‬ ‫זיין פרישות און דביקות בשם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫מליובאוויטש זי"ע האט מעיד געווען‪ ,‬אז ביים‬ ‫עבודת השם איז געווען עד אין לשער‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫הייליגען צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע‪ ,‬בשעת ער‬ ‫געפירט מיט א קדושה כאחד מן המלאכים ממש‪,‬‬ ‫האט געדאווענט און ער איז אנגעקומען צו די ברכה‬ ‫דער צדיק וקדוש האט זיין גאנץ לעבן געברענט‬ ‫פון יוצר אור‪ ,‬איז געווען אזא התלהבות און א אש‬ ‫מיט א אש קודש בשם‪ ,‬און צדיקים בדורו האבן‬ ‫דקדושה‪ ,‬אז מען האט ממש געקענט אנצינדען א‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז מרוב קדושתו איז ער אנגעקומען צו‬ ‫שפענדל האלץ פון דעם פייער ממש בלי גוזמא‪.‬‬ ‫התפשטות הגשמיות ממש‪ ,‬טויזענטער אידן יראי‬ ‫השם און גדולים און צדיקים האבן זיך מדבק‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫געווען אין דעם צדיק וקדוש און געקומען שעפן‬ ‫גיטל ע"ה‪,‬‬ ‫קדושה וטהרה ביי אים‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫בת הרה"ק רבי משולם פייביש הורוויץ בעל משנת‬ ‫אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל‬ ‫חכמים מקרעמניץ זי"ע‪,‬‬ ‫ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי דוב בעריש הלוי איש הורוויץ זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי מאיר הלוי הורוויץ בעל מהר"ם‬ ‫מען האט אים גערופען מיטן נאמען מלאך‪,‬‬ ‫טיקטין זי"ע‪,‬‬ ‫ווייל ער איז פאר יארן לאנג געווען אפגעשייד פון‬ ‫בן הגה"ק רבי שמואל שמעלקא מטורנא זי"ע‪,‬‬ ‫מענטשן און געלעבט מיט א געוואלדיגע‬ ‫בן הגה"ק רבי יהושע הארוך זי"ע‪,‬‬ ‫התבודדות‪ ,‬און אויך האט ער זיין גאנץ לעבן זיך‬ ‫בן הגה"ק רבי פנחס הלוי איש הורוויץ זי"ע‪.‬‬ ‫געפירט מיט א געוואלדיגע קדושה‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫‪59‬‬ ‫און ער האלט זיך אזוי גרויס אז ער איז אזא הויעכע‬ ‫ער האט נאך די חתונה ווייטער עוסק געווען‬ ‫בארג‪ ,‬דער יונגערמאן האט גאנץ גוט פארשטאנען‬ ‫בתורת הנגלה והנסתר מיט א געוואלדיגע התמדה‪,‬‬ ‫וואס דער צדיק איז אים דא מרמז‪ ,‬און צום סוף איז‬ ‫ער איז שוין דאן געווען באוויסט מיט זיין גדלות‬ ‫ער געווארן פון די גרויסע חסידים פונעם צדיק‪.‬‬ ‫בתורה און מיט זיין קדושה נורא מאוד‪ ,‬אבער דער‬ ‫צדיק האט ווייטער געדינט דעם באשעפער אויף א‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מראדוויל זי"ע האט געהאט‬ ‫באהאלטע דרך‪ ,‬רוב צדיקים בדורו האבן גאר‬ ‫א געוואלדיגע השתוקקות צו פארן זיך מסתופף‬ ‫שטארק געשעצט דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫זיין בצלו פונעם הייליגען צדיק רבי אברהם המלאך‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז ער אריין פרעגן זיין הייליגן טאטן הרה"ק‬ ‫בשנת תקל"ג ווען זיין הייליגע טאטע דער‬ ‫המגיד מזלוטשוב זי"ע‪ ,‬דאן איז געווען אפאר וואכן‬ ‫מגיד הגדול ממעזריטש זי"ע איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫בעפאר תשעה באב‪ ,‬האט אים דער טאטע געזאגט‪,‬‬ ‫האבן די אידן אין שטאט מעזריטש געוואלט אויף‬ ‫אז ער קען פארן צום צדיק‪ ,‬אבער בתנאי אז ער‬ ‫נעמען דעם בן יחיד אלס ממלא מקום פונעם‬ ‫וועט דארט בלייבן ביז נאך תשעה באב‪ ,‬דער זון‬ ‫טאטן‪ ,‬אבער דער צדיק האט נישט געוואלט הערן‬ ‫האט מסכים געווען און איז געפארן‪.‬‬ ‫דערפון‪ ,‬נאר געוואלט ווייטער דינען דעם‬ ‫באשעפער אויף זיין דרך בהסתר באהאלטן פון די‬ ‫דארט ביים הייליגען צדיק רבי אברהם המלאך‬ ‫אויגן פון מענטשן‪.‬‬ ‫זי"ע האט דער רבי יצחק קונה געווען גאר אסאך‬ ‫קדושה און תורה‪ ,‬אבער ווען עס איז געקומען ליל‬ ‫אבער נאך גאר אסאך הפצרות האט ער מסכים‬ ‫תשעה באב האט ער געזען א מחזה וואס ער האט‬ ‫געווען‪ ,‬דאן איז ער געווארן רב אין שטאט‬ ‫קיינמאל אין לעבן נישט פארגעסן‪.‬‬ ‫מעזריטש‪ ,‬די צדיקי הדור זענען זיך געקומען‬ ‫מסתופף זיין בצלו אפילו די וואס זענען געווען‬ ‫עלטער ווי אים האבן צוליב זיין געוואלדיגע‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי אברהם המלאך האט‬ ‫קדושה זיך אונטער געווארפן אונטער זיין הנהגה‪.‬‬ ‫זיך אין ביהמ"ד אראפ געלייגט בפישוט ידים‬ ‫ורגלים און מיט בכיות נוראות געקלאגט אויפן‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק אפילו שוין‬ ‫חורבן בית המקדש און אויף צער השכינה‬ ‫זייענדיג ממלא מקום פונעם טאטן‪ ,‬פלעגט ער נאך‬ ‫הקדושה‪ ,‬אזוי איז דער צדיק געליגען דעם גאנצע‬ ‫פארן זיך מסתופף זיין בצלו פון צדיקים בדורו‪,‬‬ ‫נאכט און דעם גאנצן טאג תשעה באב און די‬ ‫איינמאל איז ער געפארן קיין קרעמניץ צו באזיכען‬ ‫גאנצע צייט געקלאגט מיט טרערן‪ ,‬ערשט ביי‬ ‫זיין שווער‪ ,‬אלע מענטשן פון שטאט ובתוכם די‬ ‫מנחה האט זיך דער צדיק אויפגעשטעלט און‬ ‫תלמידים חכמים און נכבדי העיר זענען געקומען‬ ‫געגאנגען דאווענען מנחה‪ ,‬דאן האט שוין דער רבי‬ ‫מקבל פנים זיין דעם צדיק וקדוש‪ ,‬ובתוכם איז‬ ‫יצחק פארשטאנען פארוואס דער טאטע האט‬ ‫געווען א יונגערמאן וואס האט זיך געציילט פון די‬ ‫געוואלט אז ער זאל בלייבן ביז נאך תשעה באב‪,‬‬ ‫מתנגדים פונעם דרך החסידות‪.‬‬ ‫האט דער טאטע אויס געפירט‪ ,‬אילו זכותי וואלסטו‬ ‫געזען אז אליהו הנביא ז"ל שטייט דארט נעבן רבי‬ ‫ווען דער צדיק איז אנגעקומען אין זיין שטוב‬ ‫אברהם המלאך און טרייסט אים‪.‬‬ ‫איז ער געשטאנען ביים פענסטער און באטראכט‬ ‫א הויעכען בארג וואס מען האט געזען פונעם‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט‬ ‫פענסטער‪ ,‬דער יונגערמאן דער מתנגד וואס האט‬ ‫געווארן אין זיין ספר חסד לאברהם‪ ,‬וואס האט‬ ‫זיך געהאלטן פאר א למדן און א יחתן האט א פרעג‬ ‫געהאט דעם הסכמה פונעם הייליגען רוזינער זי"ע‪.‬‬ ‫געגעבען דעם צדיק‪ ,‬פארוואס קוקט זיך די רבי אזוי‬ ‫צו צום בארג פון זאמד‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫דער צדיק מיט זיין גרויסע קדושה און חכמה‬ ‫הרה"ק רבי ישראל חיים מלודמיר זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק‬ ‫האט גלייך געענטפערט פאר דעם יונגערמאן‪ ,‬איך‬ ‫רבי שלמה מקארלין זי"ע‪,‬‬ ‫באטראכט אזוי דעם בארג‪ ,‬אז ער איז סך הכל ערד‬ ‫‪60‬‬ ‫געלט‪ ,‬און ער האלט שוין ממש גאר אין א שווערער‬ ‫הרה"ק רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫מצב‪.‬‬ ‫טאטע פונעם הייליגען רוזינער זי"ע‪,‬‬ ‫בתו הצדקת מרת בלומא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫דער הייליגער צדיק מיט זיינע הייליגע אויגן‬ ‫יעקב רבינוביץ זי"ע‪.‬‬ ‫האט דעם חסיד געהייסן‪ ,‬גיי אהיים און גרייט צו א‬ ‫סעודה כיד המלך שטעל אהער דאס שענסטע און‬ ‫בערך א האלבע יאר בעפאר זיין הסתלקות‬ ‫דאס בעסטע און לאז רופן אלע דיינע נאנטע‬ ‫האט זיך דער צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע‬ ‫מענטשן און קויף איין גאר פיינע וויין און זאגט‬ ‫געצויגען צום שטאט פאסטוב‪ ,‬ליידער האט דער‬ ‫פארן חסיד‪ֵ ,‬ל‪ֱ ‬אכֹל ְבּ ִשׂ ְמ ָחה ַל ְח ֶמ‪ֲ ‬‬ ‫וּשׁ ֵתה ְב ֶלב טוֹב‬ ‫צדיק וקדוש נישט מעריך ימים געווען און איז‬ ‫יֵ ינֶ ‪ ‬כִּ י כְ ָבר ָר ָצה ָה ֱא‪‬קים ֶאת ַמ ֲע ֶשׂי‪.‬‬ ‫נסתלק געווארן זייענדיג בערך ‪ 36‬יאר אלט‪.‬‬ ‫דער חסיד האט נישט פארשטאנען וואס די‬ ‫די רעבעצין די צדיקת איז ארויף געפארן קיין‬ ‫רבי מיינט מיט דעם‪ ,‬אבער זייענדיג א פייערדיגע‬ ‫ארץ ישראל נאכן הסתלקות פונעם מאן‪ ,‬און די‬ ‫חסיד האט ער מיט זיין גרויס אמונת צדיקים‬ ‫קינדער זענען אויף געצויגען געווארן ביים צדיק‬ ‫געפאלגט וואס זיין רבי האט אים געהייסן‪ ,‬ער האט‬ ‫הרה"ק רבי שלמה מקארלין זי"ע‪ ,‬מען דערציילט‪,‬‬ ‫געלאזט באשטעלן פון דאס שענסטע און דאס‬ ‫אז דער צדיק רבי שלמה האט די קינדער געהאלטן‬ ‫בעסטע וואס ער האט געקענט און געלאדענט‬ ‫ווי אייגענע קינדער און זיי מחנך געווען אויף א גאר‬ ‫זיינע גוטע פריינט און אפגעראכטן א סעודה‬ ‫הייליגע דרך‪ ,‬שפעטער האט ער גענומען דעם זון‬ ‫גדולה‪.‬‬ ‫רבי ישראל חיים זי"ע אלס אן איידעם פאר זיין‬ ‫טאכטער‪.‬‬ ‫נאכן סעודה איז דער איד דער חסיד געווען‬ ‫אביסל בגלופין און ער האט זיך צו געלייגט אביסל‪,‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ב תשרי בשנת תקל"ז‪,‬‬ ‫אבער ווען ער וועקט זיך אויף און ער גייט אריין אין‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט פאסטוב‪.‬‬ ‫זיין פריוואטע שטוב ווערט אים שווארץ פאר די‬ ‫אויגן‪ ,‬זיין רועה חשבון וואס פירט זיינע ביכער‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫שטייט ביים פריוואטן סעיף ווי ער האלט זיינע‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫געלטער‪ ,‬און ער פאקט זיך אן די טאשן מיט דעם‬ ‫סוחר'ס געלט‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫ווען דער רואה חשבון האט באמערקט דעם‬ ‫סוחר האט ער געשפירט ווי כָ ְל ָתה ֵא ָליו ָה ָר ָעה זיין‬ ‫איינע פון די גרויסע חסידים פונעם הייליגען‬ ‫בעל הבית האט אים געכאפט ביי די מעשה‪ ,‬דער‬ ‫צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע איז געווען א איד א‬ ‫איד האט געמיינט אז דער סוחר האט גאר אסאך‬ ‫גרויסער עושר וואס די מזל האט אים שטארק‬ ‫געטרינקען און ער וועט נאך שלאפן‪ ,‬און דערפאר‬ ‫געשיינט‪ ,‬דער איד האט גאר אסאך געשטיצט דעם‬ ‫האט ער געטראכט אז עס איז א גוטע צייט צו‬ ‫רבין און געגעבן גרויסע סכומים אויף צדקה און‬ ‫גנב'נען פון דער סוחר‪.‬‬ ‫אייביג געווען פון די ראש וראשון פאר צדקה וחסד‪.‬‬ ‫דאן האט דער סוחר שוין גאר גוט‬ ‫איין טאג איז דער איד געקומען צום רבין און‬ ‫פארשטאנען פארוואס די רבי האט אים געהייסן‬ ‫זיך מזכיר געווען‪ ,‬אז ליידער האט זיך דאס רעדל‬ ‫מאכן דעם גרויסע סעודה‪ ,‬כדי ער זאל דורך דעם‬ ‫אנגעהויבן דרייען אויף אראפ‪ ,‬אבער ער זעט‬ ‫כאפן דעם גנב וואס ברענגט אים אונטער זיינע‬ ‫באמת נישט פון וואס עס איז געשען‪ ,‬ווייל די‬ ‫געשעפטן מיטן נעמען כסדר געלט פון אים‪.‬‬ ‫ביזנעס גייט פונקט ווי ביז יעצט און עס קומט‬ ‫אריין געלט‪ ,‬צדקה געט ער פונקט ווי ביז יעצט און‬ ‫דער איד האט זיך געבעטן ביים סוחר אז ער‬ ‫נאך אפילו מער ווי ביז יעצט‪ ,‬אבער די הכנסה‬ ‫זאל אים נישט איבער געבן פאר די פאליציי‪ ,‬דער‬ ‫ווייזט אויף די ביכער אז עס איז נישט דא קיין‬ ‫‪61‬‬ ‫וואסערע קמצן ער איז און אזוי רעדט ער אים אפ‬ ‫סוחר זייענדיג א גרויסע חסיד פונעם רבין האט‬ ‫די שידוכים‪.‬‬ ‫געהייסן דעם גנב‪ ,‬אז ער זאל מיט אים מיט קומען‬ ‫צום הייליגען רבין און וואס די רבי וועט הייסן זאל‬ ‫דער רואה חשבון האט שוין גאר גוט‬ ‫ער טון און אזוי וועט ער אים מוחל זיין אויף די‬ ‫פארשטאנען פארוואס דער היליגער צדיק רבי‬ ‫גניבה‪.‬‬ ‫אברהם המלאך האט אים דא געשיקט‪ ,‬און דער‬ ‫איד איז צוריק צו זיך אהיים און אנגעהויבן געבן‬ ‫ווען זיי זענען ביידע אריין געקומען צום רבין‬ ‫צדקה מיט א ברייטע האנט‪ ,‬גאר שנעל איז זיין‬ ‫האט די רבי געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬קודם זאלסטו‬ ‫נאמען ארויס אויף די גאס אלס א גרויסע בעל‬ ‫צוריק געבן פארן סוחר יעדן פרוטה וואס די האסט‬ ‫צדקה און נישט לאנג נאכדעם האט ער געטראפן‬ ‫פון אים גענומען‪ ,‬דער איד איז געווען מלא חרטה‬ ‫שיינע שידוכים פאר זיינע קינדער‪.‬‬ ‫און געבעטן פונעם רבין‪ ,‬אז ער האט נעבעך צוויי‬ ‫•••‬ ‫טעכטער וואס ברויכן שידוכים און עס גייט נישט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער שווער פונעם צדיק‬ ‫קיין שידוכים און דערפאר האט ער כסדר‬ ‫רבי אברהם המלאך זי"ע איז געווען הרה"ק רבי‬ ‫גע'גנב'עט פון דעם עושר געלט‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫משולם פייבוש מקרעמניץ זי"ע וואס איז געווען א‬ ‫געמיינט אז אויב וועט ער האבן דאס געלט צו‬ ‫קדוש וטהור‪ ,‬ווען עס איז געקומען די חתונה פון‬ ‫קענען געבן נדן וועט ער טרעפן א שידוך אבער‬ ‫זיין טאכטער וואס איז פאר געקומען אין‬ ‫דאס האט בכלל נישט געארבעט‪.‬‬ ‫מעזריטש‪ ,‬איז דער שווער צוליב ביטול תורה‬ ‫נישט געפארן צו די חתונה‪ ,‬נאר האט געשיקט דעם‬ ‫האט אים דער הייליגער צדיק געהייסן‪ ,‬טו דיך‬ ‫טאכטער מיט די רעבעצין צו די חתונה‪.‬‬ ‫אן ארעמע צוריסענע קליידער און גיי צום הקדש‬ ‫שטוב ווי אלע ארימעלייט עסן און פארברענג‬ ‫אבער נאך א שטיק צייט ווען דער שווער האט‬ ‫דארט און דארט וועט קומען דיין ישועה‪ ,‬דער איד‬ ‫געהערט דאס גדלות און קדושה פון זיין איידעם‪,‬‬ ‫האט נישט פארשטאנען וואס די רבי מיינט מיט‬ ‫האט ער געהאט חשק זיך צו באקענען מיט זיין‬ ‫דעם‪ ,‬אבער אזוי ווי ער האט געזען אז ביי דעם‬ ‫איידעם‪ ,‬איז דער שווער געפארן אויף א שבת קיין‬ ‫סוחר האט געארבעט די עצה וואס די רבי האט‬ ‫מעזריטש‪.‬‬ ‫אים געהייסן טון‪ ,‬האט דער איד געפאלגט דעם‬ ‫רבין‪ ,‬ער האט זיך אנגעטון ווי א ארימאן און‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז ביים טיש פונעם איידעם‬ ‫געגאנגען צום הקדש שטיבל‪.‬‬ ‫רבי אברהם המלאך איז דער שווער געזעצן‪ ,‬אזוי‬ ‫ווי דער איידעם האט אנגעהויבן שלום עליכם‪,‬‬ ‫זיצענדיג דארט האט איינע פון די ארימעלייט‬ ‫האט דער הייליגער שווער מקרעמניץ אוועק‬ ‫געזען אז עס איז דא א נייע גאסט האט ער אים‬ ‫גע'חלש'ט‪ ,‬ווען מען האט אים דערמינטערט האט‬ ‫מקרב געווען‪ ,‬און בתוך הדברים רעדענדיג מיט‬ ‫דער איידעם דער מלאך הקדוש געזאגט פארן‬ ‫אים לגבי דאס וואס מען גייט נאך געלט אין שטאט‪.‬‬ ‫שווער‪ ,‬די שווער האט נאר געזען די אייגענע‬ ‫מלאכים‪ ,‬ווען דער שווער זעט ווען מיינע מלאכים‬ ‫האט דער ארימאן גע'עצה'ט דעם נייעם‬ ‫אויך‪ ,‬וואלט דער שווער שוין נישט אויפגעשטאנען‪.‬‬ ‫ארימאן ביי וועלכע שטובער ער זאל נישט גיין נאך‬ ‫•••‬ ‫געלט‪ ,‬ווייל דארט גיבט מען נישט קיין געלט און‬ ‫ווי באקאנט האט זיך דער הייליגער צדיק‬ ‫צווישן די נעמען האט דער ארימאן אויס‬ ‫וקדוש רבי אברהם המלאך זי"ע גאר ווייניג געדרייט‬ ‫גערעכענט דעם נאמען פון דעם רואה חשבון מיט‬ ‫צווישן מענטשן‪ ,‬נאר ער איז רוב צייט געווען‬ ‫וועם ער האט בשעת מעשה גערעדט‪.‬‬ ‫פארשפארט ביי זיך אין שטוב און עוסק געווען אין‬ ‫זיין הייליגע עבודה‪ ,‬אפילו זייענדיג דער רב פון‬ ‫און דער ארימאן דערציילט אים‪ ,‬אז שוין פאר‬ ‫שטאט פאסטוב‪ ,‬האבן די אידן כמעט נישט געזען‬ ‫א שיינע שטיק צייט יעדעס מאל מען טראגט אן א‬ ‫זייער רב‪ ,‬דאן פלעגן אידן מכבד זיין דעם צדיק מיט‬ ‫שידוך פארן טאכטער פון דעם רואה חשבון‪ ,‬גייט‬ ‫סנדקאות‪ ,‬וואס דאס האט ער קיינמאל נישט‬ ‫דער ארימאן און דערציילט פאר די מדברת‬ ‫‪62‬‬ ‫•••‬ ‫אפגעזאגט‪ ,‬און אזוי זאל מען האבן די זכי' צו זען‬ ‫דער הייליגער בעל התניא זי"ע האט‬ ‫דעם הייליגען צדיק‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווי באוויסט האט ער געהאט א‬ ‫שיעור יעדן טאג מיטן צדיק וקדוש רבי אברהם‬ ‫דערציילט דער הייליגער מאור עיניים זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫המלאך זי"ע‪ ,‬דריי שעה האט דער בעל התניא‬ ‫ווען מען האט געהערט אז דער צדיק קומט אויף‬ ‫געלערנט תורת הנגלה מיטן מלאך‪ ,‬און דריי שעה‬ ‫סנדקאות‪ ,‬איז זיך דער גאנצער שטאט צוזאמען‬ ‫האט דער הייליגער מלאך געלערנט תורת הנסתר‬ ‫געלאפן כדי צו האבן די זכי' צו זען דעם הייליגען‬ ‫מיטן בעל התניא‪ ,‬דערציילט דער בעל התניא‪ ,‬אז‬ ‫צדיק‪ ,‬אבער אזוי ווי דער צדיק איז אריין געקומען‬ ‫דער מלאך איז געווען אין אזא גרויסע דביקות ביים‬ ‫אין ביהמ"ד‪ ,‬זענען די אידן פון שטאט אנטלאפן פון‬ ‫לערנען‪ ,‬אז ער האט ממש גארנישט געוויסט‪ ,‬און‬ ‫גרויס פחד און יראה פון דעם צדיק וקדוש‪ ,‬און ער‬ ‫דער בעל התניא האט געהאט אזא תענוג רוחני‬ ‫דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז געווען מוהל‬ ‫פונעם שיעור‪ ,‬אז ער פלעגט כסדר צוריק ריקן דעם‬ ‫ביים ברית‪ ,‬האט ער דערציילט‪ ,‬אז ער האט פון‬ ‫זייגער‪ ,‬כדי ער זאל קענען לערנען מער צייט מיטן‬ ‫גרויס פחד געהאלטן דעם מעסערל פארקערט‪ ,‬און‬ ‫מלאך‪ ,‬דער מלאך האט אבער דאס קיינמאל נישט‬ ‫ער געדענקט נישט אפילו אויב ער האט געמאכט א‬ ‫באמערקט זייענדיג אזוי אריין געטון אין תורה‪.‬‬ ‫ברכה‪ ,‬און גלייך נאכן ברית איז ער אויך פון גרויס‬ ‫•••‬ ‫פחד אנטלאפן‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק וקדוש רבי אברהם המלאך‬ ‫•••‬ ‫זי"ע האט אמאל דערציילט‪ ,‬אז עס איז געווען א‬ ‫הרה"ק רבי הלל מפאריטש זי"ע האט‬ ‫גרויסע עושר וואס האט געטיילט גאר אסאך‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט דער הייליגער מגיד‬ ‫צדקה און געהאט א אפען טיר פאר יעדן איד‪,‬‬ ‫הגדול ממעזריטש זי"ע געזאגט פאר זיין קינד רבי‬ ‫ליידער האט זיך דאס רעדל איבער געדרייט‪ ,‬און‬ ‫אברהם המלאך זי"ע‪ ,‬אז די דרך עבודה וואס ער‬ ‫דער עושר איז געווארן א עני ואביון‪ ,‬און דער עושר‬ ‫רעכט אפ איז נישט געמאכט פאר א בשר ודם‪ ,‬און‬ ‫האט געהאט גרויס צער און עגמת נפש אז ער קען‬ ‫אים געבעטן אז ער זאל אביסל נאכלאזן מיט זיין‬ ‫מער נישט מקיים זיין די מצוה פון צדקה‪ ,‬איז‬ ‫הייליגע דרך‪ ,‬האט דער זון דער הייליגער קדוש‬ ‫אליהו הנביא ז"ל געקומען איין נאכט אין חלום צום‬ ‫רבי אברהם המלאך געזאגט פארן טאטן‪ ,‬די בוסט‬ ‫עושר און האט אים געזאגט‪ ,‬זאלסט וויסן אז דיין‬ ‫א פליישיגע טאטע‪ ,‬אבער איך האב א פייערדיגע‬ ‫צער אז די קענסט מער נישט מקיים זיין די מצוה‬ ‫טאטע אין הימל דער בורא כל עולמים‪ ,‬און איך טו‬ ‫פון צדקה‪ ,‬ברענגט אסאך א גרעסערע נחת רוח ווי‬ ‫זיין רצון‪ ,‬און אויף דעם האט דער הייליגער צדיק‬ ‫דאס טיילן אזויפיל צדקה‪.‬‬ ‫רבי הלל מפאריטש זי"ע געוויינט‪ ,‬אז מען האט‬ ‫•••‬ ‫אנגערופן דעם הייליגען מגיד וואס איז געווען א‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער מגיד הגדול‬ ‫קדוש וטהור "א פליישיגע טאטע"‪.‬‬ ‫ממעזריטש זי"ע האט געהאט גאר גרויסע חימרות‬ ‫•••‬ ‫ביי די מצות באקן אויפן יו"ט פסח‪ ,‬נאר איינעם‬ ‫דער זון הרה"ק רבי שלום שכנא מפרוהוביטש‬ ‫האט ער געלאזט עוסק זיין מיט די מצות‪ ,‬און דאס‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז געווען נאך א‬ ‫איז געווען זיין הייליגע זוהן רבי אברהם המלאך‬ ‫גאר קליינע קינד‪ ,‬האט ער זייער געוואלט זיין שבת‬ ‫זי"ע‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז אויף פסח פלעגט דער‬ ‫קודש ביינאכט ביי די קידוש פון זיין גרויסן טאטן‬ ‫תלמיד פונעם מגיד הרה"ק רבי אהרן ד"ר גארדיא‬ ‫רבי אברהם המלאך זי"ע‪ ,‬ווי באוויסט איז דער‬ ‫מאוסטראה זי"ע ברענגען די מצות פארן רבין דער‬ ‫עבודה פונעם מלאך געווען גאר געהויבן מיט א‬ ‫הייליגער מגיד זי"ע‪.‬‬ ‫געוואלדיגע קדושה ודביקות‪ ,‬ווען דער טאטע איז‬ ‫אריין געקומען צו קידוש גאר שפעט‪ ,‬האט דער‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז איין יו"ט פסח איז מען‬ ‫קליינער שלום שכנא געזאגט "א גוט שבת טאטע"‪,‬‬ ‫געקומען לויפען צום הייליגען מגיד‪ ,‬אז דער‬ ‫האט אים דער טאטע א קיש געגעבן אויף די‬ ‫תלמיד רבי אהרן האט טועם געווען פון די מצות‪,‬‬ ‫שטערן‪ ,‬און דער הייליגער שלום שכנא האט מעיד‬ ‫און ער שרייט קולות אז עס ברענט אים ממש אונעם‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער קיש האט אים געברענט ווי פייער‬ ‫האלז פון די מצות‪ ,‬האט דער הייליגער מגיד‬ ‫אויף די שטערן די גאנצע נאכט‪.‬‬ ‫‪63‬‬ ‫שטאט פאסטוב‪ ,‬האט ער זייער געטריבען דעם‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווער האט אים געהייסן עסן פון די מצות‪,‬‬ ‫בעל עגלה‪ ,‬ווייל ער האט מורא געהאט אז רבי‬ ‫דאס קדושה וואס דער זון רבי אברהם המלאך האט‬ ‫אברהם המלאך וועט אים נאך אויך בעטן צו קומען‬ ‫אריין געלייגט אין די מצות איז נישט געמאכט פאר‬ ‫דארט ליגן נעבן אים‪.‬‬ ‫יעדן צו עסן דערפון‪ ,‬און דער הייליגער מגיד האט‬ ‫געהייסן‪ ,‬אז מען זאל מאכן דעם רבי אהרן אויס‬ ‫יארן שפעטער האבן די קאמיאניסטען ימ"ש‬ ‫ברעכן די מצות‪ ,‬ווייל אז נישט ווער ווייסט וואס עס‬ ‫געוואלט מפנה זיין די צוויי הייליגע קברים פון די‬ ‫וועט אים ח"ו שאטן‪.‬‬ ‫צדיקים‪ ,‬ווייל זיי האבן געוואלט ניצן דעם פלאץ‬ ‫•••‬ ‫פאר זייערע געברויכען‪ ,‬אבער יעדער וואס האט‬ ‫נעבן דעם הייליגען צדיק רבי אברהם המלאך‬ ‫נאר פראבירט צי צו רורען די הייליגע ציונים האט‬ ‫זי"ע ליגט דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי ישראל‬ ‫גלייך אויפן פלאץ גע'פגר'ט‪.‬‬ ‫פלאצקער זי"ע פון די גדולי תלמידי המגיד‬ ‫ממעזריטש זי"ע‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז רבי ישראל‬ ‫די רשעים האבן געוויסט אז די צדיקים וועלן‬ ‫איז מתחילה ארויף קיין ארץ ישראל צוזאמען מיט‬ ‫נישט פוגע זיין אין אידישע קינדער‪ ,‬דערפאר האבן‬ ‫די צוויי צדיקים רבי אברהם מקאליסק זי"ע און רבי‬ ‫זיי ליידער געצווינגן א קבוצה אידן‪ ,‬אז זיי זאלן‬ ‫מענדעלע מוויטעפסק זי"ע‪ ,‬אבער וויבאלד די מצב‬ ‫מפנה זיין די הייליגע קברים‪ ,‬בלית ברירה האבן זיך‬ ‫דארט אין צפת איז געווען גאר שווער‪ ,‬האבן די‬ ‫די קבוצה אידן מקדש ומטהר געווען‪ ,‬און מען האט‬ ‫צוויי צדיקים רבי מענדעלע און רבי אברהם‬ ‫די צוויי קברים מפנה געווען אין דעם נייעם ביה"ח‬ ‫מקאליסק געבעטן רבי ישראל‪ ,‬אז ער זאל צוריק‬ ‫און מען האט אויפגעשטעלט א מצבה אויף דעם‬ ‫פארן קיין חוץ לארץ און צוזאמען שטעלן געלט‬ ‫קבר פון די צוויי צדיקים‪.‬‬ ‫פאר די יושבים אין צפת‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר דברים ערבים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דאן איז דער צדיק צוריק געפארן אין ער איז‬ ‫דער צדיק דער יהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע איז‬ ‫ארום געפארן אין אסאך מדינות און צוזאמען‬ ‫אמאל געפארן צום הייליגען צדיק רבי אברהם‬ ‫געשטעלט מעמדות פאר די תושבי צפת‪ ,‬אינמיטן‬ ‫המלאך זי"ע‪ ,‬און ער איז געבליבן דארט ביי אים‬ ‫די נסיעה איז דער הייליגער צדיק אנגעקומען אין‬ ‫פאר פיר וואכן‪ ,‬און ער האט ביי זיך געשפירט‪ ,‬אז‬ ‫שטאט פאסטוב דארט ווי דער הייליגער צדיק דער‬ ‫ער האט נישט די כוחות פון גרויס פחד און יראה‬ ‫מלאך ליגט‪ ,‬איין נאכט האט ער גע'חלמ'ט‪ ,‬אז דער‬ ‫אריין צו גיין צו דעם הייליגען צדיק‪.‬‬ ‫הייליגער צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע קומט און‬ ‫בעט אים זייער‪ ,‬אז ער זאל קומען ליגען דארט אין‬ ‫אבער נאכדעם האט ער זיך געשטארקט און‬ ‫ביה"ח נעבן אים ווי צדיקים זאגן‪" ,‬צדיקים בחייהם‬ ‫ער איז אריין געקומען צו אים‪ ,‬האט אים דער צדיק‬ ‫ובמותם לא נפרדו"‪.‬‬ ‫געפרעגט‪ ,‬וואס בעטסטו‪ ,‬האט ער געענטפערט‪,‬‬ ‫איך בין געקומען צו לערנען אביסל יראת שמים‪,‬‬ ‫אבער דער הייליגער צדיק רבי ר' זושא‬ ‫האט אים דער צדיק געזאגט‪ ,‬קום מארגן‪.‬‬ ‫מאניפאלי זי"ע האט אים געזאגט‪ ,‬אז ער זאל זיך‬ ‫נישט וויסענדיג מאכן פון דעם חלום‪ ,‬אבער נאכן‬ ‫ווען דער הייליגער יהודי הקדוש איז מארגן‬ ‫דריטן נאכט וואס דער הייליגער צדיק רבי אברהם‬ ‫אריין געקומען צו אים בשעת ער האט געלייגט די‬ ‫המלאך איז געקומען אין חלום‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫תפילין‪ ,‬האט דער צדיק אויסגעדרייט זיין פנים‬ ‫ישראל אפגעמאכט‪ ,‬אז ער קען נישט אפזאגן זיין‬ ‫קעגן דעם פענסטער מיט די תפילין אויפן קאפ‪ ,‬איז‬ ‫רבין'ס א זון‪ ,‬אפאר טאג נאכדעם איז דער הייליגער‬ ‫אויפן יהודי הקדוש ארויפגעפאלן א שרעקליכע‬ ‫צדיק רבי ישראל פלאצקער זי"ע נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫פחד‪ ,‬און ער איז אנטלאפן פונעם צימער‪ ,‬און אויך‬ ‫אין ער איז געקומען לקבורה נעבן דעם הייליגען‬ ‫די מענטשן וואס זענען דאן ארויס געגאנגען אויפן‬ ‫מלאך זי"ע‪.‬‬ ‫מארק טאג‪ ,‬ווען זיי האבן געזען דורכן פענסטער‬ ‫דעם זיו קדשו פונעם צדיק‪ ,‬איז אויך אויף זיי‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז יארן שפעטער איז דער‬ ‫ארויפגעפאלן אזא גרויסע אימה און פחד‪ ,‬אז זיי‬ ‫הייליגער בעל התניא זי"ע אריבער געפארן דעם‬ ‫‪64‬‬ ‫אנגעהויבן דערציילן די שבחים פונעם הייליגען‬ ‫זענען אנטלאפן צו זייערע הייזער פונעם מארק‬ ‫צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע‪.‬‬ ‫טאג‪ ,‬דאס איז געווען זיין גרויסע קדושה און זיין‬ ‫•••‬ ‫הייליגע צורה‪.‬‬ ‫אין ספר השיחות ווערט געברענגט‪ ,‬אז עס‬ ‫•••‬ ‫ווערט געברענגט אין די ספרי חב"ד‪ ,‬אז איין נאכט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬איבער די געוואלדיגע‬ ‫ביים לערנען בחברותא‪ ,‬איז פלוצלונג נתגלה‬ ‫התקשרות צווישן דעם הייליגען מלאך און דער‬ ‫געווארן אליהו הנביא זכור לטוב אין צימער צו‬ ‫הייליגער מאור עיניים זי"ע‪ ,‬אז אין די טעג בעפאר‬ ‫לערנען מיט רבי אברהם המלאך‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫די הסתלקות פונעם הייליגען צדיק רבי אברהם‬ ‫בעל התניא‪ ,‬זייענדיג דארט‪ ,‬האט נאר דערהערט א‬ ‫המלאך זי"ע‪ ,‬איז א שליח געקומען צום הייליגען‬ ‫קול אבער נישט זוכה געווען צו זעהן די הייליגע‬ ‫מאור עיניים זי"ע זאגן‪ ,‬אז דער צדיק רבי אברהם‬ ‫געשטאלט‪ ,‬און ווען דער הייליגער בעל התניא‬ ‫המלאך איז זייער שוואך געווארן אויף יום כיפור‪,‬‬ ‫האט געפרעגט דעם מגיד‪ ,‬פארוואס ער האט נישט‬ ‫און ביי תפילת הנעילה האט ער אויפגעהערט צו‬ ‫געזען‪ ,‬האט אים דער מגיד געענטפערט‪" ,‬ווייל דו‬ ‫רעדן‪ ,‬און מען האט געפרעגט פונעם הייליגען‬ ‫האסט איין מאל אין לעבן געקוקט אויף א פנים וואס‬ ‫צדיק רבי אברהם המלאך‪ ,‬צי מען זאל שיקן‬ ‫מ'טאר נישט קוקן"‪.‬‬ ‫דערציילן איבער זיין מצב פארן הייליגען מאור‬ ‫עיניים‪ ,‬אז ער זאל דאווענען פאר אים‪ ,‬האט דער‬ ‫ווען דער הייליגער בעל התניא האט שפעטער‬ ‫צדיק געווינקען מיט זיין קאפ אלס א צייכן אז יא‪.‬‬ ‫געפרעגט רבי אברהם המלאך‪ ,‬וואס אליהו הנביא‬ ‫ז"ל האט אים געלערנט‪ ,‬האט רבי אברהם זיך‬ ‫מען האט טאקע געשיקט א שליח דערציילן‬ ‫אנגערופן מיט זיין מורא'דיגע תמימות און פרישות‪,‬‬ ‫פארן מאור עיניים איבער די מצב‪ ,‬אבער נאך‬ ‫"איך האב אפילו נישט געקוקט אויף זיין פנים‪ ,‬ווייל‬ ‫אינמיטן וועג איז דער צדיק רבי אברהם נסתלק‬ ‫דער טאטע דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע האט‬ ‫געווארן‪ ,‬ווען דער מאור עיניים האט געהערט‬ ‫מיר געלערנט‪ ,‬אז מ'טאר נישט קוקן קיין שום צורה‬ ‫איבער די מצב פונעם הייליגען מלאך‪ ,‬איז דער‬ ‫בעולם חוץ אויף דער צורה פונעם הייליגן רבי'ן דער‬ ‫הייליגער מאור עיניים געלאפן זיך טובל'ן אין‬ ‫בעל שם טוב זי"ע"‪.‬‬ ‫מקוה‪ ,‬ווייל ער האט געזאגט‪ ,‬איך וועל דאווענען‬ ‫•••‬ ‫פאר אים אויף מיין ארט‪ ,‬אבער נאך בעפאר דעם‬ ‫אין ספר נחלת יעקב ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫יו"ט סוכות האבן די מקורבים ביים הייליגען מאר‬ ‫דער הייליגער קארלינער מגיד‪ ,‬הרה"ק רבי אהרן‬ ‫עיניים שוין געהערט די בשורה‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫הגדול מקרלין זי"ע‪ ,‬האט געזוכט א שידוך פאר זיין‬ ‫אברהם המלאך איז ליידער נסתלק געווארן‪ ,‬אבער‬ ‫טאכטער הרבנית יוכבד ע"ה‪ ,‬איז ער געקומען קיין‬ ‫פארן מאור עיניים האט מען נישט דערציילט‪ ,‬ווייל‬ ‫מעזריטש און פארגעשלאגן דעם שידוך פאר רבי‬ ‫מען האט געוויסט אז דאס וועט אים שטארק‬ ‫שלום שכנא זי"ע‪ ,‬דער זון פון רבי אברהם המלאך‬ ‫מצער זיין אים יו"ט‪.‬‬ ‫זי"ע און אייניקל פונעם מגיד‪.‬‬ ‫חול המועד האט איינער אין זיין תמימות‬ ‫דער צדיק רבי אהרן הגדול האט זיך געוואנדן‬ ‫דערציילט פארן הייליגען מאור עיניים‪ ,‬אז דער‬ ‫צום מחותן רבי אברהם המלאך און געפרעגט‪,‬‬ ‫הייליגער צדיק רבי אברהם המלאך איז נסתלק‬ ‫וויאזוי ער גייט קומען צוגיין צום שידוך און צו דער‬ ‫געווארן‪ ,‬האט דער הייליגער מאור עיניים‬ ‫חתונה‪ ,‬און וואספארא נדן ער גיט‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫אנגעהויבן קלאפן דעם קאפ אין וואנט פון גרויס‬ ‫רבי אברהם המלאך זיך אנגערופן מיט זיין‬ ‫צער‪ ,‬און געוויינט א גרויס געוויין בערך צוויי שעה‪,‬‬ ‫באקאנטער אפגעשיידטקייט פון עולם הזה‪" ,‬וואס‬ ‫און מען האט אים נישט געקענט בארואיגען‪ ,‬ביז‬ ‫פארלאנגסטו פון מיר‪ ,‬איך קום אויף דער וועלט אן‬ ‫מען האט גענומען דעם הייליגען מאור עיניים ביי‬ ‫קיין שום מלבושים פון חומר‪ ,‬א נשמה אן קיין שום‬ ‫זיין האנט‪ ,‬און אים אריין געבראכט אין סוכה‪ ,‬און‬ ‫שייכות צו גשמיות"‪ ,‬האט אים רבי אהרן הגדול‬ ‫מען האט אים געזאגט‪" ,‬רבי‪ ,‬געדענקט אז היינט‬ ‫געענטפערט מיט גרויס הכנעה‪" ,‬אט דאס איז דער‬ ‫איז יו"ט"‪ ,‬דאן האט דער הייליגער מאור עיניים זיך‬ ‫גרעסטער נדן וואס א איד קען נאר באקומען"‪.‬‬ ‫בארואיגט און אויפגעהערט וויינען‪ ,‬און האט‬ ‫‪65‬‬ ‫קוים ‪ 36‬יאר אלט‪ ,‬האט ער צוריקגעגעבן זיין‬ ‫•••‬ ‫נשמה צום באשעפער‪ ,‬און צדיקים האבן געזאגט‬ ‫אין ספר קדושת אברהם ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫דערויף דעם פסוק‪" ,‬כי לקח אותו אלקים"‪ ,‬ער איז‬ ‫דער הייליגער מגיד הגדול ממזריטש זי"ע האט‬ ‫נישט אוועק פון קראנקייט‪ ,‬נאר די נשמה האט‬ ‫איינמאל געזאגט תורה אין עניני קבלה ומעשה‬ ‫פשוט נישט געקענט בלייבן איינגעשפארט אינעם‬ ‫בראשית‪ ,‬די תלמידים האבן געציטערט פאר גרויס‬ ‫גוף‪.‬‬ ‫פחד פון די הויכע השגות‪ ,‬דער זוהן דער צדיק‬ ‫•••‬ ‫וקדוש רבי אברהם המלאך איז געשטאנען אין א‬ ‫אין ספר בית אהרן ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫ווינקל מיט צוגעמאכטע אויגן‪ ,‬אינגאנצן‬ ‫איינמאל איז געקומען א איד צום הייליגען‬ ‫פארזינקען אין א גאר שטארקע דביקות‪.‬‬ ‫מעזריטשער מגיד זי"ע און זיך ביטער באקלאגט‬ ‫אויף א שווערער קראנקייט ביי אים אין שטוב וואס‬ ‫נאכן טיש האבן די תלמידים געפרעגט דעם‬ ‫קיינע פון די גרויסע דאקטוירים האבן נישט‬ ‫צדיק רבי אברהם‪" ,‬ילמדנו רבינו‪ ,‬וואס האט דער‬ ‫געקענט היילן‪ ,‬דער מגיד האט אים געזאגט‪" ,‬גיי‬ ‫רבי היינט מחדש געווען אין מעשה בראשית"‪ ,‬האט‬ ‫אריין צו מיין זון אברהם‪ ,‬ער וועט דיר געבן א‬ ‫דער צדיק רבי אברהם געענטפערט אין איין קורצן‬ ‫ישועה"‪.‬‬ ‫ווארט‪" ,‬דער טאטע האט יעצט געוויזן פאר יעדן‬ ‫וואס האט נאר געוואלט זען‪ ,‬וויאזוי דער רבוש"ע‬ ‫דער איד איז אריין צום זוהן רבי אברהם‬ ‫באשאפט די וועלט אין דעם יעצטיגן רגע און מאכט‬ ‫המלאך‪ ,‬אבער רבי אברהם‪ ,‬וועלכער איז געווען‬ ‫א יש מאין‪ ,‬און ווען ער וואלט אויף איין רגע‬ ‫אינגאנצן אפגעשיידט פון עולם הזה‪ ,‬האט נישט‬ ‫צוריקגעצויגן דעם רצון‪ ,‬וואלט אלעס‬ ‫געוואלט אויסהערן קיין גשמיות'דיגע זאכן און‬ ‫צוריקגעפאלן צו גארנישט"‪ ,‬און דער ענטפער האט‬ ‫האט זיך אנגערופן מיט א תמימות‪" ,‬וואס‬ ‫באמת אפגעשפיגלט וויאזוי דער צדיק רבי אברהם‬ ‫פארלאנגט איר פון מיר‪ ,‬איך בין דאך גארנישט‪ ,‬זאל‬ ‫האט געלעבט יעדע סעקונדע‪ ,‬ער האט נישט‬ ‫דער בורא עולם‪ ,‬וואס אלעס געהער צו אים‪ ,‬שיקן א‬ ‫געזען קיין וועלט מיט ביימער‪ ,‬הייזער אדער‬ ‫רפואה שלימה"‪.‬‬ ‫שטיינער‪ ,‬נאר בלויז דאס ווארט פונעם באשעפער‬ ‫וואס האלט אויף די בריאה‪.‬‬ ‫ווען דער איד איז ארויסגעגאנגען צום טיר‪ ,‬איז‬ ‫•••‬ ‫אים פלוצלונג איינגעפאלן א געדאנק צו פרעגן‬ ‫אינעם ספר חסד לאברהם ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫דעם מלאך אן עצה אויף א רפואה טבעית‪ ,‬האט זיך‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אברהם המלאך זי"ע האט‬ ‫רבי אברהם אומגעקוקט און געזאגט איין נאמען‬ ‫שוין ביי זיין חתונה געבעטן פון זיין פאטער דער‬ ‫פון א פשוט'ן קרייטל )גראז( וואס וואקסט אין‬ ‫הייליגער מגיד זי"ע‪ ,‬אז זיין נשמה זאל נישט דארפן‬ ‫פעלד‪ ,‬און געהייסן דעם איד דאס געבן פארן קינד‪,‬‬ ‫לאנג פארבלייבן אויף דער פינצטערער ערד אין א‬ ‫דער איד איז אהיימגעלאפן‪ ,‬געזוכט דאס קרייטל‪,‬‬ ‫גוף פון פלייש און ביין‪ ,‬נאך דער פטירה פונעם‬ ‫געגעבן צו טרינקען פארן חולה‪ ,‬און ער איז געזונט‬ ‫מעזריטשער מגיד )י"ט כסלו תקל"ג(‪ ,‬איז רבי‬ ‫געווארן אין יענעם טאג ממש‪ ,‬ווען דער מגיד האט‬ ‫אברהם אריבערגעגאנגען וואוינען קיין פאסטאוו‪,‬‬ ‫דאס געהערט‪ ,‬האט ער באשטעטיגט‪ ,‬אז די גאנצע‬ ‫וואו ער האט געדינט אלס מגיד מישרים‪ ,‬אבער ער‬ ‫וועלט שטייט אויפן הייליגן דיבור פון זיין זוהן רבי‬ ‫איז געווען כמעט אינגאנצן פארשפארט אין‬ ‫אברהם מלאך‪.‬‬ ‫צימער‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספרי בית רוז'ין ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫ווען מען האט אים געבעטן ער זאל נעמען‬ ‫צדיק וקדוש רבי אברהם המלאך זי"ע פלעגט זיצן‬ ‫אויף זיך צו פירן די עדה און נעמען קוויטלעך‪ ,‬האט‬ ‫פארשפארט אין זיין צימער טעג און נעכט אנגעטון‬ ‫ער געזאגט‪ ,‬אז ער קען נישט פארנעמען די ענינים‬ ‫מיט טלית און תפילין‪ ,‬פארטיפט אין לימוד הנסתר‬ ‫פון עולם הזה‪ ,‬ער פלעגט פאסטן פון שבת צו שבת‪,‬‬ ‫און תעניתים‪ ,‬בלויז אויף א קורצע צייט אין טאג‬ ‫ביז זיין גוף איז געווארן אויסגעארבעט ווי א‬ ‫פלעגט ער עפענען די טיר כדי ארויסצוגיין אין בית‬ ‫רוחניות'דיגע בריאה‪ ,‬ביום י"ב תשרי בשנת תקל"ז‪,‬‬ ‫המדרש‪ ,‬איינמאל איז געשטאנען ביים טיר א‬ ‫בלויז פיר יאר נאך זיין פאטער'ס פטירה‪ ,‬זייענדיג‬ ‫‪66‬‬ ‫ביים טיש אינגאנצן פארטיפט אין א דביקות‬ ‫פשוט'ער איד‪ ,‬א גראבער מענטש וואס איז געווען‬ ‫דקדושה אין געווען בעולמות עליונים‪ ,‬ווען עס איז‬ ‫פארזינקען אין עבירות און האט זיך געדרייט אן‬ ‫געקומען צו מצוות אכילת מצה‪ ,‬האט דער מגיד‬ ‫קיין שום תשובה יארן לאנג‪.‬‬ ‫געגעבן פאר זיין זון א שטיקל מצה‪ ,‬אבער רבי‬ ‫אברהם האט קוים געקענט נעמען א ברעקל אין‬ ‫ווי נאר דער צדיק רבי אברהם האט געעפנט די‬ ‫מויל צוליב די עצומות פונעם הייליגן טאג און די‬ ‫טיר און געווארפן איין איינציגן בליק אויף דעם‬ ‫גילויים וואס ער האט געזען‪.‬‬ ‫מענטש‪ ,‬איז דער איד צוזאמגעפאלן אויף דער ערד‬ ‫אין א שווערע חלשות‪ ,‬ווען ער האט זיך‬ ‫דער הייליגער מגיד האט אים אנגעקוקט און‬ ‫אויפגעוועקט‪ ,‬האט דער איד אויסגעבראכן אין א‬ ‫געזאגט מיט ליבשאפט‪" ,‬אברהמ'ל‪ ,‬עס דעם כזית‬ ‫ביטערן געוויין וואס האט געציטערט איבערן‬ ‫מצה‪ ,‬ווייל אין דעם שטיקל ברויט פון אמונה ליגט‬ ‫גאנצן הויף‪ ,‬ער האט תיכף אויסגעשריגן אלע זיינע‬ ‫יעצט דער גאנצער תיקון פון די עולמות וואס דו‬ ‫עוונות‪ ,‬אפגעלאזט זיינע שלעכטע וועגן‪ ,‬און‬ ‫זעסט אויבן"‪ ,‬ווי נאר דער זוהן רבי אברהם האט‬ ‫געווארן א בעל תשובה גמור ביז צו זיין לעצטן‬ ‫אריינגעביסן אין דער מצה‪ ,‬האט זיין געזיכט‬ ‫טאג‪ ,‬און צדיקים האבן מסביר געווען דעם מופת‪,‬‬ ‫געשיינט ווי די זון‪ ,‬און ער האט אויסגעשריגן‪,‬‬ ‫אז וויבאלד די אויגן פונעם צדיק רבי אברהם‬ ‫"יעצט שפיר איך ווי דער טעם פון גן עדן גייט אריין‬ ‫המלאך האבן קיינמאל נישט געקוקט אויף עולם‬ ‫אין יעדן אבר"‪ ,‬און דער הייליגער רוז'ינער זי"ע‬ ‫הזה‪ ,‬האט זיין בליק געהאט די כח פון "אש אוכלה"‬ ‫פלעגט דערציילן די מעשה און צולייגן‪" ,‬מיין‬ ‫)א ברענענדיגע פייער(‪ ,‬וואס האט אפגעברענט די‬ ‫עלטער‪-‬זיידע דער מלאך האט געדארפט א גאנצן‬ ‫קליפות און אויסגערייניגט די נשמה אויפן פלאץ‪.‬‬ ‫מופת כדי צו קענען אראפברענגען די הייליגע‬ ‫•••‬ ‫השגות אין א שטיקל גשמיות'דיגער מצה"‪.‬‬ ‫אין ספר חסד לאברהם ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫איינמאל האט דער צדיק וקדוש רבי אברהם‬ ‫אין ספר מאמרים קדמונים ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫המלאך זי"ע געדאווענט שחרית ביחידות אין זיין‬ ‫אז אין דער שטאט פאסטוב האט געוואוינט א‬ ‫צימער‪ ,‬ווי זיין סדר איז געווען צוליב זיין גרויסער‬ ‫גרויסער פריץ )א גראף( וואס איז געווען א גרויסע‬ ‫פרישות‪ ,‬עטליכע חסידים האבן זיך צוגעשטעלט‬ ‫שונא ישראל און פלעגט רודפ'ן די אידן מיט‬ ‫הינטער דער טיר כדי צו הערן זיין דאווענען‪.‬‬ ‫שווערע שטייערן און גזירות‪ ,‬די אידן פונעם‬ ‫שטעטל זענען געווען צעבראכן און האבן כסדר‬ ‫אינמיטן דאווענען האבן זיי געהערט ווי דער‬ ‫געוויינט פאר הילף‪ ,‬איינמאל איז דער פריץ‬ ‫צדיק רבי אברהם רופט אויס קדיש און קדושה מיט‬ ‫געפארן מיט זיין קארעטע אויפן גאס פון שטעטל‬ ‫א קול חוצב להבות אש‪ ,‬כאילו ער שטייט פאר א‬ ‫מיט גרויס גאווה‪ ,‬און פונקט אין יענער מינוט האט‬ ‫גאנצן מנין מענטשן‪ ,‬און מען האט ממש געהערט א‬ ‫דער צדיק רבי אברהם המלאך ארויסגעטראטן‬ ‫קול וואס ענטפערט "אמן יהא שמיה רבא" און‬ ‫פונעם בית המדרש‪.‬‬ ‫"קדוש קדוש קדוש"‪ ,‬ווען דער צדיק האט‬ ‫געענדיגט און געעפנט די טיר‪ ,‬האבן זיי געפרעגט‬ ‫דער פריץ האט זיך אנגעשטויסן אינעם‬ ‫מיט מורא וואס דאס איז געווען‪ ,‬האט ער‬ ‫הייליגען מלאך'ס אויגן‪ ,‬און אין איין רגע איז א‬ ‫געענטפערט מיט א פשטות‪" ,‬ווען א מענטש‬ ‫שרעק אריין אין דעם פריץ‪ ,‬זיין פנים איז געווארן‬ ‫שיידט זיך אינגאנצן אפ פון דער וועלט און דאווענט‬ ‫בלאס ווי קאלך‪ ,‬און ער האט באפוילן דעם‬ ‫נאר פאר דער כבוד פונעם בורא‪ ,‬פעלט נישט אויס‬ ‫קוטשער אפצושטעלן די פערד אויפן פלאץ‪ ,‬דער‬ ‫צו האבן א מנין פון בשר ודם‪ ,‬ווייל די פמליא של‬ ‫פריץ איז אראפגעקראכן פון זיין קארעטע‪,‬‬ ‫מעלה קומט אראפ ענטפערן קדושה צוזאמען מיט‬ ‫צוגעגאנגען צום רבי'ן מיט ציטערדיגע פיס און זיך‬ ‫אים"‪.