יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — סוכות (2026-09-21)

בס"ד
יארצייטן פון
צדיקים
יום טוב סוכות א'
תשפ"ז
תשרי
פון ט' תשרי – ביז ט"ז שרי
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים
ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א
יענטא בת הרה"ח
ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע
ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה
צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג,
ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער (646) 907-9119
זונטאג -ט' תשרי
הרה"ק רבי נפתלי הירצקא ב"ר יעקב פרץ הלוי זי"ע) ,זילבערמאן( ,בעל ז
זכרון נפתלי ,מראצפערט.
"הנקרא ר' הירצקעלע ראצפערטער"
מאנטאג -י' תשרי
הרה"ק רבי משה יצחק ב"ר נפתלי אלימלך זי"ע) ,געווירצמאן( ,מפשעווארסק.
"הנקרא בפי כל ר' איציק'ל מפשעווארסק"
דינזטאג -י"א תשרי
הגה"ק רבי אברהם אביש ב"ר צבי הירש זי"ע) ,פילד( ,בעל ברכת אברהם ,מפרנקפורט דמיין.
"הנקרא רבי אביש'ל פראנקפורטער"
מיטוואך -י"ב תשרי
הרה"ק רבי אברהם ב"ר דוב בער זי"ע) ,פריעדמאן( ,בעל חסד לאברהם ,ממזריטש.
"הנקרא בפי כל ר' אברהם המלאך"
דאנערשטאג -י"ג תשרי
הגה"ק רבי עקיבא השני ב"ר משה זי"ע) ,איגר( ,בעל רעק"א ,אב"ד פוזנא.
פרייטאג -י"ד תשרי
הרה"ק רבי ישראל ב"ר שבתי זי"ע) ,האפשטיין( ,בעל עבודת ישראל ,המגיד מקאזניץ.
הרה"ק רבי שלום שכנא ב"ר אברהם זי"ע) ,פריעדמאן( ,בעל משמיע שלום ,מפראהביטש.
"הנקרא דער גרויסער רבי שלום"
שבת קודש -ט"ו תשרי – א' דסוכות
הרה"ק רבי שמעון ב"ר ישראל זי"ע) ,מרילס( ,בעל תורת שמעון ,מיערסלוב.
הרה"ק רבי מרדכי ב"ר ישכר בער זי"ע) ,לייפער( ,בעל מאמר מרדכי ,מנדבורנא.
"הנקרא רבי מרדכי'לע נדבורנער"
הגה"צ רבי יעקב משה ב"ר שמואל זאנוויל זי"ע),קרעמער( ,הצדיק ומקובל מכפר גדעון.
זנטאג -ט"ז תשרי – ב' דסוכות
הגה"ק רבי מרדכי ב"ר יעקב זאב זי"ע) ,ראטהשטיין( ,בעל שערי פרנסה טובה ,מהאלמין.
הרה"ק רבי צבי הירש ב"ר שלמה זי"ע) ,שפירא( ,בעל דרכי תשובה ,ממונקאטש.
לזכות להצלחה
חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו.
חיים צבי בן שרה וכל משפחתו.
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה – .כ"ד טבת תשע"א.
לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה – .ו' אדר תשפ"ה.
ער האט זיין גאנץ לעבן עוסק געווען מיט
יארצייט ערב יום הקדוש ט' תשרי
צדקה וחסד אויף א גאר הויעכע דרגה ,ער האט
גאר אסאך געלט צוזאמען געשטעלט פאר די עניי הרה"ק רבי נפתלי הירצקא ב"ר יעקב פרץ הלוי
ארץ ישראל ,ער האט קיינמאל אפילו נישט זי"ע) ,זילבערמאן( ,בעל זכרון נפתלי ,מראצפערט
געטראכט אז ער איז באמת ראוי צו זיין א מנהיג "הנקרא ר' הירצקעלע ראצפערטער"
ישראל ,נאר פונקט פארקערט ,ער איז געווען א
גרויסער עניו און א ירא חטא וואס האט זיך כסדר
דערוואטערט פון פורסם ,אבער ווי די גמרא זאגט, ער איז געבוירן אין שטאט פויטש ,בשנת תק"פ.
"כל הבורח מן הכבוד הכבוד רודף אחריו" ,האבן זיך
צו זיין טאטן הגה"ק רבי יעקב פרץ הלוי זי"ע,
הונדערטער אידן מדבק געווען אין דעם צדיק
בן אחר בן פונעם הייליגען טורי זהב מלבוב זי"ע.
וקדוש ,און ער איז מפורסם געווארן אלס א גרויסע
פועל ישועות.
און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת פרומט ע"ה.
ווי עס איז באקאנט די מעשה ,ווי אזוי דער
די מאמע איז געווען א אשה צנועה מאוד ,און
צדיק וקדוש איז נתפרסם געווארן אלס א רבי און
א גאר ערליכע פרוי ,מען פלעגט איר רופן" ,די גוטע
א פועל ישועות ,דערציילט מען ,אז וואוינענדיג
צנועה פרומט" ,און דער הייליגער זוהן רבי
נאך אין שטאט יאנאשי ווען ער איז נאך געווען
הירצקא'לע האט דערציילט ,אז די מאמע פלעגט
באהאלטן און די וועלט האט נאך דאן נישט
יעדן טאג באגלייטן אים מיטן ברודער הרה"ק רבי
געוויסט זיין גדלות און קדושה ,נאר דער צדיק איז
משה זי"ע צו די חדר ,און פלעגט יעדן טאג מתפלל
געזעצן און עוסק געווען בתורה ועבודה אן קיין
זיין מיט טרערן אין די אויגן ,אז די קינדער זאלן
פורסם ,אבער דאן איז ער נתגלה געווארן חוץ
האבן הצלחה אין זייערע לימודים און זיי זאלן
לדרך הטבע.
אויסוואקסן אמת'ע יראי השם.
איין יאר ערב שבת קודש שבת שירה ,איז
אנגעקומען א וואגן מיט חסידים צום שטוב פון ר' ער איז געווען א איש קדוש ונורא מאוד ,א
הירצקא'לע ראצפערטער זי"ע ,ווען דער צדיק צדיק מפורסם מופת הדור און א גרויסע פועל
האט זיי געפרעגט פארוואס זיי קומען צו אים, ישועות בקרב הארץ ,ער איז געווען מפורסם אלס
האבן די חסידים געזאגט ,אז זיי זענען אויפן וועג א בקי גדול ובקי נפלא בתורה ,דער צדיק האט
צו זייער רבין ,אבער אזוי ווי עס איז שוין שפעט און עוסק געווען בתורה ובעבודת השם יומם ולילה
זיי וועלן שוין נישט קענען אנקומען אויף שבת צו מיט א געוואלדיגע התמדה און קדושה ,ער איז
זייער רבין ,דערפאר האבן זיי געקלערט צו בלייבן געווען באוויסט אלס א גאר הייליגער
דא ביי אים אויף שבת קודש. אפגעהיטענער צדיק ,ער האט געהאט א מנהג ,אז
פארענדיג אויפן וועג האט ער מקפיד געווען צו
דער צדיק וואס איז אייביג געווען גרייט אריין פארן נאר אין א וואגן וואס איז פארמאכט פון אלע
צו נעמען געסט ,האט זיי בחפץ לב אריין גענומען פיר זייטן ,כדי ער זאל זיין אפגעשיידט פון די
צו זיך אויף שבת ,אבער גלייך נאכדעם איז אן וועלט און נישט ח"ו נכשל ווערן מיטן ארויס קוקען
געקומען נאך אפאר וואגאנען מיט חסידים מיט די פון זיינע ד' אמות.
זעלבע מעשה ,אז זיי זענען אויפן וועג און זיי האבן
זיין עבודת התפלה איז געווען מיט א
שוין נישט קיין צייט אן צוקומען צו זייער רבין אויף
געוואלדיגע התלהבות און א אש להבה ,ער האט
שבת ,פארשטייט זיך אז דער צדיק האט זיי אלע
זיך גאר אסאך מסגף געווען אין זיין לעבן און ער
אויך אריין גענומען פאר שבת קודש ,און אזוי האט
האט געפאסט גאנצעטע טעג ,און אפילו ווען מען
דער צדיק אפגעראכטן א דערהויבענע שבת קודש
האט שוין יא געגעסן ,איז דאס געווען ממש נאר
מיט די חסידים.
טועם זיין ,דאס עמטליכע עסן וואס מען האט
ווען עס איז געקומען דעם קומענדיגען שבת געקענט פויעלען ביי דעם צדיק צו עסן ,איז געווען
מתן תורה האט פאסירט דאס זעלבע ,אז חסידים קאלטע פאטעטאס.
1
געפארן זיך מסתופף זיין בצלו פונעם הייליגען זענען אנגעקומען ערב שבת קודש צום שטוב פון
דברי חיים גאר אסאך ,ובפרט אויף די ימים נוראים דעם צדיק ,און אזוי האט זיך איבער געשפילט די
און ימים טובים איז ער כסדר געפארן קיין צאנז. זעלבע מעשה ,און אזוי איז די נאמען פון דעם
צדיק מפורסם געווארן אלס א עובד השם און א
מען דערציילט ,אז איין יו"ט שבועות ,ווען ער קדוש וטהור.
איז געווען ביים הייליגען צאנזער רב זי"ע אויף
יו"ט ,און כדרכו בקודש האט דער הייליגער דאן האט דער צדיק געטיישט דעם פסוק
צאנזער רב אליין געליינט די קריאת התורה. )שמות כ"ב( כִּ י ֵת ֵצא ֵאשׁ ,עס איז ארויס א פייער פון
וּמ ְצ ָאה ק ִֹצים ,און זיי האבן חסידישע אידןָ ,
ווען דער צאנזער רב האט געליינט די עשרת געטראפן קוצים האט ער געזאגט ברוב ענוותנותו,
הדברות ,האט דער צדיק רבי הירצקא'לע געהערט ַשׁ ֵלּם יְ ַשׁ ֵלּם ַה ַמּ ְב ִער ֶאת ַה ְבּ ֵע ָרה ,בין איך דאך נישט
ווי צוויי חסידים רעדן צווישן זיך ,אז די יאר שפירט שילדיג ,נאר דער רבוש"ע וואס האט אנגעצינדן
די רבי נישט אזוי גוט ,ווייל ביים ליינען די עשרת דעם פייער איז אחריות אויף דעם.
הדברות ,איז עס נישט געווען מיט די זעלבע
שטארקייט ווי אייביג. ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
רחל ע"ה,
גלייך האט רבי הירצקא'לע געזאגט פאר די בת מוה"ר רבי איסר דוד ז"ל.
חסידים ,עס קען נישט זיין ווי עטץ זאגט ,ווייל איך
בין געשטאנען גאר ווייט פון דעם בימה ווי דער רבי קודם איז ער געווען רב אין שטאט יאנושי ,און
איז געשטאנען ,און איך האב געהערט די קולות בשנת תרמ"א איז ער געווארן רב אין דעם גרויסן
פונקט ווי ביים מעמד הנבחר ביים בארג סיני ,אזוי שטאט ראצפערט ,דארט איז ער נתפרסם געווארן
ווי איך הער עס יעדעס יאר און איך האב נישט מיט זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע עבודה
געשפירט קיין שום שנוי. בקדושה וטהרה ,הונדערטער אידן זענען געקומען
זעהן די עבודת הקודש און נעמען ברכות פון דעם
מען דערציילט ,אז אפילו דער צדיק איז צדיק וקדוש ,און הונדערטער אידן זענען געהאלפן
געווען אויף גאר הויעכע מדרגות אין עבודת השם געווארן מיט גרויסע ישועות פון ברכות קדשו.
און אויך אין קדושה ,האט ער זיך אבער מסתופף
געווען ביי די צדקי הדור ווי א חסיד ביי זיין רבין, ער האט זיך מסתופף געווען בצלו פון די צדיקים
ער האט פון זיך בכלל נישט געהאלטן און אייביג בדורו ובתוכם.
געזאגט ,אז יעדער פשוטער איד איז אסאך העכער הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה מליסקא
ווי אים אין קדושה און עבודת השם. זי"ע,
הרה"ק רבי משולם פייש השרף מטאהש זי"ע ,וואס
מען דערציילט ,אז איינמאל איז די רבי געווען דארט איז ער געווען גאר אסאך אויף שבת מברכים,
ביים הייליגען ראפשיצער רב זי"ע ,און יענעם טאג צוזאמען מיט זיין ידיד נפשי הגה"ק רבי ישראל
איז דער ראפשיצער רב אריין געקומען צום חיים ברוין העברי בעל פרי עץ אבות מבודאפעסט
דאווענען פריער ווי געווענליך ,דער הייליגער רבי זי"ע,
הירצקא'לע איז נאכנישט געווען גרייט צום הגה"ק רבי שמואל שמעלקא בעל צרור החיים
דאווענען ,און ער האט געטראכט וואס ער זאל טון, מסעליש זי"ע,
ווייל ער האט זייער חשק געהאט צו דאווענען הרה"ק רבי אשר אנשיל יונגרייז בעל מנוחת אשר
צוזאמען מיט זיין רבין. מטשענגער זי"ע,
הרה"ק רבי אשר ישעי' בעל אור ישע מראפשיץ
דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע האט גלייך זי"ע.
מרגיש געווען און תופס געווען זיין מחשבה ,און
דער הייליגער ראפשיצער רב דרייט זיך אויס צו גאר שטארק איז ער געווען דבוק אין דעם
רבי הירצקא'לע און זאגט אים" ,איר זענט שוין הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע ,ער איז כסדר
2
געברענגט וואסער פאר די פערד ,וויבאלד דער גרייט צום דאווענען" ,האט רבי הירצקא'לע
צדיק האט זיך געפירט מיטן מידה פונעם דערציילט ,אז גלייך נאך די ווערטער פונעם רבין,
באשעפער ,וְ ַר ֲח ָמיו ַעל כָּ ל ַמ ֲע ָשׂיו ,און די אלע וואס האט ער באמת מרגיש געווען ,אז ער איז גרייט מיט
קומען צום מארק פארגעסן דאך פון די פערד ,און אלעם צום דאווענען מיט די גרויסע כח פון זיין
דערפאר האט דער צדיק זיי אינזין געהאט. הייליגען רבין.
ווען איינע פון די אידן וואס זענען דארט הגה"ק רבי הלל ליכטנשטיין מקראסנא זי"ע
געשטאנען האט געפרעגט דעם צדיק ,ווי אזוי האט דערציילט ,אז איינמאל איז דער הייליגער
פאסט עס פארן ראצפערט רב צו טיילן דאס עסן צדיק רבי הירצקא'לע מראצפערט זי"ע געווען
פאר די בהמות ,האט דער צדיק געזאגט ,דעם ביים הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע אויף שבת
באצאלט וואס איך באקום פון די קהלה אין קודש ,דער הייליגער צאנזער רב האט זיך דאן
ראצפערט ,דאס באטרעפט גענוג צו זיין רב אין נישט אזוי גוט געשפירט ,און ער האט געפראוועט
ראצפערט ,אבער אין דעברעצין בין איך שוין נישט דעם שבת ביי זיך אין שטוב.
רב.
ביי שלש סעודות איז דער הייליגער צאנזער
זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן רב נישט אריין געקומען אין ביהמ"ד ,נאר האט
אונעם ספר זכרון נפתלי. געפראוועט ביי זיך אין שטוב די סעודות רעווא
דרעווין ,און האט אליין געהייסן וועם מען זאל
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער. אריין לאזן ,און רבי הירצקא'לע איז נישט געווען
פון די וואס זענען אריין ,אבער ער האט דאך
חתנו הגה"ק רבי דוד קעסטענבוים זי"ע, געוואלט מיט האלטן ,דערפאר האט ער זיך
חתנו הגה"ק רב יעקב הלוי ביילוש אב"ד יאנאשי געשטעלט אינדרויסן פונעם טיר ,כדי צו קענען
זי"ע, הערן דעם שלש סעודת ביים רבין.
בנו הרה"ק רבי יעקב פרץ מנירבאטור זי"ע,
חתנו הגה"ק רבי שמואל פויגל זי"ע, אזוי שטייענדיג ביים טיר איז נאך א איד
בנו הרה"ק רבי משה זי"ע ממלא מקום אביו, געקומען דארט ,און אזוי ווי עס איז געווען טונקל
בנו הרה"ק רבי אהרן זי"ע. אין שטוב ביים צאנזער רב ,האט דער איד
געטראכט אז ער וועט זיך אריין כאפן ,וויבאלד
די לעצטע יאר בחייו איז דער צדיק געפארן דער צאנזער רב וועט סיי ווי נישט זען ,אבער אזוי
צוזאמען מיט הרה"ק רבי ברוך'ל מגארליץ זי"ע צו ווי דער איד גייט אריין שרייט דער הייליגער
אפאר שטעט ,און דער צדיק רבי הירצקא'לע איז צאנזער רב ,ארויס ארויס ,הירצקא אריין.
געווען כמו דער גבאי פאר רבי ברוך'ל זי"ע ,ביי איין
שטאט האט מען שבת קודש מכבד געווען רבי ווי באוויסט האט זיך דער צדיק מסתופף
הירצקא'לע צו דאווענען פארן עמוד פסוקי געווען ביי כמעט אלע צדיקים בדורו ,אבער ער
דזמרה. פלעגט בשום אופן נישט וועלן זיצן אויבן אן אדער
ביי מזרח וואנט ,נאר ער פלעגט זיך זעצען נעבן
ביי די ווערטער "נַ ְפ ֵשׁנוּ ִחכְּ ָתה ַלד" האט דער דעם אויווען ,אויך האט ער זייער מקפיד געווען ,אז
הייליגער צדיק רבי הירצקא'לע אויפגעהויבן דעם מען זאל אים נישט מכבד זיין ,נאר ער האט
עמוד און דאס געלייגט העכערן קאפ ,און אזוי געוואלט זיין ביי דעם צדיק פשוט אלס חסיד.
ארום שפאצירט דעם ביהמ"ד זאגענדיג די
ווערטער" ,נַ ְפ ֵשׁנוּ ִחכְּ ָתה ַלד" ,נאכן דאווענען ביים מען דערציילט ,אז איינמאל איז דער צדיק
טיש האט רבי הירצקא'לע געזאגט פאר רבי מראצפערט געווען אין שטאט דעברעצין ,און דורך
ברוך'ל" ,איך ווייס נישט עפעס האט זיך מיר געגאנגען דעם שוק מארק ,ער האט ארויס
געדאכט ביי פסוקי דזמרה אז ס'איז יום הקדוש", גענומען א זעקל שטרוי און ער האט געפיטערט די
דאן האט רבי ברוך'ל ארויס געלאזט א קרעכץ. פערד וואס זענען דארט געשטאנען און אליין
3
אנגערופן ,ווען עס ברענט א פייער שרייט מען ,און יענעם יאר בשנת תרנ"ח איז דער רבי ר'
דער הייליגער צדיק רבי הירצקא'לע שרייט ,נאר הירצקא'לע אריין צו זיך אין שטוב נאך סעודת
ווייל עס ברענט באמת אין אים די קדושת שבת המפסקת ,דער גאנצער עולם האט געווארט אז די
קודש. רבי זאל ארויס קומען צו כל נדרי ,אבער ער קומט
••• נישט אריין ,ווען מען איז אריין צו זיין שטוב האט
מען דערציילט ,אז דער צדיק רבי הירצקא'לע מען געזען ,אז יצתה נשמתו בקדושה וטהרה און
מראצפערט זי"ע פלעגט יעדעס יאר פארן ז' אדר דער צדיק איז דאן נסתלק געווארן.
צום ציון פון הרה"ק רבי אייזיק'ל מקאלוב זי"ע אזוי
ווי אלע צדיקים בדורו ,ער פלעגט יעדעס יאר זאגן דערציילט מען אז ביים לוי האבן איינע פון די
תהילים ,אמאל האלב ,אמאל גאנץ ,איין יאר איז ער צדיקים מספיד געווען דעם צדיק מיט די ווערטער,
געווען ביים ציון קדשו אין קאלוב און געזאגט נאר "מיין טייערע ברודער ר' הירצקא ,פאר דיר וועט
10קאפיטלעך תהילים ,און גלייך ארויס פון ציון. גארנישט פעלן דארט אויבן ,די קאלטע קארטאפל
וועסטו דארט אויך האבן ,אבער פאר אונז ביסטו אן
עס איז פאר די ארומיגע געווען א גרויסע אבידה שאין לה תמורה".
וואונדער אז דער צדיק האט נאר געזאגט 10
קאפיטלעך און גלייך ארויס פונעם ציון ,ווען מען נסתלק לגנזי מרומים ערב יום הקודש ט' תשרי
האט אים געפרעגט פארוואס נאר 10קאפיטלעך, בשנת תרנ"ח ,ומנומחו כבוד איז אין שטאט
האט דער צדיק געזאגט ,אז ער זאגט תהילים ביים ראצפערט.
ציון ביז ער הערט דעם הייליגען קאלובער אויך
מיט זאגן תהילים ,דאס יאר האט ער נאך 10 זכותו הגדול יגן עלינו
קאפיטלעך געהערט ווי דער צדיק זאגט שוין מיט, ועל כל ישראל אמן.
האט ער געוויסט אז ער האט שוין גע'פועל'ט די
ישועה. מעשיות
•••
מען דערציילט ,אז איין יאר דעם הייליגען מען דערציילט ,אז איינמאל איז דער הייליגער
נאכט פון יום הקדוש איז דער הייליגער צדיק צדיק רבי הירצקא'לע ראצפערטער זי"ע געווען
מראצפערט געשטאנען ארום גענומען מיט זיינע אין ליסקא ביים צדיק רבי הערשעלע ליסקער
חסידים ,האט ער אויף געהויבן זיינע הייליגע הענט זי"ע ,און ווי עס איז באקאנט האט דער הייליגער
צום הימל און געזאגט ,רבוש"ע ,דער ציגיינער ווען צדיק רבי הירצקא'לע געדאווענט מיט א
ער איז שילדיג געלט פאר דעם שענק הויז ,און ער מוראדיגע רעש און אן אש קודש ,און ווי באוויסט
האט נישט צו באצאלן ,זאגט ער פארן ארענדער, האט דער הייליגער ליסקער צדיק נישט געקענט
איך האב נישט קיין געלט ,אבער טאנצן קען איך אויסהאלטן ווען איינער דאווענט מיט קולות
וועל איך דיר באצאלן מיטן שיין טאנצן. אבער מיינט דאס נישט אמת'דיג.
און דאן האט זיך דער צדיק אונעם הייליגען יענעם שבת קודש האט מען צו געשיקט צום
נאכט ארויס געלאזט אין א טאנץ צוזאמען מיט עמוד פסוקי דזמרה דעם צדיק מראצפערט,
זיינע חסידים און געזונגען אנעים זמירות ,און מיט אנפאנג האט ער זיך נאך איין געהאלטן לכבודו
דעם גע'פועל'ט א זיס לעכטיג יאר און ישועות פונעם הייליגען צדיק מליסקא ,אבער נאך אפאר
ורפואות פאר זיך און פאר גאנץ כלל ישראל. מינוט האט ער אנגעהויבן דאווענען מיט
••• מוראדיגע קולות און געקלאפט מיט די פיס.
ווי באקאנט איז דער ערשטער נאמען נאכן
צדיק געווען הרה"ק רבי נפתלי הירצקא העניג דער עולם האט זיכער געמיינט אז דער צדיק
משארמאש זי"ע ,האט ער זיך איין טאג אפגערעדט רבי הירשעלע ליסקער זי"ע וועט אים אפשטעלן
פאר די מאמע ,אז ער הייסט נאכן הייליגען זיידן, פון דאווענען מיט א רעש ,אבער נאכן דאווענען
און ער האט נאך קיינמאל נישט געזען דעם זיידן האט דער צדיק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע זיך
4
••• אין חלום ,און ער וואלט זייער געוואלט זעהן
אמאל איז געקומען צום צדיק וקדוש רבי אמאל דער צורת קדשו פונעם זיידן נאך וועם ער
הירצקע'לע ראצפערטער זי"ע א איד וואס האט הייסט.
געברויכט באצאלן פארן פריץ א גרויסע סכום
געלט ,און ער האט דאס נישט געהאט צו באצאלן, יענע נאכט האט דער אייניקל געזען דעם זיידן
האט אים דער הייליגער צדיק רבי הירצקא'לע זי"ע אין חלום ,ער איז זייער נשתומם געווארן ,אז נאך
געהייסן ,יעדעס מאל דער פריץ קומט בעטן דאס יענעם טאג וואס ער האט גערעדט צו זיין מאמע
געלט זאלסטו זאגן דעם פסוקַ " ,ה ְפ ֵקד ָע ָליו ָר ָשׁע און שוין איז די זיידע געקומען אין חלום ,האט ער
וְ ָשׂ ָטן יַ ֲעמֹד ַעל יְ ִמינוֹ" און די וועסט פטור ווערן פון געפרעגט דעם זיידן ,די זיידע קען קומען מעולם
אים. העליון ווען ער וויל.
דער איד מיט זיין אמונת צדיקים האט האט די זיידע געזאגט ,עס איז באקאנט אז
געפאלגט דעם רבין ,און יעדעס מאל דער פריץ איז רבינו הקדוש זי"ע נאכן הסתלקות ,איז יעדע וואך
געקומען האט ער געזאגט דעם פסוק ,כך הוה דער שבת קודש געקומען מאכן קידוש פאר זיין
פריץ איז זיך אוועק געגאנגען ,ביז איין טאג האט רעבעצין ,ביז עס איז נתפרסם געווארן אין די גאס,
דער פריץ זיך אוועק געצויגען פונעם שטאט ,און האט ער אויף געהערט קומען ,ווייל א צדיק וואס
דער איד איז געבליגען מיטן קרעטשמע איז אפגעהיטן און איז נישט נהנה פון די וועלט ווען
אימזינסט. ער לעבט ,האט ער א זכי' אז ער קען אראפ קומען
••• ווען ער וויל מעולם העליון,
אמאל איז געקומען א פרוי וואס עס איז איר
געבוירן געווארן א צווילינג ,און זיך באקלאגט פארן דאן האט דער אייניקל דער שארמאשער רב
צדיק רבי הערצקעלע מראצפערט זי"ע ,אז זי האט זי"ע שוין געהאט דער ענטפער ,אז דער זיידע רבי
נישט קיין מילך פאר די קינדער ,האט דער הירצקא'לע האט קיינמאל נישט נהנה געווען פון
הייליגער צדיק רבי הירצקא'לע געזאגט ,איך וועל די וועלט ,און דערפאר איז אים דאס אראפ קומען
דיר דערציילן א מעשה וואס איז געווען ביים אנגעקומען גרינג.
הייליגער צדיק דער זרע קודש מראפשיץ זי"ע. •••
דער צדיק וקדוש רבי הערשעלע ליסקער זי"ע
איינמאל ווען זיין איידעם הרה"ק רבי אשר'ל האט גערופן דעם תלמיד רבי הירצקא'לע
מרופשיץ זי"ע איז נאך געווען יונג ,איז דער שווער מראצפערט זי"ע" ,דער פולישער בחור" ,ווייל ער
דער הייליגער ראפשיצער רב אריין געקומען אין פלעגט דאווענען מיט קולות ,האבן די בחורים אים
די קאך ,און זיך געבייזערט ,אז מען געט אים נישט אויך אזוי גערופען ,ווען זיין רבי דער צדיק רבי
גענוג מילך ,שפעטער איז אריין געקומען א הערשעלע ליסקער זי"ע האט דאס געהערט ,האט
אידענע און זיך מזכיר געווען ,אז זי האט נישט קיין ער געזאגט פאר די אנדערע בחורים ,עטץ
מילך פאר די קינדער ,האט דער הייליגער פארשטייט נישט וואס איך מיין ,איך רוף אים
ראפשיצער רב געבענטשט די פרוי ,אז זי זאל פולישער בחור ,ווייל ער וועט נאך זיין א גרויסע
געהאלפן ווערן מיט מילך. "פועל ישועות".
•••
א שטיק צייט שפעטער איז דער הייליגער עס איז ידוע ,אז דער צדיק וקדוש רבי
ראפשיצער רב אריין געקומען אין קאך ,און זיך הערצקעלע ראצפערטער זי"ע ,פלעגט יעדעס יאר
באקלאגט ,אז מען געט אים נישט קיין קרעפטיגע אויס זאגן גאנץ תהילים חמשה עשר בשבט ,כדי ער
מילך ,נאר עס האט צו אסאך וואסער אריין זאל זוכה זיין צו א שיינעם אתרוג ,איין יאר האט
געמישט ,דער איידעם האט שוין דאן פארשטאנען, מען גאר אסאך געשטערט דעם צדיק חמשה עשר
אז דא פארארבעט דער שווער הויעכע ענינים, בשבט ,און דערפאר האט ער יענעם יאר געהאט א
גלייך נאכדעם איז די פרוי אריין געקומען ,און זיך אתרוג וואס איז געווען נאר האלב שיין און דער
באקלאגט ,אז די מילך וואס זי האט איז נישט גענוג אנדערע האלב איז נישט געווען אזוי שיין.
5
און ער האט געזאגט די ווערטערַ ,אל ִתּ ְב ְטחוּ קרעפטיג פאר די קינדער ,האט דער ראפשיצער
ִבנְ ִד ִיבים זיך פארלאזן אויף די וואס האבן געלט דאס רב איר אנגעוואונטשן ,אז די מילך זאל זיין פון
העלפט נישט ,נאר ְבּ ֶבן ָא ָדם ֶשׁ ֵאין לוֹ א מענטש יעצט און ווייטער קרעפטיג ,פארשטייט זיך אז די
וואס האט נישט וואס דאס איז רבי הירצקא'לע, פרוי איז שוין מער נישט צוריק געקומען.
שׁוּעה ביי אים קען מען געהאלפן ווערן ,אזוי ווי ְת ָ
די צאנזער רעבעצין האט געהערט די ווערטער פון דאן האט דער הייליגער צדיק רבי הערצקעלע
איר הייליגער מאן ,האט זי גלייך געגעבן א קוויטל מראצפערט זי"ע אויך אנגעוואונטשן פאר די פרוי,
פאר רבי הירצקא'לע זי"ע. אז זי זאל האבן א השפעה און האבן גענוג מילך
••• פאר די צווילינג ,און כך הוה עס איז געווען ביי די
דער הייליגער צדיק רבי הירצקא'לע פרוי א גרויסע שפע.
ראצפערטער זי"ע פלעגט יעדעס יאר יום הקדוש •••
בעפאר כל נדרי דערציילן די מעשה ,וואס איז פאר דער הייליגער צדיק מראצפערט זי"ע פלעגט
געקומען ביים הייליגען צדיק וקדוש דער סניגורן יעדעס יאר אויף ראש השנה און יום הקדוש פארן
של ישראל הרה"ק רבי לוי יצחק דער הייליגער צו זיין רבין דער הייליגע צאנזער רב זי"ע.
קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע.
איין יאר האט ער נישט געקענט פארן אויף
איין יאר יום הקדוש דער גאנצער עולם איז ראש השנה ,איז ער געפארן אויף שבועות ,און אזוי
שוין אין שוהל און ווארט אז דער הייליגער ווי דער מנהג איז ביי אידן ,אז ערב ראש השנה
בארדיטשובער זי"ע זאל אנהייבן כל נדרי ,אבער קויפט מען א נייעם מעסער וועגן החותך חיים לכל
דער צדיק פארזוימט זיך אין הייבט נישט אן כל חי ,איז דער צדיק מראצפערט ארום זיכן ערב
נדרי ,קיינער האט נישט געוויסט וואס עס גייט שבועות א נייע מעסער ,דער עולם האט נישט
פאר ,גאר שפעט האט זיך דער הייליגער פארשטאנען וואס רבי הירצקא'לע טוט דא ,אבער
בארדיטשובער געשטעלט כל נדרי ,עס איז געווען ווען ער איז אריין געקומען צום צאנזער רב ,האט
א גרויסע פלא פאר די אידן אין שוהל. דער הייליגער דברי חיים דאס גלייך מרגיש געווען,
און געוואונטשן פאר רבי הירצקא'לע "א גוט
שפעטער נאכן דאווענען האט דער הייליגער געבענטשט יאר".
בארדיטשובער צדיק זי"ע דערציילט וואס עס איז •••
פאר געקומען ,דארט אין שטאט איז געווען א פרוי מען דערציילט ,אז ווען רבי הירצקא'לע
וואס האט געהאט א שטוב מיט קינדער ,זי פלעגט מראצפערט זי"ע פלעגט פארן קיין צאנז צו זיין
יעדעס יאר אויסרעכענען צו זיין אין שוהל דעם הייליגען רבין דער דברי חיים זי"ע ,פלעגט ער דורך
הייליגסטן טאג פון יאר יום הקדוש ביי כל נדרי, פארן אסאך שטעט ,און אידן פלעגן אים געבן
אבער דאס יאר האט זיך דאס נישט קוויטלעך און פדיונות צו טראגן קיין צאנז ,און ווען
אויסגעארבעט ,ווייל די קינדער האבן געברויכט ער פלעגט אנקומען צום צאנזער רב ,האט ער אויס
זייער מאמע זאל בלייבן אין שטוב ,דאס האט זייער געפאקט די אלע קוויטלעך און פדיונות פארן
וויי געטון פאר די פרוי אז זי קען נישט זיין ביי כל צאנזער רב זי"ע ,און ער פלעגט פועל'ן גרויסע
נדרי אין שוהל. ישועות פאר די אלע אידן.
אבער אזוי ווי די פרוי האט געזען ,אז אלעס איינמאל ווען דער הייליגער צדיק רבי
איז גרייט אין שטוב ,איז זי שנעל געלאפן אין שוהל הירצקע'לע זי"ע איז אנגעקומען קיין צאנז מיט די
כדי כאטש צו מיט האלטן עפעס פונעם דאווענען, פדיונות ,האט זיך דער הייליגער צאנזער רב זייער
אזוי ווי זי קומט אריין אין שוהל ,זעהט זי אז מען געפרייעט צו די געלט ,ווייל ער האט געהאט גאר
האלט נאך בעפאר כל נדרי ,די פרוי איז געווען אזוי אסאך צדקה צוועקן וואס ער האט געברויכט פאר
בשמחה ,האט זי זיך אנגערופן מיט איר גרויס דעם די געלט ,האט ער זיך אנגערופן מיט די פסוק
תמימות צום גרויסן באשעפער" ,רבוש"ע וואס קען פון תהיליםַ ,אל ִתּ ְב ְטחוּ ִבנְ ִד ִיבים ְבּ ֶבן ָא ָדם ֶשׁ ֵאין לוֹ
איך דיר באצאלן פאר די גרויסע טובה וואס די שׁוּעה.
ְת ָ
6
ויצעקו ,האט דער שופט דער רשע אפגעמאכט ,אז האסט מיט מיר געטון ,אז מען האלט נאך בעפאר כל
ער וויל דאך נישט מען זאל וויסן אין שטאט אז ער נדרי".
איז א גנב ,האט ער די גאנצע משפחה געבינדן אין
קייטן ,און ער האט רח"ל געוואלט הרג'נען די ווייב האט זי געגעבן א ברכה פארן באשעפער" ,די
מיט די קינדער. זאלסט אזוי זען נחת ביי אונז ,אזוי ווי אונז זעמיר
נחת ביי דיר" ,און אויף דעם האט דער הייליגער
דער רשע האט צו געגערייט א תלי' כדי אויף בארדיטשובער צדיק זי"ע געווארט ,וואס די ברכה
צו הענגען די ווייב און קינדער ,אבער דער שופט פון דעם תמימות'דיגע פרוי האט אויף געבראכן
האט געוואלט אויספראבירן דעם תלי' אויב די אלע טויערן און יעצט קען מען צו גיין צו כל נדרי.
שטריק איז גענונג שטארק ,האט ער זיך אויף •••
געשטעלט אויף א בענקל און אריין געלייגט די נאכן פטירה פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז
קאפ ,דאן בשעת משעה האט דער צדיק ביי זיך אין זי"ע ,זענען אמאל געקומען צום צדיק רבי
שטאט געזען די צרה ,און ער האט געהייסן שטעלן הירצקע'לע זי"ע א קבוצה חסידים וואס זענען
וויין ,און דורך דעם האט דער צדיק געשיקט א געגאנגען צום זוהן דער הייליגער דברי יחזקאל
מלאך ,וואס האט א ריק געגעבן דעם בענקל און משינאווא זי"ע ,האט זיי דער הייליגער צדיק רבי
דער רשע דער שופט איז געבליבן הענגען א פגר הירצקא'לע מראצפערט זי"ע געפרעגט ,ווי אזוי די
ֹאבדוּ כָ ל אוֹיְ ֶבי ד'.
אויף דעם תלי' ,כֵּ ן י ְ עבודה ביים הייליגען שינאווער רב זי"ע גייט צו,
••• האט איינע פון די חסידים געזאגט ,אזוי ווי ביים
צום הייליגען צדיק רבי הערצקעלע טאטן דער הייליגער דברי חיים זי"ע.
מראצפערט זי"ע איז געקומען אמאל א איד און זיך
אפגערעדט ,אז א גוי פון ביי אים אין שטאט האט האט זיך רבי הירצקא'לע מראצפערט זי"ע
זיך פארטשעפעט מיט אים ,און דער גוי אנגערופען ,איינער וואס האט נישט געהערט יום
סטראשעט אים אז ער וועט אים שיסן אויף טויט, הקדוש ,ווי אזוי דער הייליגער צאנזער רב זי"ע
האט דער הייליגער צדיק געזאגט ,ביי לכה דודי זאגט די ווערטערָ " ,אֽנוּ ְמ ֵל ֵאי ָעוֹן וְ ַא ָתּה ָמ ֵלא
שׁוֹסיִ ,"דערפאר אויב שטייט דאך "וְ ָהיוּ ִל ְמ ִשׁ ָסּה ַ ַר ֲח ִמים" מיט א צובראכענקייט און אמת'דיגקייט,
ער וויל דיך שיסן וועט ער דערשאסן ווערן ,אפאר קען דאס נישט פארשטיין און דאס וועט מען שוין
טאג שפעטער האט דער גוי גערייניגט זיין ביקס, קיינמאל נישט הערן ביז משיח'ס טאג.
און בשעת מעשה האט דער ביקס א שאס געגעבן, •••
און דער גוי איז געפאלן א פגר אויפן פלאץ ,כֵּ ן א איד איז איינמאל געווען ביים צדיק וקדוש
ֹאבדוּ כָ ל אוֹיְ ֶבי ד'.
י ְ רבי הירצקא'לע מראצפערט זי"ע אויף שבת קודש,
••• און דער הייליגער צדיק האט אים געהייסן שטעלן
ווי באקאנט ,אז אלס יונגערמאן איז דער וויין אפאר מאל ביים טיש ,וואס דאס איז געווען
הייליגער צדיק רבי הירצקא מראצפערט זי"ע און שלא כדרך ביים צדיק ,דער איד האט נישט
דער צדיק הרה"ק רבי שמואל קאמאדער זי"ע פארשטאנען וואס דא גייט פאר ,אבער נאך שבת
געווען ביים הייליגען צאנזער רב זי"ע אויף ראש ווען ער איז אהיים געפארן ,האט ער זיך דערוויסט
השנה ,און דעם צווייטען טאג בעפאר תקיעות וואס דער צדיק האט דא שבת קודש ביים טיש
שופר ,איז דער הייליגער דברי חיים געזעצן ביי זיך ערלעדיגט און געראטעוועט די משפחה פין דעם
אין שטוב ,און עוסק געווען מיט הכנות פאר איד.
תקיעות שופר.
דער שופט פון שטאט האט געזען ווי דער איד
האבן די צוויי צדיקים געוואלט זעהן מיט וואס פארט אוועק פון שטאט אויף שבת ,האט דער
זייער רבי דער הייליגער דברי חיים גרייט זיך אויף שופט אפ געמאכט ,אז ער גייט גנב'נען דאס גאנצע
תקיעות שופר ,האבן זיי זיך אריינגעכאפט אין געלט פון די שטוב פון דעם איד שבת ווען ער איז
שטוב פונעם הייליגען דברי חיים ווען ער איז נישט אינדערהיים ,אבער בשעת מעשה האט זיך
ארויס ,און די צוויי צדיקים האבן געזען ,אז דער די ווייב און קינדער אויפגעוועקט און געמאכט א
7
געלייגט א פרוטה אין צדקה פישקע פון רבי מאיר הייליגער דברי חיים האט געלערנט דעם ספר בני
בעל הנס ,און דער איד איז געהאלפן געווארן מיט יששכר ,עס איז זיי געווען א וואונדער ,וויבאלד
א ישועה. דער ספר איז נאך דאן געווען א נייער ספר ,און זיי
••• האבן זיך געוואונדערט ,אז פונקט אין דעם ספר
הגה"צ מאודווארי זי"ע האט דערציילט ,אז קוקט דער הייליגער דברי חיים אריין בעפאר שופר
אמאל איז צום צדיק וקדוש רבי הירצקע'לע בלאזן.
מראצפערט זי"ע געקומען א איד און זיך אויס
געגאסן דאס הארץ ,אז ער האט א שענק ווי גוים ביים סעודה נאכן דאווענען ,האט דער
קומען אריין און טרינקען זיך אן ,און ער ציעט א הייליגער דברי חיים זי"ע געזאגט ,א העזה פון
שיינע פרנסה דערפון ,איין טאג איז אריין געקומען יונגעלייט זיי קוקען נאך זייער רבין מיט וואס ער
דער פריץ פון שטאט ,וואס איז געווען א גרויסע גרייט זיך אויף תקיעות שופר ,אבער איינער וואס
שונא ישראל ,און ווען ער האט געזען אז קיינער האט שכל ווייסט ,אז איך קוק נישט אריין אין קיין
קוקט נישט ,האט דער פריץ דער רשע אריין ספר ,נאר אויב דער מחבר איז געווען א ריינער בעל
געגאסן סם אינעם ברוינפען. רוח הקודש.
ווען איינע פון די גוים האבן געטרינקען פן די קיינער דארט אין שוהל האט נישט
ברוינפען ,האט דער גוי שפעטער גע'פגר'ט ,און די פארשטאנען וואס דער הייליגער דברי חיים האט
גוים פון שטאט האבן ארויס געלאזט א שמועה ,אז געמיינט מיט די ווערטער ,אויסער די צוויי צדיקים
דער איד האט דעם גוי גע'הרג'ט ,און דערפאר האבן שוין גאר גוט פארשטאנען וועם די רבי האט
ווארט אים אפ א שרעקליכע שטראף ביים געריכט געמיינט מיט די ווערטער.
און מען קען אים אפילו פסק'נען צו מיתה ,און ער •••
האט זייער געוויינט צום צדיק אז ער זאל אים איינמאל איז א איד געקומען צום הייליגען
העלפן מיט א ישועה. צדיק רבי הירצקא'לע מראצפערט זי"ע און זיך אויס
האט דער צדיק רבי הירצקע'לע זי"ע געהייסן גערעדט ,אז עס האט אים באטראפן א גרויסע
פאר דעם איד ,אז ער זאל צוריק אהיים פארן צו זיין צרה ,מען האט אים פאר'משפט צו א גאר הארבע
משפט ,און עס ווארט אים א גרויסע שטראף אז ער
שטאט ,און ער זאל פארן מיט די באן און דווקא
נעמען א בילעט אינעם ערשטע קלאס ווי די וועט ח"ו דארפן זיצן זיין גאנץ לעבן ,און ער האט
געבעטן די רבי זאל אים העלפן.
חשובע מענטשן און פריצים זיצן ,און דער צדיק
האט אים אהין געגעבן זיין תהילים ,און ער האט
דעם איד אן געזאגט ,אז ער זאל זיך זעצן זאגן ווען דער צדיק האט אים געפרעגט ביי וועלכע
רבי ער איז שוין געווען ,האט דער איד געזאגט ,אז
תהילים אויפן באן מיט קולות ,און זיך נישט
ער וויל נישט גיין צו קיין אנדערע רבי'ס ,ווייל ביי
אפשטעלן פאר קיין שום זאך ,און אפילו מען וועט
אויף אים שרייען ,זאל ער זיך אבער נישט אלע רבי'ס לאזט מען נישט צו לאנג פארברענגען
ביים רבין ,און אויך בעטן די גבאים אסאך געלט
אפשטעלן פון זאגן תהילים.
וואס ער האט נישט צו געבן.
דער איד מיט זיין גרויס אמונת צדיקים ,האט
אויס געפאלגט וואס דער צדיק האט אים געהייסן, איז דער הייליגער צדיק אריין אין דעם אנדערן
ער איז געפארן מיטן באן און געקויפט א בילעט שטוב ,און ארויס געברענגט די צדקה פישקע פון
אינעם ערשטן קלאס ,און ער האט זיך גענומען רבי מאיר בעל הנס ,וואס ווי באקאנט איז דער
זאגן תהילים מיט בכיות און קולות. צדיק געווען א גרויסע גבאי צדקה פאר רבי מאיר
בעל הנס ,און ער זאגט פאר דעם איד" ,נאדער א
פארשטייט זיך אז דאס האט שטארק רבי ,ביי דעם רבין קען מען זיך אויסרעדן ,רעד דיך
געשטערט די אלע חשובע מענטשן און פריצים, אויס וויפיל די ווילסט ,גיס זיך אויס דאס הארץ ,און
און זיי האבן געשריגן אויף אים מיט קולות אז ער די גבאים רייסן נישט" ,פארשטייט זיך דער איד
זאל אויפהערן זאגן תהילים. האט זיך אויסגערעדט דאס הארץ און אריין
8
אבער דאס האט זייער געשטערט פאר די אידן אבער דער איד האט נישט אויף געגעבן נאר
פון שטאט ,וויבאלד דאס האט פוגע געווען אין די האט ווייטער געזאגט תהילים מיט בכיות ,ביז
כבוד פון די אנדערע צוויי תלמידי חכמים פון איינער פון די מענטשן דארט אין באן ,האט
שטאט ,און פון דעם האט אויס געבראכן א גרויסע געכאפט דעם תהילים און ארויס געווארפן פון די
מחלוקה אין שטאט ,און וויבאלד די אידן פון באן.
שטאט זענען געווען גרויסע חסידים פונעם צדיק
וקדוש רבי הירצקע'לע מראצפערט זי"ע ,איז מען אבער דער איד האט ווייטער ביטערליך
אריבער צום צדיק קיין ראצפערט ,און מען האט געוויינט ,דאן איז צו אים צו געקומען איינע פון די
געבעטן פונעם צדיק ,אז ער זאל פסק'נען וואס רייזענדע ,און ער פרעגט אים ,וואס גייט פאר אז די
מען זאל טון און ברענגען שלום ביי זיי אין שטאט. וויינסט אזוי ,האט דער איד דערציילט די צרה
וואס ער גייט דורך.
אבער דער צדיק וקדוש ווען ער האט געהערט
וואס די מחלוקה איז ,האט ער בשום אופן נישט ריפט זיך אן יענער צו דעם איד ,איך בין דער
געוואלט אן נעמען די דין תורה ,אבער ווען די אידן שופט אין געריכט אויף דיין משפט ,און וויבאלד איך
האבן נישט געוואלט נאכלאזן און געמיטשעט זעה אז די בוסט א ערליכער מענטש און א גאט
דעם רבין אז ער זאל פסק'נען ,האט דער צדיק מיט פארכטיגער איד ,וועל איך שוין מאכן זיכער אז מען
זיין גרויס חכמה געזאגט ,אז פון יעצט זאל מען די וועט פסק'נען לטובתך ,און טאקע ביים געריכט
אנדערע צוויי אויך אויסריפן צו די תורה "מורה האט דער שופט גע'פסק'נט לטובות פון דעם איד,
מורינו" ,און אזוי וועט נישט בולט זיין אז נאר און ער איז ארויס זכאי בדין ,דאן האט ער שוין
איינעם ריפט מען אזוי אויס ,און אזוי וועט זיין פארשטאנען פארוואס דער צדיק האט אים
שלום אין שטאט. געהייסן ,דווקא פארן מיטן ערשטן קלאס און דורך
דעם איז געקומען זיין ישועה.
פארשטייט זיך אז דאס האט בארואיגט די •••
אידן פון שטאט און עס איז געווארן שלום ,ווען איינמאל איז א איד געקומען צום צדיק רבי
מען האט געפרעגט דעם צדיק ,פארוואס ער האט הירצקע'לע זי"ע ,און זיך אויס גערעדט ,אז ער
זיך קודם אפגעזאגט פון פסק'נען די דין תורה. ליידט געפערליך ביי זיך אין געשעפט פון מייזן
וואס מאכן אסאך שאדן ,און ער האט געבעטן דעם
האט דער צדיק וואס איז געווען א איש האמת צדיק פאר א סגולה ,האט דער צדיק געהייסן פאר
און באמת פון זיך קיינמאל נישט געהאלטן דעם איד ,אז ער זאל געבן פאר די מייזן פון די
געזאגט ,אין שו"ע ווערט גע'פסק'נט ,אז א זאך וואס אפיקומן פון די מצות פסח ,און וויבאלד מען טאר
איז נישט ווערט קיין שוה פרוטה ,דארף א דיין נישט דאך נישט עסן נאך די אפיקומן ,וועלן די מייזן
פסק'נען ,און ביי מיר איז דער טיטל "מורה מורינו", ברויכן אוועק גיין ,דער איד מיט זיין אמונת צדיקים
נישט ווערט אפילו א שוה פרוטה ,און דערפאר האט אויס געפאלגט וואס די רבי האט געהייסן ,און
האב איך מיך נישט געוואלט אריינלאזן אין דעם. פון דאן האט ער מער נישט געליטן פון קיין מייז.
••• •••
דער הייליגער צדיק דער קדושת יו"ט מסיגוט אמאל האט פאסירט ,אז א שטאט נישט ווייט
זי"ע האט אמאל געזאגט פאר די חסידים פונעם פונעם שטאט ראצפערט ,וואס דארט האבן
צדיק רבי הירצקע'לע מראצפערט זי"ע ,אז עס איז געוואוינט אידן תלמידי חכמים וואס האבן דעם
ביי אים נישט קיין ספוק ,אז דער צדיק רבי גאנצן טאג עוסק געווען נאר אין תורה ,האט זיך
הירצקע'לע פועל'ט ישועות מיט זיין אייגענעם כח, געמאכט אז א אנדערע שטאט האט געזיכט א רב
ווייל אנדערע צדיקים וואס שטאמען פון עלטערן ביי זיי אין שטאט ,און האבן אויס געקליבן איינע
בעלי מדריגה און צדיקים הקודמים ,זיי פועל'ן דאך פון די תלמידי חכמים אין שטאט וואס זאל קומען
ישועות אויך מיטן כח פון זייער טאטע וואס איז דינען אלס רב ביי זיי אין שטאט ,און פון דאן האט
געווען א צדיק ,און מענטשן קומען צו זיי זיך מזכיר מען אין יענעם שטאט אנגעהויבן אויסריפן דעם
זיין ,ווייל אפילו אויב זיי האבן אפשר נישט די כח תלמיד חכם צו די תורה מיטן טיטל "מורה מורינו".
9
••• צו פועל'ן ,קענען זיי אבער ברענגען ישועות דורך'ן
איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי הירצקע'לע כח פון זייער טאטן.
מראצפערט זי"ע געווען אין א שטאט ליטקע צו
צוזאמען נעמען צדקה פאר צדקת רבי מאיר בעל אבער דער צדיק רבי הירצקע'לע וואס האט
הנס ,און דער צדיק איז איין געשטאנען אין שטוב דאך נישט גע'ירש'נט קיין רבנות פון זיין טאטן ,און
פון הרה"ח ר' יעקב יועץ ע"ה וואס האט געצויגען מיט דעם אלעם זעהט מען ווי אידן האלטן און איין
זיין פרנסה פון פארקויפן וויין און ברוינפען ,האט צוריק קומען צו דעם צדיק פאר ברכות ,מיז דאך
דער חסיד געבעטן פונעם צדיק ,אז ער זאל אריין זיין אז זיי זענען שוין געהאלפן געווארן איינמאל,
קומען אין קעלער ווי ער האלט די וויין און ברוינפן, און וועגן דעם קומט מען צוריק צום צדיק ,זעהט
און איבער לאזן א ברכה פאר הצלחה און פרנסה. מען פון דעם אז דער צדיק קען מיט זיין אייגענעם
כוח פועל'ן ישועות פאר אידישע קינדער ,און דער
דער צדיק איז אריין אינעם קעלער ,און האט קדושת יו"ט זי"ע האט אמאל צו געלייגט בזה"ל,
זיך ארום געקוקט פאר אפאר מינוט ,און דאן האט "אויב וואלט דער רבי הירצקע'לע געווען אין די
דער צדיק לפלא געזאגט" ,השי"ת זאל העלפן עס צייטן פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע ,וואלט מען דאן
זאל זיין גוט" ,און ווען דער צדיק איז ארויס פון אויך דערציילט אויף אים מופתים ,ווייל ער איז א
שטוב פון דעם חסיד ,האט ער צו געלייגט די ברכה, גרויסע פועל ישועות שאין דוגמתו".
"זארגט נישט השי"ת וועט העלפן עס וועט גוט
זיין" ,און מיט די ווערטער האט זיך דער צדיק ווען דער הייליגער קדושת יו"ט זי"ע האט
דאס שפעטער איבער געזאגט פארן צדיק רבי
געזעגענט פון דעם חסיד.
הירצקע'לע זי"ע ,האט דער צדיק מיט זיין גרויס
עניוות און מידת האמת געזאגט ,באמת פארשטיי
נישט לאנג נאכדעם איז דער חסיד אראפ אין
איך אויך נישט פארוואס אידן קומען צו מיר פאר
קעלער נעמען וויין ,און ער האט מיט גענומען זיין
קליין קינד וואס זאל האלטן די ליכט צו פארשיינען ברכות און ישועות.
די וועג אריין ,און דער קינד האט נישט גוט אבאכט נאר וואס דען ,דאס מיז אלעס זיין מעשה
געגעבן ,און דאס פייער פונעם ליכט איז צו ניסים ,און דערפאר וויבאלד דאס אלעס איז ניסים,
געגאנגען צו נאנט צו א פאס פון שטארקע ברוינפן,
טייל איך אוועק דאס גאנצע געלט וואס מען גיט
און ווי די באקאנט ברענט די אלקעהאל פון די מיר ביים זיך מזכיר זיין פאר צדקה ,ווייל איך וויל
ברוינפען זייער שטארק ,האט זיך די פייער שנעל
נישט נהנה זיין פון מעשה ניסים.
אן געכאפט און עס איז שנעל פארשפרייט
•••
געווארן ,און דאס האט זיך אנגעכאפט אינעם איינמאל האט דער צדיק רבי הירצקע'לע זי"ע
בארד אין פיאות פון דעם חסיד.