‬‬ ‫געבויגן ביז צו דער ערד‪ ,‬און שפעטער האט דער‬ ‫•••‬ ‫פריץ געזאגט פאר זיינע מענטשן‪" ,‬איך האב נישט‬ ‫אין ספר נר ישראל ווערט געברענגט‪ ,‬אז ביי‬ ‫געזען קיין מענטש פון פלייש און ביין‪ ,‬איך האב‬ ‫איין ליל הסדר ביים הייליגען מעזריטשער מגיד‬ ‫געזען א ג‪-‬טלעכן באשעפעניש מיט א פייערדיגן‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז דער זוהן רבי אברהם המלאך געזעצן‬ ‫‪67‬‬ ‫אבער אויך דורך דעם חומר אליין"‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫שווערד‪ ,‬און איך האב געשפירט‪ ,‬אז אויב איך טו‬ ‫רבי אברהם געענטפערט פארן טאטן מיט גרויס‬ ‫אים נישט קיין כבוד‪ ,‬וועל איך נישט בלייבן לעבן‬ ‫הכנעה‪" ,‬טאטע‪ ,‬איך פראביר מיט אלע כוחות צו‬ ‫קיין מינוט"‪ ,‬און פון יענעם טאג אן האט דער פריץ‬ ‫שפירן דעם גוף‪ ,‬אבער ווי נאר איך טראכט פונעם‬ ‫מבטל געווען אלע גזירות קעגן די אידן און‬ ‫בורא עולם‪ ,‬שפיר איך נישט מער ווי איין גרויסע‬ ‫געהאלטן אן אפענע האנט צו העלפן די אידן‪.‬‬ ‫פייער וואס פארברענט יעדע גשמיות"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר שמועות טובות ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איינמאל ביים גיין אויפן וועג פון מעזריטש קיין‬ ‫פאסטוב‪ ,‬איז דער וואגן דורכגעפארן א טיפן‪,‬‬ ‫פינצטערן וואלד‪ ,‬פלוצלונג האט דער צדיק וקדוש‬ ‫רבי אברהם המלאך זי"ע באפוילן דעם בעל עגלה‬ ‫ער זאל אפשטעלן די פערד און ווארטן‪ ,‬דער צדיק‬ ‫רבי אברהם איז אראפגעגאנגען פונעם וואגן‪,‬‬ ‫אריינגעטראטן טיף צווישן די ביימער‪ ,‬און זיך‬ ‫געשטעלט לעבן אן אלטן בוים וואס איז דארט‬ ‫געשטאנען‪.‬‬ ‫ער האט אנגעהויבן זאגן עטליכע קאפיטלעך‬ ‫תהילים מיט בכיות נוראות וואס האבן גערירט די‬ ‫הערצער פון די וואס זענען געשטאנען פון ווייטנס‪,‬‬ ‫נאך א שעה האט ער געזאגט דעם פסוק "ברוך‬ ‫מתיר אסורים"‪ ,‬און דאן האט זיך דער צדיק‬ ‫אומגעקערט צום וואגן‪ ,‬און געהייסן פארן ווייטער‪,‬‬ ‫ווען די תלמידים האבן אים געפרעגט וואס דאס‬ ‫איז געווען‪ ,‬האט ער זיי ערקלערט‪" ,‬א נשמה איז‬ ‫שוין געווען מגולגל אין יענעם בוים איבער‬ ‫הונדערט יאר צוליב א שווערע עבירה‪ ,‬און זי האט‬ ‫געווארט אויף א תיקון‪ ,‬פונקט ווען מיר זענען‬ ‫דורכגעפארן‪ ,‬האט זי געשריגן צו מיר מען זאל זי‬ ‫אויסלייזן‪ ,‬און ברוך השם אז זי האט יעצט זוכה‬ ‫געווען צו איר מנוחה אין גן עדן"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין מאמרי אדמו"ר הזקן ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דער צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע פלעגט צומאל‬ ‫פארגעסן אינגאנצן אז ער דארף עסן אדער שלאפן‪,‬‬ ‫ביז זיין גוף איז געווען ממש אויסגעדארט‪ ,‬זיין‬ ‫הייליגער טאטע‪ ,‬דער מעזריטשער מגיד‪ ,‬פלעגט‬ ‫אים צומאל מוזן באפעלן בתורת כיבוד אב ער זאל‬ ‫נעמען א טרונק וואסער אדער עסן א שטיקל‬ ‫ברויט‪.‬‬ ‫איינמאל האט דער הייליגער מגיד אים‬ ‫געזאגט‪" ,‬אברהם‪ ,‬די וועלט דארף האבן א נשמה אין‬ ‫א גוף‪ ,‬נישט א נשמה אן א גוף‪ ,‬דער אויבערשטער‬ ‫וויל מען זאל אים דינען מיט כל עצמותי תאמרנה‪,‬‬ ‫‪68‬‬ ‫פון אלס קליין קינד ביז צו די ‪ 12‬יאר האט דער‬ ‫יארצייט י"ג תשרי‬ ‫גאון געלערנט אין די ישיבה פון הגה"ק רבי נתן נטע‬ ‫אב"ד מאטערסדארף זי"ע‪ ,‬דארט האט ער גאר‬ ‫הגה"ק רבי עקיבא השני ב"ר משה זי"ע‪) ,‬איגר(‬ ‫שטארק מצליח געווען אין זיינע לימודים‪ ,‬און ער‬ ‫בעל רעק"א‪ ,‬אב"ד פוזנא‬ ‫איז שוין דאן געווען באוויסט אלס א גאון בתורה‬ ‫עד להפליא‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט אייזנשטדט‪ ,‬א' מרחשון‬ ‫בשנת תקכ"ב‪.‬‬ ‫ביי די ‪ 12‬יאר איז ער אריבער לערנען אין‬ ‫שטאט ברעסלוי אין די ישיבה פון זיין פעטער‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי משה גינז זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי בנימין וואלף איגר אב"ד מילץ לייפציג‬ ‫בן הגה"ק רבי שמואל שלעזינגער זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬בן הגה"ק רבי עקיבא איגר הראשון בעל משנת‬ ‫חתן הגה"ק רבי משה ברודא אב"ד וורמייזא זי"ע‪,‬‬ ‫חכמים זי"ע‪ ,‬דארט ביים פעטער האט דער גאון‬ ‫בן הגה"ק רבי אברהם ברודא בעל אשל אברהם‬ ‫גאר שטארק מצליח געווען בתורה‪ ,‬ער האט דאן‬ ‫ראב"ד פראנקפורט דמיין זי"ע‪.‬‬ ‫אוועק געגעבן יעדע מינוט פונעם טאג און פונעם‬ ‫נאכט פאר תורה‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת גיטל ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי עקיבא איגר הראשון בעל משנת‬ ‫ביי זיין בר מצוה האט ער ארויסגעגעבן זיין‬ ‫דרבי עקיבא מהאלבערשטאט זי"ע‪.‬‬ ‫ערשטע חיבור אויף מסכת חולין‪ ,‬וואס גדולים‬ ‫בדורו האבן דעם חיבור גאר שטארק‬ ‫ער איז געווען א גאון הגאונים און דער גדול‬ ‫באוואונדערט‪ ,‬און דאן איז ער שוין געווען מפורסם‬ ‫הדור‪ ,‬ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד‪ ,‬ער‬ ‫אלס א גאון און גדול בתורה‪ ,‬וואס די גרעסטע‬ ‫איז געווען א בקי בתורה און א למדן נפלא‪ ,‬ער האט‬ ‫גאונים בדורו האבן שוין דאן מפליא געווען זיין‬ ‫זיך זיין גאנץ לעבן מסגף געווען און עוסק געווען‬ ‫גדלות בתורה‪.‬‬ ‫בתורה מיט א געוואלדיגע מסירת נפש און‬ ‫התמדה‪ ,‬ער איז כמעט נישט געשלאפן ביינאכט‪,‬‬ ‫בשנת תק"ם זייענדיג אכצען יאר אלט‪ ,‬האט‬ ‫ביי חצות לילה אפילו ווינטער אין די גרויסע‬ ‫דער צדיק הגביר המפורסם הגה"ק רבי יצחק איצק‬ ‫פראסטן‪ ,‬איז דער גאון געגאנגען זיך טובל זיין און‬ ‫מרגליות מליסא זי"ע גענומען דעם גאון פאר אן‬ ‫מטהר זיין‪ ,‬ער האט גאר אסאך עוסק געווען מיט א‬ ‫איידעם פאר זיין טאכטער הרבנית הצדקת מרת‬ ‫מסירת נפש ממש אין צדקה וחסד מיט אנדערע‬ ‫גליקל ע"ה‪ ,‬און דאן האט זיך דער גאון אריבער‬ ‫אידן‪ ,‬ער האט מרביץ תורה געווען פאר‬ ‫געצויגען וואוינען אין שטאט ליסא נעבן זיין‬ ‫הונדערטער תלמידים גדולים וגאונים בתורה‪.‬‬ ‫שווער‪ ,‬דער שווער האט דעם איידעם אויס‬ ‫געהאלטן מיט גרויס כבוד און דעם איידעם גאר‬ ‫ער איז געווען א אויסגערופנע עניו און א גאר‬ ‫שטארק מכבד געווען וויסענדיג זיין גדלות בתורה‬ ‫צוגעלאזענע מענטש‪ ,‬ער האט קיינמאל נישט‬ ‫און זיין געוואלדיגע התנהגות דקדושה‪.‬‬ ‫מצער געווען א אנדערן איד‪ ,‬נאר אייביג גערעדט‬ ‫מיט יעדן בנחת‪ ,‬אפילו מיט א קליין קינד האט ער‬ ‫דארט אין שטאט ליסא האבן זיך בחורים‬ ‫גערעדט מיט א געוואלדיגע צו געלאזענקייט‪.‬‬ ‫גאונים בתורה מדבק געווען אין דעם גאון‪ ,‬אפילו‬ ‫ער האט קיינמאל נישט געלאזט אז א‬ ‫ער איז נאך דאן געווען ‪ 18‬יאר אלט‪ ,‬אבער זיין‬ ‫אנדערער זאל אים באדינען‪ ,‬אויך האט ער נישט‬ ‫גדלות בתורה און זיין מידות הענווה איז שוין דאן‬ ‫געלאזט מען זאל אים קישן די הענט בתורת רבי‬ ‫געווען באוויסט‪ ,‬און דערפאר האבן די בחורים זיך‬ ‫אפילו פון זיינע אייגענע תלמידים‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫מדבק געווען אין אים‪ ,‬דער גאון האט דאן מרביץ‬ ‫מקפיד געווען אז מען זאל אויף אים נישט שרייבן‬ ‫תורה געווען מיט א מסירת נפש אריין לייגענדיג‬ ‫קיין שבחים ווי צדיק וגאון‪ ,‬און ביים גאון האט די‬ ‫שעות אריכות פאר די תלמידים און אויך פאר זיינע‬ ‫שבחים געמיינט ממש גארנישט‪ ,‬אז עס איז דא‬ ‫אייגענע לימודים‪.‬‬ ‫אסאך בריוון וואס דער גאון האט געשריבן פאר‬ ‫גרויסע גאונים און גדולים בדורו האבן שוין‬ ‫אידן ווי גאון ורבי‪ ,‬און דער גאון האט באמת נישט‬ ‫דאן געשיקט צו דעם גאון שווערע שאלות אין‬ ‫געהאלטן אז דאס איז אפילו עפעס ווערט‪.‬‬ ‫‪69‬‬ ‫אפילו ער איז געווען באוויסט אלס א גרויסער‬ ‫הלכה‪ ,‬וואס דער גאון האט זיי אלע געגעבן‬ ‫קנאי‪ ,‬און ווען עס איז געקומען צו סיי וואס האט‬ ‫תשובות וואס האט זיי באצויבערט‪ ,‬מען האט‬ ‫נוגע געווען לדבר ד'‪ ,‬האט זיך דער גאון ארויס‬ ‫געזען זיין געוואלדיגע גדלות ארויס שיינען פון‬ ‫געשטעלט מיט א אש להבה‪ ,‬און נישט נושא פנים‬ ‫זיינע גאר טיפע תשובות‪.‬‬ ‫געווען און זיך נישט אוועק גערירט פון די הלכה‬ ‫אדער פון סיי וואס האט אנגערירט צו הלכה‪ ,‬אבער‬ ‫צווישען די גדולים און גאונים וואס האבן זיך‬ ‫ווען עס איז געקומען סתם אזוי מיט א מענטש‪ ,‬איז‬ ‫געשריבען מיט דעם גאון בדבר הלכה איז געווען‪.‬‬ ‫דער גאון געווען א גאר צו געלאזענער מענטש און‬ ‫הגה"ק רבי יהודה נוימבורג אב"ד ראוויטש זי"ע‪,‬‬ ‫מקדים שלום געווען פאר יעדן מענטש‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי דוד טעביל ראב"ד ליסא זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תק"ן האט ליידער אויס געבראכן א‬ ‫הגה"ק רבי יעקב לורברבוים בעל חוות דעת אב"ד‬ ‫שרעקליכע שריפה אין שטאט ליסא‪ ,‬וואס עס איז‬ ‫ליסא זי"ע‪.‬‬ ‫ליידער פארברענט געווארן גאר אסאך אידישע‬ ‫אויך האבן די גדולים און גאונים בדורו אים‬ ‫הייזער‪ ,‬אידן האבן דאן פארלוירען אלעס וואס זיי‬ ‫מצרף געווען אין זייער בית דין אפילו ער איז נאך‬ ‫האבן פארמאגט‪ ,‬אויך דער הייליגער גאון רבי‬ ‫דאן געווען ‪ 18‬יאר אלט‪ ,‬אבער אין הלכה איז ער‬ ‫עקיבא איגר און זיין שווער האבן ליידער מיט‬ ‫שוין געווען כאחד מהגדולים מדורות הראשונים‪.‬‬ ‫געטיילט דעם גורל‪ ,‬און דער גאון האט ממש אלעס‬ ‫פארלוירען‪ ,‬אויך זיין שווער איז דאן געווארן א‬ ‫דער גאון האט געהאט א סדר היום פיל מיט‬ ‫יורד ל"ע‪ ,‬און בלית בריה האט ער געמיזט נעמען א‬ ‫תורה און קדושה‪ ,‬ער האט יעדן טאג סוף טאג‬ ‫רבנות פאסטן אין שטאט פריעדלאנד אז ער זאל‬ ‫געמאכט א חשבון הנפש‪ ,‬ווי אזוי דער טאג איז‬ ‫זיך האבן פון ווי צו מפרנס זיין די ווייב און קינדער‪,‬‬ ‫דורך און אויב ער האט אויס געניצט יעדע מינוט‬ ‫אויף דעם פאסטן האט דער גאון געדינט פאר ‪24‬‬ ‫אויף תורה און רצון השם‪ ,‬ער האט אפגעשיידט‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫מעשר אויך פון זיינע טעג‪ ,‬ווייל יעדע צענטע טאג‬ ‫האט ער מקדיש געווען כולו לשם דעם גאנצן טאג‪.‬‬ ‫דארט אין שטאט פריעדלאנד האט דער גאון‬ ‫ווייטער מרביץ תורה געווען פאר זיינע גרויסע‬ ‫ווען מען האט דעם גאון מכבד געווען אויף סיי‬ ‫תלמידים‪ ,‬אויך האט ער דארט אין שטאט גאר‬ ‫וואסערע אופן‪ ,‬האט ער געוויינט אויף דעם מיט‬ ‫אסאך אויף געטון ארויף צו ברענגען אין דעם‬ ‫גרויסע בכיות ממש ווי מען וואלט אים מצער‬ ‫שטאט סיי דאס רוחניות און סיי דאס גשמיות‪ ,‬דאן‬ ‫געווען‪ ,‬ער האט זיך זיין גאנץ לעבן גאר שטארק‬ ‫איז זיין נאמען ארויס אין גאנץ פולין און ער איז‬ ‫מסגף געווען‪ ,‬ער האט כמעט נישט געגעסן‪ ,‬ווען‬ ‫דאן מפורסם געווארן מיט זיין געוואלדיגע גדלות‬ ‫ער האט שוין יא געגעסן פלעגט ער אראפ שלינגען‬ ‫בתורה‪ ,‬דאן האבן די רבנים פון פולין אים אויס‬ ‫דאס עסן אן דאס ציקייען‪ ,‬ווייל ער האט נישט‬ ‫געקליבן אלס דער ראש פון די אסיפה אין ווארשא‪.‬‬ ‫געוואלט הנאה האבן פון די וועלט‪ ,‬אפילו ער איז‬ ‫בטבע געווען א גאר שוואכער מענטש‪ ,‬האט ער‬ ‫דער גאון אפילו זייענדיג אריין געטון נאר אין‬ ‫אבער געהאט גאר הייליגע כוחות‪ ,‬אז ער האט זיך‬ ‫תורה‪ ,‬האט ער זיך גאר אסאך אפגעגעבן מיט די‬ ‫געקענט מסגף זיין אויף א גאר הויכעכע מדרגה‪.‬‬ ‫צרכים פונעם שטאט‪ ,‬ער האט מייסד געווען‬ ‫ארגוני צדקה אונעם שטאט וואס פון דארט האט‬ ‫עס איז געווען באוויסט‪ ,‬אז די וואס האבן זיך‬ ‫מען אויס געהאלטן די ארימעלייט פונעם שטאט‪,‬‬ ‫געוואגט צו טשעפענען דעם גאון אדער ח"ו פוגע‬ ‫אויך א חברה קדושה‪ ,‬אויך האט ער געגרינדעט א‬ ‫זיין בכבודו‪ ,‬זענען גלייך נענש געווארן פון הימל‪,‬‬ ‫קרן צדקה וואס האט צו געשטעלט האלץ פאר‬ ‫אפילו די גוים פון שטאט האבן געוויסט צו זאגן פון‬ ‫ארימע משפחות פארן ווינטער אז זיי זאל קענען‬ ‫זיין גדלות און קדושה מיט וואס דער גאון האט זיך‬ ‫ווארעמען זייערע שטובער‪.‬‬ ‫געפירט זיין גאנץ לעבן‪ ,‬גרויסע שרים פון די מלוכה‬ ‫פלעגן זיך קומען דורך רעדן מיט דעם גאון‪ ,‬ווייל‬ ‫מען קען זעהן ווי דער גאון רבי עקיבא איגר‬ ‫זיי האבן אלע געוויסט אז ער איז געווען א גאר‬ ‫האט באמת פיינט געהאט דאס רבנות און ער האט‬ ‫קלוגער און ערליכער מענטש‪.‬‬ ‫‪70‬‬ ‫מיט זיין געוואלדיגע גדלות און גאונות בתורה קען‬ ‫דאס באמת נישט געוואלט‪ ,‬ווי ער שרייבט אין א‬ ‫ער גאר אסאך אויפטון פאר אידישע קינדער‪ ,‬דאן‬ ‫מכתב צו די דיינים פון שטאט ליסא בזה"ל‪" ,‬קצתי‬ ‫האט דער גאון בלית ברירה גענומען דאס רבנות‪,‬‬ ‫בחיי מפני הרבנות‪ ,‬והיה נוח לי יותר להיות שמש או‬ ‫און דאן איז די נאמען פון דעם גאון באוויסט‬ ‫שומר לילה מרב"‪ ,‬נאר בלית ברירה כדי זיך מפרנס‬ ‫געווארן אין גאנץ אירופה‪.‬‬ ‫צו זיין‪ ,‬האט ער דאס געמיזט נעמען‪.‬‬ ‫דארט אין פוזנא האט דער גאון אויף‬ ‫דער גאון האט געזאגט פאר זיין זוהן הגה"ק‬ ‫געשטעלט זיין ישיבה ווי ער האט מרביץ תורה‬ ‫רבי שלמה אב"ד קאליש זי"ע‪ ,‬אז יעדן ראש השנה‬ ‫געווען פאר הונדערטער בחורים גאונים און‬ ‫און יום הקדוש זאל ער מתפלל צום גרויסן‬ ‫גדולים בתורה‪ ,‬און גאנץ שנעל איז די ישיבה‬ ‫באשעפער‪ ,‬אז ער זאל אים מציל זיין פון רבנות‪ ,‬נאר‬ ‫געווארן באוויסט אלס דעם גרעסטען ישיבה וואס‬ ‫ער זאל בעטן אז דער גרויסער באשעפער זאל אים‬ ‫רוב גדולים און גאונים און רבנים פונעם דור האבן‬ ‫שיקן א אנדערע פרנסה‪.‬‬ ‫דארט געלערנט‪.‬‬ ‫י"ב אדר בשנת תקנ"ו איז ליידער זיין זיווג‬ ‫צווישן זיינע גרויסע תלמידים האבן זיך‬ ‫ראשון הצדקת מרת גליקל ע"ה נפטר געווארן און‬ ‫גערעכענט פון די גרעסטע גדולים מפורסמים‬ ‫געלאזט דעם גאון מיט צוויי יונגע יתומים‪ ,‬דאן‬ ‫ובתוכם‪.‬‬ ‫האט דער גאון חתונה געהאט בזיווג שני מיט‬ ‫הרבנית הצדקת מרת בריינדל ע"ה‪ ,‬בת הגה"ק רבי‬ ‫הגה"ק רבי אברהם דוב בער פלאם בעל ויען אברהם‬ ‫יהושע הלוי פייבלמאנן אב"ד סאטמאר זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫איז געווען אן איידעם פון דעם גאון'ס שווער מזיווג‬ ‫הגה"ק רבי אהרן פולד בעל בית אהרן זי"ע‪,‬‬ ‫ראשון‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יוסף זונדל מסלנט זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי יוסף יהודה לייב פעדער בעל אומץ יוסף‬ ‫בשנת תק"ע האבן די אידן פון שטאט‬ ‫דיין בק"ק ברעסלויא זי"ע‪,‬‬ ‫אייזנשטאט די שטאט ווי דער גאון איז געבוירן‬ ‫הגה"ק רבי יעקב צבי מעקלנבורג בעל הכתב‬ ‫געווארן אויף גענומען דעם גאון אלס זייער רב‪,‬‬ ‫והקבלה אב"ד קניגסברג זי"ע‪,‬‬ ‫אבער די שטאט פריעדלאנד האט דעם גאון נישט‬ ‫הגה"ק רבי יצחק איצק עטינגער בעל דודאי מהרי"א‬ ‫געוואלט לאזן גיין‪ ,‬און דערפאר האט דער גאון‬ ‫אב"ד פלעשען זי"ע‪,‬‬ ‫געמיזט צוריק ווייזן דאס רבנות פון אייזנשטאט‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי מרדכי מיכאל יפה בעל תשובת מר"ם‬ ‫אפילו ער האט באמת געהאט א גאר שטארקע‬ ‫יפה זי"ע‪,‬‬ ‫קשר מיט די אידן פון אייזנשטאט‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי משה גינז שלעזינגער זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי משה פיילכנפלד אב"ד רוגוזין זי"ע‪,‬‬ ‫אבער בשנת תקע"ד ווען דער גאון הגה"ק רבי‬ ‫הגה"ק רבי עקיבא ישראל ווערטהיימער ראב"ד‬ ‫שמואל ב"ר פנחס בעל בית שמואל אב"ד פוזנא זי"ע‬ ‫אלטונא זי"ע‪,‬‬ ‫איז נסתלק געווארן‪ ,‬האבן זיי גלייך אויף גענומען‬ ‫הגה"ק רבי שמעון סג"ל לוי בעל שער שמעון אב"ד‬ ‫דעם גאון אלס ממלא מקום פון דעם גאון רבי‬ ‫פארדאן זי"ע‪,‬‬ ‫שמואל זי"ע‪ ,‬דער גאון רבי עקיבא איגר האט אבער‬ ‫הגה"ק רבי שמעון שאטין כ"ץ בעל כהנת עולם‬ ‫מחמת זיין גרויסע ענווה געהאלטן‪ ,‬אז ער איז‬ ‫אב"ד שארוש פאטאק זי"ע‪.‬‬ ‫נישט ראוי צו זיין ממלא מקום אין דעם גרויסן‬ ‫שטאט פוזנא‪ ,‬וואס איז דאן שוין געווען א עיר‬ ‫דער גאון האט זיך מקשר געווען מיט די אידן‬ ‫מלאה תלמידי חכמים וסופרים און געווען פון די‬ ‫און די קהלה אין שטאט פוזנא און עס איז געווען א‬ ‫גרעסטע שטעט במדינת אשכנז‪ ,‬האט ער מתחילה‬ ‫אהבה און קשר וואס מען קען ממש נישט‬ ‫צוריק געוויזן דאס רבנות‪.‬‬ ‫באשרייבן‪ ,‬יעדער אן א אויסנאם האט מחבב‬ ‫געווען און מכבד געווען דעם גאון‪ ,‬און וועגן דעם‪,‬‬ ‫אבער דאן האבן זיך צוזאמען גענומען אלע‬ ‫ווען אנדערע גרויסע שטעט ווי ניקלשבורג ווען‬ ‫גדולים און גאונים בדורו‪ ,‬און האבן זייער צו‬ ‫זייער רב הגה"ק רבי מרדכי בינעט בעל פרשת‬ ‫גערעדט דעם גאון צו נעמען דעם פאסטן‪ ,‬ווייל‬ ‫‪71‬‬ ‫אפילו די גוים פון שטאט פוזנא זענען געקומען‬ ‫מרדכי זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬און האבן געזיכט‬ ‫קויפן די קמיעות פון דעם גאון וויסענדיג אז וואס‬ ‫א ממלא מקום‪ ,‬אדער די שטאט ווילנא האט‬ ‫דער גאון טוט האט הצלחה‪.‬‬ ‫געזיכט א נייעם רב‪ ,‬האט דער גאון בשום אופן‬ ‫נישט געוואלט אוועק גיין פון פוזנא‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט קינדער און איידעמער‬ ‫גאונים און גדולים בעולם התורה‪.‬‬ ‫ער איז געווען פארעכנט בדורו אלס דער גדול‬ ‫הדור און דער פוסק הדור‪ ,‬אויך איז ער געווען פון‬ ‫הגה"ק רבי אברהם איגר מראוויטש זי"ע‪,‬‬ ‫די גדולי למדנים בדורו‪ ,‬זיינע חידושים און שו"ת‬ ‫הגה"ק רבי שלמה איגר אב"ד קאליש זי"ע‪ ,‬וממלא‬ ‫ווערן נאך עד היום געלערנט אין רוב ישיבות‪,‬‬ ‫מקום אביו בפוזנא‪,‬‬ ‫בתו הצדקת מרת שיינדל ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫אויך האט ער געהאט א גרויסע השפעה אויפן‬ ‫משה היינריך דודזון מברומברג זי"ע‪,‬‬ ‫דרך הלימוד גמרא תוספות‪ ,‬אויך אין לימוד הלכה‬ ‫בתו הצדקת מרת שרל ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫האט דער גאון געהאט א גאר גרויסע השפעה‪,‬‬ ‫אברהם משה קאלישער זי"ע בזיווג ראשון‪ ,‬בזיווג‬ ‫זיינע הגהות אויף שלחון ערוך אין זיינע שו"ת איז‬ ‫שני אשת הגה"ק רבי משה סופר בעל החתם סופר‬ ‫א זאך וואס ווערט נאך עד היום געניצט בעולם‬ ‫מפרשבורג זי"ע‪,‬‬ ‫הדיינים‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי משה איגר מווארשא זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תקצ"א האט ליידער אויס געבראכן א‬ ‫הגה"ק רבי בנימין וואלף איגר מיוהניסבורג וברלין‬ ‫שרעקליכע מגיפה פון די מחלה כולרה אונעם‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫שטאט פוזנא וואס איז דאן פארעכענט געווארן פון‬ ‫הגה"ק רבי יצחק לייב איגר מלאמזא זי"ע‪,‬‬ ‫די גרעסטע שטעט אין פולין‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫הגה"ק רבי שמואל איגר ממינסק זי"ע‪,‬‬ ‫גרויסער גאון איין געפירט גאר אסאך תקנות‬ ‫הגה"ק רבי שמחה בונם איגר מבארדיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫אינעם שטאט כדי די מחלה זאל זיך ח"ו נישט‬ ‫הגה"ק רבי דוד איגר מברעסלויא זי"ע‪,‬‬ ‫פארשפרייטן שנעל‪ ,‬ער האט געשטעלט אידן וואס‬ ‫בתו הצדקת מרת ראדיש ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫זאלן זיכער מאכן אז דאס ריינקייט אין שטאט זאל‬ ‫וואלף שיף מוואלשטיין זי"ע‪,‬‬ ‫זיין אויפן העכסטן פארנעם‪ ,‬וואס דאס האט‬ ‫בתו הצדקת מרת פריידא ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫געהאלפן אז ווייניגער אידן זאלן ווערן‬ ‫פישל גראדשטיין מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫אנגעשטעקט מיט די מחלה‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרת גיטל ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫שמואל קארנפעלד מבראד זי"ע‪,‬‬ ‫אויך האט ער דאן מבטל געווען דאס דאווענען‬ ‫בתו הצדקת מרת רבקה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי חיים‬ ‫מיט מנין די גאנצע צייט וואס די מחלה האט‬ ‫שמואל בירנבוים מפוזנא זי"ע‪,‬‬ ‫געבאשעוועט‪ ,‬אפילו ימים נוראים האט ער‬ ‫בתו הצדקת מרת בילא ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי מאיר‬ ‫געמאכט א סדר פון א גורל ווער עס זאל דאוונען‬ ‫לייב ראזאניס מבראד זי"ע‪,‬‬ ‫אין שוהל מיט מנין מצומצם ראש השנה און יום‬ ‫בתו הצדקת מרת יוטא ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫הקדוש‪ ,‬נאכדעם וואס די מחלה האט זיך‬ ‫שמעון ברלינער מקרוטשין זי"ע‪.‬‬ ‫אפגעשטעלט‪ ,‬האט דער גאון באקומען א מכתב‬ ‫הודעה פונעם קעניג פרידריך דער דריטער איבער‬ ‫קינדער וואס זענען ליידער נפטר געווארן‬ ‫זיין הילף בשעת'ן מגיפה‪ ,‬און די ממשלה האט דאן‬ ‫יונגערהייט‬ ‫ארויס געגעבן א מטבע‪ ,‬וואס האט געהאט דעם‬ ‫צפורה ע"ה‪,‬‬ ‫צורה פונעם הייליגען גאון אלס הכרת הטוב‪.‬‬ ‫יהושע איגר ע"ה‪,‬‬ ‫הדסה ע"ה‪.‬‬ ‫אויך דערציילט מען‪ ,‬אז דער גאון האט ביי די‬ ‫מגיפה געשריבן גאר אסאך הייליגע קמיעות וואס‬ ‫דער גאון האט מחבר געווען גאר גרויסע און‬ ‫ער האט דאס ארום געטיילט פאר אלע אידן פונעם‬ ‫הייליגער ספרים‪ ,‬סיי על התורה און אויך אויף ש"ס‬ ‫שטאט‪ ,‬און דורך דעם געראטעוועט די אידן פון‬ ‫ופוסקים‪ ,‬הגהות אויף ש"ס חידושי תורה און די‬ ‫דעם שטאט פון ווערן אנגעשטעקט מיט די מגיפה‪,‬‬ ‫‪72‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען זיין רבי האט אנגעהויבן לערנען‪,‬‬ ‫טויזענטער‪ ,‬אויך איז דא פון דעם גאון טויזענטער‬ ‫האט ער פאר שעות אריכות בכלל נישט ארויס‬ ‫שאלות ותשובות אויף גאר אסאך שאלות בהלכה‪.‬‬ ‫געקוקט פון די גמרא די גאנצע צייט וואס ער האט‬ ‫געלערנט‪ ,‬דאן האט דער הייליגער שרף מקאצק‬ ‫דער איידעם דער הייליגער חתם סופר זי"ע‬ ‫געזאגט‪ ,‬דאס האב איך געוואלט הערן‪.‬‬ ‫האט מעיד געווען אויפן שווער‪ ,‬אז ווען מען קוקט‬ ‫אויפן שווער קען מען זיך מצייר זיין וואס עס מיינט‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫אמת'ע ענווה און מען קען פארשטיין אביסל דעם‬ ‫אז דער גרויסער גאון וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע‬ ‫מידה וואס משה רבינו ע"ה האט געהאט‪.‬‬ ‫פלעגט געבן פאר זיינע תלמידים יעדן טאג א‬ ‫שיעור וואס האט גענומען א שיינע פאר שעה און‬ ‫הגה"ק רבי יעקב משה לורברבוים בעל חות‬ ‫געווען אנגעפילט מיט געהויבענע חידושים‬ ‫דעת מליסא זי"ע האט געזאגט אויפן גאון רבי‬ ‫נפלאים‪ ,‬איין טאג האט דער גאון געברויכט מפסיק‬ ‫עקיבא איגר זי"ע‪ ,‬אז ער איז געווען א גדול בתורה‬ ‫זיין אינמיטן דעם שיעור צוליב א גאר וויכטיגע‬ ‫ווי דער הייליגער ש"ך זי"ע און א צדיק וקדוש ווי‬ ‫ענין‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שמואל שמעלקא מניקלשבורג זי"ע‪,‬‬ ‫און אויף זיך האט רבי יעקב משה געזאגט‪ ,‬ביז איך‬ ‫דערפאר האט דער גאון צו געזאגט צו משלים‬ ‫בין נישט געקומען צום גאון רבי עקיבא איגר אין‬ ‫זיין דעם שיעור ביינאכט‪ ,‬כך הוה דער גאון האט‬ ‫שטוב‪ ,‬האב איך געמיינט אז איך בין א למדן‪ ,‬אבער‬ ‫טאקע משלים געווען דעם שיעור ביינאכט‪ ,‬אבער‬ ‫אזוי ווי איך בין געקומען צום גאון אין שטוב‪ ,‬האב‬ ‫דאן האט דער גאון געזאגט‪ ,‬אז וויבאלד ער זעהט‬ ‫איך געזען אז איך בין ממש גארנישט קעגן זיין‬ ‫אז ער האט צייט צו פאר לערנען א שיעור‬ ‫לימוד התורה און זיין ידועות בש"ס ופוסקים‪.‬‬ ‫ביינאכט‪ ,‬האט ער פון יענעם טאג ווייטער אויך‬ ‫פאר געלערנט א שיעור קבוע יעדע נאכט‪ ,‬דאס איז‬ ‫הגה"ק בעל חזון איש זי"ע האט זיך אמאל‬ ‫געווען זיין חביבות און מסירת נפש פאר תורה‪.‬‬ ‫אויס געדריקט‪ ,‬אז דער גאון וקדוש רבי עקיבא‬ ‫איגר זי"ע איז ראוי געווען צו זיין א גאון אין די צייטן‬ ‫אפאר יאר בעפאר זיין פטירה האט דער גאון‬ ‫פונעם הייליגע רשב"א זי"ע‪ ,‬נאר דער אייבערשטער‬ ‫געבעטן‪ ,‬אז מען זאל נאך זיין פטירה נישט שרייבן‬ ‫האט רחמנות געהאט אויף אונז‪ ,‬און געגעבן דעם‬ ‫אויף אים קיין שבחים ווי גאון אדער רבינו‪ ,‬אויך‬ ‫גאון רבי עקיבא איגר זי"ע אין אונזער דור‪ ,‬אויך‬ ‫האט ער געהייסן‪ ,‬אז די הספד זאל מען נאר זאגן‬ ‫האט זיך דער חזון איש זי"ע אויס געדריקט בזה"ל‪,‬‬ ‫אויפן בית החיים בעפאר מען באערדיגט אים און‬ ‫"די וועלט מיינט אז דער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע‬ ‫אויך נישט מעריך זיין מיט קיין שבחים ביים הספד‪,‬‬ ‫איז געווען א בעל כשרון נפלא‪ ,‬און דורך דעם האט‬ ‫נאר איין זאך וואס מען זאל יא זאגן איז בזה"ל‪,‬‬ ‫ער מחדש געווען זיינע געוואלדיגע חידושים‪ ,‬אבער‬ ‫"שמיום היות בן ט"ז שנים למד תורה עם תלמידים‬ ‫די אמת איז‪ ,‬אז דאס איז געווען צוליב זיין גאונות‬ ‫ביסורים גדולים"‪.‬‬ ‫און אויך זיין געוואלדיגע "יראת שמים"‪ ,‬וואס דאס‬ ‫איז כמעט נישט געווען בדורו"‪.‬‬ ‫אויך האט ער געשריבן דעם נוסח המציבה און‬ ‫געהייסן אז מען זאל גארנישט צו לייגען צום‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז איינע פון די‬ ‫מציבה חוץ וואס ער האט געשריבן‪ ,‬דער נוסח‬ ‫גרויסע תלמידים פון רבי עקיבא איגר זי"ע‬ ‫המציבה ליינט זיך ווי פאלגאנד‪" ,‬פ"נ הרב ר' עקיבא‬ ‫אנגעקומען צום צדיק דער הייליגער שרף מקאצק‬ ‫איגר‪ ,‬עבד לעבדי ד' בק"ק מ‪ .‬פרידלאנד ובק"ק‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער קאצקער האט געבעטן פון‬ ‫פוזנא‪ ,‬נאסף אל עמיו ביום ה' י"ג תשרי שנת‬ ‫דעם תלמיד‪ ,‬אז ער זאל עפעס דערציילן איבער‬ ‫תקצ"ח"‪.‬‬ ‫זיין גרויסן רבין ר' עקיבא איגר‪ ,‬האט דער תלמיד‬ ‫אנגעהויבן דערציילן איבער זיינע הנהגות דקדושה‬ ‫חודש אלול בשנת תקצ"ז איז דער גאון ליידער‬ ‫וואס ער האט כסדר געזעהן ביי זיין רבין‪.‬‬ ‫קראנק געווארן‪ ,‬דער גאון האט נאך עוסק געווען‬ ‫בתורה מיט א געוואלדיגע מסירת נפש אפילו‬ ‫אבער דער הייליגער קאצקער איז נישט‬ ‫זייענדיג אין גרויסע יסורים‪ ,‬יום הקדוש איז דער‬ ‫נתפעל געווארן‪ ,‬אבער דאן האט דער תלמיד‬ ‫‪73‬‬ ‫האט דער הייליגער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע‬ ‫גאון נאך אריין געקומען צו די תפילות‪ ,‬אבער‬ ‫געענטפערט‪ ,‬ביי השבת אבידה זאגט די פסוק‪,‬‬ ‫ליידער א טאג נאך יום הקדוש איז דער מצב‬ ‫)דברים כ"ב א'( ‪‬א ִת ְר ֶאה ֶאת שׁוֹר ָא ִחי‪ ‬אוֹ ֶאת ֵשׂיוֹ‬ ‫געווארן גאר שווער‪ ,‬און אפאר טאג שפעטער איז‬ ‫נִ ָדּ ִחים וְ ִה ְת ַע ַלּ ְמ ָתּ ֵמ ֶהם ָה ֵשׁב ְתּ ִשׁ ֵיבם ְל ָא ִחי‪ ,‬וואס‬ ‫דער גאון נסתלק געווארן זייענדיג ‪ 76‬יאר אלט‪.‬‬ ‫חז"ל דרש'נען‪ ,‬אז אמאל מעג מען זיך יא‬ ‫פארהוילען פון אן אבידה‪ ,‬למשל‪ ,‬ווען עס איז א זקן‬ ‫דעם טאג פון די לוי האט מען געמאכט א‬ ‫און עס איז נישט לפי כבודו‪ ,‬וואס דאן דארף מען‬ ‫ביטול מלאכה אונעם שטאט פוזנא אלס כבוד‬ ‫נישט מקיים זיין השבת אבידה‪.‬‬ ‫פונעם גאון הדור‪ ,‬צום לוי זענען זיך צוזאמען‬ ‫געקומען אנשים נשים וטף יעדער איד איז ארויס‬ ‫וּמ ְבּ ָשׂ ְר‪‬‬ ‫אבער ווען עס קומט צו די מצוה פון ִ‬ ‫געקומען אפגעבן דעם כבוד האחרון פארן גדול‬ ‫‪‬א ִת ְת ַע ָלּם‪ ,‬דארט זעט מען שוין נישט אז חז"ל‬ ‫וגאון הדור‪ ,‬גרויסע גאונים און גדולים האבן זין‬ ‫זאלן זאגן‪ ,‬אז עס איז דא א צייט ווען מען מעג‬ ‫משתתף געווען ביים לוי'‪ ,‬אפילו להבדיל די גוים‬ ‫פארזען א קרוב‪ ,‬נאר ווען עס קומט צו א קרוב‪ ,‬דארף‬ ‫און דער בישוף פון שטאט פוזנא איז געקומען‬ ‫אפילו א זקן אדער א גדול אויך זיך וויסענדיג מאכן‬ ‫באגלייטן דעם גאון‪ ,‬ווייל אפילו די גוים האבן‬ ‫פון זיין קרוב‪ ,‬און דערפאר איז ער געגאנגען צו‬ ‫געוויסט דעם גדלות פון דעם גאון‪.‬‬ ‫דעם קרוב דער ארימאן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫נאכן לוי האט מען מפרסם געווען די צוואה‬ ‫איינמאל איז א איד געקומען זיך מזכיר זיין‬ ‫פונעם גאון ווי ער שרייבט אז ער וויל נישט מען‬ ‫ביים גאון‪ ,‬אז ער ברויך אריבער גיין א בראך‬ ‫זאל אים מספד זיין‪ ,‬נאר ער בעט פון זיינע‬ ‫אפעראציע‪ ,‬אבער ער האט נישט דאס געלט פארן‬ ‫תלמידים אז מען זאל לערנען משניות דעם גאנצן‬ ‫דאקטאר‪ ,‬גלייך האט דער גאון געגעבן פארן איד‬ ‫יאר פון זיין פטירה לעילוי נשמתו און יעדעס יאר‬ ‫דאס גאנצע געלט וואס ער האט געברויכט‪ ,‬און‬ ‫ביים יארצייט זאל מען אויך לערנען משניות‪.‬‬ ‫דער גאון האט געהייסן פאר דעם איד‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫ליידער ביים צווייטע וועלט מלחמה האבן די‬ ‫זיך נישט פארזוימען‪ ,‬ווייל עס קען ח"ו זיין א סכנה‪,‬‬ ‫דייטשן ימ"ש חרוב געמאכט דעם גאנצן ביה"ח ווי‬ ‫נאר ער זאל גלייך גיין צום דאקטאר און מאכן דעם‬ ‫דער צדיק וגאון איז נטמן געווארן‪ ,‬אבער יארן‬ ‫אפעראציע‪.‬‬ ‫שפעטער האט מען צוריק ארויף געשטעלט א‬ ‫מצבה אויף ציון קדשו‪.‬‬ ‫אפאר טאג נאך דעם אפעראציע זעט דער איד‪,‬‬ ‫ווי דער גאון קומט אריין צו אים אין שטוב‪ ,‬דער‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ג תשרי בשנת תקצ"ח‪,‬‬ ‫איד האט נישט געוויסט וואס דער גאון וויל‪ ,‬אבער‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אויפן ביה"ח אין שטאט פוזנא‪.‬‬ ‫דער גאון האט גלייך געפרעגט דעם איד‪ ,‬ווי אזוי די‬ ‫אפעראציע איז דורך‪ ,‬און אויב ער גיבט זיך אכטונג‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫נישט ארויס צו גיי אויף די גאס‪ ,‬און דאס איז געווען‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫דער גרויסער גאון וואס האט עוסק געווען יעדע‬ ‫מינוט פון זיין לעבן נאר אין תורה‪ ,‬אבער ווען עס‬ ‫איז געקומען צו א אנדערן איד‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫מעשיות‬ ‫מסכים געווען צו מבטל זיין תורה‪ ,‬נאר צו מאכן‬ ‫זיכער אז דער איד ווערט געזונט‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער גאון רבי‬ ‫•••‬ ‫עקיבא איגר זי"ע געקומען צו א שטאט‪ ,‬ער איז‬ ‫דאס עניוות פון דעם גאון איז געווען ממש‬ ‫געגאנגען איינשטיין ביי א קרוב זיינער וואס איז‬ ‫נישט צום באשרייבן‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫געווען א גרויסער ארימאן‪ ,‬ווען איינער האט‬ ‫האט מען מכבד געווען דעם גאון מיט א ברית וואס‬ ‫געזאגט פארן גאון‪ ,‬אז דאס איז דאך נישט לפי‬ ‫איז פאר געקומען אין א ווייטע שטאט‪ ,‬דער גאון‬ ‫כבודו צו איינשטיין ביי א ארימע שטוב‪ ,‬ער וואלט‬ ‫איז די גאנצע נאכט געפארן כדי צו קענען זיין ביים‬ ‫ענדערשט געברויכט גיין איינשטיין אין א שטוב‬ ‫ברית‪.‬‬ ‫פון א עושר וואס דאס איז מער בכבוד פארן גאון‪.‬‬ ‫‪74‬‬ ‫אזוי ווי מען האט באפרייט דעם גאון פון די‬ ‫אינמיטן וועג האט זיך גענומען רעגענען גאר‬ ‫שניי‪ ,‬האט ער גלייך געזאגט פאר די תלמידים מיט‬ ‫שטארק‪ ,‬און אויפן וועג האט דער בעל עגלה‬ ‫א שמייכל‪" ,‬איך האב א תירוץ אויף די קשיא"‪ ,‬דער‬ ‫געשפירט אז די וואגן האלט זיך ח"ו ביים איבער‬ ‫גאון האט בכלל נישט מרגיש געווען‪ ,‬אז פון גרויס‬ ‫דרייען‪ ,‬דער בעל עגלה איז גלייך אראפ‬ ‫דביקות בתורה איז ער געווארן באדעקט מיט שניי‪,‬‬ ‫געשפרינגען פונעם וואגען‪ ,‬און ער האט מסדר‬ ‫און די דאקטורים האבן געזאגט‪ ,‬אז בדרך הטבע‬ ‫געווען אלעס ביז ער האט געזען אז מען איז ארויס‬ ‫וואלט דער גאון נישט געקענט מיט זיינע שוואכע‬ ‫פונעם סכנה‪.‬‬ ‫כוחות דורך לעבן ליגענדיג אין די שניי‪ ,‬אבער דאס‬ ‫איז געווען זיין מסירת נפש פאר תורה‪.‬‬ ‫ווען דער בעל עגלה איז צוריק ארויף אויפן‬ ‫•••‬ ‫וואגן‪ ,‬זענען זיינע שטיוול געווען דורך געווייקט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער גרויסער‬ ‫פון די רעגן‪ ,‬האט דער גאון געגעבן פארן בעל עגלה‬ ‫גאון רבי עקיבא איגר זי"ע געקומען צו גאסט אין א‬ ‫א אנדערן פאר שטיוול‪ ,‬כדי ער זאל נישט דארפן‬ ‫שטאט‪ ,‬לכבודו פונעם גאון האבן די אידן פונעם‬ ‫פארן דעם גאנצן וועג מיט נאסע שטיוול‪.‬‬ ‫שטאט אוועק גענומען די פערד פונעם וואגן‪ ,‬און‬ ‫דער גאנצער עולם האט זיך געשטעלט שלעפן‬ ‫אבער ווען מען איז אנגעקומען אין דעם‬ ‫דעם וואגן‪ ,‬ווייל זיי האבן געוואלט משמש זיין דעם‬ ‫שטאט‪ ,‬און דער גאון איז ארויס פונעם וואגן‪ ,‬האט‬ ‫גדול הדור דער שר התורה‪ ,‬אינמיטן שלעפן דעם‬ ‫דער בעל עגלה געזען אז די פאר שטיוול וואס דער‬ ‫וואגן האט מען געקוקט אינעם וואגן‪ ,‬און מען זעט‬ ‫גאון האט אים געגעבן‪ ,‬זענען געווען זיינע אייגענע‬ ‫אז דער וואגן איז ליידיג‪ ,‬האט מען אנגעהויבן זיכן‬ ‫שטיוול‪ ,‬ווען דער גאון האט געזען דעם וואונדער‬ ‫דעם גאון‪.‬‬ ‫אין די אויגן פונעם בעל עגלה‪ ,‬האט ער מיט א‬ ‫פשטות געזאגט‪ ,‬איז דען יושר‪ ,‬אז די זאלסט זיצן‬ ‫אבער דאן האט מען באמערקט‪ ,‬אז דער גאון‬ ‫מיט נאסע שטיוול אין איך זאל זיצן מיט שטיוול‪,‬‬ ‫האט זיך אויך צו געשטעלט שלעפן דעם וואגן‪ ,‬ווען‬ ‫ווייל ביי דעם גאון איז דאס געווען זייער‬ ‫מען האט געפרעגט דעם גאון פארוואס ער האט‬ ‫פארשטענדליך און ער האט בכלל נישט געשפירט‬ ‫דאס געטון‪ ,‬האט דער גאון מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫אז ער האט דא געטון עפעס ספעציעל‪.‬‬ ‫פשטות געזאגט‪ ,‬איך האב געזען ווי דער גאנצער‬ ‫•••‬ ‫ציבור איז עוסק אין א מצוה מיט א שמחה און‬ ‫הגה"ק רבי משולם דוד הלוי סאלאווייציק זי"ע‬ ‫התלהבות‪ ,‬האב איך אויך געוואלט האבן א חלק אין‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט דער גרויסער‬ ‫די מצוה‪ ,‬דערפאר בין איך אראפ פונעם וואגן און זיך‬ ‫גאון רבי עקיבא איגר זי"ע פאר געלערנט פאר‬ ‫צו געשטעלט צום גאנצן ציבור‪.‬‬ ‫זיינע תלמידים א שיעור‪ ,‬אינמיטן האט דער גאון‬ ‫•••‬ ‫געפרעגט א גאר שווערע קשיא‪ ,‬דער גאון צוזאמען‬ ‫א איד האט אמאל געפרעגט דעם גרויסן גאון‬ ‫מיט די תלמידים האבן פראבירט צו טרעפן א‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים זי"ע‪ ,‬ווי אזוי האט דער‬ ‫ריכטיגע תירוץ‪ ,‬אבער מען האט נישט מצליח‬ ‫גרויסער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע זוכה געווען צו‬ ‫געווען‪ ,‬נאך א שטיק צייט איז דער גאון ארויס פון‬ ‫די גרויסע מדריגות אין תורה און קדושה אז ער איז‬ ‫ביהמ"ד‪.‬‬ ‫נתקבל געווארן אלס פוסק הדור און דער‬ ‫גרעסטער גאון בדורו‪.‬‬ ‫נאך א שטיק צייט וואס די תלמידים האבן‬ ‫געזעהן אז דער גאון קומט נישט צוריק‪ ,‬זענען‬ ‫האט דער הייליגער חפץ חיים זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫אפאר תלמידים ארויס פון ביהמ"ד זיכן דעם גאון‪,‬‬ ‫אין יעדע דור קומט אראפ א שפע און סייעתא‬ ‫עס איז געווען אינמיטן ווינטער און עס איז‬ ‫דשמיא פאר דעם דור‪ ,‬וואס דאס ווערט צוטיילט‬ ‫געגאנגען א שווערע שניי אויף די גאס‪ ,‬און די‬ ‫צווישן אלע גאוני הדור‪ ,‬אבער ביים דור פונעם‬ ‫תלמידים האבן געזעהן אויף איין פלאץ‪ ,‬אז דארט‬ ‫הייליגען גאון רבי עקיבא איגר זי"ע‪ ,‬האט זיך‬ ‫איז די שניי אביסל העכער‪ ,‬האט מען אויף געגראבן‬ ‫אנגעהויבן פארשפרייטן רח"ל די תנועה פון‬ ‫די שניי‪ ,‬און לפלא האט מען דארט געטראפן דעם‬ ‫השכלה‪ ,‬וועגן דעם ווען עס איז אראפ געקומען די‬ ‫גאון ליגן אין די שניי‪.‬‬ ‫‪75‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז געווען זייער שטארק נזהר אין די מדה פון‬ ‫השפעה אויפן דור‪ ,‬איז ליידער נישט געווען קיין‬ ‫ביקור חולים‪ ,‬און ווען ער האט געהערט אז עס איז‬ ‫סאך אונעם דור וואס זאלן קענען מקבל זיין די‬ ‫דא א קראנקער מענטש אין די שטאט‪ ,‬איז ער‬ ‫השפעות‪ ,‬און דערפאר איז די גאנצע השפעה פון‬ ‫געגאנגען צו דעם קראנקען מענטש‪ ,‬און האט אים‬ ‫יענעם דור געגאנגען צום גאון רבי עקיבא איגר זי"ע‪.‬‬ ‫געברענגט עסן און אויפגערוימט די שטוב‪ ,‬אויך‬ ‫•••‬ ‫פלעגט ער אסאך מאל איבער נעכטיגן ביים דעם‬ ‫צום גרויסן גאון רבי עקיבא איגר זי"ע איז‬ ‫קראנקען מענטש‪ ,‬און ארויס געהאלפן מיט וואס‬ ‫אמאל אריין געקומען איינער פון די עשירים פון‬ ‫ער האט נאר געקענט‪ ,‬אין די שפעטעריגע יארן‬ ‫שטאט‪ ,‬און אזוי שמועסענדיג האט דער עושר‬ ‫ווען ער איז שוין געווען אלט און שוואך‪ ,‬האט ער‬ ‫פאררויכערט א ציגאר‪" ,‬צו וואס דארפט איר‬ ‫געדינגען די חשוב'ע מענטשן פון שטאט‪ ,‬אז זיי‬ ‫רויכערן" פרעגט דער גאון‪" ,‬רבי‪ ",‬ערקלערט דער‬ ‫זאלן גיין מבקר חולה זיין בשליחות פון אים‪.‬‬ ‫עושר‪" ,‬כ'האב צופיל היינט געגעסן‪ ,‬איך בין‬ ‫•••‬ ‫אנגעפילט‪ ,‬און מיין מאגן פארדייט שווער דאס עסן‪,‬‬ ‫אין די צייט וואס דער רבן של כל בני הגולה רבי‬ ‫דארף איך א ציגאר וואס העלפט מיר פארדייען דאס‬ ‫עקיבא איגר זי"ע‪ ,‬איז געווען רב אין פוזנא‪ ,‬איז‬ ‫עסן"‪.‬‬ ‫דארט געווען אן אלטער איד‪ ,‬א גרויסער עושר און‬ ‫עטליכע טעג שפעטער‪ ,‬איז אריין געקומען א‬ ‫א בעל צדקה‪ ,‬ווען דער איד איז געלעגן אין זיין‬ ‫גרויסער ארימאן צום גאון‪ ,‬און שמועסענדיג האט‬ ‫לעצטע קראנקהייט‪ ,‬און דער גאון רבי עקיבא איגר‬ ‫ער אויך גענומען א ציגאר אין מויל‪" ,‬צו וואס‬ ‫האט אים מבקר חולה געווען‪ ,‬האט דער חולה אים‬ ‫דארפט איר א ציגאר" פרעגט דער גאון‪" ,‬רבי‪",‬‬ ‫געפרעגט א שאלה‪ ,‬אזוי ווי דער דאקטאר האט‬ ‫ערקלערט דער ארימאן‪" ,‬כ'האב טיילמאל נישט‬ ‫אים פארשריבן מעדיצין וואס זענען טריפה‪ ,‬וויל‬ ‫קיין ברויט אין מויל צו נעמען‪ ,‬דארף איך כאטש א‬ ‫ער וויסן וואס ער זאל טון‪ ,‬צו מעג ער זיי נעמען‪,‬‬ ‫ציגאר צו שטילן מיין הונגער"‪.‬‬ ‫אדער זאל ער דאס נישט נעמען‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫רבי עקיבא איגר אים געענטפערט‪ ,‬אז לויט זיין‬ ‫"ווי אינטערעסאנט זענען מענטשן‪ ",‬זאגט דער‬ ‫מיינונג טאר ער דאס נישט נעמען‪ ,‬ווייל ער איז‬ ‫גאון‪" ,‬דער עושר רויכערט ווייל ער איז צו זאט‪ ,‬דער‬ ‫נישט אין אזא געפערליכן צושטאנד‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫ארימאן‪ ,‬ווייל ער איז הונגעריג‪ ,‬זאל דער עושר געבן‬ ‫אים מתיר זיין טריפות‪.‬‬ ‫זיין איבריג עסן פאר'ן ארעמאן‪ ,‬וועט קיינער נישט‬ ‫דארפן רויכערן"‪.‬‬ ‫באלד נאך דעם ווען דער גאון וקדוש רבי‬ ‫•••‬ ‫עקיבא איגר האט געענדיגט זיין באזוך‪ ,‬איז ער‬ ‫דער גרויסער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע פלעגט‬ ‫געגאנגען אין קיך צו דעם ווייב פון דעם קראנקען‬ ‫אין זיינע יונגע יארן מיט זיין יונגען שארפן שכל‪,‬‬ ‫איד‪ ,‬און האט שטרענג אנגעזאגט‪ ,‬צו מאכן אלע‬ ‫כסדר באפאלן זיין פאטער מיט פארשידענע‬ ‫מעדיצינען פונקט אזוי ווי דער דאקטאר הייסט‪ ,‬די‬ ‫קשיות‪ ,‬פון וועלכע זיין פאטער האט געקוואלן און‬ ‫ווייב איז געווען אביסל פארוואונדערט‪ ,‬האט דער‬ ‫געשעפט נחת‪ ,‬איינמאל זענען זיי געזעסן און‬ ‫הייליגער גאון רבי עקיבא איגר געזאגט‪" ,‬איך האב‬ ‫צוזאמען געגעסן דעם מאכל וואס מ'רופט קאשע‪.‬‬ ‫נישט געוואלט אז אייער מאן זאל וויסן אין וואס‬ ‫האט אים דער טאטע געפרעגט‪ ,‬נו‪ ,‬וואס פארא‬ ‫פאר א שלעכטן צושטאנד ער געפינט זיך‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫תירוץ האסטו אויף די קאשע? )ווייזענדיג אויפ'ן‬ ‫קען אים מער שאטען‪ ,‬זאל ער מיינען אז ער איז א‬ ‫מאכל(‪ ,‬דאס יונגל האט געווינקען א צייכען אז אין‬ ‫חולה שאינו מסוכן"‪.‬‬ ‫משיחין בסעודה‪ ,‬מ'טאר נישט רעדן אינמיטן עסן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ווען מ'האט געענדיגט די סעודה פרעגט אים זיין‬ ‫א גרויסער גביר וואס האט געוואוינט אין‬ ‫טאטע ווידער‪ ,‬נו‪ ,‬וואס איז דער תירוץ‪" ,‬איצט איז‬ ‫שטאט ווארשא‪ ,‬איז אמאל געקומען צום זוהן‬ ‫שוין קיין קאשע נישטא"‪ ,‬האט דאס קינד א‬ ‫הגה"ק רבי שלמה איגר זי"ע‪ ,‬און ער האט מזכיר‬ ‫שמייכל'דיגער געענטפערט‪.‬‬ ‫געווען זיין ווייב‪" ,‬רבקה בת שרה"‪ ,‬אז זי איז ליידער‬ ‫•••‬ ‫זייער קראנק‪ ,‬און ער בעט אויב ער קען די פרוי‬ ‫עס ווערט געברענגט אין ספר חוט המשולש‪,‬‬ ‫מזכיר זיין ביי זיין הייליגען טאטן רבי עקיבא איגר‬ ‫אז דער גרויסער גאון און צדיק רבי עקיבא איגר‬ ‫‪76‬‬ ‫געהאט צום ספר הרשב"א‪ ,‬אז אפילו ער האט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און אלס הכרת הטוב וועט ער לאזן אויף נייען‬ ‫געדענקט דעם רשב"א בעל פה‪ ,‬מיט דעם אלעם‬ ‫ווארעמע מלבישים פאר צוויי הונדערט תלמידים‬ ‫האט ער געבעטן מען זאל ברענגען דעם ספר‪ ,‬כדי‬ ‫פון די ישיבה‪.‬‬ ‫אריין צו קוקען אין דעם ספר‪.‬‬ ‫דער זוהן וואס זיין שטייגער איז געווען נישט‬ ‫•••‬ ‫צו מטריח זיין דעם טאטן‪ ,‬האט אבער צוליב וואס‬ ‫הרה"ק רבי אברהם מפוריסוב זי"ע האט‬ ‫דער עושר וועט מחי' זיין צוויי הונדערט ארימע‬ ‫דערציילט‪ ,‬איבער דעם מידת האמת פונעם גאון‬ ‫תלמידים געשיקט א בריוו צו זיין טאטן און מזכיר‬ ‫רבי עקיבא איגר זי"ע‪ ,‬ווי ער האט מקיים געווען‬ ‫געווען "שרה בת רבקה"‪ ,‬אז דער טאטע זאל‬ ‫דעם חז"ל ַק ֵבּל ָה ֱא ֶמת ִמ ִמּי ֶשׁ ֲא ָמ ָרהּ‪ ,‬איינמאל האט‬ ‫מתפלל זיין פאר די פרוי אז זי זאל האבן א רפואה‬ ‫דער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע זיך מקבל געווען צו‬ ‫שלימה‪.‬‬ ‫פאסטן דריי טאג‪ ,‬ווען עס איז געקומען די דריטע‬ ‫טאג‪ ,‬איז דער גאון געווען גאר שוואך און האט‬ ‫נישט לאנג נאכדעם איז געקומען דער‬ ‫נישט געהאט די כוח צו קומען פאר לערנען די‬ ‫ענטפער פונעם טאטן‪ ,‬איך האב מתפלל געווען‬ ‫שיעור פאר זיינע תלמידים‪ ,‬איז אריין צום גאון‬ ‫פאר "שרה בת רבקה" אבער מען האט נישט‬ ‫איינע פון זיינע חשובע תלמידים‪ ,‬און ער האט‬ ‫אנגענומען מיין תפלה‪ ,‬און דער טאטע שרייבט‪ ,‬אז‬ ‫געבעטן רשות פונעם גאון אויב ער מעג עפעס זאגן‬ ‫ער זאל איבער קוקען ווייל אפשר האט מען‬ ‫פארן רבין‪.‬‬ ‫געמאכט א טעות מיטן נאמען‪.‬‬ ‫דאן האט דער זוהן געזען‪ ,‬אז ער האט טאקע‬ ‫דאן האט דער תלמיד געזאגט מיט א‬ ‫געמאכט א טעות און נישט געשריבן דעם‬ ‫געוואלדיגע רגש‪ ,‬ווי לאנג א איד איז אין גשמיות‬ ‫ריכטיגען נאמען‪ ,‬האט ער צוריק געשיקט א בריוו‬ ‫האט מען א יצר הרע‪ ,‬יעצט אז די רבי פאסט איז‬ ‫צום טאטן און געשריבן דעם ריכטיגען נאמען‬ ‫דער יצר הרע מרוויח‪ ,‬ווייל אזוי האט די רבי נישט‬ ‫"רבקה בת שרה"‪ ,‬און עס איז צוריק געקומען א‬ ‫די כוחות צו קומען לערנען תורה מיט אונז‪ ,‬לפלא‬ ‫ענטפערט פונעם הייליגען טאטן "התפללתי‬ ‫האט דער גאון וקדוש גלייך מודה געווען צום‬ ‫ונעניתי" און כך הוה די פרוי איז טאקע באלד‬ ‫תלמיד‪ ,‬און האט גלייך געהייסן מען זאל ברענגען‬ ‫דערנאך געזונט געווארן און געהאט א רפואה‬ ‫עפעס צו עסן‪ ,‬און אזוי ווי עס איז אים בעסער‬ ‫שלימה‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬איז ער גלייך אריבער אין ישיבה פאר‬ ‫•••‬ ‫לערנען פאר די תלמידים‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער גרויסער‬ ‫•••‬ ‫גאון רבי עקיבא איגר זי"ע געווען ביי איינעם אין‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער גרויסער‬ ‫שטוב‪ ,‬און ער האט געבעטן פון יענעם אויב ער קען‬ ‫גאון רבי עקיבא איגר זי"ע געווען אין שטאט‬ ‫אים ברענגען א ספר הרשב"א‪ ,‬ווען דער איד האט‬ ‫ווארשא‪ ,‬און ער איז געגאנגען באזיכען דעם מרא‬ ‫דאס געברענגט‪ ,‬האט דער גאון געזעהן אז עס‬ ‫דאתרא הגה"ק רבי שלמה זלמן ליפשיץ בעל חמדת‬ ‫פעילט איין בלאט פונעם ספר‪ ,‬אלס הכרת הטוב‬ ‫שלמה זי"ע‪ ,‬בשעת ווען דער גאון איז דארט געווען‪,‬‬ ‫האט דער גאון אפגעשריבן דעם גאנצן בלאט‬ ‫איז געקומען א פרוי און זייער געוויינט און‬ ‫רשב"א ווארט ביי ווארט אלעס וואס האט געפעילט‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איר מאן איז ליידער אראפ פון‬ ‫און דאס אלעס האט דער גאון געטון בעל פה גלייך‬ ‫אידישען וועג און געווארן א מומר ל"ע‪ ,‬און ער וויל‬ ‫פון זכרון‪.‬‬ ‫בשום אופן נישט געבן קיין גט‪ ,‬און צוליב דעם איז‬ ‫זי א עגונה‪ ,‬און דער רב דער חמדת שלמה האט‬ ‫שפעטער האט דער איד איבער געקוקט דעם‬ ‫שוין אסאך מאל פראבירט צו באקומען פאר די‬ ‫בלאט מיט א אנדערע רשב"א‪ ,‬און געזען אז דער‬ ‫פרוי א גט‪ ,‬אבער דער מומר האלט זיך נישט ביים‬ ‫גאון האט דאס אפגעשריבן ממש ווארט ביי ווארט‬ ‫בייגן‪.‬‬ ‫ווי עס איז געשטאנען‪ ,‬צדיקים ווען זיי האבן‬ ‫געהערט דעם מעשה האבן זיי מפליא געווען די‬ ‫האט דער הייליגער גאון רבי עקיבא איגר‬ ‫מעשה‪ ,‬אבער די עיקר וואס זיי האבן מפליא געווען‬ ‫געבעטן‪ ,‬אויב מען קען פועל'ן ביי דעם מאן אז ער‬ ‫איז געווען‪ ,‬דאס חביבות וואס דער גאון האט‬ ‫‪77‬‬ ‫ווען מען האט אים דערמינטערט האט מען‬ ‫זאל אריבער קומען דא צום שטוב פון דעם מרא‬ ‫אים געמיזט מסבר זיין‪ ,‬אז די סיבה פארוואס מען‬ ‫דאתרא‪ ,‬עס איז נישט גרינג געגאנגען‪ ,‬אבער מען‬ ‫געט אים שלישי איז נישט ווייל ער איז גרעסער ווי‬ ‫האט אראפ געברענגט דעם מאן דער מומר צום‬ ‫דער חות דעת‪ ,‬נאר צוליב וואס ער איז רב אין א‬ ‫שטוב פונעם רב‪ ,‬ווען דער מאן איז אנגעקומען‪,‬‬ ‫גרעסערע שטאט פוזנא‪ ,‬און וועגן דעם געט מען‬ ‫האט דער הייליגער גאון רבי עקיבא איגר‬ ‫אים די עלי' פון שלישי‪ ,‬דאן האט דער גאון מסכים‬ ‫געפרעגט דעם מאן‪ ,‬פארוואס ווילסטו נישט געבן‬ ‫געווען צו עולה זיין שלישי‪ ,‬אזוי גרויס איז געווען‬ ‫קיין גט‪ ,‬דאס אז די האסט אויס געוועלט דעם‬ ‫די ענווה פון דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫שלעכטן וועג דאס איז דיין עבירה‪ ,‬אבער וואס איז‬ ‫•••‬ ‫שולדיג דיין פרוי‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען מען האט אנגעטראגן‬ ‫דעם טאכטער פונעם גאון רבי עקיבא איגר זי"ע‬ ‫דער מומר האט פארן גאון געלאכט אין פנים‬ ‫בזיווג שני פארן הייליגען חתם סופר זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫זאגענדיג‪ ,‬אז ער וויל בשום אופן נישט געבן קיין‬ ‫געווען ליידער מענטשן וואס האבן נישט פארגינען‬ ‫גט‪ ,‬דאן האט דער הייליגער גאון געבעטן‪ ,‬מען זאל‬ ‫פארן גאון‪ ,‬אז ער זאל באקומען אזא גרויסן גאון‬ ‫אים ברענגען א גמרא מסכת קידושין‪ ,‬און ער זאגט‬ ‫אלס אן איידעם‪ ,‬האבן זיי אנגערעדט שלעכטס‬ ‫פארן מאן‪ ,‬די האסט געלערנט גמרא אין דיינע‬ ‫אויפן טאכטער פון רבי עקיבא איגר‪ ,‬אז זי איז א‬ ‫יונגע יארן‪ ,‬ווייסטו וואס די גמרא זאגט‪ָ ,‬ה ִא ָשּׁה‬ ‫מיסע אדער זי איז נישט קיין גוטע און נאך‬ ‫וּב ִמ ַיתת‬‫נִ ְקנֵ ית ְבּ ָשׁ‪‬שׁ ְדּ ָרכִ ים‪ ,‬וְ קוֹנָ ה ֶאת ַע ְצ ָמהּ ְבּגֵ ט ְ‬ ‫שלעכטע אינפארמאציע‪.‬‬ ‫ַה ַבּ ַעל‪ ,‬האסטו א ברירה‪ ,‬אדער נעמסטו דעם‬ ‫ערשטען דרך פון א גט‪ ,‬אויב נישט דאן בלית ברירה‬ ‫דער הייליגער חתם סופר האט נישט געוויסט‬ ‫וועט מען מיזן נוצן דעם צווייטן דרך פון מיתת‬ ‫וואס צו טון‪ ,‬האט ער אפ געשריבן א בריוו צום גאון‬ ‫הבעל‪.‬‬ ‫רבי עקיבא איגר זי"ע‪ ,‬און דארט געשריבן וואס ער‬ ‫האט געהערט אויפן טאכטער‪ ,‬און ער האט‬ ‫דער מומר האט זיך אויסגעלאכט און געמאכט‬ ‫געשריבן‪ ,‬אז ער פארלאזט זיך אז דער גאון וועט‬ ‫ליצנות פון די גאנצע זאך‪ ,‬און מיט א‬ ‫אים זאגן דעם אמת‪.‬‬ ‫אויפגעהויבענעם קאפ ארויס פון שטוב פונעם רב‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער גאון רבי עקיבא איגר‬ ‫אבער אזוי גייענדיג אראפ די שטיגן האט ער‬ ‫צוריק געשריבן א תשובה פארן חתם סופר‪ ,‬אז די‬ ‫פלוצלונג געשפירט‪ ,‬ווי עס ווערט אים טונקעל‬ ‫אלע זאכן וואס מען האט געזאגט אויף זיין טאכטער‬ ‫פאר די אויגן און דער קאפ דרייט זיך אים‪ ,‬באלד‬ ‫איז נישט אמת‪ ,‬אבער איין חסרון האט זי‪ ,‬אז זי איז‬ ‫איז דער מומר אראפ געפאלן די שטיגן און איז‬ ‫א טאכטער פון אן "עם הארץ"‪ ,‬און ער וויל מאכן‬ ‫אויפן פלאץ גע'הרג'עט געווארן רח"ל‪ ,‬און די פרוי‬ ‫זיכער אז דער חתם סופר ווייסט פון דעם בעפאר ער‬ ‫איז באפרייט געווארן במיתת הבעל‪.‬‬ ‫נעמט דעם שידוך‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער גאון רבי‬ ‫ווי באקאנט איז דער גרויסער גאון רבי עקיבא‬ ‫עקיבא איגר זי"ע איז געווען גאר א נאנטע חבר‬ ‫איגר זי"ע געווען שטארק נזהר אין יעדע הלכה‪,‬‬ ‫מיטן גאון הגה"ק רבי יעקב משה בעל חות דעת‬ ‫אבער גאר שטארק איז דער גאון געווען‪ ,‬אין היטן‬ ‫מליסא זי"ע‪ ,‬איינמאל זענען די צוויי גאונים געווען‬ ‫אויפן כבוד פון א אנדערן און מקיים געווען דעם‬ ‫אין א שטאט אויף שבת קודש‪ ,‬און ביי זיי איז‬ ‫בין אדם לחברו מיט א גאר שטארקע תמימות‪ ,‬דער‬ ‫געווען דער עלי' פון שלישי די חשובה'סטע עלי'‪,‬‬ ‫גאון האט זיין גאנץ לעבן זיך מוסר נפש געווען‬ ‫נישט חלילה צו וויי טון א אנדערן איד אפילו נאר‬ ‫ווען עס איז געקומען צו קריאת התורה האט‬ ‫בטעות‪ ,‬ווייל דער גאון האט באמת מורא געהאט‬ ‫מען אויפגערופען‪" ,‬יעמוד מורה מורינו רבי עקיבא‬ ‫פון א הקפדה פון א איד‪.‬‬ ‫ב"ר משה שלישי"‪ ,‬האט דער גאון אוועק‬ ‫•••‬ ‫גע'חלש'ט‪ ,‬ווייל ער האט נישט אויס געהאלטן אז‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז ווען מען האט אלס בחור‬ ‫מען רופט אים אויס שלישי‪ ,‬ווען עס איז דא דארט‬ ‫אנגעטראגן פארן גאון א שידוך מיט א מיידל פון א‬ ‫דער גרויסער גאון דער הייליגער חות דעת‪.‬‬ ‫‪78‬‬ ‫וואס מען האט געשריבען אויף אים‪ ,‬אבער בשעת‬ ‫גאר חשובע משפחה‪ ,‬און די מחותן האט געוואלט‬ ‫מעשה האט ער כסדר געקרעכצט און געזאגט‪ ,‬קוק‬ ‫זעהן וואס דער בחור קען לערנען‪ ,‬האט דער‬ ‫וואס מען פאדערט פון מיר איך זאל זיין א גאון און‬ ‫מחותן געפרעגט פונעם גאון רבי עקיבא איגר א‬ ‫א צדיק וקדוש‪ ,‬ער האט בכלל נישט געהאלטן אז‬ ‫שאלה אין א געוויסע סוגיא‪ ,‬אבער לפלא איז דער‬ ‫די אלע שבחים זענען אמת‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫בחור רבי עקיבא איגר געבליבן שטיל און נישט‬ ‫געהאלטן‪ ,‬אז די אלע זאכן איז וואס דער עולם וויל‬ ‫גענטפערט קיין תירוץ אויף די קשיא‪ ,‬און אפילו‬ ‫ער זאל זיין‪.‬‬ ‫נאכן צווייטן קשיא האט דער גאון גארנישט‬ ‫•••‬ ‫געענטפערט‪ ,‬עס איז געווען א גרויסע וואונדער‬ ‫אמאל איז אויף פסח געקומען צום הייליגען‬ ‫פאר זיין טאטן‪ ,‬וויבאלד ער איז שוין דאן געווען‬ ‫גאון רבי עקיבא איגר זי"ע אסאך אורחים‪ ,‬אינמיטן‬ ‫מפורסם אלס א גאון וגדול בתורה‪.‬‬ ‫די סדר האט איינע פון די געסט בטעות אויס‬ ‫געגאסן דעם כוס וויין אויף די טיש‪ ,‬דער איד איז‬ ‫שפעטער האט אים זיין טאטע געפרעגט‬ ‫געווען זייער פארלוירען‪ ,‬אבער אזוי ווי דער גאון‬ ‫פשט‪ ,‬פארוואס ער האט נישט געענטפערט א‬ ‫האט דאס באמערקט‪ ,‬האט ער אנגעהויבן שאקלן‬ ‫תירוץ אויף די קשיא וואס די מחותן האט‬ ‫די טיש‪ ,‬ביז זיין כוס האט זיך אויך אויס געגאסען‪,‬‬ ‫געפרעגט‪ ,‬האט דער גאון רבי עקיבא איגר‬ ‫און דער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע האט זיך‬ ‫געענטפערט פאר זיין טאטע מיט א תמימות‪ ,‬אז‬ ‫אפגערעדט פאר די משמשים‪ ,‬אז דאס טיש איז‬ ‫באמת האט דער מחותן געפרעגט די קשיא‪,‬‬ ‫נישט רעכט ווייל עס שאקלט זיך זייער‪ ,‬און מיט‬ ‫וויבאלד ער האט נאכנישט געלערנט דעם סוגיא‬ ‫דעם האט דער גאון געראטעוועט דעם איד פון‬ ‫גענוג קלאר‪ ,‬ווייל אויב מען לערנט דאס גוט ווי עס‬ ‫פארשעמט ווערן‪.‬‬ ‫ברויך צו זיין‪ ,‬וואלט ער נישט געהאט בכלל קיין‬ ‫•••‬ ‫קשיא‪.‬‬ ‫אמאל איז א איד געקומען מזכיר זיין ביים גאון‬ ‫און וויבאלד איך ווייס אז אויב איך וועל‬ ‫וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע‪ ,‬אז זיין טאכטער איז‬ ‫ענטפערן א תירוץ‪ ,‬קען איך דורך דעם גורם זיין א‬ ‫זייער נישט געזונט‪ ,‬האט אים דער גאון געפרעגט‬ ‫פגיעה אין דעם מחותן‪ ,‬איז מיר אסאך מער ווערט‬ ‫מיט וואונדער פון דעם איד‪ ,‬וואס קען איך אייך‬ ‫אז די שידוך זאל בטל ווערן‪ ,‬ווי איידער איך זאל ח"ו‬ ‫העלפן‪ ,‬האט דער איד געזאגט‪ ,‬אז ער האט יעצט‬ ‫מבזה זיין א איד‪.‬‬ ‫געהערט אז דא אין שטאט איז יעצט געקומען די‬ ‫•••‬ ‫גרויסע דאקטאר פונעם קעניג‪ ,‬און אפשר קען דער‬ ‫צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫גאון בעטן פון דעם דאקטאר‪ ,‬אז ער זאל אויך‬ ‫גאון רבי עקיבא איגר זי"ע האט באקומען א שאלה‬ ‫קומען אונטער זיכן זיין טאכטער‪.‬‬ ‫פון איינעם‪ ,‬און דארט איז געשטאנען גרויסע‬ ‫טיטלען אויף אים‪ ,‬פלעגט ער איין בייגן די‬ ‫דער גאון האט נישט געווארט קיין סעקונדע‪,‬‬ ‫אויבערשטע חלק פונעם בריוו און נאר געליינט די‬ ‫נאר גלייך האט ער זיך אנגעטון דעם אויבער ראק‬ ‫שאלה‪ ,‬ווייל ער האט באמת נישט אויס געהאלטן‬ ‫און געלאפן צום דאקטאר‪ ,‬דער דאקטאר האט‬ ‫ווען מען שרייבט אויף אים אזאנע גרויסע טיטלען‪.‬‬ ‫טאקע צוליב געטון פארן גאון‪ ,‬און איז געקומען‬ ‫אונטער זיכן דעם איד'ס טאכטער‪ ,‬אבער דער‬ ‫אבער ער דער גאון ווען אימער ער האט‬ ‫דאקטאר האט פעסט געשטעלט‪ ,‬אז עס איז‬ ‫געשיקט בריווען פאר סיי וועם‪ ,‬האט ער געקענט‬ ‫ליידער נישט דא מיט וואס צו העלפן פאר די‬ ‫שרייבן גאר גרויסע טיטלען אויף אפילו פשוטע‬ ‫מיידל‪ ,‬וויבאלד דאס איינציגסטע רפואה פאר די‬ ‫אידן‪ ,‬ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס ער‬ ‫מחלה איז א ספעציעל פייגל וואס געפינט זיך נאר‬ ‫טוט דאס‪ ,‬האט ער בתמימות געזאגט‪ ,‬פארוואס‬ ‫אין אפריקה‪ ,‬און ער זעהט נישט בנמצה אז דער‬ ‫נישט‪ ,‬מען שרייבט דאך אויף מיר אויך די טיטלען‪,‬‬ ‫איד זאל דאס קענען באווייזן‪.‬‬ ‫עס האט ביי אים גארנישט געמיינט די אלע שבחים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער גאון האט זיך באדאנקט פארן דאקטאר‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער איידעם דער גרויסער‬ ‫פארן קומען אונטער זיכן דאס מיידל‪ ,‬און דער‬ ‫חתם סופר זי"ע האט יא געליינט די אלע טיטלען‬ ‫‪79‬‬ ‫יום הקדוש האט דער גאון רבי עקיבא איגר‬ ‫דאקטאר איז אוועק געגאנגען‪ ,‬אבער דאן ריפט זיך‬ ‫געהייסן פאר מענטשן וואס פילן זיך שוואך צו עסן‬ ‫דער גאון אן צו דעם איד‪ ,‬א רפואה איז דא פאר די‬ ‫און טרינקען כדי נישט צו קומען צו פיקוח נפש‪,‬‬ ‫מיידל‪ ,‬נאר מען דארף דאס ברענגען פון אפריקה‪,‬‬ ‫און ער אליין איז געשטאנען ביים עמוד און‬ ‫איז לאמיר זיך שטעלן דאווענען און מתפלל זיין‬ ‫געזאגט פאר'ן עולם אז מען מוז פאלגן די‬ ‫צום באשעפער‪ ,‬ווייל ער קען אלעס מאכן‪.‬‬ ‫דאקטוירים‪ ,‬ער האט אויפגעשטעלט א שפיטאל‬ ‫דער גאון האט זיך געשטעלט דאווענען און‬ ‫אויף די קהילה'ס קאסטן‪ ,‬און פלעגט אליין‬ ‫האט מתפלל געווען פאר די מיידל‪ ,‬לפלא נישט‬ ‫ארומגיין באזוכן די חולים‪ ,‬זיי טרייסטן און‬ ‫לאנג נאכדעם האט אויפן פענסטער פונעם שטוב‬ ‫אויסבעטן זייערע געלעגערס‪ ,‬ווען דער‬ ‫געקלאפט ממש די פייגל וואס מען האט געברויכט‪,‬‬ ‫פרייסישער קעניג פרידריך ווילהעלם דער‬ ‫און מען האט די פייגל אריין גענומען און‬ ‫דריטער האט געהערט פון זיין אויסערגעווענליכע‬ ‫אפגעקאכט פארן מיידל‪ ,‬און זי האט געהאט א‬ ‫איבערגעגעבנקייט פאר אלע מענטשן אן קיין‬ ‫רפואה שלימה‪ ,‬אלעס מיטן גרויסן כח פון די‬ ‫אונטערשיד‪ ,‬האט ער אים געשיקט א פערזענליכן‬ ‫תפילות פון דעם גאון וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע‪,‬‬ ‫בריוו פון אנערקענונג און כבוד און מען האט דאן‬ ‫וואס אנשטאט דארפן גיין ברענגען די פייגל‪ ,‬האט‬ ‫ארויסגעגעבן א מטבע מיטן צורה פונעם גאון‪.‬‬ ‫דער גרויסער באשעפער דאס געשיקט גלייך צום‬ ‫•••‬ ‫שטוב‪.‬‬ ‫אין ספר חוט המשולש ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫איינמאל איז דער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע‬ ‫אמאל האט דער גאון וקדוש רבי עקיבא איגר‬ ‫געפארן אויפ'ן וועג מיט א פשוט'ן בעל־עגלה‪,‬‬ ‫זי"ע געפרעגט א גאר שווערע קשיא פון זיינע‬ ‫אינמיטן וועג האט זיך דער רעדל פונעם וואגן‬ ‫תלמידים‪ ,‬און איינע פון די תלמידים האט‬ ‫אריינגעזעצט טיף אין בלאטע‪ ,‬און די פערד האבן‬ ‫געענטפערט א גאר שיינע תירוץ אויף די קשיא‪,‬‬ ‫עס נישט געקענט ארויסשלעפן‪ ,‬דער גאון רבי‬ ‫און דער גאון האט זייער הנאה געהאט דערפון‪,‬‬ ‫עקיבא איגר איז אראפגעשפרונגען פונעם וואגן‬ ‫אבער דער גאון האט זיך אנגעריפן‪ ,‬דער תלמיד‬ ‫און אנגעהויבן שטופען דעם וואגן מיט אלע כוחות‬ ‫וועט קיין תלמיד חכם נישט אויס וואקסן‪ ,‬ווייל‬ ‫צוזאמען מיטן בעל עגלה‪ ,‬אבער דער וואגן האט‬ ‫נאכן זאגן אזא תירוץ ווי ער האט געזאגט‪ ,‬ברויך‬ ‫זיך נישט גערירט‪.‬‬ ‫מען דאך אויפטאנצן פון שמחה און זיך באמת‬ ‫פרייען פאר אזא תירוץ‪.‬‬ ‫דער בעל־עגלה‪ ,‬זייענדיג אנגעצויגן און‬ ‫אויפגערעגט‪ ,‬האט זיך אנגערופן מיט ביטול צום‬ ‫אבער דער בחור איז בכלל נישט איבער‬ ‫הייליגן גאון‪" ,‬רבי‪ ,‬איר קענט גוט לערנען‪ ,‬אבער‬ ‫גענומען געווארן פון דעם תירוץ‪ ,‬דאס איז געווען‬ ‫שטופען א וואגן קענט איר נישט"‪ ,‬אנשטאט זיך צו‬ ‫די גרויסע שמחת התורה פון דעם גאון‪ ,‬אז ער האט‬ ‫באליידיגן‪ ,‬האט דער גאון רבי עקיבא איגר זיך‬ ‫באמת פארשטאנען‪ ,‬אז ווען מען טרעפט א שיינעם‬ ‫צעשמייכלט און שפעטער געזאגט פאר זיינע‬ ‫תירוץ אויף א קשיא‪ ,‬ברויך א איד ממש אויפטאנצן‬ ‫תלמידים‪" ,‬דער בעל־עגלה האט מיר געגעבן די‬ ‫פון גרויס שמחה‪.‬‬ ‫גרעסטע מוסר השכל"‪ ,‬ער האט געמיינט צו זאגן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫"אויב דו האסט שוועריקייטן ביי א שווערע תוספות‬ ‫אין תולדות רבינו עקיבא איגר ווערט‬ ‫אדער א טיפע סוגיא‪ ,‬שטופסטו מיט'ן קאפ ביז דו‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז בשנת תקצ"א האט אויסגעבראכן די‬ ‫קומסט אן צום אמת‪ ,‬אבער ווען ס'קומט צו ענינים‬ ‫שרעקליכע כולירע עפידעמיע אין אייראפע‪ ,‬און‬ ‫פונעם גוף‪ ,‬זעט מען ווי שוואך דער מענטש איז‬ ‫האט אויך שווער געטראפן די שטאט פוזנא‪ ,‬דער‬ ‫באמת"‪.‬‬ ‫גאון וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע האט זיך‬ ‫•••‬ ‫אריינגעווארפן מיט א געוואלדיגע מסירת נפש צו‬ ‫אין ספר עלי תמר ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫ראטעווען נפשות‪ ,‬ער האט פארארדנט שטרענגע‬ ‫גאון וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע איז געווען‬ ‫היגיענע־רעגולאציעס‪ ,‬איינגעפירט אז מען זאל‬ ‫באוואוסט מיט זיין אומבאגרייפליכע ענווה‪ ,‬טראץ‬ ‫לופטערן די הייזער‪ ,‬אפקאכן דאס וואסער‪ ,‬און‬ ‫דעם וואס גאנץ כלל ישראל האט געציטערט פאר‬ ‫נישט עסן קיין שום שעדליכע מאכלים‪.‬‬ ‫‪80‬‬ ‫פשוט'ער‪ ,‬ארעמער מלמד וואס האט געלערנט‬ ‫זיין גאונות‪ ,‬איינמאל איז אריינגעקומען צו אים א‬ ‫מיט קליינע קינדער‪.‬‬ ‫תלמיד זיינער און אים געוויזן א נייעם ספר וואס‬ ‫ער האט געדרוקט‪ ,‬אינעם ספר האט דער תלמיד‬ ‫ביים לווי' איז דער גאון רבי עקיבא איגר‬ ‫שטארק אפגעפרעגט און אפגעווארפן א חידוש‬ ‫מיטגעגאנגען דעם גאנצן וועג ביז'ן בית עולם און‬ ‫וואס זיין רבי דער גאון רבי עקיבא איגר האט‬ ‫האט מספיד געווען דעם נפטר מיט ביטערע‬ ‫געשריבן אין זיינע ספרים‪.‬‬ ‫בכיות‪ ,‬נאכ'ן הספד האבן תלמידים געפרעגט דעם‬ ‫רב‪ ,‬פארוואס ער האט אזוי שטארק געוויינט אויף‬ ‫די ארומיגע האבן געווארט צו זעהן ווי דער‬ ‫א פשוט'ן מלמד‪.‬‬ ‫גאון וועט ענטפערן אויף דער קשיא‪ ,‬דער גאון רבי‬ ‫עקיבא איגר האט געעפנט דעם ספר‪ ,‬מעיין געווען‬ ‫האט דער גאון רבי עקיבא איגר זיי‬ ‫אינעם קושיא עטליכע מינוט מיט טיפער‬ ‫געענטפערט מיט אן אמת'ן ציטער‪" ,‬דער מלמד‬ ‫קאנצענטראציע‪ ,‬און דערנאך אויסגערופן מיט‬ ‫קומט יעצט אויף יענער וועלט מיט הונדערטער‬ ‫גרויס פרייד‪" ,‬דער יונגערמאן איז גערעכט! זיין‬ ‫תינוקות של בית רבן וואס ער האט אויסגעלערנט‬ ‫קושיא איז אייזן פעסט‪ ,‬און מיינע ווערטער דארפן‬ ‫קריאת שמע און ברכות אן קיין שום פניות‪ ,‬אבער‬ ‫פארראכטן ווערן"‪ ,‬און דער גאון האט גלייך‬ ‫איך‪ ,‬מיט וואס וועל איך קומען צום בית דין של‬ ‫באפוילן אריינצושרייבן די הערה אין זיין אייגענעם‬ ‫מעלה‪ ,‬מיט מיינע חידושים און שו"ת וואס זענען‬ ‫כתב־יד‪ ,‬און האט שטארק מכבד געווען דעם‬ ‫אפשר געווען געמישט מיט אביסל גאות אדער זוכן‬ ‫תלמיד פאר'ן געפינען דעם אמת אין די תורה‪ ,‬ווייל‬ ‫כבוד"‪ ,‬דאס איז געווען זיין געוואלדיגע עניוות‪ ,‬אז‬ ‫דער גאון האט געהאט איין מטרה אין לעבן‪,‬‬ ‫אפילו ער האט עוסק געווען בתורה יעדע רגע‬ ‫ברענגען זיינע תלמידים צו תורת אמת אן קיין שום‬ ‫פונעם טאג‪ ,‬האט ער דאך געהאלטן ביי זיך‪ ,‬אז עס‬ ‫פניעה‪.‬‬ ‫איז נישט געווען מיטן פילען אמת‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר חוט המשולש ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אין ספר זכרון יעקב ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫נאכדעם וואס די ערשטע רעבעצין פונעם חתם‬ ‫איינמאל אין די ימי הרחמים והרצון‪ ,‬פאר מוסף אין‬ ‫סופר מרת שרה ע"ה איז נסתלק געווארן‪ ,‬איז‬ ‫די גרויסע שוהל אין פוזנא‪ ,‬איז דער בעל תפילה‬ ‫פארגעשלאגן געווארן דער שידוך מיט דער‬ ‫פלוצלונג הייזעריג געווארן און האט נישט‬ ‫טאכטער פון רבי עקיבא איגר זי"ע‪ ,‬מרת שרל ע"ה‬ ‫געקענט ווייטער ממשיך זיין מיטן דאווענען‪ ,‬דער‬ ‫די אלמנה פון הגאון רבי אברהם משה קאלישער‬ ‫עולם האט געווארט‪ ,‬און די גבאים זענען‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫צוגעגאנגען צו רבי עקיבא איגר ער זאל צוטרעטן‬ ‫צום עמוד‪ ,‬אבער דער גאון רבי עקיבא איגר האט‬ ‫ווען מען האט גערעדט פונעם שידוך‪ ,‬האבן‬ ‫זיך אפגעזאגט און געוויזן אויף א פשוט'ן איד‪ ,‬א‬ ‫ביידע צדדים געציטערט פון כבוד איינער פאר'ן‬ ‫וואסער־טרעגער וואס איז געשטאנען אין ווינקל‪,‬‬ ‫צווייטן‪ ,‬רבי עקיבא איגר האט געזאגט‪" ,‬ווי קען איך‬ ‫און געזאגט‪" ,‬ער זאל צוטרעטן"‪.‬‬ ‫מיר משדך זיין מיט'ן גרעסטן גאון פונעם דור"‪ ,‬און‬ ‫דער הייליגער חתם סופר האט געזאגט פונקט‬ ‫די קהילה לייט האבן זיך געוואונדערט און‬ ‫דאס זעלבע אויף זיין שווער‪ ,‬ביים שרייבן די תנאים‬ ‫געפרעגט פונעם גאון רבי עקיבא איגר מיט‬ ‫האט דער גאון רבי עקיבא איגר געשריבן א בריוו‬ ‫וואונדער‪ ,‬פארוואס פונקט ער‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫צום הייליגען חתם סופר מיט אזעלכע טיפע‬ ‫וקדוש רבי עקיבא איגר געענטפערט‪" ,‬דער בעל‬ ‫לשונות פון ביטול און הכנעה‪ ,‬ווי א קליין קינד פאר‬ ‫תפילה דארף זיין איינער וואס איז 'מרוצה לעם' און‬ ‫זיין רבי'ן‪ ,‬און דער הייליגער חתם סופר האט‬ ‫האט א צובראכן הארץ‪ ,‬דער איד שלעפט שווערע‬ ‫שפעטער געזאגט פאר זיינע תלמידים‪" ,‬איך האב‬ ‫עמערס וואסער א גאנצן טאג פאר עטליכע פרוטות‬ ‫מורא צו ענטפערן אויף זיינע בריוו‪ ,‬ווייל יעדעס‬ ‫צו שפייזן זיין פאמיליע און מורמלט תהלים מיט‬ ‫ווארט זיינע ברענט ווי פייער פון קדושה און ענווה"‪.‬‬ ‫טרערן‪ ,‬זיין הארץ איז פיל מער צעבראכן און ריין‬ ‫•••‬ ‫פון מיינס‪ ,‬און זיין תפילה וועט ענדערש נתקבל‬ ‫אין ספר עלי תמר ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫ווערן"‪.‬‬ ‫שטאט פוזנא איז איין טאג נפטר געווארן א‬ ‫‪81‬‬ ‫קשיא‪ ,‬דער גאסט איז געבליבן פארגאפט און‬ ‫•••‬ ‫אויסגערופן‪" ,‬אויב די פשוט'ע בעלי בתים אין פוזנא‬ ‫אין צוואת הגאון רבי עקיבא איגר ווערט‬ ‫קענען אזוי לערנען‪ ,‬וויאזוי זעט אויס דער רב‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז די גרעסטע ראיה אויף די‬ ‫אליין"‪ ,‬הערשט דעמאלט האט מען אים דערציילט‬ ‫געוואלדיגע ענווה פונעם גאון וקדוש רבי עקיבא‬ ‫אז דאס איז גאר געווען דער רב אליין‪.‬‬ ‫איגר זי"ע‪ ,‬קען מען זעהן אין זיין הייליגער צוואה‬ ‫•••‬ ‫וואס ער האט איבערגעלאזט פאר זיין פטירה‪ ,‬ער‬ ‫אינעם קונטרס אגרות סופרים ווערט‬ ‫האט שטרענג אנגעזאגט אז מען זאל אים ח"ו‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער גאון וקדוש רבי עקיבא‬ ‫נישט באטיטלען מיט קיין שום תוארים און שבחים‬ ‫איגר זי"ע איז געפארן קיין בערלין פאר רפואה‬ ‫אויפ'ן מצבה‪ ,‬נאר פשוט שרייבן‪" ,‬הרב ר' עקיבא‬ ‫צוועקן‪ ,‬האבן טויזנטער אידן‪ ,‬אריינגערעכנט‬ ‫איגר עבד לעבדי השם"‪ ,‬און ער האט באפוילן‪ ,‬אז‬ ‫תלמידי חכמים און ראשי קהילה‪ ,‬זיך פארזאמלט‬ ‫ביי זיין לווי' זאל מען נישט זאגן קיין שום הספדים‪,‬‬ ‫אים אפצואווארטן ביים אריינגאנג פון שטאט מיט‬ ‫נאר בלויז זאגן תהלים און אים גלייך באערדיגן‬ ‫פאקלען און שיינע כבוד־געזאנגען‪ ,‬ווי נאר דער‬ ‫לעבן פשוט'ע אידן‪ ,‬און ער האט צוגעלייגט אין זיין‬ ‫גאון רבי עקיבא איגר האט געהערט די שירה און‬ ‫צוואה די ווערטער‪" ,‬יידעו נא באי עולם‪ ,‬שלא‬ ‫געזען די ריזיגע מאסן וואס ווארטן אויף אים‪ ,‬איז‬ ‫עשיתי מאומה מימי‪ ,‬ולא למדתי תורה לשמה‬ ‫ער געווארן שטארק דערשראקן און אנגעהויבן‬ ‫כראוי‪ ,‬וירחמו עלי להתפלל על נפשי העלובה"‪.‬‬ ‫וויינען פון גרויס עגמת נפש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין תולדות רבינו עקיבא איגר ווערט‬ ‫דער גאון האט באפוילן דעם בעל־עגלה‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע‬ ‫אפצושטעלן דעם וואגן‪ ,‬און דער גאון איז‬ ‫פלעגט גיין אנגעטאן לויטן מנהג פון די רבנים אין‬ ‫אראפגעשטיגן‪ ,‬און זיך פארמאכט אין א זייטיגן‬ ‫דייטשלאנד און פרייסן‪ ,‬מיט א פירקאנטיגן‬ ‫שטיבל‪ ,‬און ער האט געלאזט וויסן פאר די קהילה־‬ ‫סאמעטענעם היטל )קאשקעט( וואס איז נישט‬ ‫פירער‪" ,‬אויב איר שווייגט נישט איין די אלע ניגונים‬ ‫געווען איינגעפירט ביי די פוילישע און ליטווישע‬ ‫און שיקט נישט אהיים דעם עולם‪ ,‬פאר איך תיכף‬ ‫אידן‪ ,‬איינמאל איז אנגעקומען קיין פוזנא א למדן‬ ‫צוריק קיין פוזנא אן זען דעם דאקטער‪ ,‬ווייל ווער‬ ‫פון פוילן כדי צו רעדן אין לערנען מיטן גרויסן רב‪,‬‬ ‫בין איך אז מען זאל זינגען שירה לכבודי‪ ,‬מען זינגט‬ ‫ער איז אריין אין בית המדרש און געזען אן‬ ‫דאך נאר שירה פארן בורא עולם"‪ ,‬און ער איז נישט‬ ‫עלטערן‪ ,‬צעבראכענעם איד זיצן ביים עק טיש‬ ‫אריין אין שטאט ביז דער גאנצער עולם איז זיך‬ ‫מיט דעם פירקאנטיגן היטל‪ ,‬און געמיינט אז דאס‬ ‫אינגאנצן צעגאנגען‪.‬‬ ‫איז איינער פון די פשוט'ע בעלי בתים אדער דער‬ ‫•••‬ ‫שמש‪.‬‬ ‫אינעם ספר תנועת המוסר ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איינמאל פאר שבת איז געקומען א פרוי וויינען‬ ‫דער גאסט איז צוגעגאנגען און געפרעגט מיט‬ ‫פארן גאון וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע אז איר מאן‬ ‫א שמייכל‪" ,‬אידעלע‪ ,‬דו קענסט מיר אפשר זאגן‬ ‫איז א כעסן‪ ,‬און ער האט געסטראשעט‪ ,‬אז אויב‬ ‫וואו דער גאון רבי עקיבא איגר זיצט‪ ,‬איך האב א‬ ‫דאס עסן וועט נישט זיין געקאכט פונקטליך ווי ער‬ ‫שווערע קשיא אין ש"ס וואס קיינער קען נישט‬ ‫וויל פאר שבת‪ ,‬וועט ער מאכן א מחלוקת אין‬ ‫פארענטפערן"‪ ,‬דער גאון רבי עקיבא איגר האט זיך‬ ‫שטוב‪ ,‬און זי איז געווען פארצווייפלט‪ ,‬ווייל זי האט‬ ‫נישט אנטפלעקט‪ ,‬נאר ער האט מיט גרויס דרך‬ ‫נישט געהאט גענוג געלט איינצוקויפן אלע‬ ‫ארץ געזאגט‪" ,‬זאגט מיר דעם קושיא‪ ,‬אפשר וועלן‬ ‫געברויכן‪ ,‬דער גאון רבי עקיבא איגר האט איר‬ ‫מיר צוזאמען אריינקוקן ביז דער רב וועט קומען"‪.‬‬ ‫בארואיגט‪ ,‬איר געגעבן געלט פון זיין אייגענער‬ ‫קעשענע‪ ,‬און איר געהייסן גיין קויפן די בעסטע‬ ‫דער למדן האט פארגעלייגט זיין טיפע חקירה‪,‬‬ ‫מאכלים לכבוד שבת קודש‪.‬‬ ‫און דער גאון רבי עקיבא איגר האט אים אויפן‬ ‫פלאץ אויסגערעכנט עטליכע ראשונים און‬ ‫אבער ער האט זיך נישט באגנוגנט מיט דעם‪,‬‬ ‫אחרונים‪ ,‬אויפגעוויזן פיר מהלכים אין דער סוגיא‪,‬‬ ‫ערב שבת בין השמשות איז דער גאון הדור אליין‬ ‫און מייסטערהאפטיג פארענטפערט די גאנצע‬ ‫‪82‬‬ ‫צובראכן הארץ מיט ביטערע בכיות‪ ,‬אז די‬ ‫געגאנגען צום הויז פון דעם איד‪ ,‬אריינגעקלאפט‬ ‫דאקטוירים האבן שוין אויפגעגעבן אלע‬ ‫אין טיר‪ ,‬און געזאגט פארן מאן‪" ,‬איך בין געקומען‬ ‫האפענונגען‪.‬‬ ‫אייך וואונטשן גוט שבת‪ ,‬און געוואלט בעטן איר‬ ‫זאלט מיר מוחל זיין‪ ,‬איך האב געהערט אז אייער בני‬ ‫דער גאון רבי עקיבא איגר האט אים‬ ‫בית איז געווען פארנומען מיט א שליחות פאר מיר‪,‬‬ ‫אנגעקוקט מיט גרויס רחמנות און געזאגט‪" ,‬לערן‬ ‫און אויב עפעס פעלט צום שבת איז עס מיין שולד‪,‬‬ ‫מיט מיר צוזאמען א פלפול און מיט יגיעה אין די‬ ‫בעט איך אייך‪ ,‬כבוד שבת איז שלום בית‪ ,‬זייט מוחל‬ ‫סוגיא פון 'פריה ורביה' אין ש"ס‪ ,‬און מיר וועלן‬ ‫און לאמיר זיך ביידע פרייען מיטן שבת קודש"‪ ,‬דער‬ ‫ביידע לערנען די סוגיא לשמה"‪ ,‬נאכדעם וואס זיי‬ ‫מאן איז צעגאנגען פון בושה ווען ער האט געזען‬ ‫האבן דורכגעארבעט די סוגיא מיט גרויס עמקות‪,‬‬ ‫דעם רב שטיין ביים שוועל‪ ,‬און פון יענעם טאג‬ ‫האט רבי עקיבא איגר זיך אנגערופן מיט א הייליגן‬ ‫האט ער מער קיינמאל נישט געטשעפעט זיין‬ ‫בטחון‪" ,‬דורך דעם כח פון דער הייליגער תורה וואס‬ ‫ווייב‪.‬‬ ‫מיר האבן יעצט עוסק געווען דערין‪ ,‬ביז א יאר ארום‬ ‫•••‬ ‫וועסטו געהאלפן ווערן מיט א בן זכר"‪ ,‬פונקט א יאר‬ ‫די גרויסע תלמידים פונעם גאון רבי עקיבא‬ ‫דערויף איז געבוירן געווארן זיין בכור‪ ,‬און דער‬ ‫איגר זי"ע האבן דערציילט‪ ,‬אז טראץ דעם וואס‬ ‫גאנצער שטאט האט גערודערט פונעם אפענעם‬ ‫דער גאון וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע איז געווען‬ ‫מופת‪.‬‬ ‫באקאנט בעיקר אלס דער שר התורה און גאון‬ ‫•••‬ ‫הדור‪ ,‬האבן די גרעסטע צדיקים און חסידים‬ ‫אין ספר מאיר עיני הגולה ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫געוואוסט‪ ,‬אז זיין כח התורה איז געווען‬ ‫דער הייליגער חידושי הרי"ם מגור זי"ע‪ ,‬וועלכער‬ ‫פארוואנדלט אין א כח פון מופתים און ישועות‬ ‫איז געווען א תלמיד חבר און האט געהאט אן‬ ‫למעלה מדרך הטבע‪.‬‬ ‫אומבאגרייפליכע הערצה צום גאון רבי עקיבא‬ ‫איגר זי"ע‪ ,‬פלעגט כסדר שיקן קוויטלעך און נעמען‬ ‫איינע פון די באקאנטע סגולה און מקור פאר‬ ‫פון קראנקע צום רב קיין פוזנא ער זאל מתפלל זיין‬ ‫ישועות קומט פונעם גאון אליין אין זיין הייליגער‬ ‫פאר די הזכרות און פועלן ישועות‪.‬‬ ‫צוואה‪ ,‬וואס אידן האלטן פאר אן אפענעם פתח‬ ‫פאר ישועות ביז'ן היינטיגן טאג‪ ,‬דער גאון רבי‬ ‫איינמאל האבן חסידים געפרעגט דעם‬ ‫עקיבא איגר האט געשריבן אין זיין צוואה‪ ,‬אז ווער‬ ‫הייליגען חידושי הרי"ם זי"ע‪" ,‬ילמדנו רבינו‪,‬‬ ‫עס וועט קומען צו זיין קבר אין פוזנא‪ ,‬אויסזאגן‬ ‫פארוואס שיקט איר נעמען פאר ישועות און‬ ‫גאנץ ספר תהלים )אדער לערנען משניות פאר זיין‬ ‫רפואות צו א ליטווישן‪/‬אשכנזישן רב וואס פירט‬ ‫נשמה( און נישט רעדן קיין שום דברי חול‪" ,‬וועט‬ ‫נישט קיין רביסטעווע"‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫ער מליץ יושר זיין פאר אים פאר'ן כסא הכבוד צו‬ ‫חידושי הרי"ם געענטפערט מיט גרויס התלהבות‪,‬‬ ‫האבן א ישועה"‪.‬‬ ‫"איר מיינט אז מופתים קומען נאר פון כוונות‪ ,‬דער‬ ‫גאון רבי עקיבא איגר לערנט תורה מיט אזא‬ ‫און דורות לאנג פלעגן אידן פון גאנץ אייראפע‬ ‫אבסאלוטער ריינקייט און דביקות אין דעם נותן‬ ‫פארן קיין פוזנא איינצורייסן ביים ציון אין שווערע‬ ‫התורה‪ ,‬אז ווען ער עפנט זיין מויל צו בעטן א‬ ‫צייטן‪ ,‬און אן א שיעור אידן האבן געזען אפענע‬ ‫ישועה‪ ,‬ציטערט דער גאנצער הימל פאר זיין תורה‪,‬‬ ‫רפואות און פרנסה דורך דעם כח פונעם גאון'ס‬ ‫און ער קען פועל'ן ישועות פאר אידן וואס אסאך‬ ‫הבטחה‪.‬‬ ‫רבי'ס קענען נישט פועל'ן"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין תולדות גדולי פולין ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אין אגרות סופרים ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין א‬ ‫איינע פון די תלמידים מובהקים פונעם גאון וקדוש‬ ‫שטעטל נעבן פוזנא האט אויסגעבראכן א‬ ‫רבי עקיבא איגר זי"ע‪ ,‬איז שוין געווען חתונה‬ ‫מיסטעריעזע קרענק וואס ליידער האט דאס‬ ‫געהאט העכער צען יאר און האט נאך אלץ נישט‬ ‫אוועק געריסן יונגע קינדער ה"י‪ ,‬די קהילה־פירער‬ ‫געהאט קיין קינדער‪ ,‬פארצווייפלטערהייט איז ער‬ ‫זענען געלאפן צום רב מיט א געוויין אז זאל מיט‬ ‫געקומען צו זיין גרויסן רבין און אויסגעגאסן זיין‬ ‫‪83‬‬ ‫פילפאכיגן פרייז און איז געווארן נאך רייכער ווי‬ ‫זיין גרויסן כוח ראטעווען די שטאט‪ ,‬דער גאון רבי‬ ‫פריער‪ ,‬און ער איז גלייך געלאפן צום רב‪ ,‬און‬ ‫עקיבא איגר האט זיך אריינגעזעצט אין זיין חדר‬ ‫געגעבן פארן רב א גאר שיינעם סכום פאר צדקה‪,‬‬ ‫מיוחד‪ ,‬און פארמאכט די טיר און מעיין געווען‬ ‫צו דאנקען דעם רב פארן ברענגען א ישועה דורך‬ ‫עטליכע שעה אין די הייליגע ספרים‪.‬‬ ‫זיין קדושה און ברכה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דערנאך איז ער ארויסגעקומען מיט א פסק‬ ‫אינעם קונטרס נפלאות רעק"א ווערט‬ ‫הלכה און געזאגט‪" ,‬לויט דעם דין אין שולחן ערוך‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז עס איז געווען א פרוי אין שטאט‬ ‫אזוי ווי דער ציבור האט שוין תשובה געטאן און מען‬ ‫פוזנא‪ ,‬וועמענס מאן האט איר געוואלט פארלאזן‬ ‫האט שוין מפריש געווען צדקה‪ ,‬איז די מדת הדין‬ ‫און געצוואונגען צו נעמען א גט‪ ,‬טראץ דעם וואס‬ ‫מער נישט בעל הבית אויף די קינדער"‪ ,‬און דער‬ ‫זי איז געווען אן ערליכע‪ ,‬צנועה'דיגע פרוי‪ ,‬נאר‬ ‫גאון האט גענומען א קוויטל מיט די נעמען פון די‬ ‫צוליב פאלשע לשון הרע וואס שלעכטע מענטשן‬ ‫קראנקע קינדער‪ ,‬עס אריינגעקלעבט אין זיין‬ ‫האבן פארשפרייט אויף איר משפחה‪ ,‬האט דער‬ ‫אייגענעם ש"ס אינעם פרק 'כל כתבי'‪ ,‬און געזאגט‪,‬‬ ‫מאן געוואלט איר אפ'גט'ן‪ ,‬די פרוי איז געקומען‬ ‫"איך בין גוזר בכח התורה אז דער משחית מוז זיך‬ ‫מיט בכיות צום רב בעטן ער זאל נישט לאזן חרוב‬ ‫אפשטעלן"‪ ,‬פונקט אין יענעם טאג האט זיך די‬ ‫מאכן איר שטוב‪.‬‬ ‫עפידעמיע אפגעשטעלט‪ ,‬און אלע קראנקע‬ ‫קינדער וואס זענען שוין געווען אויפ'ן שוועל‬ ‫דער גאון רבי עקיבא איגר האט געלאזט רופן‬ ‫פונעם טויט זענען אויסגעהיילט געווארן‪.‬‬ ‫דעם מאן און פרובירט רעדן צו זיין הארץ‪ ,‬אבער‬ ‫•••‬ ‫דער מאן איז געווען פאר'עקשנ'ט און געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫אין תולדות רבינו עקיבא איגר ווערט‬ ‫ער גייט אוועקפארן אין א צווייטע מדינה און לאזן‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינער פון די גרעסטע גבירים אין‬ ‫זיין ווייב אלס עגונה אויב זי נעמט נישט דעם גט‪,‬‬ ‫שטאט פוזנא‪ ,‬וואס פלעגט שטיצן דעם רב'ס‬ ‫ווען דער גאון רבי עקיבא איגר האט געזען‪ ,‬אז מיט‬ ‫ישיבה און אלע צדקה קאסעס ביד רחבה‪ ,‬האט‬ ‫גוטנס גייט עס נישט‪ ,‬האט ער אויפגעהויבן זיינע‬ ‫פלוצלונג פארלוירן זיין גאנץ פארמעגן ווען א שיף‬ ‫הייליגע אויגן צום הימל און געזאגט צום מאן‪" ,‬איך‬ ‫פיל מיט זיינע סחורות איז פארזונקען געווארן‬ ‫ווארען דיך‪ ,‬אז אויב דו פלאנסט צו טשעפען דאס‬ ‫אינמיטן ים‪ ,‬דער איד איז געווען צובראכן אויף‬ ‫אומשולדיגע קינד‪ ,‬וועסטו פונעם טויער פון פוזנא‬ ‫שברי שברים און איז געקומען וויינען אין שטיבל‬ ‫נישט ארויספארן ביז דו וועסט תשובה טון"‪.‬‬ ‫פון רבי עקיבא איגר‪ ,‬זאגנדיג אז ער גייט באנקראט‬ ‫און וועט מער נישט קענען שטיין אויף די פיס‪.‬‬ ‫דער מאן האט זיך געמאכט תם'עוואטע און‬ ‫אוועקשפאצירט צום פערד און וואגן צו אנטלויפן‬ ‫דער גאון רבי עקיבא איגר האט אים‬ ‫פון שטאט‪ ,‬אבער ווי נאר ער איז אנגעקומען צום‬ ‫אויסגעהערט מיט גרויס מיטגעפיל‪ ,‬אראפגעלייגט‬ ‫הויפט טויער פון שטאט‪ ,‬האבן זיינע פיס פלוצלונג‬ ‫די גמרא פון דער האנט‪ ,‬און געזאגט מיט א‬ ‫אנגעהויבן ברענען מיט אזעלכע שרעקליכע‬ ‫שטארקער זיכערקייט‪" ,‬דיין געלט איז געווען‬ ‫שמערצן‪ ,‬אז ער האט זיך נישט געקענט רירן פונעם‬ ‫געלט פון ערליכקייט און צדקה‪ ,‬און דער‬ ‫פלאץ‪ ,‬אין פון גרויס שרעק האט ער פארשטאנען‪,‬‬ ‫אייבערשטער לאזט נישט איבער זיינע ערליכע‬ ‫אז דער רב'ס ווערטער זענען מן השמים‪ ,‬ער האט‬ ‫אידן‪ ,‬גיי אהיים מיט בטחון‪ ,‬און זארג נישט פאר די‬ ‫זיך גלייך געלאזט טראגן צוריק צום רב'ס שטוב‪,‬‬ ‫חובות"‪.‬‬ ‫געבעטן מחילה ביי זיין ווייב מיט בכיות‪ ,‬און שלום‬ ‫ושלוה איז צוריקגעקומען אין זייער שטוב‪.‬‬ ‫עטליכע טעג דערויף איז אנגעקומען א בריוו‬ ‫פון א ווייטן פארט‪ ,‬אז די שיף איז בכלל נישט‬ ‫פארזונקען געווארן‪ ,‬נאר א שטארקער שטורעם‬ ‫ווינט האט איר פארטריבן צו אן אנדערן האפן‪ ,‬און‬ ‫די גאנצע סחורה איז געבליבן גאנץ אן קיין שום‬ ‫שאדן‪ ,‬דער גביר האט פארקויפט אלעס פאר א‬ ‫‪84‬‬ ‫מאכן‪ ,‬איז דער צדיק ר' שבתי אריבער צום בית‬ ‫יארצייט ערב סוכות י"ד תשרי‬ ‫המדרש און דארט עוסק געווען בתורה‪ ,‬און זיך‬ ‫פארלאזט אויפן הייליגען באשעפער‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫הרה"ק רבי ישראל ב"ר שבתי זי"ע‪) ,‬האפשטיין(‬ ‫שוין שיקן אויף שבת קודש‪.