געזאגט פאר זיין זוהן מיט גרויס עניוות און
שפלות ,אסאך אידן קומען צו מיר פאר ברכות ,און
ער איז שנעל ארויס געלאפן און געשריגן מען ווען זיי גייען אהיים און ווערן טאקע געהאלפן מיט
זאל קומען העלפן אויס לעשן דעם פייער ,אידן
א ישועה ,זאגן זיי דאך" ,אז הירצקא איז א רבי,
זענען גלייך געקומען צו לויפן ,און בדרך נס האט אבער באמת הייבט זיך דאס גארנישט אהן ,ווייל
מען געטראפן דעם קינד זיצן אין א ווינקעל פונעם נישט פון רביסטווע איז ער געהאלפן געווארן ,נאר
קעלער אין וויינען ,אבער עס האט פארן קינד און
דאס איז אין זכות פון פנחס'ל בעל עגלה".
פארן חסיד ר' יעקב נישט פאסירט קיין גרויסע
שאדן ,דאן האט דער חסיד שוין גוט פארשטאנען "ווייל דער פנחס בעל עגלה ארבעט די גאנצע
די ברכה פון דעם צדיק ,וואס האט מיט זיינע וואך גאר שווער אויף פרנסה ,אבער ער האט נישט
הייליגע אויגן געזען דעם פייער ,און האט מיט זיין אויף הוצאות שבת קודש ,און אזוי ווי די אידן פארן
ברכה געראטעוועט דעם טאטן און קינד. מיט אים צו מיר ,געבן זיי דאך אים צו לייזן אז ער
••• זאל קענען שבת מאכן ,און אין דעם זכות ווערן זיי
איינמאל איז א איד געקומען צום צדיק רבי געהאלפן מיט א ישועה ,אבער צום סוף זאגן די אידן
הירצקע'לע מראצפערט זי"ע ,און ער האט זיך גאר אז הירצקא איז א רבי".
10
אנגעקומען ,האבן זיי געטראפן אינעם געשעפט מזכיר געווען ביים צדיק ,אז ער האט ב"ה א גוטע
דעם רואה חשבון פונעם געשעפט. געשעפט פון ווי ער זאל קענען ציען א שיינע
פרנסה ,אבער אפילו מיט די אלע קונים וואס
זענען די פאליציי אריבער צו זיין שטוב ,און זיי קומען דארט איינקויפן ,וואס דאס וואלט
האבן דארט געטראפן גאר אסאך סחורה און געלט געברויכט ברענגען שיינע רווחים ,זעהט ער אבער
וואס דער רואה חשבון האט די גאנצע צייט סוף וואך אז ער האט נישט געמאכט קיין גרויסע
גע'גנב'ט פון דעם בעל הבית פונעם געשעפט. רווחים ,און ער בעט א ברכה פונעם רבין.
פארשטייט זיך אז מען האט אים ארעסטירט לפלא זאגט אים דער צדיק רבי הירצקע'לע
און מען האט דאס גאנצע געלט און סחורה צוריק זי"ע ,אז ער זאל זיך איינקויפן א שיינע "שלאף
געגעבן פארן איד ,דאן האט דער איד שוין מאנטל" ,דער איד האט נישט פארשטאנען וואס
פארשטאנען ,פארוואס די רבי האט אים געהייסן דאס האט מיט אים ,האט ער נאכאמאל זיך מזכיר
קויפן א שלאף מאנטל ,כדי ער זאל האבן מיט וואס געווען ביים צדיק פאר א ברכה.
ארויס צו גיין אינמיטן די נאכט ,און כאפן דעם גנב
ביי די מעשה. אבער דער צדיק האט איבער געזאגט דעם
••• זעלבע זאך ,אז ער זאל זיך איינקויפן א שיינע שלאף
עס האט פאסירט מיט א איד ,אז ער האט מאנטל ,דאן האט דער איד פארשטאנען ,אז דער
בשוגג גע'הרג'ט א גוי ,און מען האט דעם איד צדיק האט געהערט וואס ער האט געבעטן ,און
געשטעלט צום משפט וואס עס האט אים געקענט דאס איז געווען די עצה פונעם רבין.
אפווארטן א גאר הארבע שטראף פון זיצן יארן אין
תפיסה ,איז דער איד אריבער געלאפן צום צדיק דער איד איז אהיים געפארן ,און ביי איינע פון
רבי הירצקע'לע מראצפערט זי"ע ,און ער האט זיך די סטאנציעס ווי דער באן האט זיך אפגעשטעלט,
מזכיר געווען ביים צדיק אויף די גרויסע צרה. האט דער איד געזען ביי א געשעפט א שיינעם
שלאף מאנטל ,האט ער זיך דערמאנט וואס דער
האט אים דער צדיק געזאגט בזה"ל" ,די צדיק האט געהייסן ,און ער האט זיך איינגעקויפט
ברויכסט דיך נישט זארגן ,דער באשעפער וועט דעם שלאף מאנטל און אהיים געפארן ,זיין ווייב
העלפן ,און די מייז וועלן אויפעסן די פאפירן פון און קינדער האבן זיך זייער געוואונדערט אויף
דעם געריכט" ,לפלא ווען מען האט געשטעלט דעם וואס דער צדיק האט אים געהייסן קויפן דעם
דעם איד צום געריכט און מען האט געוואלט אריין שלאף מאנטל.
ברענגען די פאפירן וואס ווייזן אויף דעם שילד פון
דעם איד ,האט מען געטראפן אינעם לעדן א אבער אפאר טאג שפעטער ,האט דער איד
גאנצע הויפן פון צעשטיקעלטע פאפירן ,און נישט געקענט שלאפן ביינאכט ,האט אים זיין ווייב
וויבאלד עס איז נישט געווען קיין באווייז אויף גע'עצה'ט ,אז אזוי ווי ער האט דאך דעם נייעם
דעם איד ,האט מע ן אים פריי געלאזט ,און עס איז שלאף מאנטל ,זאל ער דאס אנטון און גיין כאפן א
מקיים געווארן פונקט ווי דער צדיק האט געזאגט, שפאציר אויף די גאס ,און אפשר דאס וועט אים
אז די מייזן וועלן אויפעסן די פאפירן. בארואיגן און ער וועט נאכדעם קענען איינשלאפן,
••• דער איד האט זיך צו געכאפט דערצו ,און ארויס
אין שטאט סאוואט האבן געוואוינט צוויי אויף א שפאציר אויף די גאס.
ברידער ר' אברהם און ר' משה ,וואס זיי האבן
געצויגען זייער פרנסה פון פעברעצירן ברוינפן און אריבער גייענדיג ביי זיין געשעפט ,האט דער
פארקויפן פאר זייערע קונים ,איינמאל האבן די איד באמערקט ,אז די טיר פונעם געשעפט איז
ברודער געמאכט א גרויסע קוואנטום פון ברוינפן אפען ,ער האט זיך גלייך געכאפט ,אז זיכער האבן
נישט לעגאל ,און זיי האבן געהאט א שכן א גוי א זיך אריין געכאפט גנבים אין זיין געשעפט ,האט ער
גרויסע רשע ,און ער האט זיי געסטראשעט אז ער פון אינדרויסן שנעל פארשלאסן דעם טיר ,און ער
גייט זיי גיין פאר'מסר'ן פאר די רעגירונג ,און דער איז געלאפן ריפן די פאליציי ,ווען זיי זענען
11
מאיר ,ווער בויעט דעם הויז ,האט ער געזאגט ,אז גוי האט איינגעהאלטן זיין צוזאג ,און געגאנגען
א גוי פון שטאט בויעט דעם הויז ,האט דער צדיק אריין געבן א קלאגע קעגן די ברודער'ס.
געזאגט ,עס פאסט נישט אז א גוי זאל וואוינען
ממש נעבן דעם שוהל ,דערפאר ווען דער גוי די צוויי זענען געלאפן צום צדיק רבי
ענדיגט די הויז ,זאלסטו אים אנטראגן אז די ווילסט הירצקע'לע מראצפערט זי"ע ,און האבן זיך מזכיר
קויפן די הויז. געווען אויף די גרויסע צרה ,אז אויב טרעפט מען
זיי שולדיג אויפן מאכן אומלעגאלע סחורה ,קענען
דער רבי טובי' מאיר האט געזאגט פארן רבין, זיי ח"ו גיין זיצן פאר אסאך יאר אין תפיסה ,אבער
אז ווי אזוי קען ער אפילו טראכטן פון קויפן דעם דער צדיק האט זיי בארואיגט און געזאגט ,עטס
הויז ,דער גוי לייגט דאך אריין אזויפיל ארבעט אין האטס זיך נישט וואס צו זארגן ,דער גוי דער רשע
דעם הויז ,ער וועט זיכער נישט מסכים זיין דאס צו וועט אייך נישט קענען טון קיין שום שלעכטס ,גייט
פארקויפן ,און אויסער דעם האט ער דאך נישט אהיים לחיים ולשלום.
דאס געלט צו קויפן דעם הויז ,האט רבי
הירצקע'לע זי"ע געזאגט פאר דעם איד ,זאלסט די צוויי זענען מיט זייער גרויסע אמונת
פראבירן צו קויפן דעם הויז ,און אויב פיעלט דיר צדיקים אהיים געפארן ,און זיך פארלאזט אויפן
געלט צו קענען שליסן דעם געשעפט ,לאז מיך גרויסן באשעפער ,לפלא אפאר טאג שפעטער איז
וויסן און איך וועל דיר שיקן דאס געלט. דער גוי דער רשע קראנק געווארן ,און עס האט
גענומען אפאר טאג און ער האט געהאט א פגירה,
לפלא ,אזוי ווי דער גוי האט געענדיגט בויען און זייענדיג קראנק האט דער גוי דערציילט ,אז די
דעם הויז ,איז ער געקומען צו רבי טובי' מאיר און לע צטע פאר נעכט איז צו אים געקומען א אלטער
זאגט אים ,אז ער האט חרטה אויפן בויען דעם הויז איד ,און האט אים אריין געגעבן מכות רצח ,און
און ער איז נישט אזוי צעפרידן דערפון ,און ער איז וויבאלד דער גוי האט גע'פגר'ט איז שוין נישט
מסכים צו פארקויפן דעם הויז פאר גאר ביליג ,ר' געווען ווער עס זאל עדות זאגן ,און די אידן זענען
טובי מאיר האט גלייך געשיקט א שליח צום צדיק ארויס פריי.
רבי הירצקע'לע ,און דערציילט אז דער גוי וויל
פארקויפן דעם הויז ,און דער צדיק האט אים אבער לפלא אפאר וואכן שפעטער האט די
געשיקט דאס געלט ,און אזוי האט ער אפ געקויפט געשעפט פון די ברודער אנגעהויבן גיין בארג
דעם הויז פונעם גוי פאר גאר ביליג ,האט ער געזען אראפ ,די צוויי ברודער האבן נישט געוויסט וואס
די הייליגע אויגן פונעם צדיק ,אז ער האט שוין דאן צו טון דא ,אבער דאן האבן זיי זיך דערמאנט ,אז
געזען ,אז דער גוי וועט מסכים זיין צו פארקויפן בשעת ווען דער צדיק האט זיי געגעבן די ברכה,
דעם הויז. האט דער צדיק געבעטן ,אז ווען די ישועה וועט
••• בקרוב קומען ,זאלן זיי שיקן פופציג רענדליך פאר
דער צדיק וקדוש רבי הירצקע'לע מראצפערט די צדקה צוועקן פונעם צדיק ,און פון גרויס טרדה
זי"ע האט מעיד געווען אויף זיין רבין דער הייליגער פון די גאנצע מעשה ,האבן זיי פארגעסן פונעם
מנוחת אשר זי"ע ,אז ער האט געהאט הייליגע אויגן צוזאג ,האבן זיי גלייך אריבער געשיקט די געלט
און געקענט זען מסוף עולם עד סופו ,און דערפאר פארן צדיק ,און נישט לאנג נאכדעם האט זיך די
זענען אידן שטענדיג געקומען צו דעם צדיק ווען געשעפט צוריק אויף געהויבן און זיי האבן ווייטער
מען האט עפעס פארלוירן ,און דער צדיק האט מצליח געווען.
כסדר מגלה געווען דעם פלאץ ווי די אבידה אדער •••
די גניבה ליגט ,אויך האט דער תלמיד רבי איינמאל איז דער צדיק רבי הירצקע'לע
הירצקע'לע זי"ע נאך געזאגט בשם זיין רבין בזה"ל, מראצפערט זי"ע געווען אין שטאט סאטמאר ,און
"מי שלא פגם ,אין שום מחיצה מפסקת עבורו". גייענדיג אהיים פון שוהל צו די אכסניא פון הרה"ח
••• רבי טובי' מאיר ווייס שו"ב מסאטמאר ז"ל ,האט
איינמאל איז דער צדיק רבי הירצקע'לע דער צדיק געזען ווי מען בויעט א הויז ממש נעבן
מראצפערט זי"ע געווען אויף א שבת אין שטאט דעם שוהל ,האט דער צדיק געפרעגט פון ר' טובי'
12
צדיק געזאגט פאר דעם איד ,אז ער זאל אריבער מישקאלץ ,איז א איד געקומען זיך מזכיר זיין ביים
גיין צום שטאט קאליב ,און ער זאל זיך שטעלן צדיק ,אז ער האט א גוי וואס וואוינט קעגן איבער
פארענט פונעם הויז פון דעם גוי ,און ער זאל דארט זיין הויז ,און דער גוי דער רשע איז אים זייער
זאגן די ערשטע 20קאפיטלאך פון תהילים ,און מצער און שטערט אים טעגליך מיטן אן מאכן
בעזהשי"ת וועט זיין גוט. צרות ,האט דער צדיק געזאגט פאר דעם איד ,איך
ווייל זייער זעהן דעם הויז פונעם גוי.
דער איד האט אויס געפאלגט וואס דער צדיק
האט געהייסן ,און לפלא ווען ער האט געענדיגט די די אנדערע טאג אהיים גייענדיג פון דאווענען,
20קאפיטלעך תהילים ,איז דער גוי ארויס איז דער איד געגאנגען מיטן רבין אויף די גאס ,און
געקומען פון זיין שטוב ,און האט פריינדליך אנקומענדיג פארענט פון זיין שטוב האט ער
באגריסט דעם איד ,און בחפץ לב באנייעט דעם געזאגט פארן צדיק ,דארט איז די הויז פונעם גוי.
קאנטראקט אויפן געשעפט.
דער צדיק האט אויף געהויבן זיינע הייליגע
•••
איינמאל איז א איד געקומען צום צדיק רבי אויגן און געקוקט אויפן פלאץ ווי דער איד ווייזט,
הירצקע'לע זי"ע און האט מזכיר געווען זיין צרה, אבער לפלא האט דער צדיק געזאגט פארן איד
בזה"ל" ,איך זעה דא נישט קיין שום הויז" ,דער איד
אז זיין טאכטער האט זיך אנגעכאפט אז זי וויל
רח"ל חתונה האבן מיט א גוי ,און דער איד האט האט נאכאמאל פראבירט צו ווייזן ,אבער דער
זייער געוויינט צום צדיק אז ער זאל אים העלפן, צדיק האט איבער געזאגט זיינע ריידט ,אז ער
זעהט נישט דא קיין הויז.
האט דער צדיק געבעטן מען זאל אים ברענגען זיין
לולקע ,און דער צדיק האט פראבירט אפאר מאל
לפלא אפאר וואכן שפעטער ,האט אויס
צו אנצידן דעם לולקע אבער עס איז נישט געבראכן א שרעקליכע פייער ביי דעם גוי ,און דאס
געגאנגען. גאנצע הויז איז פארניכטעט געווארן ,און בלית
ברירה האט דער גוי זיך געמיזט אוועק ציען פון
אבער נאך אפאר מאל איז געלונגען פארן דארט ,און דער איד האט געהאט מנוחה ,דאן האט
צדיק צו אנצינדען דעם לולקע ,דאן האט דער ער שוין גוט פארשטאנען וואס דער צדיק האט
צדיק געזאגט פאר דעם איד ,פארט אהיים לחיים
געזאגט ,אז ער זעהט באמת נישט דארט קיין הויז,
ולשלום און עס וועט אי"ה זיין גוט ,אנקומענדיג ווייל דער צדיק מיט זיינע הייליגע אויגן האט שוין
אהיים האט דער איד געהערט ,אז בשעת דער
פארגעזען וואס עס גייט פאסירן מיט די הויז
צדיק האט אן געצינדן דעם לולקע ,האט זיך דער
פונעם גוי.
גוי געלייגט שלאפן אינטער א בינטל שטרוי ,און •••
פלוצלונג האט דארט אויס געבראכען א פייער ,און
הרה"ח רבי מאיר ליכטמאן ע"ה וואס איז
דער גוי איז דארט פארברענט געווארן ,און דאס
געווען א גרויסע חסיד פונעם צדיק רבי הירצקע'לע
מיידל זעענדיג די מופת האט תשובה געטון און מראצפערט זי"ע ,האט געהאט א געשעפט אין
אויף געשטעלט א ערליכע אידישע שטוב.
שטאט געסטערעד וואס ער האט געדינגען פון א
••• גוי א גרויסע רשע וואס האט געוואוינט אין שטאט
איינמאל איז א איד א עושר געקומען צום צדיק קאליב ,איין יאר ווען ער האט געוואלט באנייען
הרה"ק רבי הירצקעלע מראצפערט זי"ע ,און זיך אפ
דעם קאנטראקט מיטן גוי אויפן קומענדיגע יאר,
גערעדט ,אז ער האט א גוי א שכן וואס טיילט אים האט דער גוי מיט גרויס כעס געזאגט פאר דעם רבי
אויס צרות ,און ער האט געבעטן די רבי זאל אים מאיר ,אז ער פארדינגט אים מער נישט דעם
געבן א ברכה אז ער זאל האבן א ישועה ,אבער דער
געשעפט ,און האט צו געלייגט ,אז ער זאל זיך
צדיק רבי הירצקעלע האט אים גארנישט אפילו נישט דערוואגן צו קומען זיך בעטן ,ווייל
געענטפערט. אויב יא וועט ער ביטער אפשניידן.
דער איד האט זיך אנגעריפן ,איך פארשטיי דער איד איז פון גרויס צער געלאפן צום צדיק
נישט די רבי'ס היינט ,אמאל און די צייטן פון רבי הירצקע'לע און דערציילט זיין צרה ,האט דער
13
דעם קומענדיגע טאג צופרי ווען רבי אחשוורוש איז געווען א המן וואס האט
הערצקעלע האט זיך געשטעלט זאגן ברכות ,און אויסגעטיילט צרות פאר כלל ישראל ,איז געווען א
ער איז אנגעקומען צו אלו דברים שאין להם מרדכי וואס האט קערגענומען פון דעם המן ,אבער
שיעור ,כיבוד אב ואם ,האט רבי הערצקעלע נישט היינט איז דא אזויפיל המן'ס ,און עס איז נישט דא
געקענט זאגן די ווערטער טראכטענדיג ביי זיך ,ווי קיין איין מרדכי וואס זאל ארבעטן קעגן זיי.
אזוי ער קען זאגן די ווערטער ,ווען ער איז מסיפוק
וועגן שיקן דאס געלט פארן טאטן ,אבער אזוי ווען רבי הירצקעלע האט דאס געהערט איז
טראכטענדיג קומט דער גבאי פון זיין רבין דער ער אויף געשפרינגען און געזאגט פאר דעם איד,
הייליגער מנוחת אשר זי"ע ,און זאגט פאר רבי וואס זאגסטו ,איך קען איינעם וואס הייסט ר'
הערצקעלע אז די רבי לאזט אים ריפן. ישעי'לע מקערעסטיר ,און ער אליין קען הרג'ן 100
המן'ס יעדן טאג ,און ער האט נאכגעזאגט די
דער תלמיד איז גלייך אריבער געלאפן צו זיין ווערטער וואס ר' ישעי'לע פלעגט זאגן ווען א איד
רבין טראכטענדיג אז ער וועט קענען פרעגן זיין האט געהאט א פראבלעם מיט א גוי ,האט רבי
רבי וואס ער זאל דא טון ,אבער לפלא אזוי ווי ער ישעי'לע געזאגט ,אז מען דארף געבן שוחד פארן
טרעט אריין אין שטוב ,דערלאנגט אים זיין רבי גוי" ,ווייל א גוי מיז נעמען ,אדער געלט ,אדער א
דער מנוחת אשר זי"ע דעם פונקטליכע סכום מיתה משינה" ,אדער ווי מען זאגט עס נאך" ,א גוי
געלט וואס זיין טאטע האט געבעטן ,און דער צדיק מוז זיך בייגן ,אדער לייגן" און הונדערטער און
זאגט פאר זיין תלמיד רבי הערצקעלע זי"ע בזה"ל, טויזענטער אידן זענען געהאלפן געווארן דורך
"דא האסט די דעם סכום געלט וואס דיין טאטע זיינע ברכות.
האט געבעטן ,און שיק דעם געלט גלייך צו דיין •••
טאטן ,ווייל עס איז באמת א שאד צו מבטל זיין די דער צדיק וקדוש רבי הערצקעלע מראצפערט
טייערע צייט פון לערנען תורה ,צוליב אזא זי"ע איז געווען א תלמיד מובהק פונעם הייליגען
קלייניקייט" ,און דאס האט דער הייליגער מנוחת מנוחת אשר זי"ע ,האט דער צדיק מראצפערט
אשר מרגיש געווען אן דעם וואס זיין תלמיד זאל דערציילט ,אז זייענדיג שוין א עלטערע בחור אין
אפילו זאגן א ווארט. שידוכים ,איז דער מצב ביי זיין טאטן אין שטוב
••• געווען מיט א שרעקליכע דחקות ,דערפאר האט
דער צדיק וקדוש רבי הערצקעלע מראצפערט דער צדיק רבי הערצקעלע זיך פארדינגען אין
זי"ע האט כסדר גערעדט פון דעם גרויסן מידת שטאט טשענגער אלס א מלמד פאר קינדער ,און
צדקה ,פון זיין גרויסן רבין דער הייליגער מנוחת פון דעם האט ער צוזאמען גענומען אביסל געלט,
אשר זי"ע ,איינמאל האט דער צדיק רבי כדי ער זאל קענען מיט די געלט זיך קויפן עפעס א
הערצקעלע זי"ע געזאגט פאר הגה"ק רבי מנחם שיינעם מלבוש צו קענען א חתן ווערן.
שיק אב"ד סיקס זי"ע בזה"ל" ,צדקה געבן האב איך
מיך געלערנט ביי מיין רבין פון טשענגער" ,וואס ווי נאכן ארבעטן שווער אפאר חדשים ,האט ער
באקאנט איז דער צדיק רבי הערצקעלע געווען באקומען א בריוו פון זיין טאטן ,אז ער ברויך א
איינע פון די גרויסע בעלי צדקה וחסד בדורו. סכום געלט פאר צרכי הבית און די טאטע בעט אים
אויב ער קען אים אפשר העלפן ווייל דאס דחקות
דערציילט דער תלמיד רבי הערצקעלע זי"ע, אין שטוב איז שוין אומדערטרעגליך.
אז ער פלעגט כסדר נאך קוקען זיין גרויסן רבין
מטשענגער ,און צו קוקען זיין געוואלדיגע מידת רבי הערצקעלע מראצפערט האט נישט
הצדקה ,לפלא האט ער געזען גאר אסאך מאל ,אז געוויסט וואס ער זאל דא טון ,ווייל ער האט
ווען עס איז געקומען א איש הגון און א איש מכובד, געוויסט אז מיט זיינע צעריסענע בגדים וועט ער
האט דער הייליגער מנוחת אשר געקענט געבן א בדרך הטבע נישט טרעפן קיין שידוך ,אבער פון די
קליינע סכום ,און די זעלבע צייט האט געקענט אנדערע זייט וויל ער דאך אזוי שטארק מקיים זיין
קומען א פשוטע איד ,און פאר דעם פשוטן איד דעם מצוה פון כיבוד אב ,און רבי הערצקעלע איז
האט דער צדיק געגעבן א גאר שיינע סכום ,און פון דעם געווארן זייער צעטראגן.
14
האט זיך מזכיר געווען פאר א ישועה ,און איך האב דאס איז געווען א גרויסע וואנדער פאר אים ,אבער
יענעם עושר געבעטן פאר א פדיון 25רובל ,און צוליב זיין יראת הכבוד פאר זיין רבין האט ער
בלית ברירה האט ער דאס געמיזט געבן פאר מיר, קיינמאל נישט געפרעגט קיין קשיות.
און מען האט פון הימל געפירט אז דער יורד זאל
אויך יעצט קומען און אפ נעמען דעם סכום פון 25 אבער איינמאל זייענדיג ביי זיין רבין ,איז אריין
רובל ביי מיר ,און איך בין סך הכל געווען דער גבאי געקומען א גאר חשובע איד ,און דער צדיק האט
צדקה און דער שליח צוווישן די צוויי אידן ,דאס איז יענעם חשובע איד אפ געזעגענט מיט א גאר
געווען די הייליגע אויגן פון דעם צדיק וקדוש דער קליינעם סכום ,און גלייך נאכדעם איז געקומען א
מנוחת אשר מטשענגער זי"ע. פשוטע איד צום רבין פאר הכנסת כלה ,און דער
••• צדיק האט אים אהין געגעבן 25רובל וואס איז
אין ספר זכרון נפתלי ווערט געברענגט ,אז דער געווען א גאר שיינעם סכום בימים ההם ,דא האט
צדיק רבי הירצקע'לע מראצפערט זי"ע איז געווען זיך דער תלמיד רבי הערצקעלע נישט געקענט
דבוק בלוח לבו אין זיין גרויסן רבי'ן דער הייליגער מער איינהאלטן ,און ער האט געזאגט פאר זיין
דברי חיים מצאנז זי"ע ,ווערט דערציילט ,אז רבין ,ילמדנו רבינו ,וואס איז פשט אז פאר דעם
איינמאל ביי שלש סעודות אין צאנז ,ווען עס איז פשוטע איד האט די רבי געגעבן אזא גרויסע סכום,
געווען פינסטער אין בית המדרש בעת רעוא און פאר יענעם חשובע איד האט די רבי געגעבן א
דרעווין ,האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע זיך קליינעם סכום.
אנגערופן מיט גרויס התפעלות" ,ווער עס וויל זען
האט מיר מיין רבי דער מנוחת אשר זי"ע
א יונגערמאן וואס האט נאך קיינמאל אין זיין לעבן
נישט פוגם געווען אין שמירת עיניים ,זאל קוקן געזאגט ,הערצקעלע די ווילסט מיך לערנען מעשה
צדקה ווי אזוי מען איז מקיים צדקה באמת ,האט
אויף הירצקעלע".
דער תלמיד גלייך געזאגט מיט יראת הכבוד פאר
•••
אין קונטרס תולדות זכרון נפתלי ווערט זיין רבין ,אדרבה פונקט פארקערט רבי ,איך ווייל
זייער די רבי זאל מיך אויס לערנען ווי אזוי מען איז
געברענגט ,אז דער צדיק רבי הירצקעלע
מקיים מצוות צדקה אויפן ריכטיגען וועג.
ראצפערטער זי"ע איז געווען באוואוסט מיט זיין
כח צו עפענען פארשלאסענע טויער'ן און פועל'ן
דאן האט אים זיין רבי דער הייליגער מנוחת
ישועות פאר אידן וואס זענען געווען אין ענגע אשר זי"ע מגלה געווען דעם סוד און געזאגט ,וויסן
מצבים ,ווערט דערציילט ,אז א איד איז אמאל
זאלסטו ,אז אינעם שטאט ווי דער פשוטע איד
געקומען קיין ראצפערט אינגאנצן צובראכן,
וואס גייט פאר הכנסת כלה וואוינט ,וואוינט דארט
נאכדעם וואס אלע וועגן פאר פרנסה און הצלחה אויך א גרויסע עושר וואס קען ווען העלפן דעם
זענען פאר אים געווען פארשלאסן מיט טויזנט
איד מיט דעם סכום פון 25רובל ,און פון הימל האט
שלעסער ,און ער איז געווען אויפן שוועל פון גרויס
מען גוזר געווען אז דער עושר זאל אים געבן דעם
ארימקייט. סכום געלט.
ווען ער האט זיך אויסגעוויינט פאר'ן רבין דער אבער ליידער איז יענער עושר א גרויסע
צדיק רבי הירצקעלע ראצפערטער זי"ע ,האט דער קמצן ,און דער איד וואלט קיינמאל דעם סכום
צדיק ר' הירצקעלע ארויסגענומען א שווערן נישט געקענט ארויס זעהן פון דעם עושר ,און חוץ
בינטל שליסלעך פון זיין טאש ,עס אנגעכאפט אין פון דעם איז דער איד אויך אמאל געווען א עושר
די הענט ,און געזאגט פשוט'ע ווערטער מיט גרויס פון יענעם שטאט ,נאר ליידער איז ער געווארן א
דביקות" ,רבונו של עולם ,דו האסט דאך די יורד ל"ע ,און דערפאר גייט ער ארום צוזאמען
שליסלעך פון אלע שערים ,עפן פאר דעם איד די שטעלן צדקה אין די פרעמד ,כדי קיינער זאל נישט
טויערן פון פרנסה און ברכה" ,און דער רבי האט וויסן אז ער איז ליידער א יורד.
אים אנגעוואונטשן א ווארעמע ברכה און געזאגט,
"אז ער זאל אהיימפארן מיט בטחון און גלייבן דערפאר האט מען צו געפירט פון הימל ,אז
באמונה שלימה אז ער וועט געהאלפן ווערן מיט א היינט איז דא געווען ביי מיר יענער עושר ,און ער
15
דערפון ,ווייל זיין גאנצע שטרעבונג איז געווען צו ישועה בקרוב" ,נישט לאנג דערנאך האט זיך זיין
דינען דעם באשעפער אין פארבארגנקייט. גאנצע מזל איבערגעדרייט לטובה און ער איז
••• געווארן א גרויסער עושר.
עס ווערט געברענגט אין ספר זכרון נפתלי ,אז •••
א איד וואס איז שוין געווען איבער פופצן יאר נאך עס ווערט געברענגט אין ספר זכרון נפתלי ,אז
די חתונה אן קיין קינדער ,איז געקומען קיין איינע פון די באקאנטע מנהגים פונעם צדיק
ראצפערט צום צדיק רבי הירצקעלע זי"ע מיט א וקדוש רבי הירצקעלע ראצפערטער זי"ע איז
צעבראכן הארץ ,און ער האט זיך אויסגעוויינט געווען ,צו געבן פאר אידן א טרונק משקה "א
פאר רבי הירצקעלע ,אז די דאקטוירים זאגן ,אז לחיים" ,וואס דורך דעם זענען מענטשן געהאלפן
לויט די טבע איז מער נישט פאראן קיין שום געווארן מיט גרויסע רפואות און ישועות ,ווערט
האפענונג אז ער זאל נאל געהאלפן ווער מיט דערציילט ,אז א איד איז איין טאג געקומען מיט א
קינדער ,און דער איד האט געוויינט מיט ביטערע שווערער קראנקהייט אין שטוב וואס די
טרען אז די רבי זאל אים העלפן מיט א ישועה דאקטוירים האבן שוין ליידער אויפגעגעבן
למעלה מדרך הטבע. האפענונג.
דער צדיק רבי הירצקעלע האט אים דער צדיק רבי הירצקעלע האט אים געגעבן א
אנגעקוקט מיט זיינע הייליגע אויגן און געזאגט קליין פלעשל ברוינפן און געזאגט" ,נא ,נעם דאס
מיט א געוואלדיגע פשטות" ,וואס ווייסן דען אהיים ,און יעדן טאג זאל דער חולה טרינקען איין
דאקטוירים ,דער אויבערשטער איז דאך העכער טראפן און זאגן 'לחיים' צום בורא עולם ,און איר
פונעם טבע" ,און דער רבי האט אים געהייסן געבן וועט זען א ישועה בקרוב" ,דער איד איז
א סכום פאר צדקה פאר עניי ארץ ישראל ,און אהיימגעפארן ,און מיט זיין אמתע אמונת צדיקים
צוגעלייגט" ,פאר אהיים ,און אויף איבערס-יאר געגלייבט אז ישועה קרובה לבוא ,און פלאי פלאים,
זאלסטו אי"ה מיר ברענגען א קוויטל מיט די נאמען וויפיל מען האט געטרונקען פונעם פלעשל איז די
פונעם נייעם געבוירענעם קינד" ,פונקט א יאר משקה נישט אויסגעגאנגען ,און פון טאג צו טאג
שפעטער איז דער איד געקומען קיין ראצפערט האט דער חולה צוריקבאקומען זיינע כוחות ,ביז
מיט אן ערשט געבוירן יונגל אין די הענט ער איז אינגאנצן געזונט געווארן.
אפצוגעבן א דאנק. •••
••• אין ספר פאר יצחק ווערט געברענגט ,אז ווען
אינעם ספר זכרון נפתלי ווערט געברענגט ,אז דער צדיק וקדוש רבי הירצקעלע ראצפערטער
אין יענע יארן איז די מיליטער-דינסט אונטער זי"ע איז נאך געווען א יונגערמאן און איז געפארן
דער עסטרייכער-אונגארישער מלוכה געווען א קיין זידיטשוב צום הייליגן עטרת צבי דער צדיק
ביטערע גזירה פאר אידישע בחורים ,סיי וועגן רבי אייזיקל זידיטשובער זי"ע ,איז דארט פארלוירן
גשמיות און סיי וועגן שמירת שבת און כשרות ,איין געגאנגען א טייערער חפץ )א זייגער( פון איינעם פון
טאג איז א צובראכענע מוטער געקומען צו לויפן די גרויסע נגידים ,און מען האט געהאלטן אין איין
צום צדיק וקדוש רבי הירצקעלע ראצפערטער זוכן אן ערפאלג ,אבער מען האט דעם חפץ נישט
זי"ע וויינענדיג ,אז מען נעמט איר איינציגן זון צום געקענט טרעפן.
מיליטער -קאמיסיע און ער שטייט אויס צו ווערן
פארשריבן. דער צדיק רבי הירצקעלע ,צוליב זיין גרויסער
צניעות ,האט זיך נישט געוואלט אריינמישן ,אבער
דער צדיק רבי הירצקעלע האט איר געגעבן א זעענדיג דעם עגמת נפש ,האט ער צוגעוויזן
שטיקל קמיע )א שמירה( און געזאגט" ,זאלסט אים פונקטליך אונטער וועלכן ברעט אדער ווינקל דער
אנטון דעם קמיע אויפן האלדז ,און ווען ער גייט חפץ ליגט ,ווען מען האט עס דארט געפונען ,האבן
אריין צום הויפט-דאקטאר פונעם מיליטער ,זאל די חסידים געוואלט מאכן א גאנצע שטורעם פון
ער דריי מאל זאגן דעם פסוק ויהי נועם" ,לפלא ,ווען זיין רוח הקודש ,אבער ער האט זיך שנעל
דער בחור איז אריין אין צימער ,האט דער באהאלטן און געבעטן מען זאל נישט רעדן
16
שמות און כוונות ,עס פארמאכט אין לעדער און מיליטערישער דאקטאר אים קוים אנגעקוקט ,און
געזאגט" ,לייגט דאס אונטער זיין קאפ-קישן ,און ער האט פלוצלונג גענומען דעם שטעמפל און
ער זאל שוויצן דריי טעג ,און ער וועט אי"ה האבן א געשריבן" ,אומטויגליך צום דינסט" ,און אן קיין
רפואה שלימה" ,ווען מען האט אהיימגעברענגט שום לאגישן הסבר ,האט דער דאקטאר האט אים
דעם קמיע און עס אריינגעלייגט אונטער'ן קישן, ארויסגעשיקט מיט כעס ,און דער בחור איז
איז דער חולה אריינגעפאלן אין א טיפן שלאף ,נאך געראטעוועט געווארן.
דריי טעג האט זיך דער פיבער אינגאנצן •••
אראפגעלאזט ,ער האט געעפנט די אויגן און עס האבן דערציילט די זקני החסידים אין
פארלאנגט עסן ,און צו דער ערשטוינונג פון אלע אונגארן ,אז א אידישער סוחר אין אונגארן א
דאקטוירים איז ער אויפגעשטאנען פונעם בעט גרויסע בעל צדקה האט אריינגעלייגט זיין גאנצן
אינגאנצן אויסגעהיילט. פארמעגן אין גרויסע מאגאזינען פון ווייץ און
••• תבואה ,איין נאכט האט אויסגעבראכן א גרויסע
אינעם ספר זכרון נפתלי ווערט געברענגט ,אז שריפה אין שטעטל ,און די פייער האט
איין מאל אין א רעגנדיגן פרייטאג-צונאכטס איז ארומגעכאפט די שייערס ,דער איד איז געלאפן
אן ארימער אורח אנגעקומען קיין ראצפערט, מיט איין אטעם קיין ראצפערט ,און זיך געווארפן
באדעקט מיט בלאטע פון קאפ ביז פיס ,און זיינע צו די פיס פונעם רבי'ן דער צדיק רבי הירצקעלע
שטיוול זענען געווען אינגאנצן פארשמירט ,שפעט ראצפערטער זי"ע און דערציילט ,אז זיין גאנצע
ביינאכט ,ווען דער גאסט איז שוין געשלאפן א האב און גוטס איז פארלוירן געגאנגען און ער איז
טיפן שלאף אין אכסניה ,איז איינער פון די געבליבן א גרויסע בעל חוב.
מקורבים אריינגעגאנגען אין הויז און דערזען אן
אומגלויבליך בילד ,דער צדיק רבי הירצקעלע אליין דער צדיק רבי הירצקעלע האט געזאגט פאר
שטייט אין א ווינקל ,איינגעבויגן ,מיט א שיסל דעם סוחר מיט גרויס רואיגקייט" ,גיי אהיים מיט
וואסער און א שמאטע ,און פוצט און וואשט אפ די שלום ,דער אויבערשטער וועט נישט פארלאזן א
שמוציגע שטיוול פונעם ארעמאן ,כדי ער זאל שבת איד וואס גיבט צדקה" ,ווען דער סוחר איז
אינדערפרי האבן ריינע שיך לכבוד שבת. צוריקגעקומען ,האט זיך ארויסגעשטעלט א
וואונדער ,אז די פלאמען האבן טאקע פארברענט
ווען דער מקורב האט זיך דערשראקן און די ווענט פונעם געביידע ,אבער די זעק תבואה
געוואלט צוכאפן די ארבעט פון רבינ'ס הייליגע אינעווייניג זענען געבליבן אומבארירט פון דער
הענט ,האט דער צדיק וקדוש רבי הירצקעלע אים היץ ,און צוליב דער שריפה איז דער פרייז פון
שטילערהייט געזאגט מיט זיין גרויס עניוות און תבואה אין דער גאנצער געגנט שטארק געשטיגן,
אהבת ישראל" ,וואס שטערסטו מיר ,הכנסת און דער איד האט פארקויפט זיין סחורה פאר
אורחים איז דאך א מצווה דאורייתא ,און אויב מען דאפלטע געלט און איז געווארן א גרויסער עושר.
קען באדינען א איד מיט די אייגענע הענט ,פארוואס •••
זאל איך דאס אפגעבן פאר א צווייטן". אינעם קונטרס תולדות זכרון נפתלי ווערט
••• דערציילט ,אז א איד איז געפאלן אין בעט מיט א
עס ווערט געברענגט אין ספר זכרון נפתלי ,אז שווערער קדחת און לונגען-אנטצינדונג ,און די
איין נאכט האט דער צדיק רבי הירצקעלע בעסטע דאקטוירים פון דעברעצין האבן געזאגט,
ראצפערטער זי"ע באמערקט ,ווי א לאקאלער איד, אז עס איז א ענין פון שעות ל"ע ,זיין ברודער איז
א צובראכענער קבצן וואס האט זיך פארשעמט צו געפארן קיין ראצפערט מיט א קוויטל און א פדיון
בעטן נדבות ,דרייט זיך ארום אין זיין קאמער און צום צדיק רבי הירצקעלע זי"ע ,און האט מיט
נעמט שטילערהייט ארויס עטליכע זילבערנע טרערן מזכיר געווען דעם מצב פונעם ברודער און
כלים און זאכן פונעם רבינ'ס שטוב כדי זיי צו געבעטן א ברכה פאר א ישועה בקרוב.
פארקויפן פאר שבת ,דער צדיק רבי הירצקעלע
האט זיך געמאכט כאילו ער זעט גארנישט ,כדי דער צדיק וקדוש רבי הירצקעלע האט
נישט צו פארשעמען דעם איד. גענומען א קליין שטיקל קלף ,אנגעשריבן הייליגע
17
אז איר מאן איז שווער קראנק ,און זי האט געבעטן אבער ווען דער איד איז שוין געווען ביים טיר,
דעם רבין פאר א ברכה און א ישועה פאר איר מאן, איז רבי הירצקעלע שנעל נאכגעלאפן דעם איד און
לפלא ,בשעת די פרוי האט דערציילט אירע צרות, אים אפגעשטעלט מיט גרויס ליבשאפט און
האט דער צדיק רבי הירצקעלע אנגעהויבן וויינען געזאגט" ,זייט וויסן ,אז איך בין מפקיר די אלע זאכן
אזעלכע ביטערע טרערן ,ביז ער האט געציטערט מיט א פולן הארצן ,זיי געהערן פאר אייך לחלוטין,
מיט זיין גאנצן קערפער פאר גרויס צער. איך האב נאר מורא געהאט ,אז אויב איר וועט דאס
פארקויפן וועט איינער חושד זיין אז ס'איז גניבה
נאכדעם וואס די פרוי איז ארויס ,האבן די און מען וועט אייך חלילה ארעסטירן ,דערפאר נעם
מקורבים אים געפרעגט ,פארוואס ער נעמט עס אויך די דאזיגע צעטיל מיט מיין חתימה ,אז איך
אזוי צום הארצן מער ווי געווענליך ,צי ער קען דען האב עס אייך געגעבן במתנה גמורה" ,נאך מער,
יענעם איד פערזענליך ,האט דער צדיק רבי דער צדיק רבי הירצקעלע האט אים געבעטן
הירצקעלע מיט זיין גרויסע אהבת ישראל מחילה און געזאגט" ,זייט מיר מוחל וואס איך האב
געענטפערט מיט זיין איידעלן תמימות" ,ווי קען נישט געוואוסט פון אייער דחקות פריער ,און איר
מען הערן אז א איד ליידט פיינונגען און זיין הארץ האט געמוזט צוקומען צו אזא ביטערער שריט".
איז צעבראכן ,און מען זאל נישט פילן דעם זעלבן •••
שמערץ אין די אייגענע ביינער ,כל זמן איך שפיר אין ספר זכרון נפתלי ווערט דערציילט ,אז
נישט זיין ווייטאג פונקט ווי ער אליין ,ווי אזוי קען נאכדעם וואס א באקאנטער נגיד איז געהאלפן
איך צוגיין צום אייבערשטן בעטן רחמים פאר אים". געווארן מיט א גרויסער מופת דורך דעם צדיק
••• וקדוש רבי הירצקעלע'ס ברכה ,איז דער נגיד
אינעם ספר זכרון נפתלי ווערט געברענגט ,אז געקומען צו פארן קיין ראצפערט מיט א גרויסן
א אידענע איז געווען אין שווערע חבלי לידה עולם ,און געברענגט א פילע בייטל גאלדענע
עטליכע טעג אן קיין ערפאלג ,און די דאקטוירים רענדלעך ,בשעת ער הייבט אן בארימען דעם רבין
האבן מורא געהאט פאר איר לעבן און פארן לעבן פאר אלע פארזאמלטע אלס דער גרעסטער "בעל
פונעם קינד ,דער איבערגעשראקענער מאן איז מופת" און "איש אלוקים".
געלאפן ווי אויף שפילקעס קיין ראצפערט ,און
אריינגעלאפן צום רבי'ן מיט טרערן אין די אויגן און דער צדיק רבי הירצקעלע איז געווארן
געשריגן ,אז די שעה איז דרינגענד און זיין פרוי אינגאנצן בלאס פאר פחד פון די דברי שבח ,ער
ברויך גרויס רחמי שמים. האט אראפגעלאזט זיינע אויגן צום באדן,
אנגעכאפט דעם נגיד ביים האנט און געזאגט מיט
דער צדיק רבי הירצקעלע האט אים א צובראכן קול" ,פארוואס זאלט איר זיך טועה זיין
אנגעקוקט מיט זיין איידעלן בליק ,ארויסגענומען אין מיר ,איך בין דאך גארנישט מער ווי א פשוט'ער
א קליין אייזערן שלאס פון זיין שופלאד וואס איז שליח-בריוו-טרעגער )א פאסט-טרעגער( ,ווייל
געווען פארשלאסן ,גענומען דעם שליסל ,און עס ווען א פאסט-טרעגער ברענגט א בריוו מיט א
פארקנאקט און געעפנט פארנט פונעם איד ,און גרויסע סומע געלט פונעם קעניג ,גיבט מען דען
דער רבי האט געזאגט מיט א שטארק קול" ,אזוי ווי אים די גדולה ,מען דאנקט דאך דעם קעניג אליין,
דער שלאס עפנט זיך גרינג ,זאל דער בורא עולם איך האב נאר איינגעריסן רחמים צום בורא עולם,
עפענען די טויערן פון רחמים און זי זאל געבוירן און ער אין זיין חסד האט אייך געהאלפן ,טא לייגט
דעם קינד בשלום" ,דער מאן איז אהיימגעלאפן נישט אויף מיר קיין שום גרויסקייט" ,און דאס
מיט א קלאר הארץ ,גלייבענדיג אז די רבי האט גאנצע געלט וואס דער נגיד האט געגעבן ,האט
גע'פועל'ט א ישועה פאר זיין פרוי ,און ווען ער איז דער צדיק רבי הירצקעלע נאך יענעם טאג
אנגעקומען צום שוועל פונעם שטוב ,האט מען פארטיילט פאר די אלמנות און יתומים אין
אים אפגעווארט מיט די פרייליכע בשורה ,אז שטעטל.
פונקט אין יענע מינוט ווען דער רבי האט •••
אויפגעשלאסן דעם שלאס ,איז א געזונט יונגל אינעם קונטרס זכרון נפתלי ווערט דערציילט,
געבוירן געווארן. אז איינמאל איז געקומען א פרוי וויינען צום רבין,
18
ציטערן ווי א בלעטל ,און ער האט געזאגט פארן •••
איד" ,איך האב פונקט נעכטן ביינאכט געחלומט פון עס ווערט געברענגט אין קונטרס תולדות זכרון
א הייליגן מאן מיט א לאנגער ווייסער בארד וואס נפתלי ,אז א שוחט פון א דערבייאיגן שטעטל האט
האט מיר געווארנט ,אז אויב איך טשעפע דיר וועט פלוצלונג אנגעהויבן פארלירן זיין זע-קראפט ביז
מיין גאנץ הויז פארברענט ווערן ,און דאס איז דאך ער איז כמעט אינגאנצן בלינד געווארן ,און ער האט
פונקט די זעלבע חתימה ווי יענעם הייליגען מאן", מער נישט געקענט בודק זיין קיין סכינים אדער
און דער פריץ האט אים נישט נאר מוחל געווען עוסק זיין אין זיין מלאכה ,און ליידער בלייבנדיג אן
דעם אלטן חוב ,נאר אים פארלענגערט דעם קיין ברויט פאר זיינע קינדער ,איז דער שוחט ער
קאנטראקט אויף נאך צען יאר פאר האלב פרייז. געקומען קיין ראצפערט צום צדיק רבי הירצקעלע
••• מראצפערט זי"ע געפירט ביי די הענט דורך זיין זון.
אינעם ספר זכרון נפתלי ווערט דערציילט ,אז
א סוחר איז איין טאג געפארן אויפן וועג אינמיטן א דער צדיק רבי הירצקעלע האט אים געהייסן
שווערן ווינטערדיגן שטורעם ,און דער וואגן מיט זיך וואשן די פנים און אויגן מיט וואסער וואס דער
זיינע סחורות איז אריינגעפאלן אין א טיפן רבי האט גענוצט צו נטילת ידים שחרית ,און אים
פארפרוירענעם טייך ווען דער אייז אונטערן וואגן אנגעזאגט" ,היט די אויגן פון יעצט און ווייטער פון
האט זיך צובראכן ,די פערד האבן נישט געקענט קוקן אויף זאכן וואס מען טאר נישט ,און דער וואס
ארויסציען דעם שווערן וואגן ,און די וואסער האט גיבט ליכטיגקייט פאר דער וועלט וועט דיר
אנגעהויבן דערגרייכן ביז צו זיין האלדז. צוריקגעבן דיין ליכט" ,דער שוחט האט געטאן ווי
דער רבי האט געהייסן ,און נאך א קורצער צייט
פלוצלונג האט דער סוחר געשריגן מיט גרויס האט זיך זיין זע-קראפט אנגעהויבן אויסקלארן,
ייאוש" ,די זכות פונעם צדיק רבי הירצקעלע ביז ער האט ווידער געזען קלאר ווי א פרישער
ראצפערטער זאל מיר ביישטיין" ,אין דער זעלבער יונגערמאן און האט געקענט צוריקגיין צו זיין
מינוט האט פאסירט א וואונדערליכע זאך ,אן הייליגער כלי-קודש ארבעט ביז צו די טיפער
אומבאקאנטער פויער מיט צוויי שטארקע פערדן עלטער.
האט זיך פלוצלונג באוויזן פון ערגעץ אין וואלד, •••
אנגעטשעפעט די שטריק צום וואגן ,און אין איין אין ספר זכרון נפתלי ווערט דערציילט ,אז א
רגע ארויסגעשלעפט דעם וואגן און דעם סוחר איד האט געדונגען א קרעטשמע פונעם לאקאלן
אויפן יבשה. פריץ ,און צוליב עטליכע שלעכטע יארן האט זיך
אנגעזאמלט א שווערער חוב אויף די רענדע ,און
ווען דער סוחר האט זיך אומגעדרייט צו געבן דער פריץ ,אן אכזריות'דיגער מענטש ,האט אים
געלט פארן פויער וואס האט אים דא געראטעוועט אנגעזאגט מיט כעס ,אז אויב ביז זונטאג צאלט ער
פון א זיכערן טויט ,איז נישט געווען דארט קיין נישט אפ דעם גאנצן סכום ,ווארפט מען אים און
נפש חיה ,נישט קיין פויער און נישט קיין פערדן, זיין גאנצע פאמיליע ארויס אינדרויסן אין שניי און
ווען ער איז שפעטער געקומען קיין ראצפערט מען ארעסטירט אים.
אפצוגעבן א דאנק פארן צדיק רבי הירצקעלע זי"ע,
האט דער צדיק רבי הירצקעלע געשמייכלט און דער איד איז געלאפן צום צדיק וקדוש רבי
געזאגט" ,דער שריי פונעם הארצן האט דורכגעריסן הירצקעלע מראצפערט זי"ע אן קיין גראשען אין
דעם הימל ,און איך האב געברויכט שיקן א שליח". טאש ,דער רבי האט געזאגט" ,פאר צום פריץ מיט
א שטארקייט ,און זאג אים ,אז דו האסט נישט דאס
געלט אבער דו האסט א בריוו פונעם ראצפערטער
רב" ,דער איד האט געציטערט פאר גרויס שרעק,
ווייל דער פריץ איז געווען א שונא ישראל.
אבער ווען ער איז אנגעקומען און דערלאנגט
דעם בריוול פונעם רבין ,האט דער פריץ אנגעהויבן
19
דערציילן פארן הייליגען דברי חיים זי"ע ,האט דער
יארצייט יום הקדוש י' תשרי
דברי חיים געזאגט בזה"ל" ,ווען דו וואלסט נישט
געזינדיגט וואלסטו זיך אויך געקענט אזוי
הרה"ק רבי משה יצחק ב"ר נפתלי אלימלך זי"ע
ווערטלען".
)געווירצמאן( ,מפשעווארסק
"הנקרא בפי כל ר' איציק'ל מפשעווארסק"
אויך האט דער הייליגער זיידע רבי אברהם
זי"ע זיך אסאך מסתופף געווען ביים הייליגען צדיק
וקדוש רבי אשר'ל מראפשיץ זי"ע ,מען דערציילט, ער איז געבוירן אין שטאט גארליץ ,י"ב טבת בשנת
אז איינמאל איז דער צדיק רבי אברהם געווען אין תרמ"ב.
ראפשיץ ביים טיש פון זיין רבין ,פלוצלונג זענען
אנגעקומען די פאליציי פון די מיליטער ,דארט אין צו זיין טאטע הרה"ק רבי נפתלי אלימלך זי"ע,
ביהמ"ד זענען געווען גאר אסאך בחורים וואס בן הרה"ק רבי אברהם געווירצמאן מגארליץ זי"ע,
האבן זיך פראבירט ארויס צו דרייען פון מיליטער, בן הרה"ק רבי אלימלך געווירצמאן מליזענסק זי"ע,
אבער דער רבי אברהם איז געגאנגען מיט בן הרה"ק רבי ישראל זי"ע,
שטעקענעס און געווען פטור פון די מיליטער. חתן הרה"ק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע.
אבער וויבאלד ער איז געזעצן אויבן אן ,זענען און צו זיין מאמע הצדקת מרת חנה בריינדל ע"ה.
די פאליציי גלייך געקומען צו אים ,און געבעטן אז
ער זאל ווייזן זיין פטור ,ער מיט זיין חכמה האט זיך ער איז געווען פון די גדולים וצדיקים בדורו א
אנגעהויבן טענה'נען מיט די פאליציי און זיי נישט איש קדוש מאוד צדיק וחסיד טהור לב ,ער איז
געוואלט ווייזן זיינע פאפירן ,די חברה האבן זיך געווען א מתמיד עצום און א גרויסער ירא שמים,
גענומען איבער אים ,אבער אין די זעלבע צייט ער איז געווען דבוק אין צדיקי אמת און גאר אסאך
האבן זיך אלע בחורים וואס האבן נישט געהאט קראנטע מעשיות דערציילט פון צדיקים
קיין פטור ארויס געשלייכט פונעם ביהמ"ד ,ווען הקודמים ,ער איז געווען מפורסם אלס א בעל
ער האט געזען אז יעדער איז שוין ארויס ,האט ער מופת עצום און א גרויסע פועל ישועות בקרב
ארויס גענומען זיינע פאפירן און זיי האבן אים הארץ ,ער איז געווען א גרויסער עניו און א צדיק
געלאזט גיין ,אבער מיט דעם שפיל האט ער נסתר און אייביג באהאלטן זיין גדלות מיטן זיך
געראטעוועט אלע אנדערע בחורים. פירן מיט א געוואלדיגע פשטות.
מען דערציילט ,אז ביים ברית האט מען דער זיידע הרה"ק רבי אברהם געווירצמאן
געוואלט געבן נאר דעם נאמען יצחק נאכן זי"ע איז געווען דער שוווער בזיווג חמישי פון
הייליגען חוזה מלובלין זי"ע ,אבער וויבאלד דער הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע ,און ווי
קינד איז געווען אין א סכנה בשעת ער איז געבוירן, מען קען זעהן אין א בריוו וואס דער הייליגער דברי
האט דער הייליגער דברי יחזקאל משינאווא זי"ע חיים מצאנז זי"ע האט געשריבן פארן זוהן הרה"ק
געהייסן ,אז מען זאל דעם קינד צו געבן דעם רבי נפתלי אלימלך געווירצמאן זי"ע שרייבט ער
נאמען משה ,וויבאלד עס איז געווען באו מים עד אויפן זיידן רבי אברהם זי"ע בזה"ל "הרב הקדוש,
נפש און ער איז געראטעוועט געווארן איז דאס ווי נקי מן החטא כתינוק בן שנה ,והוא מחולל
ביי משה רבינו ע"ה כי מן המים משיתהו. מפשעינו".
פון אלס יונג קינד האט מען שוין געזען אויף און ווי באקאנט האט דער הייליגער צדיק רבי
אים זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און זיין אברהם זי"ע גאר שטארק מסתר געווען זיינע
התנהגות דקדושה ,צדיקי הדור האבן מעיד געווען, מעשים און דרכים ביים זאגן גוטע ווערטלעך ,איין
אז די שכינה ריעט אויף דעם קינד ,ער איז שוין טאג האט איינע פון די חסידים געהערט ,ווי רבי
געווען דאן באוויסט אלס א עילוי בתורה ,און דער אברהם האט זיך געווערטלט מיטן צאנזער
הייליגער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט כסדר ביים רעבעצין אין די קאך ,ווען ער איז דאס געקומען
20
מליזענסק זי"ע ,זענען זיי מקרב די גאולה און לעבן געזאגט ,אז אלס קינד איז ער געווען א הייליג
ביאת המשיח. קינד און א גאון ,אבער ער ברוב עניוות האט כסדר
געזאגט ,ווער ווייסט וואס איך האב שוין מקלקל
בשנת תרמ"ו האט זיך זיין טאטע רבי נפתלי געווען אז איך בין שוין נישט דער הייליגער איד.
אלימלך לויט דעם ציווי פונעם הייליגען שינאווער
רב זי"ע ,אריבער געצויגען צום שטאט שינאווא. ער איז געווען מקושר בלב ובנפש צו די צדיקים
בדורו ובתוכם.
בשנת תרנ"ד ,ווען ער איז געווען 11יאר אלט,
האט אים דער פעטער דער הייליגער שינאווער רב דודו הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע,
זי"ע געשיקט לערנען קיין טארנא אין די ישיבה פון הרה"ק רבי משה משינאווא זי"ע,
הגה"ק רבי משה אפטער בעל אמרי משה זי"ע ,וואס הרה"ק רבי שמחה ישכר דוב מצעשינוב זי"ע,
דער רבי משה איז געווען באוויסט אלס א גאון הרה"ק רבי אהרן רוקח מבעלזא זי"ע,
וחריף און א גדול בתורה ,ווי דער הייליגער צאנזער הרה"ק רבי ישעי' מטשחויב זי"ע,
רב זי"ע האט שוין מעיד געווען אויף אים בזה"ל, הרה"ק רבי צבי אלימלך מבלאזשוב זי"ע,
"מוהר"ר משה איש ריעי ואהובי וגדול בתורה ויראה הרה"ק רבי אלעזר ריישער זי"ע,
וראוי להאריך בשבחו אך מרתתין ידי מאפס כחי הרה"ק רבי צבי מרוזוודוב זי"ע,
ולכן קצרתי". הרה"ק רבי אברהם חיים מפלאנטש זי"ע,
הרה"ק רבינו יואל בעל דברי יואל מסאטמאר זי"ע.
דער צדיק וקדוש רבי איציקל זי"ע האט
דערציילט ,אז ער האט דאך געהאט א געוואלדיגע זיין רבו מובהק איז געווען הרה"ק רבי חנה
קרבה ביים הייליגען שינאווער רב זי"ע זייענדיג א הלברשטאם בעל דברי חנה מקאלאשיץ זי"ע ,הי"ד.
קרוב ,פלעגט ער זיך גאר אסאך דרייען ביי אים אין
שטוב ווי א בן בית ,דערציילט ער ,אז איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט
ער אזוי ווי די דרך פון קינדער ארום געלאפן אין דערציילט ,אז דער הייליגער דברי חיים מצאנז
ביהמ"ד אין שינאווא ,עס איז געווען ערב שבת זי"ע האט גאר שטארק מכבד געווען בנן של
קודש ביי מנחה ,און ער איז אנגעקומען אונטערן קדושים ,ובפרט די אייניקלעך פון רבי אלימלך
טלית פונעם הייליגען שינאווא רב זי"ע. מליזענסק זי"ע ,און ער האט זייער משבח געווען
די אלע וואס האבן אויך מקרב געווען די רבי
האט דערציילט דער צדיק רבי איציקל זי"ע, אלימלך'ס אייניקלעך.
אז דער הייליגער שינאווא רב האט דאן געהאלטן
אינמיטן די שמונה עשרה פון מנחה ,און געהאלטן דער הייליגער צאנזער רב זי"ע פלעגט נאך
ביי די ווערטער ָהקל ַהגָּ דוֹל ַהגִּ בּוֹר וְ ַה ָ
נּוֹרא, זאגן בשם זיין הייליגען רבין דער זרע קודש
דערציילט ער ,אז ווען ער האט געהערט דעם מראפשיץ זי"ע ,אז ווען משיח וועט קומען ,וועט די
שינאווא רב זאגן די ווערטער ,האט אים אנגעכאפט ערשטע שאלה זיין אויב מען האט מקרב געווען די
א פחד און א אימה ויראה ,אז ער האט פאר אפאר אייניקלעך פון דעם הייליגען רבי אלימלך זי"ע ,און
טאג נישט געקענט שטיין נעבן דעם שינאווער רב דער ראפשיצער רב האט געזאגט ,אז ער וועט
זי"ע ,און די פחד האט אים באגלייט זיין גאנץ לעבן. קענען ענטפערן אז יא ער האט זיי מקרב געווען.
דער צדיק רבי איציקל זי"ע האט דערציילט, האט דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע צוגעלייגט
אז ביי זיין בר מצוה האט ער געטון ווי אסאך האבן בשם זיין הייליגען רבין דער קאלאשיצער רב זי"ע
דאן געטון ,אז מען האט זיכער געמאכט אז דער א טעם צו דעם ,ווייל כידוע האט דער רבי אלימלך
סופר זאל נישט האבן גרייט די תפילין ביי די בר מתפלל געווען ,אז זיינע יוצאי חלציו זאלן זיין
מצוה ,און אזוי האט ער געהאט די זכי' ,אז דער ארימעלייט ,נאר בעקבתא דמשיחא וועט מען זיי
הייליגער שינאווער רבי זי"ע האט אים געלייגט ביי באווארפן מיט גאלד ,קומט דאך אויס ,אז די וואס
די בר מצוה זיין אייגענע תפילין. זענען מחזק די אייניקלעך פון רבי אלימלך
21
זי"ע האט געדאווענט איז פארברענט געווארן און ביי די בר מצוה איז ער א חתן געווארן ,האט
אויך דעם שטוב פונעם רבין איז פארניכטעט דער צדיק דערציילט ,אז נאכן תפילין לייגן איז ער
געווארן אונעם פייער מיט אלעס וואס ער האט אהיים מיטן הייליגען שינאווא רב צו זיך אין שטוב,
פארמאגט. כדי צו אפרעכטן דעם סעודת בר מצוה ,אבער ווען
ער איז אנגעקומען אהיים האט ער געזען ,ווי מען
אבער דער צדיק האט זיך ווייטער מחזק גרייט צו עפעס חוץ דעם בר מצוה סעודה ,דאן איז
געווען און ווייטער עוסק געווען בתורה מיט א ער געוואר געווארן ,אז דאס איז אויך די תנאים ווי
געואלדיגע התמדה און נישט נאך געלאזט מיט זיין מען האט געשלאסן דעם שידוך ,אבער ליידער נאך
עבודת הקודש ,ער האט מחזק געווען די אידן פון בעפאר מען האט אפ געראכטן זיין חתונה ו' טבת
שטאט און גאר אסאך עוסק געווען צו צוריק בשנת תרנ"ט ,איז דער הייליגער שינאווער רב זי"ע
אויפבויען דעם שטאט. נסתלק געווארן.
בשנת ת"ש ווען עס האט ליידער אויס ראש חודש ניסן בשנת תרנ"ט האט ער חתונה
געבראכן די צווייטע וועלט מלחמה ,איז דער צדיק געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת רחל ע"ה,
אנטלאפן מיט די גאנצע משפחה קודם קיין בת הרה"ק רבי ישכר דוב הכהן גלאנץ זי"ע,
האלאשיץ ,דארט האט דער הייליגער צדיק מיט א בן הרה"ק רבי יוסף חיים גלאנץ משינאווא זי"ע,
מסירת נפש ווייטער געפירט זיין עבודת הקודש בן הגה"ק רבי צבי הירש הכהן גלאנץ זי"ע) ,חבר
און מחזק געווען אידישע קינדער. נאמן מיטן הייליגען רבי אלימלך מליזענסק זי"ע(,
ווינטער בשנת ת"ש האבן די רשעים געלאזט חתן הרה"ק רבי אריה לייבוש ליפשיץ בעל אריה
יעדן אויס וועלען אויב מען וויל גיין קיין סיביר דבי עילאי זי"ע,
אדער בלייבן דארט אין האלאשיץ ,עס איז געווען א אייניקל פון הגה"ק רבי נפתלי הכהן כ"ץ בעל
א צעמישעניש צווישן עולם ,ווייל מען האט נישט סמיכות חכמים זי"ע,
געוויסט וואס עס ווארט אפ דארט אין סיביר, אויך א אייניקל פון הרה"ק רבי שמואל קאמינקער
אבער דער צדיק האט יא אפגעמאכט צו גיין קיין זי"ע.
סיביר רוסלאנד.
נאך די חתונה איז דער צדיק געזעצן אונעם
דארט אין סיביר האט דער צדיק מיט געמאכט שטאט שינאווא על תורה ועבודה יומם ולילה מיט
דעם זעלבן גורל ווי אלע אידן ,מען האט ליידער א געוואלדיגע התמדה ,אויך האט ער זיך גאר
גאר אסאך מיט געמאכט מען האט ליידער אסאך מסגף געווען און געקענט פאסטן די גאנצע
געלעבט אין א שרעקליכע הונגער ,אבער א יאר וואך ממש ,ער האט זיך דאן שוין געפירט מיט א
שפעטער איז אנגעקומען די שמועות פון האלשיץ מוראדיגע קדושה וטהרה.
וואס איז ליידער געבליבען אונטער די דייטשן
ימ"ש ,און דארט זענען כמעט אלע אידן ליידער ביי די ערשטע וועלט מלחמה ווען די הייליגע
אומגעקומען על קידוש השם הי"ד. שטאט שינאווא איז ליידער חרוב געווארן ,האט
ער זיך באזעצט אין שטאט פשעווארסק ,און פון
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט דאן אן האט מען אים אנגעהויבן רופן דער
דערציילט ,אז דארט אין סיביר האט מען דאך פשעווארסקער רבי זי"ע.
געלעבט אין א שרעקליכע הונגער ,אבער דער
שווער דער צדיק רבי איציקל זי"ע האט די גאנצע בשנת תר"צ האט אינעם שטאט פשעווארסק
וואך צוזאמען געקליבן מיט א מסירת נפש די אויס געבראכן א שרעקליכע פייער ,וואס דאן איז
שאלעכטס פון די פרוכט און ירקות און אויך דאס ליידער חרוב געווארן 50הייזער פון אידן פונעם
ביסל מעל ,און פון דעם האט ער יעדן שבת קודש שטאט.
געמאכט א קוגעל ,פארשטייט זיך אז דער צדיק רבי
איציק'ל האט פון דעם איין קליינעם קוגעל אויך די קלויז ווי דער הייליגער צדיק הגה"ק
געטיילט פאר אסאך אידן. רבי משה סופר בעל אור פני משה מפשעווארסק
22
שטאט ברעסלאו ,און וויבאלד דארט אין שטאט אידן האבן דערציילט ,אז זייענדיג אין סיביר,
איז נישט געווען געהעריג מסודר מיט בתי איז דער צדיק איינגעשטאנען אין א הויז וואס האט
מדרשים און אלע צרכי הקהילה ,האט ער זיך חודש באלאנגט פאר א גויטע ,איין טאג האט דער גויטע
אלול געצויגען צום גרויסן שטאט קראקא. ארויס געווארפן דעם צדיק מיט די גאנצע משפחה
אויף די גאס ,די רבי האט איר געשאלטן מיט
אין קראקא איז ער איין געשטאנען אין שטוב קללות ,און דאן האט זיך די רבי אוועק געצויגען
פון הר"ר חיים פריעדמאן ז"ל פון די גרויסע בעלזא צום שטאט טאלעמענקא.
חסידים ,דערציילט מען ,אז דארט אין קראקא
האט דער צדיק געהאט א גאר גרויסע נס און ער אבער נישט אסאך נאכדעם האבן די קינדער
איז ניצול געווארן בדרך נס ממות לחיים. פון דעם גויטע אנגעהויבן קראנק ווערן און האבן
איינס ביי איינס גע'פגר'ט ,די גויטע האט
ווי דער מנהג פון דעם צדיק איז געווען, פראובירט צו זיכען דעם רבין און איבער בעטן,
פלעגט ער יעדע נאכט שטייענדיג אויף די פיס אבער די רבי האט איר בשום אופן נישט געוואלט
עוסק זיין בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה אין אויף נעמען ,און צום סוף האבן אלע קינדער
דעם עזרת נשים פון דעם ביהמ"ד ,איז געווען די גע'פגר'ט און אויך די גויטע האט גע'פגר'ט ,כן יאבדו
נאכט פון ח' ניסן די יארצייט פון זיין הייליגען טאטן כל אויבך ד'.
הגה"ק רבי נפתלי אלימלך זי"ע ,איז דער צדיק
געשטאנען און געלערנט זיינע שיעורים די גאנצע דער צדיק האט דערציילט ,אז בשנת תרצ"ז
נאכט. ווען מען האט שוין געשפירט די סכנה פון די
צווייטע וועלט מלחמה אין גאנץ אירופה ,האט זיך
אינמיטן די נאכט האט ער זיך אוועק געזעצט זיין רבי דער הייליגער קאלאשיצער זי"ע אויף
אויפן בענקל אין שטוב ביים טיש ,כדי ער זאל געשטעלט בעפאר תקיעות שופר און געזאגט פאר
קענען משלים זיין דעם מסכת לכבוד דעם די אידן אין ביהמ"ד ,אז כדי צו ניצול ווערן פון די
יארצייט פון זיין טאטן ,יענע רגע איז א קויל דורך צרות ,זאל זיך יעדער איד מקבל זיין די מצוה פון
געפלויגן העכערן קאפ פונעם רבין ,און וויבאלד ער וְ ָא ַה ְב ָתּ ְל ֵר ֲע כָּ מוֹ.
האט זיך דאן אראפ געזעצט איז ער ניצול געווארן.
דער הייליגער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט
די קויל האט געשאסן א גוי א רשע וואס איז דערציילט ,אז הרה"ק רבי אהרן מבעלזא זי"ע האט
געווען א שכן מיטן רבין ,און ער האט נישט אויס געזאגט ,אז יעדער איד וואס איז ניצול געווארן פון
געהאלטן ווי דער צדיק זיצט און לערנט די גאנצע די נעגל פון די דייטשן ימ"ש ביי די מלחמה ,האט
נאכט ,און דערפאר האט ער געשאסן א קויל צום געהאט צוויי מלאכים וואס האבן אים באגלייט די
רבין ,אבער בדרך נס האט זיך דער צדיק דאן אראפ גאנצע צייט ,און רבי איציק'ל האט צו געלייגט ,דאס
געזעצט ,און דורך דעם געראטעוועט געווארן. אז איין מלאך איז נישט גענוג געווען ווייזט
וואסערע סכנה מען איז געווען ,און כדי ניצול צו
כסלו בשנת תש"ט האט זיך דער צדיק ווערן האט מען געברויכט צוויי מלאכים.
געצויגען קיין פאריז ,דארט האט דער צדיק גאר
אסאך עוסק געווען צו מחזק זיין די אידן וואס חודש אייר בשנת תש"ו האט די ממשלה פון
זענען געבליבן נאכן גרויסן חורבן ,ער האט דארט רוסלאנד נאכגעגעבן ,אז די אלע וואס זענען נישט
עוסק געווען אין לערנען מיט א מוראדיגע מסירת קיין בירגער פון רוסלאנד זאלן קענען ארויסגיין
נפש און התמדה. צוריק פון ווי זיי קומען ,דאן איז די רבי געפארן
פאר אפאר וואכן ,וואס די נסיעה אליין איז נישט
בשנת תשי"ז האט זיך דער צדיק געצויגען קיין געווען קיין גרינגע נסיעה.
אנטווערפן אין בעלגיע ,ווי דער צדיק האט שוין
געוואוינט ביז צו זיין הסתלקות ,דארט אין צווישן פסח אין שבועות איז דער צדיק צוריק
אנטווערפן האט דער צדיק פראבירט צו לעבן א געקומען קיין פולין און ער האט זיך באזעצט אין
23
מען דערציילט ,אז עש"ק שבת שובה בשנת גאר באשיידן לעבן און עוסק געווען יומם ולילה
תשל"ז אפאר טאג בעפאר זיין פטירה איז דער בתורה ועבודת השם ,אבער ווי די משנה זאגט ,כל
צדיק געווען גאר שוואך און ליידער האט זיך קיין הבורח מן הכבוד הכבוד רודף אחריו ,איז דער צדיק
שום עסן נישט געהאלטן אונעם גוף קדוש ,דער גאר שנעל געווארן באוויסט אלס א גאון וגדול
דאקטאר האט געהייסן ,אז צוליב זיין געזונט זאל בתורה ,אויך איז ער דאן באוויסט געווארן אלס א
מען אים נישט געבן קיין שום עסן. גרויסער פועל ישועות בקרב הארץ.
אבער פרייטאג צופרי ווען דער צדיק האט אפילו זייענדיג פון די זקני הדור האט ער זיך
געוואלט גיין דאווענען ,האט ער געבעטן אז מען ממש אונטער געווארפן אונטער די צדיקים בדורו,
זאל אים געבן א שטיקל מזונות כדי ער זאל מקיים ער האט זיך באמת געהאלטן אלס עפר ועפר און
זיין וואס זיין רבין האט אים געהייסן ,ווען מען האט זיך כסדר מסתופף געווען בצלו פון די צדיקי הדור.
אים געזאגט וואס דער דאקטאר האט באפוילען,
האט דער צדיק מיט זיין געוואלדיגע אמונת אויך איז ער געווען באקאנט אלס איינער פון
צדיקים געזאגט ,וואס ווייסט דער דאקטאר ,אויב די איינציגסטע צדיקים וואס האבן דערציילט גאר
די רבי האט געהייסן עסן דארף מען עסן ,און בלית אסאך מעשיות פון צדיקים הקודמים מיט א
ברירה האט מען אים געגעבן א שטיקל מזונות ,און געוואלדיגע פונקטליכקייט ,אידן בדורו האבן
לפלא האט זיך די שטיקל מזונות יא געהאלטן, געוויסט ,אז ביי דעם צדיק קען מען אייביג הערן
אלעס נאר מיט זיין ריינע אמונה. מעשיות פון צדיקים און ער איז געווען דבוק און די
צדיקים הקודמים מיט א געוואלדיגע דביקות
אויך איז דער הייליגער צדיק געווען מפורסם דקדושה.
אלס א גרויסער קנאי און ער איז געווען גאר
שטארק מקושר נאך בעפאר די מלחמה מיט ווי באקאנט איז דער צדיק געווען גאר
הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע ,און אסאך שטארק דבוק אונעם זון פון דעם הייליגען
מעשיות ווערט דערציילט ,ווי די צוויי צדיקים שינאווער רב זי"ע הרה"ק רבי שמחה ישכר דוב
האבן זיך גאר שטארק מכבד געווען איינער דעם מציעשנוב זי"ע ,און אפילו נאכן פטירה פון זיין רבין
אנדערן ,דער הייליגער סאטמאר רבי האט גאר איז ער נאך געווען דבוק אין זיין רבין מיט א
אסאך מאל זיך אויס געדריקט אויפן רבין ,אז ער געוואלדיגע קשר און כסדר גערעדט פון זיין רבין'ס
איז א סימבאל פון א קנאי וואס מיינט אלעס נאר גדלות און קדושה ,ער פלעגט אסאך רעדן פון דעם
לשם שמים. רוח הקודש וואס זיין רבי האט געהאט.
ער האט זיך גאר אסאך משתתף געווען צום זיין רבי הרה"ק רבי שמחה ישכר דוב
הייליגען סאטמאר רבי זי"ע מיט די מלחמה קעגן מציעשנוב זי"ע האט זיך אמאל אויס געדריקט
די ציונים און אייביג געווען פון די ראשונים צו אויף זיין תלמיד רבי איציק'ל מפשעווארסק זי"ע
אונטער שרייבן מחאות קעגן די ממשלות הכופרים בזה"ל" ,מיין איציקל ,תורה זאגט ער נישט,
און כסדר געפאדערט פון זיינע מענטשן צו מיט דאווענען הערט מען נישט פון אים ,אבער אז ער
שטיין מיטן הייליגען סאטמאר רבי זי"ע. וועט געבן א שטיקל קוגעל ,וועט עס אויך העלפן".
גאר אסאך מאל האט ער זיך אויסגעדריקט איינמאל האט זיין רבי דער הייליגער צדיק
בזה"ל" ,נאך א מזל עס איז דא דער סאטמאר רבי, מצעשינוב זי"ע געהייסן פארן רבין ,אז צוליב זיין
האלט זיך נאך דאס אידישקייט" ,איינמאל איז א שוואכקייט און זיין געזונט זאל ער יעדן טאג
איד צוריק געקומען נאך די ימים נוראים ביים בעפארן דאווענען שחרית טועם זיין א שטיקל
סאטמאר רבי זי"ע ,האט אים דער צדיק רבי מזונות ,פארשטייט זיך אז ביי דעם צדיק איז דאס
איציק'ל געבעטן ,אז ער זאל אים נאך זאגן די תורה געווארן א חלק פון זיין טאג ,און ער האט דאס
וואס די רבי האט געזאגט ,און דאן האט דער צדיק נישט אויף געגעבן פאר קיין שום זאך און ער האט
געזאגט בזה"ל" ,עס איז נאך דא היינט ערליכע אידן אויף דעם נישט מוותר געווען.
24
געזאגט ,מען דארף דאך וויסן ווער דער צדיק איז, אויף די וועלט ,אבער וועם עס טיט אמת'דיג וויי
האט רבי איציק'ל געזאגט" ,ב"ה איך ווייס". דער כבוד שמים איז ער איינער".
דאן איז דער צדיק געזעצן ביים טיש פונעם בשנת תשכ"ז נאך די מלחמה אין ארץ ישראל,
סאטמאר רבי ממש ווי א חסיד ,ער האט נישט ווען די ציונים האבן ליידער פארשפרייט זייערע
געוואלט מען זאל אים מכבד זיין ,ווען די סאטמאר שקרים אין די וועלט מיט די ניסים וואס זיי האבן
רבי האט אים געבעטן ,אז ער זאל בענטשן די געהאט און מיט זייער נצחונות ,איז דער צדיק רבי
פירות ,האט ער בכלל נישט פארשטאנען וואס מען איציק'ל געזעצן ביי מלווה מלכה ,האט ער דאן
וויל פון אים ,ווייל דער צדיק האט באמת נישט גענומען דעם הייליגען ספר ויואל משה אין די
געהאלטן אז ער איז ראוי פאר דעם. האנט און מעין געווען דעראון ,דאן האט ער דאס
פארמאכט און א קיש געגעבן און געזאגט בזה"ל,
ווען ער האט געזאגט פארן סאטמאר רבי אז "אלעס וואס שטייט אין דעם ספר איז תורת אמת",
ער וויל עסן זיינע שיירים ,האט די רבי געזאגט ,אז איינמאל האט זיך דער הייליגער צדיק אויס
ביים קוקען אויף די פרוכט ווערט עס שוין געדריקט בזה"ל" ,אני מאמין באמונה שלימה
געבענטשט ,האט רבי איציק'ל מרוב עניוות שלולא הציונים היינו כבר נושעים בגאולה שלימה".
געכאפט פרוכט שריים פון סאטמאר רבין זי"ע.
בשנת תשי"ט ווען ער איז געווען אין
נאך די נסיעה האט דער צדיק רבי איציק'ל אמעריקע צו די חתונה פון זיין אייניקל הרה"ק רבי
נישט אויפגעהערט רעדן פון דעם זכי' וואס ער לייבוש לייזער שליט"א ,איז ער אריין צום רבין
האט געהאט זיך צו קענען מסתופף זיין בצלו מסאטמאר זי"ע ,און דאן האט ער געזאגט פאר די
פונעם סאטמאר רבי זי"ע ,און כסדר געהאלטן און רעבעצין ,עס גייט נישט דורך א טאג וואס איך בין
איין זאגן" ,ב"ה אז איך האב נאך זוכה געווען צו זיין נישט מתפלל די צוויי נעמען ,דעם הייליגען רבין'ס
ביים צדיק הדור". נאמען און זיין רעבעצין ,און ער האט זיך כמה
פעמים אויס געדריקט בזה"ל" ,אזוי ווי עס איז א
בשנת תשל"ב ווען א יונגערמאן איז אריין חיוב פאר א איד יעדן טאג צו לייגן תפילין ,אזוי איז
געקומען צו אים זיך געזעגענען אז ער פארט קיין א חיוב אויף יעדן איד ,יעדן טאג צו מתפלל זיין פאר
אמעריקע ,האט דער צדיק געזאגט ,אז ער איז אים אריכות ימים פונעם הייליגען סאטמאר רבין".
מקנא אז ער וועט האבן די זכי' צו זיין ביים צדיק
הדור ,און דאן האט דער צדיק רבי איציק'ל זיין גרויסע אהבה צום הייליגען צדיק הדור
געשיקט דעם יונגערמאן אלס שליח צום רבין ,און רבינו הקדוש מסאטמאר זי"ע קען מען זען פון די
געהייסן אז ער זאל דעם רבין פרעגן דעם שאלה. מעשה ,עס איז געווען בשנת תשל"א ,ווען דער
צדיק איז שוין דאן געווען א בן תשעים און געווען
אזוי ווי ער האט שוין נישט קיין כח אליין צו גאר שוואך ,האט ער געבעטן פון זיין גבאי הר"ר
קומען צום רבין ,וויל ער וויסן ,דער נועם אלימלך אנשיל ז"ל אז ער זאל אים ערלעדיגן די פאפירן צו
שרייבט פרשת מצורע ,נגע צרעת כי תהיה באדם, קענען פארן אויף חוץ לארץ ,ווייל ער וויל זייער
זאגט דעם הייליגער נועם אלימלך ,אז נגע גייט באזיכן דעם צדיק הדור.
ארויף אויף עבירות ,והובא אל הכהן ,וואס דאס
גייט ארויף אויפן צדיק הדור ,אז א איד וואס האט און מיט א געוואלדיגע מסירת נפש האט דער
עבירות איז די עצה צו גיין צום צדיק הדור ,פרעגט צדיק געמאכט דעם וועג קיין אמעריקע אויף
ער דעם רבין ,אז אזוי ווי ער האט נישט קיין כח צו שב"ק בעפאר ראש השנה ,ווען ער איז אנגעקומען
קומען ,אבער ער לייגט יעדן טאג תפילין ווי א איד צום רבין מסאטמאר האבן זיך די צוויי צדיקים
און ער לייגט צדקה אין דעם פישקע פון רבי מאיר זייער געפרייט ,רבי איציק'ל זי"ע האט דאן נאך
בעל הנס און בעט פארן געזונט פונעם רבין ,וויל געזאגט בשם זיין הייליגען רבין מצעשינוב זי"ע ,אז
ער וויסן ,אויב ער איז מיט דעם יוצא ,אדער דארף ווען מען מאכט א נסיעה צו א צדיק ,דארף מען דאס
ער ממש קומען צו פארן צום רבין. באהאלטן ,האט דער הייליגער סאטמאר רבי
25
נישט קיין כח פאר גרויסע מלווה מלכה'ס ,אבער ווען דער יונגערמאן איז אנגעקומען צום רבין
מיינע אייניקלעך וועלן פראווען גרויסע מלווה און איבער געזאגט דעם שאלה פונעם צדיק רבי
מלכה'ס און וועלן פועל'ן גרויסע ישועות. איציק'ל פארן רבין און דער משב"ק רבי מאיר
דייטש האט דאס איבער געזאגט פארן רבין ,האט
איז באקאנט ,אז ביי דעם צדיק רבי איציק'ל דער מסאטמאר רבי זי"ע געענטפערט און קורצע
זי"ע וואס איז דאך געווען א אייניקל פון רבי דבורים" ,זאג אים אז ער איז יוצא".
אלימלך זי"ע האט מען געזען גאר גרויסע מופתים
ביי מלווה מלכה ,ער פלעגט פראווען גרויסע אידן האבן כסדר דערציילט ,אז ווען איינער
מלווה מלכה'ס ,ער פלעגט טיילן קנאבל און צוקער איז צוריק געקומען פון אמעריקע און האט נישט
און הונדערטער אידן האבן געזען גרויסע ישועות דערציילט פארן צדיק אז מען איז געווען ביים רבין
ביי דעם צדיק מוצאי שבת קודש. פון סאטמאר ,האט דער צדיק ממש נישט געקענט
פארשטיין ,ווי אזוי א איד פארט קיין אמעריקע ,און
ער פלעגט זאגן ,אז קנאבל מוצאי שבת איז א האט נישט קיין שכל צו גיין צום צדיק הדור ,און
סגולה פאר פרנסה ,איינמאל האט א איד באקומען ווען א איד פון וויליאמסבורג איז איינמאל
א קנאבל און עס איז געווען נישט אזא גוטע קנאבל געקומען צו אים אויף א שבת און געבעטן שריים,
עס איז געווען אביסל פארדארבן ,דער איד האט האט דער צדיק מיט זיין לשון געזאגט פאר דעם
דאס גלייך געוואלט צוריק געבן און נעמען א איד" ,די ברויכסט שריים ,פאר א בהמה געט מען
אנדערע ,האט דער צדיק געזאגט ,די ווייסט נישט נישט קיין שריים ,די קומסט פון אמעריקע וואס
אז פון א פארדארבענע זאך וואקסט ארויס גאר דארט וואוינט דער הייליגער צדיק דער סאטמאר
שיינע זאכן ,כך הוה דער איד האט גאר שטארק רבי ,און די בעטס פון מיר שיריים".
מצליח געווען נאך דעם ברכה.
ער איז געווען באוויסט אלס א גאר
איינמאל האט דער צדיק געהאט גאר באהאלטענער צדיק וקדוש ,ער האט זיך גאר
שטארקע יסורים אויף די פיס ,איינע פון די חסידים אסאך מנהגים געפירט לויט די סודות הנסתרים,
וואס האט געזען די יסורים וואס די רבי האט זיך ער האט זייער אבאכט געגעבן אז מענטשן זאלן
אנגערופען" ,עס איז שוין צייט אז משיח זאל נישט זעהן וואס ער טוט ,און דערפאר האט ער
קומען ,און דורך דעם וועט די רבי פטור ווערן פון די כמעט נישט געטון קיין זאכן פארענט פון אנדערע
יסורים" ,האט זיך דער צדיק אנגערופען ,וועגן אידן ,ער האט זיך ברבים אייביג געפירט מיט א
מיינע פוס מוז משיח נישט קומען. געוואלדיגע פשטות.
דאס זהירות פון דעם צדיק איז געווען ממש ווערט דערציילט ,אז צום הייליגען צדיק רבי
להפליא ,איינמאל איז א בחור געקומען זיך מזכיר אלימלך מליזענסק זי"ע איז איינמאל ערב שבת
זיין ביים צדיק מיט א קוויטל ,און דער צדיק רבי קודש אריין געקומען א גוי ,און ער פרעגט דעם
איציק'ל האט פונקט דאן נישט אנגעהאט זיין היט, צדיק אויב ער ברויך פיש פאר שבת ,האט אים דער
און ווי דער מנהג ביי דעם צדיק אז ווען ער האט צדיק געזאגט ,אז ער זאל אריין גיין אין די קאך צו
געליינט א קוויטל האט ער מקפיד געווען צו האבן די רעבעצין ,און דארט פרעגן אויב מען ברויך פיש,
אנגעטון א גארטל און א היט. איז דער גוי אריין און די רעבעצין האט געזאגט ,אז
זי האט שוין פיש פאר שבת.
ווען ער איז געגאנגען נעמען זיין היט ,האט ער
געזען אז אויפן זעלבן פלאץ ליגט נאך א היט וואס אויפן וועג ארויס ,איז דער גוי צו געגאנגען
איז זייער ענדליך צו זיין היט ,האט ער געהייסן מען צום צדיק און געזאגט" ,וואס וועט זיין מיט פיש
זאל רופן דעם בעל הבית פונעם אנדערן היט כדי פאר מלווה מלכה" ,דאן האט דער הייליגער רבי
יענער זאל קענען זיכער מאכן וועלכע איז זיינס, אלימלך זי"ע אויף געהויבן זיינע הייליגע אויגן און
און דער צדיק האט דאס גלייך מסביר געווען ,אז געזאגט ,אה דאס בוסטו דוד המלך ע"ה ,וואס זאל
וויבאלד דער היט באלאנגט נישט צו אים ,וויל ער איך טון ,איך בין שוין צו אלט און איך האב שוין
26
ליידער יום הקדוש פארמיטאג נִ ְצּחוּ ֶא ְר ֶא ִלּים ח"ו נישט אן רורען א אנדערנס חפץ און דערפאר
צוּקים וְ נִ ְשׁ ָבּה ֲארוֹן ַהקּ ֶֹדשׁ און דער צדיק
ֶאת ַה ְמּ ִ וויל ער יענער זאל קומען בודק זיין וועלכע היט איז
וקדוש האט צוריק געגעבן זיין הייליגע נשמה זיינס.
ליוצרה ,און ווי חז"ל זאגן סילוקן של צדיקים
מכפרת. ער האט ליידער פארלוירען דריי קינדער ביי די
מלחמה.
דערציילט מען ,אז די גאנצע צייט יום הקדוש
זענען געווען 9אידן דארט אין שפיטאל ביים צדיק, אבער בחסדי השם איז איבער געבליבן פארן
אבער ממש מינוטען בעפאר דעם יציאת נשמה דור יתום דעם רבין'ס טאכטער הרבנית הצדקת
האט א איד אריין שפאצירט אין שפיטאל ,און דער מרת אלטע בינא ע"ה ,אשת הרה"ק רבי יעקב
צדיק האט געהאט א זכי' ,אז ביי יציאת נשמה איז לייזער מפשעווארסק זי"ע וואס האט איבער
דארט געווען א מנין אידן. גענומען דאס רבנות נאכן הסתלקות פון זיין
הייליגן שווער.
נסתלק לגנזי מרומים בעצם יום הקדוש בשנת
תשל"ז ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין פיטע הונדערטער אידן זענען געהאלפן געווארן
הולאנד נעבן אנטווערפען. ביים איידעם וואס איז געווען מפורסם אלס א
גרויסע צדיק וקדוש און א גרויסע פועל ישועות
זכותו הגדול יגן עלינו בקרב הארץ.
ועל כל ישראל אמן.
ווי באקאנט האט דער צדיק פאר איבער
דרייסיג יאר געליטן גרויסע יסורים אויף א בראך,
מעשיות אבער ער האט בשום אופן נישט געוואלט אריבער
גיין קיין אפעראציע.
מען דערציילט ,אז דער הייליגער צדיק האט
ליידער דאנערשטאג עשי"ת בשנת תשל"ז איז
דעם גאנצן יאר געבעטן זיינס א אייניקל ,אז ער
די מצב געווארן גאר שווער ,יענעם טאג ביי מנחה
זאל אים דערמאנען ערב יום הקדוש ,אז ער זאל
האט ער געדאווענט מיט א מסירת נפש ממש ,און
נישט פארגעסן צו זאגן פרשת המן ,ווען אלע אידן
ביי אבינו מלכנו אנשטאט "כתבנו" האט ער
זאגן תפילות זכה יום הקדוש ביינאכט ,ווייל דער
געזאגט "חתמינו" ,און די מנחה איז געווען דאס
צדיק האט אייביג אינזין געהאט צו ברענגען
לעצטע תפלה פונעם הייליגען צדיק.
השפעות פאר אידישע קינדער.
••• שפעטער האט מען אים ליידער אריין געפירט
דער הייליגער צדיק רבי איציק'ל זי"ע פלעגט אין שפיטאל ,דערציילט מען ,אפילו דער צדיק איז
גאר אסאך גיין נאך געלט פאר צדקה צוועקן זיין נישט געווען ביי זיך די גאנצע צייט אין שפיטאל,
גאנץ לעבן ,אסאך מאל איז ער געגאנגען מיט ווען מען איז איינמאל דורך א מזוזה ,האט זיך דער
ביידע הענט נאך געלט פאר צוויי עקסטערע צדיק געווארפן צום מזוזה און דאס אנגערירט,
צוועקן ,איינמאל האט א איד געפרעגט דעם צדיק, פרייטאג האט דער צדיק צוריק באקומען אביסל
פארוואס גייט איר אזוי פיל נאך געלט ,האט דער זיין באוויסטזיין און האט מעיין געווען אין א ספר.
צדיק געזאגט ,איך גיי פאר דריי סיבות נאך געלט,
פאר מיין נשמה און מיין זכות ,פאר דיין נשמה אז די מען האט ערב שבת קודש געמאכט אן
זאלסט האבן א טובה דערפון ,און אויך פארן נצרך אפעראציע וואס איז דורך בשלום ,אבער ליידער
וואס ברויך דאס געלט. איז דער גוף קדוש געווארן אלס שווואכער און
••• שוואכער ,דערציילט מען ,אז אפילו זייענדיג אין
אמאל ווען דער צדיק וקדוש רבי איציק'ל זי"ע אזא שווערער מצב ,האט מען געזען ווי דער צדיק
איז געווען א יונג קינד ,האט דער הייליגער זאגט הייליגע זאכן און זיינע ליפן האבן זיך די
שינאווער רב זי"ע געהערט פון פענסטער ,ווי רבי גאנצע צייט געשאקעלט.
27
מען וועט ארויף קומען בעולם העליון ,וועט מען איציק'ל זייענדיג א קליין קינד שפילט זיך מיט א
נאר דעם קאפ אריין לאזן אין גן עדן ,אבער מיטן אנדערן קינד און זאגט ,הלוואי זאל איך זיין דער
גיין נאך געלט און העלפן אנדערע אידן ,איז מען אייזל פון משיח צדקנו ,האט דער הייליגער
אויך מתקן דעם גאנצן גוף ,דער גאון איז מוראדיג שינאווער רב זי"ע וואס איז געווען א איש האמת
נתפעל געווארן פון דעם גרויסע עבודה הצדקה ארויס געשריגן ,איך ווייס נישט אויב די אייזל
פונעם צדיק רבי איציק'ל זי"ע. וועסטו זיין ,אבער אפשר דער אייזל פון משיח'ס
••• גבאי.
ווען דער הייליגער צדיק רבי איציקל זי"ע איז •••
געווען נאך די מלחמה אין קראקא ,שבת קדוש מען דערציילט ,אז איינמאל האט דער
ביים טיש ווען ער האט געהאלטן ביי די זופ ,איז א הייליגער צדיק רבי איציק'ל געברויכט א לבנה,
איד געקומען מזכיר זיין א פרוי א מקשה לילד און האט ער געהייסן אז מען זאל ברענגען דעם פישקע
דער דאקטאר האט געהייסן אפערירן. קופת רבי מאיר בעל הנס ,און געזאגט ,רבי מאיר'ל
אז מען שטארקעט העלפט ער ,אבער בטעות האט
האט דער צדיק געזאגט ,איציק'ל איז נישט מען געברענגט א אינגערישע קופת כולל שומרי
מסכים צו דעם ,און דער צדיק האט אנגעהויבן החומות ,האט דער גבאי געזאגט ,רבי מיט דעם
דערציילן א מעשה ,אמאל איז מען געקומען צו פישקע וועט ארויס קומען די לבנה אין
הייליגען שינאווער רב זי"ע מזכיר זיין א מקשה באדאפעסט ,האט זיך דער צדיק דערשראקן ,און
לילד שבת קודש ביי די זופ ,האט דער שינאווער געהייסן מען זאל ברענגען די גאליציאנע פישקע
רב דערציילט א מעשה ,אז איינמאל איז מען און ער וועט אריינלייגען דארט אויך.
געקומען מזכיר זיין א מקשה לילד ביים הייליגען •••
ראפשיצער רב זי"ע ביי די זופ ,האט דער הייליגער איינמאל איז נישט געווען קיין שיינע לבנה צו
ראפשיצער רב אביסל געמישט די זופ ,און גלייך איז מאכן קידוש לבנה ,האט דער צדיק געהייסן ,מען
מען געקומען מבשר זיין אז עס קומט א מזל טוב. זאל ברענגען כוס של ברכה און אזוי וועט די לבנה
געזונט ווערן ,און כך הוה גלייך נאכדעם האט זיך
בשעת מעשה האט דער הייליגער שינאווער די לבנה אויס געקלארט.
רב געמישט די זופ ,און גלייך איז מען געקומען •••
מבשר זיין אז עס קומט א מזל טוב ,און דאן האט מען דערציילט ,אז ווען רבי איציק'ל זי"ע האט
רבי איציק'ל געהייסן פארן עולם ווייטער עסן די נאך געוואוינט אין פאריז ,איז איינמאל דער
זופ און ער רבי איציק'ל האט נאך אביסל געמישט גרויסער גאון הגה"ק רבי חיים קרייזווירט גאב"ד
די זופ ,און אפאר מינוט שפעטער איז געקומען די אנטווערפען זי"ע הערענדיג פון דעם צדיק רבי
מזל טוב אז דאס קינד איז געבוירן בשעה טובה איציק'ל געקומען קיין פאריז צו כאפן א בליק אויף
ומוצלחת. דעם צדיק ,אבער אזוי ווי ער איז אנגעקומען ,האט
••• אים דער צדיק רבי איציק'ל מכבד געווען ,אז ער
ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק האט זאל קומען מיט אים צוזאמען קלייבן געלט פאר א
חתונה געמאכט זיין אייניקל הרה"צ רבי משה אהרן צדקה צוועק.
רייך שליט"א ,איז ער צו געגאנגען צום חתן ביי די
סעודה און געזאגט ,חתן לעבן ,איך הער אז די דער גאון רבי חיים איז דאך געווען כל כולו
האסט ליב צו גיין נאך געלט ,קום וועלן מיר גיין תורה און ער האט נישט מבטל געווען קיין רגע
נאך געלט ,איז דער הייליגער זיידע מיטן חתן ארום אויף דברים גשמיות ,האט ער זיך זייער
מיט א שטריימל באקס נאך געלט. געוואונדערט ,פארוואס דער צדיק רופט אים גיין
נאך געלט ,אבער לכבודו פונעם צדיק איז ער מיט
ווען זיי זענען אן געקומען צום גביר הרה"ח אים געגאנגען נאך געלט.
רבי מענדל בערגער ע"ה ,האט דער חסיד געפרעגט
וויפיל די רבי ברויך ,ווייל עס איז דאך נישט קיין שפעטער האט אים רבי איציק'ל געזאגט ,דער
כבוד אז דער חתן זאל ארום גיין נאך געלט ,האט גאון ליגט טאקע ראשו ורובו אין תורה ,אבער ווען
28
שטאט יערסלוב ,האט ער געהאט עפעס א דער הייליגער צדיק ארויס געשלעפט 5000פונט
געוואוקס אין האלז ,איז ער געגאנגען צום פון רבי מענדל בערגער ע"ה.
דאקטאר ,און דער דאקטאר האט געהייסן אז מען
זאל דאס אפערירען ,האט דער צדיק געפרעגט, אבער דאן האט דער צדיק געזאגט פאר רבי
אפשר איז דא א וועג פון אויס טריקענען דעם מענדל ,קום די אויך לאמיר צוזאמען גיין נאך
געוואוקס ,האט דער דאקטאר ,וואס איז נישט געלט ,און דער הייליגער צדיק מיטן חתן און ר'
געווען אזא גרויסער מאמין געפרעגט ,אפשר ווילט מענדל זענען ארום געגאנגען און צוזאמען
איר אויס טריקענען דעם גאנצן ים. געשטעלט א גאר גרויסע סכום געלט ,אבער ביי די
נאכט איז שוין פון די גאנצע געלט נישט געווען
איז דער צדיק וקדוש אריבער צום ציון פונעם קיין פרוטה ,ווייל דער צדיק האט דאס אלעס
הייליגען זיידן רבי אלימלך מליזענסק זי"ע ,און ער אויסגעטיילט פאר נצרכים.
האט געזאגט ,אז בשעת ער איז געווען אויפן ציון •••
האט ער געשפירט ווי דער געוואוקס טריקענט מען דערציילט ,אז איינמאל איז אנגעקומען
איין ,דאן ווען ער איז צוריק געקומען צום דאקטאר אין אנטווערפען א איד וואס איז ליידער געווען א
האט דער צדיק געזאגט פאר דעם דאקטאר ,זעסטו קריפל ער איז געגאנגען מיט שטעקענעס ,ווען ער
אז דער הייליגער זיידע קען עס יא איינטריקענען. איז אריין געקומען צום הייליגען צדיק רבי איציק'ל
••• זי"ע ,האט דער צדיק אים גלייך געזאגט ,עס איז
ווען דער הייליגער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט נישט קיין כבוד אז די זאלסט דיך ארום שלעפן נאך
נאך געוואוינט אין פאריז ,פלעגט מען צוויי מאל א געלט ,זאג מיר וויפיל די ברויכסט און איך וועל דיר
וואך שחט'ן הינדלעך ביי דעם צדיק אין שטוב ,איין עס צוזאמען שטעלן ,האט דער איד געזאגט בערך
מאל איז געווען דינסטאג און דער צווייטער מאל 30טויזענט פונט ווייל ער ברויך חתונה מאכן א
איז געווען דאנערשטאג לכבוד שבת קודש. קינד.
דערציילט א איד ,אז ער איז געווען א דינסטאג דער הייליגער צדיק איז ארום געגאנגען נאך
ביים צדיק ,און דער טאכטער קומט אריין און זאגט געלט ,און ער האט געטראפן איינעם א גרויסען
פארן טאטן ,דער שוחט פראבירט צו שחט'ן א עושר ,האט דער צדיק געבעטן פון דעם איד ,אז ער
הינדל אבער דער הינדל אנטלויפט ,האט דער זאל ארום גיין און צוזאמען שטעלן דאס געלט,
צדיק געבעטן דעם איד ,אז ער זאל גיין העלפן האט דער איד וואס איז געווען א בכובוד'דיגע איד
כאפן דעם הינדל ,אבער דער איד האט אויך נישט געפרעגט וויפיל די רבי ברויך ,האט דער צדיק
מצליח געווען ,איז דער צדיק ארויס געקומען און געזאגט אז ער ברויך 30טויזענט פונט ,האט דער
געזאגט ,מן הסתם וויל דער הינדל ווארטן מען זאל איד גלייך ארויס גענומען א טשעק און געגעבן דעם
אים ניצן אויף שבת קודש. גאנצן סכום פארן רבין.
דערציילט דער איד ,אז ער איז צוריק דער הייליגער צדיק איז געווארן אזוי בשמחה
געקומען דאנערשטאג און לפלא דער הינדל האט פון דעם איד'ס נתינה ,אז יענעם פרייטאג צונאכטס
זיך געלאזט שחט'ן אן קיין פראבלעמען ,אויך שבת האט ער דעם איד צוגעשיקט צום עמוד קבלת
קודש איז דער איד געווען דארט ביים צדיק ,האט שבת ,און אפילו דער עושר האט נישט געטראגן
דער איד דערציילט ,אז דער צדיק רבי איציק'ל קיין בארד וואס דער צדיק האט זיך אייביג געפירט
האט גאר שטארק מקפיד געווען אז קיינער זאל נישט צו שיקען איינעם צום עמוד וואס האט נישט
נישט איבער לאזן קיין ברעקל פון די פלייש פון קיין בארד ,און ער האט געזאגט ,דער איד האט א
דעם הינדל ,וויבאלד דאס איז זיכער געווען א גלגול גאלדערנער בארד מיט די מצוה וואס ער האט
פון א געהויבענע איד. מקיים געווען.
••• •••
ווי באקאנט האט דער הייליגער צדיק געהאט דער הייליגער צדיק רבי איציקל מפשעווארסק
א גאר שטארקע עבודה מיטן טיילן די קוגעל יעדן זי"ע האט דערציילט ,אז ווען ער איז געווען אין
29
געכאפט איינע פון די אידן אויף ברעכן דעם שבת קודש ,ער פלעגט ארום גיין אין די גאס ערב
פישקע ,און מען האט גערופן די פאליציי ,ווען די שבת ,און אפילו פאר די קינדער געהייסן ,אז מען
פאליציי האבן געוואלט דעם איד ארעסטירן ,האבן זאל קומען נעמען קוגעל ווייל עס איז א גרויסע
זיי געברויכט דעם אונטער שריפט פון רבי סגולה פאר יראת שמים.
איציק'ל ,וויבאלד ער איז דאך געווען דער וואס איז
געווען דער בעל הבית אויפן הויז. איינמאל האט א קינד געזען ,ווי א איד האט
רח"ל מחלל שבת געווען ,האט דער קינד געפרעגט
אבער דער הייליגער צדיק איז דערציטערט פון זיין טאטע ,דער איד האט נישט מורא פון דעם
געווארן הערענדיג אז מען וויל דא ארעסטירן א רבין ,האט דער טאטע געפרעגט דעם קינד ,פון
איד ,אבער די פאליציי האט נישט געוואלט וועלכע רבי רעדסטו ,האט דער קינד געזאגט ,דער
נאכגעבן ,האט דער צדיק מיט זיין חכמה געזאגט רבי וואס טיילט די קוגל שבת ,ווען דער איד האט
פאר די פאליציי ,איך האב פארלוירען דעם שליסל דאס דערציילט פאר רבי איציק'ל זי"ע ,האט דער
צו די פישקע ,און איך האב געבעטן דעם איד אז ער הייליגער צדיק גאר שטארק הנאה געהאט דערפון,
זאל מיר אויף ברעכן דעם פישקע כדי איך זאל און געבעטן דעם איד אז ער זאל אים דאס
קענען ארויס נעמען דאס געלט ,און אזוי האט מען דערציילן נאכאמאל.
דעם איד געלאזט גיין ,דאס איז געווען די •••
געוואלדיגע אהבת ישראל וואס דער צדיק האט הרה"צ רבי משה אהרן רייך זי"ע האט
געהאט ,אפילו פאר א איד וואס האט גע'גנב'ט דערציילט א מעשה ,אז ווען דער הייליגער זיידע
אויך. רבי איציק'ל זי"ע איז אנגעקומען קיין
••• אנטווערפען ,האט א איד דארט אין אנטווערפען
ווי באקאנט האט דער הייליגער צדיק רבי אריין געגעבן א ספר תורה ,אבער דער איד איז
יענקעלע מפשעווארסק זי"ע געזאגט ,אז צום ציון געווען פון די מתחדשים וואס האט נישט
קדשו פונעם שווער זאל מען נישט גיין ערב שבת געגעליכען דעם צדיק רבי איציק'ל ,און ער האט
קודש ,ווייל דער צדיק איז נישט דארט ,ווייל אים נישט גערופען צום הכנסת ספר תורה ,דער
וויבאלד ער איז געווען גאר שטארק פארנומען צדיק האט געהאט גרויס חלישת הדעת דערפון.
בחייו מיטן שבת קודש ,איז ער יעצט אויך נישט
ביים ציון ערב שבת קודש ,וואס ווי באקאנט האט דעם קומענדיגן יו"ט שמחת תורה ווען מען
דער צדיק גאר שטארק געקאכט מיטן קדושת האט געליינט אין דעם ספר תורה ,און מען איז
השבת נישט צום באשרייבען. אנגעקומען סוף פונעם ספר תורה צו די ווערטער
••• מּוֹרא ַהגָּ דוֹל ֲא ֶשׁר ָע ָשׂה
פון " ְוּלכֹל ַהיָּ ד ַה ֲחזָ ָקה ְוּלכֹל ַה ָ
מען דערציילט ,אז די ישועות וואס דער צדיק מ ֶֹשׁה ְל ֵעינֵ י כָּ ל־יִ ְשׂ ָר ֵאל" ,האט מען געזען אז דער
האט גע'פועל'ט מיט כוס של ברכה מוצאי שבת סופר האט געמאכט א טעות און אנשטאט שרייבן
קודש איז געווען גאר הויעך ,ווי באקאנט האט דער " ֲא ֶשׁר ָע ָשׂה מ ֶֹשׁה ְל ֵעינֵ י כָּ ל־יִ ְשׂ ָר ֵאל" ,האט ער
צדיק געהאט א בעכער פון הרה"ק רבי מאיר געשריבן " ֲא ֶשׁר ָע ָשׂה ד' ְל ֵעינֵ י כָּ ל־יִ ְשׂ ָר ֵאל" ,וואס
מפרעמישלאן זי"ע ,דערציילט מען ,אז דאס דאס האט געמיינט אז דער ספר תורה איז פסול,
ערשטע מאל וואס דער צדיק האט גע'פועל'ט א דער איד האט געהאט פון דעם גרויסע בושות ,און
ישועה מיט כוס של ברכה ,איז געווען ווען א איד אונעם ביהמ"ד פונעם צדיק האט מען געשמיסט,
איז געקומען צום הייליגען צדיק ,און זיך מזכיר אז דאס איז געווען א עונש פונעם הקפדה פונעם
געווען אז ליידער גייט נישט די צורקעלאציע אין צדיק רבי איציק'ל זי"ע.
זיין פוס ,און ער האט פון דעם גרויסע יסורים. •••
אויך דערציילט הרה"צ רבי משה אהרן רייך
האט דער צדיק גענומען וויין פון כוס של זי"ע ,אז דער זיידע האט געהאט א צדקה פישקע
ברכה ,און דאס ארום געשמירט פאר דעם איד אויף פאר רבי מאיר בעל הנס ביי זיך אין ביהמ"ד ,און
די פוס ,און תיכף איז דער איד אויס געהיילט ליידער זענען געווען אידן וואס פלעגן ארויס
געווארן ,פון דאן האט דער צדיק געניצט דעם גנב'נען געלט פון די פישקעס ,איין טאג האט מען
30
איך האב איין קינד א יונגעל ,וואס איז ליידער סגולה גאר אסאך ,און גאר אסאך אידן האבן
געבוירן געווארן א דומם ,ער קען נישט גיין רעדן געהאט גרויסע ישועות מיט דעם כוס של ברכה פון
אדער טון סיי וואס ,נאר דער קינד ליגט אין בעט דעם צדיק זי"ע.