‬‬ ‫בעל עבודת ישראל‪ ,‬המגיד מקאזניץ‬ ‫ווען עס איז געווארן נאכט און מען האט‬ ‫גענדיגט דאווענען‪ ,‬איז דער טאטע אהיים זיך‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט אפטא‪ ,‬בשנת תצ"ז‪.‬‬ ‫גרייטענדיג צו טרעפן א טונקל הויז אן לעכט‪,‬‬ ‫אבער אזוי ווי ער קומט אריין אין שטוב‪ ,‬האט ער‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי שבתי דער ספרים בינדער‬ ‫געטראפן א לעכטיג שטוב מיט פיינע פרישע חלות‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫און וויין אויפן טיש צו געגרייט‪ ,‬פרעגט דער טאטע‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת פערל ע"ה‪.‬‬ ‫פון זיין רעבעצין‪ ,‬פון ווי האסטו פארשאפט דאס‬ ‫געלט פאר די צרכי שבת קודש‪.‬‬ ‫ער איז געווען א גאון מובהק בתורת הנגלה‬ ‫האט די מאמע געזאגט‪ ,‬אז ביים אויפרוימען‬ ‫והנסתר‪ ,‬און א איש אלוקים קדוש ונורא מאוד‪ ,‬ער‬ ‫דעם שטוב האט זי געטראפן אן אלטן בגד מיט‬ ‫איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח הקודש‬ ‫שיינע גאלדענע קנעפ‪ ,‬איך האב דאס גלייך‬ ‫אמיתי‪ ,‬און א בעל מופת נפלא און א גרויסע פועל‬ ‫גענומען און פארקויפט פאר גוט געלט‪ ,‬און פון‬ ‫ישועות‪ ,‬זיין עבודת התפלה איז געווען פלאי‬ ‫דעם האב איך איינגעקויפט לכבוד שבת קודש‪,‬‬ ‫פלאים‪ ,‬ער איז געווען זיין גאנץ לעבן א איש חלוש‬ ‫פארשטייט זיך אז צו די שמחה פון דעם צדיק ר'‬ ‫מאוד אין א גרויסע בעל יסורים‪ ,‬אבער זיין עבודת‬ ‫שבתי איז נישט געווען קיין גרעניץ‪.‬‬ ‫הקודש איז אייביג געווען מיט א אש קדוש און א‬ ‫ברען כמלאך ד' צבקות‪ ,‬עס איז באוויסט‪ ,‬אז רוב‬ ‫דער צדיק ר' שבתי האט געזונגען שלום‬ ‫טאג האט דער צדיק געברויכט צוליב זיין חולשה‬ ‫עליכם מיט גרויס התלהבות דקדושה‪ ,‬און גלייך‬ ‫ליגן אין בעט‪ ,‬אבער ווען עס איז אנגעקומען די זמן‬ ‫נאך קידוש האט זיך דער צדיק ר' שבתי ארויס‬ ‫תפלה‪ ,‬איז דער צדיק וקדוש געשפרינגען מיט אזא‬ ‫געלאזט אין א טאנץ מיט גרויס שמחה לכבוד דעם‬ ‫כח‪ ,‬אז מען האט אים ממש נישט דערקענט‪ ,‬ער איז‬ ‫גרויסן באשעפער וואס האט אים געשיקט די צרכי‬ ‫ממש געטאנצן בשעתן דאווענען און מען האט‬ ‫שבת‪ ,‬דער שמחה וואס דער צדיק האט געהאט‬ ‫געזען בחוש‪ ,‬אז ער באקומט ביים דאווענען‬ ‫האט געמאכט א גרויסע רעש‪ ,‬און מעורר געווען א‬ ‫הימלישע כוחות‪.‬‬ ‫גרויסע שמחה ביי די פמליא של מעלה‪ ,‬און דער‬ ‫ווי באקאנט איז דער הייליגער מגיד מקאזניץ‬ ‫בעל שם טוב זי"ע האט דערפילט דעם גרויסן‬ ‫געבוירן געווארן צו זיינע עלטערן אויף די‬ ‫שמחה וואס האט זיך אפגעטון בעולמות העליונים‪.‬‬ ‫עלטערע יארן‪ ,‬דער טאטע האט מען געקענט אלס‬ ‫גלייך נאכן זמן מוצאי שבת איז דער בעש"ט‬ ‫דער ספרים בינדער פון שטאט אפטא‪ ,‬אבער‬ ‫הקדוש זי"ע מיט קפיצת הדרך געפארן צום שטאט‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער טאטע און די‬ ‫אפטא‪ ,‬און ער האט געלאזט רופן דעם רבי שבתי‬ ‫מאמע זענען געווען גאר הייליגע בעלי מדרגה‪ ,‬און‬ ‫און ער פרעגט אים‪ ,‬וואס איז דא פאר געקומען די‬ ‫ווי דער אייניקל רבי אלעזר מקאזניץ זי"ע האט‬ ‫וואך שבת אז די גאנצע פמליא של מעלה האט זיך‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬איז דער זיידע רבי שבתי געווען א‬ ‫מיט געפרייט‪ ,‬נאכדעם וואס דער רבי שבתי האט‬ ‫בעל רוח הקודש‪.‬‬ ‫דערציילט די גאנצע מעשה‪ ,‬ווי אזוי ער האט‬ ‫דער טאטע האט געצויגען זיין פרנסה פון‬ ‫געהאט די צרכי שבת‪ ,‬און ווי אזוי ער האט זיך‬ ‫בינדן ספרים‪ ,‬אבער ווען ער איז אנגעקומען אויף‬ ‫ארויס געלאזט אין א טאנץ לכבוד דעם שבת‬ ‫די עלטערע יארן האט ער שוין נישט געקענט אזוי‬ ‫קודש‪ ,‬האט שוין דער הייליגער בעש"ט‬ ‫פיל ארבעטן‪ ,‬האט ער געלעבט אין א גאר שווערע‬ ‫פארשטאנען וואס די רעש אין הימל איז געווען‪.‬‬ ‫דחקות‪ ,‬האט זיך אמאל געמאכט א פרייטאג‬ ‫דאן האט דער בעש"ט הקדוש געבענטשט‬ ‫נאכמיטאג‪ ,‬און ביים שטוב פון דעם צדיק רבי‬ ‫דעם טאטן‪ ,‬אז צום יאר זאל ביי אים געבוירן ווערן‬ ‫שבתי איז נישט דא קיין פרוטה פון וואס צו שבת‬ ‫‪85‬‬ ‫נאכן פטירה פונעם הייליגען מגיד ממזריטש‬ ‫א בן זכר וואס וועט האבן א גאר הויעכע און הייליגע‬ ‫זי"ע איז ער אריבער צום הייליגען צדיק רבי‬ ‫נשמה‪ ,‬וואס ער וועט באלייכטען די וועלט מיט זיין‬ ‫אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬דארט איז ער שוין געווען‬ ‫תורה און קדושה‪ ,‬און זכות וואס די טאטע האט‬ ‫באוויסט מיט זיין געוואלדיגע קדושה‪ ,‬אויך איז ער‬ ‫געמאכט אזא נחת רוח אויבן אין הימל‪ ,‬צום יאר איז‬ ‫שוין דאן געווען באקאנט אלס א גרויסער פועל‬ ‫טאקע געבוירן געווארן צו די עלטערן א בן זכר‪ ,‬און‬ ‫ישועות‪.‬‬ ‫דער בעש"ט הקדוש איז געקומען צום ברית און‬ ‫געווען דער סנדק‪ ,‬און דער בעש"ט הקדוש האט‬ ‫שפעטער נאכן פטירה פון דעם הייליגען צדיק‬ ‫דעם קינד א נאמען געגעבן ישראל‪ ,‬און דער קינד‬ ‫רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬איז ער אריבער צום‬ ‫איז געווען דער הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע‪.‬‬ ‫שטאט קאזניץ און דארט האט ער אנגעהויבן פירן‬ ‫זיין חסידות‪ ,‬דארט אין קאזניץ איז ער שוין‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען מען האט געפרעגט‬ ‫געבליבען ביז צו זיין פטירה‪.‬‬ ‫דעם הייליגען מגיד מקאזניץ זי"ע‪ ,‬ווי אזוי ער‬ ‫האלט אויס די גרויסע יסורים וואס ער האט כסדר‬ ‫דארט אין קאזניץ איז ער געווארן באקאנט אין‬ ‫געהאט‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬דעם רגע וואס איז‬ ‫גאנץ פולין אלס א גאון בנגלה ובנסתר און אויך אין‬ ‫שוין אריבער‪ ,‬איז דאך שוין אריבער‪ ,‬די רגע וואס‬ ‫אנדערע חכמות‪ ,‬ער איז דאן אויך געווארן מפורסם‬ ‫קומט‪ ,‬איז דאך נאכנישט דא‪ ,‬קומט דאך אויס‪ ,‬אז‬ ‫אלס א בעל מופת נפלא און א גרויסער פועל‬ ‫נאר די רגע פון יעצט איז שווער‪ ,‬איין רגע קען איך‬ ‫ישועות‪ ,‬טויזענטער אידן זענען געקומען שעפן‬ ‫אויס האלטן‪.‬‬ ‫יראת שמים און אויך נעמען ברכות‪ ,‬אפילו די גוים‬ ‫פון שטאט זענען געקומען בעת צרה צו דעם צדיק‪.‬‬ ‫פון אלס יונג קינד האט מען שוין געזען זיין‬ ‫גדלות בתורה וקדושה‪ ,‬ער האט עוסק געווען‬ ‫עס איז באקאנט‪ ,‬אז דער הייליגער מגיד‬ ‫בתורת הנגלה ובתורת הנסתר יומם ולילה מיט א‬ ‫מקאזניץ איז געווען איינע פון די דריי צדיקים‪,‬‬ ‫געוואלדיגע התמדה ובקדושה ובטהרה‪ ,‬ער האט‬ ‫וואס האבן געהאלטן ביי די מלחמה פון נפוליאון‬ ‫דאן געלערנט אין די ישיבה פון הגה"ק רבי דוב‬ ‫אז דאס איז מלחמת גוג ומגוג און עס גייט שוין‬ ‫בעריש הכהן אב"ד אפטא זי"ע‪ ,‬און אויך ביי הגה"ק‬ ‫קומען די גאולה שלימה‪ ,‬אבער ווי באקאנט האט‬ ‫רבי מנחם אב"ד טארלא זי"ע‪ ,‬ער איז שוין דאן‬ ‫זיך דאס נישט אויסגעארבעט‪ ,‬און דער מגיד‬ ‫געווען מפורסם אלס א עילוי נפלא און א קדוש‬ ‫מקאזניץ‪ ,‬און דער הייליגער חוזה מלובלין‪ ,‬און רבי‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫מענדעלע מרימנוב זענען אלע טאקע נסתלק‬ ‫ער האט זיך מסתופף געווען ביי די צדיקים בדורו‬ ‫געווארן דעם זעלבן יאר‪.‬‬ ‫ובתוכם‪.‬‬ ‫ער האט געהאט תלמידים צדיקים וקדושים בדורו‬ ‫הרה"ק רבי דוב בער המגיד הגדול ממעזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫ובתוכם‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שמואל שמעלקא מניקלשבורג זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי לוי יצחק בעל הקדושת לוי‬ ‫הרה"ק רבי איתמר מקונסקוולה זי"ע‪,‬‬ ‫מבארדיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר מטארניגראד זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך בעל נועם אלימלך מליזענסק‬ ‫הרה"ק רבי ארי' לייבוש מלאנצוט זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב צבי יאליש בעל מלא הרועים זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יהודה לייב מזקילקוב זי"ע‪,‬‬ ‫דער מגיד מקאזניץ האט מעיד געווען‪ ,‬אז ער‬ ‫הרה"ק רבי יחזקאל טויב ממודז'יץ זי"ע‪,‬‬ ‫האט שוין געהאט געלערנט איבער ‪ 800‬ספרי קבלה‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מאיר אלתר בעל חידושי הרי"ם‬ ‫נאך בעפאר ער איז אנגעקומען דאס ערשטע מאל‬ ‫מגור זי"ע‪,‬‬ ‫צום הייליגען מגיד הגדול ממזריטש זי"ע‪ ,‬אבער‬ ‫הרה"ק רבי ישכר בער הסבא קדישא מראדושיץ‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען צום הייליגער מגיד איז ער‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫געוואקסן גאר הויעך אין תורת הנסתר און געווארן‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש מראפשיץ‬ ‫א בקי בספרי האריז"ל און אויך דעם סידור האר"י‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫וואס דער מגיד ממעזריטש האט געהאט‪.‬‬ ‫‪86‬‬ ‫מחזה וואס איך האב געזען איז נישט שייך צו לייגן‬ ‫הרה"ק רבי יעקב אריה מראדזימין זי"ע‪,‬‬ ‫אויף די חסידים קיין חרם‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי משה בעל ישמח משה מאוהעל זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי קלונימוס קלמן הלוי עפשטיין בעל‬ ‫הרה"ק רבי פנחס מגניוושאוו זי"ע וואס איז‬ ‫מאור ושמש מקראקא זי"ע‪,‬‬ ‫געווען א תלמיד פונעם הייליגען מגיד מקוזניץ‬ ‫הרה"ק רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע האט געהאט א גרויסע השתוקקות צום ספר‬ ‫הרה"ק היהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע‪,‬‬ ‫תנא דבי אליהו מיטן הייליגען פרוש זקוקין דנורא‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש בעל עטרת צבי מזידיטשוב‬ ‫אבער וויבאלד ער איז געווען א גרויסער ארימאן‪,‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫האט ער נישט פארמאגט דאס געלט צו קויפן דעם‬ ‫הרה"ק רבי צבי אלימלך שפירא בעל בני יששכר‬ ‫ספר‪.‬‬ ‫מדינוב זי"ע‪,‬‬ ‫איין ערב שבת קודש נאך חצות איז‬ ‫הרה"ק השר שלום מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫אנגעקומען א איד אין שטאט‪ ,‬און ער האט געהאט‬ ‫הרה"ק רבי אשר ישעי בעל אור ישע מראפשיץ‬ ‫א גרויסע זעקל מיט ספרים‪ ,‬און צווישן די ספרים‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫האט ער געהאט א תנא דבי אליהו מיטן פירוש‬ ‫הזקוקין‪ ,‬דער איד איז צוגעקומען צום צדיק רבי‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי יהושע קראלער זי"ע‬ ‫פנחס און זאגט אים‪ ,‬איך הער אז די ווילסט זייער‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז די מתנגדים פון שטאט קראלי‬ ‫האבן דעם ספר מיטן פירוש הזקוקין‪ ,‬דא האסטו‬ ‫האבן צוזאמען געשטעלט חתימות צו מכריז זיין א‬ ‫דעם ספר‪ ,‬אבער רבי פנחס האט געזאגט פאר דעם‬ ‫חרם אויף די תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬ווען זיי‬ ‫איד‪ ,‬אז ער האט נישט די געלט צו באצאלען פאר‬ ‫זענען געקומען צו הגה"ק רבי יהושע פריינד‬ ‫דעם ספר‪ ,‬האט אים דער איד געזאגט‪ ,‬נעם דעם‬ ‫מקראלי זי"ע‪ ,‬און געבעטן אז ער זאל אונטער‬ ‫ספר ביז נאך שבת‪ ,‬און אויב די וועסט נישט האבן‬ ‫שרייבן אויף דעם חרם‪ ,‬האט רבי יהושע געזאגט‪,‬‬ ‫די געלט וועל איך צוריק נעמען דעם ספר‪.‬‬ ‫באמת קען איך נישט די חסידים און איך וויל זיי‬ ‫נישט קענען‪ ,‬אבער א חרם קען איך נישט אונטער‬ ‫נאך שבת קודש האט רבי פנחס געזיכט דעם‬ ‫שרייבן‪ ,‬ווייל אויב זענען אלע חסידים אזוי ווי דער‬ ‫איד מיט די ספרים‪ ,‬אבער קיינער אין שטאט האט‬ ‫מגיד מקאזניץ‪ ,‬קען מען אויף זיי נישט לייגען קיין‬ ‫נישט געוויסט צו זאגן פון א איד וואס איז געקומען‬ ‫חרם‪.‬‬ ‫מיט ספרים דא אין שטאט‪ ,‬עס איז געווען א גרויסע‬ ‫חידוש פאר רבי פנחס און דער ספר איז געבליבן‬ ‫און רבי יהושע מקראלי האט זיי דערציילט די‬ ‫ביי אים‪.‬‬ ‫מעשה‪ ,‬איין טאג בין איך געווען אין דעם שטאט‬ ‫קאזניץ‪ ,‬און מען האט מיך גערופן משלים זיין א‬ ‫שפעטער ווען רבי פנחס איז געפארן צו זיין‬ ‫מנין ביי דעם קאזניצער מגיד‪ ,‬איך האב דאן‬ ‫רבין דער מגיד מקאזניץ זי"ע‪ ,‬אזוי ווי ער קומט‬ ‫נאכנישט געקענט דעם מגיד מקאזניץ‪ ,‬אבער ווען‬ ‫אריין צום רבין און די רבי געט אים שלום עליכם‬ ‫איך בין אריין געקומען אין שטוב‪ ,‬האב איך‬ ‫זאגט אים די רבי‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז דער איד מיט די‬ ‫געמיינט‪ ,‬אז מען האט מיך גערופן משלים זיין א‬ ‫ספרים איז געווען אליהו הנביא ז"ל וואס איז דיר‬ ‫מנין פאר א גוסס וואס האלט ביי די פטירה רח"ל‪,‬‬ ‫געקומען ברענגען דעם ספר תנא דבי אליהו‪,‬‬ ‫ווייל דארט אין בעט איז געלעגן א איד פון קוים‬ ‫וויבאלד די האסט געהאט א גרויסע השתוקקות‬ ‫הויט און ביין‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז דאס גאנצע‬ ‫צום ספר‪ ,‬האט דער תלמיד געזאגט‪ ,‬אויב אזוי וועל‬ ‫חיות פונעם מגיד געווען א פלא אז ער האט בכלל‬ ‫איך געבן דעם הייליגען ספר א מתנה פארן רבין‪.‬‬ ‫געקענט לעבן זייענדיג אזוי שוואך‪.‬‬ ‫דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט איבער‬ ‫אבער אזוי ווי מען האט פארן מגיד געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫געלאזט גאר הייליגע ספרים‪.‬‬ ‫עס איז דא א מנין און מען איז גרייט צו דאווענען‪,‬‬ ‫אור ישראל‪ ,‬על תיקוני זוהר‪,‬‬ ‫איז דער מגיד ארויס געשפרינגען פון בעט און זיך‬ ‫בית ישראל‪ ,‬על מסכת אבות‪ ,‬ועל תלמוד בבלי‪,‬‬ ‫געשטעלט דאווענען מיט א ברען און א מסירת נפש‬ ‫יקר מפז‪ ,‬על התורה‪,‬‬ ‫און א גרויסע התלהבות דקדושה‪ ,‬און וועגן דעם‬ ‫‪87‬‬ ‫האט ער געהייסן פאר זוהן אז ער זאל גיין זאגן‬ ‫נזר ישראל‪ ,‬על ספר הזוהר‪,‬‬ ‫פאר דעם הייליגען חוזה מלובלין‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫עבודת ישראל‪ ,‬על התורה‪,‬‬ ‫אויפהערן מיט דעם מלחמה צו ברענגען די גאולה‪,‬‬ ‫שארית ישראל‪ ,‬פירוש על מדרשים‪.‬‬ ‫דאן האט דער הייליגער מגיד אנגעכאפט זיין‬ ‫דיוקנא קדישא און ער איז נסתלק געווארן‪ ,‬אבער‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫ליידער איז באקאנט‪ ,‬אז מען איז נישט אנגעקומען‬ ‫אין צייט צו מודיע זיין פארן חוזה די ווערטער‪ ,‬און‬ ‫הרה"ק רבי משה אליקים בריעה בעל דעת משה‬ ‫עס איז געשען וואס עס איז געשען און אויך דער‬ ‫מקאזניץ זי"ע‪ ,‬ממלא מקום אביו בקאזניץ‪ ,‬בזיווג‬ ‫הייליגער חוזה איז נסתלק געווארן דעם זעלבן‬ ‫ראשון חתן הרה"ק רבי יהודה לייב בעל אור הגנוז‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫מאניפולי זי"ע‪ ,‬בזיווג שני חתן הרה"ק רבי אלעזר‬ ‫מליזענסק זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי אלימלך בעל נועם‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ערב סוכות י"ד תשרי‬ ‫אלימלך מליזענסק זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תקע"ה‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין‬ ‫בתו הצדקת מרת פערל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי אבי‬ ‫שטאט קאזניץ‪.‬‬ ‫עזרא זעליג שפירא מגרעניץ זי"ע‪ ,‬דער טאטע‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫פונעם הייליגען שרף ממאגלניצא זי"ע‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫בנו הרה"ק רבי מרדכי זי"ע‪ ,‬וואס איז נפטר געווארן‬ ‫יונגערהייט‪,‬‬ ‫מעשיות‬ ‫חתנו הרה"ק רבי יחזקאל הלוי ב"ר יהודה אריה‬ ‫מזוואלין זי"ע‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי נפתלי הכהן שווארץ בעל בית‬ ‫נפתלי ממאד זי"ע א זוהן פונעם הייליגען קול אריה‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דעם לעצטן יום הקדוש‬ ‫זי"ע האט דערציילט א מעשה‪ ,‬אז הרה"ק רבי צבי‬ ‫האט זיך דער הייליגער צדיק דער מגיד מקאזניץ‬ ‫אורנשטיין מלעמבערג זי"ע האט אים דערציילט‪,‬‬ ‫איינגעריסן ביים באשעפער‪ ,‬אז ער זאל שוין שיקן‬ ‫אז דער הייליגער קצות החושן זי"ע האט געהאט א‬ ‫די גאולה שלימה‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען ביי כל‬ ‫זוהן הגה"ק רבי דוד מפאדייס זי"ע וואס האט‬ ‫נדרי צו די ווערטער‪" ,‬ויאמר סלחתי כדבריך"‪ ,‬האט‬ ‫ארויסגעגעבן דעם געהויבענע ספר אבני מילואים‬ ‫דער צדיק וקדוש זייער געוויינט און געבעטן‪.‬‬ ‫פון זיין הייליגען טאטן זי"ע‪.‬‬ ‫"רבוש"ע זאג שוין די אויך די ווערטער סלחתי‬ ‫די פראבלעם איז געווען‪ ,‬אז די חסידים האבן‬ ‫כדבריך‪ ,‬אויב פעילט דיר נאך צדיקים אין דעם דור‪,‬‬ ‫דעם ספר נישט געוואלט קויפן‪ ,‬וויבאלד דער‬ ‫האסטו דאך דעם גרויסן צדיק רבי מענדעלע‬ ‫הייליגער קצות און אויך זיין זוהן רבי דוד זענען‬ ‫מרימנוב וואס איז שקול קעגן אלע צדיקי הדור‪,‬‬ ‫געווען גרויסע מתנגדים פונעם דרך החסידות‪ ,‬און‬ ‫אויב פעילט דיר די אורים ותומים‪ ,‬דאס האסטו דאך‬ ‫די אידן אין פולין זענען רוב געווען פייערדיגע‬ ‫אויך דעם הייליגען חוזה מלובלין‪ ,‬אויב פעילט דיר‬ ‫חסידים‪.‬‬ ‫בעלי תשובה‪ ,‬איז דאס אויך נישט קיין פראבלעם‪,‬‬ ‫האט אים א איד געגעבן אן עצה‪ ,‬פאר צום‬ ‫ווייל איך בין גרייט צו תשובה טון פאר גאנץ כלל‬ ‫הייליגען קאזניצער מגיד‪ ,‬און אויב וועט ער דיר‬ ‫ישראל‪ ,‬דערפאר בעט איך הייליגע טאטע‪ ,‬זאג שוין‬ ‫געבן אן המלצה בריוו‪ ,‬וועלן די חסידים אויך קויפן‬ ‫די ווערטער סלחתי כדבריך און ברענג שוין די‬ ‫דעם ספר‪ ,‬אויך האט דער איד געבעטן‪ ,‬אז ווען ער‬ ‫גאולה שלימה"‪.‬‬ ‫גייט צום קאזניצער מגיד‪ ,‬זאל ער אים מזכיר זיין‪,‬‬ ‫ווייל ליידער ווארט ער שוין יארן צו געהאלפן‬ ‫אבער ערב סוכות האט שוין דער הייליגער‬ ‫ווערן מיט קינדער‪.‬‬ ‫קאזניצער מגיד געזען‪ ,‬אז ליידער איז דער זמן‬ ‫הגאולה נאכנישט געקומען‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫בלית ברירה איז דער זון רבי דוד געפארן צום‬ ‫בארדיטשובער זי"ע איז צו אים געקומען און אים‬ ‫קאזניצער מגיד מיטן ספר אבני מילואים‪,‬‬ ‫אנגעזאגט‪ ,‬אז און א קורצע צייט וועט ער זיין מיט‬ ‫פארשטייט זיך אז דער הייליגער קאזניצער מגיד‬ ‫אים בעולם העליון‪.‬‬ ‫‪88‬‬ ‫בעסער ווען רבקה אמינו ע"ה וואלט זיך ווען נישט‬ ‫איז מורא'דיג נתפעל געווארן פון דעם הייליגען‬ ‫אריין געמישט ביי די ברכות פון יצחק אבינו ע"ה‪.‬‬ ‫ספר‪ ,‬און ער האט געגעבן א שיינעם המלצה אז די‬ ‫חסידים זאלן קויפן דעם ספר‪ ,‬ווען רבי דוד איז‬ ‫ווייל אויב וואלט עס געגאנגען ווי יצחק אבינו‬ ‫אוועק האט ער זיך געכאפט‪ ,‬אז ער האט פארגעסן‬ ‫האט געוואלט‪ ,‬און ער וואלט געגעבן די ברכות‬ ‫צו מזכיר זיין דעם איד וואס האט אים דאך א‬ ‫פאר עשיו‪ ,‬און יעקב אבינו וואלט געקומען בעטן‬ ‫גרויסע טובה געטון‪ ,‬איז רבי דוד צוריק געפארן‬ ‫פון זיין טאטן וואס וועט זיין מיט מיר‪ ,‬וואלט דאך‬ ‫צום מגיד און מזכיר געווען דעם איד אז ער זאל‬ ‫יצחק געזאגט פאר עשיו‪ ,‬אויב די וועסט נישט‬ ‫געהאלפן ווערן מיט קינדער‪.‬‬ ‫האלטן די תורה וועט יעקב אבינו האבן די אויבער‬ ‫האנט‪ ,‬וואלטן די אידישע קינדער ווען געהאט‬ ‫ווען ער איז צוריק געקומען צום מגיד‪ ,‬האט‬ ‫יעצט אין גלות די ברכות‪ ,‬אבער ליידער יעצט האט‬ ‫אים דער הייליגער מגיד מסביר געווען דעם גאנצן‬ ‫עשיו הרשע דער אויבער האנט‪ ,‬ווייל אידישע‬ ‫ענין על פי סוד‪ ,‬אז דורך דעם וועט דער איד‬ ‫קינדער זענען נעבעך ליידער פארשמירט מיט‬ ‫געהאלפן ווערן מיט קינדער‪ ,‬און דער רבי דוד איז‬ ‫עבירות‪.‬‬ ‫אוועק געפארן‪ ,‬ווען מען האט געפרעגט פון רבי‬ ‫•••‬ ‫דוד‪ ,‬וואס עס איז געווארן מיט דעם איד וואס האט‬ ‫הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע האט איין‬ ‫נישט געהאט קיין קינדער‪ ,‬האט רבי דוד זייענדיג‬ ‫פסח אויפדערנאכט דערציילט‪ ,‬אז ביים הייליגען‬ ‫א גרויסער מתנגד געזאגט‪ ,‬בעוונותינו הרבים איז‬ ‫קאזניצער מגיד זי"ע נאכן סדר האט מען‬ ‫דער איד געהאלפן געווארן מיט א בן זכר‪ ,‬דורך דעם‬ ‫געקלאפט אויף די טיר‪ ,‬איז דער אייניקל דער‬ ‫ברכה פונעם הייליגען קאזניצער מגיד זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגער צדיק דער שרף ממאגלניצא זי"ע‬ ‫•••‬ ‫געגאנגען אויף מאכן די טיר‪ ,‬איז ער געקומען זאגן‬ ‫דער הייליגער מנחת אלעזר ממונקאטש זי"ע‬ ‫פארן זיידן‪ ,‬אז ביים טיר שטייט א איד מיט א‬ ‫שרייבט‪ ,‬אז איינמאל איז צום הייליגען קאזניצער‬ ‫מורא'דיגע הדרת פנים‪ ,‬איז דער זיידע דער‬ ‫מגיד זי"ע געקומען א עלטערע פארפאלק‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער מגיד קעגן געלאפן דעם איד‪ ,‬און אים‬ ‫מאן האט געזאגט פארן קאזניצער מגיד זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫מקבל געווען מיט א מוראדיגע שמחה‪.‬‬ ‫ער וויל זיך גט'ן פון זיין ווייב‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫נאכדעם האט דער אייניקל געפרעגט דעם‬ ‫צדיק געפרעגט פון דעם מאן‪ ,‬וואס עס גייט פאר‪,‬‬ ‫זיידן‪ ,‬דער זיידע האט געהאט גילוי אליהו הנביא‬ ‫האט דער מאן געזאגט‪ ,‬אז די ווייב איז אים‬ ‫ז"ל‪ ,‬ווייל מען איז דאך געוואוינט אז פסח ביינאכט‬ ‫פארמיסט געווארן‪ ,‬האט די ווייב געזאגט פארן‬ ‫קומט דאך אליהו הנביא צו יעדן אידישע שטוב‪,‬‬ ‫צדיק‪ ,‬ווען אונז האבן חתונה געהאט בין איך געווען‬ ‫האט דער הייליגער מגיד מקאזניץ געזאגט פארן‬ ‫גוט‪ ,‬נאר נאכן לעבן מיט מיין מאן אזוי פיל יארן בין‬ ‫אייניקל‪ ,‬דאס איז געווען מיין הייליגע רבי דער‬ ‫איך פארמיסט געווארן‪.‬‬ ‫מגיד הגדול ממזריטש זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫קאזניצער מגיד האט צו געלייגט‪ ,‬גילוי נשמות פון‬ ‫האט דער הייליגער צדיק אויפגעהויבן זיינע‬ ‫צדיקים איז גרעסער ווי גילוי אליהו הנביא‪.‬‬ ‫הייליגע הענט צום הימל און ער האט געזאגט מיט‬ ‫•••‬ ‫בכיות‪ ,‬רבוש"ע דיינע אידן ביים מעמד הר סיני‬ ‫דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט‬ ‫זענען דאך געווען אזוי שיין און לויטער‪ ,‬ליידער‬ ‫געהאט דריי מעשיות וואס ער פלעגט דערציילן‬ ‫מיט דעם שווערן עול הגלות זענען זיי פארמיסט‬ ‫שבת מברכים חודש ניסן‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫געווארן מיט עבירות און צרות‪ ,‬אבער די קוק אויך‬ ‫דאס איז מסוגל אז אידישע קינדער זאלן האבן א‬ ‫אויף דיין פאלק ווי אזוי זיי האבן אויס געזען ביי‬ ‫שפע גדול אויף צרכי יו"ט‪.‬‬ ‫מעמד הר סיני‪ ,‬און לייז אונז שוין אויס פון דעם‬ ‫•‬ ‫ביטערן גלות‪.‬‬ ‫דאס ערשטע מעשה איז געווען‪ ,‬אז א איד האט‬ ‫•••‬ ‫פאר פרנסה געשווערצט ברוינפען דורך דעם‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫גרעניץ‪ ,‬און פון דעם האט ער געמאכט שיין פרנסה‪,‬‬ ‫נאך געזאגט פונעם הייליגען קאזניצער מגיד זי"ע‪,‬‬ ‫איינמאל האט דער איד פראבירט אריבער צו‬ ‫אז ער האט אמאל געזאגט‪ ,‬עס וואלט געווען אסאך‬ ‫‪89‬‬ ‫איז געווען דאן פסח ביינאכט‪ ,‬און דער גלח‬ ‫טראגן א פעסל ברוינפען‪ ,‬און מען האט אים‬ ‫האט געטראגן דעם מלך צום שטוב פון דעם איד‬ ‫געכאפט מיט די סחורה‪ ,‬און עס האט אים געווארט‬ ‫און זיי האבן זיך געשטעלט ביים פענסטער‪ ,‬און‬ ‫א שווערע משפט‪.‬‬ ‫זעהן טאקע‪ ,‬ווי דער איד רעכט אפ א סדר ווי איינע‬ ‫פון די נגידים פון שטאט‪ ,‬דער מלך איז געווארן אין‬ ‫איז דער איד געפארן צום הייליגען צדיק רבי‬ ‫כעס אז דער איד האט אים אפ גע'נער'ט‪ ,‬אבער דאן‬ ‫אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬און ער האט מזכיר‬ ‫איז דער איד אנגעקומען צו פזמון "דיינו"‪ ,‬האט‬ ‫געווען‪ ,‬אז עס ווארט אים ח"ו א שווערע משפט‪,‬‬ ‫דער איד געהאט א מנהג‪ ,‬ער האט געזאגט דעם‬ ‫האט דער הייליגער רבי אלימלך געהייסן פאר דעם‬ ‫גאנצן פזמון‪ ,‬און דאן האבן אלע קינדער געשריגן‬ ‫איד‪ ,‬אז ביים משפט זאל ער זאגן‪ ,‬אז דער פאס איז‬ ‫"דיינו"‪.‬‬ ‫פשוטע וואסער‪ ,‬כך הוה ווען דער איד איז געקומען‬ ‫צום משפט‪ ,‬האט ער געזאגט פארן שופט‪ ,‬אז דער‬ ‫דאן האט דער מלך פארשטאנען‪ ,‬אז דער איד‬ ‫פאס איז וואסער‪ ,‬מען האט דאס בודק געווען‪ ,‬און‬ ‫מאכט דא א פארשט ארבעט וועגן דעם גניבה‪ ,‬און‬ ‫מען האט געזען אז דאס איז וואסער‪ ,‬און מען האט‬ ‫זיי זענען אנגעקומען צום החלטה‪ ,‬אז דער גנב פון‬ ‫דעם איד באפרייט‪.‬‬ ‫דעם רינגל איז געווען דער גלח דיינו‪ ,‬האט דער‬ ‫מלך געהייסן אז מען זאל איינשפארן דעם גלח‪ ,‬און‬ ‫אבער דער איד איז גלייך צוריק געקומען צום‬ ‫סוף האט זיך דער גלח מודה געווען‪ ,‬אז ער האט‬ ‫הייליגען רבי אלימלך און געזאגט‪ ,‬רבי די פאס איז‬ ‫טאקע גע'גנב'ט דעם רינגל‪ ,‬און דער איד האט‬ ‫געווארן וואסער און איך בין טאקע באפרייט‬ ‫געהאט א שפע פאר צרכי יו"ט‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬אבער יעצט האב איך נישט פון וואס צו‬ ‫•‬ ‫מאכן קיין פרנסה‪ ,‬האט דער הייליגער רבי אלימלך‬ ‫דעם דריטען מעשה האט דער הייליגער‬ ‫געזאגט‪ ,‬דאס פאס איז צוריק ברוינפען‪ ,‬גיי טראג‬ ‫קאזניצער מגיד זי"ע דערציילט‪ ,‬עס איז געווען א‬ ‫עס אריבער און יעצט וועט עס דורך גיין בשלום‪,‬‬ ‫איד וואס האט געארבעט ביים פריץ‪ ,‬האט דער‬ ‫דער איד האט געפאלגט דעם צדיק‪ ,‬און ער האט‬ ‫פריץ געזאגט פארן איד‪ ,‬די ווייסט‪ ,‬אז אויב איך געב‬ ‫דאס אריבער געטראגן און האט דאס פארקויפט‬ ‫דיר נישט קיין פרנסה‪ ,‬וואלסטו אויס געגאנגען‬ ‫פאר גוט געלט און געהאט א שפע פאר צרכי יו"ט‪.‬‬ ‫פאר הונגער‪ ,‬האט אבער דער איד געזאגט‪ ,‬ניין די‬ ‫•‬ ‫גיבסט מיר נישט פרנסה‪ ,‬נאר דער גרויסער‬ ‫דער צווייטער מעשה איז געווען‪ ,‬עס איז‬ ‫באשעפער ער געט פרנסה‪ ,‬האט דער פריץ‬ ‫געווען א מלך וואס האט פארלוירען זיין טייערע‬ ‫אפגעזאגט דעם איד און געזאגט‪ ,‬לאמיר זעהן ווער‬ ‫רינגל‪ ,‬און דער מלך האט געמאלדן‪ ,‬אז ווער עס איז‬ ‫עס געט דיר פרנסה‪ ,‬דער איד האט טאקע נישט‬ ‫גרייט צו זיכען דעם רינגל‪ ,‬וועט ער געבן א גרויסע‬ ‫געהאט קיין געלט צו צוגרייטן דעם פסח‪.‬‬ ‫סכום געלט‪ ,‬איז געווען א איד דארט אין שטאט א‬ ‫גרויסער ארימאן‪ ,‬האט זיך דער איד געמאלדן‪ ,‬אז‬ ‫דער פריץ האט געהאט א גרויסער אוצר פון‬ ‫ער איז גרייט צו זיכען דעם רינגל‪ ,‬דער מלך האט‬ ‫גאלדענע רענדליך‪ ,‬אויך האט דער פריץ געהאט א‬ ‫אים טאקע געגעבן א גרויסע סכום געלט‪ ,‬האט‬ ‫מאנקי וואס האט געוואוינט ביי אים אין שטוב‪,‬‬ ‫דער איד גענומען דאס געלט און צוגעגערייט א‬ ‫דער פריץ האט זיך זייער משתשע געווען מיט זיין‬ ‫שיינעם יו"ט פסח פאר זיך און זיין משפחה‪.‬‬ ‫אוצר און ער פלעגט כסדר אריין גיין אין זיין אוצר‬ ‫און ער האט באקוקט די גאלדענע רענדליך און‬ ‫איז געווען דארט אין שטאט א גלח א גרויסער‬ ‫דאס אריין גענומען אין מויל און דאס בודק געווען‪.‬‬ ‫רשע‪ ,‬וואס זיין נאמען איז געווען "דיינו"‪ ,‬און ער‬ ‫האט נישט אויס געהאלטן אז דער איד האט‬ ‫איין טאג בעפאר פסח האט דער מאנקי‬ ‫גענומען געלט פונעם מלך און ער זיכט בכלל נישט‬ ‫געטראכט‪ ,‬אז דער פריץ עסט די גאלדענע‬ ‫דעם רינגל‪ ,‬איז דער גלח דער רשע געגאנגען צום‬ ‫רענדליך‪ ,‬האט זיך דער מאנקי גוט אנגעגעסן מיט‬ ‫מלך‪ ,‬און ער האט געזאגט פארן מלך‪ ,‬די מיינסט אז‬ ‫גאלדענע רענדליך‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער מאנקי‬ ‫דער איד זיכט דיין רינגל‪ ,‬בכלל נישט‪ ,‬ער האט נאר‬ ‫האט נישט מעריך ימים געווען נאר דער מאנקי‬ ‫גענומען דאס געלט פון דיר און דאס רינגל גייט‬ ‫האט גע'פגר'ט‪ ,‬האט דער פריץ געהייסן פאר זיין‬ ‫אים בכלל נישט אן‪.‬‬ ‫‪90‬‬ ‫גרויסער מתנגד‪ ,‬און ווען עס איז ארויס געקומען‬ ‫בדינער‪ ,‬אז ער זאל נעמען דעם מאנקי און דאס‬ ‫די הייליגער ספר תולדות יעקב יוסף‪ ,‬וואס איז‬ ‫אריין ווארפן פארן איד אינדערהיים‪ ,‬און מיט דעם‬ ‫געווען דאס ערשטע ספר אויפן דרך החסידות‬ ‫האט דער פריץ געוואלט חוזק מאכן פון דעם איד‪,‬‬ ‫פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬האט דער מתנגד אין‬ ‫אבער אזוי ווי דער באדינער האט אריינגעווארפן‬ ‫דעם הויז פארברענט דעם הייליגען ספר‪ ,‬און דאס‬ ‫דעם מאנקי אינעם שטוב פונעם איד‪ ,‬האט זיך‬ ‫איז געווען די ריח וואס דער הייליגער קאזניצער‬ ‫אנגעהויבן גיסן גאלדענע רענדליך און דער איד‬ ‫מגיד האט געשפירט ארויס קומען פון דעם הויז‪.‬‬ ‫האט געהאט א שפע פאר צרכי יו"ט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫הרה"ח רבי אלי' ראטה ז"ל פון ירושלים האט‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי חיים זאנוויל ב"ר משה‬ ‫דערציילט די מעשה‪ ,‬איין ערב יום הקדוש איז דער‬ ‫מריבניץ זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז דערמאנען ליל‬ ‫הייליגער ראפשיצער רב זי"ע געווען ביי זיין רבין‬ ‫שישי דעם נאמען פונעם הייליגען קאזניצער מגיד‬ ‫דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע‪ ,‬איז דארט אין‬ ‫זי"ע "רבינו ישראל בן פערל" איז א סגולה פאר א‬ ‫שטוב פונעם מגיד געווען א קליין מיידל א אייניקל‬ ‫רפואה שלימה פאר אלע חולה ישראל‪.‬‬ ‫פונעם קאזניצער מגיד‪ ,‬און דער זיידע האט‬ ‫•••‬ ‫געהאט געקויפט א מתנה פארן אייניקל‪ ,‬אבער‬ ‫הרה"ק רבי משה קאזניצער זי"ע דער זון‬ ‫דער קליידער אייניקל איז נישט געווען צופרידן‬ ‫פונעם הייליגע מגיד מקאזניץ זי"ע האט‬ ‫פון דעם מתנה‪ ,‬אבער דער זיידע דער הייליגער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ער געזעצן ביים טיש‬ ‫מגיד האט פראבירט צו איבער רעדן דאס קינד‪ ,‬אז‬ ‫פון זיין טאטן דער הייליגער מגיד זי"ע‪ ,‬און דארט‬ ‫זי זאל זיין צופרידן מיט די מתנה‪ ,‬האט דער מגיד‬ ‫איז אויך געווען דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי ר'‬ ‫געבעטן דעם הייליגען ראפשיצער רב‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫זושא מאניפאלי זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער טאטע‬ ‫אים צו העלפן איבער רעדן דאס קינד‪.‬‬ ‫דער קאזניצער מגיד האט געזאגט תורה‪.‬‬ ‫נאכדעם וואס דער קינד איז ארויס צופרידן‪,‬‬ ‫מיט אמאל האט זיך דער הייליגער רבי ר' זושא‬ ‫האט דער הייליגער ראפשיצער רב געפרעגט דעם‬ ‫גענומען זייער וויינען‪ ,‬ווען רבי משה האט אים‬ ‫רבין‪ ,‬רבי אין אזא הייליגען טאג ווי ערב יום הקדוש‪,‬‬ ‫געפרעגט פארוואס ער וויינט אזוי‪ ,‬האט דער‬ ‫איז דער רבי פארנומען מיטן איבער רעדן דעם‬ ‫הייליגער רבי ר' זושא געזאגט‪ ,‬יעצט בשעת ווען‬ ‫אייניקל אויף די מתנה‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫דער מגיד זאגט תורה‪ ,‬זענען די מלאכי השרת‬ ‫קאזניצער מגיד געזאגט‪ ,‬וואס ברויך איך אין אזא‬ ‫געקומען הערן די תורה‪ ,‬און איך זושא שעם מיך‬ ‫הייליגע טאג ווי יום הקודש זאל דאס אייניקל ח"ו‬ ‫אזוי פון די מלאכים מיט מיינע עבירות‪ ,‬און דערפאר‬ ‫האבן א שווער הארץ אויף מיר‪ ,‬וועגן דעם האב איך‬ ‫וויין איך‪.‬‬ ‫דאס נאך געוואלט פאריכטען בעפאר יום הקדוש‪,‬‬ ‫•••‬ ‫דאס האט געמיינט א צדיק וואס האט מורא‬ ‫דער הייליגער זון הרה"ק רבי משה מקאזניץ‬ ‫געהאט אפילו פון א קליין קינד אז דער קינד זאל‬ ‫זי"ע שרייבט אין זיין ספר באר משה‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫נישט ח"ו האבן א שווער הארץ אויף אים‪.‬‬ ‫איז ער געפארן מיטן טאטן צום שטאט בראד‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אינמיטן האט זיך דער טאטע אפגעשטעלט ביי א‬ ‫דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע אלס קינד‬ ‫הויז‪ ,‬און ער שטייט און קוקט אויף דעם הויז‪ ,‬האט‬ ‫האט אים איינמאל דער טאטע געשיקט לערנען‬ ‫ער געפרעגט דעם טאטן‪ ,‬טאטע וואס קוקסטו אזוי‬ ‫אין די ביהמ"ד פון שטאט‪ ,‬און ער האט אים געגעבן‬ ‫אויף דעם הויז‪ ,‬האט דער הייליגער מגיד מקאזניץ‬ ‫א ליכט און געזאגט‪ ,‬אז ווען דער ליכט לעשט זיך‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך ווייס נישט פארוואס‪ ,‬אבער פון דעם‬ ‫אויס זאל ער גלייך אהיים קומען‪ ,‬ווען דער מגיד‬ ‫הויז קומט ארויס א געפערליכע ריח ממש נישט‬ ‫האט זיך געזעצט לערנען האט דאס גורם געווען א‬ ‫צום אויסהאלטן‪.‬‬ ‫גרויסע נחת רוח אויבן אין הימל פון די תורה לשמה‬ ‫פונעם מגיד‪ ,‬האט מען געמאכט א נס‪ ,‬אז די ליכט‬ ‫האט דער זון בודק געווען וואס אין דעם הויז‬ ‫האט געבערנט לענגער ווי געווענליך‪ ,‬און אזוי האט‬ ‫איז פאר געקומען‪ ,‬האט מען מברר געווען‪ ,‬אז אין‬ ‫דער קינד געקענט לערנען לענגער‪.‬‬ ‫דעם הויז האט געוואוינט יארן צוריק א גאר‬ ‫‪91‬‬ ‫געפראוועט א סעודה לכבוד'ן גאסט‪ ,‬אינמיטן די‬ ‫ווען דער קינד איז אהיים געקומען האט זיך‬ ‫סעודה האט זיך דער מגיד אנגערופען פאר'ן‬ ‫דער טאטע‪ ,‬וואס איז געווען א גאר הייליגער איד‬ ‫אפטער רב‪" ,‬דאכט זיך מיר אז איך האב היינט‬ ‫פאר געשטעלט‪ ,‬אז דער קינד האט זיכער‬ ‫געזעהן אדם הראשון אין בית המדרש ווי ער רעדט‬ ‫פארברענגט די צייט מיט שטותים‪ ,‬און וועגן דעם‬ ‫צו אייך"‪ ,‬האט דער הייליגער אפטער רב זי"ע‬ ‫איז ער אהיים געקומען אזוי שפעט‪ ,‬האט אים דער‬ ‫געענטפערט‪ ,‬ווען איך האב אנגעטוען טלית‬ ‫טאטע אנגעשלאגן‪.‬‬ ‫ותפילין און איר זענט נאך נישט געווען אין‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬איז מיר איינגעפאלען א געדאנק ווי אזוי צו‬ ‫האט דער קאזניצער מגיד געזאגט‪ ,‬אויב וואלט‬ ‫פאר ענטפערן אדם הראשון‪ ,‬דעריבער איז ער‬ ‫איך געזאגט פארן טאטן אז עס איז געשען א נס און‬ ‫געקומען אפ געבן א יישר כח‪.‬‬ ‫די ליכט האט געברענט לענגער ווי געווענליך‪,‬‬ ‫•••‬ ‫וואלט מיר די טאטע געגלייבט‪ ,‬ווייל די טאטע האט‬ ‫א חסיד איז אמאל געקומען צום קאזניצער‬ ‫געוויסט אז איך זאג נישט קיין ליגענט‪ ,‬אבער ווי‬ ‫מגיד זי"ע מיט א זאק איבערן קאפ זאגענדיג‪ ,‬אז ער‬ ‫איידער צו דערציילן פארן טאטן אז עס איז מיר‬ ‫פאסט משבת לשבת און גייט אנגעטון מיט א זאק‬ ‫געשען א נס‪ ,‬האט זיך ענדערשט געלוינט צו כאפן‬ ‫צוליב זיינע עבירות‪ ,‬דער מגיד האט תופס געווען‪,‬‬ ‫די שלעק פונעם טאטן‪.‬‬ ‫אז ער טוט דאס נישט מיט ערליכע כוונות‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫ער אים ערקלערט‪" ,‬אויך דיר האט דער יצר הרע‬ ‫איז געווען א גרויסער חסיד פון דעם הייליגען‬ ‫אריינגענארט אין זאק"‪ ,‬אויספירנדיג‪ ,‬אז ס'איז פיל‬ ‫קאזניצער מגיד א גביר‪ ,‬וואס האט געהאט א‬ ‫ערגער איינער וואס זאגט נאר פאר אנדערע אז ער‬ ‫אכסניא ווי ער האט אריין גענומען יעדן איד‬ ‫פאסט משבת לשבת‪ ,‬ווי איינער וואס פאסט טאקע‬ ‫אומזונסט‪ ,‬איין טאג האט אויס געבראכן א פייער‬ ‫משבת לשבת‪ ,‬ווייל דער ערשטער נארט בלויז א‬ ‫און די גאנצע אכסניא איז פארברענט געווארן‪ ,‬איז‬ ‫צווייטן‪ ,‬דאקעגען דער אנדערער נארט זיך אליין‬ ‫דער איד געקומען צום הייליגען רבין און געפרעגט‬ ‫אויך אויס‪.‬‬ ‫דעם רבין‪ ,‬פארוואס איז זיך אים געקומען דעם‬ ‫•••‬ ‫עונש‪.‬‬ ‫דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט געזאגט‬ ‫האט דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע‬ ‫אויף די פסוק‪ְ " ,‬ר ֵאה ָאנֹכִ י נ ֵֹתן ִל ְפנֵ יכֶ ם ַהיּוֹם ְבּ ָרכָ ה"‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬די מצוה פון אריין נעמען געסט הייסט‬ ‫אז דאס גייט ארויף אויף‪ ,‬הרה"ק רבי מענדעלע‬ ‫אש"ל וואס דאס איז "אכילה שתיה לויה"‪ ,‬אבער די‬ ‫מרימנוב זי"ע‪ ,‬און הרה"ק רבי ישראל המגיד‬ ‫האסט נאר מקיים געווען דעם געבן עסן און‬ ‫מקאזניץ זי"ע‪ ,‬און אויף הרה"ק בעל אוהב ישראל‬ ‫טרינקען‪ ,‬אבער די האסט נישט ארויס באגלייט די‬ ‫מאפטא זי"ע‪.‬‬ ‫געסט‪ ,‬און ווען מען נעמט ארויס דעם "ל" פון אש"ל‬ ‫•••‬ ‫ווערט דאס א"ש‪ ,‬וועגן דעם איז געקומען א פייער‪.‬‬ ‫דער אייניקל דער הייליגער שרף ממוגלניצא‬ ‫•••‬ ‫זי"ע האט אמאל דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז געווען‬ ‫אין ספר אוצר ישראל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫‪ 5‬יאר אלט‪ ,‬האט ער זייער געוויינט פארן זיידן דער‬ ‫ווען דער הייליגער קאזשניצער מגיד זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע‪ ,‬ווען די זיידע האט‬ ‫אמאל געווען אין אפטא אויף די יארצייט פון זיין‬ ‫אים געפרעגט פארוואס ער וויינט‪ ,‬האט דער קינד‬ ‫טאטע וועלכער ליגט אין אפטא‪ ,‬איז דער גאנצער‬ ‫דער קדוש געזאגט‪" ,‬זיידע די פארסט צי א רבין‪ ,‬די‬ ‫שטאט געקומען צו לויפן צום גאסט מיט‬ ‫טאטע פארט אויך צי א רבין‪ ,‬נאר איך נישט‪ ,‬און איך‬ ‫קוויטלעך און בקשות‪ ,‬און ווען דער אפטער רב‬ ‫וויל אויך פארן צי א רבין"‪.‬‬ ‫זי"ע איז געקומען באזוכען דעם גאסט וועלכער‬ ‫איז געליגן אין בעט צוליב זיין שוואכקייט‪ ,‬האט זיך‬ ‫האט דער זיידע דער הייליגער מגיד מקאזניץ‬ ‫דער אפטער רב אנגערופען‪" ,‬איצט האט מען‬ ‫זי"ע געזאגט פארן קינד‪" ,‬מאיר'ל‪ ,‬איך בין דאך אויך‬ ‫גארנישט אינזינען אלעס לויפט צו אייך"‪.‬‬ ‫א רבי"‪ ,‬האט דאס קינד געפרעגט דעם זיידן‪ ,‬אויב‬ ‫בוסטו א רבי‪ ,‬פארוואס פארסטו צו א רבי‪ ,‬האט די‬ ‫שפעטער זענען די צוויי צדיקים געגאנגען‬ ‫זיידע געפרעגט פונעם אייניקל‪ ,‬פון ווי ווייסטו אז‬ ‫דאווענען צוזאמען‪ ,‬און נאכן דאווענען האט מען‬ ‫‪92‬‬ ‫שר שלום האט געהערט די ווערטער‪ ,‬איז ער זיך‬ ‫איך פאר צו א רבי‪ ,‬האט דאס קינד געזאגט פארן‬ ‫געגאנגען געזעגענען פון זיין רבין‪ ,‬כדי צו גיין צום‬ ‫זיידן‪" ,‬ווייל איך זעה יעדע נאכט א זקן וואס זיצט‬ ‫הייליגען מגיד מקאזניץ‪ ,‬האט אבער די רבי זייער‬ ‫דא ביים זיידן אין שטוב‪ ,‬און די זיידע זיצט מיט א‬ ‫געבעטן זיין תלמיד‪ ,‬אז אויף שבת קודש זאל ער‬ ‫פחד כעבדא קמי מרא‪ ,‬פארשטיי איך אז דאס איז‬ ‫זיין צוריק ביי אים‪.‬‬ ‫דעם זיידנ'ס רבי"‪.