זייט ער איז געבוירן געווארן ,און היינט איז טאקע •••
זיין בר מצוה ער ווערט 13יאר אלט. מען דערציילט ,אז א איד איז אמאל געקומען
צו זיין זוהן אויף שבת קודש קיין אנטווערפען ,און
האט דער בעש"ט געגעבן זיין שטעקן פאר זיין שבת ביינאכט האט דער זוהן געבעטן דעם טאטן,
גבאי און געזאגט ,אז ער זאל גיין צום בחור און אז ער זאל קומען צום טיש פון רבי איציק'ל זי"ע,
זאגן ,אז דער בעש"ט רופט אים ,לפלא אזוי ווי דער אבער דער איד האט געזאגט פארן זוהן ,וואס האב
בחור האט געהערט די ווערטער ,האט ער זיך אויף איך צו גיין צום טיש ,דער רבי זאגט דאך נישט קיין
געשטעלט פון בעט און זיך אנגעטון די בגדי שבת תורה ביים טיש ,און דער איד איז געווען געוואוינט
און אריין געקומען צום בעש"ט ,אזוי ווי דער בחור צו גיין צו טישן פון רבי'ס וואס האבן געזאגט תורה.
קומט אריין ,האט זיך דער בעש"ט הקדוש זי"ע
אויף געשטעלט מלא קומתו ,און מקבל געווען דעם אבער נאכדעם וואס דער זוהן האט אים זייער
בחור מיט גרויס כבוד. געמיטשעט ,איז דער איד אריבער צום צדיק רבי
איציק'ל זי"ע ,ווען דער איד איז אריין געקומען,
דאן האט דער בעש"ט הקדוש געהייסן מען האט ער געטראפן ווי דער צדיק זיצט ארום
זאל ברענגען דעם שאלה פארן בחור ,און דער גענומען מיט זיינע חסידים ,דער איד לייגט צו אן
בעש"ט האט געהייסן דעם בחור צו מעיין זיין אויב אויער און הערט ,ווי דער צדיק זאגט פאר זיינע
דער עוף איז כשר אדער נישט ,דער בחור האט חסידים בזה"ל" ,ס'איז דא מענטשן וואס מיינען ,אז
מעיין געווען ,און דאן געזאגט אויפן עוף "כשר", אויב דער רבי זאגט נישט קיין תורה ,איז ער ערגער
דאן האט דער בעש"ט ארויס באגלייט דעם בחור ווי א גוי" ,ווען דער איד האט געהערט דעם
מיט גרויס יראת הכבוד ,און דער בחור האט זיך אפענעם רוח הקודש פון רבי איציק'ל ,איז ער שוין
צוריק געלייגט אין בעט און גלייך איז געווען יציאת געבליבן א גרויסע חסיד פון דעם צדיק.
נשמה און דער בחור איז נפטר געווארן. •••
דער הייליגער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט
שפעטער האט דער בעש"ט הקדוש זי"ע דערציילט די מעשה ,וואס ער האט געהערט פון
דערציילט פאר די אידן דארט ,וואס דא איז פאר זיין רבין הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע.
געקומען ,אז ביים הייליגען גאון דער בעל תבואות
שור זי"ע איין ערב שבת קודש ,ווען ער איז געווען דער בעש"ט הקדוש זי"ע איז איינמאל
זייער פארנומען מיט די הכנת צום שבת קודש ,איז אנגעקומען צו א שטאט ,און לכבודו פונעם בעש"ט
א פרוי געקומען מיט א שאלה אויף א עוף ,און דער האט דער בעל אכסניא צוגעגערייט א שיינע
גאון ,וויבאלד ער איז געווען זייער פארנומען ,האט סעודה און ער האט איינגעליידענט די גאנצע
געגעבן דעם פסק ,אז די עוף איז טריפה ,אין דעם שטאט ,אויך די דיינים און רבנים פונעם שטאט,
עוף איז געווען די נשמה פון א איד וואס איז שוין אינמיטן די סעודה איז ארויף געקומען א שאלה
ליידער גאר אסאך דורך ,און מיט דעם וואס דער אויפן עוף וואס מען האט געברויכט סערווירען ,און
גאון האט געזאגט טריפה ,האט דער נשמה נישט עס איז געווארן א דין ודברים צווישן די רבנים און
געהאט איר תיקון. דיינים פון שטאט ,אבער קיינער פון זיי האבן נישט
געוואלט פסק'נען אויפן עוף ,נאר האבן דאס
כ"ז טבת בשנת תצ"ז ,ווען דער הייליגער געברענגט צום בעש"ט הקדוש זי"ע.
תבואות שור זי"ע איז נסתלק געווארן ,האט די
נשמה געריפען דעם גאון צו א דין תורה ביים בית דאן האט דער בעש"ט געפרעגט פון דעם בעל
דין של מעלה ,און מען האט גע'פסקנט ,אז דער אכסניא ,אויב אלע זיינע קינדער זענען ביים טיש,
גאון וועט מיזן מגולגל ווערן כדי צו קענען מתקן דער בעל אכסניא האט געזאגט יא ,אבער גלייך
דעם חטא ,אבער וויבאלד דער גאון האט צוריק האט ער זיך דערמאנט און ער זאגט פארן בעש"ט,
31
שפירן שרעקליכע יסורים אין זיין בויך ,די יסורים געגעבן זיין נשמה לויטער אין ריין ,האט מען
זענען געווארן שווערער און שווערער ,איז דער גע'פסקנט ,אז ער וועט מגולגל ווערן אין א אבן
איד אריבער געלאפן צום שטוב פונעם צדיק רבי דומם ,כדי ער זאל ח"ו נישט קענען מקלקל זיין
איציק'ל זי"ע ,אבער דער צדיק האט דאן געהאלטן גארנישט.
אינמיטן דאווענען ,האט דער איד מיט די יסורים
געווארט אז דער צדיק זאל אהיים קומען. יעצט ווען ער איז געווארן בר מצוה ,האט מען
געפירט פון הימל ,אז איך דער בעש"ט זאל דא זיין,
ווען דער צדיק איז אהיים געקומען און האט און אין דעם עוף איז געווען דער נשמה פון יענעם
געזען דעם איד איינגעבויגן ,און געזען אז דער איד איד ,און יעצט אז דער בחור האט געזאגט כשר,
האט שרעקליכע יסורים ,האט דער צדיק האט דער נשמה געהאט זיין תיקון ,און אויך דער
געפרעגט דעם איד וואס גייט פאר ,דער איד האט הייליגער תבואות שור זי"ע האט מתקן געווען דעם
פון גרויסע יסורים אפילו נישט געקענט רעדן ,נאר חטא ,און דערפאר איז דער בחור גלייך נפטר
ער האט געוויזן פארן צדיק אויף זיין בויך ,דאן האט געווארן.
דער צדיק אריבער געלייגט זיין טלית ותפילין אין •••
די לינקע האנט. נאך ווען דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט
געוואוינט אין פאריז האט פאסירט ,אז א בחור וואס
און דאן האט דער צדיק געזאגט בזה"ל" ,ווען איז געווען א בן יחיד צו זיינע עלטערן איז זייער
מען האט ווען דעם בעלזא רב'ס האנט" ,וואס ווי עס קראנק געווארן ,און עס איז שוין געווען אין א מצב
איז מפורסם האט דער הייליגער שר שלום פון גסיסה און מען האט זיך געגרייט פאר יציאת
מבעלזא זי"ע געהיילט אידן נאר מיטן אן כאפן נשמה ,אבער דאן איז דארט אן געקומען דער צדיק
דעם פלאץ פון די מחלה ,און רבי איציק'ל האט רבי איציק'ל זי"ע ,און ווען ער האט געהערט ווי
דאס איבער געזאגט אפאר מאל ,און בשעת מעשה דער עולם רעדט צווישן זיך אז מען ווארט אויף
האט דער צדיק אריבער געפירט זיינע הייליגע יציאת נשמה ,האט דער צדיק א שריי געגעבן און
הענט אויפן בויך פונעם איד ,און לפלא איז פארן ארויס געשיקט יעדן פון שטוב.
איד גלייך בעסער געווארן.
••• און דאן האט זיך דער צדיק איינגעשפארט אין
א איד וואס האט ליידער שטארק געליטן אויף שטוב מיטן חולה ,און לפלא נישט לאנג נאכדעם
שטיינער אין די נירן ,און ער האט געהאט גאר איז פארן בחור בעסער געווארן ,און נאך אפאר טאג
שטארקע יסורים ,די דאקטורים האבן אן געזאגט, איז דער בחור ארויס פון בעט און געזונט געווארן
אז עס איז א גרויסע סכנה און מען ברויך אים גלייך כאחד אדם.
אפערירן ,אבער דער איד האט נישט געוואלט
מאכן קיין אפעראציע ,האט ער געבעטן איינעם ,אז אביסל שפעטער ווען דער בחור איז אריבער
ער זאל אים מזכיר זיין ביים צדיק וקדוש רבי געקומען צום צדיק ,האט דער צדיק געפרעגט
איציק'ל מפשעווארסק זי"ע. פונעם בחור ,אויב ער געדענקט וואס ער האט אים
געטון ,דער בחור האט נישט געדענקט ,האט דער
ווען דער שליח איז אריין צום צדיק און מזכיר צדיק געזאגט מיט א פשטות ,איך האב סך הכל
געווען דעם איד ,האט דער צדיק געזאגט דעם געשמירט אויף דיין שטערן די איבער געבליבענע
פסוק )תהילים קי"ד ח'( ַהה ְֹפכִ י ַהצּוּר ֲאגַ ם ָמיִ ם אויל פון די חנוכה ליכט ,ווייל איך האב מיך
ַח ָלּ ִמישׁ ְל ַמ ְעיְ נוֹ ָמיִ ם ,ווען דער שליח האט איבער דערמאנט ,אז הרה"ק רבי משה מראזוואדוב זי"ע
געגעבן פארן חולה די ווערטער ,האט דער חולה האט זיך אויך באניצט מיט דעם סגולה.
געבעטן ,אז ער זאל אים נאכאמאל מזכיר זיין ,ווייל •••
ער האט געפערליכע יסורים ,ווען דער איד איז א איד א חסיד פונעם צדיק רבי איציק'ל
אריין נאכאמאל צום צדיק ,האט ער ווייטער מפשעווארסק זי"ע האט דערציילט ,אז וואוינענדיג
איבער געזאגט די ווערטער ,לפלא איז גלייך נישט ווייט פונעם צדיק אין פאריז ,האט דער איד
בעסער געווארן פאר דעם איד. איין טאג שטייענדיג אין זיין געשעפט ,אנגעהויבן
32
אבער לפלא אזוי ווי ער מאכט אויף דעם סעיף, די קומענדיגע יאר האט אבער דער איד
איז ארויס געקומען אזא שטארקע גראך פון די נאכאמאל באקומען שרעקליכע יסורים ,און די
קנאבל ,אז די חברה האבן מיט גרויס כעס געהייסן דאקטאר האט אים געזאגט ,אז עס איז ממש א
גלייך פארמאכן דעם סעיף ,און דער איד איז סכנה און ער וואלט גע'עצה'ט אז מען זאל מאכן די
געראטעוועט געווארן ,און דער וואונדער איז אפעראציע און ארויס נעמען די שטיינער.
געווען ,אז ביז דעמאלט האט די קנאבל בכלל נישט
געשמעקט ,נאר דעם איינמאל ווען די חברה האבן האט דער איד נאכאמאל געבעטן ,מען זאל
אויף געמאכט דעם סעיף האט דאס געפערליך אים מזכיר זיין ביים צדיק רבי איציק'ל זי"ע ,אבער
געשמעקט. דער צדיק האט נאכאמאל געזאגט דעם פסוק ,און
••• לפלא זענען די שטיינער צוגאנגען און מער האט
א איד איז אמאל געפארן פון א מדינה און ער דער איד נישט געהאט קיין יסורים פון די שטיינער.
האט געהאט צוויי פעקליך מיט זיך וואס אין איינס •••
זענען געלעגן זאכן וואס איז נישט געווען קיין הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
טובה אז די אינסטאנצן זאלן דאס זעהן ,האט ער געזאגט פאר די אידן וואס זענען אים געקומען
געבעטן זיין ווייב זאל אריין גיין צום צדיק רבי פרעגן כ"א אדר ביים יארצייט פון דעם הייליגען
איציק'ל זי"ע און אים מזכיר זיין ,דער צדיק האט זיידן רבי אלימלך מליזענסק זי"ע ,אויב זיי זאלן גיין
זיך אנגעריפן בזה"ל" ,זיי וועלן בלינד ווערן" ,לפלא אויפן ציון פונעם שווער אנשטאט פארן קיין
איז דער איד דורך ביים עירפארט און די חברה ליזענסק.
האבן אלעס געזען ,אויסער די פעקל האבן זיי האט דער צדיק געזאגט ,עס האט נישט וואס
פארזעהן און ער איז דורך בשלום. צו גיין צום שווער ,ער איז ביים יארצייט אין
••• ליזענסק און בכלל נישט ביי זיין ציון ,אויך איז
א איד פון שטאט וויען איז אמאל אריין באקאנט ,אז דער צדיק רבי יענקעלע זי"ע פלעגט
געקומען צום צדיק רבי איציק'ל מפשעווארסק ביים ציון פונעם שווער רעדן צום שווער כאילו ער
זי"ע ,און האט זיך זייער באקלאגט ,אז ער האט א איז ממש דארט פארענט פון אים.
גוי א שכן וואס טיילט אים אויס שרעקליכע צרות, •••
און ער האט געבעטן א ברכה פונעם צדיק ,האט ווי באקאנט האט דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע
דער הייליגער צדיק געזאגט בזה"ל" ,צו הרג'נען א גאר אסאך מופתים באוויזן מיטן טיילן קנאבל
גוי איז נישט קיין גרויסע זאך" ,אבער איך געב דיר מוצאי שבת קודש ,הונדערטער מעשיות זענען דא
צוויי אפציעס ,אדער זאל דער גוי פגר'ן ,אדער וועט פון אידן וואס האבן געזען ממש אפענע מופתים
דער גוי ווערן איבער געדרייט צו א גוטער גוי. מיט די קנאבל ,דערציילט א איד ,אז ער האט
איינמאל באקומען קנאבל פונעם צדיק ,און אלס
דער איד האט גלייך געזאגט פארן צדיק ,אז שמירה האט ער דאס אריין געלייגט אינעם סעיף
ענדערשט זאל די רבי אים מאכן פאר א גוטע גוי, ווי ער האלט זיינע וויכטיגע פאפירן און טייערע
לפלא יענעם טאג ריפט אים זיין ווייב פון ביי אים זאכן ,נאך א שטיק צייט איז די קנאבל איין
אין שטוב ,און דערציילט אים ,אז דער גוי דער שכן געגאנגען און מער אפילו נישט געשמעקט.
איז אריבער געקומען ,און ער האט געזאגט ,אז ער
ווייל איבער מישן דעם בלעטל און בעטן מחילה אפאר יאר שפעטער האט זיך די רעגירונג
פון זיי ,ווייל ער האט חרטה אויף די אלע צרות ארויף געכאפט אויף דעם איד ,און זיי האבן
וואס ער האט אים ביז יעצט געטון ,און ער זאגט געמאכט א גרויסע אינוועסטיגעשאן אויף דעם
צו ,אז מהיום והלאה וועט ער זיין א גוטע שכן ,ויהי איד ,איין טאג האבן זיי געמאכט א באזיך ביי דעם
לפלא. איד אין שטוב ,און דער איד האט געהאט אסאך
••• אימלעגאלע סחורה אין די סעיף ,און די חברה
איינע פון די משמשים ביים צדיק רבי איציק'ל האבן געהייסן אויף מאכן דעם סעיף ,דער איד האט
מפשעווארסק זי"ע האבן דערציילט ,אז א איד פון זיך שוין געגרייט אויף די צרה אז מען גייט אלעס
אמעריקע האט זיך כסדר מזכיר געווען ביים רבין, כאפן ביי אים.
33
דאך נישט ליינען קיין קליינע אותיות ,האט ער אז ער ליידט זיך זייער אן פון א רשע וואס ארבעט
אנגעהויבן פאר ליינען דעם מכתב פארן רבין. פאר די "יוניען" ,און ער האט כסדר געזאגט פארן
רבין ,אז ער האלט דאס שוין מער נישט אויס ,איין
אבער גלייך האט דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע וואך מוצאי שבת קודש ריפט דער איד און זאגט
געבעטן ,מען זאל אים געבן דעם מכתב ,און לפלא פארן משמש ,אז ער זאל זאגן פארן רבין אז עס איז
האט ער אפ געליינט דעם גאנצן מכתב ווארט ביי שוין ממש אין א מצב סכנה.
ווארט.
ווען רבי איציק'ל האט געהערט די ווערטער,
איינע פון די מקורבים ווען ער האט דאס האט ער געבעטן פון דעם איד זאל אים זאגן די
געזען ,האט ער פון גרויס התרגשות געזאגט ,די רבי נאמען פון דעם גוי און זיין מאמע'ס נאמען ,און
קען דאך נישט זעהן געהעריג ,און דא ליינט ער דער צדיק האט געהייסן ,מען זאל דאס אראפ
דעם מכתב אזוי קלאר ,האט דער צדיק געזאגט שרייבן אויף א פאפיר ,און דער צדיק האט גענומען
בזה"ל" ,די זעהסט נישט ,די אותיות לייכטען". דעם פאפיר און דאס פארברענט אין די ליכט פון
••• מוצאי שבת ,לפלא אפאר טאג שפעטער האט דער
דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע איז דאך געווען א גוי דער רשע געכאפט א פגירה ,און דער איד האט
גרויסער עניו און כסדר זיך אליין משפיל געווען אין געהאט מנוחה ,כן יאבדו כל אויביך ד'.
די אויגן פון די ארימיגע ,איינמאל ווען ער האט •••
געטיילט שיריים פארן עולם ,האט ער געזאגט איין ראש חודש האט זיך דער צדיק געזעצט
בדרך צחות ,אז זיין שיריים איז א סגולה פאר יראת צום סעודת ראש חודש ,אבער דאן האט דער צדיק
שמים און עשירות ,ווייל א עושר לאזט דאך איבער געזאגט פאר זיין טאכטער ,אז מען זאל צו ווארטן
זיין יראת שמים פאר אנדערע ,ווייל דאס האט ער אביסל ,ווייל דער און דער ברויך נאך קומען און
דאך נישט ,און ווייטער א ירא שמים לאזט דאך ברענגען פיש לכבוד ר"ח ,האט דער טאכטער
איבער דאס עשירות פאר אנדערע ,ווייל דאס האט געזאגט פארן טאטן ,דער איד איז שוין לאנג
ער דאך נישט ,האט דער צדיק מיט זייין גרויס געגאנגען ארבעטן ,איז פארוואס טראכט דער
עניוות אויס געפירט ,ביי מיר אבער איז דא ביידע, טאטע אז ער וועט נאך קומען.
ווייל איך האב נישט קיין יראת שמים און נישט קיין
עשירות. אבער לפלא א קורצע צייט שפעטער קומט
••• אריין דער איד וואס די רבי האט געזאגט אז ער
מען דערציילט ,אז ווען מען האט גערעדט גייט קומען ,און מיט זיך ברענגט ער א גרויסע
דעם שידוך פארן צדיק רבי איציק'ל זי"ע מיטן שיינע פיש ,און דער איד דערציילט ,אז אויפן וועג
טאכטער פון הרה"ק רבי ישכר דוב הכהן גלאנץ צו די ארבעט איז ער דורך דעם מארק פלאץ ,און
זי"ע ,איז דער שווער געקומען פרעגן פון הרה"ק ער האט דארט געזען א גאר שיינע גרויסע פיש ,און
רבי משה משינאווא זי"ע וועגן דעם שידוך ,ווען ער האט ביי זיך געטראכט ,אז די פיש איז דאך אזוי
דער צדיק רבי משה משינאווא זי"ע האט געהערט שיין עס איז ראוי צו זיין אויפן טיש פונעם רבין,
פון וועם מען רעדט האט ער געזאגט בזה"ל" ,פון דערפאר האט ער עס גלייך געקויפט און אריבער
רבי'ן רבי אלימלך ביז אים ,איז נאך נישט קאליע געברענגט פארן רבין ,און דער צדיק רבי איציק'ל
געווארן דער יחוס". האט מיט זיינע הייליגע אויגן דאס פאר געזען.
••• •••
איינמאל איז אריין געקומען צום צדיק הרה"ק מען דערציילט ,אז סוף ימיו פון דעם צדיק רבי
רבי חנה מקאלאשיץ זי"ע ,הי"ד ,א איד וואס האט איציק'ל זי"ע ,האט זיך געמאכט א פראבלעם מיט
שוין געהאלטן א שיינע פאר יאר נאך די חתונה ,און זיינע אויגן ,און פאר א שטיק צייט האט ער נישט
ער האט ליידער נאכנישט זוכה געווען צו קיין געקענט ליינען נאר גאר גרויסע אותיות ,איין טאג
זש"ק ,און ער האט זיך מזכיר געווען ביים הייליגען האט מען פארן צדיק געברענגט א מכתב מיט כתב
קאלאשיצער פאר א ישועה ,האט אים דער יד קדשו פון דעם הייליגען מגיד מקאזניץ זי"ע ,און
הייליגער קאלאשיצער זי"ע געזאגט ,אז ער זאל דער גבאי ,וויבאלד ער האט געוויסט אז די רבי קען
34
נאכט ,איז אנגעקומען א גביר פון אויסלאנד ,און געבן 150זלאטעס פאר זיין תלמיד רבי איציק'ל
איבערגעלאזט א סכום הגון וואס האט געדעקט זי"ע וואס איז נאך דאן געווען א יונגערמאן ,און אזוי
אלע הוצאות פונעם רבין'ס שטוב. וועט ער געהאלפן ווערן.
•••
אינעם ספר י"ג אורות ווערט דערציילט ,אז א בתוך הדברים איז דער תלמיד רבי איציק'ל
איד א סוחר פון אנטווערפן איז געקומען צום צדיק מפשעווארסק זי"ע אריין געקומען אין שטוב ,און
רבי איציק'ל מפשעווארסק זי"ע מיט גרויס געוויין, דער הייליגער קאלאשיצער האט געוויזן פאר דעם
זיין שותף האט אים אפגענארט ,ער האט פארלוירן איד ,אז ער זאל אהין געבן די 150זלאטעס פאר
זיין גאנצן ביזנעס ,און ער שטייט פאר גיין רבי איציק'ל ,אבער רבי איציק'ל האט נישט
באנקראט ,און דער איד האט געבעטן מיט ביטערע געוואלט נעמען דאס געלט ,האט אים זיין רבי
טרערן פונעם רבין א ברכה און א ישועה. געזאגט ,אז ער הייסט אים נעמען די געלט ,האט
רבי איציק'ל געזאגט פאר זיין רבין בזה"ל" ,אויף
דער צדיק רבי איציק'ל האט אים אנגעקוקט דעם רבינ'ס פלייצעס" ,ווי צו זאגן אז די רבי וועט
מיט ליבשאפט ,אנגעגאסן א גלעזל ברוינפן ,און דעם איד פועל'ן א ישועה.
אים דערלאנגט א שטיקל מזונות און געזאגט,
"מאך א ברכה ,און מאך א לחיים". אבער דער הייליגער קאלאשיצער זי"ע האט
זיך נישט געלאזט ,נאר האט געזאגט פאר זיין
דער איד איז געווען אזוי צובראכן אז ער האט תלמיד ,אז ער זאל דאווענען פאר דעם איד ,און
קוים געקענט רעדן ,האט דער רבי צו אים געזאגט, ווען רבי איציק'ל איז ארויס פון שטוב האט דער
"אז א מענטש איז ברוגז אויפן באשעפער אדער הייליגער קאלאשיצער זי"ע געזאגט פאר דעם איד
פארצווייפלט ,פארשפארט ער די טויערן ,קודם בזה"ל" ,דארפסט דיך נישט זארגן ,רבי איציק'ל
דאנקט מען דעם אויבערשטן אויף וואס מען האט נעמט נישט קיין געלט בחינם" ,לפלא צום יאר איז
יא ,מען געדענקט אז פרנסה קומט נאר פון אים און דער איד געהאלפן געווארן מיט א קינד.
נישט פונעם שותף און נישט פון דער סחורה ,און •••
ערשט נאכדעם בעט מען אויף ווייטער" ,און דער אין ספר שיח יצחק ווערט דערציילט ,אז נאכן
צדיק רבי איציקל האט אים אנגעוואונטשן מיט קריג ,ווען דער צדיק רבי איציק'ל מפשעווארסק
פעסטע בטחון און געזאגט" ,גיי אהיים בשמחה, זי"ע האט געוואוינט אין פאריז ,איז א איד
דער אויבערשטער האט שוין צוגעגרייט א בעסערע אריינגעקומען צו אים מיט א צובראכן הארץ און
פרנסה" ,אין עטליכע וואכן ארום האט יענער איד דערציילט ,אז ער האלט ביים חתונה מאכן א קינד
געעפנט א נייע האנדל-געשעפט וואס האט און ער שטייט ממש אן קיין פרוטה צו די נשמה,
מצליח געווען אסאך מער ווי זיין אלטער שותפות. דער רבי האט געעפנט דעם טיש-שופלאד,
••• ארויסגענומען אלע געלט וואס איז דארט געלעגן
אין שיחות וסיפורי קודש פון רבי איציק'ל פון פדיונות און נדבות יענעם טאג ,און עס
ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי איציק'ל איבערגעגעבן פארן איד ביזן לעצטן פרוטה.
מפשעווארסק זי"ע פלעגט כסדר פארציילן סיפורי
צדיקים ,און איינע פון די יסודות'דיגע מעשיות א קורצע צייט נאכדעם וואס יענער איז ארויס,
וואס ער פלעגט חזר'ן איז געווען איבער זיין רבי'ן, איז אריינגעקומען דער משמש און זיך אנגערופן
דער הייליגער שינאווער רב זי"ע. צום רבין מיט זארג" ,רבי ,מען דארף דאך באצאלן
פארן בעל-הבית שכר-דירה און מיר האבן נישט
און ער האט דערציילט ,אז איינמאל איז ער איבערגעלאזט קיין געלט אויף שבת" ,האט דער
געפארן מיטן שינאווער רב אויפן וועג אין א גרויסן צדיק רבי איציק'ל געענטפערט מיט זיין גרויסער
שניי ,און דער וואגן איז געווארן שטעקן טיף אין פשטות" ,דער אויבערשטער איז א טאטע ,אז ער
בלאטע ,דער בעל עגלה האט זיך זייער גערעגט, שיקט א איד וואס דארף חתונה מאכן א קינד ,קען
געשאלטן און געשמיצט די פערד מיט ביטערע מען דען דאס געלט האלטן אין שופלאד ,פאר אונז
שמיץ ,אבער דער וואגן האט זיך נישט גערירט. וועט ער שוין אויך זארגן" ,נאך פאר עס איז געווארן
35
ווי נאר דער רבי האט אריינגעטרעטן און דער הייליגער שינאווער רב האט
באמערקט די גרויסע שפיגלען ,האט ער תיכף ארויסגעקוקט פונעם פענסטער און געזאגט" ,ר'
אראפגעלאזט די אויגן און נישט געוואלט איציק'ל ,קוק אן ,דער איד מיינט אז מיט כעס און
ארויפקוקן ,כדי נישט חלילה צו זען קיין שום מיט קלעפ פאר די פערד וועט מען ארויסגיין פון
מראה אדער נשים וואס קענען זיך אפשפיגלען בלאטע ,ער כאפט נישט אז נאר ווען מען שטעלט
דארט ,און ער האט פארלאנגט פון די ארומיגע ,אז די פיס אויף דער ערד און מען בעט פונעם בורא
מען זאל אויסדרייען זיין בענקל פנים קעגן דער עולם הילף ,קען מען זיך הייבן" ,און דער צדיק רבי
וואנט ,אדער אראפנעמען/פארדעקן יענע איציקל האט מוסיף געווען" ,דאס איז א מוסר
שפיגלען ,זאגנדיג מיט פשטות" ,א איד דארף היטן השכל פאר יעדן איד אין זיין לעבן ,אז ווען א
די אויגן אפילו פון אן אומדירעקטן בליק ,די נשמה מענטש שטעקט אין א בלאטע ,העלפט נישט קיין
ווערט פאראומרייניגט פון יעדעס קליין בילד". כעס און נישט לייגן שולד אויף אנדערע ,מען דארף
••• אראפשפרינגען ,ארבעטן מיט אמונה ,און מתפלל
אין ספר י"ג אורות ווערט דערציילט ,אז אין די זיין צו גאט".
ביטערע יארן פון גלות סיביר ,אין דעם טיפן •••
רוסישן קעלט און שניי ,פלעגן די רשעים צווינגען אינעם קונטרס בסוד קדושים ווערט
אלע געפאנגענע ,מענער און פרויען ,צו גיין דערציילט ,אז אין אנטווערפן פלעגן זיך דרייען אין
צוזאמען צו די שווערע האק-ארבעט טיף אין רבי איציק'לס הויז אלע סארטן מענטשן ,חסידים,
וואלד ,די תנאים זענען געווען שרעקליך ליטווישע ,מאדערנע ,און אפילו אידן וואס זענען
אומצניעות'דיג און שווער. געווען גאר ווייט פון תורה ומצוות ,איינמאל איז
געקומען א איד וואס האט געוואלט "מזהיר" זיין
האבן עדי ראי' דערציילט ,אז דער צדיק רבי דעם רבי'ן ,אז א געוויסער מענטש וואס קומט אפט
איציק'ל מפשעווארסק זי"ע פלעגט גיין דעם גאנצן עסן ביים טיש פירט זיך נישט ערליך אין פריוואטן
וועג מיט צוגעמאכטע אויגן ,ממש ווי א בלינדער לעבן.
מענטש ,און זיך אנגעכאפט אין די פלייצע פון א
צווייטן איד ,כדי ער זאל נישט דארפן אויפהייבן דער צדיק רבי איציק'ל האט גלייך
זיינע בליקן ,אפילו ווען די גוים האבן געשריגן און אפגעשטעלט יענעם מיט א שמייכל און א טיפן
געשלאגן ,האט ער נישט געעפנט זיינע אויגן אויף בליק ,און געזאגט" ,מיין טיר איז אפן פאר יעדן איד
דער גאס און אויפן פעלד ,נאר געדעקט זיין פנים וואס איז הונגעריג ,מיין אויפגאבע איז צו געבן צו
מיט א טיכל אדער א שאל און איבערגעחזרט עסן און צו ווארעמען א אידיש הארץ ,נישט צו זיין
פרקים תהלים ,און ער האט געזאגט" ,קעלט און א שופט און אויספארשן יענעמ'ס מעשים ,דער
הונגער קענען מוטשען דעם קערפער ,אבער אויבערשטער קוקט אויפן הארץ ,און אויב דער
קדושת העיניים מוז מען היטן פאר די נשמה". בורא פארנעמט אים אין זיין וועלט ,בין איך אים
••• אויך מחויב מקרב צו זיין אין מיין הויז" ,דער מאן
אינעם קונטרס בסוד קדושים ווערט האט זיך פארשעמט און האט מער נישט גערעדט
געברענגט ,אז אין די שפעטערע יארן אין קיין לשון הרע.
אנטווערפן ,איז דער צדיק רבי איציק'ל •••
מפשעווארסק זי"ע איינמאל געפארן מיט א קאר אינעם ספר שיח יצחק ווערט דערציילט ,אז אין
אין מיטן א הייסן זומער-טאג צו א ברית אדער א די תקופה נאכן קריג ,ווען דער צדיק רבי איציק'ל
דבר מצוה ,יענעם טאג איז געווען א שטארק מפשעווארסק זי"ע האט זיך אויפגעהאלטן אין
הייסע טאג ,און דער דרייווער האט געוואלט פאריז ,האט מען אים איינמאל געמוזט
אראפלאזן די פענסטערס פונעם אויטא כדי עס ארייננעמען אין א כשר'ן רעסטאראן צוליב א
זאל אריינקומען אביסל פרישע לופט. שמחה אדער א געוויסע אסיפה ,דער זאל איז
געווען באצירט מיט גרויסע גלאזערנע שפיגלען
אבער דער צדיק וקדוש רבי איציק'ל האט אים אויף די ווענט ,ווי עס איז דעמאלט געווען דער
גלייך אפגעשטעלט און געבעטן צו לאזן די שטייגער.
36
בורא עולם" ,און דער צדיק רבי איציק'ל האט פענסטערס פארמאכט ,און אפילו אראפגעצויגן
גענומען א שטיקל קוגל פונעם טיש ,עס צעטיילט דעם פארהאנג פון זיין זייט ,ווען דער דרייווער
אין צוויי שטיקלעך ,און דאס דערלאנגט פארן איד האט געזען ווי ער חלש'ט ממש פון היץ ,האט ער
און געזאגט" ,איין שטיקל עס דו אליין אויף ,און געפרעגט פון רבי איציק'ל צי עס שטערט אים
דאס צווייטע שטיקל נעם אהיים פאר דיין ווייב ,און נישט די שווערע היץ ,האט דער רבי געענטפערט
דער אויבערשטער זאל העלפן עס זאלן זיין צוויי מיט א פשטות אבער מיט א ברען" ,בעסער צו
קינדער" ,דער איד האט געפאלגט ,און פונקט א שוויצן עטליכע מינוט אויף דער וועלט צוליב
יאר דערויף איז ביי זיי געבוירן געווארן א פאר צניעות ,ווי איידער זיך אנטרעפן אין א גאס וואס איז
צווילינג א יונגעל און א מיידל נאך יארן פון גרויס נישט אויסגעהאלטן און פארלירן דעם ריינעם
ווארטן. מחשבה פאר איין רגע".
••• •••
אינעם ספר י"ג אורות ווערט דערציילט ,אז א אין כתבי קודש פון פשעווארסק ווערט
איד א סוחר פון לאנדאן איז אריינגעפאלן אין א דערציילט ,אז ביים צדיק רבי איציק'ל איז קדושה
שווערער קאמפליצירטער געריכט-קלאגע דורך נישט געווען בלויז שמירת עיניים ,נאר אויך א
די רעגירונג וועגן שטייערן און ביזנעס-פאפירן ,די שרעקליכע קדושת הפה און זהירות פון שקר,
אדוואקאטן האבן אים געזאגט ,אז לויט ווי די זאכן איינמאל איז אריינגעקומען א בעל-טובה א
קוקן אויס אין געריכט איז נישט פאראן קיין וועג גרויסער נגיד וואס האט געוואלט הערן פונעם
ארויס ,און ער שטייט אויס א שווערן טורמע- רבי'ן א שבח אויף א געוויסן פלאן וואס דער רבי
אורטייל פון עטליכע יאר. האט געהאלטן אז עס איז נישט אויסגעהאלטן
לויט דער הלכה.
דער איד איז אריבערגעפארן קיין בעלגיע
אנטווערפן און אריינגעלאפן צום צדיק רבי די ארומיגע האבן מורא געהאט ,אז אויב מען
איציק'ל אין שטוב אין דערציילט פארן רבין זיין זאגט אים דעם אמת אין פנים קען יענער ברוגז
ביטערע מצב אין וואס ער איז ליידער ווערן און אויפהערן שטיצן ארעמעלייט ,דער צדיק
אריינגעפאלן. רבי איציק'ל האט אבער פעסט געזאגט" ,אפילו
פאר אלע געלטער פון דער וועלט קען מען נישט
דער רבי דער צדיק רבי איציק'ל האט אים בייגן דעם אמת ,א מויל וואס דארף רעדן קדושה און
אנגעקוקט מיט גרויס רחמנות ,גענומען א קוויטל מתפלל זיין פאר אידישע קינדער ,טאר זיך נישט
מיט פדיון ,און געזאגט" ,זארג נישט ,ביים באשמוצן מיט קיין ברעקל חנופה אדער ליגן" ,און
אויבערשטן זענען אלע שופטים און דיינים ער האט יענעם ערקלערט מיט גרויס ליבשאפט
גארנישט ,לייג צו א סכום פאר צדקה פאר עניי ארץ און דרך ארץ פארוואס ער איז נישט מסכים ,אן זיך
ישראל ,און זאג יעדן טאג קאפיטל קכ"א אין תהלים בייגן איין האר פונעם אמת.
)'שיר למעלות אשא עיני'( .און דער שופט וועט •••
פלוצלונג פארגעסן די גאנצע טענה". אינעם ספר שיח יצחק ווערט דערציילט ,אז א
איד א תלמיד חכם איז אמאל געקומען צום צדיק
דער איד האט אויסגעפאלגט וואס דער רבי רבי איציק'ל זי"ע קיין אנטווערפן מיט א צובראכן
האט אים געהייסן ,אויפן טאג פונעם משפט איז הארץ ,ער איז שוין געווען פארהייראט העכער צען
געשען א פלא ,דער הויפט-שופט איז נישט יאר און נאך אלץ נישט געהאלפן געווארן מיט קיין
ערשינען צוליב א פלוצימדיגע קרענק ,און דער קינדער ,און דער איד האט זיך אויסגעוויינט פארן
פארטרעטער-שופט וואס איז אונטערגעקומען רבי'ן און געבעטן א ברכה פאר א ישועה.
האט איבערגעקוקט די פאפירן מיט א רואיגן בליק,
אפגעווארפן די הויפט קלאגעס פון דער דער צדיק רבי איציק'ל האט אויסגעהערט זיין
פראקוראר צוליב א טעכנישער טעות אין די ווייטאג ,און פלוצלונג זיך אנגערופן מיט א
דאקומענטן ,און באפרייט דעם איד נאר מיט א שמייכל" ,איך האב אמאל געהערט פונעם הייליגן
קליינעם געלט-שטראף. שינאווער רב ,אז מען דארף האבן בטחון אינעם
37
פונעם שבת'דיגן רעקל" ,דער סוחר האט זיך •••
געוואונדערט ,ווייל ער נעמט דאך קיינמאל נישט אינעם ספר בסוד קדושים ווערט געברענגט ,אז
מיט קיין סחורה אין שבת-קליידער ,אבער אז די א איד איז אמאל געקומען צו לויפן צום צדיק רבי
רבי הייסט איז ער גלייך געלאפן אהיים ,ווי גרויס איציקל מפשעווארסק זי"ע מיט טרערן אין די
איז געווען זיין ערשטוינונג ,ווען ער האט אויגן און דערציילט ,אז די דאקטוירים האבן
אריינגעשטעקט די האנט אינעם קעשענע פונעם געפונען א געפערליכע מחלה ביי זיין קינד חלילה,
שבת'דיגן בגד ,און געפונען דאס גאנצע פעקל און זיי האבן אנגעזאגט אז מען מוז דורכפירן א
גאנץ און אומבארירט ,נאכדעם וואס ער האט עס שווערע און געפארפולע אפעראציע אויפן קאפ
בטעות דארט אריינגערוקט אין איילעניש ממש אין עטליכע טעג ארום.
פארגאנגענעם פרייטאג צוליב די טרדות.
••• דער צדיק רבי איציק'ל האט אויסגעהערט די
אינעם ספר שיח יצחק ווערט דערציילט ,אז א שווערע הזכרה פון דעם איד ,און דער צדיק האט
איד פון אנטווערפן איז געווארן שטארק קראנק זיך פארטראכט פאר עטליכע מינוט אין טיפע
אויף די נירן ,און די דאקטוירים האבן אים געזאגט, דביקות ,און דערנאך געזאגט פארן טאטן" ,גיי זאג
אז ער מוז קראנקערהייט פארן קיין שווייץ )ציריך( פאר די דאקטוירים זיי זאלן נאכאמאל מאכן די
צו א באקאנטן פראפעסאר וואס איז געווען דער בילדער און טעסטן ,ווייל איך זעה נישט דארט
גרעסטער ספעציאליסט אין יענע יארן ,פארן פארן גארנישט" ,דער טאטע איז געווען דערשראקן און
איז דער איד אריין צום צדיק רבי איציק'ל נעמען א די דאקטוירים אין שפיטאל האבן חוזק געמאכט
ברכה און א פדיון. פון דער פארלאנג ,אבער דער פאטער האט זיך
עקשנ'ט אז דער רבי האט אזוי געהייסן.
דער צדיק רבי איציק'ל האט אויסגעהערט
אלע פרטים ,און פלוצלונג זיך אנגערופן" ,פאר קיין לפלא ,ווען מען האט איבערגעמאכט די
שווייץ ,אבער זוך נישט דעם גרויסן פראפעסאר בדיקות א טאג פאר דער אפעראציע ,זענען די
וואס יעדער רעדט פון אים ,נאר זוך דוקא דעם דאקטוירים געבליבן שאקירט ,ווייל דער
יונגערן דאקטאר וואס ארבעט נעבן אים ,דורך אים שעדליכער גידול איז ממש פארשוואונדן געווארן
וועט קומען די רפואה" ,דער חולה איז געווען און די בילדער זענען געווען אינגאנצן ריין ,און דער
ערשטוינט ,ווייל דער אלטער פראפעסאר איז דאך הויפט-דאקטאר האט זיך אנגערופן צום פאטער,
געווען דער וועלטס-מומחה ,אבער ער האט מיט "איך ווייס נישט וואס דא איז געשען ,אבער דיין רבי
זיין גרויס אמונה געפאלגט דעם רבי'ן. האט געזען בעסער ווי אונזערע מאשינען".
•••
ווען ער איז אנגעקומען אין שפיטאל ,האט זיך אין כתבי קודש פון פשעווארסק ווערט
ארויסגעשטעלט א געוואלדיגע זאך ,אז יענער דערציילט ,אז אין אנטווערפן איז די בריליאנטן-
בארימטער אלטער פראפעסאר איז יענע וואך אינדוסטריע געווען דער הויפט מקור פון פרנסה,
געווען שטארק אפגעשוואכט און געמאכט א איינמאל האט א אידישער בריליאנטן-הענדלער
פאטאלן טעות אין די דיאגנאזע פון א צווייטן פארלוירן א פעקל מיט זייער טייערע שטיינער
פאציענט ,בעת דער יונגערער דאקטאר האט וואס איז געווען ווערט א גאנצן פארמעגן ,און א
באמערקט א קליינעם כעמישן פעלער אין די גרויסער חלק דערפון איז געווען געלט פון
בלוט-רעזולטאטן פונעם איד ,אים געגעבן א אנדערע סוחרים ,דער מענטש איז ממש אראפ פון
לייכטע מעדיצין ,און ער איז אויסגעהיילט געווארן די זינען פון גרויס שרעק.
אינגאנצן אן קיין שום אפעראציע.
••• ער איז געלאפן צום צדיק רבי איציק'ל מיט
אינעם ספר י"ג אורות ווערט דערציילט ,אז א בכיות נוראות ,רבי איציק'ל האט אים בארויאיגט,
חסידישער סוחר האט געדארפט פליען אויף א אים אנגעגאסן א גלעזל לחיים ,און געזאגט" ,גיי
וויכטיגע ביזנעס-רייזע קיין ניו יארק ,פאר דער אהיים ,גיי אין קאבינעט וואו דו לייגסט אוועק דיינע
נסיעה איז ער אריין זיך געזעגענען ביי צדיק רבי בגדי שבת ,און זוך אין דער רעכטער קעשענע
38
ווען יענער איד האט גענומען דעם ביסן ,האט איציק'ל מפשעווארסק זי"ע ,רבי איציק'ל האט אים
ער אנגעהויבן וויינען מיט הייסע טרערן ,שפעטער געגעבן א ברכת הדרך ,אבער אינמיטן האט דער
האט מען אים געפרעגט וואס עס איז געווען די רבי גענומען א קליין צעטל ,אנגעשריבן עטליכע
גרויסע התרגשות. פסוקי שמירה און א ברכה ,און אים אנגעזאגט,
"לייג דאס אריין אין דיין ביזעם-קעשענע ,און וואס
האט ער דערציילט" ,איך האב פארלוירן מיין עס זאל נאר פאסירן זאלסטו נישט מורא האבן ,גאט
גאנצע משפחה אינעם קריג .היינט אינדערפרי ביים איז מיט דיר".
דאווענען האב איך זיך דערמאנט אין מיין טאטן און
מאמע ע"ה ,און ווי מיין מוטער פלעגט מאכן פונקט אינמיטן ד נסיעה אויפן פליגער איבערן
דעם דאזיגן מאכל לכבוד שבת ,און איך האב אטלאנטישן אקעאן ,האט זיך פלוצלונג
געטראכט צו מיר אין הארץ מיט א טיפן קרעכץ, אויסגעלאשן איינע פון די הויפט מאטארן פונעם
'רבונו של עולם ,שוין דרייסיג יאר וואס איך האב פליגער ,און שווערע רויך האט אנגעהויבן
נישט פארזוכט דעם טעם פונעם היימישן שבת- אריינדרינגען אין קאבינע ,דער קאפיטאן האט
מאכל וואס מיין מאמע פלעגט מאכן' ,קיינעם אויף אויסגערופן א נויטפאל און געזאגט פאר אלע
דער וועלט האב איך דאס נישט דערציילט ,אבער פאסאזשירן זיך אנצוטון די לעבנס-וועסטלעך
דער צדיק רבי איציק'ל האט מיט זיין גרויס אהבת ווייל מען גרייט זיך צו א געוואגטער לאנדונג אויפן
ישראל דערשפירט מיין הארץ ,און מיר דערלאנגט וואסער ,וואס מיינט א סכנת נפשות ממש.
פונקט דאס".
••• דער איד האט זיך דערמאנט אינעם צעטל,
אין די כתבי קודש פון פשעווארסק ווערט ארויסגענומען דעם צעטיל פון קעשענע ,עס
דערציילט ,אז א יתום א בחור וואס האט שוין צוגעדרוקט צום הארץ און געזאגט תהלים מיט
געהאלטן אויף די עלטערע יארן און קיין שום גרויס כוונה.
שידוך איז נישט געגאנגען ,איז געזעסן ביי רבי ממש עטליכע מינוט נאכדעם האט דער
איציק'ל אין שטוב שפעט ביינאכט נאך קבלת קהל, קאפיטאן ווידער אויסגערופן מיט גרויס וואונדער,
דער בחור איז געווען אינגאנצן מיואש און אז דער צווייטער רעזערוו-מאטאר האט זיך
געהאלטן אז מען האט שוין פארגעסן פון אים. מיטאמאל צוריק אנגעצונדן פון זיך אליין ,און דער
פליגער האט געקענט מאכן א זיכערע נאטורליכע
דער צדיק רבי איציק'ל האט אים צוגערופן, נויט-לאנדונג אויף אן אינזל אין אירלאנד אן דעם
ארויסגענומען א קליין פלעשל ברוינפן פונעם וואס קיינער זאל געשעדיגט ווערן.
שאפע ,עס אריינגעלייגט אין זיין טאש און געזאגט, •••
"נעם דאס פלעשל ,עפן עס נישט אויף ,ווארט ביז דו אינעם ספר בסוד קדושים ווערט דערציילט ,אז
באקומסט א טעלעפאן-רוף וועגן א שידוך פון אן שבת אינדערפרי נאכן דאווענען פלעגט רבי
אנדערע שטאט ,וואס מען וועט דיר בקרוב איציק'ל שטענדיג פארבעטן ארעמעלייט און
אנטראגן ,עפן דאן אויף דאס פלעשל ,טרינק א אורחים צום קידוש ,איינמאל איז געזעסן ביים
לחיים ,און דער שידוך וועט פארטיג ווערן בכי טוב". טיש א פשוט'ער איד ,וואס האט דורך געלעבט
דעם ביטערע מלחמה ,וואס האט קיינמאל נישט
דער בחור האט נישט פארשטאנען וויאזוי געבעטן גארנישט און איז געווען שטארק
דאס קען זיין ,ווייל ער האט קיינעם נישט געקענט פארשעמט.
מחוץ לעיר ,אבער דריי טעג שפעטער האט זיך
דער טעלעפאן צעקלונגען ,א שדכן פון לאנדאן ווען רבי איציק'ל האט געטיילט די מאכלים,
האט אים אנגעטראגן א טאכטער פון א חשוב'ע האט ער פלוצלונג גענומען א געוויסע מאכל א
משפחה ,דער בחור האט געטרונקען דעם לחיים שטיקל געבעקס וואס מען האט געמאכט פארן
פונעם הייליגן פלעשל ,די זאך איז געפארן מיט אן טיש ,און עס דערלאנגט פאר דעם איד מיט א
אומנאטירליכער וואונדער און הצלחה ,און א שמייכל און געזאגט" ,נעם ,עס וועט דיר גוט טון
חודש שפעטער איז ער געווארן א חתן. אויפן הארץ".
39
שיפע בארג ,דער איד האט זיך גלייך אפגעשטעלט •••
און איז געלאפן העלפן. איינמאל איז געקומען א גרויסער עושר צום
רבין קיין אנטווערפען בעטן א ברכה פאר הצלחה
ווען מען האט ארויסגעצויגן דעם דרייווער אין ביזנעס ,ווייל זיינע געשעפטן זענען געפאלן
פונעם צעקלאפטן קאר ,איז ער געווען אין א און ער איז געשטאנען פארן גיין באנקראט ,דער
גרויסן שאק און אנגעהויבן פארלירן דאס צדיק רבי איציקל האט אים אנגעקוקט מיט
באוואוסטזיין פאר שרעק און קעלט ,דער איד ליבשאפט און געפרעגט צי ער האט שוין געגעסן
האט זיך דערמאנט אינעם פלעשל וואס רבי מיטאג ,דער גביר האט געענטפערט אז ניין ,רבי
איציקל האט אים געגעבן ,ער איז גלייך געלאפן צו איציקל האט געהייסן מען זאל אים אריינברענגען
זיין קאר און געברענגט דעם פלעשל משקה און א פריש געקאכטן עוף מיט זופ.
האט געגעבן צו טרינקען פאר דעם פארוואונדעטן
מענטש ,און דאס האט ממש צוריקגעברענגט זיין דער גביר איז אבער געווען א שוואכער עסער
נשמה ביז די אמבולאנס איז אנגעקומען ,דעמאלט און האט געזאגט" ,רבי ,איך בין נישט הונגעריג ,איך
האט ער פארשטאנען ,אז רבי איציקל האט קען נישט עסן" ,רבי איציק'ל האט זיך אבער
פאראויסגעזען אז ער גייט דארפן ראטעווען א פאר'עקשנ'ט און געזאגט" ,כאטש דעם פליגל עסט
מענטש אויפן וועג ,און דערפאר האט ער אים אויף" ,דער איד האט נישט געוואלט פארשעמען
געגעבן דע פלעשל משקה. דעם רבין און האט זיך געצוואונגען אויפצועסן
••• דעם פליגל ,גלייך דערנאך האט אים רבי איציקל
ביי די טישן פונעם צדיק רבי איציקל געזאגט" ,איצט קענסטו גיין לחיים ולשלום ,דו
מפשעווארסק זי"ע פלעגן זיך דרייען אידן פון אלע וועסט אי"ה האבן הצלחה".
שיכטן ,חסידים ,ליטווישע ,און אפילו פשוט'ע
ארבעטער אדער אידן וואס זענען ליידער געווען אפאר טעג שפעטער האט זיך
ווייט פון תורה ומצוות ,איינמאל איז א איד ארויסגעשטעלט ,אז דער עושר האט געהאט א
אריינגעקומען מיט קורצע ארבל און אן קיין קאפל, שותף וואס האט אים געוואלט אונטערקויפן און
און די עולם האט געוואלט אים ארויסבאגלייטן צונעמען די גאנצע פירמע דורך א באהאלטענעם
כדי נישט צו באליידיגן דעם רבין. פונקט אינעם קאנטראקט וואס הייסט "אגף" )א
פליגל פונעם הסכם( ,און צוליב א פליטישן טעות
דער צדק רבי איציקל האט מיט זיין גרויס האט מען יענעם פונקט מבטל געווען ,און דאס
אהבת ישראל דאס גלייך באמערקט ,האט ער זיך גאנצע פארמעגן איז געראטעוועט געווארן.
תיכף אויפגעשטעלט ,צוגערופן דעם איד צו זיך,
אים געגעבן א גלעזל לחיים און געזאגט צו די דער עושר האט דעמאלט פארשטאנען
חסידים" ,דער איד איז א הייליגער איד ,ער האט פארוואס רבי איציקל האט אים געהייסן "עסן דעם
מיטגעמאכט די שרעקליכע קריג און איז געבליבן פליגל" ,און דער צדיק האט מיט דעם
אן עקשן צו הייסן א איד ,ער איז העכער פון אונז אפגעראטעוועט זיין פרנסה מיט רוח הקודש.
אלע!" ,דער איד איז געווארן אזוי איבערגענומען •••
פונעם כבוד און דער אמת'ער ליבשאפט וואס דער א איד פון לאנדאן איז אמאל געקומען זיך
צדיק האט אים געוויזן ,אז ער האט זיך צעוויינט און געזעגענען פונעם רבין רבי איציק'ל מפשעווארסק
פון יענעם טאג אן אנגעהויבן גיין מיט ציצית און זי"ע פאר ער פארט צוריק אהיים ,רבי איציקל האט
היטן שבת. אים געגעבן א פלעשל משקה און געזאגט" ,האלט
••• דאס נעבן דיר אויפן וועג" ,דער איד האט געמיינט,
דער צדיק רבי איציקל זי"ע האט אמאל אז דער רבי גיט דאס פשוט אלס שיריים אדער
דערציילט ,אז ווי באקאנט ליגט זיין טאטע דער ברכה ,און ער האט עס געלייגט נעבן דעם דרייווער
צדיק רבי נפתלי אלימלך זי"ע אין די ביה"ח החדש זיץ ,אויפן שאסיי אינמיטן וועג האט פלוצלינג
אין שטאט אוהעל ,איינמאל ווען ער איז געפארן פארסירט א שרעקליכער עקסידענט ,א קאר פאר
קיין אוהעל צום יארצייט פונעם טאטן אין אוהעל, אים האט זיך אויסגעדרייט און אראפגעפאלן א
40
שטאלצבערג ,וואס איז געפארן אמאל צו רבי איז ער אויפן וועג אהיים בכוונה אריבערגעפארן
איציקל אויף שבת ,מוצאי שבת ווען ער האט דעם שטעטל קערעסטיר כדי צו קענען לערנען
געדארפט אהיימפארן ,האט ער געהאט א דעם צדיק וקדוש דער מופת הדור רבי ישעי'לע
פראבלעם מיט זיין פאספארט ,און ער האט נישט מקערעסטיר זי"ע.
געקענט צוריקפארן ,ער איז אריינגעגאנגען צו רבי
איציקל ,און מזכיר געווען אז ער דארף אהיימפארן אנקומענדיג צו רבי ישעי'לע'ס שטוב ,זעהט
און ער האט נישט וויאזוי. ער א איד מיט א גרויסן קאפל און מיט א ברייטן
טלית קטן ,פיטערט אינעם הויף די הינער און גענז,
האט דער צדיק רבי איציקל גענומען א רבי איציקל האט געפרעגט דעם איד" ,וואו איז דער
'בענטשער' וואס איז געליגן אויפן טיש און אים עס רבי" ,האט דער איד געענטפערט" ,קודם גייט אריין
געגעבן ,זאגנדיג" ,דאס איז דיין פאספארט" ,דער עפעס עסן ,דערכאפט אייך דאס הארץ ,נאכדעם
חסיד רבי אפרים איז געפארן מיט דעם בענטשער, וועלן מיר זעהן וועגן דעם רבי'ן".
און מען האט עס אים געזיגלט ביים גרעניץ ,און
דער זיגל איז פונקט אויסגעקומען ביי 'ועל ווען דער צדיק רבי איציקל האט זיך אוועק
הניסים' ,און ער איז אריבער אנדעם וואס מען האט געזעצט ביים טיש אין שטוב ,האט ער געפרעגט
אים אפילו אפגעשטעלט. דעם איד" ,אויב ער קען דא בלייבן פאר עטליכע
••• טעג" ,האט יענער איד געענטפערט" ,יא אוודאי,
עס האט דערציילט רבי מענדל שיממעל ע"ה, קיין שום פראבלעם ,איך בין שוין אויך דא א
אז ווען ער האט אמאל געלערנט אין א קלויז אין לענגערע צייט ,און מען לאזט מיך אויך דא זיין",
קראקא פאר די מלחמה ,איז פונקט דארט געווען דערנאך האט זיך יענער איד אנגערופן" ,מיך רופט
דער צדיק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע ,רבי מען ישעי'לע קערעסטירער" ,האט רבי איציקל
איציקל איז שוין דאן געווען מפורסם אלס רבי זי"ע אויסגעפירט" ,באמת האב איך גלייך געכאפט
וואס נעמט צדקה און וואונטשט ברכות ,אבער ער אז דאס איז הרה"ק רבי ישעי'לע זי"ע ,אבער איך
איז נישט געווען אויסגערופן אלס תלמיד חכם און האב נאר געוואלט זעהן וויאזוי ער וועט דאס
גדול בתורה. אויסשפילן".
•••
ער און זיין חברותא האבן זיך דעמאלטס זייער ביים צדיק וקדוש רבי איציקל מפשעווארסק
געמוטשעט א לענגערע צייט אויף איין שטיקל אין זי"ע ,האבן זיך געוואלגערט ישועות און מופתים
די שווערע סוגיות אין הלכות מקוואות ,וואס זיי פון וואס מען קען רעדן אן א שיעור ,אבער איין
האבן נישט געקענט פארשטיין פשט ,נאך א שטיק הפלא'דיגע זאך וואס איז שטארק מפורסם ,אז פאר
צייט רופט זיך רבי איציקל אן צו זיי" ,וואס לערנען אידן וואס האבן געהאט פראבלעמען מיט שריפטן
ענק" ,דערציילט רבי מענדל אז ער האט מתחילה ביים אריבערגיין די גרעניץ ,האט דער צדיק
נישט געוואלט זאגן ,אבער נאך אביסל מוטשענען באוויזן גרויסע מופתים ,ער האט כסדר געגעבן
האט ער געזאגט ,און צו זיין וואונדער האט אים חפצים ווי א 'בענטשער' אדער 'זמירות' ,און מיט
רבי איציקל געזאגט א הערליכן פשט וואס האט דעם איז מען געפארן ,און די באאמטע ביים גרעניץ
אים באלויכטן די אויגן ,און ער האט איינגעזען ,אז האבן אפילו ארויפגעזיגלט אויף דעם ביים גרעניץ
אויסער זיין גרויסער כח הצדקה און ישועות ,איז ער אזוי ווי עס וואלט געווען א געהעריגע פאספארט,
אן אמת'ער גדול בתורה. אויך זענען געווען אידן וואס זענען יארן לאנג
••• געפארן מיט אן אפגעלאפענע פאספארט בברכתו
עס איז אינטערעסאנט צו פארציילן איבער פון רבי איציקל ,און ווילאנג רבי איציקל האט
דער וואונדערליכע אופן הנהגה מיט וואס רבי געלעבט האט דאס געארבעט ,אבער נאכדעם האט
איציקל האט געפירט ,עס איז אמאל געווען א בחור עס שוין נישט געארבעט.
פון אנטווערפן וואס האט געלערנט אין די
סאטמארע ישיבה אין וויליאמסבורג ,און ווען ער איינער פון די אידן וואס האבן געזעהן דעם
איז אהיימגעקומען קיין אנטווערפן אויף יום טוב, מופת ביים צדיק איז געווען ,הרה"ח רבי אפרים
41
פאר איבער פופציג יאר ,ביז זיין פטירה יום הקדוש איז ער נישט געקומען צו רבי איציקל גאנץ יום טוב
בשנת תשל"ז ,פלעגט ער אלע יארן צינדן די שבת ווייל ער האט זיך נישט גוט געפילט ,נאר מוצאי
ליכט אליין ,און זאגן דערביי די תחינה וואס איז שבת ביי מלוה מלכה איז ער געקומען.
געדרוקט אין 'קרבן מנחה סידור' ,ער האט עס
ווען ער איז אריבער נעמען 'כוס של ברכה'
געזאגט ווארט ביי ווארט אין אידיש ,אזוי ווי עס
האט אים רבי איציקל געפרעגט" ,דו ביסט דאך
שטייט דארט" ,זאלסט באשיצן מיר מיט מיין מאן"
שוין דא א שטיקל צייט ,פארוואס זעט מען דיך
און אזוי ווייטער ,איינמאל האט איינער פון די
נישט" ,און דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט
חסידים אים געפרעגט ,פארוואס ער זאגט די
ממשיך געווען און דערציילט ,אז דער הייליגער
בקשה אויף דעם אופן וואס האט דאך נישט קיין
ציעשנאבער רב האט געזאגט" ,מיין איציקל ,תורה
פשט ביי אים ,האט רבי איציקל דערויף
זאגט ער נישט ,דאווענען הערט מען נישט פון אים,
געענטפערט מיט א פשטות" ,עס איז אן
אבער אז ער וועט געבן א שטיקל קוגל וועט עס
אויסגעוויינטע בקשה פון נשים צדקניות ,דערפאר
אויך העלפן" ,און דער צדיק רבי איציקל האט
זאג איך דאס מיט דעם לשון".
צוגעענדיגט פאר דעם בחור" ,מעגסט קומען,
•••
מעגסט קומען" ,ווערט דערציילט ,אז דער
זייענדיג אין סיביר זענען איינמאל אנגעקומען
קאלאשיצער רב האט אויך געזאגט אויף רבי
דארט צוויי אידישע מיידלעך וואס זענען
איציקל" ,ער זאגט נישט קיין תורה ,ער שמועסט
אנטלאפן פון זייער צוואנגס-ארבעט וואו זיי זענען
נישט ,אבער אז ער שיילט אפ אן עפעלע און געבט
געווען פארשקלאפט ,אנטלויפנדיג זענען זיי
עס ,איז ער דערמיט מחזק די אמונה".
אנגעקומען אין דעם שטעטל וואו רבי איציקל
•••
האט זיך אויפגעהאלטן ,אבער קיינער האט זיי
אין יאר תרפ"ו ,איז די רעבעצין פונעם צדיק
נישט געוואלט אריינלאזן אין שטוב ,וויסנדיג אז
רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע געווארן זייער
אויב מען כאפט זיי ביי איינעם אינדערהיים שפילט
נישט געזונט ,רבי איציקל איז ארומגעגאנגען איר
מען זיך מיטן לעבן.
מזכיר זיין ביי די צדיקים ,און צווישן זיי האט ער
אויך מזכיר געווען ביים צדיק רבי אברהם שלום
אבער דער צדיק רבי איציקל האט זיי
סטראפקוב'ער רב זי"ע ,אבער דער סטראפקוב'ער
אריינגענומען צו זיך ,און זיי זענען געבליבן ביי אים
רב האט זיך נישט וויסנדיג געמאכט פון די הזכרה,
ביז די ענדע קריג ,שפעטער ווען די פוילישע
נאר ער האט אים אנגעוואונטשן "אז ער זאל זיין א
רעגירונג האט געבעטן פון רוסלאנד ,אז זיי זאלן
רבי".
באפרייען זייערע בירגער וועלכע זענען געווען אין
סיביר ,איז צוגעשטעלט געווארן א באן פאר די רבי איציקל ,וועלנדיג באקומען א ברכה פאר
פוילישע בירגער אהיימצופארן קיין פוילן ,די צוויי די רעבעצין אז זי זאל זיין געזונט ,האט
מיידלעך זענען אבער געווען רוסישע בירגער ,און איבערגעזאגט זיין בקשה ,אבער דער הייליגער
זענען דערפאר נישט געווען ערלויבט צו פארן מיט סטראפקוב'ער רב האט אים נאכאמאל
די באן. אנגעוואונטשן "אז ער זאל האבן אסאך חסידים",
און אפילו ווען ער האט געבעטן א דריטע מאל,
אבער דער צדיק רבי איציקל מיט זיין מסירת האט אים דער סטראפקוב'ער רב געזאגט" ,זאלסט
נפש צו העלפן אידישע קינדער האט זיי געוואלט האבן אזויפיל חסידים אז מען זאל ביי דיר ברעכן
ארויסראטעווען פון סיביר ,האט ער זיי טירן" ,רבי איציקל האט געזען דערמיט ,אז עס איז
מיטגענומען אויף די באן ,און זיי אפילו שוין ליידער פארזיגלט די גזירה ,און די רעבעצין
אוועקגעגעבן זיין פלאץ ,און ער זעלבסט איז איז טאקע דעמאלטס אוועק אין יונגען עלטער פון
געזעסן אויף די פעקלעך אויף די באן במשך די איין און פערציג יאר ,און פון דעמאלטס איז רבי
נסיעה וואס האט גענומען עטליכע וואכן ,ביי יענע איציקל געווען אן אלמן כל ימיו.
נסיעה האט מען געזען אפענע נסים ,ווייל אויף די •••
באן האבן זיך געדרייט פאליציי ,צו מאכן זיכער אז נאכדעם וואס די רעבעצין איז נפטר געווארן ,כ'
עס כאפן זיך נישט מיט פרעמדע נישט-פוילישע תמוז בשנת תרפ"ו ,און ער איז ל"ע געווען אן אלמן
42
דער צדיק רבי איציקל זי"ע זעענדיג אז ער איז בירגער ,אבער די צוויי מיידלעך האבן זיי באופן
א איד ,האט פארלאנגט פון אים דריי זאכן ,שבת, פלא נישט געזען און נישט באמערקט דורכאויס די
כשרות ,און נאך איין זאך ,און יענער האט זיך עס גאנצע נסיעה ,און זיי זענען אנגעקומען צו זייערע
אונטערגענומען ,און רבי איציקל האט אים טאקע קרובי משפחה אין פוילן לחיים ולשלום.
אנגעוואונטשן ,נאך פיר חדשים איז דער אפיציר •••
געקומען צו פארן מיטן זון ,פארציילנדיג ,אז ער איז זייענדיג אין סיביר איז א איד אריינגעלאפן צו
דער איינציגער פון פיר הונדערט סאלדאטן פון זיין רבי איציקל אינדערהיים ,זאגנדיג אז ער איז
גרופע וואס איז ארויס לעבעדיג פון יענע שלאכטן. אנטלאפן פון מיליטער ,די סאלדאטן לויפן אים
••• נאך ,און מען וויל אים שיסן ,רבי איציקל האט אים
עס פארציילט זיין אייניקל כ"ק אדמו"ר געהייסן זיך שנעל אריינלייגן אין זיין בעט ,און זיך
מ'פשעווארסק שליט"א ,אז ער געדענקט אלס צודעקן מיט זיין דאכענע.
קינד איינמאל אין קראקא ,איז אנפאנג וואך
געקומען א גוי און פארקויפט א פיש ,און מען האט עס איז אדורך געציילטע מינוטן ,און די
עס געלייגט אין וואסער אז עס זאל זיך האלטן ביז סאלדאטן זענען אנגעקומען צו די טיר פון דעם
שבת ,איין טאג שפעטער איז עס אבער געשטארבן, הויז מיט אויסגעשטרעקטע געווער ,פארלאנגנדיג
האט מען עס ארויסגענומען פונעם וואסער און אז מען זאל שוין ארויסגעבן דעם אנטלאפענעם
געלייגט ביים פענסטער ,כדי עס זאל נישט סאלדאט ,דער צדיק רבי איציקל האט זיי גאנץ
פארשימלט ווערן ,נאר זיך האלטן פריש דורך די קאלט געענטפערט" ,ער איז נישט דא אינדערהיים,
קעלט. איר קענט אים זוכן וואו איר ווילט" ,זיי האבן טאקע
איבערגעדרייט דאס גאנצע הויז ,געזוכט און
יענע מיטוואך אינדערפרי איז געווען ראש גענישטערט אין יעדעס ווינקל ,אבער זיי האבן
חודש ,און רבי איציקל האט אים געזאגט אז ער גארנישט געטראפן ,זענען זיי אוועקגעגאנגען ,און
זאל גיין קוקן ,און זען אויב די פיש לעבט נאך ,ער אזוי איז דער איד געראטעוועט געווארן פון
האט דאך ביי זיך געוואוסט אז עס איז שוין זייערע הענט.
געשטארבן ,אבער אז דער זיידע הייסט איז ער •••
געגאנגען קוקן נאכאמאל ,פלוצלינג זעט ער ווי די אין יענע צייט האט א רוסישער אפיציר
פיש שפרינגט אויף ארויף ,איז ער צוריקגעגאנגען אנגעקלאפט ביי רבי איציקל אין טיר ,פרעגנדיג צי
זאגן פארן זיידן רבי איציקל ,אז די פיש לעבט נאך, דא וואוינט א ראבין ,זעלבסטפארשטענדליך אז
האט דער זיידע געזאגט" ,אויב אזוי לייג עס אוועק מען איז געווארן מלא פחד ,ווער ווייסט וואס ער
פאר שבת". וויל ,עס איז געווען אונטער די קאמוניסטן ,און
••• מען האט מורא געהאט אז מען וויל ח"ו ארעסטירן
עס איז געווען איינמאל ערב יום הקדוש אין דעם רבין ,האט מען אים געזאגט אז עס וואוינט
פאריז ,ווען רבי איציקל איז אריינגעקומען צו רבי נישט דא קיין רבי.
יענקעלע אין צימער דארט העכער די דירה ,און
רבי איציקל זעט ווי רבי יענקעלע שטייט און דער אפיציר האט זיך אבער נישט
פארעט זיך ביי די שאפע ,ער פאקט ארויס זאכן ,און אוועקגערוקט פון דארט ,און ער האט זיך
ער איז מסדר די שאפע ,פרעגט אים רבי איציקל, אנגערופן" ,איך ווייס וואס א רבי איז ,מיין טאטע
"דאס טוט מען ערב יום הקדוש" ,זאגט רבי האט מיר אמאל גענומען קיין סלאנים ,און איך ווייס
יענקעלע" ,וואס דען דארף מען טון ערב יום וויאזוי א רבי זעט אויס" ,און ער האט דערציילט ,אז
הקדוש" ,זאגט רבי איציקל" ,מען דארף תשובה זיין זון איז אין מיליטער ,און מען וויל אים יעצט
טון" ,זאגט רבי יענקעלע" ,און אז מען האט נישט שיקן קיין 'סטאלינגראד' ,וואו עס זענען
געזינדיגט". דעמאלטס אנגעגאנגען שווערע שלאכטן צווישן
די רוסן און די דייטשן ,און עס זענען דארט געפאלן
און דער שווער רבי איציקל פלעגט זאגן אויף מיליאנען סאלדאטן פון ביידע זייטן ,וויל ער בעטן
זיין איידעם רבי יענקעלע" ,אז עס מוז זיין אז ער א ברכה אז זיין זון זאל אהיימקומען לעבעדיג.
43
הארץ ,און זיך געבעטן ביי אים ער זאל תשובה טון, האט נישט געטון קיין עבירות ,ווייל אויב יא וואלט
דער איד וואס איז שוין געווען נעבעך אזוי די גאנצע שטאט שוין געוואוסט דערפון" ,וואס ווי
פארזונקען ,האט זיך אנגערופן צו רבי איציקל, באקאנט אז אויב עס האט זיך אמאל געמאכט ביי
"איך ליג שוין אזוי טיף אין די בלאטע אז איך קען רבי יענקעלע א זאך וואס עס איז נישט געווען
שוין נישט ארויסגיין". אויסגעהאלטן ,אפילו בשוגג ,האט ער דאס מודיע
געווען ברבים ,אפילו שוין זייענדיג רבי ,האט ער
האט דער צדיק רבי איציקל ארויסגענומען א ביים טיש געקענט זאגן" ,איך האב דאס און דאס
שטיקל פאפיר און אים געזאגט" ,שרייב דא אראפ געטון".
אלעס וואס דו האסט געטון" ,אנהייב האט ער נישט •••
פארשטאנען וואס רבי איציקל וויל מיט דעם, אין יענע תקופה אין פאריז איז אמאל געקומען
אבער אז רבי איציקל זאגט אים שרייב ,האט ער צום צדיק רבי איציקל דער ראש ישיבה ומנהל פון
אנגעהויבן שרייבן ,אבער ער האט נישט אלעס ישיבת נובהרדוק אין פראנקרייך הגאון רבי גרשון
געשריבן ,ווען רבי איציקל האט עס באמערקט ליבמאן ז"ל ,וועלכער איז געווען באקאנט מיט זיין
האט ער אים נאכאמאל געזאגט" ,שרייב 'אלעס' מסירת נפש צו ראטעווען אידן און מרביץ תורה
אראפ אויפן פאפיר". זיין אין פראנקרייך ,און ער האט זיך שטארק
געפלאגט דערמיט.
ווען ער האט געענדיגט שרייבן ,זאגט אים רבי
איציקל" ,גיב מיר אהער דאס פאפיר" ,און ער האט איינמאל איז אויסגעקומען ,אז ער איז געווען
געזאגט" ,דאס אלעס וואס עס שטייט אויף דעם ביי רבי איציקל פאר א יום טוב ,אזוי שמועסנדיג
צעטל ,נעם איך אויף מיינע פלייצעס ,דו הייבסט האט ער זיך אויסגערעדט דאס הארץ אז עס קומט
יעצט אן א נייע לעבן ,דו דארפסט זיך נישט זארגן יום טוב און ער וועט נישט קענען קויפן פלייש פאר
אויף דיין פארגאנגענהייט" ,דער איד האט טאקע די ישיבה בחורים אויף יום טוב ,וויבאלד די פלייש
אנגעהויבן א נייע אידישע לעבן ,און געשעפט וויל אים שוין נישט מער געבן אויף בארג,
אויפגעשטעלט שיינע ערליכע דורות ,און חסידים ווייל ער איז שולדיג גאר אסאך געלט ,זאגט אים רבי
האבן מסביר געווען די טענה'רייען וואס עס איציקל" ,האלטס נאר אייער קאפעליטש
פלעגט זיין צווישן רבי יענקעלע מיט רבי איציקל איבערגעדרייט".
לגבי פאסטן תעניתים ,רבי יענקעלע פלעגט אלץ
פרעגן דעם שווער פארוואס ער פאסט ,און רבי און דאן האט דער צדיק רבי איציקל
איציקל פלעגט אים אלץ ענטפערן" ,דו האסט אנגעפילט דעם קאפעליטש מיט דאס גאנצע
נישט געזינדיגט ,דארפסטו נישט פאסטן ,איך האב געלט פון די פדיונות וואס עס איז געלעגן אויפן
געזינדיגט ,איך דארף פאסטן" ,און מען האט טיש ,און געזאגט פאר רבי גרשון" ,פון דעם געלט
פארשטאנען ,אז דאס זענען די עבירות וואס רבי זאלט איר גיין קויפן פלייש אויף יום טוב פאר די
איציקל האט גענומען אויף זיך פון אידן. ישיבה בחורים" ,די טאכטער די רעבעצין פון רבי
••• יענקעלע ,צוזעענדיג ווי דער טאטע גיבט אוועק
די טאכטער די רעבעצין פון רבי יענקעלע זי"ע, אלע געלטער וואס ער האט נאר געהאט ביי זיך,
האט דערציילט ,אז אין פשעווארסק האט האט זי זיך אנגערופן" ,טאטע איך בין דאך אויך
געוואוינט א איד וועלכער פלעגט זאגן ,אז ער שולדיג אין די געשעפטן ,און איך דארף אויך געלט
גלייבט נישט אין קיין רבי'ס ,אבער אויף רבי אנצוגרייטן דעם יום טוב" ,האט איר רבי איציקל
איציקל האט ער געזאגט אז ער גלייבט יא אז ער געענטפערט" ,פאר דיר וועט מען נאך בארגן ,אבער
איז א רבי ,ווייל אינמיטן די ערשטע וועלט-קריג פאר זיי בארגט מען שוין נישט מער".
האט ער אמאל געזען ערב שבת ,ווען עס זענען •••
געפלויגן באמבעס פון אלע זייטן ,עס איז געווען זייענדיג אין פאריז האט דער צדיק רבי איציקל
ממש סכנת נפשות צו בלייבן אינדרויסן ,יעדער איז אמאל באגעגנט א באקאנטן ,וועלכער איז ליידער
געלאפן זיך באהאלטן ,אבער רבי איציקל האט געווען אינגאנצן אראפ פון אידישן וועג ל"ע ,דער
ווייטער ממשיך געווען אנצוגרייטן דעם שבת צדיק רבי איציקל האט פרובירט צו רעדן צו זיין
44
ח"ו נישט פאסירן א גניבה ,דעריבער וויל ער מאכן קודש ,ווי גלייך די מלחמה האט גארנישט געהאט
דערויף פארזיכערונג )אינשורענס( ,און עס זענען מיט אים ,האט דער איד אויסגעפירט" ,דאס איז א
געווען עטליכע אינשורענס פירמעס פון רבי".
פארשידענע לענדער אין אייראפע ,און ער האט •••
געבעטן אז רבי איציקל זאל אים זאגן וועלכע ביים צדיק וקדוש רבי איציקל זי"ע ,פלעגט
אינשורענס פירמע ער זאל נעמען. יעדן ערב שבת זיין א גרויסע געפילדער און טומל,
אנגרייטנדיג אלע טעפ מיט עסן ,ס'איז געווען א
האט אים רבי איציקל געזאגט ,אז ער זאל אים ברייטע ווירטשאפט פאר די געסט און די סעודות,
ברענגען א רשימה פון אלע אינשורענס און די הכנות צום שבת האט געדויערט ביז ממש
קאמפאניס מיט זייערע פרייזן ,און אויך דער אופן די לעצטע מינוט פארן זמן ,הרה"ח ר' שלמה אקער
וויאזוי מען דארף דאס באצאלן ,אויפאיינמאל ע"ה ,איינער פון די משמשים ,האט אמאל
אדער צוביסלעך. געטראכט" ,פארוואס דארף אלץ זיין אזא טומל מיט
די אלע הכנות ביז צום זמן" ,און ער האט איין וואך
דער סוחר האט געברענגט די גענויע רשימה ערב שבת אלעס אנגעגרייט עטליכע שעה פאר'ן
פון אלע אינשורענס פירמעס מיט אלע פרטים פון זמן ,אז עס זאל זיין אויף א רואיגן אופן.
די באצאלונגען ,רבי איציקל האט איבערגעקוקט
די רשימה ,און האט אים געהייסן נעמען די יענעם פרייטאג מיטאג האט ער אריינגעפירט
אינשורענס פירמע וועלכע בעט די העכסטע פרייז, רבי איציקל אין קאך ,וואו עס איז שוין אלעס
און פארלאנגען צו באצאלן אלעס אויף איינמאל געווען גרייט צום שבת ,און געזאגט" ,דער רבי זאל
)נישט מיט פעימענטס(. געבן א קוק ,עס איז נאך דא א שעה/צוויי ביז שבת,
און אלעס איז רואיג ,ממש א מחיה" ,דער צדיק רבי
האט דער סוחר געזאגט פאר רבי איציקל, איציקל האט געשמייכלט צו ר' שלמה פאר זיין
"גוט ,אז דער רבי הייסט מיר נעמען די אינשורענס שיינע ארבעט ,אבער ער איז צוגעגאנגען צו די 'געז
קאמפאני וועל איך זיי נעמען" ,רופט זיך אן רבי רענטש' ,ער האט אויסגעלאשן אלע פלאמען ,און
איציקל צו אים" ,יא ,דו וועסט באצאלן די פרייז פון זיך אנגערופן" ,שבת קומט נישט מיט א רואיגקייט,
די טייערסטע פירמע וואס איך האב דיר געהייסן שבת דארף זיין מיט א ברען צו אנגרייטן לכבוד
נעמען ,און אויך דאס גאנצע אויפאמאל ,אבער שבת קודש".
נישט פאר זיי זאלסטו געבן דאס געלט ,נאר פאר •••
מיר" ,אזוי האט דער איד טאקע געטון ,און יעדעס אמאל אינמיטן א געשפרעך מיט איינער פון די
יאר האט ער באצאלט זיין אינשורענס פאר רבי דיינים אין אנטווערפן ,האט זיך רבי איציקל
איציקל ,און עס האט אזוי אנגעהאלטן אסאך יארן, אנגערופן" ,אז ער האט כסדר מחשבות זרות
און ער האט קיינמאל נישט געהאט קיין גניבה ,ביז בשעת'ן דאווענען" ,האט אים דער דיין געפרעגט,
א טאג נאך דאס הסתלקות פון רבי איציקל ,ווען עס וואספארא מחשבות זרות האט דער רבי ,האט רבי
האט דאס ערשטע מאל פאסירט ביי אים א גניבה, איציקל געענטפערט מיט א פשטות" ,ווען איך
ווייל זיין אינשורענס איז שוין געווען אפגעלאפן. שטעל זיך אוועק דאווענען ,דערמאן איך מיר
••• איבער די אלמנה וואס האט נישט וואס צו עסן ,און
אמאל האט ביי א געוויסן נגיד אין שטוב אן אנדערער צעבראכענער איד ,און אנדערע
אריינגעקלאפט א איד און זיך פארגעשטעלט ווי א נצרכים וואס מ'דארף זיי ארויסהעלפן ,און איך קען
שליח פון רבי איציקל ,אז ער האט אים מיך נישט מצמצם זיין דעם קאפ צום דאווענען".
באאויפטראגט צו זאמלן געלט פאר א וויכטיגן •••
צדקה צוועק ,דער נגיד וועלכער האט געהאט א אמאל איז געקומען א איד א גרויסער אנטיק
נאנטע שייכות מיט רבי איציקל ,האט צוליב א סוחר צום צדיק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע,
געוויסע סיבה געהאלטן ,אז ס'איז נישט אינגאנצן און פארגעלייגט ,אז ער פארמאגט פארשידענע
אמת וואס יענער זאגט ,נאר דער איד האט זיך גאר טייערע אנטיק זאכן וואס ער האלט אין
אליין באאויפטראגט פאר דעם צוועק. עטליכע מאגאזינען ,און ער האט מורא אז עס זאל
45
וויל" ,האט דער הייליגער סטראפקובער רב האט ער דעריבער באשלאסן צו אויספארשן
געזאגט" ,וועל איך דיך בענטשן אז דו זאלסט זיין א די זאך ,ער האט יענעם געבעטן צו ווארטן א מינוט
רבי ,און אידן זאלן דורך דיר געהאלפן ווערן". אינדרויסן ביז ער וועט זעהן וואס ער קען אים
••• געבן ,דערווייל האט ער גענומען דעם טעלעפאן
עס ווערט דערציילט א מעשה נפלא ,הרה"ח ר' און אנגערופן רבי איציקל אליין ,כדי צו הערן פון
זלמן בינער ז"ל וואס האט פאר יארן לאנג געדינט אים אויב דער איד איז טאקע א שליח פון אים
אלס איבער געגעבענע מנהל אין די מוסדות אדער נישט ,ווען רבי איציקל האט געהערט זיין
סאטמאר אין וויליאמסבורג ,האט אין יאר תשל"ו שאלה ,האט ער אים גאר שארף פארגעהאלטן,
באשלאסן צו קומען וואוינען קיין אמעריקע ,כדי זאגנדיג" ,א איד שטייט ביי דיין טיר און בעט געלט,
צו וואוינען נאנט צו זיינע קינדער ,זיינע קינדער און אנשטאט אים געבן האסטו צייט פאר חקירות,
האבן איינגעגעבן די פאפירן פאר א גרין קארד ,און מער זאלסטו אזוינס קיינמאל נישט טון ,ווען א איד
ווי דער סדר איז ,דארף עס דורכגיין דורכן קומט צו דיר פאר געלט ,זאלסטו געבן בהרחבה אן
אמעריקאנער קאנסול ,זיי רופן אראפ די מענטשן אים צופיל אויספארשן".
וואס געבן איין פאר די גרין קארד ,און מען פילט •••
אויס די פאפירן ,געווענליך דויערט דאס עטליכע דער צדיק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע
חודשים ביז זיי זענען מודיע אז די גרין קארד איז פלעגט פארציילן ,אז ער האט באקומען א ברכה פון
באשטעטיגט ,און מען קען עס אויפפיקן אינעם הרה"ק רבי אברהם שלום מסטראפקוב זי"ע ,אז ער
לופטפעלד. זאל קענען העלפן אידן ,און די מעשה איז געווען,
אז רבי איציקל איז אמאל געווען אין מארינבאד
אבער ביי ר' זלמן האט זיך די זאך געצויגן און )וואו אסאך צדיקים זענען געפארן אויף אפרו( ,און
געצויגן פאר גאר א לאנגע צייט ,און מען האט דער הייליגער סטראפקוב'ער רב איז דארט געווען,
נישט געזען קיין עק ,ר' זלמן האט עטליכע מאל האט רבי איציקל געבעטן דעם סטראפקוב'ער רב,
מזכיר געווען ביי רבי איציקל וועגן די שריפטן, אז ער וויל זיין ביי אים אויף שבת ,אבער ער האט
אבער רבי איציקל האט נישט רעאגירט דערויף, אים אפגעזאגט.
איינמאל האט ער מזכיר געווען ,צוגעבנדיג ,אז ער
האט פראבלעמען ,עס שלעפט זיך שוין גאר לאנג, דעם אנדערן טאג האט דער סטראפקוב'ער רב
און ער וואלט שוין לאנג געדארפט באקומען די געטראפן רבי איציקל ,און יעצט האט ער אים גאר
שריפטן ,אבער רבי איציקל האט נישט איינגעלאדנט אז ער זאל קומען צו אים אויף שבת,
געענטפערט ,ר' זלמן האט זיך אנגערופן" ,רבי ,איך )ווייל דער סטראפקוב'ער רב איז געווען אן איש
האלט אז דער רבי האלט אפ די שריפטן". פלא ,ווי זיין טאטע דער הייליגער שינאווער רב
זי"ע האט געזאגט אויף אים" ,אז זיין נשמה איז פון
יעצט האט זיך רבי איציקל אנגערופן" ,האט גאר א הויכער עולם ,וועגן דעם איז ביי אים אלעס
איר געפרעגט סאטמארער רב אויב איר זאלט באופן פלא"( ,האט אים רבי איציקל געענטפערט,
אוועקפארן פון אנטווערפן" ,ענטפערט ר' זלמן" ,יא, "איך האב אייך נעכטן געפרעגט וועגן זיין ביי ענק
מיין ברודער ר' יחזקאל איז דאך לעצטנס געקומען אויף שבת ,און איר האט מיר אפגעזאגט ,בין איך
וואוינען קיין אנטווערפן ,ער וועט איבערנעמען אריין צום בעלזא רב הרה"ק רבי ישכר דוב ,און זיך
מיין פלאץ אין די תלמוד תורה ,ער איז זייער א איינגעמאלדן ביי אים אויף שבת ,און איך וויל שוין
גוטער מלמד" ,האט רבי איציקל אים געזאגט, נישט משנה זיין".
"אזוי ,דעמאלטס קענט איר גיין מארגן צום קאנסול
פאר די שריפטן". דער הייליגער סטראפקוב'ער רב זי"ע האט זיך
פאר אים פארענטפערט אז ער געדענקט בכלל
האט ר' זלמן דערציילט ,אז נאך פאר זיי זענען נישט פון אזא זאך ,און כדי אים צו מפייס זיין האט
געגאנגען צום קאנסול ,האט מען שוין פון קאנסול ער אים געזאגט ,אז ער קען אים יעצט בעטן וואס
גערופן צו זיי אהיים זאגן ,אז זיי האבן די שריפטן, ער וויל ,האט רבי איציקל געזאגט" ,איך זאג
און מען האט עין בעין געזעהן ,אז רבי איציקל האט גארנישט ,דער רבי זאל מיר בענטשן מיט וואס ער
46
זאלסט איבערזאגן בזה הלשון ,ווי איך זאג ,און דו נישט געוואלט אז ר' זלמן זאל איבערלאזן די
זאלסט נישט משנה זיין פון דעם נוסח וואס איך סאטמארע תלמוד תורה ,ער איז געווען אן
זאג דיר" ,די דאקטוירים האבן געזאגט אז זיי קענען אויסערגעווענליכער מלמד ,האט ער אים
נישט העלפן ,יא אמת ,זיי קענען טאקע נישט ,אבער אפגעהאלטן די שריפטן.
רבי איציקל פשעווארסקער זאגט אז דער 'כל יכול' •••
קען איר געבן א רפואה שלימה ,און זי וועט האבן א עס איז געווען א בחור ,וואס זיין משפחה איז
רפואה שלימה בקרוב" ,און רבי איציקל איז געקומען פון ארץ ישראל וואוינען קיין אנטווערפן,
געשטאנען ביים טעלעפאן ,און זיכער געמאכט אז אבער ער האט נישט געהאט קיין שריפטן ,זיין ארץ
ר' נפתלי זאגט נאך ווארט ביי ווארט פון זיין לשון, ישראל'דיגע פאספארט איז אפגעלאפן ,און מען
און אז ער טוישט נישט קיין ווארט ,איבריג צו זאגן האט נישט געוואלט פארלענגערן דעם פאס אין
אז בחסדי השי"ת איז זי געזונט געווארן א קורצע בעלגיע ,ווייל ער דארף זיך שטעלן אין מיליטער
צייט דערויף ,ווערנדיג צוריק כאחד האדם. אין ארץ ישראל ,און ער האט געדארפט משום
איזה סיבה פארן קיין לאנדאן ,אבער ער האט נישט
געקענט פארן ווייל ער האט נישט געהאט די
שריפטן.
דער בחור איז אריין צום צדיק רבי איציקל ,און
פארציילט ,אז ער דארף פארן קיין לאנדאן אבער
ער האט נישט קיין שריפטן ,ער האט נאר א 'ווייסע
קארד' )דאס איז א קארטל וואס באשטעטיגט אז
בעלגיע לאזט אים בלייבן אין לאנד( ,און מיט דעם
קען מען נישט ארומפארן פון איין לאנד צום
צווייטן ,זאגט אים רבי איציקל" ,פאר
געזונטערהייט!" דער בחור זאגט אבער" ,איך האב
דאך נישט קיין פאס צו פארן נאר די ווייסע קארד"
זאגט אים רבי איציקל" ,איך האב דיר דאך געזאגט
אז דו קענסט פארן! פאר געזונטערהייט!".
לפלא ,אנקומענדיג ביי די גרעניץ ארויס פון
בעלגיע ,בעט מען אים דעם פאס ,ער גיבט אהין די
ווייסע קארד ,און ער איז דורך אן קיין שום
פראבלעמען ,דאס זעלבע האט נאכאמאל פאסירט
ביים אריינגיין קיין ענגלאנד ,מען האט אים
געבעטן זיין פאספארט ,און ער האט געגעבן דאס
קארטל ,און אזוי איז ער געפארן מערערע מאל
מיט די 'ווייסע קארד' אהין און צוריק פון בעלגיע
קיין ענגלאנד.
•••
אמאל זייענדיג אין באדגאסטיין-עסטרייך איז
געקומען א טעלעפאן רוף פון פראנקרייך ,צו
מזכיר זיין א פרוי וואס די דאקטוירים האבן שוין
אויפגעגעבן אויף איר ל"ע ,ווען דער בעל אכסניא
הרה"ח ר' נפתלי ראזענצווייג ע"ה האט
איבערגעגעבן די הזכרה ,האט אים רבי איציקל
באפוילן ,הער מיך צו ,נעם דעם טעלעפאן ,און
47
רבי לייב'עלע אייגער בעל אמרי אמת זי"ע מעיד
יארצייט י"א תשרי
געווען אויף דעם גאון ,אז ער איז געווען אזוי גרויס
אונעם מידות האמת ,אזוי ווי דער אר"י הקדוש זי"ע
הגה"ק רבי אברהם אביש ב"ר צבי הירש זי"ע
אין תורת הנסתר ,הרה"ק רבי יעקב יצחק היהודי
)פילד(
הקדוש מפשיסחא זי"ע האט מעיד געווען ,אז עס
בעל ברכת אברהם ,מפרנקפורט דמיין
איז נישט געווען אויף די וועלט איינער וואס איז
"הנקרא רבי אביש'ל פראנקפורטער"
געווען א תם וישר אזוי ווי דעם גאון רבי אברהם
אביש זי"ע.
ער איז געבוירן אין שטאט מעזריטש ,בשנת ת"ן.
ער האט געלערנט ביי די גדולים און גאונים בדורו
צו זיין טאטן הגה"ק רבי צבי הירש אב"ד מעזריטש
ובתוכם.
זי"ע,
בן הגה"ק רבי אברהם ממעזריטש זי"ע,
הגה"ק רבי צבי הירש חריף אשכנזי בעל כוס
בן הגה"ק רבי צבי הירש אב"ד דובנא זי"ע) ,חתן
ישועות מהאלבערשטאט זי"ע,
הגה"ק רבי אברהם חיים שור בעל תורת חיים
הגה"ק רבי נפתלי הכהן כ"ץ בעל סמיכת חכמים
מסאנטוב זי"ע(,
זי"ע.
בן הגה"ק רבי עוזר מקרעמניץ זי"ע.
זיין רבו מובהק איז געווען הגה"ק רבי שמואל בעל און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת ריזל ע"ה,
בית שמואל אב"ד פיורדא זי"ע ,וואס ער האט רוב בת הגה"ק רבי מרדכי גינצבורג אב"ד בריסק דליטא
פון זיין תורה געלערנט ביי דעם רבין. זי"ע) ,חתן הגה"ק רבי יצחק מזאלקאווא זי"ע(,
בן הגה"ק רבי בנימין זאב גינצבורג זי"ע,
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת רבקה בן הגה"ק רבי יעקב אב"ד פריעדלאנד זי"ע,
גאלדא ע"ה, בן הגה"ק רבי אליעזר לייזר זי"ע,
בת הקצין הגה"ק רבי אליהו הכהן ממעזריטש זי"ע, בן הקצין המפורסם הר"ר שמעון גינצבורג מפוזנא
חתן רבו מובהק הגה"ק רבי שמואל בעל בית זי"ע.
שמואל מפיורדא זי"ע.
ער איז געווען א גאון הגאונים און א איש קדוש
נאך די חתונה האט ער ווייטער עוסק געווען מאוד ,ער איז געווען א בקי נפלא בתורת הנגלה
בתורה אויף א באשיידענעם אופן ,זיין רעבעצין והנסתר ,דער מאור הגולה המפורסם בכל קצוי
האט געהאט א קליינעם געשעפט וואס פון דעם ארץ ,ביי דעם צדיק איז מקיים געווארן וואס חז"ל
האבן זיי געהאט פרנסה בדוחק ,און דער גאון האט זאגן ,איש אשר רוח המקום ורוח הבריות נוחה
געלערנט יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדת הימנו ,האי עניו והאי חסיד ,ער איז געווען מפורסם
התורה בנגלה ובנסתר ,צדיקים האבן מעיד געווען, אלס א איש האמת נפלא ,ער האט מרביץ תורה
אז ער האט געהאט גילוי אליהו הנביא ז"ל. געווען פאר הונדערטער תלמידים גאונים און
גדולים בתורה מיט א מסירת נפש ,אויך איז ער
ער האט געדינט אלס רב און די אלע שטעט, געווען באוויסט אלס א מתמיד עצום ,צדיקים
וואין ,ווישניץ ,ליקוב ,יאנוב ,מעזריטש ,רוצוויל, הקודמים האבן מעיד געווען ,אז דער צדיק האט
קארוב ,ליסא ,און יעדן שטאט ווי ער איז זוכה געווען צו גילוי אליהו הנביא ז"ל ,און ווי מען
אנגעקומען ,האט מען אים גאר שטארק מעריץ קען זען אויף די ניסוח המציבה ,איז ער געווען א
געווען צוליב זיין גדלות בתורה ,אבער ער דער גאון גרויסע בעל מופת און פועל ישועות בקרב הארץ.
האט זיך אייביג באהאלטן און עוסק געווען בתורה
אויף א גאר איינגעהאלטענעם אופן. מען דערציילט ,אז דער גאון האט אמאל
געזאגט ,אויב א מענטש וואלט ווען געוויסט די
זייענדיג רב אין שטאט ליסא האבן שוין די גרויסע כח פון דעם מידות האמת ,וואלט א איד
גדולים און גאונים בדורו געוויסט פון זיין גדלות קיינמאל נישט ליגענט געזאגט ,אויך האט הגה"ק
48
אנהייבן קבלת שבת ,ווייל ער זעהט אז א גאר בתורה און זיין געוואלדיגע מידות האמת ,אלע
גרויסע נשמה דארף אראפ קומען אויף די וועלט, גדולי הדור האבן זיך אויף אים פארלאזט מיט זיין
און ער וויל נישט מען זאל פאר דעם מחלל שבת הוראה ,ווען עס האט אויסגעבראכן די גרויסע
זיין. מחלוקה צווישן דעם הייליגען פני יהושע זי"ע און
דער גאון רבי יונתן אייבשיץ זי"ע ,האבן ביידע
נאר נאכדעם וואס מען איז געקומען מבשר צדדים מסכים געווען צו קומען צו דעם גאון רבי
זיין פארן צדיק ,אז דאס קינד איז געבוירן געווארן, אברהם אביש ,כדי מען זאל מאכן שלום.
דאן האט זיך דער צדיק גשטעלט דאווענען און
מקבל שבת געווען ,אויך האט דער גאון געהייסן צדיקים האבן מעיד געווען אז אליהו הנביא
געבן פארן קינד דעם נאמען משה ,ווייל ער וועט ז"ל איז געקומען לערנען מיט דעם גאון חכמת
נאך זיין א מנהיג ישראל ווי משה רבינו ע"ה. הקבלה און תורת הנסתר ,און ער איז געווען א בעל
רוח הקודש ,דער בעש"ט הקדוש זי"ע האט
דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט געזאגט אויף דעם גאון ,אז ער איז א בעל רוח
געזאגט בזה"ל ,אסאך גרויסע נשמות האבן הקודש און א בקי במתיבתא דרקיעא.
געלעבט אין די צייטן פון דעם בעש"ט הקדוש זי"ע,
אלע פון זיי זענען געווען חכמי הדור און אדירי בשנת תקי"ט 4יאר נאכן פטירה פונעם
התורה ,אבער דעם נשמה פון רבי אביש'ל איז הייליגען גאון דער פני יהושע זי"ע האט מען דעם
געווען גדול מכולם ,און די תלמידים פונעם חוזה גאון רבי אברהם אביש אויף גענומען אלס ממלא
האבן מעיד געווען ,אז ווען זייער רבי דער חוזה מקום אין שטאט פראנפורט ,דאן איז ער נתפרסם
האט אנגעהויבן רעדן פון דעם גאון רבי אברהם געווארן אין די וועלט אלס א גדול בתורה ,מען
אביש זי"ע ,האט זיין פנים געלאכטען מיט א האט זיך צו אים געוואנדען מיט די שווערסטע
הימלישע לעכטיקייט ,און ער האט גערעדט מיט א שאלות און מען האט זיין תשובה אנגעקומען אלס
געוואלדיגע התלהבות ,איינמאל האט זיך דער דער פוסק האחרון.
חוזה אויס געדריקט בזה"ל" ,מאברהם עד אברהם,
לא קם כאברהם". ער האט דארט אויך אויף געשטעטלט זיין ישיבה,
וואס פון דארט זענען ארויס געקומען גרויסע
מען דערציילט ,אז דער צדיק הרה"ק רבי לוי גדולים און גאונים בתורה ובתוכם.
יצחק דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע
איז איינמאל געווען אין שטאט ליקוב ,ווען ער איז הגה"ק רבי זלמן חסיד מפרנקפורט דמיין זי"ע) ,דער
אריין געקומען אין דעם ביהמ"ד האט ער גלייך רבי פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע(,
געזאגט ,אז ער איז מרגיש א גרויסע אור אין דעם הגה"ק רבי חיים אויערבאך בעל דברי משפט אב"ד
ביהמ"ד ,און ער האט געפרעגט ווער עס האט דא לונטשיץ זי"ע.
געדאווענט ,האט מען אים אויס גערעכנט אלע
צדיקים און גאונים וואס האבן דארט געדאווענט, מען דערציילט ,אז זיינע תלמידים די גרויסע
אבער ער האט זיך נישט בארואיגט ,ביז מען האט גאונים בתורה האבן מעיד געווען ,אז ווען אימער
פארן הייליגען בארדיטשובער זי"ע געזאגט ,אז אין זיי דערמאנען זייער רבין דער גאון וקדוש רבי
דעם ביהמ"ד האט געדאווענט רבי אביש'ל אביש זי"ע ,כאפט זיי א פחד און א יראת הכבוד פון
מפרנקפורט זי"ע ,דאן האט דער צדיק געזאגט ,אז זיין גרויסע גדלות בתורה וחסידות און פון זיין
ער פארשטייט דעם גרויסן לעכטיקייט אונעם געוואלדיגע פרישות און צדקות.
ביהמ"ד ,נאכדעם וואס דער גאון האט דארט
געדאווענט. ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער חתם
סופר זי"ע איז געבוירן געווארן ערב שבת קודש
הרה"ק רבי דוב בער המגיד ממעזריטש זי"ע גאר שפעט ,דער עולם איז שוין געווען אין ביהמ"ד
האט גאר אסאך גערעדט פון דעם גדלות בתורה גרייט צו מקבל שבת זיין ,אבער דער גאון וקדוש
פונעם גאון רבי אביש'ל זי"ע ,און ער האט געזאגט, רבי אביש'ל זי"ע ,האט געהייסן ווארטן און נישט
49
הגה"ק רבי צבי הירש מפרנקפורט דמיין זי"ע, אז אלע חידושים וואס זענען שגור אין די וועלט אן
הגה"ק רבי עוזר אב"ד ביאלא מעזריטש זי"ע, קיין נאמען נאר ווי א וועלטליכע חידוש" ,למשל,
חתנו הגה"ק רבי אשר לעמיל הכהן זי"ע. העולם אומר" ,איז דאס פון דעם גרויסן גאון רבי
אביש'ל זי"ע.
נסתלק לגנזי מרומים י"א תשרי בשנת תקכ"ט,
ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט פרנקפורט, הרה"ק רבי יקותיאל יהודה בעל ייטב לב
סמוך ונראה צום הייליגען רי"ף זי"ע ,און הגה"ק רבי מסיגוט זי"ע האט דערציילט ,אז דער זיידע דער
שמואל שאטין כ"ץ בעל חידושי מהרשש"ך זי"ע, הייליגער ישמח משה מאוהעל זי"ע האט געהאט א
הגה"ק בעל פני יהושע זי"ע ,הגה"ק בעל הפלאה מנהג יעדן ערב יום הקדוש צו זאגן די ווערטער.
זי"ע ,הגה"ק רבי נתן אדלער זי"ע.
עס קומט דער גרויסער טאג ,דער טאג וואס
זכותו הגדול יגן עלינו דער באשעפער מאכט דעם חשבון אויף די גאנצע
ועל כל ישראל אמן. יאר פון די מעשים ,און דער ישמח משה זי"ע האט
געזאגט ,אז ער האט א גרויסע פחד פונעם יום הדין,
מעשיות אבער אויב וואלט ביים דין געווען נאר מלאכים,
וואלט מען עס נאך געקענט דורך טראגן ,ווייל א
ווערט דערציילט א מעשה וואס ברענגט ארויס מענטש איז דאך נישט קיין מלאך.
דעם גרויסע קדושה און צדקות פון דעם גאון,
איינמאל איז דער גאון געווען אויפן וועג און עס אבער וואס זאל מען טון ,אז ביים יום הדין
איז געווארן נאכט ,בלית ברירה האט זיך דער גאון זענען צווישן די דיינים אויך ילידי אשה ווי דער גאון
איינגעבעטן ביי א גוי ,אז ער זאל קענען איבער הגה"ק רבי אביש'ל מפרנקפורט זי"ע און דער
נעכטיגן אין זיין גאסט הויז. הייליגער גאון הגה"ק רבי יחזקאל סג"ל לאנדא בעל
הנודע ביהודה זי"ע ,וואס דאס מאכט דעם פחד
פארשטייט זיך אז דער גאון איז אויף געווען די אסאך גרעסער.
גאנצע נאכט און עוסק געווען בתורה מיט א
געוואלדיגע התמדה ,אבער דארט אין דעם גאסט ער האט איבער געלאזט זיינע געהויבענע
הויז איז איין געשטאנען אן אנדערע איד ליידער א ספרים וואס אסאך דערפון זענען אויפן דרך פרד"ס
גנב ,אינמיטן די נאכט ווען יעדער איז געשלאפן, און דרך הקבלה.
האט דער גנב גע'גנב'עט טייערע דיימאנט
שטיינער פון דעם גאסט געבער ,און דער גנב האט ספר ברכת אברהם ,על מסכת ברכות,
זיך געלייגט שלאפן. ספר ברכת אברהם ,על מסכת עירובין ,פסחים,
צופרי האט דער גוי געזען ,אז מען האט ביצה,
גע'גנב'עט פון אים די טייערע דיימאנט שטיינער, ספר מחזה אברהם ,על הגדה של פסח,
האט ער גלייך חושד געווען דעם גאון רבי אביש, ספר קנה אברהם ,על ספר בראשית,
וויבאלד ער איז דאך געווען דער איינציגסטער ספר עמק המלך ,על הרמב"ם,
וואס איז אויף געווען די גאנצע נאכט ,דער גוי האט ספר ברכת אברהם ,על שו"ע או"ח.
אנגעהויבן פארשעמען און שלאגן דעם גאון ,אבער
דער גאון האט זיך ממש געבעטן ,אז מען זאל אים ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער גאונים
אפלאזן ,ווייל ער איז נישט געווען דער גנב ,אבער וקדושים.
דער גאון האט בשום אופן נישט געוואלט אויס
זאגן ווער דער גנב איז ,אפילו ער האט דאך באמת הגה"ק רבי אלעזר אב"ד שאוועל זי"ע,
געוויסט צו זעענדיג די גניבה. הגה"ק רבי יעקב אב"ד לוקניק זי"ע,
הגה"ק רבי משה מקאריב זי"ע,
אבער פלוצלונג האט דעם גנב אן געכאפט א הגה"ק רבי אריה ליבוש מקאריב זי"ע,
געפערליכע קרענק ,אז מען האט געמיזט אראפ הגה"ק רבי יוסף מקאליש זי"ע,
50
דעם דרשה פון דעם גאון ,און צווישן די וואס זענען נעמען אלע זיינע קליידער ,און דאן האט מען
געקומען הערן די דרשה איז געווען דער גביר דער אנדעקט די טייערע דיימאנט שטיינער וואס ער
קמצן. האט גענומען ,דאן האט דער גוי געזען ,אז ער האט
סתם חושד געווען דעם גאון דעם צדיק און ער
אזוי ווי דער גביר קומט אריין אין ביהמ"ד און האט אים איבער געבעטן ,אבער דאס ווייזט אז
דערזעהט ווער דער גאון וואס גייט רעדן איז ,האט דער גאון איז געווען גרייט צו ליידן ווי איידער
אים געכאפט א פחד ,ווייל ער האט געכאפט אז ער איינעם צו מסר'ן) .ספר אהל אברהם(.
האט דעם גרויסן גאון געשלאגן און באזידעלט און •••
סתם חושד געווען אין די גניבה ,האט זיך דער גביר ווי באקאנט איז דער גאון געווען א גרויסער
צוגעשטיפט צום גאון כדי ער זאל אים בעטן עניו און זיך בכלל נישט גרויס געהאלטן אפילו ער
מחילה אויף וואס ער האט אפגעטון. איז באמת געווען פון די גרעסטע גאונים בימיו,
אויך איז ער געווען באקאנט מיט זיין געוואלדיגע
אבער אזוי ווי דער גאון האט געזען דעם גביר, מידות צדקה וחסד וואס דער גאון האט צוזאמען
האט דער גאון געמיינט אז זיכער קומט דער גביר געשטעלט גאר גרויסע סכומים פאר צדקה און
אים נאכאמאל שלאגן וועגן דעם שטעקן ,האט ער אלעס אן קיין שום פורסים.
זיך גלייך געבעטן ביי דעם גביר ,אז ער זאל אים •••
גלייבן אז ער האט נישט גענומען דעם שטעקן ,עס מען דערציילט ,אז דער גאון איז אמאל געווען
איז דעם גאון בכלל נישט איינגעפאלן אז דער גביר אין א שטאט ווי ער איז געגאנגען צוזאמען שטעלן
קומט אים דא יעצט מפייס זיין) .ספר אהל אברהם(. געלט פאר א גאר וויכטיגע צדקה צוועק ,איז דער
••• גאון ארויף צום שטוב פון א גרויסע גביר וואס איז
הגה"ק רבי יצחק מאיר אלתר בעל חידושי געווען באוויסט אלס א גרויסער קמצן ,און מען
הרי"ם מגור זי"ע האט דערציילט ,אז ער האט האט פון אים נישט געקענט באקומען קיין פרוטה
געהערט פון איינע פון די זקנים וואס האבן נאך פאר צדקה ,און אזוי ווי דער גאון איז אריין
געקענט דעם הייליגען צדיק רבי אביש'ל געקומען צו דעם קמצן אין שטוב ,האט ער דעם
פראנקפורטער זי"ע ,אז אין די יונגע יארן האט דער גאון פארטריבן פון ביי זיך אין שטוב.