‬‬ ‫ווען דער הייליגער שר שלום איז אנגעקומען‬ ‫האט דער זיידע דער הייליגער מגיד מקאזניץ‬ ‫קיין קאזניץ‪ ,‬האט אים דער גרויסער מגיד גאר שיין‬ ‫זי"ע געזאגט פארן אייניקל‪" ,‬מיין קינד‪ ,‬דער איד‬ ‫מקבל פנים געווען און מכבד געווען‪ ,‬אבער תיכף‬ ‫דער זקן וואס די זעסט יעדע נאכט‪ ,‬דאס איז דער‬ ‫איז דער שר שלום אריין זיך געזעגענען אז ער‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע"‪ ,‬און די זיידע האט אויס‬ ‫פארט צוריק אויף שבת צו זיין רבין קיין לובלין‪,‬‬ ‫געפירט בזה"ל‪" ,‬און ווען די וועסט גרעסער ווערן‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער מגיד געזאגט‪ ,‬אויב בוסטו‬ ‫וועסטו אויך קענען לערנען ביי אים"‪ ,‬האט דער‬ ‫מסכים צו בלייבן דא ביי אונז‪ ,‬וועסטו זוכה זיין צו‬ ‫אייניקל דער קדוש געזאגט‪" ,‬זיידע איך וויל נישט‬ ‫גילוי אליהו הנביא ז"ל‪.‬‬ ‫קיין רבי'ס וואס זענען שוין נישט אויף די וועלט"‪,‬‬ ‫דאס איז שוין געווען די געוואלדיגע קדושה פון‬ ‫אבער דער הייליגער שר שלום האט זיך‬ ‫דעם אייניקל דער שרף ממאגלניצא זי"ע זייעדניג‬ ‫ווייטער געוואלט געזעגענען‪ ,‬האט דער מגיד‬ ‫נאר ‪ 5‬יאר אלט‪.‬‬ ‫פראבירט נאכאמאל און געזאגט‪ ,‬אויב בלייסטו ביי‬ ‫•••‬ ‫אונז וועל איך דיר ווייזן די אבות הקדושים‪ ,‬אבער‬ ‫דער צדיק וקדוש דער שרף האט שוין פון אלס‬ ‫דער הייליגער שר שלום האט בשום אופן נישט‬ ‫יונג קינד געהאט גאר הייליגע אויגן‪ ,‬און צדיקים‬ ‫געוואלט ברעכן זיין צוזאג פארן חוזה אז ער קומט‬ ‫האבן שוין דאן מעיד געווען אויף זיין גרויסע‬ ‫צוריק אויף שבת קיין לובלין‪ ,‬און דער שר שלום‬ ‫קדושה וטהרה מיט וואס ער האט זיך שוין דאן‬ ‫האט זיך געזעגענט פונעם הייליגען מגיד מקאזניץ‪.‬‬ ‫געפירט‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז זייענדיג נאר ‪ 8‬יאר‬ ‫אלט‪ ,‬איז דער צדיק געווען ביים סדר נאכט ביים‬ ‫אזוי ווי ער איז אנגעקומען קיין לובלין צום‬ ‫זיידן דער הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע‪ ,‬און ווען די‬ ‫הייליגען חוזה מלובלין‪ ,‬האט אים זיין רבי מקבל‬ ‫זיידע האט געזאגט די ווערטער אין די הגדה‬ ‫פנים געווען מיט א שמחה און צהלות פנים און‬ ‫מורא גָּ דול ‪ -‬זו גִּ לּוּי ְשׁכִ ינָ ה"‪ ,‬האט דער זיידע נאך‬ ‫וּב ָ‬ ‫" ְ‬ ‫געזאגט‪" ,‬צו מוותר זיין אויף גילוי אליהו הנביא ז"ל‪,‬‬ ‫געזאגט תורה פון זיין גרויסן רבין דער מגיד‬ ‫און אויך מוותר זיין אויף גילוי האבות הקדושים‪,‬‬ ‫ממזריטש זי"ע‪.‬‬ ‫נאר כדי צוריק צו קומען צו דיין רבין‪ ,‬דאס הייסט א‬ ‫אמת'ע חסיד"‪.‬‬ ‫דאן האט דער אייניקעל דער שרף געזען א‬ ‫•••‬ ‫אלטן איד א זקן‪ ,‬האט ער געוויזן אויפן זקן און‬ ‫אמאל איז דער צדיק דער הייליגער שר שלום‬ ‫געפרעגט דעם זיידן‪ ,‬זיידע איז דאס אליהו הנביא‬ ‫מבעלזא זי"ע געשטאנען ביים דאווענען‪ ,‬איז דארט‬ ‫ז"ל‪ ,‬האט דער הייליגער מגיד געזאגט‪" ,‬ניין מיין‬ ‫געשטאנען א איד אין געדאווענט שמונה עשרה‪,‬‬ ‫קינד‪ ,‬דאס איז מיין גרויסע רבי דער מגיד ממזריטש‬ ‫אינמיטן הערט דער צדיק ווי דער איד זאגט אין‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער זיידע דער הייליגער קאזניצער מגיד‬ ‫אידיש‪" ,‬רבונו של עולם טאטע זיסער"‪ ,‬האט דער‬ ‫זי"ע האט צו געלייגט‪ ,‬זאלסט וויסן מיין קינד‪,‬‬ ‫שר שלום געפרעגט פון דעם איד‪ ,‬ווי קומט צו דיר‬ ‫"גילוי צדיקים איז אסאך גרעסער ווי גילוי אליהו"‪.‬‬ ‫צו רעדן אידישע ווערטער אינמיטן דאווענען‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער איד געזאגט פארן שר שלום‪ ,‬דער‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט דער צדיק‬ ‫הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט דאס אויך‬ ‫דער הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע געהערט פון‬ ‫געטון‪.‬‬ ‫זיין גרויסן רבין דער חוזה מלובלין זי"ע בזה"ל‪,‬‬ ‫"ווער עס וואוינט נאנט צום שטאט קאזניץ‪ ,‬און ער‬ ‫האט זיך דער צדיק אויס געדרייט און געזאגט‪,‬‬ ‫גייט נישט מקבל זיין דעם צדיק‪ ,‬ווען משיח וועט‬ ‫דער קאזניצער מגיד איז נישט געווען קיין מענטש‪,‬‬ ‫קומען‪ ,‬וועט יענער נישט קענען זוכה זיין צו געבן‬ ‫ער איז געווען א מלאך‪ ,‬דאן דרייט זיך דער צדיק‬ ‫שלום פאר משיח צדקנו"‪ ,‬אזוי ווי דער תלמיד דער‬ ‫‪93‬‬ ‫פארשטאנען די ווייטע בליק פון זיין רבין מיט זיין‬ ‫אויס און לייגט צו‪ ,‬ער איז נישט געווען קיין מלאך‪,‬‬ ‫ברכה‪" ,‬נאך אסאך צייט"‪.‬‬ ‫נאר ער איז געווען א שרף‪ ,‬און ער האט דאס‬ ‫•••‬ ‫געקענט טון‪ ,‬און דער צדיק האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫דער הייליגער מגיד מקאזניץ איז געווען איין‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז די טאטע פונעם הייליגען קאזניצער‬ ‫שטיק ביין און זייער א שוואכער מענטש‪ ,‬אז מען‬ ‫מגיד זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי שבתי זי"ע איז נישט געווען‬ ‫האט אים געברויכט טראגן צום ביהמ"ד אויף א‬ ‫מפורסם אלס א אדם גדול‪ ,‬אבער בזכות פון זיין‬ ‫בענקל‪ ,‬אבער אזוי ווי דער צדיק איז אריין אין‬ ‫גרויסן זון דער מגיד מקאזניץ‪ ,‬האט דער טאטע‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬האט ער געגעבן א שריי‪" ,‬מה נורא המקום‬ ‫זוכה געווען צו א גאר הויכע פלאץ אין גן עדן‪ ,‬נעבן‬ ‫הזה‪ ,‬אין זה כי אם בית אלקים"‪ ,‬און דער צדיק איז‬ ‫דעם צדיק יוחאי זי"ע דער טאטע פון התנא אלוקי‬ ‫צו געלאפן צום דאווענען מיט אזא ברען‪ ,‬ממש‬ ‫רבי שמעון בר יוחאי זי"ע‪ ,‬ווי דער הייליגער מגיד‬ ‫נישט מיט קיין כח אנישי‪ ,‬נאר ווי א שרף און מלאך‬ ‫האט אליין איינמאל מעיד געווען אויף דעם‪.‬‬ ‫אלקים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫געווען איז דאס איין שמחת תורה‪ ,‬ווען דער‬ ‫איינמאל ווען דער צדיק וקדוש רבי יעקב ארי'‬ ‫מגיד האט געטאנצן מיט די תורה מיט א‬ ‫מראדזמין זי"ע איז געפארן זיך מסתופף זיין קיין‬ ‫אויסערגעווענליכע שמחה מער ווי יעדעס יאר‪,‬‬ ‫קאזניץ‪ ,‬האט דער הייליגער קאזניצער מגיד‬ ‫ווען די תלמידים האבן געפרעגט דעם רבין די‬ ‫געפרעגט דעם תלמיד רבי יעקב ארי' זי"ע‪" ,‬יענליו‬ ‫סיבה‪ ,‬האט דער מגיד מגלה געווען‪ ,‬אז די יאר ל"ג‬ ‫זאל איך דיר בענטשן"‪ ,‬דער תלמיד האט גלייך‬ ‫בעומר ווען דער תנא יוחאי איז אראפ זיך מיט‬ ‫מורא געהאט וואס די רבי וויל אים זאגן‪ ,‬וויבאלד‬ ‫פרייען מיטן שמחה הילולא פון זיין גרויסן זוהן‪,‬‬ ‫עס איז געווען באקאנט אז דער הייליגער חידושי‬ ‫האט מיין טאטע רבי שבתי געבעטן‪ ,‬אז דער תנא‬ ‫הרי"ם האט ליידער פארלוירן זיינע קינדער בחייו‬ ‫יוחאי זאל אים אויך מיט נעמען‪.‬‬ ‫פונעם הקפדה פון דעם קאזניצער מגיד‪ ,‬ווייל ער‬ ‫האט דער הייליגער תנא יוחאי געמאכט א‬ ‫איז אריבער פון קאזניץ קיין פשיסחא‪ ,‬האט דער‬ ‫געשעפט מיטן טאטן‪ ,‬אז ער וועט אים מיט נעמען‬ ‫הייליגער ראדזימינער געטראכט‪ ,‬אז אפשר האט‬ ‫אויף ל"ג בעומר קיין מירון‪ ,‬און די טאטע וועט אים‬ ‫דער מגיד אויך אן הקפדה אויף אים‪.‬‬ ‫מיט נעמען צו די הקפות פון זיין זוהן דער מגיד‪ ,‬כך‬ ‫הוה דער טאטע איז געווען ל"ג בעומר אין מירון‪,‬‬ ‫אבער דער תלמיד מראדזימין האט געטראכט‬ ‫און יעצט ביי שמחת תורה איז דא געווען דער‬ ‫ביי זיך‪ ,‬יעבור עלי מה‪ ,‬אויב די רבי וויל מיך בענטשן‪,‬‬ ‫הייליגער תנא אלוקי יוחאי‪ ,‬און דערפאר איז די‬ ‫וועל איך נעמען זיין ברכה נישט קיין חילוק וואס עס‬ ‫שמחה דא געווען אסאך גרעסער ווי יעדעס יאר‪.‬‬ ‫איז‪ ,‬דאן האט דער הייליגער קאזניצער מגיד‬ ‫•••‬ ‫געזאגט פארן תלמיד‪ ,‬בייג אראפ דיין קאפ‪ ,‬און ער‬ ‫איינע פון די בני היכלא פונעם קאזניצער מגיד‬ ‫האט ארויף געלייגט ידיו הקדושים‪ ,‬און‬ ‫זי"ע איז געווען הרה"ק רבי אלימלך גניוויש זי"ע‬ ‫געבענטשט דעם תלמיד און געזאגט‪" ,‬יענליו דו‬ ‫וואס איז געווען א זון פון הרה"ק רבי פנחס גניוויש‬ ‫ווילסט דאך זיין א רבי‪" ,‬נאך נישט יעצט‪ ,‬נאך אסאך‬ ‫זי"ע פון די גרויסע תלמידים פון רבי אלימלך‬ ‫צייט"‪.‬‬ ‫מליזענסק זי"ע‪ ,‬איין טאג זענען די קאזאקין ימ"ש‬ ‫געקומען צום ביהמ"ד פונעם קאזניצער מגיד‪ ,‬און‬ ‫די מענטשן וואס זענען דארט געשטאנען‬ ‫זיי האבן אוועק געכאפט בחורים צום מיליטער‪,‬‬ ‫האבן געמיינט‪ ,‬אז די רבי האט דעם תלמיד צו‬ ‫און איינע פון די בחורים איז געווען דער רבי‬ ‫גענומען דאס רבנות‪ ,‬אבער יארן שפעטער האט‬ ‫אלימלך גניוויש זי"ע‪.‬‬ ‫מען געזען די הייליגע אויגן פון דעם מגיד‪ ,‬אז זיין‬ ‫ברכה איז מקיים געווארן‪ ,‬וואס ווי באוויסט האט‬ ‫איז מען געקומען מזכיר זיין ביים הייליגען‬ ‫דער הייליגער ראדזימינער זי"ע גאר שטארק‬ ‫קאזניצער מגיד זי"ע די בחורים און אז צווישן זיי‬ ‫מאריך ימים געווען‪ ,‬און מען האט אים גערופען‬ ‫איז אויך דער אלימלך‪ ,‬פונקט דאן האט מען אריין‬ ‫דער זקן האדמורי"ם‪ ,‬און ער האט איבער געלעבט‬ ‫געברענגט א קאווע פארן מגיד‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫כמעט אלע צדיקים פון זיין דור‪ ,‬דאן האט מען שוין‬ ‫‪94‬‬ ‫וויסענדיג געמאכט‪ ,‬אבער נאך דריי מאל וואס‬ ‫מגיד האט געזאגט בזה"ל‪" ,‬ווי לאנג מען באפרייט‬ ‫יענער האט אים דאס געזאגט‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫נישט דעם אלימלך‪ ,‬וועל איך נישט טרינקען דעם‬ ‫שר שלום פארשטאנען‪ ,‬אז דאס איז נישט סתם‬ ‫קאווע"‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬נאר ער ברויך פארן קיין קאזניץ‪ ,‬איז דער‬ ‫הייליגער שר שלום געפארן קיין קאזניץ צום מגיד‪.‬‬ ‫לפלא איז דורך א קורצע צייט און די אלע‬ ‫בחורים זענען צוריק געקומען צום שטוב פונעם‬ ‫אנקומענדיג אין קאזניץ‪ ,‬האט ער געטראפן‬ ‫מגיד‪ ,‬האט דער מגיד געזאגט פאר רבי אלימלך‬ ‫דעם הייליגען קאזניצער מגיד זי"ע ליגענדיג אין‬ ‫בזה"ל‪" ,‬צוליב דיין עקשנות‪ ,‬איז מיר קאלט געווארן‬ ‫בעט‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז דער מגיד געווען א‬ ‫די קאווע"‪ ,‬דער עולם האט נישט גלייך‬ ‫חלש מאוד און אסאך געלעגן אין בעט‪ ,‬דאן האט‬ ‫פארשטאנען וואס דער מגיד האט געמיינט‪.‬‬ ‫אים דער מגיד צו געריפן און געהייסן זיצן אויף זיין‬ ‫בעט‪ ,‬דאן איז א חולה אריין געקומען צום מגיד און‬ ‫אבער שפעטער האט דער מגיד דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫מזכיר געווען אז ער האט געפערליכע ווייטאג אין‬ ‫ווען ער האט געזאגט די ווערטער‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫זיינע ציין‪ ,‬דאן האט דער מגיד גענומען מיין‬ ‫נישט טרינקען דעם קאווע ביז אלימלך ווערט‬ ‫רעכטע האנט‪ ,‬און מיינע צוויי פינגער אריבער‬ ‫באפרייט‪ ,‬האט מען בעולם העליון געגעבן רשות‬ ‫געפירט אויף די ציין פון יענעם איד‪ ,‬און גלייך איז‬ ‫פארן טאטן רבי פנחס זי"ע‪ ,‬אז ער זאל קענען גיין‬ ‫יענער אויס געהיילט געווארן‪ ,‬און פון דאן האט‬ ‫ראטעווען זיין זון‪ ,‬אבער דער זון האט נישט מסכים‬ ‫דער הייליגער שר שלום זי"ע באקומען דעם כח פון‬ ‫געווען צו גיין‪ ,‬נאר אויב דער טאטע ראטעוועט‬ ‫היילן מיט זיינע הענט‪.‬‬ ‫אויך די אנדערע בחורים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי דוד משה מטשורטקוב‬ ‫אבער דער טאטע האט דאס נישט געקענט‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז דער בעש"ט הקדוש זי"ע‬ ‫טון נאר אויב ער פרעגט קודם אין הימל‪ ,‬אויב ער‬ ‫וואס האט זיין גאנץ לעבן געארבעט צו ברענגען‬ ‫האט רשות צו ראטעווען די אנדערע בחורים אויך‪,‬‬ ‫משיח‪ ,‬ווען ער איז נסתלק געווארן האט ער נישט‬ ‫איז דער טאטע רבי פנחס צוריק ארויף בעולם‬ ‫געוואלט אריין גיין אין גן עדן ביז מען ברענגט‬ ‫העליון צו בעטן רשות‪ ,‬און דערפאר האט דאס‬ ‫משיח‪ ,‬האט מען אבער געשיקט דעם אר"י הקדוש‬ ‫גענומען לענגער ווי עס האט געברויכט‪ ,‬און דאס‬ ‫זי"ע זאל אים מקבל פנים זיין‪ ,‬און ווי נאר דער‬ ‫האט דער מגיד מיט זיינע הייליגע אויגן געזען‪ ,‬און‬ ‫בעש"ט האט געזען דעם אר"י הקדוש‪ ,‬איז ער גלייך‬ ‫דאס איז געווען די ווערטער וואס דער מגיד האט‬ ‫צו געלאפן‪ ,‬און אזוי האט מען אים אריין געכאפט‬ ‫געמיינט‪ ,‬אז מיטן עקשנות פון רבי אלימלך‪ ,‬אז ער‬ ‫אין גן עדן‪.‬‬ ‫איז נישט מסכים איבער צו לאזן די אנדערע‬ ‫בחורים‪ ,‬איז די קאווע קאלט געווארן‪.‬‬ ‫דאס זעלבע האט פאסירט מיטן הייליגען מגיד‬ ‫•••‬ ‫ממזריטש זי"ע‪ ,‬אז ווען ער איז ארויף געקומען‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער שר שלום‬ ‫בעולם העליון‪ ,‬איז זיין רבי דער בעש"ט הקדוש‬ ‫מבעלזא זי"ע געזאגט‪ ,‬אז די כח וואס ער האט‬ ‫אים קעגן געקומען און אזוי האט מען דעם מגיד‬ ‫געהאט‪ ,‬אז ווען ער האט מיט זיינע הייליגע הענט‬ ‫ממזריטש זי"ע אריין געכאפט אין גן עדן‪ ,‬האט‬ ‫אנגערירט אויפן פלאץ ווי א איד האט געהאט א‬ ‫אבער דער מגיד מקאזניץ זי"ע זיך פאר גענומען‪,‬‬ ‫מחלה‪ ,‬איז די מחלה גלייך אויס געהיילט געווארן‪,‬‬ ‫אז ער וועט זיך נישט לאזן‪ ,‬און טאקע ווען ער איז‬ ‫דאס האט ער מקבל געווען פון זיין גרויסן רבין דער‬ ‫ארויף געקומען האט ער גלייך געזאגט‪ ,‬אז ווי לאנג‬ ‫הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע‪ ,‬און די מעשה איז‬ ‫ער נעמט נישט ארויס אלע נשמות ישראל פון‬ ‫געווען ווי פאלגענד‪.‬‬ ‫גיהנום גייט ער נישט אריין אין גן עדן‪.‬‬ ‫גאנץ אנפאנג איז דער הייליגער שר שלום‬ ‫פארשטייט זיך אז פאר דעם צדיק דער מגיד‬ ‫געפארן אסאך קיין לובלין צום חוזה זי"ע‪ ,‬דארט‬ ‫מקאזניץ האט מען נישט געקענט אפ זאגן‪ ,‬און דער‬ ‫האט אים געטראפן א איד און זאגט אים‪" ,‬פאר קיין‬ ‫מגיד האט טאקע ארויס גענומען טויזענטער‬ ‫קאזניץ"‪ ,‬אבער דער שר שלום האט זיך קודם נישט‬ ‫‪95‬‬ ‫•••‬ ‫נשמות ישראל פון גיהנום‪ ,‬אבער דער מגיד האט‬ ‫אינעם קונטרס מזקנים אתבונן ווערט‬ ‫נישט געוואלט נאך לאזן ביז מען לאזט אים ארויס‬ ‫געברענגט די מעשה‪ ,‬דער צדיק וקדוש רבי לוי‬ ‫נעמען אלע נשמות ישראל פון גיהנום‪ ,‬אבער אין‬ ‫יצחק מבארדיטשוב זי"ע האט אמאל געפרעגט‬ ‫הימל האט מען געזען‪ ,‬אז דאס וועט נישט זיין קיין‬ ‫דעם הייליגן קאזניצער מגיד זי"ע‪" ,‬מיט וועלכער‬ ‫טובה פאר די אלע נשמות וואס דארפן ליידער נאך‬ ‫זכות האט דיין פאטער זוכה געווען צו אזא זון ווי‬ ‫אפ קומען אין גיהנום‪ ,‬האט מען אין גן עדן‬ ‫דו"‪ ,‬דער הייליגער מגיד האט אויסגערעכנט‬ ‫אנגעהויבן זאגן "כתר"‪ ,‬און אזוי ווי דער מגיד‬ ‫פארשידענע מצוות אין וועלכע זיין פאטער‪ ,‬רבי‬ ‫מקאזניץ האט געהערט כתר‪ ,‬איז ער פון גרויס‬ ‫שבתי דער ספרים‪-‬בינדער‪ ,‬האט זיך שטארק‬ ‫השתוקקות צו געלאפן צום גן עדן‪ ,‬און אזוי האט‬ ‫מהדר געווען‪ ,‬אבער דער הייליגער בארדיטשובער‬ ‫מען דעם מגיד אויך אריין געכאפט אין גן עדן‪.‬‬ ‫רב האט געזאגט‪" ,‬נישט דערפאר‪ ,‬דערצייל מיר נאך‬ ‫•••‬ ‫פון דיין פאטער"‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז נאכן פטירה פונעם רבין רבי אלימלך‬ ‫האט דער הייליגער קאשניצער מגיד‬ ‫מליזענסק זי"ע‪ ,‬האט זיך דער הייליגער קאשניצער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט ווי זיין פאטער האט‬ ‫מגיד זי"ע צעשמייכעלט‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫געוואוינט‪ ,‬האט א שניידער‪ ,‬וועלכער איז געווען‬ ‫ווען רבי ר׳ אלימלך איז ארויף געקומען אויפן עולם‬ ‫נאנט צום פריץ‪ ,‬זיך דורכגעזעצט צו זיין דער בעל‬ ‫האמת‪ ,‬האט מען אים געפרעגט‪ ,‬אויב ער האט‬ ‫תפלה אום יום כיפור‪ ,‬כאטש דער עולם האט אים‬ ‫געדאווענט אדער געלערנט אדער געדינט דעם‬ ‫נישט געהאלטן ראוי דערצו‪ ,‬דער עולם האט‬ ‫באשעפער‪ ,‬האט ער אויף אלעם גענטפערט ניין‪,‬‬ ‫דעריבער געמאכט א גרויסן טומל אינמיטן‬ ‫ווייל ער האט באמת נישט געהאלטן אז ער האט‬ ‫דאווענען און געשלאגן מיט די מחזורים ביז זיי‬ ‫געדינט דעם באשעפער פון גרויס ענווה‪.‬‬ ‫זענען צעריסן געווארן‪.‬‬ ‫און ער האט זיך אנגערופען‪ ,‬אז ער ברויך גיין‬ ‫מוצאי יום כיפור האבן די מענטשן געזאגט צו‬ ‫אין גיהנום‪ ,‬אבער פארשטייט זיך אז מען האט אים‬ ‫רבי שבתי‪" ,‬היי‪-‬יאר וועט איר האבן א גוטע פרנסה‪,‬‬ ‫אריין געטראגען אין גן עדן‪ ,‬האט זיך דער הייליגער‬ ‫ווייל אלע צעריסענע מחזורים וועלן דארפן א נייע‬ ‫רבי אלימלך זי"ע אנגערופען‪ ,‬קוקט ווי גוט דער‬ ‫כריכה"‪ ,‬רבי שבתי האט בכלל נישט פארשטאנען‬ ‫הייליגער באשעפער איז‪ ,‬אפילו אין גיהנום איז אזוי‬ ‫פון וואס זיי רעדן‪ ,‬ווייל ער איז געווען אזוי‬ ‫געשמאק‪ ,‬און דערפאר האט ער זיך דער הייליגער‬ ‫פארטיפט אין זיין תפלה‪ ,‬אז ער האט נישט‬ ‫קאשניצער מגיד צעשמייכעלט‪.‬‬ ‫געהערט קיין איין קלאפ און קיין איין געשריי‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק רבי לוי יצחק אויסגערופן‪" ,‬יעצט‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט געברענגט‪ ,‬אז איין‬ ‫פארשטיי איך שוין מיט וועלכער זכות ער האט זוכה‬ ‫שבת קודש האט דער יהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע‬ ‫געווען צו אזא זון ווי דו!"‪ ,‬ווייל א איד וואס קען זיין‬ ‫געוויילט ביים הייליגן קאזניצער מגיד זי"ע‪ ,‬ביי‬ ‫אזוי פארטיפט אין זיין עבודת התפלה‪ ,‬אז ער‬ ‫דער סעודה האט אים דער מגיד געפרעגט‪,‬‬ ‫האלט בכלל נישט מיט וואס טוט זיך ארום אים‪,‬‬ ‫"הייליגער יוד‪ ,‬זאגט מיר‪ ,‬פארוואס שפיר איך א‬ ‫קען זוכה זיין צו אראפברענגען אזא הייליגע נשמה‬ ‫גרעסערע קדושה און הארה דווקא אינעם צווייטן‬ ‫ווי דער מגיד מקאזניץ‪.‬‬ ‫טאג יום טוב של גלויות‪ ,‬מער ווי אינעם ערשטן‬ ‫•••‬ ‫טאג"‪ ,‬האט דער הייליגער צדיק מפשיסחא‬ ‫אין קונטרס נפלאות היהודי ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫געענטפערט‪" ,‬ווען א מאן קריגט זיך מיט זיין ווייב‬ ‫אז איינמאל איז דער הייליגער קאזניצער מגיד‬ ‫און נאכדעם מאכן זיי שלום‪ ,‬ווערט די אהבה נאך‬ ‫זי"ע געווען שטארק קראנק‪ ,‬און זיין מצב איז‬ ‫גרעסער ווי פריער‪ ,‬אזוי אויך איז יום טוב שני‪ ,‬דער‬ ‫געווען זייער געפערליך‪ ,‬דער יהודי הקדוש‬ ‫יום טוב פון גלות‪ ,‬נאכן ריחוק ווערט די אהבה נאך‬ ‫מפשיסחא זי"ע האט דאס מרגיש געווען ברוח‬ ‫גרעסער"‪ ,‬הערנדיג די ווערטער‪ ,‬האט דער מגיד‬ ‫קדשו‪ ,‬און האט גלייך גערופן צוויי פון זיינע‬ ‫אים א קוש געגעבן אויפן שטערן און געזאגט‪" ,‬דו‬ ‫חסידים‪ ,‬ביידע מיטן נאמען רבי שמואל‪ ,‬וועלכע‬ ‫האסט מיך מחיה געווען"‪.‬‬ ‫‪96‬‬ ‫נתפרסם געווארן‪ ,‬איז ער געווען א גרויסער‬ ‫האבן געהאט א געוואלדיגן כח אין נגינה‪ ,‬און ער‬ ‫ארעמאן‪ ,‬ער איז איין טאג געפארן צום הייליגן‬ ‫האט זיי באפוילן צו פארן קיין קאזניץ און געזאגט‪,‬‬ ‫צדיק רבי לוי יצחק מבארדיטשוב זי"ע‪ ,‬וועלכער‬ ‫"אויב איר וועט דעם מגיד נאך טרעפן ביים לעבן‪,‬‬ ‫איז דעמאלט געווען רב אין זעליחוב‪ ,‬און האט אים‬ ‫זאלט איר דארט מקבל שבת זיין מיט א ניגון"‪.‬‬ ‫דערציילט פון זיין גרויסן דחקות‪ ,‬ווען זיי האבן זיך‬ ‫ווען זיי זענען אנגעקומען‪ ,‬האט דער מגיד‬ ‫געזעגנט‪ ,‬איז דער הייליגער בארדיטשובער ארויס‬ ‫געפרעגט פון וואנען זיי קומען‪ ,‬האבן די צוויי‬ ‫אים באגלייטן‪ ,‬עס איז געווען א ביטער קאלטער‬ ‫געזאגט‪" ,‬דער הייליגער איד מפשיסחא האט אונז‬ ‫ווינטערטאג‪ ,‬דער קאזניצער מגיד האט געטראגן א‬ ‫געשיקט"‪ ,‬און האבן ממשיך געווען צו זאגן‪" ,‬מיר‬ ‫ווארעמען פעלץ‪ ,‬אבער דער הייליגער‬ ‫קענען זינגען"‪ ,‬דער הייליגער מגיד מקאזניץ האט‬ ‫בארדיטשובער איז ארויס מיט א דין הויז‪-‬קלייד‪.‬‬ ‫זיי מכבד געווען צו פירן קבלת שבת‪ ,‬ווי נאר ער‬ ‫האט געהערט זייערע הייליגע ניגונים‪ ,‬איז אים‬ ‫דער הייליגער בארדיטשובער האט אים‬ ‫בעסער געווארן‪ ,‬און וואס מער זיי האבן געזונגען‪,‬‬ ‫באגלייט ווייטער און ווייטער‪ ,‬ביז ער האט‬ ‫אלץ מער איז זיין געזונט צוריקגעקומען‪,‬‬ ‫געבעטן‪" ,‬בארג מיר דיין פעלץ‪ ,‬ווייל מיר איז זייער‬ ‫שפעטער האט דער מגיד געזאגט‪" ,‬מיט זיין‬ ‫קאלט"‪ ,‬דער מגיד האט אים גלייך געגעבן דעם‬ ‫לויטערן בליק האט דער הייליגער איד געזען‪ ,‬אז‬ ‫פעלץ און איז געבליבן אינעם דינעם קלייד‪ ,‬דער‬ ‫איך בין שוין ארומגעגאנגען אין אלע עולמות‬ ‫הייליגער בארדיטשובער האט אים נאך ווייטער‬ ‫העליונים‪ ,‬אבער צום עולם הנגינה בין איך נאך‬ ‫באגלייט‪ ,‬ביז דער מגיד איז שוין כמעט געקומען‬ ‫נישט אנגעקומען‪ ,‬דערפאר האט ער מיר געשיקט‬ ‫אין א סכנה פונעם שרעקליכן קעלט‪ ,‬דעמאלט‬ ‫די צוויי אידן‪ ,‬כדי זיי זאלן מיך דורך זייער ניגון‬ ‫האט דער הייליגער קדושת לוי צוריקגעגעבן דעם‬ ‫צוריקברענגען אויף דער וועלט"‪.‬‬ ‫פעלץ און געזאגט‪" ,‬ישראלקע‪ ,‬יעצט מעגסטו זיך‬ ‫•••‬ ‫שוין אנווארעמען"‪ ,‬און פון דעמאלט אן איז דער‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫מגיד נתפרסם געווארן איבער דער וועלט און‬ ‫צדיק רבי חיים מאיר יחיאל השרף ממאגלניצא‬ ‫ארויס פון די שרעקליכע דחקות און געהאט‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז אלס קליין קינד פלעגט‬ ‫הרחווה‪.‬‬ ‫ער שלאפן אינעם בעט פון זיין זיידן‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫•••‬ ‫קאזניצער מגיד זי"ע‪ ,‬איין נאכט האט ער געשפירט‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫ווי דער מגיד שטייט אויף‪ ,‬פלוצלינג איז‬ ‫הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע איז רוב ימיו געווען‬ ‫אריינגעקומען א מענטש‪ ,‬און דער מגיד איז מיט‬ ‫זייער שוואך און קראנק‪ ,‬יעדן אינדערפרי פארן‬ ‫אים ארומגעגאנגען אין צימער און גערעדט‪.‬‬ ‫דאווענען פלעגט ער זאגן‪" ,‬מי אנכי שאזכה‬ ‫להתפלל לפני הקדוש ברוך הוא"‪ ,‬צום ערשטן מאל‬ ‫דערציילט דער הייליגער שרף זי"ע‪ ,‬אז ער‬ ‫איז זיין אטעם געווען קורץ און ער האט קוים‬ ‫האט זיך זייער געוואונדערט‪ ,‬ווייל דער מענטש‬ ‫געקענט ארויסגעבן די ווערטער‪ ,‬דערנאך האט ער‬ ‫האט גערעדט צום מגיד נישט ווי א תלמיד צו א‬ ‫עס נאכאמאל געזאגט‪ ,‬און זיין קול איז שוין‬ ‫גרעסערן‪ ,‬נאר ממש ווי צו זיין אייגענעם תלמיד‪,‬‬ ‫געווארן העכער‪ ,‬ביים דריטן מאל איז זיין קול‬ ‫און ער האט געטראכט ביי זיך‪ ,‬אז דאס מוז זיין‬ ‫געווען אזוי שטארק‪ ,‬אז אלע צוהערער האבן‬ ‫אליהו הנביא‪ ,‬ווען דער מענטש איז‬ ‫געציטערט פאר גרויס פחד און יראה‪.‬‬ ‫אוועקגעגאנגען‪ ,‬האט דאס קינד געזאגט‪" ,‬זיידע‪,‬‬ ‫דאס איז זיכער געווען אליהו הנביא!"‪ ,‬האט דער‬ ‫אזוי פלעגט ער זיך אין תפלה מתגבר זיין מיט‬ ‫מגיד געענטפערט‪" ,‬דו האסט א טעות‪ ,‬דאס איז‬ ‫א כח און דביקות העכער פון די כוחות הגוף‪ ,‬ער‬ ‫געווען מיין רבי‪ ,‬דער הייליגער מגיד פון מעזריטש‬ ‫פלעגט אויך זאגן‪" ,‬דער אויבערשטער ווייסט‪ ,‬אז‬ ‫זי"ע‪ ,‬זאלסט וויסן‪ ,‬גילוי צדיקים איז אזוי גרויס ווי‬ ‫איך האב נישט קיין שום הנאה פון גשמיות‪ ,‬נאר פון‬ ‫גילוי אליהו"‪.‬‬ ‫א גוטן דאווענען האב איך הנאה‪ ,‬און איך האב מורא‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אפשר צאלט מען מיר דערמיט אפ מיין שכר אויף‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫דער וועלט‪ ,‬און וואס וועט דעמאלט זיין מיט מיר‬ ‫איידער דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע איז‬ ‫‪97‬‬ ‫מיט דיין גאנצן הארץ פארלאזט נאר אויפן‬ ‫אויף יענער וועלט"‪ ,‬דאס איז געווען די געוואלדיגע‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬וועסטו זוכה זיין צו א בן זכר"‪.‬‬ ‫מסירת נפש און דביקות פונעם מגיד‪ ,‬און זיין‬ ‫•••‬ ‫געוואלדיגע עניוות‪ ,‬אז ער האט באמת געהאלטן‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫אז מיט די הנאה פונעם דאווענען וועט מען אים‬ ‫הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט אמאל‬ ‫אראפנעמען פון זיין שכר בעולם שכולו טוב‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬ווען איך בין געווען זיבן יאר אלט‪ ,‬האב‬ ‫•••‬ ‫איך שוין געלערנט אין דער ישיבה פון רבי יחזקאל‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫מאסטראווצע‪ ,‬בייטאג בין איך געזעסן אין ישיבה‪,‬‬ ‫צדיק וקדוש רבי צבי אלימלך בעל בני יששכר‬ ‫און ביינאכט האב איך ווייטער געלערנט אליין אין‬ ‫מדינוב זי"ע איז אין זיינע יונגע יארן אסאך געווען‬ ‫בית המדרש‪.‬‬ ‫ביים רבי'ן הרה"ק רבי מנחם מענדל מרימאנוב‬ ‫זי"ע‪ ,‬איין שבת ביי שלש סעודות האט דער צדיק‬ ‫איין חנוכה‪-‬נאכט האט מיין פאטער מיר נישט‬ ‫רבי מענדעלע מרימנוב געזאגט‪" ,‬איך האב‬ ‫געלאזט גיין אין בית המדרש‪ ,‬ווייל ער האט מורא‬ ‫געהערט אויסרופן אין הימל‪ ,‬אז ווער עס לעבט אין‬ ‫געהאט אז איך וועל זיך פארכאפן אין שפילן‬ ‫דור פונעם קאזניצער מגיד און האט נישט געזען זיין‬ ‫קארטן‪ ,‬ווי מען פלעגט דעמאלט טון‪ ,‬אין שטוב איז‬ ‫הייליג פנים‪ ,‬וועט נישט זוכה זיין צו זען דעם פנים‬ ‫אבער נישט געווען קיין ליכט און קיין ספר‪ ,‬און איך‬ ‫פון משיח"‪.‬‬ ‫האב זייער געוואלט לערנען‪ ,‬האב איך צוגעזאגט‪,‬‬ ‫אז איך וועל נאר בלייבן אזוי לאנג ווי א קליין‬ ‫גלייך נאך הבדלה האט דער הייליגער בני‬ ‫ליכטל פון דריי פרוטות ברענט‪.‬‬ ‫יששכר גענומען זיין שטעקן און פעקל און איז‬ ‫די מלאכים האבן אבער אזוי הנאה געהאט פון‬ ‫געגאנגען צופוס קיין קאזניץ‪ ,‬א גאנצן טאג און א‬ ‫מיין לימוד התורה‪ ,‬אז דאס ליכטל האט געברענט‬ ‫גאנצע נאכט איז ער געגאנגען אן שלאף און אן‬ ‫די גאנצע נאכט‪ ,‬ווען איך בין אינדערפרי‬ ‫מנוחה‪ ,‬מיט מסירת נפש‪ ,‬אויס מורא אז משיח‬ ‫אהיימגעקומען‪ ,‬האט מיין פאטער געמיינט אז איך‬ ‫וועט קומען איידער ער וועט זען דעם מגיד‪ ,‬ווען‬ ‫האב עובר געווען אויף זיין באפעל און יא‬ ‫ער איז אנגעקומען‪ ,‬איז דאס צימער געווען פול‬ ‫געשפילט קארטן‪ ,‬און ער האט מיך שטארק‬ ‫מיט מענטשן ארום דעם קראנקן מגיד'ס בעט‪ ,‬ער‬ ‫געשלאגן‪ ,‬איך האב אבער געוואוסט‪ ,‬אז אויב איך‬ ‫האט זיך אויפגעהויבן אויפן שטעקן‪ ,‬בלויז צו געבן‬ ‫וועל זאגן דעם אמת‪ ,‬וועט ער מיר גלייבן‪ ,‬ווייל איך‬ ‫איין שנעלן בליק אויפן מגיד‪ ,‬דער מגיד האט‬ ‫האב קיינמאל נישט געזאגט קיין ליגן‪ ,‬אבער איך‬ ‫פלוצלינג אויפגעהויבן דעם קאפ‪ ,‬אים אנגעקוקט‬ ‫האב געטראכט ביי מיר‪" ,‬בעסער זאל איך ליידן די‬ ‫און געזאגט‪" ,‬בראיה בעלמא קני‪ ,‬מיט איין בליק‬ ‫מכות‪ ,‬ווי זיך באנוצן מיטן כבוד התורה"‪.‬‬ ‫אליין האסטו שוין קונה געווען"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט געברענגט‪ ,‬אז ערב‬ ‫א גאר פשוטער איד מיט זיין ווייב זענען אמאל‬ ‫יום הקדוש פלעגן אלע איינוואוינער פון קאזניץ‪,‬‬ ‫געקומען צום הייליגן קאזניצער מגיד זי"ע און‬ ‫מענער‪ ,‬פרויען און קינדער‪ ,‬זיך פארזאמלען פארן‬ ‫געבעטן א ברכה פאר קינדער‪ ,‬דער מגיד האט‬ ‫הויז פונעם הייליגן קאזניצער מגיד זי"ע‪ ,‬זיי פלעגן‬ ‫געבעטן נ"ב זהובים‪ ,‬וואס איז בגימטריא "בן"‪,‬‬ ‫דארט שטיין און וויינען אויף זייערע עבירות און‬ ‫אבער דער פשוטער איד האט געוואלט געבן נאר‬ ‫בעטן דעם אויבערשטן‪ ,‬אז מען זאל זיי פארשרייבן‬ ‫צען‪ ,‬אבער דער מגיד האט נישט מסכים געווען‪,‬‬ ‫און פארזיגלען פאר א גוט יאר‪ ,‬דער הייליגער מגיד‬ ‫האט דער איד פראבירט צו געבן ‪ 20‬זהובים‪ ,‬אבער‬ ‫פלעגט מיטוויינען מיט זיי און זאגן‪" ,‬און איך בין‬ ‫דער הייליגער מגיד האט זיך געהאלטן ביי זיינס אז‬ ‫נאך א גרעסערער פושע און ערגער פון אייך"‪,‬‬ ‫ער גייט נישט אראפ אונטער ‪ 52‬זהובים‪ ,‬דער‬ ‫דערנאך פלעגט ער זיך אראפווארפן אויף דער ערד‬ ‫פשוטער איד האט זיך אויפגערעגט‪ ,‬און געזאגט צו‬ ‫און זיך קוילערן אין שטויב‪ ,‬און אזוי זענען זיי אלע‬ ‫זיין ווייב‪" ,‬נעם צוריק דאס גאנצע געלטף‪ ,‬דער‬ ‫צוזאמען געגאנגען אין בית המדרש צו כל נדרי‪,‬‬ ‫אויבערשטער וועט אונז העלפן אויך אן דעם רבי'ן"‪,‬‬ ‫מיט צעבראכענע הערצער און א הייליגע‬ ‫גלייך האט דער מגיד געזאגט‪" ,‬די ווערטער זענען‬ ‫התעוררות‪.‬‬ ‫אנגענומען געווארן אין הימל‪ ,‬ווייל דו האסט זיך‬ ‫‪98‬‬ ‫בצלו פון דעם צדיק און באוואונדערט זיין‬ ‫יארצייט ערב סוכות י"ד תשרי‬ ‫התנהגות דקדושה און זיין געוואלדיגע דרך אין‬ ‫עבודת השם‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫הרה"ק רבי שלום שכנא ב"ר אברהם זי"ע‪,‬‬ ‫גרויסע בעל מידת וואס האט יעדן איד מכבד‬ ‫)פריעדמאן(‬ ‫געווען און פון זיך באמת גארנישט געהאלטן‪ ,‬ער‬ ‫בעל משמיע שלום‪ ,‬מפראהביטש‬ ‫איז געווען א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל‬ ‫"הנקרא דער גרויסער רבי שלום"‬ ‫ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫ביי די אכט יאר אלט י"'ב תשרי בשנת תקל"ז‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט מעזריטש‪ ,‬בשנת‬ ‫האט ער ליידער פארלוירן זיין גרויסן טאטן רבי‬ ‫תקכ"ט‪.‬‬ ‫אברהם המלאך זי"ע‪ ,‬און וויבאלד די רעבעצין די‬ ‫צדקת גיטל ע"ה האט נישט געוואלט נאכאמאל‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי אברהם המלאך בעל חסד‬ ‫חתונה האבן‪ ,‬האט זי געשיקט דעם זון שלום שכנא‬ ‫לאברהם ממעזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫און זיין ברודער הרה"ק רבי ישראל חיים מלודמיר‬ ‫בן הרה"ק רבי דוב בער המגיד הגדול ממעזריטש‬ ‫זי"ע צום צדיק הרה"ק רבי שלמה מקארלין זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪) ,‬חתן הרה"ק רבי שלום שכנא מטורטשין‬ ‫זי"ע(‪,‬‬ ‫און זיי זענען דארט אין שטוב פונעם הייליגען‬ ‫בן הרה"ק רבי אברהם המיוחס מלמד מלוקאטש‬ ‫קארלינער נתגדל געווארן‪ ,‬און דער צדיק רבי‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫שלמה מקארלין האט די צוויי אויף געצויגן ווי‬ ‫די משפחה איז געווען פון די יוחס פון רבינו יהודה‬ ‫אייגענע קינדער‪ ,‬מען דערציילט‪ ,‬אז די צוויי‬ ‫הנשיא ע"ה‪ ,‬און פון התנא האלוקי רבי יוחנן‬ ‫קינדער האט דער הייליגער צדיק רבי שלמה‬ ‫הסנדלר ע"ה‪.‬‬ ‫מקארלין זי"ע גענומען שלאפן מיט זיך אין איין‬ ‫בעט וויסענדיג זייער קדושה און גדלות‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת גיטל ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי משולם פייביש הורוויץ בעל משנת‬ ‫גאר אסאך תורה און חסידות האט דער צדיק‬ ‫חכמים מקרעמניץ זי"ע‪,‬‬ ‫געלערנט פון דעם הייליגן צדיק רבי שלמה‬ ‫בן הרה"ק רבי דוב בעריש הלוי איש הורוויץ זי"ע‪,‬‬ ‫מקארלין זי"ע‪ ,‬ער האט זוכה געווען צו א‬ ‫בן הגה"ק רבי מאיר הלוי הורוויץ בעל מהר"ם‬ ‫געוואלדיגע קרבה פון רבי שלמה מקארלין זי"ע‪,‬‬ ‫טיקטין זי"ע‪,‬‬ ‫רוב פון זיין תורה און זיין דרך החסידות האט דער‬ ‫בן הגה"ק רבי שמואל שמעלקא מטורנא זי"ע‪,‬‬ ‫צדיק מעיד געווען‪ ,‬אז ער האט דאס קונה געווען‬ ‫בן הגה"ק רבי יהושע הארוך זי"ע‪,‬‬ ‫זייעדניג ביים צדיק מקארלין‪.‬‬ ‫בן הגה"ק רבי פנחס הלוי איש הורוויץ זי"ע‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביי די ניין יאר האט אים‬ ‫ביים ברית האט מען געגעבן פאר קינד דעם נאמען‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי שלמה מקארלין זי"ע‬ ‫שלום שכנא‪ ,‬נאכן זיידן הרה"ק רבי שלום שכנא‬ ‫גענומען און געזאגט‪ ,‬מיין קינד שלומקה‪ ,‬די זאלסט‬ ‫מטורטשין זי"ע‪.‬‬ ‫וויסן‪ ,‬אז דיינע תפילות גייען ארויף גאר הויעך‪ ,‬און‬ ‫ווען די שטעלסט דיך דאווענען קומען די אבות‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א צדיק‬ ‫הקדושים און כאפן דיינע תפילות פון גרויס חביבות‬ ‫יסוד עולם און א בקי ולמדן נפלא בתורה‬ ‫און ברענגען דאס ארויף פארן כסא הכבוד‪.‬‬ ‫ובחסידות‪ ,‬צדיקים האבן מעיד געווען אויף דעם‬ ‫געוואלדיגע קדושה און פרישות מיט וואס דער‬ ‫און א אנדערע געלעגנהייט האט דער‬ ‫צדיק האט זיך זיין גאנץ לעבן געפירט‪ ,‬גאר אסאך‬ ‫הייליגער צדיק רבי שלמה מקארלין געזאגט פארן‬ ‫תורה און חסידות האט דער צדיק מקבל געווען פון‬ ‫צדיק רבי שלום שכנא זי"ע‪ ,‬בזה"ל‪" ,‬ווען דער‬ ‫זיין גרויסן טאטן רבי אברהם המלאך‪ ,‬אפילו‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬איז דער‬ ‫זייענדיג גאר יונג ווען דער טאטע איז נסתלק‬ ‫גרויסער באשעפער ארום מיטן כתר של תורה אין‬ ‫געווארן‪ ,‬רוב צדיקי הדור האבן זיך מסתופף געווען‬ ‫‪99‬‬ ‫און דער הייליגער מאור עיניים זי"ע האט‬ ‫די גאנצע וועלט‪ ,‬און צום סוף האט ער דאס געגעבן‬ ‫דערציילט פאר די צוויי שליחים‪ ,‬אז אויבן אין הימל‬ ‫פאר דיין זיידן דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער טאטע דער צדיק וקדוש רבי אברהם‬ ‫און געגעבן א הבטחה‪ ,‬אז דער כתר של תורה וועט‬ ‫המלאך זי"ע שוין געשלאסן דעם שידוך מיטן‬ ‫זיך נישט אפטון מפיו ומפי זרעו ומפי זרע זרעו‬ ‫אייניקל מרת חוה‪ ,‬און ווען די שליחים האבן דאס‬ ‫מעתה ועד עולם"‪.‬‬ ‫שפעטער דערציילט פאר זייער רבין רבי שלמה‬ ‫מקארלין זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪" ,‬אויב דאס‬ ‫דעם ברודער הרה"ק רבי ישראל חיים‬ ‫איז א גזירה פון הימל‪ ,‬בין איך אויך מסכים צו דעם‬ ‫מלודמיר זי"ע האט דער הייליגער צדיק רבי שלמה‬ ‫שידוך"‪ ,‬און דאן האט מען טאקע געשלאסן דעם‬ ‫מקארלין זי"ע גענומען אלס אן איידעם פאר זיין‬ ‫שידוך‪.‬‬ ‫טאכטער‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז אויפן וועג צו די חתונה‬ ‫נאך זייענדיג יונג האט דער צדיק רבי שלום שכנא‬ ‫וואס איז פאר געקומען אין פראהביטש‪ ,‬איז דער‬ ‫זי"ע חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת חוה‬ ‫צדיק רבי שלמה געפארן מיטן חתן און אים‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫באגלייט אויפן וועג‪ ,‬זיי האבן זיך אפ געשטעלט אין‬ ‫בת הרה"ק רבי אברהם מקאריסטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫שטאט יאנוב ביים צדיק הרה"ק רבי ישעי'‬ ‫חתן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל המאור עיניים‬ ‫מדינאוויץ זי"ע‪ ,‬דארט האט מען גאר שטארק‬ ‫מטשרנוביל זי"ע‪.‬‬ ‫מכבד געווען דעם חתן און אויך רבי שלמה‬ ‫ווערט דערציילט לגבי דעם שידוך‪ ,‬אז דער‬ ‫מקארלין זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגער צדיק רבי שלמה מקארלין זי"ע האט‬ ‫ארויס געשיקט צוויי פון זיינע חשובע תלמידים‪,‬‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז דעם גאנצן שבת זענען‬ ‫אז זיי זאלן גיין זיכן א גוטע שידוך פאר דעם צדיק‬ ‫געקומען גאר אסאך חסידים מיט האלטן דעם‬ ‫רבי שלום שכנא זי"ע‪ ,‬און דער צדיק רבי שלמה‬ ‫גרויסן שבת‪ ,‬ביים דאווענען האט מען אבער געזען‬ ‫האט געהייסן פאר די צוויי שליחים‪ ,‬אז זיי זאלן זיך‬ ‫דעם חתן רבי שלום שכנא זי"ע‪ ,‬ווי ער שטייט אויף‬ ‫נישט אפשטעלן אין שטאט פראהביטש‪ ,‬און די‬ ‫איין פלאץ און מען האט נישט געזען קיין שום‬ ‫צוויי שליחים האבן מקיים געווען וואס זייער רבי‬ ‫אויסער געווענליכע עבודה‪ ,‬וואס ווי באקאנט‬ ‫האט זיי געהייסן‪.‬‬ ‫האט דער צדיק גאר שטארק באהאלטן זיין גדלות‬ ‫בתורה וקדושה‪.‬‬ ‫אבער אריבער פארענדיג דעם שטאט‬ ‫פראהביטש‪ ,‬האט זיך דער צדיק דער הייליגער‬ ‫די אידן פון שטאט האבן נישט משיג געווען‬ ‫מאור עיניים זי"ע צו געלייגט‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫דאס גדלות פון דעם חתן אז ער ווערט א איידעם‬ ‫זיך דאן געפינען בעולם העליון‪ ,‬און ער האט דארט‬ ‫מיט א אייניקעל פון דעם הייליגען מאור עיניים‪,‬‬ ‫געהערט ווי מען זאגט‪ ,‬רבי נחום יעצט איז די צייט‬ ‫אבער דער צדיק רבי ישעי' מדינאוויץ זי"ע האט‬ ‫די זאלסט דיך משדך זיין מיטן אייניקל פונעם‬ ‫נישט אראפ גענומען קיין אויג פונעם חתן דעם‬ ‫הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע‪ ,‬און דאן איז צו אים‬ ‫גאנצן שבת‪ ,‬און דאן האבן די חסידים שוין‬ ‫צו געקומען דער צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע‪,‬‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז דער חתן אפילו זייעדניג נאך גאר‬ ‫און זיי האבן זיך געגעבן די הענט און געשלאסן‬ ‫יונג‪ ,‬פירט זיך שוין אויף גאר א הויכע דרגה‪ ,‬נאר ער‬ ‫שידוך‪.‬‬ ‫באהאלט דאס פון יעדן‪.‬‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער מאור עיניים זי"ע האט‬ ‫דעם קומענדיגע שבת האט זיך רבי שלמה‬ ‫זיך דערוועקט‪ ,‬האט ער געפרעגט פון זיינע‬ ‫מקארלין זי"ע צוזאמען מיט די חתן אויף געהאלטן‬ ‫משמשים‪ ,‬אויב עס איז דורך געפארן א וואגן מיט‬ ‫אין שטאט בארדיטשוב בצלו פון הרה"ק רבי לוי‬ ‫צוויי אידן‪ ,‬האבן זיי געזאגט אז יא‪ ,‬ממש יעצט‬ ‫יצחק בעל הקדושת לוי מברדיטשוב זי"ע‪ ,‬אויך‬ ‫זענען זיי דורך געפארן דעם שטאט‪ ,‬האט דער‬ ‫דארט האט מען דעם חתן גאר שטארק מכבד‬ ‫הייליגער מאור עיניים געבעטן מען זאל די צוויי‬ ‫געווען‪ ,‬און דער הייליגער קדושת לוי האט‬ ‫שוין צוריק ריפן‪.‬‬ ‫‪100‬‬ ‫צדיק איז געווען מפורסם אלס א צדיק וקדוש און‬ ‫געהייסן‪ ,‬צו גרייטן א שיינע סעודה לכבוד די‬ ‫א גרויסע בעל מופת און פועל ישועות‪ ,‬טויזענטער‬ ‫חשובע געסט‪.‬‬ ‫אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און‬ ‫אויפן וועג ארויס האט דער הייליגער קדושת‬ ‫געקומען מיט האלטן זיין עבודת הקודש‪ ,‬דער‬ ‫לוי פרעזענליך ארויס באגלייט דעם חתן מיט גרויס‬ ‫צדיק איז געווען מפורסם מיט זיין עבודת הקדוש‬ ‫כבוד און כלי זמר און געטאנצן לכבוד דעם גרויסן‬ ‫און זיין דרך איז געווען מיט א דרך פון מלכות און‬ ‫גאסט‪ ,‬און ווען די רעבעצין האט געפרעגט פון איר‬ ‫אזוי האט זיך אויך געפירט זיין הייליגע זוהן דער‬ ‫הייליגע מאן‪ ,‬פארוואס ער האט אזוי מכבד געווען‬ ‫רוזינער זי"ע‪.‬‬ ‫און ארויס באגלייט דעם חתן‪ ,‬איז דען נישט גענוג‬ ‫אלע צדיקים וגדולים בדורו האבן גאר שטארק‬ ‫געווען די גרויסע סעודה וואס מען האט אפ‬ ‫מעריץ געווען דעם צדיק רבי שלום שכנא זי"ע און‬ ‫געראכטן לכבוד דעם חתן‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫גערעדט פון זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע‬ ‫קדושת לוי זי"ע געזאגט בזה"ל‪" ,‬ווי אזוי זאל איך‬ ‫קדושה מיט וואס ער האט זיך זיין גאנץ לעבן‬ ‫נישט טאנצן‪ ,‬ווען איך זעה אליהו הנביא ז"ל‬ ‫געפירט‪.‬‬ ‫באגלייט דעם חתן און טאנצט מיט כלי זמר"‪.