גאון רבי אביש'ל נישט פארשטאנען קיין לערנען,
און עס איז אים געווען גאר שווער צו פארשטיין אזוי ווי דער גאון איז ארויס פון שטוב ,האט
דאס לערנען ,אבער ער איז געווען א ירא שמים דער קמצן באמערקט אז זיין טייערע גאלדענע
מאוד ,אבער צוליב דעם האבן די קינדער כסדר שטעקן פעילט אים ,ער האט גלייך חושד געווען
חוזק געמאכט פון דעם צדיק און געטשעפעט דעם איד וואס איז געווען ביי אים אין שטוב ,אז ער
צוליב זיין שוואכע קאפ. האט דאס זיכער גענומען ,דער קמצן נישט
וויסענדיג ווער דער גאון איז ,איז דער גביר גלייך
ווען ער איז א חתן געווארן בשעת טובה מיט ארויס געלאפן פון שטוב ,און צו געגאנגען צום גאון
זיין מחותן הקצין מוה"ר אלי' הכהן זי"ע חתן רבו און אים גוט באזידעלט פארן נעמען דעם שטעקן,
הגה"ק רבי שמואל בעל בית שמואל אב"ד פיורדא דער גאון האט גלייך געזאגט פאר דעם קמצן ,אז
זי"ע ,און יענע צייט איז געווען דער מנהג ,אז דער ער האט באמת נישט גענומען דעם שטעקן ,אבער
חתן האט ביי די חתונה געבענטשט אויפן קול הויעך דער קמצן האט פון גארנישט געוואלט וויסן ,און
פארן עולם ,און וויבאלד דער חתן אביש'ל איז דאך ער האט גוט אנגעקלאפט דעם גאון און בלית
געווען זייער שוואך אין זכרון ,האט מען די גאנצע ברירה זיך אהיים געגאנגען.
צייט בעפאר די חתונה גע'חזר'ט מיט אים דאס
בענטשן ,כדי ביי די חתונה זאל ער נישט מאכן קיין ווען עס איז אנגעקומען דעם שבת ,האט אין
בושת פאר די משפחה. ביהמ"ד געהאנגען צעטליך אז דער גאון רבי
אביש'ל פראנקפורטער וועט זאגן א דרשה אין
אבער אויפן וועג צום חתונה ווען מען האט זיך דעם גרויסן ביהמ"ד ,צום צייט האבן זיך צוזאמען
אפגעשטעלט אין א גאסט הויז ,און מען האט גענומען די גאנצע שטאט אין ביהמ"ד צו הערן
51
גאנצער עולם איז ממש ארויס פון התפעלות און דארט געמאכט א סעודה ,האט מען מכבד געווען
מען האט ממש באוואונדערט זיין גדלות וחריפות דעם חתן מיטן בענטשן ,אבער מיט זיין שוואכן
בתורה. זכרון האט דער חתן נעבעך פארגעסן דאס בענטשן,
און די משפחה זענען געווארן שטארק ברוגז אויפן
די משפחה האט געווארט אז דער חתן זאל חתן ,און דער עלטערע ברודער הגה"ק רבי מרדכי
אהיים קומען פון שוהל ,אבער ווען עס איז שוין זי"ע האט דעם חתן גאר שטארק באוואשן פארן
געווארן שפעט און דער חתן איז נישט אהיים פארגעסן דעם בענטשן ,און דורך דעם וועט ער
געקומען ,האבן זיי געשיקט א שליח זעהן וואס ברענגען שרעקליכע בושות פאר די משפחה.
גייט פאר מיטן חתן ,מיט גרויס שמחה קומט דער
שליח צוריק און זאגט ,עטס וועט נישט גלייבן פון גרויס צער איז דער חתן אביש'ל ארויס
וואס גייט פאר ,דער חתן שטייט אין שוהל און געלאפן פון שטוב ,און ער איז אריין געלאפן אין
זאגט א דרשה פיל מיט חריפות וגאונות און דער וואלד ,און מיט גרויס געוויין האט ער געזאגט,
גאנצער עולם זיצט און הערט זיך צו מיט דארשט רבוש"ע אויב האסטו געוואלט איך זאל זיין א עם
צום דרשה. הארץ און א טיפוש ,פארוואס בין איך געבוירן
פארשטייט זיך אז די גאנצע משפחה איז געווארן אין א שטוב פון אזא חשובע משפחה וואס
אריבער געלאפן אין שוהל ,און צו זייער וואונדער שטאמט פון אזאנע גרויסע גדולים און גאונים
זעהן זיי ווי דער חתן שטייט און זאגט א דרשה בתורה ,און פון גרויס צער און געוויין איז דער חתן
כאחד הגדולים בדורו ,דאן האט די משפחה איינגעשלאפן.
אנגעהויבן טראכטן ביי זיך ,אז דער חתן דער
תלמיד חכם פאסט דאך נישט צו זיין א איידעם ביי און דאן איז געקומען צו אים אין חלום א איש
דעם קצין פון שטאט ,אבער דער חתן האט בשום קדוש מאוד ,און ער זאגט פארן חתן די בשורה
אופן נישט געוואלט הערן פון אפ לאזן דעם שידוך, טובה ,אז פון יעצט וועט זיין הארץ געפענט ווערן
און טאקע וועגן דעם האט ער זיך כסדר גע'חתמ'ט כפתחו של אולם ,ער וועט אי"ה אנהייבן פארשטיין
"אברם הוא אברהם" ,צו ווייזן אז ער איז אמאל תורה און האבן א שטארק זכרון ,און די משפחה
געווען נאר אברם ,אבער ער איז איבער געדרייט וועט זיך מיט אים בענטשן ,אבער ער זאל נישט
געווארן צו אברהם) .ספר כוחה של תפלה(. טוישן זיין מדרגת פון זיין געוואלדיגע יראת שמים
••• און שפלות ,און ער זאל קיינעם נישט מגלה זיין אז
איינמאל ווען עס איז געווען א שנת בצורת און ער פארשטייט תורה ,און איך וועל דיר שטיין צו די
עס איז געווען גאר שווער צו באקומען עסן ,האט האנט ווען די וועסט מיך ברויכן.
דער צדיק אויס געגעבן זיין גאנצע פארמעגן וואס
ער האט פארמאגט ,כדי צו פארשאפען עסן פאר די און דאן האט זיך דער חתן דערוועקט און ער
ארימעלייט פון שטאט ,האט איינער געפרעגט פון האט גלייך געשפירט ,אז עס האט זיך פאר אים
דעם גאון ,היתכן ער איז עובר אויף די דברי חז"ל אויף געמאכט די שערי אורה ,און ער האט
וואס זאגן) ,מסכת כתובות נ'( שאל יבזבז אדם יותר פארשטאנען אז דאס איז זיכער געקומען פון
מחומש ,אז א מענטש זאל נישט אויסגעבן אויף הימל.
צדקה מער ווי א פיפטל פון זיין פארמעגן.
דעם קומענדיגע טאג נאך די חתונה האט דער
האט דער גאון מיט זיין גדלות אין מידות חתן געדאווענט אין שוהל פונעם שטאט ,די
הצדקה געענטפערט ,די ווערטער פון חז"ל איז משפחה האט זיך אויף געהאלטן אין זייער אכסניא
נישט געזאגט געווארן ווען עס איז פיקוח נפש, נישט וועלענדיג ווערן מבוזה פון דעם חתן דער עם
ווייל אפילו שבת קודש וואס איז אסאך הארבער הארץ ,אבער נאכן דאווענען ווען מען האט מכבד
ווי סיי וואס ,ווערט עס אבער נדחה ביי פיקוח נפש, געווען דעם חתן צו זאגן דברי תורה ,האט ער געזען
כל שכן א מילתא דרבנן ,און אויך זאגט די פסוק אין דעם איד וואס איז געקומען צו אים אין חלום די
משלי ,רודף צדקה וחסד ימצא "חיים" צדקה וכבוד. פאריגע נאכט ,און דער גאון האט זיך גענומען זאגן
)ספר אהל אברהם(. א דרשה פיל מיט חריפות און בקיאות ,דער
52
פרעגט וואס עס גייט פאר ,האט אים דער איד •••
דערציילט ,אז ער האט פארלוירען זיין גאנצע מען דערציילט ,אז איין וואך שבת קודש איז
געלט און ער ווייסט נישט וואס צו טון. אנגעקומען א גאסט צום צדיק דער גאון רבי
אביש'ל זי"ע ,פארשטייט זיך דער גאון האט דעם
האט אים דער צדיק רבי אביש'ל זי"ע געזאגט, גאסט מקבל געווען מיט גרויס שמחה ,אבער ווען
זייט נישט באזארגט איך האב אייער געלט ,אבער ער האט גענדיגט עסן די ביינאכט סעודה ,האט ער
קודם קומט אריין צו מיר און שטוב און עסט א געבעטען אז ער ברויך נאך עסן ,האט דער גאון אים
סעודה און בארואיגט זיך ,און איך וועל אייך צוריק געגעבן דאס גאנצע עסן פון די צופרי סעודה,
ברענגען דאס געלט ,דער איד איז אריין געקומען אבער דער גאסט איז נאכאלס נישט געווען זאט,
און האט געגעסן א פיינע סעודה און זיך בארואיגט, האט דער גאון געבעטן מען זאל ברענגען נאך עסן
אבער דאן האט ער זיך דערמאנט ווי ער האט פון אנדערע אידן פון שטאט.
געלאזט די געלט ,און ער איז גלייך אהין געלאפן און
געטראפן דאס גאנצע געלט ,האט אים דער צדיק מוצאי שבת האט דער גאסט ווייטער געבעטן
רבי אביש'ל זי"ע געזאגט ,איר זעהט איך האב עסן ,האט דער צדיק געבעטן ,מען זאל ברענגען
געוויסט ,אז אויב וועט איר באקומען ישוב הדעת בהמות און שחט'ן פארן גאסט ,אבער צום מזל האט
און זיך בארואיגן ,וועט איר זיך דערמאנען ווי דאס מען גע'שחט'ן דרייצן בהמות און אלע זענען ארויס
געלט ליגט) .ספר אהל אברהם(. געקומען טריפה אויסער דאס לעצטע בהמה ,אבער
••• דער גאון איז גאר נישט אנגעגאנגען ,נאר ער האט
מען דערציילט ,אז ווען דער הייליגער צדיק געוואלט מאכן זיכער אז דער גאסט ווערט זאט.
וקדוש רבי אביש'ל מפראנקפורט זי"ע איז געווארן
רב אין שטאט פרנקפורט ,האט ער דארט געהאט דאן האט דער גאסט מגלה געווען פארן גאון,
אסאך מתנגדים וואס האבן ליידער נישט אויס אז באמת איז ער נישט קיין פרעסער וואס זיכט
געהאלטן אז מען נעמט אים אויף אלס רב אין אזא מען זאל אים געבן אזוי פיל עסן ,נאר איך בין א
גרויסע שטאט ,און מען האט אסאך גערידערט שליח מן השמים ,וואס מען האט מיך געשיקט
איבער דעם ,און ווען דער צדיק האט זיך אויס פראבירן אויב מען וועט מיר אין שטוב פונעם
אויפגעשטעלט זאגן זיין איינצוגס דרשה אין שוהל צדיק געבן וויפיל איך וועל בעטן ,און יעצט זעה
האט ער געזאגט ,איך האב דריי קשיות. איך אז דאס מידות הצדקה האט ביים גאון נישט
קיין גבול) .ספר אהל אברהם(.
דאס ערשטע איז ,ווי אזוי האב איך אזא הדיוט •••
חוצפה צו ווערן דער רב אין אזא חשובע שטאט ווי צו פארשטיין די חכמה און צדקות פון דעם
פרנקפורט ,די צווייטע קשיא איז ,פארוואס די אידן צדיק איז ראטזאם צו דערציילן די מעשה ,איינמאל
פון שטאט ווילן נעמען אזא מענטש ווי מיר זאל איז א איד א סוחר געקומען אין שטאט
ווערן רב אין שטאט ,דער דריטע קשיא איז, פראנקפורט אויף מסחר ,און דער איד איז אינמיטן
פארוואס האט דער בורא כל עולמים צו געלאזט וועג אריבער א פלאץ און איז אריין אין ביהכ"ס,
אזא זאך ,אז א א פשוטע מענטש ווי איך זאל ווערן זייעדניג דארט האט ער אראפ געלייגט זיין בינטל
רב אין אזא גרויסע שטאט ווי פרנקפורט. געלט ,און דער איד איז ארויס און פארגעסן דעם
בינטל געלט דארט.
האט דער צדיק פאר ענטפערט די קשיא'ס,
דאס ערשטע ,אויב זענען דא אידן אין שטאט וואס א שטיק צייט שפעטער האט דער איד
ווילן איך זאל ווערן רב ,בין איך דאס מקבל אויף מיר, באמערקט אז עס פעילט אים זיין גאנצע געלט,
דאס צווייטע ,אויב פון הימל וויל מען אז איך זאל דער איד איז געווארן אינגאנצן צובראכן און איז
ווערן רב ,דאן זענען די אידן פון שטאט אויך מסכים ארום געלאפן אין די גאס שרייענדיג און וויינענדיג
צו דעם ,און לגבי דעם דריטן קשיא ,דאס ווייס איך אויפן פארלירן זיין גאנצע געלט ,דער גאון וצדיק
שוין נישט דעם תירוץ ,אבער די אידן וואס וויל וויסן רבי אביש'ל פראנקפורטער זי"ע וואס איז דאן
די תירוץ ,וועט מען ארויף ריפן אויבן אין הימל ,לא געווען דארט רב ,איז צו געגאנגען צו דעם איד און
53
אין תנא דבי אליהו אויפן פסוק ,א יַ ֵחל ְדּ ָברוֹ כְּ כָ ל היה ימים מועטים און די אידן זענען נעבעך נפטר
ַהיּ ֵֹצא ִמ ִפּיו יַ ֲע ֶשׂה ,אז איינער וואס גיבט אכטונג געווארן ,און פון דאן האבן די אידן פון שטאט שוין
אויף זיינע דיבורים ,ווערט מקיים וואס ער זאגט. מכבד געווען דעם צדיק וקדוש) .ספר אהל אברהם(.
)בשם הרה"ק מקאצק זי"ע(. •••
••• הרה"ק רבי מנחם מענדל השרף מקאצק זי"ע
איין ערב יום הקדוש איז געקומען צום גאון האט דערציילט ,אז דער צדיק וקדוש רבי אביש'ל
וקדוש רבי אביש'ל מפרנקפורט זי"ע ,איבער מפרנקפורט זי"ע האט זייער מהדר געווען אויף
הונדערט שאלות אויף הינדלעך אויב עס איז כשר, יעדע מצוה מיט א געוואלדיגע הידור ,אבער
און דער גאון האט גע'פסק'נט אויף אלע אז עס איז ספעציעל האט ער זייער מקפיד געווען נישט אפ
כשר ,איינע פון די דיינים אינעם בי"ד האט ארויס צו זאגן קיין סנדקאות ,אפילו עס איז אים אסאך
געוויזן גרויס וואונדער ,ווי אזוי עס קען זיין אז אלע מאל אנגעקומען גאר שווער די מצוה.
הינדלעך זענען ארויס כשר ,האט אים דער גאון רבי
אביש'ל זי"ע געזאגט ,מאכן פון כשר טריפה איז א איינמאל איז דער צדיק געפארן מיט א בעל
עבירה בין אדם לחברו ,אבער מאכן פון טריפה כשר עגלה צו א ברית ווי מען האט אים מכבד געווען
איז א עבירה בין אדם למקום ,און אויף דעם איז יום מיט סנדקאות ,און אויפן וועג פארענדיג צום ברית
כיפור מכפר ,און האב נישט מורא ,אויף אלע די האט דער צדיק געהאט צוויי אפציעס ווי אריבער
שאלות האב איך גע'פסק'נט ריכטיג) .ספר נפלאות צו גיין ,איינס איז געווען דורך א תיפלה ,וואס
חדשות(. דארט זענען בשעת מעשה געווען גוים און עס איז
••• געווען א סכנה ,וויבאלד עס איז דאן געווען די
איינמאל איז איינע פון די נאנטע אידן צום חגאות ביי זיי ,אדער האט מען געקענט פארן פון א
צדיק רבי אביש'ל מפרנקפורט זי"ע געקומען צום אנדערע וועג ,אבער יענע וועג איז געווען זייער
הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע ,און דער הייליגער מאראסטיג און זאמדיג ,וואס דאס וואלט געווען
מגיד האט געפרעגט דעם איד ,וואס איז צער בעל החיים פאר די פערד.
פארגעקומען מיטן אייער רבין רבי אביש'ל דעם יום
הקדוש ,ווייל יעדעס יאר זעה איך אים אויבן אין דער בעל עגלה האט אבער געוואלט גיין דורך
הימל יום הקדוש ,דער איד האט נישט די מאראסטיגע וועג ,ווייל ער האט מורא געהאט
פארשטאנען וואס דער מגיד מיינט ,אבער ווען ער פון די גוים ,האט זיך דער צדיק רבי אביש'ל זי"ע
איז צוריק געקומען קיין פרנקפורט און דערציילט אנגעריפן ,לאמיר ווארטן א פערטל שעה ,וואס דאן
פאר זיין רבין וואס דער מגיד האט געזאגט ,האט וועט אויס ברעכן א פייער אינעם תיפלה ,און
דער צדיק רבי אביש'ל געזאגט ,דער מגיד האט מיך וויבאלד די גוים וועלן זיין פארנומען מיטן פייער,
געזיכט אין הימל ,אבער איך בין געווען ביים מלך וועלן זיי אונז נישט זעהן דורך גיין ,און אזוי וועט
אין פרייסן צוליב דעם מלחמה ,און ב"ה איך האב ביי מען קענען גיין אויפן געהעריגן וועג און נישט
אים גע'פועל'ט אז די מלחמה זאל זיך שוין ענדיגן. מצער זיין די פערד ,לפלא נאך א האלבע שעה האט
)ספר אהל אברהם(. אויס געבראכן א פייער אינעם תיפלה ,און די גוים
••• זענען געווען פארנומען מיטן פייער און זיי זענען
ווי באוויסט האט דער הייליגער צדיק רבי דורך בשלום.
אביש'ל מקפיד געווען צו זיצן ביי א דין תורה
אנגעטוען מיט די טלית ותפילין ,איינמאל זענען די האט דער בעל עגלה געפרעגט דעם צדיק ,פון
בעלי דינים געזעצן אין פאדער שטוב פונעם צדיק, ווי האט די רבי געוויסט אז עס גייט אויס ברעכן א
און מען האט געווארט אויפן צדיק אז ער זאל פייער אינעם תיפלה ,האט דער צדיק מיט זיין
ארויס קומען ,האט איינער דארט באמערקט אויפן געוואלדיגע עניוות געזאגט ,מיינט נישט אז דאס
וואנט א מנורה פון האלץ ,און דער איד האט איז געווען רוח הקדוש אדער חכמה ,בכלל נישט,
געפרעגט ,היתכן אין שטוב פון אזא גדול בתורה איז נאר וויבאלד איך האב דאס געזאגט און איך היט
נישט דא קיין מנורה פון גאלד ,האט איינע פון די אפ מיינע ריידט ,פאסירט אזוי ווי איך זאג ,און די
אידן דארט געזאגט בדרך צחות ,אז באמת איז דאס קענסט דאס אויך באווייזן ,ווייל עס שטייט דאך
54
••• יא פון גאלד ,נאר מען האט דאס באדעקט מיט
אין מסורות וסיפורי צדיקים ווערט דערציילט, האלץ.
אז אינעם חסידישן מסורה ווערט דערציילט ,אז
דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע האט אמאל פלוצלונג קומט אריין דער צדיק רבי אביש'ל
געזאגט פאר זיינע תלמידים" ,איך זעה א גרויסע אין שטוב ,אבער גלייך דרייט ער זיך אויס און גייט
ליכטיגקייט וואס שיינט אין דער מערב-וועלט ארויס פון שטוב און זאגט ,אז ער איז נישט מסכים
)אשכנז( ,און דאס איז דער קדוש עליון רבי אביש'ל צו פירן דעם דין תורה ,און ער האט מסביר געווען
פראנקפורטער". די סיבה ,ווי דער פסוק זאגט ֱאקים נִ ָצּב ַבּ ֲע ַדת קל,
און יעדעס מאל איך קום אריין צו א דין תורה ,זעה
און מען דערציילט ,אז דער בעש"ט האט איך די השראת שכינה הקדושה ריען דארט ,אבער
געוואוסט פון רבי אביש'לס כוחות אפילו ווען זיי דא האט איינער געזאגט ליצנות ,און די פסוק זאגט,
זענען קיינמאל נישט געזעצן צוזאמען פנים אל אז ווי מען מאכט ליצנות איז נישט דא קיין השראת
פנים בגשמיות ,תלמידי בעש"ט האבן דערציילט, השכינה ,דערפאר וויל איך נישט דא זיין) .ספר אהל
אז רבי אביש'ל האט זוכה געווען צו א בחינה פון אברהם(.
"נשמה דאצילות" וואס איז געווען אינגאנצן •••
אפגעזונדערט פון גשמיות ,און אפילו די גרעסטע אין ספרי תולדות גדולי אשכנז ופולין ווערט
חסידישע רבי'ס פלעגן דערמאנען זיין נאמען מיט דערציילט ,אז ווען דער צדיק וקדוש רבי אביש'ל
א ציטער און אימה פון זיין צדקות. מפרנקפורט זי"ע איז נאך געווען א יונגערמאן אין
••• שטאט קראקא ,איז ער געווען אויסערגעווענליך
אין ספר זכרון אברהם ווערט געברענגט ,אז אין באקאנט מיט זיין מדת הכנסת אורחים ,און טראץ
די צייטן וואס דער צדיק וקדוש רבי אביש'ל זי"ע זיין גרויסע דחקות און עניות ,האט זיין הויז כסדר
האט געדינט אלס רב אין פראנקפורט דמיין ,איז געווירבלט מיט אורחים ,און יעדעס מאל אן
ארויסגעקומען א שווערע גזירה מצד דער ארעמאן האט אריינגעטראטן ,האט ער אים
לאקאלער רעגירונג )דער הערצאג/הערשער פון פערזענליך באדינט מיט אן אויסערגעווענליכע
דער געגנט( קעגן די אידישע איינוואוינער איבער שמחה.
שטייערן און וואוינ-רעכטן ,די ראשי הקהילה
זענען געווען שרעקליך צובראכן ,און מיט גרויס איינמאל איז געקומען צו גיין א פרעמדער
שרעק זענען זיי געלאפן צום רב ,רבי אביש'ל ,אז ארעמער הונגעריגער איד ,צעריסן און צעשלאגן,
ער זאל מיטגיין מיט א דעלעגאציע פון עשירים דער צדיק רבי אביש'ל האט אים געוואשן די פיס,
שתדל'ן ביים פאלאץ. צוגעגרייט דאס בעסטע עסן וואס איז געווען אין
שטוב ,און אים אליין צוגעטראגן די טעלער,
דער צדיק רבי אביש'ל איז געווען איינגעהילט אינמיטן עסן האט דער גאסט געוואלט ארויסגיין
אין טלית ותפילין און פארטיפט אין זיין עבודת פון שטיבל ,און רבי אביש'ל איז אים נאכגעגאנגען
הקודש און זיין לימוד התורה בקדושה ,ער האט באדינען.
געזאגט פאר די פרנסים" ,גייט איר צום פאלאץ ,און
איך וועל גיין צום מלך מלכי המלכים" ,און ער האט פלוצלונג האט דער גאסט אויסגעדרייט דאס
זיך פארשפארט אינעם ביהמ"ד ביים ארון קודש פנים צו אים און זיך מגלה געווען אלס דער מלאך
און פארגעגאסן טייכן טרערן מיט בכיות נוראות רפאל )און לויט א צווייטע נוסח ,אליהו הנביא /א
און מתפלל געווען צום באשעפער פאר א ישועה. מגיד פון הימל( ,און ער האט אים אנגעזאגט" ,צוליב
דיין מורא'דיגע זהירות אין הכנסת אורחים מיט אזא
ווען די דעלעגאציע איז אנגעקומען צום אמת'ע עניוות ,האט מען אין הימל באשלאסן דיר
פאלאץ פונעם פריץ ,אנשטאט כעס און רשעות, משפיע צו זיין אן אויסערגעווענליכע השגה בתורה
האט דער הערשער זיי אויפגענומען מיט אן און רוח הקודש" ,און פון יענער שעה אן האט מען
אויסערגעווענליכער איידלקייט ,ער האט זיך ביי רבי אביש'ל געזען אפענע מופתים און גילויים
אנגערופן צו זיי" ,ווען איך בין היינט נפלאים.
55
פראנקפורט דמיין ,און ער איז געשטאנען פאר אויפגעשטאנען ,איז מיר געקומען א פחד און א
פולקאמען באנקראט ,און אויב מען געפינט עס שרעק אין הארץ ,און איך האב געפילט אז אן
נישט זענען אנדערע מענטשן אויך פארלוירן. אלטער הייליגער מאן שטייט איבער מיר און
ווארנט מיר נישט צו טשעפען די אידן" ,און די
דער צדיק רבי אביש'ל האט אים אנגעקוקט גזירה איז אויפן פלאץ בטל געווארן ,ווען די
מיט גרויס רחמנות און געזאגט" ,זארג נישט ,גיי פרנסים זענען צוריקגעקומען דערציילן די גוטע
ארויס צום טייך ,ווארט ביים ברעג וואו די פישער בשורה פארן רב ,האט מען געזען אז דער פריץ האט
קומען אן מיט די שיפלעך ,קויף אפ דעם ערשטן געשילדערט גענוי די צורה און די בגדים פון רבי
גרויסן פיש וואס קומט ארויס פון וואסער ,און עפן אביש'ל.
אים אויף אין שטוב" ,דער איד האט געפאלגט דעם •••
רב'ס הייליג ווארט ,ער איז געלאפן צום ברעג, אינעם קובץ כרם שלמה ווערט דערציילט ,אז
אפגעקויפט פון א דייטשן פישער דעם ערשטן טראץ דעם וואס ער איז געווען מרא דאתרא פון א
פרישן פיש ,און אינדערהיים ביים אויפשניידן די ריזיגע וועלט-בארימטע קהילה ווי פראנקפורט
געדערעם האט ער געפונען דאס גאנצע שליסל- דמיין ,פלעגט דער צדיק רבי אביש'ל זיך פירן מיט
בינטל אומגעשעדיגט ,די מעשה האט געמאכט א א שפלות רוח וואס מען האט זעלטן געזען ,אום
גרויסע קידוש השם אין דער גאנצער שטאט ,ווען ימים נוראים ,ווען ער איז צוגעגאנגען צום עמוד
אפילו די גוים האבן געציטערט פונעם "אידישען דאווענען מוסף פאר דער גאנצער קהילה ,האט ער
געטליכע מאן" וואס זעט באהאלטענע זאכן טיף געוויינט מיט אזעלכע בכיות אז דער גאנצער בית
אין וואסער. המדרש איז צעגאנגען פון גרויס השתפכות הנפש
••• פונעם צדיק.
אין ספר עטרת משה ווערט דערציילט ,אז צוויי
נכבדים אין פראנקפורט זענען געקומען צום צדיק איינמאל האט אים איינער פון די דיינים
רבי אביש'ל פאר א דין תורה ,איבער א גרויסער געפרעגט" ,דער רבי איז דאך מפורסם אלס א קדוש
ירושה ,איינער פון זיי—א גרויסער עושר מיט א וטהור ,פון וואו קומט אזא שטארקע שפלות און
שטארקן נאמען אין שטאט—האט מיטגעברענגט צעבראכנקייט" ,האט דער צדיק רבי אביש'ל
א געחתמ'עטן שטר וואס האט געוויזן אז דער געענטפערטמיט א פשטות און מיט זיין
נפטר האט אים איבערגעלאזט די גאנצע געוואלדיגע עניוות" ,ווען איך שטיי פארן בורא
פארמעגן ,די דיינים האבן איבערגעקוקט דעם עולם ,קוק איך נישט אויף וואס די מענטשן רעדן
שטר ,די חתימות האבן געשטימט ,און לויט די אדער אויף מיין כבוד הרבנות ,איך קוק נאר וויפיל
טרוקענע הלכה איז דער עשיר געווען גערעכט, חסד השי"ת טוט מיט א בשר ודם וואס איז
דער צדיק רבי אביש'ל האט גענומען דעם שטר אין גארנישט ,און ווען מען זעט דעם רבונו של עולם'ס
האנט ,פארמאכט די אויגן פאר עטליכע מינוט ,און גרויסקייט ,ווערט דאס גאנצע מענטשליכע גדלות
פלוצלונג געזאגט מיט א שטארקייט" ,דער שטר אויסגעוועפט ווי שטויב".
איז א מזויף ,און דער טינט איז פרישער ווי דער •••
פאפיר". אין ספר זכרון טוב ווערט דערציילט ,אז א
שוואכער איד א שיינע בעל פרנסה פון
דער עושר האט אנגעהויבן טענה'ן מיט פראנקפורט ,וואס פלעגט האנדלען מיט גרויסע
שטורעם אז דער רב באשולדיגט אים אומזיסט און סחורות ,איז איינמאל געקומען צו לויפן צום רב
פארשעמט זיין כבוד ,אבער דער צדיק רבי אביש'ל דער צדיק רבי אביש'ל זי"ע ,און מיט בכיות נוראות
האט רואיג געענטפערט און געוויזן פארן עושר, דערציילט דער סוחר ,אז ער האט געהאט א
"קוקט גוט אן דעם פאפיר קעגן דער זון שיין ,דער שליסל-בינטל צו זיין אייזערנער קאסע ,וואו עס
נפטר איז נפטר געווארן מיט דריי חדשים צוריק, זענען געלעגן אלע זיינע געלטער ,וועקסלען און
אבער אויפן וואסער-צייכן ) (Watermarkפונעם שטרות פון די גאנצע שטאט ,און ער האט דאס
פאפיר שטייט די פאבריק-טאג וואס איז ערשט בינטל אומגליקליך פארלוירן ווען ער איז
פראדוצירט געווארן פאריגע וואך" ,ווען מען האט אריבערגעפארן דעם בריק איבער דער טייך אין
56
מיט די קינדער אין מיטן דער נאכט פאר גרויס אריינגעקוקט אין דער זייט ,האט מען קלאר געזען
שרעק. דעם שטעמפל פונעם פאפיר-מיל ,און דער עושר
איז געפאלן צו די פיס פונעם רב ,און מודה געווען
די ראשי הקהל זענען געלאפן צום רב דער אז ער האט געפעלשט דעם שטר נאך דער פטירה,
צדיק וקדוש רבי אביש'ל זי"ע ,דער צדיק האט און געבעטן תיקון אויף זיין עבירה.
גענומען זיין שטעקן ,איז ארויסגעגאנגען ביז צום •••
אריינגאנג פונעם אידישן געסל ,אויסגעשטרעקט אין ספר אוצר המעשיות ווערט דערציילט ,אז
דעם שטעקן קעגן די פלאמען ,און אויסגערופן איינמאל איז א קינד פון אן אנגעזעענעם איד אין
מיט הייליגע שמות" ,ביז אהער זאלסטו קומען און דער קהילה קראנק געווארן אויף א ביטערן אופן,
נישט ווייטער" ,אויפן פלאץ האט דער ווינט די גרעסטע דאקטוירים אין פראנקפורט האבן שוין
איבערגעדרייט זיין ריכטונג קעגן דעם ליידיגן אויפגעגעבן זייערע האפענונגען און געזאגט אז
פעלד ,די פייער-צינגען האבן זיך איינגעשטילט, עס איז שוין בלויז אן ענין פון שעות ,חלילה ,דער
און קיין איינציג אידיש הויז איז נישט געשעדיגט טאטע איז געלאפן היסטעריש צום הויז פונעם רב
געווארן. דער צדיק וקדוש רבי אביש'ל זי"ע ,אריינגעלאפן
••• אין זיין חדר און געשריגן מיט בכיות נורואות צום
אין ספר נפלאות התפארת ווערט דערציילט, רבין אז ער זאל ברענגען א רפואה פארן קינד.
אז א בחור א יתום פון שטאט פראנקפורט ,א
שטילער מתמיד און א גרויסער ירא שמים ,איז א דער צדיק רבי אביש'ל איז דעמאלט געזעצן
חתן געווארן מיט א בת תלמיד חכם ,דער מחותן מיט טלית ותפילין נאכן דאווענען ,און עוסק
האט אבער געפאדערט א סומע פון הונדערט געווען אין זיין עבודת הקדוש מיט גרויס קדושה,
גאלדענע רייניש פאר די נדוניא ,און דער ארימער ער האט אויסגעטאן זיין טלית קטן )ציצית( ,דאס
בחור האט נישט פארמאגט קיין איין פרוטה צו איבערגעגעבן פארן פאטער און געזאגט" ,לויף
דער נשמה ,דער חתונה-טערמין האט זיך שנעל אהיים ,לייג דעם טלית אויפן ברוסט פונעם
דערנענטערט ,און דער מחותן האט געסטראשעט קינד ,און זאג דריי מאל דעם פסוק 'שמע ישראל',
אפצוזאגן דעם שידוך. און מיטן באשעפער'ס הילף וועט דאס קינד האבן א
רפואה בקרוב" ,דער פאטער איז געלאפן אהיים,
מיט ביטערע בכיות איז דער בחור געקומען צו און ווען ער האט ארויפגעלייגט דעם בגד אויפן
לויפן צום צדיק וקדוש רבי אביש'ל פראנקפורטער קראנקן קינד ,האט דאס קינד פלוצלונג געעפנט די
זי"ע ,דער רב האט אים אויסגעהערט, אויגן ,און גענומען א טיפן אטעם ,און געבעטן א
ארויסגענומען א קליין שטיקל פאפיר ,אנגעשריבן גלאז וואסער ,די דאקטוירים וואס זענען
עטליכע קורצע ווערטער אין לשון הקודש ,און דאס געשטאנען ביים בעט זענען געבליבן צעטומלט
צוגעקלאפט מיט זיין חותם ,און רבי אביש'ל האט און דערשטוינט פון דעם וואונדער ,און ביז
געזאגט פארן בחור" ,גיי ארויס צום גרויסן פאלאץ עטליכע טעג איז דאס קינד געווען געזונט און
פונעם הויפט-מיניסטער )דער דייטשער גראף שטארק ווי פריער.
פונעם ראט( ,גיב אים דעם צעטל אין זיין האנט ,און •••
ווארט אויף זיין ענטפער". אינעם ספר שם הגדולים החדש ווערט
דערציילט ,אז אין יענע יארן פונם צדיק רבי
דער בחור האט געציטערט פאר גרויס שרעק אביש'ל פרנקפורטער זי"ע זענען די שטעט אין
און געטראכט ביי זיך ,ווי קען אן ארימער אידישער דייטשלאנד געווען געבויט מערסטנס פון האלץ,
בחור אריינטרעטן אינעם פאלאץ פון א מאכטפולן און שריפות זענען געווען א שרעקליכע סכנה ,איין
פריץ מיט א צעטיל אן קיין ערקלערונג ,אבער אז נאכט האט אויסגעבראכן א שרעקליכע שריפה אין
דער הייליגער רב הייסט ,פאלגט מען ,ער איז שטאט פרנקפורט דמיין ,די ווינטן זענען געווען
געגאנגען צום טויער ,און ווי דורך א נס האבן אים שטארק ,און די פלאמען האבן זיך געצויגן גלייך אין
די שומרים דורכגעלאזט ביז צום קאבינעט פונעם ריכטונג פונעם אידישן געטא )די באקאנטע
שר ,דער מיניסטער האט געעפנט דעם קליינעם "יוּדענגאסע"( .מענטשן האבן אנגעהויבן אנטלויפן
ַ
57
האט געשלאגן די פערד און זיי זענען אנטלאפן פאפיר ,אריינגעקוקט דערין ,און פלוצלונג איז זיין
מיט גרויס איילעניש ,ערשט ווען זיי זענען פנים געווארן בלאס ווי קאלך ,און די הענט האבן זיך
ארויסגעקומען פונעם וואלד און אנגעקומען צום אים אנגעהויבן ווארפן פון גרויס שרעק.
נעקסטן דארף ,האט רבי אביש'ל געזאגט" ,יעצט
קען ער שוין גיין צו אלע רוחות" ,און מען האט תיכף האט דער שר געעפנט זיין אייזערנעם
שפעטער געהערט ,אז יענער רויבער האט זיך שראנק ,אויסגעציילט פונקטליך הונדערט
שפעטער אפגעלאזט פון זיינע שלעכטע וועגן גאלדענע מטבעות און עס אריינגעלייגט אין דעם
נאכן צוזעהן דעם מלאכישן כח פונעם רב. בחור'ס טאש מיט א טיפן פארלויבונג ,שפעטער
••• האט דער מיניסטער פארטרויט פאר די ראשי
אין ספר סיפורי אנשי שם ווערט געברענגט ,אז הקהילה וואס איז דארט געשטאנען ,און אים
עס איז געווען איין יאר עטליכע טעג פאר פסח ,און דערציילט ,אינעם צעטל האט רבי אביש'ל אים
ביי רבי אביש'ל אין הויז איז נישט געווען קיין בלויז דערמאנט א געהיימע זינד וואס דער שר האט
גראשן אויף יו"ט צו מאכן ,די ארעמעלייט פון אפגעטון אלס יונגערמאן אין טיפן וואלד ,א זאך
שטאט זענען געשטאנען ביים טיר נאך "קמחא וואס קיין שום לעבעדיגער באשעפעניש אויף דער
דפסחא" ,און דער גבאי איז ארומגעגאנגען וועלט האט נישט געוואוסט ,מיט א ווארענונג" ,גיב
פארצווייפלט ,ווייל די קאסע איז געווען ליידיג תיכף די הונדערט גילדן פאר דעם יתום ,כדי זיך צו
ביזן לעצטן פעני ,און אין שטוב איז אפילו נישט ראטעווען פון גרויס בושה וחרפה".
געווען קיין מעל פאר די אייגענע מצות. •••
אין ספר תולדות אברהם ווערט געברענגט ,אז
דער צדיק וקדוש רבי אביש'ל האט באמערקט איינמאל איז רבי אביש'ל געפארן אויפן וועג פון
דעם גבאי'ס צער און האט אים געזאגט" ,וואס קראקא קיין פרעמיסלא צו א שידוך פון איינע פון
ביסטו אזוי באזארגט ,גיי אראפ אינעם קעלער זיינע קינדער ,צוזאמען מיט אים אויפן וואגן איז
אונטערן הויז ,עפן די גרויסע פאס ,און ברענג ארויס געזעצן דער בעל-עגלה און א גבאי ,און אונטערן
וואס דו געפינסט דארט" ,דער גבאי האט דאך זיץ איז געלעגן א טיישל מיט די גאנצע נדוניא-
געוואוסט ,אז דער קעלער איז שוין וואכן לאנג געלטער וואס מען האט מיט גרויס מיה
ליידיג און די פאס איז פארשטויבט ,אבער ער האט צוזאמענגעקליבן.
מקיים געווען דעם באפעל פון זיין גרויסן רבין.
אינמיטן א טונקעלן ,פארלאזטן וואלד איז
לפלא ,ווען ער איז אראפגעגאנגען און פלוצלונג ארויסגעשפרונגען א באוואפנטער גזלן
אויפגעדעקט דעם שווערן דעקל ,איז מיט א געשריי ,אנגעשטעלט זיין ביקס אויפן בעל-
ארויסגעקומען א גלאנץ ,די פאס איז געווען עגלה און געפאדערט די פערד און דאס גאנצע
אנגעפילט מיט זילבערנע און קופערנע מטבעות פארמעגן ,דער בעל עגלה און דער גבאי זענען
ביז אויבן ,מיט דעם געלט האט מען נישט נאר געווארן פאראליזירט פון טויט-שרעק ,אבער דער
איינגעקויפט אלע באדערפענישן פארן רב'ס הויז, צדיק רבי אביש'ל איז געזעצן רואיג ,זיך נישט
נאר רבי אביש'ל האט פארטיילט שיינע סומעס פאר אפגעשטעלט פון זאגן משניות בעל פה ,און בלויז
הונדערטער נצרכים און אלמנות אין פראנקפורט ארויסגעקוקט פונעם קארעטע-פענסטער ,ער
לכבוד יום טוב "קמחא דפסחא" ,נאך יום טוב האט האט א קוק געטאן אין די אויגן פונעם גזלן און
דער גבאי געוואלט אריינקוקן נאכאמאל אין דער געזאגט מיט א שטילן ,שארפן טאן" ,שטיי אויף דיין
פאס זען אויב עס איז נאך עפעס געבליבן ,אבער די ארט ווי א שטיק האלץ ,ביז מיר פארן אריבער דעם
פאס איז געווען אינגאנצן ליידיג און פארשפינט וואלד".
מיט שפינוועבס ,ווי גלייך קיינער האט איר נישט
אנגערירט פאר יארן. פלוצלונג איז דער גזלן געבליבן פארפרוירן
אויפן פלאץ ווי א שטיין ,מיט די הענט
אויסגעשטרעקט און די ביקס אין דער לופטן ,אן די
מעגליכקייט צו באוועגן אן אבר ,דער בעל-עגלה
58
בעל התניא זי"ע וואס האט זיך פאר רופען אלס א
יארצייט י"ב תשרי
תלמיד און א חבר פון רבי אברהם המלאך האט
געזאגט ,אז ער איז געווען א קדוש מרחם אמו.
הרה"ק רבי אברהם ב"ר דוב בער זי"ע) ,פריעדמאן(
ער האט רוב פון זיין תורה געלערנט פון זיין בעל חסד לאברהם ,ממזריטש
הייליגען טאטע דער מגיד הגדול ממעזריטש זי"ע, "הנקרא בפי כל ר' אברהם המלאך"
זיין טאטע האט אים קובע געווען פאר א חברותא
דעם הייליגען בעל התניא זי"ע ,און דער בעל ער איז געבוירן אין שטאט מעזריטש ,בשנת תק"א.
התניא האט אויס געלערנט פאר רבי אברהם
המלאך תורת הנגלה ,און דער הייליגער מלאך האט אלס בן יחיד צו זיין טאטן הרה"ק רבי דוב בער
אויס געלערנט דעם בעל התניא תורת הנסתר. המגיד הגדול ממעזריטש זי"ע,
בן הרה"ק רבי אברהם המיוחס מלמד מלוקאטש
האט מען דערציילט ,אז איינמאל נאכדעם זי"ע,
וואס די חברותא קדישא האבן גענדיגט לערנען א די משפחה איז געווען פון די יוחס פון רבינו יהודה
גאר טיפע ענין בתורת החסידות ,האט דער הנשיא ע"ה ,און פון התנא האלוקי רבי יוחנן
הייליגער מלאך זי"ע געטראפן דעם בעל התניא הסנדלר ע"ה.
זי"ע ,ווי ער עסט א שטיקל ברויט מיט פוטער ,ווען
דער הייליגער מלאך האט געפרעגט דעם בעל און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת קיילא ע"ה.
התניא ,ווי אזוי ער קען עסן א דבר גשמי נאכן עוסק
זיין אין אזא געהויבענע לימוד. מען דערציילט ,אז דער הייליגער מגיד
ממעזריטש זי"ע האט געזאגט ,אז אינעם זכות פון
האט אים דער הייליגער בעל התניא געזאגט,
די מאמע די צדקת האט ער זוכה געווען אראפ צו
אז בשעת'ן לערנען דעם תורת החסידות האט ער
ברענגען אויף די וועלט די הייליגע נשמה פון רבי
מרגיש געווען אז נאך אביסל און ער קומט צו א
אברהם המלאך ,וואס אפאר הונדערט יאר איז שוין
מצב פון כלות הנפש ,וועגן דעם האט ער געמיזט
נישט געווען אויף די וועלט אזא הייליגע נשמה.
עסן עפעס א דבר גשמי כדי די נשמה זאל זיך נישט
שיידן פונעם גוף.
ער איז געווען א איש קדוש מאוד עד להפליא,
הרה"ק רבי מנחם מענדל בעל צמח צדק זיין פרישות און דביקות בשם מיט זיין געוואלדיגע
מליובאוויטש זי"ע האט מעיד געווען ,אז ביים עבודת השם איז געווען עד אין לשער ,ער האט זיך
הייליגען צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע ,בשעת ער געפירט מיט א קדושה כאחד מן המלאכים ממש,
האט געדאווענט און ער איז אנגעקומען צו די ברכה דער צדיק וקדוש האט זיין גאנץ לעבן געברענט
פון יוצר אור ,איז געווען אזא התלהבות און א אש מיט א אש קודש בשם ,און צדיקים בדורו האבן
דקדושה ,אז מען האט ממש געקענט אנצינדען א געזאגט ,אז מרוב קדושתו איז ער אנגעקומען צו
שפענדל האלץ פון דעם פייער ממש בלי גוזמא. התפשטות הגשמיות ממש ,טויזענטער אידן יראי
השם און גדולים און צדיקים האבן זיך מדבק
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת געווען אין דעם צדיק וקדוש און געקומען שעפן
גיטל ע"ה, קדושה וטהרה ביי אים ,ער איז געווען מפורסם
בת הרה"ק רבי משולם פייביש הורוויץ בעל משנת אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל
חכמים מקרעמניץ זי"ע, ישועות בקרב הארץ.
בן הרה"ק רבי דוב בעריש הלוי איש הורוויץ זי"ע,
בן הגה"ק רבי מאיר הלוי הורוויץ בעל מהר"ם מען האט אים גערופען מיטן נאמען מלאך,
טיקטין זי"ע, ווייל ער איז פאר יארן לאנג געווען אפגעשייד פון
בן הגה"ק רבי שמואל שמעלקא מטורנא זי"ע, מענטשן און געלעבט מיט א געוואלדיגע
בן הגה"ק רבי יהושע הארוך זי"ע, התבודדות ,און אויך האט ער זיין גאנץ לעבן זיך
בן הגה"ק רבי פנחס הלוי איש הורוויץ זי"ע. געפירט מיט א געוואלדיגע קדושה ,דער הייליגער
59
און ער האלט זיך אזוי גרויס אז ער איז אזא הויעכע ער האט נאך די חתונה ווייטער עוסק געווען
בארג ,דער יונגערמאן האט גאנץ גוט פארשטאנען בתורת הנגלה והנסתר מיט א געוואלדיגע התמדה,
וואס דער צדיק איז אים דא מרמז ,און צום סוף איז ער איז שוין דאן געווען באוויסט מיט זיין גדלות
ער געווארן פון די גרויסע חסידים פונעם צדיק. בתורה און מיט זיין קדושה נורא מאוד ,אבער דער
צדיק האט ווייטער געדינט דעם באשעפער אויף א
הרה"ק רבי יצחק מראדוויל זי"ע האט געהאט באהאלטע דרך ,רוב צדיקים בדורו האבן גאר
א געוואלדיגע השתוקקות צו פארן זיך מסתופף שטארק געשעצט דעם צדיק וקדוש.
זיין בצלו פונעם הייליגען צדיק רבי אברהם המלאך
זי"ע ,איז ער אריין פרעגן זיין הייליגן טאטן הרה"ק בשנת תקל"ג ווען זיין הייליגע טאטע דער
המגיד מזלוטשוב זי"ע ,דאן איז געווען אפאר וואכן מגיד הגדול ממעזריטש זי"ע איז נסתלק געווארן,
בעפאר תשעה באב ,האט אים דער טאטע געזאגט, האבן די אידן אין שטאט מעזריטש געוואלט אויף
אז ער קען פארן צום צדיק ,אבער בתנאי אז ער נעמען דעם בן יחיד אלס ממלא מקום פונעם
וועט דארט בלייבן ביז נאך תשעה באב ,דער זון טאטן ,אבער דער צדיק האט נישט געוואלט הערן
האט מסכים געווען און איז געפארן. דערפון ,נאר געוואלט ווייטער דינען דעם
באשעפער אויף זיין דרך בהסתר באהאלטן פון די
דארט ביים הייליגען צדיק רבי אברהם המלאך אויגן פון מענטשן.
זי"ע האט דער רבי יצחק קונה געווען גאר אסאך
קדושה און תורה ,אבער ווען עס איז געקומען ליל אבער נאך גאר אסאך הפצרות האט ער מסכים
תשעה באב האט ער געזען א מחזה וואס ער האט געווען ,דאן איז ער געווארן רב אין שטאט
קיינמאל אין לעבן נישט פארגעסן. מעזריטש ,די צדיקי הדור זענען זיך געקומען
מסתופף זיין בצלו אפילו די וואס זענען געווען
עלטער ווי אים האבן צוליב זיין געוואלדיגע
דער הייליגער צדיק רבי אברהם המלאך האט קדושה זיך אונטער געווארפן אונטער זיין הנהגה.
זיך אין ביהמ"ד אראפ געלייגט בפישוט ידים
ורגלים און מיט בכיות נוראות געקלאגט אויפן מען דערציילט ,אז דער צדיק אפילו שוין
חורבן בית המקדש און אויף צער השכינה זייענדיג ממלא מקום פונעם טאטן ,פלעגט ער נאך
הקדושה ,אזוי איז דער צדיק געליגען דעם גאנצע פארן זיך מסתופף זיין בצלו פון צדיקים בדורו,
נאכט און דעם גאנצן טאג תשעה באב און די איינמאל איז ער געפארן קיין קרעמניץ צו באזיכען
גאנצע צייט געקלאגט מיט טרערן ,ערשט ביי זיין שווער ,אלע מענטשן פון שטאט ובתוכם די
מנחה האט זיך דער צדיק אויפגעשטעלט און תלמידים חכמים און נכבדי העיר זענען געקומען
געגאנגען דאווענען מנחה ,דאן האט שוין דער רבי מקבל פנים זיין דעם צדיק וקדוש ,ובתוכם איז
יצחק פארשטאנען פארוואס דער טאטע האט געווען א יונגערמאן וואס האט זיך געציילט פון די
געוואלט אז ער זאל בלייבן ביז נאך תשעה באב, מתנגדים פונעם דרך החסידות.
האט דער טאטע אויס געפירט ,אילו זכותי וואלסטו
געזען אז אליהו הנביא ז"ל שטייט דארט נעבן רבי ווען דער צדיק איז אנגעקומען אין זיין שטוב
אברהם המלאך און טרייסט אים. איז ער געשטאנען ביים פענסטער און באטראכט
א הויעכען בארג וואס מען האט געזען פונעם
זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט פענסטער ,דער יונגערמאן דער מתנגד וואס האט
געווארן אין זיין ספר חסד לאברהם ,וואס האט זיך געהאלטן פאר א למדן און א יחתן האט א פרעג
געהאט דעם הסכמה פונעם הייליגען רוזינער זי"ע. געגעבען דעם צדיק ,פארוואס קוקט זיך די רבי אזוי
צו צום בארג פון זאמד.
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער.
דער צדיק מיט זיין גרויסע קדושה און חכמה
הרה"ק רבי ישראל חיים מלודמיר זי"ע ,חתן הרה"ק האט גלייך געענטפערט פאר דעם יונגערמאן ,איך
רבי שלמה מקארלין זי"ע, באטראכט אזוי דעם בארג ,אז ער איז סך הכל ערד
60
געלט ,און ער האלט שוין ממש גאר אין א שווערער הרה"ק רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע ,דער
מצב. טאטע פונעם הייליגען רוזינער זי"ע,
בתו הצדקת מרת בלומא ע"ה ,אשת הרה"ק רבי
דער הייליגער צדיק מיט זיינע הייליגע אויגן יעקב רבינוביץ זי"ע.
האט דעם חסיד געהייסן ,גיי אהיים און גרייט צו א
סעודה כיד המלך שטעל אהער דאס שענסטע און בערך א האלבע יאר בעפאר זיין הסתלקות
דאס בעסטע און לאז רופן אלע דיינע נאנטע האט זיך דער צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע
מענטשן און קויף איין גאר פיינע וויין און זאגט געצויגען צום שטאט פאסטוב ,ליידער האט דער
פארן חסידֵ ,לֱ אכֹל ְבּ ִשׂ ְמ ָחה ַל ְח ֶמֲ
וּשׁ ֵתה ְב ֶלב טוֹב צדיק וקדוש נישט מעריך ימים געווען און איז
יֵ ינֶ כִּ י כְ ָבר ָר ָצה ָה ֱאקים ֶאת ַמ ֲע ֶשׂי. נסתלק געווארן זייענדיג בערך 36יאר אלט.
דער חסיד האט נישט פארשטאנען וואס די די רעבעצין די צדיקת איז ארויף געפארן קיין
רבי מיינט מיט דעם ,אבער זייענדיג א פייערדיגע ארץ ישראל נאכן הסתלקות פונעם מאן ,און די
חסיד האט ער מיט זיין גרויס אמונת צדיקים קינדער זענען אויף געצויגען געווארן ביים צדיק
געפאלגט וואס זיין רבי האט אים געהייסן ,ער האט הרה"ק רבי שלמה מקארלין זי"ע ,מען דערציילט,
געלאזט באשטעלן פון דאס שענסטע און דאס אז דער צדיק רבי שלמה האט די קינדער געהאלטן
בעסטע וואס ער האט געקענט און געלאדענט ווי אייגענע קינדער און זיי מחנך געווען אויף א גאר
זיינע גוטע פריינט און אפגעראכטן א סעודה הייליגע דרך ,שפעטער האט ער גענומען דעם זון
גדולה. רבי ישראל חיים זי"ע אלס אן איידעם פאר זיין
טאכטער.
נאכן סעודה איז דער איד דער חסיד געווען
אביסל בגלופין און ער האט זיך צו געלייגט אביסל, נסתלק לגנזי מרומים י"ב תשרי בשנת תקל"ז,
אבער ווען ער וועקט זיך אויף און ער גייט אריין אין ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט פאסטוב.
זיין פריוואטע שטוב ווערט אים שווארץ פאר די
אויגן ,זיין רועה חשבון וואס פירט זיינע ביכער זכותו הגדול יגן עלינו
שטייט ביים פריוואטן סעיף ווי ער האלט זיינע ועל כל ישראל אמן.
געלטער ,און ער פאקט זיך אן די טאשן מיט דעם
סוחר'ס געלט.
מעשיות
ווען דער רואה חשבון האט באמערקט דעם
סוחר האט ער געשפירט ווי כָ ְל ָתה ֵא ָליו ָה ָר ָעה זיין איינע פון די גרויסע חסידים פונעם הייליגען
בעל הבית האט אים געכאפט ביי די מעשה ,דער צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע איז געווען א איד א
איד האט געמיינט אז דער סוחר האט גאר אסאך גרויסער עושר וואס די מזל האט אים שטארק
געטרינקען און ער וועט נאך שלאפן ,און דערפאר געשיינט ,דער איד האט גאר אסאך געשטיצט דעם
האט ער געטראכט אז עס איז א גוטע צייט צו רבין און געגעבן גרויסע סכומים אויף צדקה און
גנב'נען פון דער סוחר. אייביג געווען פון די ראש וראשון פאר צדקה וחסד.
דאן האט דער סוחר שוין גאר גוט איין טאג איז דער איד געקומען צום רבין און
פארשטאנען פארוואס די רבי האט אים געהייסן זיך מזכיר געווען ,אז ליידער האט זיך דאס רעדל
מאכן דעם גרויסע סעודה ,כדי ער זאל דורך דעם אנגעהויבן דרייען אויף אראפ ,אבער ער זעט
כאפן דעם גנב וואס ברענגט אים אונטער זיינע באמת נישט פון וואס עס איז געשען ,ווייל די
געשעפטן מיטן נעמען כסדר געלט פון אים. ביזנעס גייט פונקט ווי ביז יעצט און עס קומט
אריין געלט ,צדקה געט ער פונקט ווי ביז יעצט און
דער איד האט זיך געבעטן ביים סוחר אז ער נאך אפילו מער ווי ביז יעצט ,אבער די הכנסה
זאל אים נישט איבער געבן פאר די פאליציי ,דער ווייזט אויף די ביכער אז עס איז נישט דא קיין
61
וואסערע קמצן ער איז און אזוי רעדט ער אים אפ סוחר זייענדיג א גרויסע חסיד פונעם רבין האט
די שידוכים. געהייסן דעם גנב ,אז ער זאל מיט אים מיט קומען
צום הייליגען רבין און וואס די רבי וועט הייסן זאל
דער רואה חשבון האט שוין גאר גוט ער טון און אזוי וועט ער אים מוחל זיין אויף די
פארשטאנען פארוואס דער היליגער צדיק רבי גניבה.
אברהם המלאך האט אים דא געשיקט ,און דער
איד איז צוריק צו זיך אהיים און אנגעהויבן געבן ווען זיי זענען ביידע אריין געקומען צום רבין
צדקה מיט א ברייטע האנט ,גאר שנעל איז זיין האט די רבי געזאגט פאר דעם איד ,קודם זאלסטו
נאמען ארויס אויף די גאס אלס א גרויסע בעל צוריק געבן פארן סוחר יעדן פרוטה וואס די האסט
צדקה און נישט לאנג נאכדעם האט ער געטראפן פון אים גענומען ,דער איד איז געווען מלא חרטה
שיינע שידוכים פאר זיינע קינדער. און געבעטן פונעם רבין ,אז ער האט נעבעך צוויי
••• טעכטער וואס ברויכן שידוכים און עס גייט נישט
מען דערציילט ,אז דער שווער פונעם צדיק קיין שידוכים און דערפאר האט ער כסדר
רבי אברהם המלאך זי"ע איז געווען הרה"ק רבי גע'גנב'עט פון דעם עושר געלט ,ווייל ער האט
משולם פייבוש מקרעמניץ זי"ע וואס איז געווען א געמיינט אז אויב וועט ער האבן דאס געלט צו
קדוש וטהור ,ווען עס איז געקומען די חתונה פון קענען געבן נדן וועט ער טרעפן א שידוך אבער
זיין טאכטער וואס איז פאר געקומען אין דאס האט בכלל נישט געארבעט.
מעזריטש ,איז דער שווער צוליב ביטול תורה
נישט געפארן צו די חתונה ,נאר האט געשיקט דעם האט אים דער הייליגער צדיק געהייסן ,טו דיך
טאכטער מיט די רעבעצין צו די חתונה. אן ארעמע צוריסענע קליידער און גיי צום הקדש
שטוב ווי אלע ארימעלייט עסן און פארברענג
אבער נאך א שטיק צייט ווען דער שווער האט דארט און דארט וועט קומען דיין ישועה ,דער איד
געהערט דאס גדלות און קדושה פון זיין איידעם, האט נישט פארשטאנען וואס די רבי מיינט מיט
האט ער געהאט חשק זיך צו באקענען מיט זיין דעם ,אבער אזוי ווי ער האט געזען אז ביי דעם
איידעם ,איז דער שווער געפארן אויף א שבת קיין סוחר האט געארבעט די עצה וואס די רבי האט
מעזריטש. אים געהייסן טון ,האט דער איד געפאלגט דעם
רבין ,ער האט זיך אנגעטון ווי א ארימאן און
דערציילט מען ,אז ביים טיש פונעם איידעם געגאנגען צום הקדש שטיבל.
רבי אברהם המלאך איז דער שווער געזעצן ,אזוי
ווי דער איידעם האט אנגעהויבן שלום עליכם, זיצענדיג דארט האט איינע פון די ארימעלייט
האט דער הייליגער שווער מקרעמניץ אוועק געזען אז עס איז דא א נייע גאסט האט ער אים
גע'חלש'ט ,ווען מען האט אים דערמינטערט האט מקרב געווען ,און בתוך הדברים רעדענדיג מיט
דער איידעם דער מלאך הקדוש געזאגט פארן אים לגבי דאס וואס מען גייט נאך געלט אין שטאט.
שווער ,די שווער האט נאר געזען די אייגענע
מלאכים ,ווען דער שווער זעט ווען מיינע מלאכים האט דער ארימאן גע'עצה'ט דעם נייעם
אויך ,וואלט דער שווער שוין נישט אויפגעשטאנען. ארימאן ביי וועלכע שטובער ער זאל נישט גיין נאך
••• געלט ,ווייל דארט גיבט מען נישט קיין געלט און
ווי באקאנט האט זיך דער הייליגער צדיק צווישן די נעמען האט דער ארימאן אויס
וקדוש רבי אברהם המלאך זי"ע גאר ווייניג געדרייט גערעכענט דעם נאמען פון דעם רואה חשבון מיט
צווישן מענטשן ,נאר ער איז רוב צייט געווען וועם ער האט בשעת מעשה גערעדט.
פארשפארט ביי זיך אין שטוב און עוסק געווען אין
זיין הייליגע עבודה ,אפילו זייענדיג דער רב פון און דער ארימאן דערציילט אים ,אז שוין פאר
שטאט פאסטוב ,האבן די אידן כמעט נישט געזען א שיינע שטיק צייט יעדעס מאל מען טראגט אן א
זייער רב ,דאן פלעגן אידן מכבד זיין דעם צדיק מיט שידוך פארן טאכטער פון דעם רואה חשבון ,גייט
סנדקאות ,וואס דאס האט ער קיינמאל נישט דער ארימאן און דערציילט פאר די מדברת
62
••• אפגעזאגט ,און אזוי זאל מען האבן די זכי' צו זען
דער הייליגער בעל התניא זי"ע האט דעם הייליגען צדיק.
דערציילט ,אז ווי באוויסט האט ער געהאט א
שיעור יעדן טאג מיטן צדיק וקדוש רבי אברהם דערציילט דער הייליגער מאור עיניים זי"ע ,אז
המלאך זי"ע ,דריי שעה האט דער בעל התניא ווען מען האט געהערט אז דער צדיק קומט אויף
געלערנט תורת הנגלה מיטן מלאך ,און דריי שעה סנדקאות ,איז זיך דער גאנצער שטאט צוזאמען
האט דער הייליגער מלאך געלערנט תורת הנסתר געלאפן כדי צו האבן די זכי' צו זען דעם הייליגען
מיטן בעל התניא ,דערציילט דער בעל התניא ,אז צדיק ,אבער אזוי ווי דער צדיק איז אריין געקומען
דער מלאך איז געווען אין אזא גרויסע דביקות ביים אין ביהמ"ד ,זענען די אידן פון שטאט אנטלאפן פון
לערנען ,אז ער האט ממש גארנישט געוויסט ,און גרויס פחד און יראה פון דעם צדיק וקדוש ,און ער
דער בעל התניא האט געהאט אזא תענוג רוחני דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז געווען מוהל
פונעם שיעור ,אז ער פלעגט כסדר צוריק ריקן דעם ביים ברית ,האט ער דערציילט ,אז ער האט פון
זייגער ,כדי ער זאל קענען לערנען מער צייט מיטן גרויס פחד געהאלטן דעם מעסערל פארקערט ,און
מלאך ,דער מלאך האט אבער דאס קיינמאל נישט ער געדענקט נישט אפילו אויב ער האט געמאכט א
באמערקט זייענדיג אזוי אריין געטון אין תורה. ברכה ,און גלייך נאכן ברית איז ער אויך פון גרויס
••• פחד אנטלאפן.
דער הייליגער צדיק וקדוש רבי אברהם המלאך •••
זי"ע האט אמאל דערציילט ,אז עס איז געווען א הרה"ק רבי הלל מפאריטש זי"ע האט
גרויסע עושר וואס האט געטיילט גאר אסאך דערציילט ,אז איינמאל האט דער הייליגער מגיד
צדקה און געהאט א אפען טיר פאר יעדן איד, הגדול ממעזריטש זי"ע געזאגט פאר זיין קינד רבי
ליידער האט זיך דאס רעדל איבער געדרייט ,און אברהם המלאך זי"ע ,אז די דרך עבודה וואס ער
דער עושר איז געווארן א עני ואביון ,און דער עושר רעכט אפ איז נישט געמאכט פאר א בשר ודם ,און
האט געהאט גרויס צער און עגמת נפש אז ער קען אים געבעטן אז ער זאל אביסל נאכלאזן מיט זיין
מער נישט מקיים זיין די מצוה פון צדקה ,איז הייליגע דרך ,האט דער זון דער הייליגער קדוש
אליהו הנביא ז"ל געקומען איין נאכט אין חלום צום רבי אברהם המלאך געזאגט פארן טאטן ,די בוסט
עושר און האט אים געזאגט ,זאלסט וויסן אז דיין א פליישיגע טאטע ,אבער איך האב א פייערדיגע
צער אז די קענסט מער נישט מקיים זיין די מצוה טאטע אין הימל דער בורא כל עולמים ,און איך טו
פון צדקה ,ברענגט אסאך א גרעסערע נחת רוח ווי זיין רצון ,און אויף דעם האט דער הייליגער צדיק
דאס טיילן אזויפיל צדקה. רבי הלל מפאריטש זי"ע געוויינט ,אז מען האט
••• אנגערופן דעם הייליגען מגיד וואס איז געווען א
מען דערציילט ,אז דער הייליגער מגיד הגדול קדוש וטהור "א פליישיגע טאטע".
ממעזריטש זי"ע האט געהאט גאר גרויסע חימרות •••
ביי די מצות באקן אויפן יו"ט פסח ,נאר איינעם דער זון הרה"ק רבי שלום שכנא מפרוהוביטש
האט ער געלאזט עוסק זיין מיט די מצות ,און דאס זי"ע האט דערציילט ,אז ווען ער איז געווען נאך א
איז געווען זיין הייליגע זוהן רבי אברהם המלאך גאר קליינע קינד ,האט ער זייער געוואלט זיין שבת
זי"ע ,דערציילט מען ,אז אויף פסח פלעגט דער קודש ביינאכט ביי די קידוש פון זיין גרויסן טאטן
תלמיד פונעם מגיד הרה"ק רבי אהרן ד"ר גארדיא רבי אברהם המלאך זי"ע ,ווי באוויסט איז דער
מאוסטראה זי"ע ברענגען די מצות פארן רבין דער עבודה פונעם מלאך געווען גאר געהויבן מיט א
הייליגער מגיד זי"ע. געוואלדיגע קדושה ודביקות ,ווען דער טאטע איז
אריין געקומען צו קידוש גאר שפעט ,האט דער
דערציילט מען ,אז איין יו"ט פסח איז מען קליינער שלום שכנא געזאגט "א גוט שבת טאטע",
געקומען לויפען צום הייליגען מגיד ,אז דער האט אים דער טאטע א קיש געגעבן אויף די
תלמיד רבי אהרן האט טועם געווען פון די מצות, שטערן ,און דער הייליגער שלום שכנא האט מעיד
און ער שרייט קולות אז עס ברענט אים ממש אונעם געווען ,אז דער קיש האט אים געברענט ווי פייער
האלז פון די מצות ,האט דער הייליגער מגיד אויף די שטערן די גאנצע נאכט.
63
שטאט פאסטוב ,האט ער זייער געטריבען דעם געזאגט ,ווער האט אים געהייסן עסן פון די מצות,
בעל עגלה ,ווייל ער האט מורא געהאט אז רבי דאס קדושה וואס דער זון רבי אברהם המלאך האט
אברהם המלאך וועט אים נאך אויך בעטן צו קומען אריין געלייגט אין די מצות איז נישט געמאכט פאר
דארט ליגן נעבן אים. יעדן צו עסן דערפון ,און דער הייליגער מגיד האט
געהייסן ,אז מען זאל מאכן דעם רבי אהרן אויס
יארן שפעטער האבן די קאמיאניסטען ימ"ש ברעכן די מצות ,ווייל אז נישט ווער ווייסט וואס עס
געוואלט מפנה זיין די צוויי הייליגע קברים פון די וועט אים ח"ו שאטן.
צדיקים ,ווייל זיי האבן געוואלט ניצן דעם פלאץ •••
פאר זייערע געברויכען ,אבער יעדער וואס האט נעבן דעם הייליגען צדיק רבי אברהם המלאך
נאר פראבירט צי צו רורען די הייליגע ציונים האט זי"ע ליגט דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי ישראל
גלייך אויפן פלאץ גע'פגר'ט. פלאצקער זי"ע פון די גדולי תלמידי המגיד
ממעזריטש זי"ע ,דערציילט מען ,אז רבי ישראל
די רשעים האבן געוויסט אז די צדיקים וועלן איז מתחילה ארויף קיין ארץ ישראל צוזאמען מיט
נישט פוגע זיין אין אידישע קינדער ,דערפאר האבן די צוויי צדיקים רבי אברהם מקאליסק זי"ע און רבי
זיי ליידער געצווינגן א קבוצה אידן ,אז זיי זאלן מענדעלע מוויטעפסק זי"ע ,אבער וויבאלד די מצב
מפנה זיין די הייליגע קברים ,בלית ברירה האבן זיך דארט אין צפת איז געווען גאר שווער ,האבן די
די קבוצה אידן מקדש ומטהר געווען ,און מען האט צוויי צדיקים רבי מענדעלע און רבי אברהם
די צוויי קברים מפנה געווען אין דעם נייעם ביה"ח מקאליסק געבעטן רבי ישראל ,אז ער זאל צוריק
און מען האט אויפגעשטעלט א מצבה אויף דעם פארן קיין חוץ לארץ און צוזאמען שטעלן געלט
קבר פון די צוויי צדיקים. פאר די יושבים אין צפת.
•••
אין ספר דברים ערבים ווערט דערציילט ,אז דאן איז דער צדיק צוריק געפארן אין ער איז
דער צדיק דער יהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע איז ארום געפארן אין אסאך מדינות און צוזאמען
אמאל געפארן צום הייליגען צדיק רבי אברהם געשטעלט מעמדות פאר די תושבי צפת ,אינמיטן
המלאך זי"ע ,און ער איז געבליבן דארט ביי אים די נסיעה איז דער הייליגער צדיק אנגעקומען אין
פאר פיר וואכן ,און ער האט ביי זיך געשפירט ,אז שטאט פאסטוב דארט ווי דער הייליגער צדיק דער
ער האט נישט די כוחות פון גרויס פחד און יראה מלאך ליגט ,איין נאכט האט ער גע'חלמ'ט ,אז דער
אריין צו גיין צו דעם הייליגען צדיק. הייליגער צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע קומט און
בעט אים זייער ,אז ער זאל קומען ליגען דארט אין
אבער נאכדעם האט ער זיך געשטארקט און ביה"ח נעבן אים ווי צדיקים זאגן" ,צדיקים בחייהם
ער איז אריין געקומען צו אים ,האט אים דער צדיק ובמותם לא נפרדו".
געפרעגט ,וואס בעטסטו ,האט ער געענטפערט,
איך בין געקומען צו לערנען אביסל יראת שמים, אבער דער הייליגער צדיק רבי ר' זושא
האט אים דער צדיק געזאגט ,קום מארגן. מאניפאלי זי"ע האט אים געזאגט ,אז ער זאל זיך
נישט וויסענדיג מאכן פון דעם חלום ,אבער נאכן
ווען דער הייליגער יהודי הקדוש איז מארגן דריטן נאכט וואס דער הייליגער צדיק רבי אברהם
אריין געקומען צו אים בשעת ער האט געלייגט די המלאך איז געקומען אין חלום ,האט דער צדיק רבי
תפילין ,האט דער צדיק אויסגעדרייט זיין פנים ישראל אפגעמאכט ,אז ער קען נישט אפזאגן זיין
קעגן דעם פענסטער מיט די תפילין אויפן קאפ ,איז רבין'ס א זון ,אפאר טאג נאכדעם איז דער הייליגער
אויפן יהודי הקדוש ארויפגעפאלן א שרעקליכע צדיק רבי ישראל פלאצקער זי"ע נסתלק געווארן,
פחד ,און ער איז אנטלאפן פונעם צימער ,און אויך אין ער איז געקומען לקבורה נעבן דעם הייליגען
די מענטשן וואס זענען דאן ארויס געגאנגען אויפן מלאך זי"ע.
מארק טאג ,ווען זיי האבן געזען דורכן פענסטער
דעם זיו קדשו פונעם צדיק ,איז אויך אויף זיי דערציילט מען ,אז יארן שפעטער איז דער
ארויפגעפאלן אזא גרויסע אימה און פחד ,אז זיי הייליגער בעל התניא זי"ע אריבער געפארן דעם
64
אנגעהויבן דערציילן די שבחים פונעם הייליגען זענען אנטלאפן צו זייערע הייזער פונעם מארק
צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע. טאג ,דאס איז געווען זיין גרויסע קדושה און זיין
••• הייליגע צורה.
אין ספר השיחות ווערט געברענגט ,אז עס •••
ווערט געברענגט אין די ספרי חב"ד ,אז איין נאכט מען דערציילט ,איבער די געוואלדיגע
ביים לערנען בחברותא ,איז פלוצלונג נתגלה התקשרות צווישן דעם הייליגען מלאך און דער
געווארן אליהו הנביא זכור לטוב אין צימער צו הייליגער מאור עיניים זי"ע ,אז אין די טעג בעפאר
לערנען מיט רבי אברהם המלאך ,דער הייליגער די הסתלקות פונעם הייליגען צדיק רבי אברהם
בעל התניא ,זייענדיג דארט ,האט נאר דערהערט א המלאך זי"ע ,איז א שליח געקומען צום הייליגען
קול אבער נישט זוכה געווען צו זעהן די הייליגע מאור עיניים זי"ע זאגן ,אז דער צדיק רבי אברהם
געשטאלט ,און ווען דער הייליגער בעל התניא המלאך איז זייער שוואך געווארן אויף יום כיפור,
האט געפרעגט דעם מגיד ,פארוואס ער האט נישט און ביי תפילת הנעילה האט ער אויפגעהערט צו
געזען ,האט אים דער מגיד געענטפערט" ,ווייל דו רעדן ,און מען האט געפרעגט פונעם הייליגען
האסט איין מאל אין לעבן געקוקט אויף א פנים וואס צדיק רבי אברהם המלאך ,צי מען זאל שיקן
מ'טאר נישט קוקן". דערציילן איבער זיין מצב פארן הייליגען מאור
עיניים ,אז ער זאל דאווענען פאר אים ,האט דער
ווען דער הייליגער בעל התניא האט שפעטער צדיק געווינקען מיט זיין קאפ אלס א צייכן אז יא.
געפרעגט רבי אברהם המלאך ,וואס אליהו הנביא
ז"ל האט אים געלערנט ,האט רבי אברהם זיך מען האט טאקע געשיקט א שליח דערציילן
אנגערופן מיט זיין מורא'דיגע תמימות און פרישות, פארן מאור עיניים איבער די מצב ,אבער נאך
"איך האב אפילו נישט געקוקט אויף זיין פנים ,ווייל אינמיטן וועג איז דער צדיק רבי אברהם נסתלק
דער טאטע דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע האט געווארן ,ווען דער מאור עיניים האט געהערט
מיר געלערנט ,אז מ'טאר נישט קוקן קיין שום צורה איבער די מצב פונעם הייליגען מלאך ,איז דער
בעולם חוץ אויף דער צורה פונעם הייליגן רבי'ן דער הייליגער מאור עיניים געלאפן זיך טובל'ן אין
בעל שם טוב זי"ע". מקוה ,ווייל ער האט געזאגט ,איך וועל דאווענען
••• פאר אים אויף מיין ארט ,אבער נאך בעפאר דעם
אין ספר נחלת יעקב ווערט געברענגט ,אז ווען יו"ט סוכות האבן די מקורבים ביים הייליגען מאר
דער הייליגער קארלינער מגיד ,הרה"ק רבי אהרן עיניים שוין געהערט די בשורה ,אז דער צדיק רבי
הגדול מקרלין זי"ע ,האט געזוכט א שידוך פאר זיין אברהם המלאך איז ליידער נסתלק געווארן ,אבער
טאכטער הרבנית יוכבד ע"ה ,איז ער געקומען קיין פארן מאור עיניים האט מען נישט דערציילט ,ווייל
מעזריטש און פארגעשלאגן דעם שידוך פאר רבי מען האט געוויסט אז דאס וועט אים שטארק
שלום שכנא זי"ע ,דער זון פון רבי אברהם המלאך מצער זיין אים יו"ט.
זי"ע און אייניקל פונעם מגיד.
חול המועד האט איינער אין זיין תמימות
דער צדיק רבי אהרן הגדול האט זיך געוואנדן דערציילט פארן הייליגען מאור עיניים ,אז דער
צום מחותן רבי אברהם המלאך און געפרעגט, הייליגער צדיק רבי אברהם המלאך איז נסתלק
וויאזוי ער גייט קומען צוגיין צום שידוך און צו דער געווארן ,האט דער הייליגער מאור עיניים
חתונה ,און וואספארא נדן ער גיט ,האט דער צדיק אנגעהויבן קלאפן דעם קאפ אין וואנט פון גרויס
רבי אברהם המלאך זיך אנגערופן מיט זיין צער ,און געוויינט א גרויס געוויין בערך צוויי שעה,
באקאנטער אפגעשיידטקייט פון עולם הזה" ,וואס און מען האט אים נישט געקענט בארואיגען ,ביז
פארלאנגסטו פון מיר ,איך קום אויף דער וועלט אן מען האט גענומען דעם הייליגען מאור עיניים ביי
קיין שום מלבושים פון חומר ,א נשמה אן קיין שום זיין האנט ,און אים אריין געבראכט אין סוכה ,און
שייכות צו גשמיות" ,האט אים רבי אהרן הגדול מען האט אים געזאגט" ,רבי ,געדענקט אז היינט
געענטפערט מיט גרויס הכנעה" ,אט דאס איז דער איז יו"ט" ,דאן האט דער הייליגער מאור עיניים זיך
גרעסטער נדן וואס א איד קען נאר באקומען". בארואיגט און אויפגעהערט וויינען ,און האט
65
קוים 36יאר אלט ,האט ער צוריקגעגעבן זיין •••
נשמה צום באשעפער ,און צדיקים האבן געזאגט אין ספר קדושת אברהם ווערט געברענגט ,אז
דערויף דעם פסוק" ,כי לקח אותו אלקים" ,ער איז דער הייליגער מגיד הגדול ממזריטש זי"ע האט
נישט אוועק פון קראנקייט ,נאר די נשמה האט איינמאל געזאגט תורה אין עניני קבלה ומעשה
פשוט נישט געקענט בלייבן איינגעשפארט אינעם בראשית ,די תלמידים האבן געציטערט פאר גרויס
גוף. פחד פון די הויכע השגות ,דער זוהן דער צדיק
••• וקדוש רבי אברהם המלאך איז געשטאנען אין א
אין ספר בית אהרן ווערט געברענגט ,אז ווינקל מיט צוגעמאכטע אויגן ,אינגאנצן
איינמאל איז געקומען א איד צום הייליגען פארזינקען אין א גאר שטארקע דביקות.
מעזריטשער מגיד זי"ע און זיך ביטער באקלאגט
אויף א שווערער קראנקייט ביי אים אין שטוב וואס נאכן טיש האבן די תלמידים געפרעגט דעם
קיינע פון די גרויסע דאקטוירים האבן נישט צדיק רבי אברהם" ,ילמדנו רבינו ,וואס האט דער
געקענט היילן ,דער מגיד האט אים געזאגט" ,גיי רבי היינט מחדש געווען אין מעשה בראשית" ,האט
אריין צו מיין זון אברהם ,ער וועט דיר געבן א דער צדיק רבי אברהם געענטפערט אין איין קורצן
ישועה". ווארט" ,דער טאטע האט יעצט געוויזן פאר יעדן
וואס האט נאר געוואלט זען ,וויאזוי דער רבוש"ע
דער איד איז אריין צום זוהן רבי אברהם באשאפט די וועלט אין דעם יעצטיגן רגע און מאכט
המלאך ,אבער רבי אברהם ,וועלכער איז געווען א יש מאין ,און ווען ער וואלט אויף איין רגע
אינגאנצן אפגעשיידט פון עולם הזה ,האט נישט צוריקגעצויגן דעם רצון ,וואלט אלעס
געוואלט אויסהערן קיין גשמיות'דיגע זאכן און צוריקגעפאלן צו גארנישט" ,און דער ענטפער האט
האט זיך אנגערופן מיט א תמימות" ,וואס באמת אפגעשפיגלט וויאזוי דער צדיק רבי אברהם
פארלאנגט איר פון מיר ,איך בין דאך גארנישט ,זאל האט געלעבט יעדע סעקונדע ,ער האט נישט
דער בורא עולם ,וואס אלעס געהער צו אים ,שיקן א געזען קיין וועלט מיט ביימער ,הייזער אדער
רפואה שלימה". שטיינער ,נאר בלויז דאס ווארט פונעם באשעפער
וואס האלט אויף די בריאה.
ווען דער איד איז ארויסגעגאנגען צום טיר ,איז •••
אים פלוצלונג איינגעפאלן א געדאנק צו פרעגן אינעם ספר חסד לאברהם ווערט געברענגט ,אז
דעם מלאך אן עצה אויף א רפואה טבעית ,האט זיך דער צדיק וקדוש רבי אברהם המלאך זי"ע האט
רבי אברהם אומגעקוקט און געזאגט איין נאמען שוין ביי זיין חתונה געבעטן פון זיין פאטער דער
פון א פשוט'ן קרייטל )גראז( וואס וואקסט אין הייליגער מגיד זי"ע ,אז זיין נשמה זאל נישט דארפן
פעלד ,און געהייסן דעם איד דאס געבן פארן קינד, לאנג פארבלייבן אויף דער פינצטערער ערד אין א
דער איד איז אהיימגעלאפן ,געזוכט דאס קרייטל, גוף פון פלייש און ביין ,נאך דער פטירה פונעם
געגעבן צו טרינקען פארן חולה ,און ער איז געזונט מעזריטשער מגיד )י"ט כסלו תקל"ג( ,איז רבי
געווארן אין יענעם טאג ממש ,ווען דער מגיד האט אברהם אריבערגעגאנגען וואוינען קיין פאסטאוו,
דאס געהערט ,האט ער באשטעטיגט ,אז די גאנצע וואו ער האט געדינט אלס מגיד מישרים ,אבער ער
וועלט שטייט אויפן הייליגן דיבור פון זיין זוהן רבי איז געווען כמעט אינגאנצן פארשפארט אין
אברהם מלאך. צימער.
•••
אין ספרי בית רוז'ין ווערט דערציילט ,אז דער ווען מען האט אים געבעטן ער זאל נעמען
צדיק וקדוש רבי אברהם המלאך זי"ע פלעגט זיצן אויף זיך צו פירן די עדה און נעמען קוויטלעך ,האט
פארשפארט אין זיין צימער טעג און נעכט אנגעטון ער געזאגט ,אז ער קען נישט פארנעמען די ענינים
מיט טלית און תפילין ,פארטיפט אין לימוד הנסתר פון עולם הזה ,ער פלעגט פאסטן פון שבת צו שבת,
און תעניתים ,בלויז אויף א קורצע צייט אין טאג ביז זיין גוף איז געווארן אויסגעארבעט ווי א
פלעגט ער עפענען די טיר כדי ארויסצוגיין אין בית רוחניות'דיגע בריאה ,ביום י"ב תשרי בשנת תקל"ז,
המדרש ,איינמאל איז געשטאנען ביים טיר א בלויז פיר יאר נאך זיין פאטער'ס פטירה ,זייענדיג
66
ביים טיש אינגאנצן פארטיפט אין א דביקות פשוט'ער איד ,א גראבער מענטש וואס איז געווען
דקדושה אין געווען בעולמות עליונים ,ווען עס איז פארזינקען אין עבירות און האט זיך געדרייט אן
געקומען צו מצוות אכילת מצה ,האט דער מגיד קיין שום תשובה יארן לאנג.
געגעבן פאר זיין זון א שטיקל מצה ,אבער רבי
אברהם האט קוים געקענט נעמען א ברעקל אין ווי נאר דער צדיק רבי אברהם האט געעפנט די
מויל צוליב די עצומות פונעם הייליגן טאג און די טיר און געווארפן איין איינציגן בליק אויף דעם
גילויים וואס ער האט געזען. מענטש ,איז דער איד צוזאמגעפאלן אויף דער ערד
אין א שווערע חלשות ,ווען ער האט זיך
דער הייליגער מגיד האט אים אנגעקוקט און אויפגעוועקט ,האט דער איד אויסגעבראכן אין א
געזאגט מיט ליבשאפט" ,אברהמ'ל ,עס דעם כזית ביטערן געוויין וואס האט געציטערט איבערן
מצה ,ווייל אין דעם שטיקל ברויט פון אמונה ליגט גאנצן הויף ,ער האט תיכף אויסגעשריגן אלע זיינע
יעצט דער גאנצער תיקון פון די עולמות וואס דו עוונות ,אפגעלאזט זיינע שלעכטע וועגן ,און
זעסט אויבן" ,ווי נאר דער זוהן רבי אברהם האט געווארן א בעל תשובה גמור ביז צו זיין לעצטן
אריינגעביסן אין דער מצה ,האט זיין געזיכט טאג ,און צדיקים האבן מסביר געווען דעם מופת,
געשיינט ווי די זון ,און ער האט אויסגעשריגן, אז וויבאלד די אויגן פונעם צדיק רבי אברהם
"יעצט שפיר איך ווי דער טעם פון גן עדן גייט אריין המלאך האבן קיינמאל נישט געקוקט אויף עולם
אין יעדן אבר" ,און דער הייליגער רוז'ינער זי"ע הזה ,האט זיין בליק געהאט די כח פון "אש אוכלה"
פלעגט דערציילן די מעשה און צולייגן" ,מיין )א ברענענדיגע פייער( ,וואס האט אפגעברענט די
עלטער-זיידע דער מלאך האט געדארפט א גאנצן קליפות און אויסגערייניגט די נשמה אויפן פלאץ.
מופת כדי צו קענען אראפברענגען די הייליגע •••
השגות אין א שטיקל גשמיות'דיגער מצה". אין ספר חסד לאברהם ווערט דערציילט ,אז
••• איינמאל האט דער צדיק וקדוש רבי אברהם
אין ספר מאמרים קדמונים ווערט דערציילט, המלאך זי"ע געדאווענט שחרית ביחידות אין זיין
אז אין דער שטאט פאסטוב האט געוואוינט א צימער ,ווי זיין סדר איז געווען צוליב זיין גרויסער
גרויסער פריץ )א גראף( וואס איז געווען א גרויסע פרישות ,עטליכע חסידים האבן זיך צוגעשטעלט
שונא ישראל און פלעגט רודפ'ן די אידן מיט הינטער דער טיר כדי צו הערן זיין דאווענען.
שווערע שטייערן און גזירות ,די אידן פונעם
שטעטל זענען געווען צעבראכן און האבן כסדר אינמיטן דאווענען האבן זיי געהערט ווי דער
געוויינט פאר הילף ,איינמאל איז דער פריץ צדיק רבי אברהם רופט אויס קדיש און קדושה מיט
געפארן מיט זיין קארעטע אויפן גאס פון שטעטל א קול חוצב להבות אש ,כאילו ער שטייט פאר א
מיט גרויס גאווה ,און פונקט אין יענער מינוט האט גאנצן מנין מענטשן ,און מען האט ממש געהערט א
דער צדיק רבי אברהם המלאך ארויסגעטראטן קול וואס ענטפערט "אמן יהא שמיה רבא" און
פונעם בית המדרש. "קדוש קדוש קדוש" ,ווען דער צדיק האט
געענדיגט און געעפנט די טיר ,האבן זיי געפרעגט
דער פריץ האט זיך אנגעשטויסן אינעם מיט מורא וואס דאס איז געווען ,האט ער
הייליגען מלאך'ס אויגן ,און אין איין רגע איז א געענטפערט מיט א פשטות" ,ווען א מענטש
שרעק אריין אין דעם פריץ ,זיין פנים איז געווארן שיידט זיך אינגאנצן אפ פון דער וועלט און דאווענט
בלאס ווי קאלך ,און ער האט באפוילן דעם נאר פאר דער כבוד פונעם בורא ,פעלט נישט אויס
קוטשער אפצושטעלן די פערד אויפן פלאץ ,דער צו האבן א מנין פון בשר ודם ,ווייל די פמליא של
פריץ איז אראפגעקראכן פון זיין קארעטע, מעלה קומט אראפ ענטפערן קדושה צוזאמען מיט
צוגעגאנגען צום רבי'ן מיט ציטערדיגע פיס און זיך אים".
געבויגן ביז צו דער ערד ,און שפעטער האט דער •••
פריץ געזאגט פאר זיינע מענטשן" ,איך האב נישט אין ספר נר ישראל ווערט געברענגט ,אז ביי
געזען קיין מענטש פון פלייש און ביין ,איך האב איין ליל הסדר ביים הייליגען מעזריטשער מגיד
געזען א ג-טלעכן באשעפעניש מיט א פייערדיגן זי"ע ,איז דער זוהן רבי אברהם המלאך געזעצן
67
אבער אויך דורך דעם חומר אליין" ,האט דער צדיק שווערד ,און איך האב געשפירט ,אז אויב איך טו
רבי אברהם געענטפערט פארן טאטן מיט גרויס אים נישט קיין כבוד ,וועל איך נישט בלייבן לעבן
הכנעה" ,טאטע ,איך פראביר מיט אלע כוחות צו קיין מינוט" ,און פון יענעם טאג אן האט דער פריץ
שפירן דעם גוף ,אבער ווי נאר איך טראכט פונעם מבטל געווען אלע גזירות קעגן די אידן און
בורא עולם ,שפיר איך נישט מער ווי איין גרויסע געהאלטן אן אפענע האנט צו העלפן די אידן.
פייער וואס פארברענט יעדע גשמיות". •••
אין ספר שמועות טובות ווערט דערציילט ,אז
איינמאל ביים גיין אויפן וועג פון מעזריטש קיין
פאסטוב ,איז דער וואגן דורכגעפארן א טיפן,
פינצטערן וואלד ,פלוצלונג האט דער צדיק וקדוש
רבי אברהם המלאך זי"ע באפוילן דעם בעל עגלה
ער זאל אפשטעלן די פערד און ווארטן ,דער צדיק
רבי אברהם איז אראפגעגאנגען פונעם וואגן,
אריינגעטראטן טיף צווישן די ביימער ,און זיך
געשטעלט לעבן אן אלטן בוים וואס איז דארט
געשטאנען.
ער האט אנגעהויבן זאגן עטליכע קאפיטלעך
תהילים מיט בכיות נוראות וואס האבן גערירט די
הערצער פון די וואס זענען געשטאנען פון ווייטנס,
נאך א שעה האט ער געזאגט דעם פסוק "ברוך
מתיר אסורים" ,און דאן האט זיך דער צדיק
אומגעקערט צום וואגן ,און געהייסן פארן ווייטער,
ווען די תלמידים האבן אים געפרעגט וואס דאס
איז געווען ,האט ער זיי ערקלערט" ,א נשמה איז
שוין געווען מגולגל אין יענעם בוים איבער
הונדערט יאר צוליב א שווערע עבירה ,און זי האט
געווארט אויף א תיקון ,פונקט ווען מיר זענען
דורכגעפארן ,האט זי געשריגן צו מיר מען זאל זי
אויסלייזן ,און ברוך השם אז זי האט יעצט זוכה
געווען צו איר מנוחה אין גן עדן".
•••
אין מאמרי אדמו"ר הזקן ווערט דערציילט ,אז
דער צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע פלעגט צומאל
פארגעסן אינגאנצן אז ער דארף עסן אדער שלאפן,
ביז זיין גוף איז געווען ממש אויסגעדארט ,זיין
הייליגער טאטע ,דער מעזריטשער מגיד ,פלעגט
אים צומאל מוזן באפעלן בתורת כיבוד אב ער זאל
נעמען א טרונק וואסער אדער עסן א שטיקל
ברויט.
איינמאל האט דער הייליגער מגיד אים
געזאגט" ,אברהם ,די וועלט דארף האבן א נשמה אין
א גוף ,נישט א נשמה אן א גוף ,דער אויבערשטער
וויל מען זאל אים דינען מיט כל עצמותי תאמרנה,
68
פון אלס קליין קינד ביז צו די 12יאר האט דער
יארצייט י"ג תשרי
גאון געלערנט אין די ישיבה פון הגה"ק רבי נתן נטע
אב"ד מאטערסדארף זי"ע ,דארט האט ער גאר הגה"ק רבי עקיבא השני ב"ר משה זי"ע) ,איגר(
שטארק מצליח געווען אין זיינע לימודים ,און ער בעל רעק"א ,אב"ד פוזנא
איז שוין דאן געווען באוויסט אלס א גאון בתורה
עד להפליא. ער איז געבוירן אין שטאט אייזנשטדט ,א' מרחשון
בשנת תקכ"ב.
ביי די 12יאר איז ער אריבער לערנען אין
שטאט ברעסלוי אין די ישיבה פון זיין פעטער צו זיין טאטן הגה"ק רבי משה גינז זי"ע,
הגה"ק רבי בנימין וואלף איגר אב"ד מילץ לייפציג בן הגה"ק רבי שמואל שלעזינגער זי"ע,
זי"ע ,בן הגה"ק רבי עקיבא איגר הראשון בעל משנת חתן הגה"ק רבי משה ברודא אב"ד וורמייזא זי"ע,
חכמים זי"ע ,דארט ביים פעטער האט דער גאון בן הגה"ק רבי אברהם ברודא בעל אשל אברהם
גאר שטארק מצליח געווען בתורה ,ער האט דאן ראב"ד פראנקפורט דמיין זי"ע.
אוועק געגעבן יעדע מינוט פונעם טאג און פונעם
נאכט פאר תורה. און צו זיין מאמע הצדקת מרת גיטל ע"ה,
בת הגה"ק רבי עקיבא איגר הראשון בעל משנת
ביי זיין בר מצוה האט ער ארויסגעגעבן זיין דרבי עקיבא מהאלבערשטאט זי"ע.
ערשטע חיבור אויף מסכת חולין ,וואס גדולים
בדורו האבן דעם חיבור גאר שטארק ער איז געווען א גאון הגאונים און דער גדול
באוואונדערט ,און דאן איז ער שוין געווען מפורסם הדור ,ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד ,ער
אלס א גאון און גדול בתורה ,וואס די גרעסטע איז געווען א בקי בתורה און א למדן נפלא ,ער האט
גאונים בדורו האבן שוין דאן מפליא געווען זיין זיך זיין גאנץ לעבן מסגף געווען און עוסק געווען
גדלות בתורה. בתורה מיט א געוואלדיגע מסירת נפש און
התמדה ,ער איז כמעט נישט געשלאפן ביינאכט,
בשנת תק"ם זייענדיג אכצען יאר אלט ,האט ביי חצות לילה אפילו ווינטער אין די גרויסע
דער צדיק הגביר המפורסם הגה"ק רבי יצחק איצק פראסטן ,איז דער גאון געגאנגען זיך טובל זיין און
מרגליות מליסא זי"ע גענומען דעם גאון פאר אן מטהר זיין ,ער האט גאר אסאך עוסק געווען מיט א
איידעם פאר זיין טאכטער הרבנית הצדקת מרת מסירת נפש ממש אין צדקה וחסד מיט אנדערע
גליקל ע"ה ,און דאן האט זיך דער גאון אריבער אידן ,ער האט מרביץ תורה געווען פאר
געצויגען וואוינען אין שטאט ליסא נעבן זיין הונדערטער תלמידים גדולים וגאונים בתורה.
שווער ,דער שווער האט דעם איידעם אויס
געהאלטן מיט גרויס כבוד און דעם איידעם גאר ער איז געווען א אויסגערופנע עניו און א גאר
שטארק מכבד געווען וויסענדיג זיין גדלות בתורה צוגעלאזענע מענטש ,ער האט קיינמאל נישט
און זיין געוואלדיגע התנהגות דקדושה. מצער געווען א אנדערן איד ,נאר אייביג גערעדט
מיט יעדן בנחת ,אפילו מיט א קליין קינד האט ער
דארט אין שטאט ליסא האבן זיך בחורים גערעדט מיט א געוואלדיגע צו געלאזענקייט.
גאונים בתורה מדבק געווען אין דעם גאון ,אפילו
ער האט קיינמאל נישט געלאזט אז א
ער איז נאך דאן געווען 18יאר אלט ,אבער זיין
אנדערער זאל אים באדינען ,אויך האט ער נישט
גדלות בתורה און זיין מידות הענווה איז שוין דאן
געלאזט מען זאל אים קישן די הענט בתורת רבי
געווען באוויסט ,און דערפאר האבן די בחורים זיך
אפילו פון זיינע אייגענע תלמידים ,אויך האט ער
מדבק געווען אין אים ,דער גאון האט דאן מרביץ
מקפיד געווען אז מען זאל אויף אים נישט שרייבן
תורה געווען מיט א מסירת נפש אריין לייגענדיג
קיין שבחים ווי צדיק וגאון ,און ביים גאון האט די
שעות אריכות פאר די תלמידים און אויך פאר זיינע
שבחים געמיינט ממש גארנישט ,אז עס איז דא
אייגענע לימודים.
אסאך בריוון וואס דער גאון האט געשריבן פאר
גרויסע גאונים און גדולים בדורו האבן שוין אידן ווי גאון ורבי ,און דער גאון האט באמת נישט
דאן געשיקט צו דעם גאון שווערע שאלות אין געהאלטן אז דאס איז אפילו עפעס ווערט.
69
אפילו ער איז געווען באוויסט אלס א גרויסער הלכה ,וואס דער גאון האט זיי אלע געגעבן
קנאי ,און ווען עס איז געקומען צו סיי וואס האט תשובות וואס האט זיי באצויבערט ,מען האט
נוגע געווען לדבר ד' ,האט זיך דער גאון ארויס געזען זיין געוואלדיגע גדלות ארויס שיינען פון
געשטעלט מיט א אש להבה ,און נישט נושא פנים זיינע גאר טיפע תשובות.
געווען און זיך נישט אוועק גערירט פון די הלכה
אדער פון סיי וואס האט אנגערירט צו הלכה ,אבער צווישען די גדולים און גאונים וואס האבן זיך
ווען עס איז געקומען סתם אזוי מיט א מענטש ,איז געשריבען מיט דעם גאון בדבר הלכה איז געווען.
דער גאון געווען א גאר צו געלאזענער מענטש און הגה"ק רבי יהודה נוימבורג אב"ד ראוויטש זי"ע,
מקדים שלום געווען פאר יעדן מענטש. הגה"ק רבי דוד טעביל ראב"ד ליסא זי"ע,
בשנת תק"ן האט ליידער אויס געבראכן א הגה"ק רבי יעקב לורברבוים בעל חוות דעת אב"ד
שרעקליכע שריפה אין שטאט ליסא ,וואס עס איז ליסא זי"ע.
ליידער פארברענט געווארן גאר אסאך אידישע אויך האבן די גדולים און גאונים בדורו אים
הייזער ,אידן האבן דאן פארלוירען אלעס וואס זיי מצרף געווען אין זייער בית דין אפילו ער איז נאך
האבן פארמאגט ,אויך דער הייליגער גאון רבי דאן געווען 18יאר אלט ,אבער אין הלכה איז ער
עקיבא איגר און זיין שווער האבן ליידער מיט שוין געווען כאחד מהגדולים מדורות הראשונים.
געטיילט דעם גורל ,און דער גאון האט ממש אלעס
פארלוירען ,אויך זיין שווער איז דאן געווארן א דער גאון האט געהאט א סדר היום פיל מיט
יורד ל"ע ,און בלית בריה האט ער געמיזט נעמען א תורה און קדושה ,ער האט יעדן טאג סוף טאג
רבנות פאסטן אין שטאט פריעדלאנד אז ער זאל געמאכט א חשבון הנפש ,ווי אזוי דער טאג איז
זיך האבן פון ווי צו מפרנס זיין די ווייב און קינדער, דורך און אויב ער האט אויס געניצט יעדע מינוט
אויף דעם פאסטן האט דער גאון געדינט פאר 24 אויף תורה און רצון השם ,ער האט אפגעשיידט
יאר. מעשר אויך פון זיינע טעג ,ווייל יעדע צענטע טאג
האט ער מקדיש געווען כולו לשם דעם גאנצן טאג.
דארט אין שטאט פריעדלאנד האט דער גאון
ווייטער מרביץ תורה געווען פאר זיינע גרויסע ווען מען האט דעם גאון מכבד געווען אויף סיי
תלמידים ,אויך האט ער דארט אין שטאט גאר וואסערע אופן ,האט ער געוויינט אויף דעם מיט
אסאך אויף געטון ארויף צו ברענגען אין דעם גרויסע בכיות ממש ווי מען וואלט אים מצער
שטאט סיי דאס רוחניות און סיי דאס גשמיות ,דאן געווען ,ער האט זיך זיין גאנץ לעבן גאר שטארק
איז זיין נאמען ארויס אין גאנץ פולין און ער איז מסגף געווען ,ער האט כמעט נישט געגעסן ,ווען
דאן מפורסם געווארן מיט זיין געוואלדיגע גדלות ער האט שוין יא געגעסן פלעגט ער אראפ שלינגען
בתורה ,דאן האבן די רבנים פון פולין אים אויס דאס עסן אן דאס ציקייען ,ווייל ער האט נישט
געקליבן אלס דער ראש פון די אסיפה אין ווארשא. געוואלט הנאה האבן פון די וועלט ,אפילו ער איז
בטבע געווען א גאר שוואכער מענטש ,האט ער
דער גאון אפילו זייענדיג אריין געטון נאר אין אבער געהאט גאר הייליגע כוחות ,אז ער האט זיך
תורה ,האט ער זיך גאר אסאך אפגעגעבן מיט די געקענט מסגף זיין אויף א גאר הויכעכע מדרגה.
צרכים פונעם שטאט ,ער האט מייסד געווען
ארגוני צדקה אונעם שטאט וואס פון דארט האט עס איז געווען באוויסט ,אז די וואס האבן זיך
מען אויס געהאלטן די ארימעלייט פונעם שטאט, געוואגט צו טשעפענען דעם גאון אדער ח"ו פוגע
אויך א חברה קדושה ,אויך האט ער געגרינדעט א זיין בכבודו ,זענען גלייך נענש געווארן פון הימל,
קרן צדקה וואס האט צו געשטעלט האלץ פאר אפילו די גוים פון שטאט האבן געוויסט צו זאגן פון
ארימע משפחות פארן ווינטער אז זיי זאל קענען זיין גדלות און קדושה מיט וואס דער גאון האט זיך
ווארעמען זייערע שטובער. געפירט זיין גאנץ לעבן ,גרויסע שרים פון די מלוכה
פלעגן זיך קומען דורך רעדן מיט דעם גאון ,ווייל
מען קען זעהן ווי דער גאון רבי עקיבא איגר זיי האבן אלע געוויסט אז ער איז געווען א גאר
האט באמת פיינט געהאט דאס רבנות און ער האט קלוגער און ערליכער מענטש.
70
מיט זיין געוואלדיגע גדלות און גאונות בתורה קען דאס באמת נישט געוואלט ,ווי ער שרייבט אין א
ער גאר אסאך אויפטון פאר אידישע קינדער ,דאן מכתב צו די דיינים פון שטאט ליסא בזה"ל" ,קצתי
האט דער גאון בלית ברירה גענומען דאס רבנות, בחיי מפני הרבנות ,והיה נוח לי יותר להיות שמש או
און דאן איז די נאמען פון דעם גאון באוויסט שומר לילה מרב" ,נאר בלית ברירה כדי זיך מפרנס
געווארן אין גאנץ אירופה. צו זיין ,האט ער דאס געמיזט נעמען.
דארט אין פוזנא האט דער גאון אויף דער גאון האט געזאגט פאר זיין זוהן הגה"ק
געשטעלט זיין ישיבה ווי ער האט מרביץ תורה רבי שלמה אב"ד קאליש זי"ע ,אז יעדן ראש השנה
געווען פאר הונדערטער בחורים גאונים און און יום הקדוש זאל ער מתפלל צום גרויסן
גדולים בתורה ,און גאנץ שנעל איז די ישיבה באשעפער ,אז ער זאל אים מציל זיין פון רבנות ,נאר
געווארן באוויסט אלס דעם גרעסטען ישיבה וואס ער זאל בעטן אז דער גרויסער באשעפער זאל אים
רוב גדולים און גאונים און רבנים פונעם דור האבן שיקן א אנדערע פרנסה.
דארט געלערנט.
י"ב אדר בשנת תקנ"ו איז ליידער זיין זיווג
צווישן זיינע גרויסע תלמידים האבן זיך ראשון הצדקת מרת גליקל ע"ה נפטר געווארן און
גערעכענט פון די גרעסטע גדולים מפורסמים געלאזט דעם גאון מיט צוויי יונגע יתומים ,דאן
ובתוכם. האט דער גאון חתונה געהאט בזיווג שני מיט
הרבנית הצדקת מרת בריינדל ע"ה ,בת הגה"ק רבי
הגה"ק רבי אברהם דוב בער פלאם בעל ויען אברהם
יהושע הלוי פייבלמאנן אב"ד סאטמאר זי"ע ,וואס
מלובלין זי"ע,
איז געווען אן איידעם פון דעם גאון'ס שווער מזיווג
הגה"ק רבי אהרן פולד בעל בית אהרן זי"ע,
ראשון.
הגה"ק רבי יוסף זונדל מסלנט זי"ע,
הגה"ק רבי יוסף יהודה לייב פעדער בעל אומץ יוסף בשנת תק"ע האבן די אידן פון שטאט
דיין בק"ק ברעסלויא זי"ע, אייזנשטאט די שטאט ווי דער גאון איז געבוירן
הגה"ק רבי יעקב צבי מעקלנבורג בעל הכתב געווארן אויף גענומען דעם גאון אלס זייער רב,
והקבלה אב"ד קניגסברג זי"ע, אבער די שטאט פריעדלאנד האט דעם גאון נישט
הגה"ק רבי יצחק איצק עטינגער בעל דודאי מהרי"א געוואלט לאזן גיין ,און דערפאר האט דער גאון
אב"ד פלעשען זי"ע, געמיזט צוריק ווייזן דאס רבנות פון אייזנשטאט,
הגה"ק רבי מרדכי מיכאל יפה בעל תשובת מר"ם אפילו ער האט באמת געהאט א גאר שטארקע
יפה זי"ע, קשר מיט די אידן פון אייזנשטאט.
הגה"ק רבי משה גינז שלעזינגער זי"ע,
הגה"ק רבי משה פיילכנפלד אב"ד רוגוזין זי"ע, אבער בשנת תקע"ד ווען דער גאון הגה"ק רבי
הגה"ק רבי עקיבא ישראל ווערטהיימער ראב"ד שמואל ב"ר פנחס בעל בית שמואל אב"ד פוזנא זי"ע
אלטונא זי"ע, איז נסתלק געווארן ,האבן זיי גלייך אויף גענומען
הגה"ק רבי שמעון סג"ל לוי בעל שער שמעון אב"ד דעם גאון אלס ממלא מקום פון דעם גאון רבי
פארדאן זי"ע, שמואל זי"ע ,דער גאון רבי עקיבא איגר האט אבער
הגה"ק רבי שמעון שאטין כ"ץ בעל כהנת עולם מחמת זיין גרויסע ענווה געהאלטן ,אז ער איז
אב"ד שארוש פאטאק זי"ע. נישט ראוי צו זיין ממלא מקום אין דעם גרויסן
שטאט פוזנא ,וואס איז דאן שוין געווען א עיר
דער גאון האט זיך מקשר געווען מיט די אידן מלאה תלמידי חכמים וסופרים און געווען פון די
און די קהלה אין שטאט פוזנא און עס איז געווען א גרעסטע שטעט במדינת אשכנז ,האט ער מתחילה
אהבה און קשר וואס מען קען ממש נישט צוריק געוויזן דאס רבנות.
באשרייבן ,יעדער אן א אויסנאם האט מחבב
געווען און מכבד געווען דעם גאון ,און וועגן דעם, אבער דאן האבן זיך צוזאמען גענומען אלע
ווען אנדערע גרויסע שטעט ווי ניקלשבורג ווען גדולים און גאונים בדורו ,און האבן זייער צו
זייער רב הגה"ק רבי מרדכי בינעט בעל פרשת גערעדט דעם גאון צו נעמען דעם פאסטן ,ווייל
71
אפילו די גוים פון שטאט פוזנא זענען געקומען מרדכי זי"ע איז נסתלק געווארן ,און האבן געזיכט
קויפן די קמיעות פון דעם גאון וויסענדיג אז וואס א ממלא מקום ,אדער די שטאט ווילנא האט
דער גאון טוט האט הצלחה. געזיכט א נייעם רב ,האט דער גאון בשום אופן
נישט געוואלט אוועק גיין פון פוזנא.
ער האט איבער געלאזט קינדער און איידעמער
גאונים און גדולים בעולם התורה. ער איז געווען פארעכנט בדורו אלס דער גדול
הדור און דער פוסק הדור ,אויך איז ער געווען פון
הגה"ק רבי אברהם איגר מראוויטש זי"ע, די גדולי למדנים בדורו ,זיינע חידושים און שו"ת
הגה"ק רבי שלמה איגר אב"ד קאליש זי"ע ,וממלא ווערן נאך עד היום געלערנט אין רוב ישיבות,
מקום אביו בפוזנא,
בתו הצדקת מרת שיינדל ע"ה ,אשת הגה"ק רבי אויך האט ער געהאט א גרויסע השפעה אויפן
משה היינריך דודזון מברומברג זי"ע, דרך הלימוד גמרא תוספות ,אויך אין לימוד הלכה
בתו הצדקת מרת שרל ע"ה ,אשת הגה"ק רבי האט דער גאון געהאט א גאר גרויסע השפעה,
אברהם משה קאלישער זי"ע בזיווג ראשון ,בזיווג זיינע הגהות אויף שלחון ערוך אין זיינע שו"ת איז
שני אשת הגה"ק רבי משה סופר בעל החתם סופר א זאך וואס ווערט נאך עד היום געניצט בעולם
מפרשבורג זי"ע, הדיינים.