‬‬ ‫נאך די חתונה איז דער צדיק ווייטער געזעצן‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬ווען ער‬ ‫על התורה ועבודת השם‪ ,‬אבער יענע צייט האט זיך‬ ‫האט געענדיגט בויען זיין ביהמ"ד‪ ,‬האט ער‬ ‫דער צדיק זייער שטארק באהאלטן‪ ,‬די חסידים‬ ‫געמאכט א גרויסע סעודה לכבוד דאס באנייען די‬ ‫פונעם זיידן דער הייליגער מאור עיניים זי"ע האבן‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬האט ער איינגעלאדענט אסאך גדולים‬ ‫נישט גלייך געזען און פארשטאנען זיין גדלות‬ ‫וצדיקים בדורו‪ ,‬ובתוכם איז געווען דער צדיק רבי‬ ‫בתורה ועבודת השם‪ ,‬און דערפאר זענען געווען‬ ‫שלום שכנא זי"ע‪.‬‬ ‫חסידים וואס זענען אריין צום זיידן און זיך אפ‬ ‫נאך די סעודה האט דער הייליגער שפאלער‬ ‫גערעדט אויפן אייניקעל רבי שלום שכנא‪ ,‬אבער די‬ ‫זיידע געטאנצן לכבוד דעם גאסט רבי שלום שכנא‪,‬‬ ‫זיידע האט די אידן געהייסן‪ ,‬אז מען זאל דעם צדיק‬ ‫און האט זיך אויס געדריקט אויפן צדיק וקדוש רבי‬ ‫נישט שטערן‪ ,‬ווייל ער האט זיין וועג פון עבודת‬ ‫שלום שכנא זי"ע בזה"ל‪" ,‬דער טאטע איז א מלאך‪,‬‬ ‫השם‪.‬‬ ‫די מאמע א מאלאכטע‪ ,‬איז מען זוכה צו אזא הייליג‬ ‫ווען דער הייליגער זיידע דער מאור עיניים‬ ‫קינד"‪.‬‬ ‫זי"ע האט זיך אוועק געצויגן פון פראהביטש קיין‬ ‫טשערנאביל‪ ,‬האט מען דעם אייניקעל רבי שלום‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי נחמן מברסלב זי"ע האט‬ ‫שכנא אויף גענומען אלס ממלא מקום‪ ,‬און דאן איז‬ ‫זיך אמאל אויס געדריקט אויפן צדיק וקדוש רבי‬ ‫דער צדיק נתפרסם געווארן מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫שלום שכנא זי"ע בזה"ל‪" ,‬אין פראהביטש איז‬ ‫גדלות בתורה און קדושה‪ ,‬הונדעטער חסידים ירא‬ ‫געווען א גרויסע לעכטיגקייט‪ ,‬וואס איז ליידער‬ ‫השם און גדולים האבן זיך דאן מדבק געווען אין‬ ‫פארלאשן געווארן און איבער געלאזט נאך זיך א‬ ‫דעם צדיק‪.‬‬ ‫שרעקליכע טינקעלקייט"‪.‬‬ ‫גאר שנעל איז ער באוויסט געווארן אלס א‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי ברוך ממעזיבוז זי"ע‪,‬‬ ‫איש קדוש מאוד און א גרויסע בעל מופת און פועל‬ ‫ווען ער האט געהערט פון די הסתלקות פונעם‬ ‫ישועות‪ ,‬און צדיקים בדורו האבן מעיד געווען‪" ,‬אין‬ ‫צדיק וקדוש רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע‪,‬‬ ‫בארדיטשוב וואוינט א איד וואס שרייט און‬ ‫האט ער זייער געוויינט און געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך‬ ‫פארשפרייט אז עס איז דא א באשעפער אויף די‬ ‫און ער דער צדיק רבי שלום שכנא‪ ,‬זענען געווען‬ ‫וועלט‪ ,‬אבער אין פראהביטש וואוינט א איד‪ ,‬וואס‬ ‫בבחינות שמו"ע‪ ,‬וואס הייבט זיך אן מיט "ברוך"‪ ,‬און‬ ‫איז מדריך אידן ווי אזוי צו דינען דעם גרויסן‬ ‫עס ענדיגט זיך מיט "שלום"‪.‬‬ ‫באשעפער"‪.‬‬ ‫זיין שוואגער הרה"ק רבי ישראל בעל עטרת‬ ‫דער צדיק האט ליידער נישט מאריך ימים‬ ‫תפארת ישראל מבאפאליא זי"ע דער זון פון זיין‬ ‫געווען און נסתלק געווארן יונגערהייט‪ ,‬אבער דער‬ ‫‪101‬‬ ‫דעם טאטן אין הימל‪ ,‬ווי ער שטייט אין א וואסער‬ ‫שווער הרה"ק רבי אברהם מקאריסטשוב זי"ע‬ ‫וואס קומט אן ביז זיין האלז‪ ,‬ווען ער האט געפרעגט‬ ‫האט גאר אסאך געשריבן פון זיין שוואגער רבי‬ ‫דעם טאטן וואס דאס איז‪ ,‬האט אים דער טאטע‬ ‫שלום שכנא זי"ע‪ ,‬און ער דריקט זיך אויס אויף אים‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דאס זענען די טרערן פון אידישע‬ ‫מיט געוואלדיגע שבחים ובתוכם‪" ,‬צדיק יסוד‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫עולם‪ ,‬אדוני מורי ורבי גיסי"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס איז דא א סגולה וואס די טאטע הרה"ק רבי‬ ‫גאר אסאך צדיקים בדורו האבן זיך פאריפען‬ ‫שלום שכנא זי"ע האט געשריבען בצוואה‪ ,‬אז אויב‬ ‫אלס תלמידים פון דעם צדיק וקדוש ובתוכם‬ ‫מען וועט רעדן פון אים און פארציילען א מעשה‬ ‫הרה"ק רבי נתן מברסלב זי"ע‪ ,‬גיסו הרה"ק רבי‬ ‫און אפילו נאר דערמאנען זיין נאמען‪" ,‬הרה"ק רבי‬ ‫ישראל מבאפאליא זי"ע‪ ,‬גיסו הרה"ק רבי ארי' לייב‬ ‫שלום שכנא ב"ר אברהם המלאך זי"ע ואמו מרת‬ ‫מבענדר זי"ע‪.‬‬ ‫גיטל ע"ה"‪ ,‬דאנערשטאג נאכט ליל שישי‪ ,‬וועט‬ ‫מען האבן א פרייליכען שבת‪ ,‬און אז מען האט‬ ‫דער צדיק האט נישט איבער געלאזט קיין‬ ‫נישט קיין סיפור‪ ,‬זאל מען רעדן פון זיינע טישן און‬ ‫חיבור מיט זיינע דברי תורה‪ ,‬אבער אסאך פון זיינע‬ ‫בענק‪.‬‬ ‫דברי תורה ווערן געברענגט אינעם ספר עטרת‬ ‫•••‬ ‫תפארת ישראל פון זיין שוואגער‪ ,‬אויך איז דא כמה‬ ‫הרה"ק רבי אברהם מפראהביטש זי"ע ערב‬ ‫תורת פונעם צדיק אינעם ספר משמיע שלום‪ ,‬ספר‬ ‫סוכות בשנת תקס"ג ווען זיין הייליגע טאטע‬ ‫דרכי שלום‪ ,‬און ספר נר ישראל‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שלום שכנא זי"ע איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫איז דער צדיק געווען נאר ‪ 16‬יאר אלט‪ ,‬און זיין‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫ברודער הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע איז געווען‬ ‫נאר ‪ 6‬יאר אלט‪ ,‬און אפילו זייענדיג נאר ‪ 16‬יאר‬ ‫הרה"ק רבי אברהם מפראהביטש זי"ע‪ ,‬ממלא מקום‬ ‫אלט‪ ,‬האט מען דעם צדיק וקדוש אויף גענומען‬ ‫אביו‪ ,‬ליידער איז דער זון נסתלק געווארן‬ ‫אלס ממלא מקום פונעם טאטן אין שטאט‬ ‫יונגערהייט‪,‬‬ ‫פראהביטש‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי ישראל אדמו"ר מרוזין זי"ע‪,‬‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת חנה איטה ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫די ערשטע נאכט סוכות נאכן צוריק קומען פון‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מגארנוב זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי‬ ‫די לוי' פונעם טאטן‪ ,‬האט שוין דער צדיק געפירט‬ ‫מרדכי מקרעמניץ זי"ע‪,‬‬ ‫טיש מיט טויזענטער תלמידים און זקני חסידים‬ ‫הרה"ק רבי דוב בער זי"ע‪ ,‬ער איז ליידער נפטר‬ ‫פון זיין גרויסן טאטן זי"ע‪ ,‬שוין דאן האבן די‬ ‫געווארן אלס חתן‪ ,‬ער איז געווען א חתן מיטן‬ ‫חסידים פונעם טאטן געזען דעם גדלות פון דעם‬ ‫טאכטער פון הרה"ק רבי לוי יצחק בעל הקדושת‬ ‫צדיק און זיין געוואלדיגע קדושה מיט וואס ער‬ ‫לוי מברדיטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫האט זיך געפירט‪.‬‬ ‫בעפארן אריינגיין צום טיש די ערשטע נאכט‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים בן ל"ד שנים ערב סוכות‬ ‫סוכות‪ ,‬איז די רבי אריין צו די מאמע צוזאמען מיט‬ ‫י"ד תשרי בשנת תקס"ג‪ ,‬ומנחתו כבוד איז אין‬ ‫זיין קליינע ברודער הרה"ק מרוז'ין זי"ע‪ ,‬צו‬ ‫שטאט פראהביטש‪.‬‬ ‫ווינטשען א גוט יום טוב‪ ,‬און די רבי האט געזאגט‬ ‫פאר די מאמע‪ ,‬דער באשעפער האט יעצט‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫באקומען א גאר חשובע גאסט בעולם העליון די‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫טאטע זי"ע‪ ,‬און מען דארף ארויפשיקען עפעס‬ ‫לכבוד די גאסט‪ ,‬וועט מען מאכן קידוש און דאס‬ ‫מעשיות‬ ‫וועט זיין די מתנה פארן גרויסן גאסט‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער רוזינער זי"ע‬ ‫ער איז אריין אין די סוכה און געמאכט קידוש‪,‬‬ ‫האט דערציילט נאכן הסתלקות פונעם טאטן‬ ‫און דורך די גאנצע סעודה איז ער געווען מוראדיג‬ ‫הרה"ק רבי שלום שכנא זי"ע‪ ,‬אז ער האט געזען‬ ‫‪102‬‬ ‫איר זאלט דאס מקיים זיין‪,‬‬ ‫בשמחה‪ ,‬האט די מאמע געפרעגט פונעם זון וואס‬ ‫איר זאלט דאס געדענקען‪,‬‬ ‫איז די שמחה‪ ,‬האט רבי אברהם מפראהביטש זי"ע‬ ‫איר זאלט דאס דערציילן און מפרסם זיין‪.‬‬ ‫געזאגט פאר די מאמע‪ ,‬ווען די וואלסט געזעהן דעם‬ ‫•••‬ ‫טאטן'ס פלאץ אין גן עדן‪ ,‬וואלסטו אויך געווען‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה נפלא וואס האט‬ ‫בשמחה‪.‬‬ ‫פאסירט‪ ,‬ווען דער צדיק רבי שלום שכנא זי"ע איז‬ ‫•••‬ ‫נאך געווען סמוך על שולחן פון זיין גרויסן זיידן‬ ‫הרה"ק רבי ברוך ממעזביז זי"ע האט געזאגט‬ ‫דער הייליגער מאור עיניים זי"ע אין שטאט‬ ‫ממש בעפאר זיין פטירה ח"י כסלו בשנת תקע"ב‬ ‫פראהביטש‪.‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬רבוש"ע אויף וועם לאסטו איבער די‬ ‫וועלט"‪ ,‬אבער דאן האט ער זיך דערמאנט און‬ ‫איינמאל איז א איד אריין געקומען אין שטוב‬ ‫געזאגט‪ ,‬די האסט דאך אבער אויף די וועלט די צוויי‬ ‫פונעם הייליגען מאור עיניים זי"ע‪ ,‬און ער האט‬ ‫הייליגע קינדער פון הרה"ק רבי שלום שכנא‬ ‫מזכיר געווען זיין ווייב‪ ,‬אז זי איז ר"ל א מקשה‬ ‫מפרוהוביטש זי"ע‪ ,‬דער צדיק וקדוש רבי אברהם‬ ‫לילד‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיך דאן צו געלייגט‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און זיין ברודער הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין‬ ‫און דער גבאי האט בשום אופן נישט געוואלט אויף‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס די צדיקים וועלן האלטן די וועלט‪.‬‬ ‫וועקן דעם הייליגען מאור עיניים‪ ,‬וויבאלד עס איז‬ ‫•••‬ ‫געווען באוויסט‪ ,‬אז דער צדיק מיט זיין דרימלען‬ ‫דער ברודער הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע‬ ‫האט אויף געטון דברים נשגבים‪.‬‬ ‫האט מעיד געווען נאך די פטירה פון זיין הייליגע‬ ‫ברודער רבי אברהם זי"ע‪ ,‬אז דער ברודער איז‬ ‫דער איד זייענדיג אין א צרה און זעענדיג אז‬ ‫געווען צווישן די צדיקים וואס זענען יעדע רגע פון‬ ‫מען לאזט אים נישט אריין‪ ,‬האט ער אנגעהויבן‬ ‫זייער לעבן געווען דבוק אינעם באשעפער אן קיין‬ ‫זייער וויינען‪ ,‬דארט איז געווען דער אייניקעל רבי‬ ‫הפסק‪ ,‬און דער רוזינער זי"ע האט אמאל געזאגט‬ ‫שלום שכנא זי"ע‪ ,‬און ווען ער האט געזען ווי דער‬ ‫בזה"ל‪" ,‬אויב וואלט מיין ברודער אברהמ'ניו מעריך‬ ‫איד וויינט‪ ,‬האט ער אים געפרעגט וואס גייט פאר‪,‬‬ ‫ימים געווען‪ ,‬וואלטן מיר ביידע געברענגט די גאולה‬ ‫האט דער איד דערציילט די צרה אז זיין ווייב איז‬ ‫שלימה און משיח צדקנו"‪.‬‬ ‫ליידער א מקשה לילד‪ ,‬און מען לאזט אים נישט‬ ‫•••‬ ‫אריין מזכיר זיין ביים זיידן‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫איינמאל איז א חסיד געקומען צום זוהן הרה"ק‬ ‫צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע זיך אנגעריפן‬ ‫רבי ישראל מרוז'ין זי"ע און געזאגט‪ ,‬רבי איך ווייס‬ ‫בזה"ל‪" ,‬די מרשעת זאל צופלאצט ווערן"‪.‬‬ ‫נישט אויב איך וועל נאך זוכה זיין צו זעהן דעם‬ ‫רבין נאכאמאל‪ ,‬בעט איך דעם רבין אז די רבי זאל‬ ‫דער איד הערענדיג די ווערטער‪ ,‬איז ער‬ ‫מיר זאגן עפעס א גוט ווארט וואס איך זאל דאס‬ ‫געווארן שטארק צעטראגן נישט פארשטייענדיג‬ ‫קענען ניצן אויף אייביג‪.‬‬ ‫וואס דער צדיק מיינט מיט די שארפע ווערטער‪,‬‬ ‫אבער לפלא אזוי ווי ער קומט אן צו זיך אהיים‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער צדיק מרוזין געזאגט‪,‬‬ ‫הערט ער די גוטע בשורה‪ ,‬אז עס איז אים געבוירן‬ ‫בעפאר ביאת גואל צדק וועט הענגען דאס‬ ‫געווארן בשעה טובה ומוצלחת א געזונט קינד‪,‬‬ ‫אידישקייט אויף א האר‪ ,‬מען וועט זיך דראפענען‬ ‫פארשטייט זיך אז דער איד האט גלייך‬ ‫אויף גראדע ווענט‪ ,‬איז די עצה מען זאל זיך‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז אפילו מען האט אים טאקע נישט‬ ‫צוזאמען נעמען יעדן שבת קודש און שמיסן פון‬ ‫אריין געלאזט צום רבין דער הייליגער מאור‬ ‫צדיקים‪ ,‬און דאס וועט מחזק זיין די אמונה זיך צו‬ ‫עיניים‪ ,‬האט אבער די רבי מיט זיין רוח הקודש‬ ‫האלטן מיט אידישקייט‪ ,‬און דאס איז מרומז אין‬ ‫געזען אלעס‪ ,‬און האט אים אויס געפוילט א ישועה‪.‬‬ ‫פסוק ֵה ָא ְספוּ נעמט ענק צוזאם‪ ,‬וְ ַאגִּ ָידה ָלכֶ ם און‬ ‫מאכט אגודת צוזאם קומען‪ ,‬דאן וועט מקיים ווערן‬ ‫איז דער איד גלייך אריבער געלאפן צום רבין‪,‬‬ ‫ֵאת ֲא ֶשׁר יִ ְק ָרא ֶא ְתכֶ ם ְבּ ַא ֲח ִרית ַהיָּ ִמים אז אידן וועלן‬ ‫און ער האט געטראגן א מתנה און מבשר געווען‬ ‫זיך קענען האלטן ביז משיח וועט קומען בב"א‪ ,‬און‬ ‫פארן רבין די בשורה‪ ,‬אז דאס קינד איז ב"ה געבוירן‬ ‫דער צדיק האט אויס געפריט דריי תנאים‪.‬‬ ‫‪103‬‬ ‫גרויס און עס איז נישט דא מיט וואס צו העלפן‬ ‫געווארן‪ ,‬אבער ווי פארוואונדערט איז דער איד‬ ‫פאר די פרוי‪ ,‬דערפאר האב איך אויך אנגעהויבן‬ ‫געווען‪ ,‬ווען דער הייליגער מאור עיניים זי"ע האט‬ ‫מקטרוג זיין און איך האב געזאגט די קללה‪" ,‬די‬ ‫בכלל נישט געוויסט פון וואס ער רעדט‪ ,‬האט דער‬ ‫מרשעת זאל צופלאצט ווערן"‪ ,‬אבער מיין כוונה איז‬ ‫איד דערציילט די גאנצע מעשה וואס איז פאר‬ ‫געווען‪ ,‬שתפתח רחמה‪ ,‬און דאס קינד זאל געבוירן‬ ‫געקומען‪ ,‬און וואס דער אייניקל רבי שלום שכנא‬ ‫ווערן‪ ,‬און מיט דעם האב איך אפ געשטויסן די‬ ‫האט אים געזאגט‪" ,‬די מרשעת זאל צופלאצט‬ ‫מקטרגים‪ ,‬דאן האט די זיידע באוואונדערט דעם‬ ‫ווערן"‪.‬‬ ‫כח און חכמה פון זיין גרויסע אייניקל רבי שלום‬ ‫שכנא זי"ע‪.‬‬ ‫דאן האט דער הייליגער מאור עיניים זי"ע‬ ‫•••‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז דער אייניקל האט דא גע'פועל'ט‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק‬ ‫א ישועה פאר דעם איד‪ ,‬האט דער זיידע געלאזט‬ ‫וקדוש רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע אריין‬ ‫ריפן דעם אייניקעל רבי שלום שכנא‪ ,‬און געפרעגט‬ ‫געקומען אין שוהל פון זיין זיידן דער הייליגער‬ ‫פונעם אייניקל‪ ,‬ווי אזוי ער האט פאר דעם איד מיט‬ ‫מאור עיניים זי"ע‪ ,‬און ער זעהט א איד שטיין ביים‬ ‫די ווערטער גע'פועל'ט א ישועה‪.‬‬ ‫ארון קודש און וויינט בדמעות שליש‪ ,‬האט דער‬ ‫צדיק וואס זיין אהבת ישראל איז געווען עד אין‬ ‫האט דער צדיק רבי שלום שכנא זי"ע געזאגט‬ ‫לשער‪ ,‬געפרעגט דעם איד פארוואס ער וויינט‪,‬‬ ‫מיט א תמימות‪ ,‬עס שטייט אין די תורה ביי די עגל‬ ‫דער איד האט דעם צדיק נישט געקענט‪ ,‬האט ער‬ ‫)שמות ל"ב ל"א( ָאנָּ א ָח ָטא ָה ָעם ַהזֶּ ה ֲח ָט ָאה גְ ד ָֹלה‪,‬‬ ‫קודם נישט געוואלט ענטפערן‪ ,‬אבער נאך אסאך‬ ‫און א פסוק נאכדעם שטייט וְ ַע ָתּה ִאם ִתּ ָשּׂא‬ ‫הפצרות האט דער איד דערציילט‪.‬‬ ‫אתם וְ ִאם ַאיִ ן ְמ ֵחנִ י נָ א ִמ ִסּ ְפ ְר‪ֲ ‬א ֶשׁר כָּ ָת ְב ָתּ‪,‬‬‫ַח ָטּ ָ‬ ‫לכאורה איז דאך שווער‪ ,‬פארוואס האט דער רבן‬ ‫אז ער איז יעצט אריין צום הייליגען מאור‬ ‫של ישראל משה רבינו ע"ה מקטרוג געווען אויף‬ ‫עיניים זי"ע‪ ,‬און ער האט זיך אויס גערעדט‪ ,‬אז ער‬ ‫אידישע קינדער מיט די ווערטער ָאנָּ א ָח ָטא ָה ָעם‬ ‫איז ליידער א בעל עבירה‪ ,‬און ער האט געבעטן‬ ‫ַהזֶּ ה ֲח ָט ָאה גְ ד ָֹלה‪ ,‬און הערשט נאכדעם האט ער‬ ‫פונעם רבין א דרך תשובה‪ ,‬אבער די רבי האט אים‬ ‫געבעטן מחילה פאר די אידן מיט די ווערטער‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ליידער ריעט אויף אים אזא גרויסע רוח‬ ‫אתם‪.‬‬ ‫וְ ַע ָתּה ִאם ִתּ ָשּׂא ַח ָטּ ָ‬ ‫הטומאה‪ ,‬אז ער וויל נישט אפילו אז ער זאל צו‬ ‫קומען צו אים‪ ,‬און די רבי האט אים נישט געוואלט‬ ‫נאר ווען משה רבינו ע"ה איז ארויף געקומען‬ ‫געבן קיין דרך תשובה‪ ,‬און דער איד ענדיגט צו‪,‬‬ ‫אויבן אין הימל‪ ,‬האט ער גלייך געזען‪ ,‬די אלע‬ ‫אויב די רבי האט מיר נישט געקענט העלפן‪ ,‬וואס‬ ‫מקטרוגים וואס זענען מקטרוג אויף אידישע‬ ‫וועסטו מיר שוין קענען העלפן‪.‬‬ ‫קינדער‪ ,‬דערפאר האט ער גלייך מחליט געווען‬ ‫אויך צו מקטרוג זיין אויף די אידן‪ ,‬און ווען די אלע‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע האט‬ ‫מקטרוגים האבן געזען‪ ,‬אז משה רבינו וואס איז‬ ‫מיט זיין הייליגע אויגן געזען דאס צובראכענקייט‬ ‫דאך די רבי פון אלע אידן איז אויך מקטרוג אויף די‬ ‫פון דעם איד‪ ,‬און מיט זיין גרויס אהבת ישראל האט‬ ‫אידן‪ ,‬זענען זיי אלע אוועק געגאנגען‪ ,‬דאן ווען זיי‬ ‫ער געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬רעכען מיר אויס אלע‬ ‫זענען שוין נישט דארט געווען‪ ,‬האט שוין משה‬ ‫עבירות וואס די האסט געטון‪ ,‬און איך וועל נעמען‬ ‫רבינו געקענט מתפלל זיין פאר די אידן און געזאגט‬ ‫די אלע עבירות אויף מיר‪ ,‬און די זאלסט דיך פאר‬ ‫אתם וְ ִאם ַאיִ ן ְמ ֵחנִ י‬ ‫פארן באשעפער‪ִ ,‬אם ִתּ ָשּׂא ַח ָטּ ָ‬ ‫נעמען‪ ,‬אז מהיום והלאה וועסטו שוין זיין ערליך‪,‬‬ ‫נָ א ִמ ִסּ ְפ ְר‪ֲ ‬א ֶשׁר כָּ ָת ְב ָתּ‪ ,‬זיי מוחל פאר די אידן‪ ,‬און‬ ‫און דער צדיק האט אים געגעבן אפאר הנהגות‬ ‫אויב נישט מעק מיך אויך אויס פון די תורה‪.‬‬ ‫וואס ער זאל טון‪ ,‬און מיט דעם וועסטו מתקן זיין‬ ‫די אלע עבירות און חטאים‪.‬‬ ‫דאס זעלבע האט דער הייליגער צדיק וקדוש‬ ‫רבי שלום שכנא זי"ע מסביר געווען פאר זיין זיידן‪,‬‬ ‫אפאר טאג שפעטער האט דער הייליגער‬ ‫ווען דער איד איז אריין געקומען דא ביים זיידן‪,‬‬ ‫מאור עיניים זי"ע געטראפן דעם איד אין שוהל‪ ,‬און‬ ‫האב איך געזען ווי די מקטרוגים זענען ליידער‬ ‫‪104‬‬ ‫ווען עס איז געקומען צום שבת טיש‪ ,‬האט‬ ‫דער צדיק האט געזען‪ ,‬אז אויף דעם איד ריעט א‬ ‫דער שפאלער זיידע געזעצט רבי שלום שכנא‬ ‫רוח קדושה‪ ,‬האט דער צדיק געפרעגט פון דעם‬ ‫אויבן אן‪ ,‬און ער דער שפאלער זיידע איז געזעצן‬ ‫איד‪ ,‬זאג מיר וואס די האסט געטון אז איך זעה אויף‬ ‫אינדערזייט אזוי ווי א חסיד ביי זיין רבין‪ ,‬ווען עס‬ ‫דיר א רוח קדושה‪ ,‬האט דער איד דערציילט פארן‬ ‫איז געקומען מוצאי שבת און די צוויי צדיקים האבן‬ ‫הייליגען מאור עיניים זי"ע די גאנצע מעשה וואס‬ ‫זיך געזעגענט‪ ,‬האט דער הייליגער שפאלער זיידע‬ ‫ער האט געהאט מיט דעם יונגערמאן אין ביהמ"ד‪,‬‬ ‫געבעטן פון רבי שלום שכנא‪ ,‬אז ער זאל אים‬ ‫און וואס דער יונגערמאן האט אים געהייסן טון‪,‬‬ ‫בענטשן‪ ,‬אבער רבי שלום שכנא האט געזאגט‪ ,‬איך‬ ‫דאן האט דער הייליגער מאור עיניים גלייך‬ ‫בין דאך א יונגערמאן און עס פאסט נישט אז איך‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז דאס מיז זיין דער הייליגער‬ ‫זאל אייך בענטשן‪ ,‬אזוי האבן די צוויי צדיקים‬ ‫אייניקל רבי שלום שכנא‪.‬‬ ‫געהאט א דין ודברים‪.‬‬ ‫האט דער זיידע געלאזט ריפן דעם אייניקל‪,‬‬ ‫דאן האט דער שפאלער זיידע געזאגט‪ ,‬לאמיר‬ ‫און דער זיידע פרעגט אים‪ ,‬ווי אזוי נעמט א‬ ‫מאכן א פשרה‪ ,‬אונז וועל מיר זיך איינער דעם‬ ‫יונגערמאן ווי דיר אזוי יונג אויף זיך אזויפיל‬ ‫אנדערן בענטשן‪ ,‬אבער איר רבי שלום שכנא זאל‬ ‫עבירות‪ ,‬האט דער צדיק רבי שלום שכנא‬ ‫קודם בענטשן‪ ,‬און דאן האט דער הייליגער צדיק‬ ‫געענטפערט פארן זיידן מיט א תמימות‪ ,‬חז"ל זאגן‬ ‫רבי שלום שכנא געבענטשט דעם שפאלער זיידע‪,‬‬ ‫הדבק במידותיו‪ ,‬א איד ברויך זיך מדבק זיין אין די‬ ‫אבער אזוי ווי ער האט געענדיגט בענטשן‪ ,‬איז דער‬ ‫מידות פונעם באשעפער‪ ,‬מה הוא רחום‪ ,‬אף אתה‬ ‫שפאלער זיידע אוועק געשפרינגען און נישט‬ ‫רחום‪ ,‬און איינע פון די מידות פונעם באשעפער‬ ‫געוואלט צוריק בענטשן רבי שלום שכנא און‬ ‫איז "נושא עון"‪ ,‬איז פנקט ווי דער באשעפער‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווי אזוי קען איך אייך בענטשן‪ ,‬בין איך דען‬ ‫פארגעבט אויף עבירות‪ ,‬ברויך א איד אויך דאס טון‪,‬‬ ‫ווערט אז איך זאל אייך בענטשן‪.‬‬ ‫פרעגט דער זיידע פונעם אייניקעל רבי שלום‬ ‫•••‬ ‫שכנא‪ ,‬וואס האסטו געטון מיט די עבירות וואס די‬ ‫ווי באוויסט‪ ,‬האט דער הייליגער צדיק וקדוש‬ ‫האסט איבער גענומען פון דעם איד‪.‬‬ ‫רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע זיך גאנץ‬ ‫אנפאנג נאך די חתונה געפירט מיט א געוואלדיגע‬ ‫האט דער אייניקל רבי שלום שכנא געזאגט‪,‬‬ ‫פשטות‪ ,‬און דאס האט ארויס געריפן אביסל‬ ‫איך האב אויף געהויבן מיינע הענט צום הימל און‬ ‫התנגדות פון די חסידים פונעם זיידן‪ ,‬אויך דער‬ ‫געזאגט‪ ,‬רבוש"ע די בוסט דאך דער אמת'ער נושא‬ ‫זיידע האט נישט גלייך געזען דאס גדלות און‬ ‫עון‪ ,‬בעט איך דיך פארציי די אלע עבירות וואס איך‬ ‫קדושה מיט וואס דער אייניקל האט זיך געפירט‪,‬‬ ‫האב גענומען אויף מיר‪ ,‬און דער באשעפער האט צו‬ ‫און דערפאר האט אים די זיידע פון מאל צו מאל‬ ‫געהערט מיינע תפילות‪ ,‬דאן האט דער זיידע דער‬ ‫אויס גע'מוסר'ט‪.‬‬ ‫הייליגער מאור עיניים זי"ע געזען‪ ,‬אז דער אייניקל‬ ‫האט גאר גרויסע כוחות‪ ,‬און מיט זיין מסירת נפש‬ ‫איינמאל האט דער זיידע געזען בעפארן‬ ‫פאר א אנדערע איד‪ ,‬האט דער גרויסער באשעפער‬ ‫דאווענען שחרית‪ ,‬ווי דער אייניקל רבי שלום שכנא‬ ‫טאקע צו געהערט זיינע תפילות‪.‬‬ ‫דרייט זיך ארום און עס האט אויס געזען ווי ער‬ ‫•••‬ ‫בטל'ט ח"ו די טייערע צייט בעפארן דאווענען‪,‬‬ ‫אויפן געוואלדיגן עניוות פונעם הייליגען‬ ‫האט אים די זיידע צו געריפן און געזאגט‪ ,‬מיין קינד‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע האט דערציילט דער הייליגער‬ ‫בעפארן דאווענען ברויך זיך א איד גרייטן ווי עס‬ ‫רוזינער זי"ע‪ ,‬אז זיין הייליגע טאטע הרה"ק רבי‬ ‫דארף צו זיין און נישט זיך ארום דרייען‪ ,‬א‬ ‫שלום שכנא מפראהביטש זי"ע איז אמאל געפארן‬ ‫יונגערמאן ווי דיר ברויך זיך גרייטן מיטן לערנען‬ ‫אויף שבת קודש צום הייליגען שפאלער זיידע‬ ‫דעם ספר הקדוש עץ חיים פונעם אר"י הקדוש‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬ווי באקאנט האט דער הייליגער שפאלער‬ ‫זיידע געהאט א געוואלדיגע אריכת ימים ער איז‬ ‫האט דער אייניקל געזאגט פארן זיידן‪ ,‬אז ער‬ ‫געווען דער זקן הצדיקים בדורו‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫וועט דאס מסביר זיין מיט א משל‪ ,‬עס איז געווען‬ ‫רבי שלום שכנא איז נאך דאן געווען א יונגערמאן‪.‬‬ ‫‪105‬‬ ‫און דאן האט ער דערציילט פאר די אידן ארום‪,‬‬ ‫אמאל א גאר שיינע מעלער וואס האט געקענט‬ ‫אז ער איז ארויף געקומען בעולם העליון‪ ,‬און ער‬ ‫אראפ מאלן שיינע בילדער‪ ,‬איינמאל האט ער‬ ‫האט געהערט ווי מען ריפט אויס "פני מקום לר'‬ ‫געמאלן גאר שיינע בילדער פונעם מלך ארום‬ ‫שלום"‪ ,‬האט ער געהערט ווי דער שטן פרעגט‪ ,‬ווער‬ ‫גענומען מיט זיינע שרים‪ ,‬יעדער וואס האט געזען‬ ‫איז דער ר' שלום וועם מען איז דא מקבל‪ ,‬האט מען‬ ‫די בילדער איז ממש ארויס פון התפעלות‪ ,‬און ער‬ ‫אים געזאגט‪ ,‬אז דאס איז ר' שלום מפראהביטש‪.‬‬ ‫האט פון די בילדער כסדר פארקויפט‪.‬‬ ‫דאן האט דער שטן געזאגט‪ ,‬אה דער שלום‬ ‫איז דארט געווען איינע פון די גרויסע שרים‬ ‫האט דאך מיך אפ גע'נער'ט זיין גאנץ לעבן‪ ,‬און איך‬ ‫פונעם מלך‪ ,‬און דער מעלער האט אים געוויזן דעם‬ ‫האב געמיינט ער איז מיינער‪ ,‬און דער גאנצער‬ ‫בילד און געפרעגט אויב ער וויל דאס קויפן‪ ,‬אבער‬ ‫עולם דארט האט זיך צעלאכט‪ ,‬ווי חוזק צו מאכן‬ ‫דער מעלער האט נישט געוויסט ווער דער שר איז‪,‬‬ ‫פונעם שטן‪ ,‬און דערפאר האט ער אויך‬ ‫האט דער שר געזאגט‪ ,‬אז ער איז בכלל נישט‬ ‫געשמייכלט‪ ,‬און מיט דעם האט דער צדיק צוריק‬ ‫נתפעל פונעם בילד און ער ברויך עס נישט‪ ,‬האט‬ ‫געגעבן זיינע הייליגע נשמה ליוצרה‪.‬‬ ‫אים דער מעלער געפרעגט‪ ,‬דאס בילד איז דאך‬ ‫•••‬ ‫אזוי שיין‪ ,‬איז ווי אזוי קען זיין אז די ווערסט נישט‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל ווען דער צדיק‬ ‫נתפעל דערפון‪.‬‬ ‫וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע איז געווען באזיכן‬ ‫האט אים דער שר געזאגט‪ ,‬איך בין פון די‬ ‫הרה"ק רבי לוי יצחק בעל הקדושת לוי‬ ‫גרויסע שרים אין שטוב פונעם מלך‪ ,‬און דערפאר‬ ‫מברדיטשוב זי"ע‪ ,‬האבן די צוויי צדיקים גערעדט‬ ‫זעה איך דעם מלך די גאנצע טאג‪ ,‬דערפאר רעדט‬ ‫צווישן זיך סודות התורה און דברים נשגבים‪ ,‬איז‬ ‫דאס בילד בכלל נישט צו מיר און איך ברויך נישט‬ ‫געווען איינער וואס האט זיך באהאלטן אינעם‬ ‫דעם בילד זאל מיך דערמאנען די גרויסקייט פונעם‬ ‫שטוב‪ ,‬אבער ער האט נישט געקענט הערן‬ ‫מלך‪.‬‬ ‫גארנישט וואס די צוויי האבן גערעדט‪.‬‬ ‫פירט אויס דער הייליגער צדיק רבי שלום‬ ‫אבער צום סוף האט דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫שכנא מפראהביטש זי"ע פארן זיידן דער נמשל‪ ,‬די‬ ‫שלום שכנא געזאגט בזה"ל‪" ,‬מיום עמדי על דעתי‪,‬‬ ‫גאנצע ספר עץ חיים פונעם אר"י הקדוש שרייבט‬ ‫לא זזתי בשערה מן הפאה‪ ,‬שלא יהיה בלתי לד'‬ ‫דעם גדלות און שיינקייט פונעם היכל המלך פונעם‬ ‫לבדו"‪ ,‬און ער האט צו געלייגט בזה"ל‪" ,‬ווען איך‬ ‫גרויסן באשעפער‪ ,‬און דערפאר דארף מען דאס‬ ‫קוק אויף אנדערע‪ ,‬גיפעלט מיר קיינער נישט‪ ,‬אבער‬ ‫לערנען בעפאר מען דאווענט‪ ,‬אבער איך בין אינעם‬ ‫ווען איך קוק אויף מיר‪ ,‬דאן גיפעלט מיר יעדער‬ ‫היכל המלך די גאנצע צייט‪ ,‬דערפאר ברויך איך‬ ‫איינער"‪.‬‬ ‫אפילו נישט דעם ספר וואס זאל מיך דערמאנען‬ ‫•••‬ ‫דאס שיינקייט און קדושה‪ ,‬דאן האט דער זיידע‬ ‫ווערט דערציילט איבער די גרויסע מסירת‬ ‫געזען דאס גדלות און קדושה פון זיין אייניקל רבי‬ ‫נפש און אהבת ישראל וואס דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫שלום שכנא זי"ע‪.‬‬ ‫שלום שכנא מפראהביטש זי"ע האט געהאט פאר‬ ‫•••‬ ‫אידישע קינדער‪ ,‬גאנץ אנפאנג ווען די זיידע דער‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז בשעת ווען מען איז‬ ‫הייליגער מאור עיניים זי"ע האט נאך געוואוינט‬ ‫געשטאנען נעבן בעט פון דעם צדיק וקדוש רבי‬ ‫אין שטאט פראהביטש‪ ,‬איז דער אייניקל רבי שלום‬ ‫שלום שכנא מפראהביטש זי"ע בעפאר זיין‬ ‫שכנא געפארן מיטן זיידן אויף איינע פון זיינע‬ ‫הסתלקות‪ ,‬האט דער צדיק געהייסן‪ ,‬מען זאל אים‬ ‫געהויבענע נסיעות‪.‬‬ ‫טוישן זיינע בגדים‪ ,‬און דער צדיק האט פארמאכט‬ ‫זיינע אויגן און ער איז שוין געווען אין מצב פון‬ ‫זיי זענען דאן אנגעקומען אין א גאסט הויז‪ ,‬און‬ ‫גסיסה‪ ,‬אבער פלוצלונג זעהט מען ווי דער צדיק‬ ‫אינמיטן די נאכט האט זיך געמאכט‪ ,‬אז די ווייב‬ ‫שמייכלט‪ ,‬עס איז געווען פאר זיי א וואונדער‪,‬‬ ‫פונעם גאסט געבער איז געווען א מקשה לילד‪ ,‬איז‬ ‫אבער דאן האט דער צדיק אויף געמאכט זיינע‬ ‫דער איד אריין געקומען צו די צוויי צדיקים‪ ,‬און ער‬ ‫אויגן‪.‬‬ ‫‪106‬‬ ‫זי״ע איז אלט געווען בלויז אכט יאר‪ ,‬איז זיין‬ ‫האט מזכיר געווען דאס ווייב‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫הייליגער פאטער‪ ,‬רבי אברהם המלאך זי״ע‪ ,‬נסתלק‬ ‫מאור עיניים געהייסן פאר דעם איד‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫געווארן‪ ,‬זיין מוטער‪ ,‬די צדקת מרת גיטל ע״ה‪ ,‬האט‬ ‫אנגערייטן פיר זאכן‪ ,‬א פריוואטע צומער‪ ,‬א מקו'‪ ,‬א‬ ‫אים מיט זיין ברודער געשיקט צום הייליגן צדיק‬ ‫טיש‪ ,‬און הונדערט זעכציג מטבעות נחושת‪.‬‬ ‫רבי שלמה קארלינער זי״ע‪ ,‬ער זאל זיי אויפציען‪,‬‬ ‫ווען ער איז אלט געווארן ניין יאר האט דער‬ ‫און דער הייליגער מאור עיניים זי"ע האט דאן‬ ‫קארלינער אים געזאגט‪ ,‬״שלומ׳קה‪ ,‬מיין קינד‪ ,‬עס‬ ‫ארום געזיכט זיין אייניקל רבי שלום שכנא‪ ,‬אבער‬ ‫איז דיר גוט צו דאווענען‪ ,‬ווען דו דאווענסט‪ ,‬שטייען‬ ‫ער איז נישט געווען אין שטוב‪ ,‬ווען דער זיידע‬ ‫אלע הייליגע אבות און נעמען דיינע תפילות פארן‬ ‫האט אים געטראפן האט ער אים געזאגט‪ ,‬איך וויל‬ ‫כסא הכבוד״‪ ,‬און דער הייליגער קארלינער האט‬ ‫די זאלסט אויך זיין בשעת מעשה וואס איך רעכט‬ ‫אים אויך מבטיח געווען‪ ,‬אז ער וועט צוריקקומען‬ ‫אפ פדיון נפש פאר די פרוי די מקשה לילד‪ ,‬און אזוי‬ ‫מיט א כתר תורה אויף דער גאנצער וועלט‪ ,‬און אז‬ ‫וועסטו זיך אויס לערנען‪ ,‬איז פארוואס ביסטו‬ ‫ער וועט קיינמאל נישט פארגעסן וואס ער לערנט‪.‬‬ ‫פונקט יעצט ארויס געלאפן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער צדיק רבי שלום שכנא געזאגט פארן‬ ‫אין ספר בית רוז'ין ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביי‬ ‫זיידן‪ ,‬איך וויל מיך נישט אויס לערנען ווי אזוי צו‬ ‫דער חתונה פונעם צדיק וקדוש רבי שלום שכנא‬ ‫מאכן פדיון נפש מיט די אלע הכנות‪ ,‬ווייל איך וויל‬ ‫מפראהביטש זי״ע‪ ,‬האט זיין שווער רבי אברהם‬ ‫נאר קענען ממשיך זיין ישועות פאר אידן אן קיין‬ ‫געכאפט ווי דער חתן שטייט שמונה עשרה מיט‬ ‫שום הכנות‪ ,‬ווייל ווער ווייסט אויב א אידיש נפש‬ ‫פארמאכטע אויגן‪ ,‬און האט געבעטן א חסיד‬ ‫וועט ח"ו גיין לאיבוד מיט די אלע הכנות‪ ,‬דאס איז‬ ‫אויסצושפרייטן זיין טלית אונטער די פיס פונעם‬ ‫געווען זיין מסירת נפש שוין זייענדיג גאר יונג‪ ,‬דער‬ ‫חתן‪ ,‬ווען דער חתן האט געענדיגט‪ ,‬האט דער‬ ‫צדיק האט נאר אינזין געהאט א אנדערן איד אפילו‬ ‫שווער רבי אברהם מסביר געווען‪ ,‬אז מען האט אים‬ ‫עס האט אים געקענט ח"ו גורם זיין סיי וואס‪ ,‬איז‬ ‫געוואלט אפהיטן‪ ,‬ווייל ער איז געשטאנען העכער‬ ‫ער אייביג געווען גרייט זיך מוסר נפש צו זיין פאר‬ ‫פון דער ערד‪ ,‬האט דער חתן רבי שלום שכנא‬ ‫א אנדערע איד‪.‬‬ ‫געענטפערט מיט א פשטות און עניוות‪ ,‬״אויב מיין‬ ‫•••‬ ‫שווער זאגט אזוי‪ ,‬בין איך אויך מסכים״‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך שפירא מגרודז'יסק זי"ע‬ ‫•••‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז איין יאר פסח ביינאכט ביים‬ ‫אין ספר בית רוז'ין ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגען מאור עיניים מטשרנוביל זי"ע האט מען‬ ‫צדיק רבי שלום שכנא מפראהביטש זי״ע האט‬ ‫זיך געגרייט צום סדר‪ ,‬אבער דער אייניקל רבי‬ ‫יעדן מענטש געפירט לויט זיין אייגענעם שורש‬ ‫שלום שכנא מפראהביטש זי"ע איז נאכנישט‬ ‫הנשמה און זיינע הייליגע דברי תורה זענען געווען‬ ‫דארט געווען‪ ,‬האט דער זיידע דער מאור עיניים‬ ‫גאר געהויבען‪ ,‬איינמאל זענען געקומען חסידים‬ ‫געזאגט פארן אנדערן אייניקל הרה"ק רבי ארי'‬ ‫און געבעטן צו הערן דברי תורה‪ ,‬אבער ער האט זיי‬ ‫לייב בענדר זי"ע‪ ,‬עס לוינט זיך צו גיין זעהן ווי אזוי‬ ‫גענומען אין גארטן און זיי געהייסן שאקלען אן‬ ‫דער שוואגער גרייט זיך צום סדר‪.‬‬ ‫עפל־בוים‪ ,‬ווען די עפל זענען אראפגעפאלן‪ ,‬האבן‬ ‫אלע געכאפט עפל‪ ,‬שפעטער האט דער רבי‬ ‫איז דער צדיק רבי ארי' לייב געגאנגען אין‬ ‫אויסגעלערנט פאר די חסידים‪ ,‬״איר זעט‪ ,‬ווען מען‬ ‫שוהל‪ ,‬זעהט ער ווי דער הייליגער רבי שלום שכנא‬ ‫שאקלט דעם בוים‪ ,‬פאלן אלע עפל אראפ‪ ,‬אבער‬ ‫מפראהביטש זי"ע שטייט און דאווענט מנחה‪ ,‬און‬ ‫יעדער נעמט נאר דאס וואס איז אים באשערט‪ ,‬אזוי‬ ‫דער רבי ארי' לייב האט געזאגט‪ ,‬איך בין מעיד אויף‬ ‫אויך מיט דברי תורה‪ ,‬יעדער הערט און נעמט לויט‬ ‫מיר שמים וארץ‪ ,‬אז ביים פענסטער ווי דער‬ ‫זיין אייגענעם חלק און שורש נשמה"‪.‬‬ ‫שוואגער רבי שלום שכנא האט געדאווענט‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫נאך דאן געשיינט די זון אזוי ווי אינמיטן טאג‪.‬‬ ‫אין ספר נר ישראל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫איינמאל שפעט ביינאכט אין שטאט פראהביטש‪,‬‬ ‫אין ספר בית רוז'ין ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫איז דער צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע געזעסן‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי שלום שכנא מפראהביטש‬ ‫‪107‬‬ ‫איז געלעגן אויפן קראנקן בעט‪ ,‬האט ער געלאזט‬ ‫ביי זיך אין שטוב און געלערנט מיט א גרויסע‬ ‫רופן זיין אינגסטן זון‪ ,‬רבי ישראל‪ ,‬דער‬ ‫דבקות‪ ,‬אינמיטן דער נאכט איז א גנב‬ ‫שפעטערדיגער רוזשינער‪ ,‬וואס איז דעמאלט‬ ‫אריינגעקראכן דורכן פענסטער‪ ,‬מיינענדיג אז דער‬ ‫געווען א קינד פון בלויז זעקס יאר‪ ,‬און דער‬ ‫רבי באמערקט אים נישט‪ ,‬דער צדיק רבי שלום‬ ‫פאטער האט אים לאנג אנגעקוקט מיט ליבשאפט‬ ‫שכנא האט זיך רואיג אויסגעדרייט צום גנב מיט א‬ ‫און רוח הקודש‪ ,‬און האט געזאגט פאר די ארומיגע‪,‬‬ ‫מאור פנים און אים געגעבן א ווארעמען שלום‬ ‫"דאס קינד וועט איבערנעמען די הנהגה פאר גאנץ‬ ‫עליכם‪ ,‬ממש ווי צו א חשובן גאסט‪.‬‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬און ער וועט פירן די וועלט אויף א דרך‬ ‫פון מלכות און גדלות"‪.‬‬ ‫און דער צדיק האט צו אים געזאגט "איך זע אז‬ ‫דו זוכסט פרנסה‪ ,‬פארוואס זאלסטו זיך מוטשען און‬ ‫מען דערציילט אז אין יענע טעג בעפאר זיין‬ ‫קריכן אין די פינצטערניש דורך פענסטערס‪ ,‬קום‬ ‫פטירה ערב סוכות בשנת תקס"ג‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫צום טיש‪ ,‬לאמיר זען וואס איך האב דא וואס קען‬ ‫רבי שלום שכנא איבערגעגעבן פאר דעם יונגן קינד‬ ‫דיר העלפן"‪ ,‬ער האט צונויפגענומען דאס ביסל‬ ‫דער הייליגער רושינער גרויסע כוחות‪ ,‬און גלייך‬ ‫געלט וואס איז געווען אין הויז‪ ,‬און עס‬ ‫נאך זיין הסתלקות האט דער עלטערער ברודער‬ ‫אוועקגעגעבן פארן גנב אלס מתנה גמורה‪ ,‬כדי ער‬ ‫רבי אברהם המלאך דער צווייטער ברודער‬ ‫זאל נישט דארפן עובר זיין אויף גניבה‪ ,‬דער גנב איז‬ ‫איבערגענומען די עדה‪ ,‬און שפעטער איז די גאנצע‬ ‫אזוי דערציטערט געווארן פון דעם רב'ס‬ ‫מנהיגות אריבער צום הייליגער רוזשינער‪ ,‬פונקט‬ ‫הייליגקייט און ענווה‪ ,‬אז ער האט זיך צעוויינט‬ ‫ווי דער פאטער האט פאראויסגעזען‪.‬‬ ‫אויפן פלאץ‪ ,‬צוריקגעגעבן דאס גאנצע געלט‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫געטאן תשובה שלימה און געטוישט זיין גאנץ‬ ‫אין קונטרס עמידת בית רוזשין ווערט‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫•••‬ ‫שלום שכנא זי"ע געפארן אויפן וועג אינאיינעם‬ ‫אין ספר משמיע שלום ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫מיט זיינע מקורבים קיין בארדיטשוב‪ ,‬אינמיטן‬ ‫איינמאל איז דער צדיק רבי שלום שכנא‬ ‫וועג‪ ,‬אין א טיפן וואלד‪ ,‬איז די רעדל פונעם וואגן‬ ‫מפראהביטש זי"ע געווען אויף שבת אין‬ ‫פלוצלונג צובראכן געווארן‪ ,‬און מען איז געבליבן‬ ‫בארדיטשוב ביים הייליגן קדושת לוי‪ ,‬דער‬ ‫שטעקן אן קיין מעגלעכקייט ווייטער צו פארן‪ ,‬די‬ ‫הייליגער בארדיטשובער האט אים מכבד געווען‬ ‫באגלייטער האבן זיך שטארק געזארגט אז מען‬ ‫צו צוגיין צום עמוד פאר תפילת מוסף‪ ,‬ווען דער‬ ‫וועט מוזן בלייבן נעכטיגן אין וואלד צווישן רויבער‬ ‫צדיק רבי שלום שכנא האט געדאווענט‪ ,‬איז יעדער‬ ‫און חיות רעות‪.‬‬ ‫איינציגער ווארט ארויסגעקומען מיט א גרויסער‬ ‫הכנעה און עמקות‪ ,‬אן קיין געשרייען און אן קיין‬ ‫דער צדיק רבי שלום שכנא איז אבער געבליבן‬ ‫איבריגע באוועגונגען‪ ,‬נאר פשוט מיט א‬ ‫זיצן גאר רואיג‪ ,‬ארויסגענומען א ספר און זיך‬ ‫ברענענדיקן ביטול היש‪.‬‬ ‫פארטיפט אינעם לערנען‪ ,‬נישט לאנג דערויף איז‬ ‫פארבייגעפארן א פויער מיט א פראסטן‬ ‫נאכן דאווענען האט דער הייליגער‬ ‫הילצערנעם וואגן‪ ,‬דער פויער האט זיך‬ ‫בארדיטשובער רב געזאגט פאר זיינע מקורבים‬ ‫אפגעשטעלט‪ ,‬געהאלפן פארריכטן דאס רעדל‪ ,‬און‬ ‫מיט גרויס התפעלות‪" ,‬מענטשן מיינען אז עבודה‬ ‫געוואלט גלייך גיין ווייטער‪ ,‬ווען די חסידים האבן‬ ‫מוז זיין מיט קולות און תנועות‪ ,‬אבער קוקט אויף‬ ‫געוואלט באצאלן דעם פויער‪ ,‬איז ער פלוצלונג‬ ‫דעם צדיק רבי שלום שכנא‪ ,‬מיט וואס פאר א ביטול‬ ‫פארשוואונדן געווארן‪ ,‬האט זיך דער צדיק רבי‬ ‫און רואיגקייט ער שטייט פארן בורא עולם‪ ,‬ממש ווי‬ ‫שלום שכנא אנגערופן צו די חסידים‪" ,‬איר זעהט‪,‬‬ ‫א מלאך אן קיין שום פניות"‪.‬‬ ‫ווען א מענטש איז געבינדן צום בורא עולם מיט אן‬ ‫•••‬ ‫אמת‪ ,‬שיקט מען אים הילף פון הימל אפילו אין מיטן‬ ‫אין ספר עירין קדישין ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫טיפסטן וואלד‪ ,‬און מען דארף קיינמאל נישט האבן‬ ‫קורצע צייט בעפאר זיין הסתלקות אין חודש‬ ‫קיין מורא פון קיין שום באשעפעניש"‪.‬‬ ‫תשרי תקס"ג‪ ,‬ווען דער צדיק רבי שלום שכנא זי"ע‬ ‫‪108‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר ימי מוהרנת ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫אין ספר דרכי שלום ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫די יונגע יארן‪ ,‬איידער ער איז צוגעקומען קיין‬ ‫די ערשטע יארן נאך זיין חתונה‪ ,‬פאר ער האט‬ ‫ברסלב‪ ,‬איז דער גרויסער צדיק וקדוש רבי נתן‬ ‫אנגעהויבן פירן די רביסטעווע ברבים‪ ,‬האט דער‬ ‫מברסלב זי"ע געפארן קיין פראהביטש זיך‬ ‫צדיק רבי שלום שכנא זי"ע געוואוינט אין גרויס‬ ‫מסתופף צו זיין בצל הקודש פונעם צדיק וקדוש‬ ‫עניוות און פשטות‪ ,‬אבער זיין הויז איז שטענדיג‬ ‫רבי שלום שכנא זי"ע‪ ,‬און ער האט געזוכט א דרך‬ ‫געווען אפן פאר יעדן דורכגייער און ארימאן‪.‬‬ ‫וויאזוי זיך צו דערנענטערן צום בורא עולם מיט אן‬ ‫אמת‪.‬‬ ‫איינמאל אין א קאלטן ווינטערדיגן פרייטאג‬ ‫צונאכטס‪ ,‬זענען אריינגעקומען אין זיין שטוב‬ ‫ווען דער צדיק רבי נתן איז אריינגעגאנגען‬ ‫עטליכע פראסטע ארימעלייט‪ ,‬הונגעריג און‬ ‫צום ערשטן מאל אין חדר פון רבי שלום שכנא‪,‬‬ ‫פארווייטאגט‪ ,‬אין שטוב איז קוים געווען גענוג‬ ‫האט דער צדיק אים אנגעקוקט מיט א שטארקן‬ ‫עסן פאר די אייגענע משפחה‪ ,‬א שטיקל חלה און א‬ ‫טיפן בליק‪ ,‬אים געגעבן שלום‪ ,‬און געזאגט בלויז‬ ‫ביסל זופ‪.‬‬ ‫עטליכע קורצע ווערטער איבער תפילה מקירות‬ ‫דער צדיק רבי שלום שכנא האט גלייך‬ ‫הלב און התבודדות‪ ,‬און דער צדיק רבי נתן פלעגט‬ ‫גענומען די גאנצע עסן פון זיין אייגן טעלער‪ ,‬און‬ ‫שפעטער שטענדיג דערמאנען מיט גרויס דרך‬ ‫עס אוועקגעגעבן פאר די געסט מיט א גרויסן‬ ‫ארץ די הייליגע צייטן וואס ער האט פארברענגט‬ ‫שמייכל און פרייד‪ ,‬ווען מען האט אים געפרעגט‬ ‫אין פראהביטש‪ ,‬און האט געזאגט‪ ,‬אז די יראת‬ ‫וויאזוי ער בלייבט פאסטן אום שבת קודש‪ ,‬האט‬ ‫שמים און די ערנסטקייט וואס ער האט געזען ביים‬ ‫ער געענטפערט מיט זיין איידעלן שטייגער‪" ,‬עונג‬ ‫פראהביטשער רב‪ ,‬האבן אריינגעקלאפט אין אים‬ ‫שבת מיינט נישט אנפילן דעם אייגענעם גוף מיט‬ ‫דעם פונק פון זוכן דעם אמת ביז ער איז שפעטער‬ ‫עסן‪ ,‬עונג שבת מיינט דערפרייען א צווייטן איד'ס‬ ‫אנגעקומען קיין ברסלב צו צדיק וקדוש רבי נחמן‬ ‫הארץ"‪.‬‬ ‫מברסלב זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר תפארת ישראל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אין ספר סיפורי פראהביטש ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫ביי די טישן פון דעם צדיק רבי שלום שכנא‬ ‫אז עס איז געווען א חסידישער איד וואס האט שוין‬ ‫מפראהביטש זי"ע‪ ,‬פלעגט הערשן א מוראדיגע‬ ‫געלעבט מיט זיין ווייב קרוב צו צוואנציג יאר און‬ ‫הייליגע שטילקייט‪ ,‬ער פלעגט נישט מאריך זיין‬ ‫זיי זענען ליידער נישט געהאלפן געווארן מיט קיין‬ ‫מיט לאנגע תורות‪ ,‬נאר געזאגט קורצע הייליגע‬ ‫קינדער‪ ,‬נאכדעם וואס זיי האבן פרובירט אלע‬ ‫רייד וואס האבן געטראפן טיף אין די הערצער פון‬ ‫רפואות און זענען ארומגעפארן צו פארשידענע‬ ‫די צוהערער‪.‬‬ ‫צדיקים‪ ,‬איז דער איד געקומען קיין פראהביטש‬ ‫און זיך צעוויינט פארן צדיק רבי שלום שכנא זי"ע‪,‬‬ ‫איינמאל ביי שלש סעודות‪ ,‬אין די מינוטן פון‬ ‫אז ער זאל רחמנות האבן אויף זיין צובראכענער‬ ‫רעוא דרעווין צווישן מנחה און מעריב‪ ,‬האט ער‬ ‫נשמה און פועלן א ישועה‪.‬‬ ‫אנגעהויבן זינגען א שטילן ניגון אן קיין ווערטער‪,‬‬ ‫פול מיט בענקשאפט און דביקות‪ ,‬די חסידים וואס‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי שלום שכנא האט זיך‬ ‫זענען דארט געשטאנען האבן דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫פארטראכט פאר עטליכע מינוט מיט גרויס‬ ‫גאנצער עולם איז פארגאנגען אין טרערן פון‬ ‫דביקות‪ ,‬און האט אים דערנאך געזאגט מיט א‬ ‫תשובה‪ ,‬און יעדער איינער האט געשפירט ווי אלע‬ ‫רואיגן טאן‪" ,‬גיי אהיים‪ ,‬זיי בשמחה‪ ,‬און גרייט צו א‬ ‫זיינע שלעכטע געדאנקען און תאוות ווערן‬ ‫קליידל פאר א זון‪ ,‬ווייל צום קומענדיגן יאר אזא‬ ‫אינגאנצן פארברענט‪ ,‬שפעטער האט מען געזאגט‪,‬‬ ‫צייט וועסטו האלטן דיין אייגן קינד אין די הענט"‪,‬‬ ‫אז פון יענעם ניגון און יענער עבודה האט זיין זון‬ ‫דער איד האט געגלייבט מיט א פשוטע אמונה‪ ,‬און‬ ‫דער הייליגער רוזשינער יונגערהייט יונק געווען די‬ ‫פונקט א יאר שפעטער איז ביי זיי געבוירן געווארן‬ ‫כוח פון די בארימטע דביקות ניגונים פון בית‬ ‫א געזונט אינגל‪.‬‬ ‫רוזשין‪.‬‬ ‫‪109‬‬ ‫כמעט אן א רוח חיים‪ ,‬אבער ווי נאר מען האט אים‬ ‫•••‬ ‫באנעצט די ליפן מיט דעם ברוינפן פונעם צדיק‪,‬‬ ‫אין ספר דרכי שלום ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫האט דער איד געעפנט די אויגן‪ ,‬אנגעהויבן‬ ‫סוחר א גרויסע חסיד פונעם צדיק פראהביטש‪,‬‬ ‫אטעמען גרינגער‪ ,‬און ביז עטליכע טעג איז ער‬ ‫האט געדארפט ארויספארן אויף א ווייטן וועג קיין‬ ‫אויפגעשטאנען פון בעט אינגאנצן געזונט‪.‬‬ ‫לייפציג מיט א גרויסער סומע מזומן געלט‬ ‫•••‬ ‫איינצוקויפן סחורה‪ ,‬דער וועג איז יענע יארן‬ ‫אין ספר משמיע שלום ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫געווען פול מיט סכנות און באנדעס פון רויבער‪ ,‬און‬ ‫אידישער ארענדאר האט זיך פארשלעפט מיט א‬ ‫ער איז אריין נעמען א ברכה און א שמירה פארן‬ ‫גרויסן חוב פארן לאקאלן פריץ‪ ,‬און דער פריץ האט‬ ‫וועג‪ ,‬דער צדיק רבי שלום שכנא האט אים געגעבן‬ ‫געדראעט אים אריינציווארפן אין דער טיפער גרוב‬ ‫א מטבע און אים אנגעזאגט‪" ,‬ווען דו פארסט דורך‬ ‫אינאיינעם מיט זיין ווייב און קינדער אויב ער‬ ‫דעם גרויסן וואלד‪ ,‬זאלסטו נישט רעדן קיין שום‬ ‫באצאלט נישט ביז זונטאג‪ ,‬דער ארענדאר איז‬ ‫ווארט דברי חול‪ ,‬נאר זאגן קאפיטלעך תהלים אן‬ ‫געקומען צו לויפן קיין פראהביטש אינגאנצן‬ ‫אויפהער‪ ,‬און וואס דו זעסט זאלסטו זיך נישט‬ ‫צובראכן און צעקלאפט‪ ,‬און האט מזכיר געווען‬ ‫אפשטעלן"‪.‬‬ ‫ביים צדיק די שרעקליכע צרה וואס ווארט אים ח"ו‬ ‫אפ‪.‬‬ ‫אינמיטן וועג אין טיפן וואלד זענען‬ ‫ארויסגעלאפן עטליכע באוואפנטע רויבער און זיך‬ ‫דער צדיק רבי שלום שכנא האט אים געזאגט‪,‬‬ ‫געשטעלט אין מיטן וועג‪ ,‬דער סוחר האט זיך‬ ‫"גיי צום פריץ מיט א פרייליכע פנים און זאג אים‪ ,‬אז‬ ‫דערמאנט דעם רבי'ןס באפעל‪ ,‬פארמאכט די אויגן‬ ‫דו האסט געברענגט א מתנה א שיינעם פלאש וויין‬ ‫און געזאגט תהלים מיט גרויס געוויין‪ ,‬די פערד‬ ‫לכבוד זיין געבורטסטאג"‪ ,‬דער איד האט מורא‬ ‫אן‬ ‫מיט‬ ‫געלאפן‬ ‫פלוצלונג‬ ‫זענען‬ ‫געהאט פונעם פריץ‪ ,‬אבער ער האט געפאלגט דעם‬ ‫איבערנאטירליכער שנעלקייט גלייך דורך די‬ ‫צדיק‪ ,‬און מיט זיין גרויס אמונת צדיקים געגלייבט‬ ‫רויבער‪ ,‬און די רויבער זענען געבליבן שטיין ווי‬ ‫אז דא ליגט די ישועה‪ ,‬ווען דער פריץ‪ ,‬וואס איז‬ ‫פארפרוירענע שטאנגען אן קענען רירן א האנט‬ ‫געווען באקאנט אלס א גרויסער כעסן און אכזר‪,‬‬ ‫אדער א פוס‪ ,‬און דער סוחר איז אנגעקומען בשלום‬ ‫האט געזען דעם איד קומען מיט כבוד און ברענגען‬ ‫קיין לייפציג און געמאכט גרויסע רווחים‪.‬‬ ‫דעם וויין‪ ,‬איז זיין גאנצע כעס איבערגעדרייט‬ ‫•••‬ ‫געווארן צו רחמנות‪ ,‬און ער האט זיך צעלאכט‪,‬‬ ‫אין ספר תפארת ישראל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫געעפנט דעם פלאש‪ ,‬און געזאגט פארן איד‪" ,‬פאר‬ ‫איינמאל איז א איד פון א דערנעבענדיגע שטעטל‬ ‫דיין קלוגשאפט און געטריישאפט מעק איך דיר‬ ‫שווער קראנק געווארן און די דאקטוירים האבן‬ ‫אויס דעם גאנצן חוב‪ ,‬און איך פארלענגער דיר דעם‬ ‫שוין אויפגעגעבן אויף זיין לעבן‪ ,‬די משפחה איז‬ ‫קאנטראקט אויף נאך פינף יאר"‪.‬‬ ‫געלאפן מיט יאמערליכע בכיות קיין פראהביטש‬ ‫און געגעבן א קוויטל מיט א פדיון פארן צדיק‬ ‫וקדוש רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע‪ ,‬און‬ ‫האבן מזכיר געווען דעם חולה און געבעטן די רבי‬ ‫זאל פועלן א רפואה פארן חולה‪.‬‬ ‫ווען דער גבאי האט אריינגעברענגט דעם‬ ‫נאמען פונעם חולה‪ ,‬האט דער צדיק רבי שלום‬ ‫שכנא געהייסן ברענגען א גלעזל ברוינפן‪ ,‬ער האט‬ ‫געמאכט די ברכה שהכל נהיה בדברו מיט א‬ ‫שרעקליכער כוונה‪ ,‬פארזוכט א טראפן‪ ,‬און געהייסן‬ ‫מען זאל שנעל לויפן צום חולה און אים ארייגיסן די‬ ‫איבעריגע טראפנס אין מויל‪ ,‬ווען די שליחים זענען‬ ‫אנגעקומען צום קראנקן‪ ,‬איז ער שוין געלעגן‬ ‫‪110‬‬ ‫אלע גדולי דורו האבן אים מחשב געווען און‬ ‫יארצייט ט"ו תשרי א' דסוכות‬ ‫מכבד געווען און אים געהאלטן פאר די צדיק הדור‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי יעקב מליסא בעל ישועות יעקב זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי שמעון ב"ר ישראל זי"ע‪) ,‬מרילס(‬ ‫האט אויף אים געשריבען בזה"ל‪" ,‬אהובי ידידי‬ ‫בעל תורת שמעון‪ ,‬מיערסלוב‬ ‫מנוער‪ ,‬ואהבת עולם אהבתיו"‪.‬‬ ‫זיין מחותן הרה"ק אב"ד בוטשאטש זי"ע‪ ,‬ווען‬ ‫ער איז געבוירן געווארן בשנת תקי"ח‪.‬‬ ‫ער האט אים געטראפן דאס ערשטע מאל‪ ,‬האט ער‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי ישראל אילבוים מיוזפוב‬ ‫געזאגט שלום עליכם און געזאגט‪ ,‬אז ער זעהט אין‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫אים די אורות און צורות פון רבי שמעון בר יוחאי‬ ‫בן הגה"ק המקובל רבי יעקב קאפיל ליקאווער בעל‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט‬ ‫קול יעקב זי"ע‪.‬‬ ‫געבענטשט דעם רבי שמעון מיערסלוב‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫זיין אזא צדיק ווי רבי שמעון בר יוחאי‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע מרת אסתר עטיל ע"ה‪ ,‬פון די‬ ‫משפחה ווייסבלום‪.‬‬ ‫איינמאל האט הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן‬ ‫זי"ע געשיקט א פריסת שלום פאר רבי שמעון און‬ ‫ער איז געווען דער סבא קדישא ויחיד בדורו‬ ‫געהייסן פארן שליח זאל אים זאגן‪ ,‬אז ער איז "רבי‬ ‫זקן הצדיקים‪ ,‬ער איז געווען באוויסט אלס א בעל‬ ‫שמעון הצדיק" משיירי הכנסת הגדולה‪ ,‬און רבי‬ ‫רוח הקודש אמיתי און א בעל מופת עצום און א‬ ‫שמעון מיט זיין גרויס עניוות האט אויף דעם‬ ‫גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך ווייס נישט אויב איך בין שמעון‬ ‫מפורסם אלס א בעל מקובל גדול ונורא‪ ,‬א בקי‬ ‫הצדיק‪ ,‬אבער משיירי כנסת הגדולה בין איך‪ ,‬ווייל‬ ‫וגדול בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬טויזענטער אידן‬ ‫איך בין א תלמיד פונעם הייליגען נועם אלימלך‬ ‫זענען געקומען הערן זיין הייליגע דברי תורה און‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫מיט האלטן זיין הייליגע עבודה וואס איז צו‬ ‫געגאגען מיט א געוואלדיגע קדושה‪ ,‬אבער מיט‬ ‫אפילו זיין טאטע איז געווען א מתנגד איז ער‬ ‫דעם אלעם אפילו זייעדיג פון די גרעסטע צדיקים‬ ‫שוין זייענדיג יונג געווארן א חסיד‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫בדורו‪ ,‬האט זיך דער צדיק מסתופף געווען כמעט‬ ‫מסתופף געווען בצילו פון הרה"ק רבי אלימלך‬ ‫ביי אלע צדיקי הדור אפילו יונגער ווי אים‪ ,‬ער איז‬ ‫מליזענסק זי"ע‪ ,‬וואס האט אים מבטיח געווען‬ ‫סוף ימיו געווען א סגי נהור ר"ל‪.‬‬ ‫אריכת ימים‪ ,‬אבער זיין רבו מובהק איז געווען‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יצחק הורוויץ בעל החוזה מלובלין‬ ‫בשנת תקל"א ווען ער איז אריין בעול התורה‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען א קרוב צו אים‪ ,‬ווייל זיין‬ ‫והמצוות האט אים דער צדיק דער הייליגער רבי‬ ‫טאטע איז געווען א ברודער מיטן חוזה מלובלין'ס‬ ‫אלימלך מליזענסק זי"ע געלייגט תפילין‪ ,‬און ער‬ ‫מאמע הצדקת מרת מאטיל ע"ה‪.‬‬ ‫האט אים געזאגט בזה"ל‪" ,‬קום וועל איך דיר לייגען‬ ‫די תפילין דמארי עלמא"‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז יארן‬ ‫לויט די צוואה פון זיין רבין דער הייליגער חוזה‬ ‫שפעטער איז דער צדיק רבי שמעון געפארן זיך‬ ‫מלובלין זי"ע‪ ,‬האט ער באזוכט בחייו ביי קרוב צו‬ ‫מסתופף זיין בצלו פון הרה"ק השר שלום מבעלזא‬ ‫‪ 250‬רבנים און צדיקים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט רבי שמעון געזאגט פארן בעלזא רב‪ ,‬איך‬ ‫בין שוין א אלטער איד‪ ,‬אבער איך געדענק נאך דאס‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל מרימנוב זי"ע‪,‬‬ ‫תפילין לייגן‪ ,‬מיינענדיג אז ער שפירט נאך דעם‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש מרימנוב זי"ע‪,‬‬ ‫קדושה אפילו ס'איז שוין ‪ 79‬יאר שפעטער‪.‬‬ ‫הרה"ק החוזה מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש מרופשיץ‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק האט‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫זיך נישט געוואלט משתמש זיין בכתרה של תורה‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש בעל עטרת צבי מזידיטשוב‬ ‫האט ער געהאט א שענק פון ווי ער האט געצויגען‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫א קליינעם פרנסה‪.‬‬ ‫‪111‬‬ ‫געפארן ווי א חסיד‪ ,‬און דער שר שלום האט אים‬ ‫הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע‪,‬‬ ‫געהאלטן צווישן זיינע חשובע תלמידים‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי חיים בעל תורת חיים מקוסוב זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע‪,‬‬ ‫גאר אסאך צדיקי הדור זענען געפארן זיך‬ ‫הרה"ק רבי אשר ישעי' בעל אור ישע מראפשיץ‬ ‫מסתופף זיין ביים זקן הצדיקים הרה"ק רבי שמעון‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫מיערסלוב זי"ע ובתוכם‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי מנשה מראפשיץ בעל לחם שמנה זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫צו די אלע איז ער געגאנגען בקביעות‪ ,‬אבער‬ ‫הרה"ק רבי שלום מקאמינקא זי"ע‪,‬‬ ‫עס איז כמעט נישט געווען קיין צדיק בדורו ווי ער‬ ‫הרה"ק רבי אייזיק'ל מזידיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫איז נישט געווען‪ ,‬און ער האט געזאגט די פסוק אין‬ ‫הרה"ק רבי אייזיק'ל מקאמארנא זי"ע‪,‬‬ ‫פרשת שופטים‪ֶ " ,‬צ ֶדק ֶצ ֶדק ִתּ ְרדֹּף ְל ַמ ַען ִתּ ְחיֶ ה"‪ ,‬אז‬ ‫הרה"ק רבי דוד מדינוב זי"ע‪,‬‬ ‫דורך לויפען און גיין צו צדיקי הדור איז מען זוכה‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר מלאנצוט זי"ע‪,‬‬ ‫צו אריכת ימים‪ ,‬און ווי באקאנט האט ער געהאט א‬ ‫הרה"ק רבי יהודה צבי אייכנשטיין מראזלא זי"ע‪,‬‬ ‫געוואלדיגע אריכת ימים‪.‬‬ ‫הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע‪,‬‬ ‫ווי באקאנט איז ער שוין געווען א זקן מופלג‬ ‫הרה"ק רבי יוסף מאיר בעל אמרי יוסף מספינקא‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫ווען ער איז געפארן צו הרה"ק רבי מנשה מרופשיץ‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען אסאך יונגער ווי אים‪ ,‬אבער‬ ‫הרה"ק בעל ייטב לב מסיגוט זי"ע‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע האט‬ ‫ווי עס איז באקאנט האט אים זיין רבי דער‬ ‫געזאגט‪ ,‬אויב וועט ער טראכטען אויב רבי מנשה‬ ‫הייליגער רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬געגעבן א‬ ‫איז ראוי צו זיין א מנהיג ישראל‪ ,‬וועט מען אים‬ ‫ברכה אויף אריכת ימים‪ ,‬און זומער פונעם יאר פון‬ ‫ארויף רופען צום עולם האמת צו ווייזען אז ער איז‬ ‫זיין הסתלקות‪ ,‬האט דער צדיק רבי שמעון‬ ‫טאקע ראוי' צו זיין א מנהיג‪ ,‬דערפאר איז ער‬ ‫געשיקט א בי"ד צום ציון פון זיין רבין רבי אלימלך‬ ‫געפארן צו אים אפילו זייענדיג א גאר יונגע רבי‪.‬‬ ‫זי"ע צו מבטל זיין דעם הבטחה‪ ,‬ווייל א הבטחה פון‬ ‫אין ספר דבש השדה ברענגט הגה"ק רבי‬ ‫זיין רבין איז געווען א זאך‪ ,‬וואס ער האט געגלייבט‬ ‫בעריש מריישא זי"ע א מעשה‪ ,‬אז איין שבת איז‬ ‫אז עס קען נישט אליין בטל ווערן‪ ,‬און ער האט‬ ‫הרה"ק רבי שמעון מיעריסלוב זי"ע געווען ביי‬ ‫מרגיש געווען אז זיין צייט איז געקומען צו נסתלק‬ ‫הרה"ק רבי אשר ישעי' מראפשיץ זי"ע‪ ,‬און די‬ ‫ווערן‪.‬‬ ‫חסידים האבן זיך זייער געשטיפט ביים טיש‪ ,‬האט‬ ‫ער האט מאריך ימים געווען ביז ‪ 92‬יאר און‬ ‫ער געזאגט פארן ראפשיצער רב בדרך צחות‪ ,‬אז‬ ‫געדינט דעם באשעפער יעדע מינוט פון זיין לעבן‬ ‫דוד המלך ע"ה האט געזאגט אז ער וועט נישט זיין‬ ‫מיט א מסירת נפש און אויף געשטעלט אסאך‬ ‫אין גיהנום‪ ,‬ווייל חסידים האבן נישט קיין שייכות‬ ‫חשובע און גרויסע תלמידים‪.‬‬ ‫צום גיהנום‪ ,‬און ווי די רבי גייט לויפן אים נאך די‬ ‫חסידים‪ ,‬קומט אויס אז אויפן עולם האמת וועט ער‬ ‫דער צדיק איבער געלאזט א שיינע דור פון‬ ‫נישט גיין אין גיהנום‪ ,‬ווי דוד המלך זאגט אין פסוק‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫)תהלים ט"ז י'( כִּ י ‪‬א ַת ֲעזֹב נַ ְפ ִשׁי ִל ְשׁאוֹל ‪‬א ִת ֵתּן‬ ‫ֲח ִס ְיד‪ִ ‬ל ְראוֹת ָשׁ ַחת‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי בונם מנחם מענדל זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי‬ ‫יעקב זי"ע‪ ,‬בן הגה"ק בעל דעת קדושים‬ ‫בעפאר ער איז געווארן רב אין שטאט‬ ‫מבאטשאטש זי"ע‪ ,‬ממלא מקום אביו ביערסלוב‪,‬‬ ‫יערסלוב‪ ,‬האט ער עוסק געווען במסחר בנאמנות‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי אב"ד ליטאוויסק בעל אילה‬ ‫און געווען א נקי כפים‪ ,‬און שפעטער ווען ער איז‬ ‫שלוחה זי"ע‪,‬‬ ‫שוין געווען א רבי‪ ,‬פלעגט ער אסאך פארן צו די‬ ‫הרה"ק רבי יצחק אב"ד ראפשיץ זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק‬ ‫צדיקי הדור און זיך אפילו געהאלטן פאר א תלמיד‬ ‫רבי מנשה מרופשיץ זי"ע‪,‬‬ ‫פון יונגערע צדיקים ווי אים‪ ,‬ובתוכם הרה"ק בעל‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי קהת היילפרין מברעזאן זי"ע‪ ,‬בן‬ ‫השר שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען ‪ 20‬יאר‬ ‫הגה"ק רבי נפתלי הירץ היילפרין זי"ע‪,‬‬ ‫יונגער ווי אים‪ ,‬מיט דעם אלעם איז ער צו אים‬ ‫‪112‬‬ ‫•••‬ ‫וואס ווי באוויסט אז הרה"ק רבי שלום רוקח בעל‬ ‫דער צדיק מיערסלוב זי"ע האט אמאל געזאגט‪,‬‬ ‫שר שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬האט מעיד געווען אויף‬ ‫אז דאס וואס שטייט אין מסכת ברכות‪" ,‬תלמידי‬ ‫הרה"ק רבי קהת זי"ע‪ ,‬און זיין ווייב הצדקת מרת‬ ‫חכמים מרבים שלום בעולם"‪ ,‬דאס מיינט‪ ,‬אז אויב‬ ‫שיינדל רייזל ע"ה די טאכטער פונעם רבין‪ ,‬אז זיי‬ ‫זיי האלטן זיך קליין און טראכטען אייביג אז זיי‬ ‫זען אויס ווי אדם וחוה קודם החטא‪ ,‬ליידער האבן‬ ‫זענען תלמידים פון חכמים‪ ,‬דאן איז דא שלום‪,‬‬ ‫זיי נישט איבער געלאזט קיין זש"ק‪,‬‬ ‫אבער טאמיר איינער טראכט ער איז גרעסער ווי א‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי יהודה לייבוש העלמיר מווארשא‬ ‫אנדערן איז נישט דא קיין שלום‪.‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי יצחק ציינווירט מווישניצא זי"ע‪,‬‬ ‫דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע איז‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי יהושע לאם זי"ע‪,‬‬ ‫אמאל געקומען צו א סעודת מצוה וואו עס האבן‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי נתן נטע פרנס מיאשניצא זי"ע‪,‬‬ ‫אנטייל גענומען אסאך צדיקים‪ ,‬צווישן די צדיקים‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי יצחק ווארמאן זי"ע‪,‬‬ ‫איז געווען הרה"ק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪ ,‬א‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי מרדכי הלוי העלער זי"ע‪,‬‬ ‫תלמיד פון הרה"ק מלובלין זי"ע‪ ,‬וועלכער איז שוין‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי אליהו צבי וועבער זי"ע‪,‬‬ ‫געווען אין די עלטערע יארן און האט שוין נישט‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי בן ציון לויער ממעזילאבריץ זי"ע‪.‬‬ ‫אזוי גוט געזען‪,‬‬ ‫דער צדיק האט איבער געלאזט זיין הייליג ספר‬ ‫הערנדיג ווי דער צאנזער רב איז אנגעקומען‪,‬‬ ‫תורת שמעון‪.‬‬ ‫האט זיך דער צדיק אויפגעהויבן און זיך אנגערופן‪,‬‬ ‫"שלום עליכם מיין טייערער חיים"‪ ,‬גלייך דערנאך‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים בשיבה טובה ביום א'‬ ‫האט ער זיך אנטשולדיגט‪ ,‬זאגענדיג אז דער‬ ‫סוכות ט"ו תשרי בשנת תר"י בשעת ער האט מקיים‬ ‫צאנזער רב זאל אים מוחל זיין פארוואס ער רופט‬ ‫געווען די מצוה פון נטילת לולב‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז‬ ‫אים ביים נאמען‪ ,‬ערקלערנדיג מיט זיין גרויסע‬ ‫אין ביה"ח אין יערסלוב אין פולין‪.‬‬ ‫עניוות‪ ,‬אז זיין רבי פלעגט רופן ביים נאמען די אלע‬ ‫וואס ער האט ליב געהאט‪ ,‬איך האב אבער נישט‬ ‫ער האט געהאט א שיינעם אוהל אויפן קבר‪,‬‬ ‫זוכה געווען צו די מדריגה‪.‬‬ ‫אבער ביי די צווייטע וועלט מלחמה האבן די‬ ‫דייטשן ימ"ש ליידער כמעט די גאנצע ביה"ח חרוב‬ ‫נאר ווען עס קומט שבת‪ ,‬בין איך יא אין די‬ ‫געמאכט‪ ,‬אבער ממש לפלא האט מען דעם מקום‬ ‫מדרגה‪ ,‬און אזוי ווי היינט האב איך געשפירט‬ ‫פונעם ציון קדשו געטראפן יארן שפעטער און מען‬ ‫קדושת שבת‪ ,‬א ראי' האט איר אז ביים דאווענען‬ ‫האט אויף געשטעלט א שיינע אוהל אויפן קבר‪.‬‬ ‫האב איך געזאגט ברכות קריאת שמע מיט'ן ניגון‬ ‫פון קל ברוך גדול דעה‪ ,‬דעריבער שפיר איך מיך ביי‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫די מדרגה צו רופן דיין נאמען‪ ,‬און דאס איז געווען‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫זיין הכנאה צו יעדן צדיק אפילו ער איז געווען‬ ‫כמעט ‪ 40‬יאר עלטער ווי דעם הייליגען דברי חיים‬ ‫מצאנז זי"ע‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫•••‬ ‫מיט זיין גרויס ענווה האט דער צדיק הרה"ק‬ ‫הרה"ק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע האט נאך‬ ‫רבי שמעון פון יערוסלאב זי"ע אמאל געזאגט‪ ,‬אין‬ ‫געזאגט פון זיין רבין דער הייליגער חוזה מלובלין‬ ‫די ווייטע שטעט דארט וואו מ'קען מיך נישט‪ ,‬רופט‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז משנכנס אב ממעטין בשמחה‪ ,‬דאס גייט‬ ‫מען מיך "דער צדיק פון יעראסלאוו"‪ ,‬עטוואס‬ ‫ארויף אז די שונאי ישראל ווערן בטל דורך שמחה‬ ‫נענטער וואו מ'קען מיך שוין בעסער‪ ,‬רופט מען‬ ‫פון אידישע קינדער‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז עצבות און‬ ‫מיך "רבי שמעון"‪ ,‬דאקעגן מיין פרוי וואס זי קען‬ ‫מרה שחורה רח"ל זענען מבטל די עבודת השם ביי‬ ‫מיך נאך די בעסטע‪ ,‬רופט מיך ביים נאמען‬ ‫אידן‪ ,‬ווייל א איד דארף אייביג זיין בשמחה דורך‬ ‫"שמעון"‪.‬‬ ‫דינען דעם גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫‪113‬‬ ‫איינעם מיט זיך‪ ,‬און עס איז נישט געבליבען‬ ‫•••‬ ‫קיינער פון די חברה‪.‬‬ ‫דער צדיק הרה"ק רבי שמעון מיערוסלאב זי"ע‪,‬‬ ‫איז אנגעקומען צו א הויכען עלטער‪ ,‬ווען איינער‬ ‫דער שטח איז געבליבען ליידיג פאר יארן און‬ ‫פון די תלמידים האט אים אמאל געפרעגט אין א‬ ‫מען האט דארט אנגעצייכענט אז כהנים זאלן‬ ‫שמועס‪ ,‬ווי אזוי ער איז צו געקומען צו אזא אריכות‬ ‫נישט דארט גיין‪ ,‬און יארן שפעטער ווען מען האט‬ ‫ימים‪ ,‬האט ער געענטפערט‪ ,‬אז ער האט זיך‬ ‫דארט געוואלט בויען א נייע בנין‪ ,‬האט מען דארט‬ ‫קיינמאל נישט אפגערעדט אויפ'ן אויבערשטענ'ס‬ ‫געטראפן גלגולות און עצמות און עס איז געווען א‬ ‫וועגן‪ ,‬אלעס איז מיר גוט‪ ,‬וויסענדיג אז השי"ת פירט‬ ‫פלא גדול‪.‬‬ ‫די וועלט און אלעס איז לטובה‪ ,‬אבער ווען איינער‬ ‫•••‬ ‫רעדט זיך אפ‪ ,‬פירט מען אים ארויף אויף יענע‬ ‫הגה"ק בעל שם שלמה ממונקאטש זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫וועלט און מ'ווייזט אים אז אלעס איז מיט א חשבון‪,‬‬ ‫בעפאר זיין פטירה פארציילט‪ ,‬אז זיין לעבן אויף די‬ ‫אז מיר איז אלעס גוט געווען‪ ,‬האט מען מיך נישט‬ ‫וועלט איז געווען בדרך נס און פארציילט די‬ ‫געדארפט ארויף רופן דאס צו איבערצייגען‪.‬‬ ‫מעשה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫בשנת תר"ד ווען ער איז געווען ‪ 12‬יאר אלט‪,‬‬ ‫מקפיד געווען צו רופען די שטעט ביים נאמען‬ ‫איז ער געווען זייער נישט געזונט מיט די מחלה‬ ‫פונעם גדול וואס האט דארט געוואוינט‪ ,‬און נישט‬ ‫אסכרה ר"ל‪ ,‬און עס איז געווען ערב סוכות‪ ,‬און‬ ‫צו רופען קיין שטאט ביים נאמען פונעם שטאט‪,‬‬ ‫צוליב דעם יו"ט וואס קומט‪ ,‬האט מען אריבער‬ ‫ווייל די שמות פון אלע שטעט זענען על שם פון‬ ‫געשיקט א ערל מיט א קוויטל צו הרה"ק רבי‬ ‫עבודה זרה‪ ,‬אויסער יערעסלוב האט ער יא געזאגט‬ ‫שמעון מיערסלוב זי"ע‪ ,‬און מיין טאטע איז‬ ‫ווייל דאס מיינט "יראת הלב"‪.‬‬ ‫געגאנגען דאווענען‪ ,‬און מען האט אים גערופען אז‬ ‫•••‬ ‫עס איז שוין אין א מצב פון גסיסה ר"ל און ער זאל‬ ‫מען פארציילט‪ ,‬אז נישט ווייט פונעם שטוב‬ ‫שנעל קומען‪.‬‬ ‫פון רבי שמעון איז געווען א בית התפילה פון די‬ ‫נוצרים‪ ,‬און יעדן טאג פלעגט דארט קלינגען‬ ‫אבער פלוצלונג האב איך מיך אויפגעוועקט‬ ‫גלעקלעך און דאס האט מורא'דיג געשטערט דעם‬ ‫און געבעטען א גלעזל מילך‪ ,‬און פון דאן בין איך‬ ‫רבין מיט זיין עבודות הקודש‪ ,‬איינמאל איז הרה"ק‬ ‫געווארן בעסער און בעסער ביז איך בין געווארן‬ ‫רבי מענדל מרימנוב זי"ע געקומען צום רבין פאר‬ ‫אינגאנצן געזונט‪ ,‬ווען דער ערל איז צוריק‬ ‫שבת‪ ,‬און די רבי האט זיך מורא'דיג מתעונן געווען‬ ‫געקומען האט ער געברענגט א תשובה פון רבי‬ ‫וועגן דעם בית נוצרים וואס שטערט אים מיט זיין‬ ‫שמעון וואס דער משמש האט געשריבען‪ ,‬ווייל ווי‬ ‫עבודות הקודש‪.‬‬ ‫באקאנט איז רבי שמעון שוין געווען דאן א סגי‬ ‫די קומענדיגע טאג ביי חצות ווען די גלעקלעך‬ ‫נהור‪ ,‬און עס איז געשטאנען בזה"ל "אם ישנו‬ ‫האבן אנגעהויבן קלינגען‪ ,‬האט רבי שמעון געזאגט‬ ‫החולה עוד כעת בעולם הזה‪ ,‬אז כבר ישאר בחיים"‪.‬‬ ‫פאר רבי מענדל מרימנוב‪ ,‬דאס איז די גלעקלעך‬ ‫וואס שטערן מיך אזוי‪ ,‬האט רבי מענדל מרימנוב‬ ‫און מען האט אויס גערעכנט די צייט און מען‬ ‫געזאגט פארן רבין‪ ,‬רבי שמעון קום איך וועל דיר‬ ‫האט געזעהן‪ ,‬אז דאס איז געווען די זעלבע צייט‬ ‫העלפן מיט דעם‪.‬‬ ‫ווען ער האט זיך אויפגעוועקט און עס איז אים‬ ‫בעסער געווארן‪ ,‬און ווי מען האט געזעהן האט רבי‬ ‫דאן האט דער צדיק רבי מענדעלע זי"ע אויף‬ ‫שמעון אים אויסגעפויעלט נאך א יובל יארן ווייל‬ ‫געהויבען זיינע הענט כלפי מעלה און געזאגט "יהי‬ ‫דער שם שלמה זי"ע איז נסתלק געווארן בשנת‬ ‫רצון שישקע הבית וירד מטה מטה" און אראפ‬ ‫תרנ"ג‪.‬‬ ‫גענידערט זיינע הענט נידעריגער און נידעריגער‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און בשעת מעשה איז דער גאנצע בנין געגאגען‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער שר שלום‬ ‫נידעריגער און נידערגיער‪ ,‬ביז דער גאנצער בנין‬ ‫מבעלזא זי"ע האט געבויעט א נייע ביהמ"ד אין‬ ‫איז אריין אין דער ערד‪ ,‬און מיט גענומען יעדן‬ ‫‪114‬‬ ‫מאיר'ל געגעבן פאר דעם איד פינף זהובים און‬ ‫שטאט בעלזא‪ ,‬און ער איז געווען די גאנצע צייט‬ ‫עטליכע גראשן‪ ,‬דאן איז געווען באוויסט אז רבי‬ ‫ביים בויען דעם ביהמ"ד צו מאכן זיכער אז אלעס‬ ‫שמעון האט געלעבט אין א שרעקליכע דחקות‪.‬‬ ‫איז בקדושה‪.‬‬ ‫ווען דער צדיק וקדוש רבי שמעון מיערסלוב‬ ‫ווען דער איד איז אנגעקומען קיין יערסלוב‬ ‫איז ער אריין צום צדיק רבי שמעון‪ ,‬פונקט דאן איז‬ ‫זי"ע איז געקומען צום חנוכת הבית פונעם ביהמ"ד‪,‬‬ ‫האט דער בעלזא רב אים ארום געטראגען דעם‬ ‫די רעבעצין אריין געקומען צום צדיק‪ ,‬און געבעטן‬ ‫גאנצען ביהמ"ד‪ ,‬און אפילו דער צדיק רבי שמעון‬ ‫אז זי ברויך געלט צו קענען אנגרייטן דעם שבת‬ ‫קודש‪ ,‬האט דער צדיק געפרעגט ווי פיל זי ברויך‪,‬‬ ‫האט נישט געקענט מער זעהן מיט די אויגען‪ ,‬האט‬ ‫ער מיט זיין שטעקן ארים געטאפט דעם גאנצען‬ ‫לפלא איז דער סכום געווען פונקטליך וויפיל רבי‬ ‫מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע האט מיט געשיקט‪.‬‬ ‫ביהמ"ד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען ביי איין פלאץ אונעם‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬האט ער געפרעגט דעם הייליגען בעלזא‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז געווען דער הייליגער‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬וואס גייט דא פאר ביי דעם פלאץ‪ ,‬האט‬ ‫שינאווער רב זי"ע און הרה"ק רבי שלום מקאמינקא‬ ‫דער בעלזא רב געזאגט‪ ,‬אז ביי דעם פלאץ איז ער‬ ‫זי"ע ערב תשעה באב ביים הייליגען צדיק רבי‬ ‫נישט געווען בשעתן בויען‪ ,‬און דער קדוש רבי‬ ‫שמעון מיערסלוב זי"ע‪ ,‬און דער צדיק רבי שמעון‬ ‫שמעון האט גלייך דערפיעלט אז דארט פעילט די‬ ‫האט געשיקט די רעבעצין זאל גיין שחט'ן א הינדל‬ ‫קדושה‪.‬‬ ‫ביים שוחט‪ ,‬פארשטייט זיך אז די רעבעצין האט‬ ‫•••‬ ‫דאס געטון באהאלטענערהייט וויבאלד עס איז‬ ‫דער הייליגער צדיק וקדוש רבי שמעון‬ ‫דאך געווען ערב תשעה באב‪.‬‬ ‫מיערסלוב זי"ע‪ ,‬האט געהאט א מנהג‪ ,‬צו זאלצן די‬ ‫פיש ערב שבת אריינלייגענדיג א קדושת שבת‬ ‫דאן האט דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב אפ‬ ‫אונעם פיש‪ ,‬סוף ימיו איז ער ליידער געווען א סגי‬ ‫געראכטן א פליישיגע סעודה בעפאר חצות‬ ‫נהור‪ ,‬איין שבת קודש זענען געקומען זייער אסאך‬ ‫צוזאמען מיט די צוויי צדיקים‪ ,‬נאכן סעודה האט‬ ‫געסט‪ ,‬און מען האט געברויכט ברענגען נאך פיש‪,‬‬ ‫רבי שמעון געזאגט‪ ,‬לאמיר עפעס זינגען לכבוד די‬ ‫און הרה"ק רבי שלום מקאמינקא זי"ע האט‬ ‫סעודה‪ ,‬האבן די דריי צדיקים געזינגען "אדיר הוא‬ ‫געזאלצן די איבעריגע פיש‪ ,‬און ער האט געמאכט‬ ‫יבנה ביתו בקרוב"‪ ,‬פאר גאנצע פיר שעה און עס‬ ‫א סימן אויף די פיש וואס רבי שמעון האט‬ ‫האט זיך דארט געגאסען טייכן טרערן אויפן חורבן‬ ‫געזאלצן‪ ,‬כדי צו זען וואס עס וועט געשען ביים‬ ‫בית המקדש און צרות השכינה‪.‬‬ ‫טיש‪.‬‬ ‫דערציילט רבי יענקעלע זי"ע‪ ,‬אז דער‬ ‫ווען עס איז געקומען צום עסן‪ ,‬האט רבי שלום‬ ‫הייליגער שינאווער רב זי"ע האט געהאט חלישת‬ ‫מקאמינקא זי"ע געזען ווי די רבי האט אויס‬ ‫הדעת פון דעם‪ ,‬וויבאלד עס איז נישט אזוי ווי דער‬ ‫געקליבן ממש יענעם פיש וואס ער האט אליין‬ ‫שולחן ערוך זאגט מען זאל טון ערב תשעה באב‪,‬‬ ‫געזאלצן‪ ,‬אפילו עס איז געווען א געוואלד מיט‬ ‫אבער ווען ער האט דערציילט שפעטער פארן‬ ‫פיש פאר די געסט וואס זענען דארט געווען‪ ,‬ווייל‬ ‫טאטן דער הייליגער צאנזער רב זי"ע די גאנצע‬ ‫דער צדיק רבי שמעון האט מיט זיין קדושה גלייך‬ ‫מעשה‪ ,‬האט דער הייליגער צאנזער רב געזאגט‪ ,‬זיי‬ ‫מרגיש געווען וועלכע פיש ער האט געזאלצן‪.‬‬ ‫נישט צובראכן פון דעם‪ ,‬ווייל דער הייליגער צדיק‬ ‫•••‬ ‫רבי שמעון ווייסט וואס ער טוט און אויב האט ער‬ ‫אין ספר אהל שמעון ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫געמאכט דעם פליישיגע סעודה ערב תשעב באב‬ ‫איינמאל איז א סוחר פון שטאט יעריסלוב געפארן‬ ‫איז זיכער געווען עפעס מער ווי א פשוטע סעודה‪.‬‬ ‫קיין פרימישלאן‪ ,‬און ער איז אריין צום הייליגען‬ ‫•••‬ ‫צדיק רבי מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬האט אים רבי‬ ‫אין ספר אהל שמעון ווערט געברענגט‪ ,‬אז עס‬ ‫מאיר געבעטן אז ער זאל איבער געבן א גריס פארן‬ ‫איז געווען א גאר שטארקע נאנטשאפט צווישן‬ ‫צדיק רבי שמעון מיערסלוב‪ ,‬און דאן האט רבי‬ ‫‪115‬‬ ‫גשמיות'דיגע וועלט‪ ,‬אבער ווען דער הייליגער‬ ‫דעם הייליגער ראפשיצער רב זי"ע און רבי שמעון‬ ‫צדיק דער שר שלום מבעלזא זי"ע האט אים‬ ‫מיערסלוב זי"ע‪ ,‬איינמאל זענען די צוויי צדיקים‬ ‫שפעטער געגעבן א ברכה אז ער זאל זוכה זיין צו‬ ‫געפארן צונעזאם צום הייליגען חוזה מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫זען מיט זיינע הייליגע אויגן‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫אויפן וועג האבן זיי נישט געהאט וואס צו עסן‪,‬‬ ‫געענטפערט דריי מאל "אמן"‪.‬‬ ‫האבן זיי צוליב פיקוח נפש אפ געמאכט‪ ,‬אז זיי‬ ‫•••‬ ‫וועלן זיך אפשטעלן אין א דארף‪ ,‬מען וועט מאכן‬ ‫הרה"ח רבי אברהם כהן מירושלים ז"ל האט‬ ‫רבי שמעון אלס רבי‪ ,‬און דער הייליגער ראפשיצער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט נאך געהאט די זכי' צו זעהן‬ ‫רב וועט זיין דער קוויטל שרייבער‪ ,‬און אזוי וועלן‬ ‫דעם צדיק וקדוש רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪ ,‬און‬ ‫זיי האבן עפעס געלט צו קויפן עסן‪.‬‬ ‫דער צדיק איז יעדע נאכט אויף געווען ביי חצות‬ ‫און אפ געראכטן תיקון חצות‪ ,‬איינמאל איז דער‬ ‫זיי האבן זיך אפ געשטעלט אין א שטאט‪ ,‬און‬ ‫צדיק געזעצן מיט זיינע מקורבים‪ ,‬און ‪ 15‬מינוט‬ ‫מען האט מודיע געווען פאר די שטאט מענטשן‪ ,‬אז‬ ‫בעפאר חצות האט זיך דער צדיק צו געלייגט‪.‬‬ ‫עס איז אנגעקומען א רבי אין שטאט‪ ,‬איז א איד‬ ‫געקומען זיך מזכיר זיין‪ ,‬אז ער ווארט שוין יארן‬ ‫אבער לפלא פונקטליך ביי חצות איז דער‬ ‫פאר קינדער‪ ,‬אבער ער איז נאכנישט געהאלפן‬ ‫צדיק שוין געווען אויף די פיס און אפ געראכטן‬ ‫געווארן‪ ,‬האט אים רבי שמעון געגעבן א ברכה אז‬ ‫תיקון חצות‪ ,‬און ער האט דערציילט‪ ,‬אז זיין מאמע‬ ‫ער זאל בקרוב געהאלפן ווערן מיט א בן זכר‪.‬‬ ‫די צדקת פלעגט אים יעדע נאכט ארויס נעמען פון‬ ‫זיין בעט ביי חצות‪ ,‬און האט אים געלייגט אויף דער‬ ‫אנקומענדיג צום הייליגען רבין דער חוזה‬ ‫ערד און געלאזט וויינען‪ ,‬כדי ער זאל זיך צו‬ ‫מלובלין זי"ע‪ ,‬האט דער הייליגער חוזה גלייך‬ ‫געוואוינען אז דאס איז א צייט ווען מען ברויך‬ ‫מרגיש געווען וואס דא איז פאר געקומען און ער‬ ‫וויינען‪ ,‬און דערפאר איז ער שוין געווען געוואוינט‬ ‫האט געזאגט בזה"ל‪" ,‬שלום עליכם רבי ר' שמעון‪,‬‬ ‫צו אויפשטיין ביי חצות‪.‬‬ ‫איר גיט שוין אויך ברכות און שרייבט קמעות"‪ ,‬די‬ ‫•••‬ ‫תלמידים פונעם הייליגען חוזה מלובלין האבן‬ ‫הרה"ק רבי משה ארי' פריינד גאב"ד ירושלים‬ ‫גלייך פארשטאנען אז די רבי האט דעם תלמיד רבי‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז זיין זיידע הרה"ק רבי‬ ‫שמעון מכתיר געווען צו פירן אן עדה הקדושה‪.‬‬ ‫אברהם יהושע פריינד מנאסויד זי"ע האט‬ ‫•••‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רבי שמעון‬ ‫ווי באקאנט אז דער הייליגער צדיק וקדוש רבי‬ ‫מיערסלוב זי"ע האט געהאט א מנהג קדוש‪ ,‬אז ער‬ ‫שמעון מיערסלוב זי"ע איז סוף ימיו געווען א סגי‬ ‫האט יעדן טאג געזאגט די ברכות השחר בקול רם‪,‬‬ ‫נהור‪ ,‬יענע צייט פלעגט ער גאר אסאך זיך אויף‬ ‫און די תינוקות של בית רבן האבן נאך געזאגט אמן‬ ‫האלטן אונעם שטוב פונעם צדיק הרה"ק השר‬ ‫אויף די הייליגע ברכות‪.‬‬ ‫שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬די רעבעצין הצדקת מרת‬ ‫מלכה ע"ה האט דעם צדיק גאר אסאך באדינט און‬ ‫אינעם שטאט איז געווען ליידער א משכיל‬ ‫זיך אפ געגעבן מיטן צדיק‪.‬‬ ‫וואס האט געלייגט די אויגן אויף איינע פון די‬ ‫קינדער פון שטאט‪ ,‬און דער משכיל האט מיט דעם‬ ‫איין טאג האט די רעבעצין הצדקת מרת מלכה‬ ‫קינד אנגעהויבן לערנען חכמת הדקדוק אן דעם‬ ‫ע"ה געבעטן פונעם צדיק א ברכה‪ ,‬האט דער‬ ‫הייליגער צדיק רבי שמעון זי"ע געזאגט‪ ,‬איך וועל‬ ‫וואס זיין טאטע זאל פון דעם וויסן‪ ,‬אבער איין טאג‬ ‫ווען דער צדיק האט געזאגט זיינע ברכות און די‬ ‫דיך אויס לערנען א קורצע בקשה וואס איז א מועט‬ ‫קינדער האבן נאך געזאגט אמן‪ ,‬איז יענער קינד‬ ‫המחזיק את המרובה‪" ,‬דער אויבערשטער זאל‬ ‫געבן‪ ,‬און פארגעבן‪ ,‬און נישט נעמען" דאן האט די‬ ‫אויך געווען צווישן די קינדער‪ ,‬גלייך האט זיך דער‬ ‫צדיק וקדוש רבי שמעון אויף געשטעלט‪ ,‬און ער‬ ‫צדקת צוריק געגעבן א ברכה פארן צדיק‪ ,‬אז ער‬ ‫איז גלייך צו געגאנגען צו יענעם קינד‪.‬‬ ‫זאל זוכה זיין צו קענען זען מיט די הייליגע אויגן‪.‬‬ ‫און דער צדיק האט דעם קינד געגעבן א‬ ‫האט דער הייליגער צדיק געזאגט פאר די‬ ‫פעטשל אויפן פנים‪ ,‬און דער צדיק האט געשריגן‬ ‫רעבעצין‪ ,‬פארוואס ברויך איך נאך זען אין דעם‬ ‫‪116‬‬ ‫דעם רבין מיט סנדקאות‪ ,‬און מען וועט די סעודת‬ ‫מיט קולות "טמא"‪ ,‬עס איז געווען א וואונדער ביי‬ ‫ברית פארציען ביז שפעט‪ ,‬וואס ווי דער מנהג ביים‬ ‫די אלע וואס זענען דארט געשטאנען‪ ,‬אבער די‬ ‫רבין איז געווען‪ ,‬אז ער איז נישט געפארן אויפן וועג‬ ‫טאטע פונעם קינד איז גלייך געקומען און אויס‬ ‫נאך חצות ערב שבת קודש‪ ,‬און אזוי וועט די רבי‬ ‫געפרעגט זיין קינד‪ ,‬און דאן האט דער קינד מודה‬ ‫בלית ברירה מיזן בלייבן ביי זיי אויף שבת‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬אז ער לערנט מיט דעם משכיל‪ ,‬דאן האבן‬ ‫אלע געזען די הייליגע אויגן פון דעם צדיק וקדוש‬ ‫דער גביר איז געפארן קיין זיכלין‪ ,‬און האט‬ ‫רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪.‬‬ ‫טאקע מכבד געווען דעם רבין מיט סנדקאות‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫ווי זיין מנהג האט דער צדיק קיינמאל נישט אפ‬ ‫הרה"ק רבי יהודה צבי מסטרעטין זי"ע האט‬ ‫געזאגט קיין מצוה‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיך אויס‬ ‫גאר אסאך עוסק געווען אין תעניתים און ער‬ ‫גענומען מיטן גביר‪ ,‬אז ער וועט מיזן ארויס פארן‬ ‫פלעגט פאסטן משבת לשבת‪ ,‬ער איז איינמאל‬ ‫פון שטאט גענוג צייטליך צו זיין צוריק ביי זיך אין‬ ‫געקומען צום זקן הצדיקים רבי שמעון מיערסלוב‬ ‫שטאט אויף שבת קודש‪ ,‬דער גביר האט דאס צו‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ווי באקאנט איז דער צדיק רבי שמעון‬ ‫געזאגט פארן רבין‪ ,‬אבער האט געטראכט אז מען‬ ‫געווען זייער קעגן די וואס זענען עוסק אין‬ ‫וועט שוין אויף קומען מיט א פלאן פרייטאג ווי‬ ‫תעניתים‪ ,‬און דער צדיק רבי שמעון האט גאר‬ ‫אזוי מען זאל דעם צדיק אפהאלטן ביי זיי אין‬ ‫אסאך געהויבענע זאכן און ישועות געברענגט‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫מיטן עסן א גרויסע סעודה‪ ,‬האט ער געזאגט פארן‬ ‫צדיק רבי יהודה צבי מסטרעטין זי"ע‪.‬‬ ‫דער צדיק איז טאקע געקומען קיין לאדזש‬ ‫צום ברית‪ ,‬און די חסידים זענען געגאנגען און האבן‬ ‫איר פלאגט זיך יעדן טאג מיט אייערע הייליגע‬ ‫צוריק גערוקט מיט צוויי שעה אלע זייגער'ס אין‬ ‫תפילות און די תעניתים‪ ,‬אבער אין הימל איז דא א‬ ‫שטוב ווי דער ברית האט געברויכט פארקומען‪ ,‬און‬ ‫מלאך אחד וואס האט טויזענט מיילער‪ ,‬און דער‬ ‫אזוי האבן זיי געטראכט אז דער רבי וועט נישט‬ ‫מלאך זאגט שירות ותשבחות פארן בורא כל‬ ‫וויסן וויפיל די זייגער איז פונקטליך‪ ,‬און מען וועט‬ ‫עולמים‪ ,‬און אפילו איר זאלט אייך צערייסן‪ ,‬וועט‬ ‫אזוי קענען אויספאפן דעם רבין‪ ,‬די ברית איז‬ ‫איר נישט אן קומען צו די מדרגה פון דעם מלאך‪,‬‬ ‫טאקע פאר געקומען‪ ,‬און די רבי האט זייער‬ ‫אבער איך יעדן טאג ווען איך ענדיג מיין עבודת‬ ‫געיאגט דעם סעודת ברית‪ ,‬די חסידים זענען צו‬ ‫התפילה‪ ,‬וואש איך מיך צו א סעדות בוקר‪ ,‬און דאס‬ ‫געגאנגען צום רבין און געוויזן אויפן זייגער און‬ ‫קען אפילו נישט טון דער גרעסטער מלאך אין‬ ‫געזאגט‪ ,‬פארוואס יאגט די רבי אזוי דעם סעודה‪,‬‬ ‫הימל‪.‬‬ ‫עס איז דאך נאך דא גענוג צייט אן צו קומען צוריק‬ ‫•••‬ ‫אהיים בעפאר חצות‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה פלא‪ ,‬וואס האט‬ ‫פאסירט ביים הייליגען צדיק וקדוש רבי שמואל‬ ‫דאן האט דער צדיק זיך אנגעריפן צו די‬ ‫אבא מזיכלין זי"ע‪ ,‬ווי באוויסט האט דער צדיק‬ ‫חסידים‪ ,‬איר מיינט אז איר קענט מיך אויס נער'ן‬ ‫אייביג מקפיד געווען נישט צו זיין אין קיין שום‬ ‫מיטן זייגער‪ ,‬און דער צדיק האט גענומען זיינע‬ ‫שטאט אויף א שבת‪ ,‬נאר האט אייביג געמאכט‬ ‫הייליגע ציצות אין די האנט‪ ,‬און ער האט זיי געזאגט‬ ‫זיכער צו זיין ביי זיך אין שטאט אויף א שבת‪,‬‬ ‫פונקטליך וויפיל די זייגער האלט יעצט מיט די‬ ‫גרויסע שטעט זענען זיך געקומען בעטן אז דער‬ ‫רגעים ממש‪ ,‬פארשטייט זיך אז די חסידים זענען‬ ‫צדיק זאל קומען צו זיי אפרעכטן זיין הייליגע‬ ‫ארויס פון התפעלות פון דעם מופת‪.‬‬ ‫עבודה שבת קודש‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיי אלע‬ ‫אפ געזאגט‪.‬‬ ‫אבער ווען דער צדיק האט געזען ווי די אלע‬ ‫וואונדערן זיך אזוי‪ ,‬פון ווי ער האט געוויסט וויפיל‬ ‫איין וואך האט זיך געמאכט‪ ,‬אז איינע פון די‬ ‫די זייגער איז פונקטליך‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫גבירים פון שטאט לאדזש האט געהאט א קינד‪ ,‬און‬ ‫דערציילט פאר זיי פון ווי ער האט באקומען דעם‬ ‫די ברית האט געברויכט זיין פרייטאג‪ ,‬איז דער גביר‬ ‫מתנה‪ ,‬אז ווען ער איז נאך געווען א קליין קינד פון‬ ‫אויף געקומען מיט א פלאן‪ ,‬אז ער וועט מכבד זיין‬ ‫‪117‬‬ ‫שטוב פון רבי משה לייב מסאסוב זי"ע‪ ,‬רבי שמעון‬ ‫‪ 6‬יאר אלט אין שטאט לויביטש‪ ,‬פלעגט איינמאל א‬ ‫מיערסלוב האט מקבל פנים געווען רבי משה לייב‬ ‫יאר קומען אין שטאט דער צדיק קודוש רבי שמעון‬ ‫און געזאגט‪" ,‬שלום עליכם רבי ומורי"‪ ,‬האט רבי‬ ‫מיערסלוב זי"ע אויף א שבת‪ ,‬און דאן פלעגן די‬ ‫משה לייב גלייך געבעטן דעם צדיק רבי שמעון‪ ,‬אז‬ ‫קינדער פון שטאט גיין זאגן די ברכות פארן צדיק‬ ‫ער זאל קומען מיט אים‪ ,‬די צוויי צדיקים זענען‬ ‫און ער האט נאך געזאגט אמן‪.‬‬ ‫ארויס ביים עק פון שטאט‪ ,‬און רבי משה לייב האט‬ ‫גענומען א גאנצע בינטל שטרוי‪ ,‬און צוזאמען‬ ‫די לעצטע מאל וואס דער צדיק רבי שמעון‬ ‫האבן דאס די צוויי צדיקים געברענגט צו רבי משה‬ ‫מיערסלוב זי"ע איז געווען ביי אונז אין שטאט‬ ‫לייב אין שטוב‪.‬‬ ‫לויביטש פאר א שבת‪ ,‬נאכן זאגן די ברכות פארן‬ ‫צדיק‪ ,‬האט מיך דער צדיק צו געריפן און געזאגט‪,‬‬ ‫דאן האט דער צדיק רבי משה לייב דאס שיין‬ ‫איך ווייס נישט אויב איך וועל נאכאמאל קומען צו‬ ‫מסדר געווען‪ ,‬און אריבער געטראגן צום שטוב פון‬ ‫ענק אין שטאט‪ ,‬דערפאר געב איך דיר א געזעגענוג‬ ‫א יולדת און געמאכט זיכער אז אלעס איז‬ ‫מתנה וואס מען האט דאן געריפן "לעצט געלט"‪,‬‬ ‫באקוועם ביים שטוב פון די יולדת‪ ,‬דאן האט רבי‬ ‫און דאן האט מיר דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב‬ ‫משה לייב צוריק געגעריסט רבי שמעון מיערסלוב‬ ‫זי"ע געגעבן דעם סוד‪ ,‬אז ווען איך נעם מיינע ציצות‬ ‫"עליכם השלום רבי שמעון"‪ ,‬ווייל דער צדיק האט‬ ‫אין די האנט און איך קוק אויף זיי‪ ,‬ווייס איך די‬ ‫כסדר געוואלט אז אנדערע אידן זאלן אויך מקיים‬ ‫פונקטליכע צייט ווי דער זייגער האלט‪ ,‬און נאך די‬ ‫זיין די מצוות וואס ער האט געטון‪.‬‬ ‫מעשה איז דער צדיק אהיים געפארן אויף שבת‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע האט‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫דערציילט אויפן צדיק וקדוש רבי משה בעל אור‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז געקומען א שליחות פון‬ ‫פני משה מפשעווארסק זי"ע‪ ,‬אז איינמאל מוצש"ק‬ ‫הרה"ק בעל אהבת שלום מקאסוב זי"ע‪ ,‬אז דער‬ ‫זענען געקומען צוויי נשמות מעולמות עליונים‪,‬‬ ‫הייליגער ראפשיצער רב זי"ע זאל קומען צו אים‬ ‫און געבעטן אז דער צדיק זאל א טובה טון פאר‬ ‫אויף א שבת‪ ,‬ווען מען איז געקומען דאס דערציילן‬ ‫זייערער נשמות‪ ,‬ווייל זיי זענען ליידער נע ונד און‬ ‫פאר ראפשיצער רב‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬פאר אזא‬ ‫זיי האבן נישט קיין מנוחה‪.‬‬ ‫זאך ברויך מען זיך איבער רעדן‪" ,‬מיטן גראבן בויך"‪,‬‬ ‫וואס האט רוח הקודש"‪ ,‬וואס דאס איז געווען‬ ‫האט דער צדיק זיי געפרעגט‪ ,‬ווי אזוי מען‬ ‫הרה"ק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪ ,‬וואס זיין רבי‬ ‫פירט זיך אויף מיט זיי בעולם העליון‪ ,‬האט איין‬ ‫דער הייליגער ראפשיצער זי"ע פלעגט אים אזוי‬ ‫נשמה געזאגט‪ ,‬אז ער איז ליידער נישט געווען נזהר‬ ‫ריפן‪ ,‬וויבאלד דער צדיק מיערסלוב‪ ,‬האט דורך עסן‬ ‫בחייו אין עסן סעודות מלווה מלכה‪ ,‬און דערפאר‬ ‫אויף געטון גאר גרויסע זאכן‪.‬‬ ‫טרייבט מען אים אריין אין גיהנום גלייך ביים זמן‬ ‫מוצש"ק‪ ,‬אבער דער אנדערע נשמה האט געזאגט‪,‬‬ ‫ווען מען איז געקומען פרעגן דעם צדיק רבי‬ ‫אז ער איז בחייו געווען זייער נזהר אין עסן סעודות‬ ‫שמעון מיערסלוב זי"ע אויב מען זאל פאר קיין‬ ‫מלווה מלכה‪ ,‬און דערפאר לייגט מען אים נישט‬ ‫קאסוב אויף א שבת‪ ,‬האט דער צדיק רבי שמעון‬ ‫אריין צוריק אין גיהנום ביז עס איז נאך דא איין איד‬ ‫געזאגט‪ ,‬פאר אזא זאך וועט מען זיך מיזן וואשן צו‬ ‫וואס האט נאכנישט געענדיגט עסן מלווה מלכה‬ ‫א גרויסע סעודה‪ ,‬און נאכן סעודה האט דער צדיק‬ ‫אויף די וועלט‪.‬‬ ‫וקדוש רבי שמעון געזאגט‪ ,‬מען וועט מיזן עסן נאך‬ ‫•••‬ ‫א סעודה‪ ,‬נאכן צווייטן סעודה האט דער צדיק רבי‬ ‫הרה"ק רבי שלמה מבאבוב זי"ע האט‬ ‫שמעון געזאגט‪ ,‬מען זאל נישט פארן‪ ,‬און דער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רבי שמעון‬ ‫ראפשיצער רב איז טאקע נישט געפארן‪ ,‬ווייל רבי‬ ‫מיערסלוב זי"ע וואס האט זיין גאנץ לעבן מקפיד‬ ‫שמעון האט געזאגט נישט פארן‪.‬‬ ‫געווען צו דינען דעם גרויסן באשעפער מיט א‬ ‫•••‬ ‫שמחה‪ ,‬האט ער אמאל געזאגט בזה"ל‪" ,‬צי זאגן‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק‬ ‫קינות אין תשעה באב איז א מצוה דרבנן‪ ,‬און א‬ ‫וקדוש רבי שמעון מיערסלוב זי"ע אנגעקומען צום‬ ‫‪118‬‬ ‫•••‬ ‫מצוה ברויך מען טוען מיט א שמחה‪ ,‬דערפאר‬ ‫אין ספר תפארת שלום ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫וואלט איך פאר דעם אהן געזונגען די גאנצע קינות‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער שר שלום‬ ‫נאר איך טו נישט אזוי‪ ,‬ווייל די יעריסלובער לצים‬ ‫מבעלזא זי"ע האט געזוכט א שידוך פאר איינע פון‬ ‫וועלן חוזק מאכן"‪.‬‬ ‫זיינע אייניקלעך‪ ,‬און מ'האט גערעדט פון איינע פון‬ ‫•••‬ ‫די קינדער פונעם צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫רבי שמעון איז געווען באוואוסט מיט זיין‬ ‫דערציילט‪ ,‬ווי באקאנט איז דער טאטע פונעם‬ ‫מורא'דיגער התלהבות און כוח התפילה‪ ,‬אבער ער‬ ‫צדיק הרה"ק רבי ישראל זי"ע געווען א מתנגד צום‬ ‫איז געווען אן אויסגעשפראכענער עני ואביון‪ ,‬אן‬ ‫דרך החסידות‪ ,‬און אפילו נאכדעם וואס זיין‬ ‫קיין פרוטה צו די נשמה‪.‬‬ ‫הייליגע זון רבי שמעון מיערסלוב זי"ע איז געווארן‬ ‫א חסיד‪ ,‬איז די טאטע ביז צו זיין הסתלקות‬ ‫פאר מ'האט געשלאסן דעם שידוך‪ ,‬איז רבי‬ ‫געבליבן א מתנגד‪ ,‬און דערפאר האט אים די טאטע‬ ‫שמעון געקומען קיין בעלזא‪ ,‬ער איז אריין צום‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ביי קדיש לאחר מאה ועשרים שנה זאל‬ ‫הייליגען שר שלום דאווענען‪ ,‬און ווי זיין שטייגער‬ ‫ער נישט זאגן "ויצמח פורקניה ויקרב משיחיה"‪.‬‬ ‫איז געווען‪ ,‬האט ער געדאווענט מיט אזא‬ ‫פייערדיגע דביקות און התלהבות‪ ,‬ביז דער טלית‬ ‫אבער נאכן פטירה ווען ער האט געזאגט דאס‬ ‫איז אים אראפגעפאלן פון די פלייצעס פון גרויס‬ ‫ערשטע מאל קדיש און האט געפאלגט וואס די‬ ‫התעוררות‪ ,‬נאכ'ן דאווענען האט דער בעלזער רב‬ ‫טאטע האט געהייסן‪ ,‬האט אים זיין רבין דער‬ ‫זי"ע געזאגט פאר די ארומיגע‪" ,‬א איד וואס ביים‬ ‫הייליגער חוזה מלובלין זי"ע געזאגט‪ ,‬אז די טאטע‬ ‫דאווענען פאלט אים אראפ דער טלית פון התלהבות‬ ‫איז שוין אויפן עולם האמת‪ ,‬און ער ווייסט שוין דעם‬ ‫און ער שפירט עס אפילו נישט פון גרויס דביקות‬ ‫אמת און איז אויך מסכים אז ער זאל יא זאגן די‬ ‫אינעם בורא כל עולמים‪ ,‬מיט אזא מחותן וויל איך‬ ‫ווערטער ביי קדיש‪ ,‬און פון דאן האט דער הייליגער‬ ‫זיך משדך זיין‪ ,‬אפילו ער האט נישט קיין געלט"‪.‬‬ ‫צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע יא געזאגט די‬ ‫•••‬ ‫ווערטער‪" ,‬ויצמח פורקניה ויקרב משיחיה"‪.‬‬ ‫אין סיפורי צדיקים ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫•••‬ ‫שטאט יערסלוב איז אמאל געווען א איד‪ ,‬א‬ ‫אין ספר עשר צחצחות ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫בעקער‪ ,‬וואס האט געליטן פון א גנב וואס פלעגט‬ ‫ווען דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע איז‬ ‫כסדר אריינקומען ביינאכט און גנב'ענען פריש‬ ‫געפארן דאס ערשטע מאל קיין ראפשיץ צום‬ ‫געבאקענע ברויט‪ ,‬דער בעקער איז געווען‬ ‫הייליגן זרע קודש זי"ע‪ ,‬איז ער נאך געווען א גאר‬ ‫אנגעווייטאגט און איז געקומען וויינען פאר רבי‬ ‫יונגערמאן‪ ,‬ווי נאר ער איז אריין אינעם רבינ'ס‬ ‫שמעון אז ער ליידט שווערע שאדן פון די גניבות‪,‬‬ ‫צימער‪ ,‬האט זיך דער ראפשיצער רב‬ ‫האט דער צדיק רבי שמעון געזאגט פאר'ן בעקער‪,‬‬ ‫אויפגעשטעלט מלוא קומתו‪ ,‬אים געגעבן אן‬ ‫"היינט נאכט‪ ,‬באהאלט זיך אינעם בעקעריי‪ ,‬ווען‬ ‫אויסנאמליכן שלום‪-‬עליכם מיט גרויס ליבשאפט‬ ‫דער גנב קומט אריין‪ ,‬שלאג אים נישט און שריי‬ ‫און כבוד‪ ,‬און אים געזאגט מיט התפעלות‪" ,‬שלום‬ ‫נישט‪ ,‬כאפ אים אן ביים האנט און זאג אים אין מיין‬ ‫עליכם‪ ,‬א קדוש מרחם"‪.‬‬ ‫נאמען‪ ,‬דער מגיד רבי שמעון רופט דיך"‪.‬‬ ‫די חסידים זענען געווען שאקירט צו זען אזא‬ ‫דער בעקער האט אזוי געטון‪ ,‬ווען דער גנב איז‬ ‫קבלת פנים פאר אן אומבאקאנטן יונגערמאן‪,‬‬ ‫געקומען און דער בעקער האט אים געזאגט דעם‬ ‫אבער דער הייליגער ראפשיצער רב האט גלייך‬ ‫מעסעדזש פונעם מגיד‪ ,‬איז א פחד געפאלן אויפ'ן‬ ‫מרגיש געווען די הויכע נשמה און די ריינקייט‬ ‫גנב און ער איז גלייך מיטגעגאנגען צום רבי'ן‪ ,‬ווען‬ ‫פונעם צדיק רבי שמעון נאך פאר מען האט בכלל‬ ‫זיי זענען אריין‪ ,‬האט רבי שמעון אנגעקוקט דעם‬ ‫גערעדט א ווארט‪ ,‬און פון דעמאלט אן איז רבי‬ ‫גנב מיט גרויס רחמנות און געזאגט‪" ,‬איך ווייס אז‬ ‫שמעון געווארן איינער פון די גרעסטע און‬ ‫דו גנב'עסט נישט ווייל דו ביסט שלעכט‪ ,‬נאר ווייל‬ ‫נאנטסטע תלמידים פונעם הייליגען ראפשיצער‬ ‫דיין הויז איז ליידיג און דיינע קינדער הונגערן‪,‬‬ ‫רב זי"ע‪.‬‬ ‫‪119‬‬ ‫וְ ֶל ָה ָבה ‪‬א ִת ְב ַער ָבּ‪ ,"‬אין דער זעלבער רגע האבן די‬ ‫אבער פארוואס זאלסטו עסן ברויט פון גזל"‪ ,‬און‬ ‫ווינטן זיך איבערגעדרייט צו דער אנדערער זייט‪ ,‬די‬ ‫דער צדיק רבי שמעון האט זיך גלייך‬ ‫פלאמען האבן זיך צוריקגעצויגן פונעם וועג‪ ,‬און דער‬ ‫אונטערגענומען צו פארזארגן דעם איד מיט‬ ‫וואגן איז אדורך בשלום אן דעם וואס אפילו א פאדעם‬ ‫פרנסה און אים געשאפן געלט פאר שבת און יו"ט‪,‬‬ ‫זאל געשעדיגט ווערן‪.‬‬ ‫און דער איד איז צעגאנגען אין טרערן‪ ,‬געטון א‬ ‫•••‬ ‫גאנצע תשובה‪ ,‬און איז שפעטער געווארן אן‬ ‫אין ספר שיחות חסידים ווערט דערציילט‪ ,‬אז די‬ ‫ערליכער כשר'ער איד‪.‬‬ ‫זקני יערסלוב פלעגן דערציילן‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי‬ ‫•••‬ ‫שמעון זי"ע פלעגט צוגיין צו דער עמוד ראש השנה‬ ‫אין קונטרס פעולת צדיקים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫און יום כיפור פאר מוסף‪ ,‬איז געווען א מורא צו שטיין‬ ‫א חסיד איז אמאל אריינגעקומען מיט א צובראכן‬ ‫נעבן אים‪ ,‬ביים זאגן די תפילה פון "ונתנה תוקף"‬ ‫הארץ צום צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪ ,‬און האט‬ ‫פלעגט זיין פנים ברענען ווי א שטיק פייער‪ ,‬און די‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז זיין איינציג קינד איז געווארן קראנק‬ ‫טרערן האבן געגאסן פון זיינע אויגן ווי קוואלן‬ ‫אויף די לונגען‪ ,‬און די גרעסטע דאקטוירים האבן‬ ‫וואסער‪.‬‬ ‫געזאגט אז עס איז מער נישטא קיין האפענונג און די‬ ‫רפואה איז אפגעשניטן‪.‬‬ ‫איין יום כיפור ביים דאווענען‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫אנגעקומען צו די ווערטער "מי יחיה ומי ימות"‪ ,‬האט‬ ‫דער צדיק רבי שמעון האט אריינגעקוקט אינעם‬ ‫ער זיך אזוי שטארק צעוויינט ביז ער איז ממש‬ ‫איד'ס אויגן‪ ,‬ארויסגענומען א שיינעם רויטן עפל‪,‬‬ ‫גע'חלש'ט שטייענדיג ביים עמוד‪ ,‬מען האט אים‬ ‫געמאכט דערויף א ברכת "בורא פרי העץ" מיט זיין‬ ‫געמוזט דערמוטיגן מיט א שמעק‪-‬טאבאק‪ ,‬ווען ער‬ ‫גאנצן כוח און כוונה‪ ,‬אפגעביסן א שטיקל‪ ,‬און דעם‬ ‫איז געקומען צו זיך‪ ,‬האט מען אים געפרעגט וואס ער‬ ‫איבריגן עפל געגעבן פאר'ן טאטן און געזאגט‪" ,‬נא‬ ‫האט דארט געזען‪ ,‬האט ער געענטפערט מיט א גרויס‬ ‫דיר‪ ,‬גיי אהיים און גיב דאס פאר דיין קינד צו עסן‪ ,‬און‬ ‫ציטער‪" ,‬איך האב געזען ווי דער בית דין של מעלה‬ ‫דער אייבערשטער וועט שיקן א רפואה שלימה"‪.‬‬ ‫שרייבט א גזירה אויף עטליכע אידישע קינדער פון‬ ‫שטעטל‪ ,‬און איך האב נישט געקענט ממשיך זיין ביז‬ ‫דער טאטע איז געלאפן אהיים‪ ,‬געגעבן דעם‬ ‫מ'האט איבערגעדרייט דעם פסק צו חסד ורחמים"‪ ,‬און‬ ‫שיריים‪-‬עפל פאר'ן קינד‪ ,‬און ווי נאר דאס קינד האט‬ ‫לפלא‪ ,‬יענעם יאר איז קיינער פון שטעטל נישט‬ ‫געגעסן פונעם עפל‪ ,‬האט זיך די היץ אראפגעלאזט‪,‬‬ ‫געשטארבן פון קיין קרענק אדער משונה'דיגע‬ ‫די כוחות זענען צוריקגעקומען‪ ,‬און ביז עטליכע טעג‬ ‫סיבות‪.‬‬ ‫איז דאס קינד געווען געזונט און פריש‪ ,‬ווען דער‬ ‫•••‬ ‫דאקטער איז געקומען און געזען דאס קינד שפילן‬ ‫אינעם קונטרס סיפורי מופתים ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫אויף דער ערד‪ ,‬האט ער אויסגערופן מיט שטוינונג‪,‬‬ ‫אז איינער פון די רייכע סוחרים אין שטאט יעראסלוב‬ ‫"דאס איז נישט קיין מעדיצין‪ ,‬דאס איז העכער פון די‬ ‫איז אמאל אריינגעלאפן צום רבי'ן אין א גרויסן בהלה‬ ‫נאטור"‪.‬‬ ‫און ער האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט פארלוירן דעם‬ ‫•••‬ ‫איינציגן שליסל פון זיין גרויסן אייזערנעם קאסע‪,‬‬ ‫אין קונטרס מאורי גליציה ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫וואו עס זענען געלעגן אלע זיינע געלטער‪ ,‬וועקסלען‬ ‫אמאל איז דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‬ ‫און שטרות‪ ,‬און ער האט געהאלטן פאר'ן‬ ‫געפארן אויפ'ן וועג צוזאמען מיט זיינע מקורבים‪,‬‬ ‫באנקראטירן אויב ער קען דאס נישט עפענען ביז א‬ ‫אינדערמיט האט אויסגעבראכן א גרויסע שריפה‬ ‫פאר שעה צו באצאלן א חוב‪.‬‬ ‫אינעם וואלד נעבן דעם שאסיי‪ ,‬און די פלאמען האבן‬ ‫זיך געצויגן גאר שנעל צוליב די ווינטן‪ ,‬ביז ס'איז‬ ‫דער צדיק רבי שמעון האט אים געזאגט‪" ,‬גיי‬ ‫געווארן א סכנה ממש פאר'ן וואגן און די פערד‪.‬‬ ‫אהיים‪ ,‬און פאר דו ברעכסט אויף דעם שלאס‪ ,‬עפן דיין‬ ‫טייסטער און גיב א נדבה פאר ארימעלייט וואס האבן‬ ‫דער בעל עגלה איז אריינגעפאלן אין א‬ ‫נישט אויף שבת‪ ,‬און בזכות דעם וועסטו געהאלפן‬ ‫שרעקליכן פחד און געוואלט אנטלויפן‪ ,‬אבער דער‬ ‫ווערן"‪ ,‬דער סוחר האט גלייך געשיקט געלט פאר‬ ‫צדיק רבי שמעון איז געזעצן מיט א גוואלדיגע‬ ‫עטליכע עניי העיר‪ ,‬און ווי נאר די שליחים זענען‬ ‫רואיגקייט‪ ,‬ער האט ארויסגעשטעקט זיין קאפ פונעם‬ ‫צוריקגעקומען און באשטעטיגט אז די ענייים האבן‬ ‫וואגן‪ ,‬אנגעקוקט דאס פייער מיט זיינע הייליגע אויגן‪,‬‬ ‫באקומען דאס געלט‪ ,‬האט זיך דער סוחר‬ ‫און געזאגט איין פסוק‪" ,‬כִּ י ֵת ֵל‪ְ ‬בּמוֹ ֵאשׁ ‪‬א ִתכָּ וֶ ה‬ ‫‪120‬‬ ‫מאכסטו פונעם געריכט‪ ,‬דער פאפיר איז אינגאנצן‬ ‫אראפגעבויגן צום קאסע‪ ,‬און פלוצלינג געזען ווי דער‬ ‫ליידיג‪ ,‬ס'שטייט דא נישט קיין שום חוב און נישט קיין‬ ‫שליסל ליגט גלייך אונטער דער פיס פונעם טיש‪ ,‬א‬ ‫חתימה"‪ ,‬דער פריץ האט געקוקט און געווארן בלאס‬ ‫פלאץ וואס מען האט שוין פריער איבערגעזוכט‬ ‫פאר שוואכקייט‪ ,‬ווייל דער גאנצער טינט פונעם‬ ‫צענדליגער מאל מיט לעכט און גארנישט געפונען‪.‬‬ ‫בלבול איז אויסגעמעקט געווארן‪ ,‬דער פסק איז תיכף‬ ‫•••‬ ‫בטל געווארן און דער איד איז באפרייט געווארן‪.‬‬ ‫אינעם קונטרס מפי ספרים וסופרים ווערט‬ ‫•••‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א איד א חסיד וואס איז שוין געווען‬ ‫אינעם קונטרס ישועות צדיקים ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫חתונה געהאט העכער צען יאר און נישט געהאט קיין‬ ‫אז עס איז געווען א איד אין שטעטל וואס האט‬ ‫קינדער‪ ,‬איז געקומען צו פארן צום הייליגן צדיק רבי‬ ‫געליטן פון א שווערע קרענק אין די אויגן‪ ,‬ביז די‬ ‫שמעון מיערסלוב זי"ע אויף שבת קודש‪ ,‬ביים טיש‬ ‫דאקטוירים אין גרויסן שטאט לעמבערג האבן‬ ‫פרייטאג צו נאכטס‪ ,‬ווען רבי שמעון האט געמאכט‬ ‫געווארנט‪ ,‬אז ער פארלירט אינגאנצן דאס זעה‪-‬‬ ‫"המוציא"‪ ,‬האט ער אראפגעבראכן א גרויס שטיק‬ ‫קראפט ח"ו אויב מ'מאכט נישט קיין געפארפולע‬ ‫חלה‪ ,‬עס אריינגעגעבן אין דער האנט פונעם דאזיגן‬ ‫אפעראציע‪ ,‬דער איד איז געקומען וויינען צום רבי'ן‬ ‫איד‪ ,‬און געזאגט מיט א שמייכל‪" ,‬נא‪ ,‬נעם די ברכה‬ ‫דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע מיט גרויס‬ ‫פונעם שבת‪ ,‬און געדענק‪ ,‬קינדער זענען ווי פרישע‬ ‫שרעק‪.‬‬ ‫שבת‪-‬חלות‪ ,‬מ'דארף זיי געבן צייט צו גיין‪ ,‬און מיט‬ ‫תפילה קומט די ברכה צום גוטן"‪ ,‬דער איד האט‬ ‫דער צדיק רבי שמעון האט אנגעפילט א פלאש‬ ‫געגעסן די שיריים מיט גרויס אמונה‪ ,‬און פונקט א יאר‬ ‫פשוטע פרישע קוואל‪-‬וואסער פון זיין אייגענעם‬ ‫שפעטער‪ ,‬איז ביי אים געבוירן געווארן א געזונט‬ ‫הויף‪ ,‬געזאגט דערויף א קורצע תפילה‪ ,‬און געזאגט‬ ‫אינגל‪ ,‬און ער האט אים א נאמען געגעבן נאכ'ן רבי'ן‬ ‫פאר'ן איד‪" ,‬נעם דאס וואסער‪ ,‬יעדן טאג פאר שחרית‪,‬‬ ‫שמעון‪.‬‬ ‫נאכ'ן אפגיסן נעגל‪-‬וואסער‪ ,‬זאלסטו וואשן די אויגן‬ ‫•••‬ ‫פּוֹק ַח ִעוְ ִרים'‪ ,‬און‬ ‫מיט דעם וואסער און אינזין האבן ' ֵ‬ ‫אינעם קונטרס סיפורי מופתים ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫קיין דאקטוירים זאלסטו מער נישט גיין זוכן"‪ ,‬דער‬ ‫אז א אידישער ארענדאר פון א דערפל נעבן‬ ‫איד האט אזוי געטון מיט תמימות‪ ,‬און ביז דריי טעג‬ ‫יעראסלוב איז אריינגעפאלן אין א שווערע צרה‪ ,‬דער‬ ‫האט זיך די געשוואלעכץ און די שווערע שמערצן‬ ‫לאקאלער פריץ )דער פוילישער גראף( האט אים‬ ‫אפגעטון‪ ,‬און ביז א וואך איז זיין ראיה צוריקגעקומען‬ ‫אנגעקלאגט אין געריכט מיט א בלבול‪ ,‬אז ער איז אים‬ ‫פונקט ווי א געזונטער מענטש‪ ,‬אן קיין שום‬ ‫שולדיג א ריזיגע סומע געלט אויפ'ן ארענדע‪-‬‬ ‫אפעראציע אדער מעדיצין‪.‬‬ ‫קאנטראקט‪ ,‬און דער שופט האט שוין געהאלטן ביים‬ ‫•••‬ ‫ארויסגעבן א פסק אים אריינצוזעצן אין תפיסה און‬ ‫אינעם קונטרס שיחות אנשי שם ווערט‬ ‫פארטרייבן זיין משפחה‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א חסידישער סוחר איז אמאל געפארן‬ ‫פאר ווינטער מיט עטליכע וועגנער אנגעלאדנט מיט‬ ‫דער איד איז געלאפן צום צדיק רבי שמעון מיט‬ ‫טייערע תבואה‪ ,‬אינמיטן וועג‪ ,‬אין א מדבר'דיגן פעלד‬ ‫א פארביטערט הארץ‪ ,‬און האט זיך אויסגערעדט דאס‬ ‫ווייט פון א ישוב‪ ,‬האט זיי באטראפן א געפערליכער‬ ‫הארץ פארן צדיק איבער די צרה וואס ער האט‪ ,‬דער‬ ‫שניי‪-‬שטורעם‪ ,‬די רעדער פון די וועגנער זענען טיף‬ ‫צדיק רבי שמעון האט אים געזאגט‪" ,‬גיי צום משפט‬ ‫איינגעזונקען אינעם שניי‪ ,‬די פערד האבן מער נישט‬ ‫מיט בטחון‪ ,‬און ווען דער פריץ וועט ארויסנעמען דעם‬ ‫געקענט שלעפן‪ ,‬און די נאכט האט שוין אנגעהויבן‬ ‫שטר קאנטראקט צו ווייזן פאר'ן ריכטער‪ ,‬קוק גוט‬ ‫צופאלן מיט שרעקליכע פרעסטן‪ ,‬און ס'איז געווען א‬ ‫אויפ'ן פאפיר און זאג דריי מאל שטילערהייט‪" ,‬השם‬ ‫סכנת נפשות ממש‪.‬‬ ‫ילחם לכם ואתם תחרישון"‪.‬‬ ‫דער סוחר האט זיך דערמאנט אינעם רבי'ן רבי‬ ‫דער ארענדאר איז געשטאנען ביים משפט‬ ‫שמעון מיערסלוב זי"ע‪ ,‬און ער האט אויפגעהויבן‬ ‫ציטערדיג‪ ,‬דער פריץ האט מיט גרויס גאווה‬ ‫זיינע אויגן מיט טרערן צום הימל און אויסגעשריגן‪,‬‬ ‫דערלאנגט דעם ארגינעלן קאנטראקט פאר'ן ריכטער‬ ‫"רבי שמעון! זכותך הגדול יגן עלינו‪ ,‬ראטעווע אונז פון‬ ‫צו ווייזן די אידישע חתימה‪ ,‬דער איד האט געמורמלט‬ ‫דעם קעלט"‪ ,‬אין דער זעלבער רגע האט זיך באוויזן‬ ‫דעם פסוק דריי מאל‪ ,‬און פלוצלינג קוקט דער‬ ‫פון ערגעץ אן עלטערער פויער מיט א שפאן פון צוויי‬ ‫ריכטער אויפ'ן דאקומענט‪ ,‬דרייט עס איבער‪ ,‬און‬ ‫שטארקע פערדן‪ ,‬און אן פרעגן קיין ווארט האט דער‬ ‫שרייט צום פריץ מיט גרויס כעס‪" ,‬וואס פאר א ליצנות‬ ‫‪121‬‬ ‫דער קרעטשמער איז געשטאנען פארוויינט‪,‬‬ ‫וועגנער‪,‬‬ ‫די‬ ‫פארטשעפעט‬ ‫פרעמדער‬ ‫אבער ער האט געהאט מיט זיך א טיכל וואס ער האט‬ ‫ארויסגעשלעפט די וועגענער פונעם טיפן שניי אויפ'ן‬ ‫א יאר פריער באקומען פונעם צדיק רבי שמעון ביים‬ ‫גראדן וועג ביז צום נעקסטן דארף‪ ,‬און איז פלוצלינג‬ ‫שלום נעמען‪ ,‬און מיט א פשוט'ער אמונה איז ער‬ ‫פארשוואונדן געווארן אן בעטן אפילו איין גולדען‪,‬‬ ‫צוגעלאפן‪ ,‬ארויפגעווארפן דעם רבינ'ס טיכל אויפ'ן‬ ‫ווען דער סוחר איז שפעטער געקומען קיין‬ ‫שוועל פונעם קרעטשמע‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬רבי‪ ,‬דיין בגד‬ ‫יעראסלוב‪ ,‬האט רבי שמעון אים באלד ביים שוועל‬ ‫זאל מיך היטן"‪ ,‬די פלאמען זענען צוגעקומען ממש‬ ‫אנגעקוקט מיט א שמייכל און געזאגט‪" ,‬האסט‬ ‫ביז אן אינטש פאר'ן הויז‪ ,‬און דארט האבן זיי זיך‬ ‫געמיינט איך האב נישט געהערט דיין געשריי אינעם‬ ‫אפגעשטעלט‪ ,‬פונקט ווי א וואנט וואלט געשטאנען‬ ‫שניי"‪.‬‬ ‫אין וועג‪ ,‬די גאנצע ארומיגע געגנט איז פארברענט‬ ‫•••‬ ‫געווארן‪ ,‬אבער דעם קרעטשמער'ס הויז איז געבליבן‬ ‫אינעם קונטרס סיפורי קדושים ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫שטיין גאנץ‪ ,‬אן קיין שום שאדן‪.‬‬ ‫אז אין די צייטן פונעם עסטרייכישן קייסער פלעגט‬ ‫•••‬ ‫די מיליטער‪-‬קאמיסיע ארומגיין אין די שטעטלעך‬ ‫אינעם קונטרס שיחות צדיקים ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫און כאפן יונגע בחורים צום מיליטער )קאנטאניסטן(‪,‬‬ ‫אז אמאל איז געקומען א מאן און א ווייב פאר רבי‬ ‫וואס דאס איז געווען א גזירה נוראה פאר אידישקייט‬ ‫שמעון‪ ,‬ביידע זענען געווען שטארק צעקריגט און זיך‬ ‫און לעבן‪.‬‬ ‫געוואלט גט'ן‪ ,‬ווייל עס איז געווען כסדר מחלוקת און‬ ‫פרנסה איז געווען שווער‪ ,‬דער צדיק רבי שמעון האט‬ ‫איין טאג איז א מוטער געקומען צו לויפן צום‬ ‫זיך צוגעהערט צו זייערע טענות‪ ,‬און אנשטאט צו‬ ‫צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע מיט ביטערע בכיות‪,‬‬ ‫אריינגיין אין זייערע מחלוקת'ן‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫אז איר איינציגער זון שטייט מארגן צום עקזאמען‬ ‫אויסגעדרייט צום מאן און געפרעגט‪" ,‬זאג מיר‪ ,‬ווי‬ ‫פאר די מיליטערישע דאקטוירים‪ ,‬און אויב ער גייט‬ ‫הייסט דיין ווייב"‪ ,‬האט ער געענטפערט "שרה"‪ ,‬האט‬ ‫אדורך וועט ער חלילה פארלוירן גיין‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫דער רבי געפרעגט‪" ,‬און דיין מאמע ווי האט זי‬ ‫שמעון האט אריינגעקוקט אין דעם קוויטל און‬ ‫געהייסן"‪ ,‬האט ער געענטפערט‪" ,‬רבקה"‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬גיי אהיים‪ ,‬זאג אים ער זאל לייגן א ביסל‬ ‫זאלץ‪-‬וואסער אונטער דער צונג פאר'ן אריינגיין צום‬ ‫האט דער צדיק רבי שמעון אויסגערופן מיט א‬ ‫דאקטער‪ ,‬און ער זאל גארנישט מורא האבן‪ ,‬דער‬ ‫התלהבות‪" ,‬האסטו געהערט א מעשה‪ ,‬שרה און רבקה‬ ‫קאמיסיע וועט אים גארנישט קענען טון"‪.‬‬ ‫די הייליגע אמהות! ווען א איד ברענגט אריין שלום אין‬ ‫שטוב און באהאנדלט זיין ווייב ווי די הייליגע מאמע‬ ‫ווען דער בחור איז געשטאנען פאר'ן הויפט‬ ‫שרה‪ ,‬רוהט די שכינה אויפ'ן הויז‪ ,‬און וואו די שכינה‬ ‫דאקטער‪ ,‬האט דער דאקטער אנגעהויבן הערן זיין‬ ‫רוהט איז דא ברכה און א שפע"‪ ,‬און דער רבי האט זיי‬ ‫הארץ און געמאסטן זיין פולס‪ ,‬פלוצלינג האט זיך‬ ‫געבעטן איבערצובעטן איינער דעם צווייטן און‬ ‫דער דאקטער אנגערופן מיט כעס צו די אנדערע‬ ‫געגעבן א ברכה אז פון יענעם טאג וועט אריינקומען‬ ‫אפיצירן‪" ,‬וואס ברענגט איר מיר דא א בחור וואס די‬ ‫שלום און ברכה אין זייער שטיבל‪ ,‬די ווערטער זענען‬ ‫לונגען און דאס הארץ ארבעטן קוים און אפגעריסן‪ ,‬ער‬ ‫אריין אזוי טיף אין זייערע הערצער אז זיי האבן זיך‬ ‫איז דאך א בעל מום מובהק‪ ,‬ער איז בכלל נישט‬ ‫צעוויינט‪ ,‬שלום געמאכט אויפ'ן פלאץ‪ ,‬און ביז א‬ ‫טויגליך צו טראגן א געווער אפילו איין טאג"‪ ,‬מ'האט‬ ‫קורצער צייט האט זיך זייער פרנסה איבערגעדרייט‬ ‫אים גלייך געגעבן דעם באפרייאונג‪-‬פאפיר )פטור(‪,‬‬ ‫לטובה אויף אן אויסנאמליכן אופן‪.‬‬ ‫ווי נאר ער איז ארויסגעגאנגען פון טיר‪ ,‬איז זיין‬ ‫געזונט געווען א גאנצער און ער האט ווייטער‬ ‫געקענט לערנען אומגעשטערט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם קונטרס נפלאות הצדיקים ווערט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א איד א קרעטשמער האט געהאט א‬ ‫הויז און א שייער וואס זענען געשטאנען גלייך נעבן‬ ‫א גרויסן אינצידענט פון א שריפה אין שטעטל‪ ,‬די‬ ‫גאנצע גאס האט געברענט און אלע האבן שוין געזען‬ ‫ווי דער ווינט טרייבט די פלאמען גלייך צו זיין דאך‪,‬‬ ‫וואס איז געווען געדעקט מיט טרוקענע שטרוי‪.‬‬ ‫‪122‬‬ ‫השמחה און ער האט מקבל געווען יעדן איד בסבר‬ ‫יארצייט ט"ו תשרי א' דסוכות‬ ‫פנים יפות‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח‬ ‫הקדוש אמיתי און בעל מופת עצום און א גרויסע‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי ב"ר ישכר בער זי"ע‪) ,‬לייפער(‬ ‫פועל ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫בעל מאמר מרדכי‪ ,‬מנדבורנא‬ ‫"הנקרא רבי מרדכי'לע נדבורנער"‬ ‫נאך מימי נעוריו האט זיך דער קליינער‬ ‫מרדכי'לע אויס געצייכענט מיט זיין הייליגער‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט נדבורנא‪ ,‬י"ט אייר בשנת‬ ‫התנהגות‪ ,‬יעדער איינער האט געזען אז דאס קינד‬ ‫תקפ"ה‪.‬‬ ‫וועט נאך אמאל פארשיינען די וועלט מיט זיין‬ ‫צדקת און קדושה‪ ,‬און ער וועט אויס וואקסען‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי ישכר בערטשע מנדבורנא‬ ‫איינער פון די גרעסטע צדיקים וקדושים בישראל‪,‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט פארמאגט זעלטענע כשרונות‪ ,‬ער איז‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק מקאליש זי"ע‪,‬‬ ‫געווען באשאנקען מיט א שארפן מוח און שנעלע‬ ‫בן הרה"ק רבי ארון לייב מפרמישלאן זי"ע‪,‬‬ ‫תפיסה‪ ,‬אויך איז ער געווען א גרויסע מתמיד‪ ,‬און‬ ‫בן הרה"ק רבי מאיר הגדול הגדול מפרמישלאן זי"ע‪.‬‬ ‫ער האט זיך אלץ יונגע בחור קונה שלמות געווען‬ ‫בכל מקצועות התורה‪ ,‬ער האט אבער אלעס אויס‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רחל ע"ה‪,‬‬ ‫באהאלטן פון מענטשן זייענדיג א הצנע לכת און א‬ ‫בת הרה"ק רבי אברהם לייב בלאך אב"ד פסוויל‬ ‫בורח מפני הכבוד‪.‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי חיים גבריאל בלאך בעל יפה נוף זי"ע‪,‬‬ ‫דער טאטע רבי בערצא זי"ע איז אמאל געווען‬ ‫בן הרה"ק רבי יוסף בעל גנזי יוסף מאלעסק זי"ע‪.‬‬ ‫אין פרמישלאן‪ ,‬האט רבי מאיר'ל פרמישלאנ'ער זיך‬ ‫אנגערופען צו אים בזה"ל‪" ,‬איך בעט אייך‪ ,‬קוקט זיך‬ ‫דער סנדק ביים ברית איז געווען דער פעטער‬ ‫אום אויף אייער מרדכי'לע‪ ,‬און זעט אז ער זאל עסן‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מאיר השני מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫ווייל ער עסט זייער ווייניג"‪ ,‬און רבי מאיר'ל‬ ‫האט פארן טאטן גע'עצה'ט א נאמען צו געבן פארן‬ ‫פרימישלאנ'ער האט אויך געבעטן רבי בערצא‪ ,‬אז‬ ‫קינד "מרדכי" נאכן צדיק הרה"ק רבי מרדכי‬ ‫ער זאל אייביג מיט ברענגען זיין קליינעם‬ ‫מקרעמניץ זי"ע‪ ,‬און דער פעטער רבי מאיר האט‬ ‫מרדכי'לע‪ ,‬דעם יניק וחכים‪ ,‬קיין פרמישלאן‪ ,‬ווען‬ ‫זיך דאן אויסגעדריקט פארן טאטן רבי בערצא זי"ע‬ ‫ער קומט צו פארן קיין פרמישלאן‪.‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬איך האב געזען דיין זון מרדכי'לע‪ ,‬און זיין‬ ‫יונגערהייט איז זיין טאטע דער צדיק רבי‬ ‫קלסתר פנים איז ממש גלייך צו מיין רבינ'ס הרה"ק‬ ‫ישכר בער זי"ע נסתלק געווארן‪ ,‬דאן איז דער זון‬ ‫רבי מרדכי מקרעמניץ זי"ע"‪ ,‬און רבי מאיר'ל פלעגט‬ ‫רבי מרדכי'לע אריבער צום פעטער רבי מאיר‬ ‫אים אויך רופן מיטן נאמען "מרדכי היהודי"‪,‬‬ ‫מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬און דארט איז ער ערצויגן‬ ‫זאגענדיג אז ער האט די נשמה פון מרדכי הצדיק‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬דארט איז דער קינד געוואקסן אין תורה‬ ‫און קדושה‪ ,‬און שוין דאן איז ער געווען מפורסם‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד‪,‬‬ ‫אלס א איש קדוש מאוד‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען א‬ ‫בוצינא דנהורא מנורה הטהורה‪ ,‬און א צדיק יסוד‬ ‫פרוש פון ענייני עולם הזה‪ ,‬און נאר עוסק געווען‬ ‫עולם‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א ענוותן גדול‬ ‫בתורה ועבודת השם יומם ולילה‪.‬‬ ‫וואס האט פון זיך באמת נישט געהאלטן‪ ,‬ער איז‬ ‫געווען א בעל צדקה נפלא ער האט גרויסע סכומים‬ ‫ביי די בר מצוה האט ער עולה געווען צו די‬ ‫צוזאמען געשטעלט פאר עניים און נצרכים‪ ,‬און‬ ‫תורה ביים פעטער אין ביהמ"ד‪ ,‬און ביים עולה זיין‬ ‫אויס געטיילט זיין גאנצע געלט פאר צדקה וחסד‪,‬‬ ‫האט זיך רבי מאיר'ל אנגערופן פארן גאנצן עולם‬ ‫און פאר זיך האט דער צדיק כמעט גארנישט‬ ‫בזה"ל‪" ,‬מרדכי'לע וועט עולה זיין ששי‪ ,‬אבער ווי‬ ‫איבער געלאזט נאר כדי חייו און געלעבט בדחקות‬ ‫אזוי זאלן מיר אויף רופן מרדכי'לע צום עולה זיין‪,‬‬ ‫גדול‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן געלעבט אין חי צער‬ ‫אויב וועט מען אויפרופען "יעמוד מורינו הרב"‪,‬‬ ‫און זיך גאר אסאך מסגף געווען‪ ,‬אבער דער צדיק‬ ‫דאס איז צי א קליינע טיטול לויט זיינע מעלות‪,‬‬ ‫איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע מידת‬ ‫‪123‬‬ ‫האט זיך דער צדיק אוועק געצויגען קודם קיין‬ ‫וועט מען אים אויפרופען "יעמוד מורה מורינו‬ ‫קיוויאשד‪ ,‬און דערנאך האט ער זיך פאר א קורצע‬ ‫הרב"‪ ,‬דאס וועט אויסזעהן צו א גרויסע טיטול‬ ‫צייט געצויגען קיין חוסט‪ ,‬אבער אביסל שפעטער‬ ‫לויט זיין יונגען עלטער‪ ,‬וואס דען זאלן מיר טאן‪,‬‬ ‫האט זיך דער צדיק וקדוש געצויגען קיין בישטנא‪,‬‬ ‫נאר מיר וועלן אים אויפרופן "איש יהודי היה‬ ‫און דארט איז דער צדיק געבליבן ביז צו זיין‬ ‫בשושן הבירה‪ ,‬ושמו מרדכי"‪.‬‬ ‫הסתלקות‪.‬‬ ‫נאכ'ן קידוש האט זיך רבי מאיר'ל‬ ‫גאר שנעל איז דער צדיק געווארן מפורסם‬ ‫אויסגעדרייט צום עולם‪ ,‬און ער האט זיך אנגערופן‬ ‫מיט זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע קדושה‬ ‫בזה"ל‪" ,‬וואס זאל איך טוען מיט מיין מרדכי‪ ,‬ווי זאל‬ ‫מיט וואס ער האט זיך זיין גאנץ לעבן געפירט‪,‬‬ ‫איך זעצן מיין מרדכי‪ ,‬וועט איר זאגן אין די רעכטע‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק איז‬ ‫זייט ביים טיש‪ ,‬גלייבטס מיר אויפן ווארט‪ ,‬אז ער איז‬ ‫געווען א קדוש וטהור כאחד משרפי מעלה און א‬ ‫שוין ראוי צו זיצן אויבן אן בראש השולחן‪ ,‬וועט איר‬ ‫בעל מופת עצום מאוד און א גרויסע פועל ישועות‬ ‫זאגן אז ער זאל זיצן אויבן אן ביים טיש‪ ,‬איך האב‬ ‫בקרב הארץ‪.‬‬ ‫דאך מורא אז ער זאל נישט קומען צו א נדנוד פון‬ ‫יוהרא און התפארות‪ ,‬סוף כל סוף איז ער דאך א‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יודא הכהן שווארץ בעל‬ ‫קינד‪ ,‬אלא מאי זאל ער זיצן אויף מיין שויס"‪ ,‬און‬ ‫שו"ת קול ארי' אב"ד מאד זי"ע האט אמאל געזאגט‪,‬‬ ‫דער הייליגער רבי מאיר'ל האט אים טאקע‬ ‫אז מען דארף שטארק נזהר זיין פון א הקפדה פון‬ ‫גענומען זיצען אויף זיין שויס‪ ,‬און אזוי איז ער‬ ‫רבי מרדכי'לע‪ ,‬ווייל ער איז אן איש קדוש‪.‬‬ ‫געזעצן ביי אים אויפן שויס אין משך פון די גאנצע‬ ‫סעודה‪.‬‬ ‫מען האט אמאל דערציילט פאר הרה"ק רבי‬ ‫אברהם מסטרעטין זי"ע‪ ,‬אז רבי מרדכי'לע‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫דאווענט זייער שפעט‪ ,‬האט ער זיך אנגערופן‬ ‫חי' ע"ה‪,‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬ח"ו צו רעדן אויף אים‪ ,‬ער ווייסט ווען עס‬ ‫בת הגה"ק רבי שמואל שמעלקא טויבש אב"ד יאס‬ ‫איז דער זמן פאר יעדע זאך‪ ,‬און ווען עס איז דער‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫צייט פון דאווענען"‪.‬‬ ‫בן הגה"ק רבי אהרן משה טויבש בעל שו"ת תועפות‬ ‫ראם זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ישראל האגער בעל אהבת ישראל‬ ‫מגזע הגה"ק רבי יואל סירקיש בעל הב"ח אב"ד‬ ‫מוויז'שניץ זי"ע האט אמאל געזאגט בזה"ל‪" ,‬רבי‬ ‫קראקא זי"ע‪,‬‬ ‫מרדכי'לע איז למעלה מן הזמן‪ ,‬און למעלה מן‬ ‫ומגזע הגה"ק בעל המהרש"ל זי"ע‪,‬‬ ‫השכל‪ ,‬ער האט געדארפט זיין אסאך אסאך פריער"‪.‬‬ ‫ומגזע הגה"ק רבי מרדכי יפה בעל הלבושים זי"ע‪.‬‬ ‫בזיווג שני האט דער צדיק חתונה געהאט מיט‬ ‫מען זאגט נאך פונעם צדיק רבי מרדכי'לע‪ ,‬אז‬ ‫הרבנית הצדקת מרת פריידא ע"ה‪,‬‬ ‫ער האט געטייטשט די פסוק אין פרשת תולדות‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי אלעזר דומ"ץ ראזוואדוב זי"ע‪,‬‬ ‫"ורב יעבוד צעיר"‪" ,‬ורב" צו זיין א רבי‪" ,‬יעבוד צעיר"‬ ‫די זיווג שני איז געווען קודם חתונה געהאט בזיווג‬ ‫דארף מען אסאך האראווען אין די יונגע יארן‪.‬‬ ‫ראשון מיט הגה"ק רבי גרשון טייכער אב"ד‬ ‫אילאנוב זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי אליעזר מדרוהוביטש‬ ‫דער צדיק האט זיך געפירט מיט א‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫געוואלדיגע פרישות‪ ,‬ער פלעגט די גאנצע טאג‬ ‫זיצן ביי זיך אין שטוב און די פענסטער זענען‬ ‫גלייך נאך די חתונה האבן זיך גאר אסאך אידן‬ ‫געווען אינגאנצן פארדעקט‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫שוין מדבק געווען אין דעם צדיק וקדוש‪ ,‬גאנץ‬ ‫עוסק געווען בתורה ועבודת השם צום‬ ‫אנפאנג האט ער געוואוינט אין שטאט נאדבורנא‬ ‫לעכטיגקייט פון א ליכט‪ ,‬און עס איז באוויסט אז‬ ‫ווי זיין טאטע האט קודם געדינט אלס רב‪ ,‬אבער‬ ‫דער צדיק האט כסדר געזאגט‪ ,‬אז ער קען נישט‬ ‫וויבאלד זיין ברודער הרה"ק רבי אהרן לייב זי"ע‬ ‫סובל זיין די ליפט וואס איז מגושם אינדערוואכן‪.‬‬ ‫האט שוין דאן געדינט אלס רב דארט אין שטאט‪,‬‬ ‫‪124‬‬ ‫דאקטער זאל אים אינטערזוכן‪ ,‬אפילו ווען ער איז‬ ‫און דערפאר איז דער צדיק נאר ארויס פון‬ ‫געווען שטארק קראנק רח"ל‪ ,‬ער פלעגט זאגן מיט‬ ‫שטוב שבת און יום טוב‪ ,‬און אויך אויב דער צדיק‬ ‫זיין גרויס עניוות‪ ,‬וואס קען מיר שוין א דאקטער‬ ‫האט געברויכט פארן ערב שבת‪ ,‬איז דער צדיק נאר‬ ‫העלפן‪ ,‬אז איך בין דאך פיל מיט עוונות ופשעים‪,‬‬ ‫געפארן נאך חצות‪ ,‬ווייל דאן שיינט שוין די קדושת‬ ‫נאר דער אייבישטער אליין קען מיר העלפן‪.‬‬ ‫שבת אין די ליפט‪ ,‬און כמה פעמים האט מען מעיד‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט געהאט קפיצת הדרך‪ ,‬און‬ ‫טויזענטער אידן זענען ביי דעם צדיק וקדוש‬ ‫ער איז אנגעקומען אין צייט בעפאר שבת אפילו די‬ ‫געהאלפן געווארן מיט מופתים און ישועות חוץ‬ ‫וועג האט געברויכט נעמען אסאך לענגער‪.‬‬ ‫לדרך הטבע‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א אפענע‬ ‫בעל רוח הקדוש אמיתי‪ ,‬ס'איז ביי דעם צדיק‬ ‫ווי באוויסט האט דער צדיק געדאווענט‬ ‫מקיים געווארן‪" ,‬צדיק גוזר והקב"ה מקיים"‪ ,‬ער איז‬ ‫שחרית גאר שפעט‪ ,‬און זיין עבודת הקודש און‬ ‫געווען באוויסט אלס א געוואלדיגע בעל צדקה‬ ‫זיינע תפילות זענען געווען מיט א געוואלדיגע‬ ‫וחסד‪ ,‬און ער האט אוועק געגעבן כמעט אלעס‬ ‫ברען און התלהבות דקדושה‪ ,‬ווער עס האט‬ ‫פאר צדקה וחסד‪ ,‬און פאר זיך האט דער צדיק‬ ‫געהאט די זכי' צו דאווענען ביי דעם צדיק האט‬ ‫געלעבט אין א געוואלדיגע דחקות‪.‬‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט ממש געברענט‬ ‫מיט א אש קדוש מיט א ספעציעלן נוסח וואס האט‬ ‫רבי מרדכי'לע זי"ע וואס איז געווען באוויסט‬ ‫יעדן ערוועקט און געברענגט א התרוממות הנפש‬ ‫מיט זיין געוואלדיגע אהבת ישראל און אלס א‬ ‫דקדושה‪.‬‬ ‫גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫ווינטשן פאר די מענטשן וואס האבן זיך געזעגנט‬ ‫רוב טאג האט דער צדיק כמעט נישט געגעסן‪,‬‬ ‫פון אים פאר פסח בזה"ל‪" ,‬זאלסט אפגעהיטן ווערן‬ ‫און אפילו ווען ער האט יא געגעסן איז דאס געווען‬ ‫פון א משהו חמץ בפסח‪ ,‬און פון א משהו יסורים א‬ ‫ממש פארזוכן דאס עסן און טועם זיין‪ ,‬און נאר‬ ‫גאנץ יאר"‪.‬‬ ‫איינמאל א טאג‪ ,‬ער פלעגט עסן אביסל קארטאפל‬ ‫און אמאל א זיפ וואס איז באשטאנען פון יוהך אויס‬ ‫דער צדיק וקדוש האט געהאט א לעכטיגע‬ ‫געמישט מיט וואסער און זאלץ וואס קיינער האט‬ ‫צורה און עס האט ממש געווארפן א פחד אויף יעדן‬ ‫נישט געקענט פון דעם עסן‪.‬‬ ‫ארום‪ ,‬אלע צדיקים בדורו האבן מעיד געווען אויף‬ ‫זיין קדושה וטהרה‪ ,‬און האבן גאר שטארק מעריץ‬ ‫כמה פעמים האט דער צדיק איבער געלאזט‬ ‫געווען דעם צדיק‪.‬‬ ‫דאס עסן ביי זיך אין שטוב‪ ,‬און ווען מען איז‬ ‫אפילו להבדיל גוים פון שטאט האבן דעם‬ ‫געקומען מזכיר זיין א חולה‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫צדיק רעספעקטירט און מורא געהאט פאר דעם‬ ‫געהייסן געבן פון די עסן און דער חולה איז געזונט‬ ‫צדיק וקדוש‪ ,‬און זענען אויך געקומען פאר ברכות‬ ‫געווארן‪ ,‬אויך דאס