הגה"ק רבי משה איגר מווארשא זי"ע, בשנת תקצ"א האט ליידער אויס געבראכן א
הגה"ק רבי בנימין וואלף איגר מיוהניסבורג וברלין שרעקליכע מגיפה פון די מחלה כולרה אונעם
זי"ע, שטאט פוזנא וואס איז דאן פארעכענט געווארן פון
הגה"ק רבי יצחק לייב איגר מלאמזא זי"ע, די גרעסטע שטעט אין פולין ,דאן האט דער
הגה"ק רבי שמואל איגר ממינסק זי"ע, גרויסער גאון איין געפירט גאר אסאך תקנות
הגה"ק רבי שמחה בונם איגר מבארדיטשוב זי"ע, אינעם שטאט כדי די מחלה זאל זיך ח"ו נישט
הגה"ק רבי דוד איגר מברעסלויא זי"ע, פארשפרייטן שנעל ,ער האט געשטעלט אידן וואס
בתו הצדקת מרת ראדיש ע"ה ,אשת הגה"ק רבי זאלן זיכער מאכן אז דאס ריינקייט אין שטאט זאל
וואלף שיף מוואלשטיין זי"ע, זיין אויפן העכסטן פארנעם ,וואס דאס האט
בתו הצדקת מרת פריידא ע"ה ,אשת הגה"ק רבי געהאלפן אז ווייניגער אידן זאלן ווערן
פישל גראדשטיין מלובלין זי"ע, אנגעשטעקט מיט די מחלה.
בתו הצדקת מרת גיטל ע"ה ,אשת הגה"ק רבי
שמואל קארנפעלד מבראד זי"ע, אויך האט ער דאן מבטל געווען דאס דאווענען
בתו הצדקת מרת רבקה ע"ה ,אשת הגה"ק רבי חיים מיט מנין די גאנצע צייט וואס די מחלה האט
שמואל בירנבוים מפוזנא זי"ע, געבאשעוועט ,אפילו ימים נוראים האט ער
בתו הצדקת מרת בילא ע"ה ,אשת הגה"ק רבי מאיר געמאכט א סדר פון א גורל ווער עס זאל דאוונען
לייב ראזאניס מבראד זי"ע, אין שוהל מיט מנין מצומצם ראש השנה און יום
בתו הצדקת מרת יוטא ע"ה ,אשת הגה"ק רבי הקדוש ,נאכדעם וואס די מחלה האט זיך
שמעון ברלינער מקרוטשין זי"ע. אפגעשטעלט ,האט דער גאון באקומען א מכתב
הודעה פונעם קעניג פרידריך דער דריטער איבער
קינדער וואס זענען ליידער נפטר געווארן זיין הילף בשעת'ן מגיפה ,און די ממשלה האט דאן
יונגערהייט ארויס געגעבן א מטבע ,וואס האט געהאט דעם
צפורה ע"ה, צורה פונעם הייליגען גאון אלס הכרת הטוב.
יהושע איגר ע"ה,
הדסה ע"ה. אויך דערציילט מען ,אז דער גאון האט ביי די
מגיפה געשריבן גאר אסאך הייליגע קמיעות וואס
דער גאון האט מחבר געווען גאר גרויסע און ער האט דאס ארום געטיילט פאר אלע אידן פונעם
הייליגער ספרים ,סיי על התורה און אויך אויף ש"ס שטאט ,און דורך דעם געראטעוועט די אידן פון
ופוסקים ,הגהות אויף ש"ס חידושי תורה און די דעם שטאט פון ווערן אנגעשטעקט מיט די מגיפה,
72
דערציילט ,אז ווען זיין רבי האט אנגעהויבן לערנען, טויזענטער ,אויך איז דא פון דעם גאון טויזענטער
האט ער פאר שעות אריכות בכלל נישט ארויס שאלות ותשובות אויף גאר אסאך שאלות בהלכה.
געקוקט פון די גמרא די גאנצע צייט וואס ער האט
געלערנט ,דאן האט דער הייליגער שרף מקאצק דער איידעם דער הייליגער חתם סופר זי"ע
געזאגט ,דאס האב איך געוואלט הערן. האט מעיד געווען אויפן שווער ,אז ווען מען קוקט
אויפן שווער קען מען זיך מצייר זיין וואס עס מיינט
דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט דערציילט, אמת'ע ענווה און מען קען פארשטיין אביסל דעם
אז דער גרויסער גאון וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע מידה וואס משה רבינו ע"ה האט געהאט.
פלעגט געבן פאר זיינע תלמידים יעדן טאג א
שיעור וואס האט גענומען א שיינע פאר שעה און הגה"ק רבי יעקב משה לורברבוים בעל חות
געווען אנגעפילט מיט געהויבענע חידושים דעת מליסא זי"ע האט געזאגט אויפן גאון רבי
נפלאים ,איין טאג האט דער גאון געברויכט מפסיק עקיבא איגר זי"ע ,אז ער איז געווען א גדול בתורה
זיין אינמיטן דעם שיעור צוליב א גאר וויכטיגע ווי דער הייליגער ש"ך זי"ע און א צדיק וקדוש ווי
ענין. הרה"ק רבי שמואל שמעלקא מניקלשבורג זי"ע,
און אויף זיך האט רבי יעקב משה געזאגט ,ביז איך
דערפאר האט דער גאון צו געזאגט צו משלים בין נישט געקומען צום גאון רבי עקיבא איגר אין
זיין דעם שיעור ביינאכט ,כך הוה דער גאון האט שטוב ,האב איך געמיינט אז איך בין א למדן ,אבער
טאקע משלים געווען דעם שיעור ביינאכט ,אבער אזוי ווי איך בין געקומען צום גאון אין שטוב ,האב
דאן האט דער גאון געזאגט ,אז וויבאלד ער זעהט איך געזען אז איך בין ממש גארנישט קעגן זיין
אז ער האט צייט צו פאר לערנען א שיעור לימוד התורה און זיין ידועות בש"ס ופוסקים.
ביינאכט ,האט ער פון יענעם טאג ווייטער אויך
פאר געלערנט א שיעור קבוע יעדע נאכט ,דאס איז הגה"ק בעל חזון איש זי"ע האט זיך אמאל
געווען זיין חביבות און מסירת נפש פאר תורה. אויס געדריקט ,אז דער גאון וקדוש רבי עקיבא
איגר זי"ע איז ראוי געווען צו זיין א גאון אין די צייטן
אפאר יאר בעפאר זיין פטירה האט דער גאון פונעם הייליגע רשב"א זי"ע ,נאר דער אייבערשטער
געבעטן ,אז מען זאל נאך זיין פטירה נישט שרייבן האט רחמנות געהאט אויף אונז ,און געגעבן דעם
אויף אים קיין שבחים ווי גאון אדער רבינו ,אויך גאון רבי עקיבא איגר זי"ע אין אונזער דור ,אויך
האט ער געהייסן ,אז די הספד זאל מען נאר זאגן האט זיך דער חזון איש זי"ע אויס געדריקט בזה"ל,
אויפן בית החיים בעפאר מען באערדיגט אים און "די וועלט מיינט אז דער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע
אויך נישט מעריך זיין מיט קיין שבחים ביים הספד, איז געווען א בעל כשרון נפלא ,און דורך דעם האט
נאר איין זאך וואס מען זאל יא זאגן איז בזה"ל, ער מחדש געווען זיינע געוואלדיגע חידושים ,אבער
"שמיום היות בן ט"ז שנים למד תורה עם תלמידים די אמת איז ,אז דאס איז געווען צוליב זיין גאונות
ביסורים גדולים". און אויך זיין געוואלדיגע "יראת שמים" ,וואס דאס
איז כמעט נישט געווען בדורו".
אויך האט ער געשריבן דעם נוסח המציבה און
געהייסן אז מען זאל גארנישט צו לייגען צום ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז איינע פון די
מציבה חוץ וואס ער האט געשריבן ,דער נוסח גרויסע תלמידים פון רבי עקיבא איגר זי"ע
המציבה ליינט זיך ווי פאלגאנד" ,פ"נ הרב ר' עקיבא אנגעקומען צום צדיק דער הייליגער שרף מקאצק
איגר ,עבד לעבדי ד' בק"ק מ .פרידלאנד ובק"ק זי"ע ,און דער הייליגער קאצקער האט געבעטן פון
פוזנא ,נאסף אל עמיו ביום ה' י"ג תשרי שנת דעם תלמיד ,אז ער זאל עפעס דערציילן איבער
תקצ"ח". זיין גרויסן רבין ר' עקיבא איגר ,האט דער תלמיד
אנגעהויבן דערציילן איבער זיינע הנהגות דקדושה
חודש אלול בשנת תקצ"ז איז דער גאון ליידער וואס ער האט כסדר געזעהן ביי זיין רבין.
קראנק געווארן ,דער גאון האט נאך עוסק געווען
בתורה מיט א געוואלדיגע מסירת נפש אפילו אבער דער הייליגער קאצקער איז נישט
זייענדיג אין גרויסע יסורים ,יום הקדוש איז דער נתפעל געווארן ,אבער דאן האט דער תלמיד
73
האט דער הייליגער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע גאון נאך אריין געקומען צו די תפילות ,אבער
געענטפערט ,ביי השבת אבידה זאגט די פסוק, ליידער א טאג נאך יום הקדוש איז דער מצב
)דברים כ"ב א'( א ִת ְר ֶאה ֶאת שׁוֹר ָא ִחי אוֹ ֶאת ֵשׂיוֹ געווארן גאר שווער ,און אפאר טאג שפעטער איז
נִ ָדּ ִחים וְ ִה ְת ַע ַלּ ְמ ָתּ ֵמ ֶהם ָה ֵשׁב ְתּ ִשׁ ֵיבם ְל ָא ִחי ,וואס דער גאון נסתלק געווארן זייענדיג 76יאר אלט.
חז"ל דרש'נען ,אז אמאל מעג מען זיך יא
פארהוילען פון אן אבידה ,למשל ,ווען עס איז א זקן דעם טאג פון די לוי האט מען געמאכט א
און עס איז נישט לפי כבודו ,וואס דאן דארף מען ביטול מלאכה אונעם שטאט פוזנא אלס כבוד
נישט מקיים זיין השבת אבידה. פונעם גאון הדור ,צום לוי זענען זיך צוזאמען
געקומען אנשים נשים וטף יעדער איד איז ארויס
וּמ ְבּ ָשׂ ְר
אבער ווען עס קומט צו די מצוה פון ִ געקומען אפגעבן דעם כבוד האחרון פארן גדול
א ִת ְת ַע ָלּם ,דארט זעט מען שוין נישט אז חז"ל וגאון הדור ,גרויסע גאונים און גדולים האבן זין
זאלן זאגן ,אז עס איז דא א צייט ווען מען מעג משתתף געווען ביים לוי' ,אפילו להבדיל די גוים
פארזען א קרוב ,נאר ווען עס קומט צו א קרוב ,דארף און דער בישוף פון שטאט פוזנא איז געקומען
אפילו א זקן אדער א גדול אויך זיך וויסענדיג מאכן באגלייטן דעם גאון ,ווייל אפילו די גוים האבן
פון זיין קרוב ,און דערפאר איז ער געגאנגען צו געוויסט דעם גדלות פון דעם גאון.
דעם קרוב דער ארימאן.
••• נאכן לוי האט מען מפרסם געווען די צוואה
איינמאל איז א איד געקומען זיך מזכיר זיין פונעם גאון ווי ער שרייבט אז ער וויל נישט מען
ביים גאון ,אז ער ברויך אריבער גיין א בראך זאל אים מספד זיין ,נאר ער בעט פון זיינע
אפעראציע ,אבער ער האט נישט דאס געלט פארן תלמידים אז מען זאל לערנען משניות דעם גאנצן
דאקטאר ,גלייך האט דער גאון געגעבן פארן איד יאר פון זיין פטירה לעילוי נשמתו און יעדעס יאר
דאס גאנצע געלט וואס ער האט געברויכט ,און ביים יארצייט זאל מען אויך לערנען משניות.
דער גאון האט געהייסן פאר דעם איד ,אז ער זאל ליידער ביים צווייטע וועלט מלחמה האבן די
זיך נישט פארזוימען ,ווייל עס קען ח"ו זיין א סכנה, דייטשן ימ"ש חרוב געמאכט דעם גאנצן ביה"ח ווי
נאר ער זאל גלייך גיין צום דאקטאר און מאכן דעם דער צדיק וגאון איז נטמן געווארן ,אבער יארן
אפעראציע. שפעטער האט מען צוריק ארויף געשטעלט א
מצבה אויף ציון קדשו.
אפאר טאג נאך דעם אפעראציע זעט דער איד,
ווי דער גאון קומט אריין צו אים אין שטוב ,דער נסתלק לגנזי מרומים י"ג תשרי בשנת תקצ"ח,
איד האט נישט געוויסט וואס דער גאון וויל ,אבער ומנוחתו כבוד איז אויפן ביה"ח אין שטאט פוזנא.
דער גאון האט גלייך געפרעגט דעם איד ,ווי אזוי די
אפעראציע איז דורך ,און אויב ער גיבט זיך אכטונג זכותו הגדול יגן עלינו
נישט ארויס צו גיי אויף די גאס ,און דאס איז געווען ועל כל ישראל אמן.
דער גרויסער גאון וואס האט עוסק געווען יעדע
מינוט פון זיין לעבן נאר אין תורה ,אבער ווען עס
איז געקומען צו א אנדערן איד ,האט דער גאון מעשיות
מסכים געווען צו מבטל זיין תורה ,נאר צו מאכן
זיכער אז דער איד ווערט געזונט. מען דערציילט ,אז איינמאל איז דער גאון רבי
••• עקיבא איגר זי"ע געקומען צו א שטאט ,ער איז
דאס עניוות פון דעם גאון איז געווען ממש געגאנגען איינשטיין ביי א קרוב זיינער וואס איז
נישט צום באשרייבן ,דערציילט מען ,אז איינמאל געווען א גרויסער ארימאן ,ווען איינער האט
האט מען מכבד געווען דעם גאון מיט א ברית וואס געזאגט פארן גאון ,אז דאס איז דאך נישט לפי
איז פאר געקומען אין א ווייטע שטאט ,דער גאון כבודו צו איינשטיין ביי א ארימע שטוב ,ער וואלט
איז די גאנצע נאכט געפארן כדי צו קענען זיין ביים ענדערשט געברויכט גיין איינשטיין אין א שטוב
ברית. פון א עושר וואס דאס איז מער בכבוד פארן גאון.
74
אזוי ווי מען האט באפרייט דעם גאון פון די אינמיטן וועג האט זיך גענומען רעגענען גאר
שניי ,האט ער גלייך געזאגט פאר די תלמידים מיט שטארק ,און אויפן וועג האט דער בעל עגלה
א שמייכל" ,איך האב א תירוץ אויף די קשיא" ,דער געשפירט אז די וואגן האלט זיך ח"ו ביים איבער
גאון האט בכלל נישט מרגיש געווען ,אז פון גרויס דרייען ,דער בעל עגלה איז גלייך אראפ
דביקות בתורה איז ער געווארן באדעקט מיט שניי, געשפרינגען פונעם וואגען ,און ער האט מסדר
און די דאקטורים האבן געזאגט ,אז בדרך הטבע געווען אלעס ביז ער האט געזען אז מען איז ארויס
וואלט דער גאון נישט געקענט מיט זיינע שוואכע פונעם סכנה.
כוחות דורך לעבן ליגענדיג אין די שניי ,אבער דאס
איז געווען זיין מסירת נפש פאר תורה. ווען דער בעל עגלה איז צוריק ארויף אויפן
••• וואגן ,זענען זיינע שטיוול געווען דורך געווייקט
מען דערציילט ,אז איינמאל איז דער גרויסער פון די רעגן ,האט דער גאון געגעבן פארן בעל עגלה
גאון רבי עקיבא איגר זי"ע געקומען צו גאסט אין א א אנדערן פאר שטיוול ,כדי ער זאל נישט דארפן
שטאט ,לכבודו פונעם גאון האבן די אידן פונעם פארן דעם גאנצן וועג מיט נאסע שטיוול.
שטאט אוועק גענומען די פערד פונעם וואגן ,און
דער גאנצער עולם האט זיך געשטעלט שלעפן אבער ווען מען איז אנגעקומען אין דעם
דעם וואגן ,ווייל זיי האבן געוואלט משמש זיין דעם שטאט ,און דער גאון איז ארויס פונעם וואגן ,האט
גדול הדור דער שר התורה ,אינמיטן שלעפן דעם דער בעל עגלה געזען אז די פאר שטיוול וואס דער
וואגן האט מען געקוקט אינעם וואגן ,און מען זעט גאון האט אים געגעבן ,זענען געווען זיינע אייגענע
אז דער וואגן איז ליידיג ,האט מען אנגעהויבן זיכן שטיוול ,ווען דער גאון האט געזען דעם וואונדער
דעם גאון. אין די אויגן פונעם בעל עגלה ,האט ער מיט א
פשטות געזאגט ,איז דען יושר ,אז די זאלסט זיצן
אבער דאן האט מען באמערקט ,אז דער גאון מיט נאסע שטיוול אין איך זאל זיצן מיט שטיוול,
האט זיך אויך צו געשטעלט שלעפן דעם וואגן ,ווען ווייל ביי דעם גאון איז דאס געווען זייער
מען האט געפרעגט דעם גאון פארוואס ער האט פארשטענדליך און ער האט בכלל נישט געשפירט
דאס געטון ,האט דער גאון מיט זיין געוואלדיגע אז ער האט דא געטון עפעס ספעציעל.
פשטות געזאגט ,איך האב געזען ווי דער גאנצער •••
ציבור איז עוסק אין א מצוה מיט א שמחה און הגה"ק רבי משולם דוד הלוי סאלאווייציק זי"ע
התלהבות ,האב איך אויך געוואלט האבן א חלק אין האט דערציילט ,אז איינמאל האט דער גרויסער
די מצוה ,דערפאר בין איך אראפ פונעם וואגן און זיך גאון רבי עקיבא איגר זי"ע פאר געלערנט פאר
צו געשטעלט צום גאנצן ציבור. זיינע תלמידים א שיעור ,אינמיטן האט דער גאון
••• געפרעגט א גאר שווערע קשיא ,דער גאון צוזאמען
א איד האט אמאל געפרעגט דעם גרויסן גאון מיט די תלמידים האבן פראבירט צו טרעפן א
דער הייליגער חפץ חיים זי"ע ,ווי אזוי האט דער ריכטיגע תירוץ ,אבער מען האט נישט מצליח
גרויסער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע זוכה געווען צו געווען ,נאך א שטיק צייט איז דער גאון ארויס פון
די גרויסע מדריגות אין תורה און קדושה אז ער איז ביהמ"ד.
נתקבל געווארן אלס פוסק הדור און דער
גרעסטער גאון בדורו. נאך א שטיק צייט וואס די תלמידים האבן
געזעהן אז דער גאון קומט נישט צוריק ,זענען
האט דער הייליגער חפץ חיים זי"ע געזאגט, אפאר תלמידים ארויס פון ביהמ"ד זיכן דעם גאון,
אין יעדע דור קומט אראפ א שפע און סייעתא עס איז געווען אינמיטן ווינטער און עס איז
דשמיא פאר דעם דור ,וואס דאס ווערט צוטיילט געגאנגען א שווערע שניי אויף די גאס ,און די
צווישן אלע גאוני הדור ,אבער ביים דור פונעם תלמידים האבן געזעהן אויף איין פלאץ ,אז דארט
הייליגען גאון רבי עקיבא איגר זי"ע ,האט זיך איז די שניי אביסל העכער ,האט מען אויף געגראבן
אנגעהויבן פארשפרייטן רח"ל די תנועה פון די שניי ,און לפלא האט מען דארט געטראפן דעם
השכלה ,וועגן דעם ווען עס איז אראפ געקומען די גאון ליגן אין די שניי.
75
זי"ע ,איז געווען זייער שטארק נזהר אין די מדה פון השפעה אויפן דור ,איז ליידער נישט געווען קיין
ביקור חולים ,און ווען ער האט געהערט אז עס איז סאך אונעם דור וואס זאלן קענען מקבל זיין די
דא א קראנקער מענטש אין די שטאט ,איז ער השפעות ,און דערפאר איז די גאנצע השפעה פון
געגאנגען צו דעם קראנקען מענטש ,און האט אים יענעם דור געגאנגען צום גאון רבי עקיבא איגר זי"ע.
געברענגט עסן און אויפגערוימט די שטוב ,אויך •••
פלעגט ער אסאך מאל איבער נעכטיגן ביים דעם צום גרויסן גאון רבי עקיבא איגר זי"ע איז
קראנקען מענטש ,און ארויס געהאלפן מיט וואס אמאל אריין געקומען איינער פון די עשירים פון
ער האט נאר געקענט ,אין די שפעטעריגע יארן שטאט ,און אזוי שמועסענדיג האט דער עושר
ווען ער איז שוין געווען אלט און שוואך ,האט ער פאררויכערט א ציגאר" ,צו וואס דארפט איר
געדינגען די חשוב'ע מענטשן פון שטאט ,אז זיי רויכערן" פרעגט דער גאון" ,רבי ",ערקלערט דער
זאלן גיין מבקר חולה זיין בשליחות פון אים. עושר" ,כ'האב צופיל היינט געגעסן ,איך בין
••• אנגעפילט ,און מיין מאגן פארדייט שווער דאס עסן,
אין די צייט וואס דער רבן של כל בני הגולה רבי דארף איך א ציגאר וואס העלפט מיר פארדייען דאס
עקיבא איגר זי"ע ,איז געווען רב אין פוזנא ,איז עסן".
דארט געווען אן אלטער איד ,א גרויסער עושר און עטליכע טעג שפעטער ,איז אריין געקומען א
א בעל צדקה ,ווען דער איד איז געלעגן אין זיין גרויסער ארימאן צום גאון ,און שמועסענדיג האט
לעצטע קראנקהייט ,און דער גאון רבי עקיבא איגר ער אויך גענומען א ציגאר אין מויל" ,צו וואס
האט אים מבקר חולה געווען ,האט דער חולה אים דארפט איר א ציגאר" פרעגט דער גאון" ,רבי",
געפרעגט א שאלה ,אזוי ווי דער דאקטאר האט ערקלערט דער ארימאן" ,כ'האב טיילמאל נישט
אים פארשריבן מעדיצין וואס זענען טריפה ,וויל קיין ברויט אין מויל צו נעמען ,דארף איך כאטש א
ער וויסן וואס ער זאל טון ,צו מעג ער זיי נעמען, ציגאר צו שטילן מיין הונגער".
אדער זאל ער דאס נישט נעמען ,האט דער גאון
רבי עקיבא איגר אים געענטפערט ,אז לויט זיין "ווי אינטערעסאנט זענען מענטשן ",זאגט דער
מיינונג טאר ער דאס נישט נעמען ,ווייל ער איז גאון" ,דער עושר רויכערט ווייל ער איז צו זאט ,דער
נישט אין אזא געפערליכן צושטאנד ,אז מען זאל ארימאן ,ווייל ער איז הונגעריג ,זאל דער עושר געבן
אים מתיר זיין טריפות. זיין איבריג עסן פאר'ן ארעמאן ,וועט קיינער נישט
דארפן רויכערן".
באלד נאך דעם ווען דער גאון וקדוש רבי •••
עקיבא איגר האט געענדיגט זיין באזוך ,איז ער דער גרויסער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע פלעגט
געגאנגען אין קיך צו דעם ווייב פון דעם קראנקען אין זיינע יונגע יארן מיט זיין יונגען שארפן שכל,
איד ,און האט שטרענג אנגעזאגט ,צו מאכן אלע כסדר באפאלן זיין פאטער מיט פארשידענע
מעדיצינען פונקט אזוי ווי דער דאקטאר הייסט ,די קשיות ,פון וועלכע זיין פאטער האט געקוואלן און
ווייב איז געווען אביסל פארוואונדערט ,האט דער געשעפט נחת ,איינמאל זענען זיי געזעסן און
הייליגער גאון רבי עקיבא איגר געזאגט" ,איך האב צוזאמען געגעסן דעם מאכל וואס מ'רופט קאשע.
נישט געוואלט אז אייער מאן זאל וויסן אין וואס האט אים דער טאטע געפרעגט ,נו ,וואס פארא
פאר א שלעכטן צושטאנד ער געפינט זיך ,ווייל דאס תירוץ האסטו אויף די קאשע? )ווייזענדיג אויפ'ן
קען אים מער שאטען ,זאל ער מיינען אז ער איז א מאכל( ,דאס יונגל האט געווינקען א צייכען אז אין
חולה שאינו מסוכן". משיחין בסעודה ,מ'טאר נישט רעדן אינמיטן עסן,
••• ווען מ'האט געענדיגט די סעודה פרעגט אים זיין
א גרויסער גביר וואס האט געוואוינט אין טאטע ווידער ,נו ,וואס איז דער תירוץ" ,איצט איז
שטאט ווארשא ,איז אמאל געקומען צום זוהן שוין קיין קאשע נישטא" ,האט דאס קינד א
הגה"ק רבי שלמה איגר זי"ע ,און ער האט מזכיר שמייכל'דיגער געענטפערט.
געווען זיין ווייב" ,רבקה בת שרה" ,אז זי איז ליידער •••
זייער קראנק ,און ער בעט אויב ער קען די פרוי עס ווערט געברענגט אין ספר חוט המשולש,
מזכיר זיין ביי זיין הייליגען טאטן רבי עקיבא איגר אז דער גרויסער גאון און צדיק רבי עקיבא איגר
76
געהאט צום ספר הרשב"א ,אז אפילו ער האט זי"ע ,און אלס הכרת הטוב וועט ער לאזן אויף נייען
געדענקט דעם רשב"א בעל פה ,מיט דעם אלעם ווארעמע מלבישים פאר צוויי הונדערט תלמידים
האט ער געבעטן מען זאל ברענגען דעם ספר ,כדי פון די ישיבה.
אריין צו קוקען אין דעם ספר.
דער זוהן וואס זיין שטייגער איז געווען נישט
•••
צו מטריח זיין דעם טאטן ,האט אבער צוליב וואס
הרה"ק רבי אברהם מפוריסוב זי"ע האט
דער עושר וועט מחי' זיין צוויי הונדערט ארימע
דערציילט ,איבער דעם מידת האמת פונעם גאון
תלמידים געשיקט א בריוו צו זיין טאטן און מזכיר
רבי עקיבא איגר זי"ע ,ווי ער האט מקיים געווען
געווען "שרה בת רבקה" ,אז דער טאטע זאל
דעם חז"ל ַק ֵבּל ָה ֱא ֶמת ִמ ִמּי ֶשׁ ֲא ָמ ָרהּ ,איינמאל האט
מתפלל זיין פאר די פרוי אז זי זאל האבן א רפואה
דער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע זיך מקבל געווען צו
שלימה.
פאסטן דריי טאג ,ווען עס איז געקומען די דריטע
טאג ,איז דער גאון געווען גאר שוואך און האט נישט לאנג נאכדעם איז געקומען דער
נישט געהאט די כוח צו קומען פאר לערנען די ענטפער פונעם טאטן ,איך האב מתפלל געווען
שיעור פאר זיינע תלמידים ,איז אריין צום גאון פאר "שרה בת רבקה" אבער מען האט נישט
איינע פון זיינע חשובע תלמידים ,און ער האט אנגענומען מיין תפלה ,און דער טאטע שרייבט ,אז
געבעטן רשות פונעם גאון אויב ער מעג עפעס זאגן ער זאל איבער קוקען ווייל אפשר האט מען
פארן רבין. געמאכט א טעות מיטן נאמען.
דאן האט דער זוהן געזען ,אז ער האט טאקע
דאן האט דער תלמיד געזאגט מיט א
געמאכט א טעות און נישט געשריבן דעם
געוואלדיגע רגש ,ווי לאנג א איד איז אין גשמיות
ריכטיגען נאמען ,האט ער צוריק געשיקט א בריוו
האט מען א יצר הרע ,יעצט אז די רבי פאסט איז
צום טאטן און געשריבן דעם ריכטיגען נאמען
דער יצר הרע מרוויח ,ווייל אזוי האט די רבי נישט
"רבקה בת שרה" ,און עס איז צוריק געקומען א
די כוחות צו קומען לערנען תורה מיט אונז ,לפלא
ענטפערט פונעם הייליגען טאטן "התפללתי
האט דער גאון וקדוש גלייך מודה געווען צום
ונעניתי" און כך הוה די פרוי איז טאקע באלד
תלמיד ,און האט גלייך געהייסן מען זאל ברענגען
דערנאך געזונט געווארן און געהאט א רפואה
עפעס צו עסן ,און אזוי ווי עס איז אים בעסער
שלימה.
געווארן ,איז ער גלייך אריבער אין ישיבה פאר
•••
לערנען פאר די תלמידים.
מען דערציילט ,אז איינמאל איז דער גרויסער
•••
גאון רבי עקיבא איגר זי"ע געווען ביי איינעם אין
מען דערציילט ,אז איינמאל איז דער גרויסער
שטוב ,און ער האט געבעטן פון יענעם אויב ער קען
גאון רבי עקיבא איגר זי"ע געווען אין שטאט
אים ברענגען א ספר הרשב"א ,ווען דער איד האט
ווארשא ,און ער איז געגאנגען באזיכען דעם מרא
דאס געברענגט ,האט דער גאון געזעהן אז עס
דאתרא הגה"ק רבי שלמה זלמן ליפשיץ בעל חמדת
פעילט איין בלאט פונעם ספר ,אלס הכרת הטוב
שלמה זי"ע ,בשעת ווען דער גאון איז דארט געווען,
האט דער גאון אפגעשריבן דעם גאנצן בלאט
איז געקומען א פרוי און זייער געוויינט און
רשב"א ווארט ביי ווארט אלעס וואס האט געפעילט,
דערציילט ,אז איר מאן איז ליידער אראפ פון
און דאס אלעס האט דער גאון געטון בעל פה גלייך
אידישען וועג און געווארן א מומר ל"ע ,און ער וויל
פון זכרון.
בשום אופן נישט געבן קיין גט ,און צוליב דעם איז
זי א עגונה ,און דער רב דער חמדת שלמה האט שפעטער האט דער איד איבער געקוקט דעם
שוין אסאך מאל פראבירט צו באקומען פאר די בלאט מיט א אנדערע רשב"א ,און געזען אז דער
פרוי א גט ,אבער דער מומר האלט זיך נישט ביים גאון האט דאס אפגעשריבן ממש ווארט ביי ווארט
בייגן. ווי עס איז געשטאנען ,צדיקים ווען זיי האבן
געהערט דעם מעשה האבן זיי מפליא געווען די
האט דער הייליגער גאון רבי עקיבא איגר מעשה ,אבער די עיקר וואס זיי האבן מפליא געווען
געבעטן ,אויב מען קען פועל'ן ביי דעם מאן אז ער איז געווען ,דאס חביבות וואס דער גאון האט
77
ווען מען האט אים דערמינטערט האט מען זאל אריבער קומען דא צום שטוב פון דעם מרא
אים געמיזט מסבר זיין ,אז די סיבה פארוואס מען דאתרא ,עס איז נישט גרינג געגאנגען ,אבער מען
געט אים שלישי איז נישט ווייל ער איז גרעסער ווי האט אראפ געברענגט דעם מאן דער מומר צום
דער חות דעת ,נאר צוליב וואס ער איז רב אין א שטוב פונעם רב ,ווען דער מאן איז אנגעקומען,
גרעסערע שטאט פוזנא ,און וועגן דעם געט מען האט דער הייליגער גאון רבי עקיבא איגר
אים די עלי' פון שלישי ,דאן האט דער גאון מסכים געפרעגט דעם מאן ,פארוואס ווילסטו נישט געבן
געווען צו עולה זיין שלישי ,אזוי גרויס איז געווען קיין גט ,דאס אז די האסט אויס געוועלט דעם
די ענווה פון דעם צדיק וקדוש. שלעכטן וועג דאס איז דיין עבירה ,אבער וואס איז
••• שולדיג דיין פרוי.
מען דערציילט ,אז ווען מען האט אנגעטראגן
דעם טאכטער פונעם גאון רבי עקיבא איגר זי"ע דער מומר האט פארן גאון געלאכט אין פנים
בזיווג שני פארן הייליגען חתם סופר זי"ע ,איז זאגענדיג ,אז ער וויל בשום אופן נישט געבן קיין
געווען ליידער מענטשן וואס האבן נישט פארגינען גט ,דאן האט דער הייליגער גאון געבעטן ,מען זאל
פארן גאון ,אז ער זאל באקומען אזא גרויסן גאון אים ברענגען א גמרא מסכת קידושין ,און ער זאגט
אלס אן איידעם ,האבן זיי אנגערעדט שלעכטס פארן מאן ,די האסט געלערנט גמרא אין דיינע
אויפן טאכטער פון רבי עקיבא איגר ,אז זי איז א יונגע יארן ,ווייסטו וואס די גמרא זאגטָ ,ה ִא ָשּׁה
מיסע אדער זי איז נישט קיין גוטע און נאך וּב ִמ ַיתתנִ ְקנֵ ית ְבּ ָשׁשׁ ְדּ ָרכִ ים ,וְ קוֹנָ ה ֶאת ַע ְצ ָמהּ ְבּגֵ ט ְ
שלעכטע אינפארמאציע. ַה ַבּ ַעל ,האסטו א ברירה ,אדער נעמסטו דעם
ערשטען דרך פון א גט ,אויב נישט דאן בלית ברירה
דער הייליגער חתם סופר האט נישט געוויסט
וועט מען מיזן נוצן דעם צווייטן דרך פון מיתת
וואס צו טון ,האט ער אפ געשריבן א בריוו צום גאון
הבעל.
רבי עקיבא איגר זי"ע ,און דארט געשריבן וואס ער
האט געהערט אויפן טאכטער ,און ער האט
דער מומר האט זיך אויסגעלאכט און געמאכט
געשריבן ,אז ער פארלאזט זיך אז דער גאון וועט
ליצנות פון די גאנצע זאך ,און מיט א
אים זאגן דעם אמת.
אויפגעהויבענעם קאפ ארויס פון שטוב פונעם רב,
האט דער הייליגער גאון רבי עקיבא איגר אבער אזוי גייענדיג אראפ די שטיגן האט ער
צוריק געשריבן א תשובה פארן חתם סופר ,אז די פלוצלונג געשפירט ,ווי עס ווערט אים טונקעל
אלע זאכן וואס מען האט געזאגט אויף זיין טאכטער פאר די אויגן און דער קאפ דרייט זיך אים ,באלד
איז נישט אמת ,אבער איין חסרון האט זי ,אז זי איז איז דער מומר אראפ געפאלן די שטיגן און איז
א טאכטער פון אן "עם הארץ" ,און ער וויל מאכן אויפן פלאץ גע'הרג'עט געווארן רח"ל ,און די פרוי
זיכער אז דער חתם סופר ווייסט פון דעם בעפאר ער איז באפרייט געווארן במיתת הבעל.
נעמט דעם שידוך. •••
••• מען דערציילט ,אז דער הייליגער גאון רבי
ווי באקאנט איז דער גרויסער גאון רבי עקיבא עקיבא איגר זי"ע איז געווען גאר א נאנטע חבר
איגר זי"ע געווען שטארק נזהר אין יעדע הלכה, מיטן גאון הגה"ק רבי יעקב משה בעל חות דעת
אבער גאר שטארק איז דער גאון געווען ,אין היטן מליסא זי"ע ,איינמאל זענען די צוויי גאונים געווען
אויפן כבוד פון א אנדערן און מקיים געווען דעם אין א שטאט אויף שבת קודש ,און ביי זיי איז
בין אדם לחברו מיט א גאר שטארקע תמימות ,דער געווען דער עלי' פון שלישי די חשובה'סטע עלי',
גאון האט זיין גאנץ לעבן זיך מוסר נפש געווען
נישט חלילה צו וויי טון א אנדערן איד אפילו נאר ווען עס איז געקומען צו קריאת התורה האט
בטעות ,ווייל דער גאון האט באמת מורא געהאט מען אויפגערופען" ,יעמוד מורה מורינו רבי עקיבא
פון א הקפדה פון א איד. ב"ר משה שלישי" ,האט דער גאון אוועק
••• גע'חלש'ט ,ווייל ער האט נישט אויס געהאלטן אז
דערציילט מען ,אז ווען מען האט אלס בחור מען רופט אים אויס שלישי ,ווען עס איז דא דארט
אנגעטראגן פארן גאון א שידוך מיט א מיידל פון א דער גרויסער גאון דער הייליגער חות דעת.
78
וואס מען האט געשריבען אויף אים ,אבער בשעת גאר חשובע משפחה ,און די מחותן האט געוואלט
מעשה האט ער כסדר געקרעכצט און געזאגט ,קוק זעהן וואס דער בחור קען לערנען ,האט דער
וואס מען פאדערט פון מיר איך זאל זיין א גאון און מחותן געפרעגט פונעם גאון רבי עקיבא איגר א
א צדיק וקדוש ,ער האט בכלל נישט געהאלטן אז שאלה אין א געוויסע סוגיא ,אבער לפלא איז דער
די אלע שבחים זענען אמת ,נאר ער האט בחור רבי עקיבא איגר געבליבן שטיל און נישט
געהאלטן ,אז די אלע זאכן איז וואס דער עולם וויל גענטפערט קיין תירוץ אויף די קשיא ,און אפילו
ער זאל זיין. נאכן צווייטן קשיא האט דער גאון גארנישט
••• געענטפערט ,עס איז געווען א גרויסע וואונדער
אמאל איז אויף פסח געקומען צום הייליגען פאר זיין טאטן ,וויבאלד ער איז שוין דאן געווען
גאון רבי עקיבא איגר זי"ע אסאך אורחים ,אינמיטן מפורסם אלס א גאון וגדול בתורה.
די סדר האט איינע פון די געסט בטעות אויס
געגאסן דעם כוס וויין אויף די טיש ,דער איד איז שפעטער האט אים זיין טאטע געפרעגט
געווען זייער פארלוירען ,אבער אזוי ווי דער גאון פשט ,פארוואס ער האט נישט געענטפערט א
האט דאס באמערקט ,האט ער אנגעהויבן שאקלן תירוץ אויף די קשיא וואס די מחותן האט
די טיש ,ביז זיין כוס האט זיך אויך אויס געגאסען, געפרעגט ,האט דער גאון רבי עקיבא איגר
און דער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע האט זיך געענטפערט פאר זיין טאטע מיט א תמימות ,אז
אפגערעדט פאר די משמשים ,אז דאס טיש איז באמת האט דער מחותן געפרעגט די קשיא,
נישט רעכט ווייל עס שאקלט זיך זייער ,און מיט וויבאלד ער האט נאכנישט געלערנט דעם סוגיא
דעם האט דער גאון געראטעוועט דעם איד פון גענוג קלאר ,ווייל אויב מען לערנט דאס גוט ווי עס
פארשעמט ווערן. ברויך צו זיין ,וואלט ער נישט געהאט בכלל קיין
••• קשיא.
אמאל איז א איד געקומען מזכיר זיין ביים גאון און וויבאלד איך ווייס אז אויב איך וועל
וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע ,אז זיין טאכטער איז ענטפערן א תירוץ ,קען איך דורך דעם גורם זיין א
זייער נישט געזונט ,האט אים דער גאון געפרעגט פגיעה אין דעם מחותן ,איז מיר אסאך מער ווערט
מיט וואונדער פון דעם איד ,וואס קען איך אייך אז די שידוך זאל בטל ווערן ,ווי איידער איך זאל ח"ו
העלפן ,האט דער איד געזאגט ,אז ער האט יעצט מבזה זיין א איד.
געהערט אז דא אין שטאט איז יעצט געקומען די •••
גרויסע דאקטאר פונעם קעניג ,און אפשר קען דער צדיקים האבן געזאגט ,אז ווען דער הייליגער
גאון בעטן פון דעם דאקטאר ,אז ער זאל אויך גאון רבי עקיבא איגר זי"ע האט באקומען א שאלה
קומען אונטער זיכן זיין טאכטער. פון איינעם ,און דארט איז געשטאנען גרויסע
טיטלען אויף אים ,פלעגט ער איין בייגן די
דער גאון האט נישט געווארט קיין סעקונדע, אויבערשטע חלק פונעם בריוו און נאר געליינט די
נאר גלייך האט ער זיך אנגעטון דעם אויבער ראק שאלה ,ווייל ער האט באמת נישט אויס געהאלטן
און געלאפן צום דאקטאר ,דער דאקטאר האט ווען מען שרייבט אויף אים אזאנע גרויסע טיטלען.
טאקע צוליב געטון פארן גאון ,און איז געקומען
אונטער זיכן דעם איד'ס טאכטער ,אבער דער אבער ער דער גאון ווען אימער ער האט
דאקטאר האט פעסט געשטעלט ,אז עס איז געשיקט בריווען פאר סיי וועם ,האט ער געקענט
ליידער נישט דא מיט וואס צו העלפן פאר די שרייבן גאר גרויסע טיטלען אויף אפילו פשוטע
מיידל ,וויבאלד דאס איינציגסטע רפואה פאר די אידן ,ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס ער
מחלה איז א ספעציעל פייגל וואס געפינט זיך נאר טוט דאס ,האט ער בתמימות געזאגט ,פארוואס
אין אפריקה ,און ער זעהט נישט בנמצה אז דער נישט ,מען שרייבט דאך אויף מיר אויך די טיטלען,
איד זאל דאס קענען באווייזן. עס האט ביי אים גארנישט געמיינט די אלע שבחים.
•••
דער גאון האט זיך באדאנקט פארן דאקטאר מען דערציילט ,אז דער איידעם דער גרויסער
פארן קומען אונטער זיכן דאס מיידל ,און דער חתם סופר זי"ע האט יא געליינט די אלע טיטלען
79
יום הקדוש האט דער גאון רבי עקיבא איגר דאקטאר איז אוועק געגאנגען ,אבער דאן ריפט זיך
געהייסן פאר מענטשן וואס פילן זיך שוואך צו עסן דער גאון אן צו דעם איד ,א רפואה איז דא פאר די
און טרינקען כדי נישט צו קומען צו פיקוח נפש, מיידל ,נאר מען דארף דאס ברענגען פון אפריקה,
און ער אליין איז געשטאנען ביים עמוד און איז לאמיר זיך שטעלן דאווענען און מתפלל זיין
געזאגט פאר'ן עולם אז מען מוז פאלגן די צום באשעפער ,ווייל ער קען אלעס מאכן.
דאקטוירים ,ער האט אויפגעשטעלט א שפיטאל
דער גאון האט זיך געשטעלט דאווענען און
אויף די קהילה'ס קאסטן ,און פלעגט אליין
האט מתפלל געווען פאר די מיידל ,לפלא נישט
ארומגיין באזוכן די חולים ,זיי טרייסטן און
לאנג נאכדעם האט אויפן פענסטער פונעם שטוב
אויסבעטן זייערע געלעגערס ,ווען דער
געקלאפט ממש די פייגל וואס מען האט געברויכט,
פרייסישער קעניג פרידריך ווילהעלם דער
און מען האט די פייגל אריין גענומען און
דריטער האט געהערט פון זיין אויסערגעווענליכע
אפגעקאכט פארן מיידל ,און זי האט געהאט א
איבערגעגעבנקייט פאר אלע מענטשן אן קיין
רפואה שלימה ,אלעס מיטן גרויסן כח פון די
אונטערשיד ,האט ער אים געשיקט א פערזענליכן
תפילות פון דעם גאון וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע,
בריוו פון אנערקענונג און כבוד און מען האט דאן
וואס אנשטאט דארפן גיין ברענגען די פייגל ,האט
ארויסגעגעבן א מטבע מיטן צורה פונעם גאון.
דער גרויסער באשעפער דאס געשיקט גלייך צום
•••
שטוב.
אין ספר חוט המשולש ווערט דערציילט ,אז
•••
איינמאל איז דער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע
אמאל האט דער גאון וקדוש רבי עקיבא איגר
געפארן אויפ'ן וועג מיט א פשוט'ן בעל־עגלה,
זי"ע געפרעגט א גאר שווערע קשיא פון זיינע
אינמיטן וועג האט זיך דער רעדל פונעם וואגן
תלמידים ,און איינע פון די תלמידים האט
אריינגעזעצט טיף אין בלאטע ,און די פערד האבן
געענטפערט א גאר שיינע תירוץ אויף די קשיא,
עס נישט געקענט ארויסשלעפן ,דער גאון רבי
און דער גאון האט זייער הנאה געהאט דערפון,
עקיבא איגר איז אראפגעשפרונגען פונעם וואגן
אבער דער גאון האט זיך אנגעריפן ,דער תלמיד
און אנגעהויבן שטופען דעם וואגן מיט אלע כוחות
וועט קיין תלמיד חכם נישט אויס וואקסן ,ווייל
צוזאמען מיטן בעל עגלה ,אבער דער וואגן האט
נאכן זאגן אזא תירוץ ווי ער האט געזאגט ,ברויך
זיך נישט גערירט.
מען דאך אויפטאנצן פון שמחה און זיך באמת
פרייען פאר אזא תירוץ.
דער בעל־עגלה ,זייענדיג אנגעצויגן און
אויפגערעגט ,האט זיך אנגערופן מיט ביטול צום אבער דער בחור איז בכלל נישט איבער
הייליגן גאון" ,רבי ,איר קענט גוט לערנען ,אבער גענומען געווארן פון דעם תירוץ ,דאס איז געווען
שטופען א וואגן קענט איר נישט" ,אנשטאט זיך צו די גרויסע שמחת התורה פון דעם גאון ,אז ער האט
באליידיגן ,האט דער גאון רבי עקיבא איגר זיך באמת פארשטאנען ,אז ווען מען טרעפט א שיינעם
צעשמייכלט און שפעטער געזאגט פאר זיינע תירוץ אויף א קשיא ,ברויך א איד ממש אויפטאנצן
תלמידים" ,דער בעל־עגלה האט מיר געגעבן די פון גרויס שמחה.
גרעסטע מוסר השכל" ,ער האט געמיינט צו זאגן, •••
"אויב דו האסט שוועריקייטן ביי א שווערע תוספות אין תולדות רבינו עקיבא איגר ווערט
אדער א טיפע סוגיא ,שטופסטו מיט'ן קאפ ביז דו דערציילט ,אז בשנת תקצ"א האט אויסגעבראכן די
קומסט אן צום אמת ,אבער ווען ס'קומט צו ענינים שרעקליכע כולירע עפידעמיע אין אייראפע ,און
פונעם גוף ,זעט מען ווי שוואך דער מענטש איז האט אויך שווער געטראפן די שטאט פוזנא ,דער
באמת". גאון וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע האט זיך
••• אריינגעווארפן מיט א געוואלדיגע מסירת נפש צו
אין ספר עלי תמר ווערט געברענגט ,אז דער ראטעווען נפשות ,ער האט פארארדנט שטרענגע
גאון וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע איז געווען היגיענע־רעגולאציעס ,איינגעפירט אז מען זאל
באוואוסט מיט זיין אומבאגרייפליכע ענווה ,טראץ לופטערן די הייזער ,אפקאכן דאס וואסער ,און
דעם וואס גאנץ כלל ישראל האט געציטערט פאר נישט עסן קיין שום שעדליכע מאכלים.
80
פשוט'ער ,ארעמער מלמד וואס האט געלערנט זיין גאונות ,איינמאל איז אריינגעקומען צו אים א
מיט קליינע קינדער. תלמיד זיינער און אים געוויזן א נייעם ספר וואס
ער האט געדרוקט ,אינעם ספר האט דער תלמיד
ביים לווי' איז דער גאון רבי עקיבא איגר שטארק אפגעפרעגט און אפגעווארפן א חידוש
מיטגעגאנגען דעם גאנצן וועג ביז'ן בית עולם און וואס זיין רבי דער גאון רבי עקיבא איגר האט
האט מספיד געווען דעם נפטר מיט ביטערע געשריבן אין זיינע ספרים.
בכיות ,נאכ'ן הספד האבן תלמידים געפרעגט דעם
רב ,פארוואס ער האט אזוי שטארק געוויינט אויף די ארומיגע האבן געווארט צו זעהן ווי דער
א פשוט'ן מלמד. גאון וועט ענטפערן אויף דער קשיא ,דער גאון רבי
עקיבא איגר האט געעפנט דעם ספר ,מעיין געווען
האט דער גאון רבי עקיבא איגר זיי אינעם קושיא עטליכע מינוט מיט טיפער
געענטפערט מיט אן אמת'ן ציטער" ,דער מלמד קאנצענטראציע ,און דערנאך אויסגערופן מיט
קומט יעצט אויף יענער וועלט מיט הונדערטער גרויס פרייד" ,דער יונגערמאן איז גערעכט! זיין
תינוקות של בית רבן וואס ער האט אויסגעלערנט קושיא איז אייזן פעסט ,און מיינע ווערטער דארפן
קריאת שמע און ברכות אן קיין שום פניות ,אבער פארראכטן ווערן" ,און דער גאון האט גלייך
איך ,מיט וואס וועל איך קומען צום בית דין של באפוילן אריינצושרייבן די הערה אין זיין אייגענעם
מעלה ,מיט מיינע חידושים און שו"ת וואס זענען כתב־יד ,און האט שטארק מכבד געווען דעם
אפשר געווען געמישט מיט אביסל גאות אדער זוכן תלמיד פאר'ן געפינען דעם אמת אין די תורה ,ווייל
כבוד" ,דאס איז געווען זיין געוואלדיגע עניוות ,אז דער גאון האט געהאט איין מטרה אין לעבן,
אפילו ער האט עוסק געווען בתורה יעדע רגע ברענגען זיינע תלמידים צו תורת אמת אן קיין שום
פונעם טאג ,האט ער דאך געהאלטן ביי זיך ,אז עס פניעה.
איז נישט געווען מיטן פילען אמת. •••
••• אין ספר חוט המשולש ווערט דערציילט ,אז
אין ספר זכרון יעקב ווערט דערציילט ,אז נאכדעם וואס די ערשטע רעבעצין פונעם חתם
איינמאל אין די ימי הרחמים והרצון ,פאר מוסף אין סופר מרת שרה ע"ה איז נסתלק געווארן ,איז
די גרויסע שוהל אין פוזנא ,איז דער בעל תפילה פארגעשלאגן געווארן דער שידוך מיט דער
פלוצלונג הייזעריג געווארן און האט נישט טאכטער פון רבי עקיבא איגר זי"ע ,מרת שרל ע"ה
געקענט ווייטער ממשיך זיין מיטן דאווענען ,דער די אלמנה פון הגאון רבי אברהם משה קאלישער
עולם האט געווארט ,און די גבאים זענען זי"ע.
צוגעגאנגען צו רבי עקיבא איגר ער זאל צוטרעטן
צום עמוד ,אבער דער גאון רבי עקיבא איגר האט ווען מען האט גערעדט פונעם שידוך ,האבן
זיך אפגעזאגט און געוויזן אויף א פשוט'ן איד ,א ביידע צדדים געציטערט פון כבוד איינער פאר'ן
וואסער־טרעגער וואס איז געשטאנען אין ווינקל, צווייטן ,רבי עקיבא איגר האט געזאגט" ,ווי קען איך
און געזאגט" ,ער זאל צוטרעטן". מיר משדך זיין מיט'ן גרעסטן גאון פונעם דור" ,און
דער הייליגער חתם סופר האט געזאגט פונקט
די קהילה לייט האבן זיך געוואונדערט און דאס זעלבע אויף זיין שווער ,ביים שרייבן די תנאים
געפרעגט פונעם גאון רבי עקיבא איגר מיט האט דער גאון רבי עקיבא איגר געשריבן א בריוו
וואונדער ,פארוואס פונקט ער ,האט דער גאון צום הייליגען חתם סופר מיט אזעלכע טיפע
וקדוש רבי עקיבא איגר געענטפערט" ,דער בעל לשונות פון ביטול און הכנעה ,ווי א קליין קינד פאר
תפילה דארף זיין איינער וואס איז 'מרוצה לעם' און זיין רבי'ן ,און דער הייליגער חתם סופר האט
האט א צובראכן הארץ ,דער איד שלעפט שווערע שפעטער געזאגט פאר זיינע תלמידים" ,איך האב
עמערס וואסער א גאנצן טאג פאר עטליכע פרוטות מורא צו ענטפערן אויף זיינע בריוו ,ווייל יעדעס
צו שפייזן זיין פאמיליע און מורמלט תהלים מיט ווארט זיינע ברענט ווי פייער פון קדושה און ענווה".
טרערן ,זיין הארץ איז פיל מער צעבראכן און ריין •••
פון מיינס ,און זיין תפילה וועט ענדערש נתקבל אין ספר עלי תמר ווערט דערציילט ,אז אין
ווערן". שטאט פוזנא איז איין טאג נפטר געווארן א
81
קשיא ,דער גאסט איז געבליבן פארגאפט און •••
אויסגערופן" ,אויב די פשוט'ע בעלי בתים אין פוזנא אין צוואת הגאון רבי עקיבא איגר ווערט
קענען אזוי לערנען ,וויאזוי זעט אויס דער רב געברענגט ,אז די גרעסטע ראיה אויף די
אליין" ,הערשט דעמאלט האט מען אים דערציילט געוואלדיגע ענווה פונעם גאון וקדוש רבי עקיבא
אז דאס איז גאר געווען דער רב אליין. איגר זי"ע ,קען מען זעהן אין זיין הייליגער צוואה
••• וואס ער האט איבערגעלאזט פאר זיין פטירה ,ער
אינעם קונטרס אגרות סופרים ווערט האט שטרענג אנגעזאגט אז מען זאל אים ח"ו
דערציילט ,אז ווען דער גאון וקדוש רבי עקיבא נישט באטיטלען מיט קיין שום תוארים און שבחים
איגר זי"ע איז געפארן קיין בערלין פאר רפואה אויפ'ן מצבה ,נאר פשוט שרייבן" ,הרב ר' עקיבא
צוועקן ,האבן טויזנטער אידן ,אריינגערעכנט איגר עבד לעבדי השם" ,און ער האט באפוילן ,אז
תלמידי חכמים און ראשי קהילה ,זיך פארזאמלט ביי זיין לווי' זאל מען נישט זאגן קיין שום הספדים,
אים אפצואווארטן ביים אריינגאנג פון שטאט מיט נאר בלויז זאגן תהלים און אים גלייך באערדיגן
פאקלען און שיינע כבוד־געזאנגען ,ווי נאר דער לעבן פשוט'ע אידן ,און ער האט צוגעלייגט אין זיין
גאון רבי עקיבא איגר האט געהערט די שירה און צוואה די ווערטער" ,יידעו נא באי עולם ,שלא
געזען די ריזיגע מאסן וואס ווארטן אויף אים ,איז עשיתי מאומה מימי ,ולא למדתי תורה לשמה
ער געווארן שטארק דערשראקן און אנגעהויבן כראוי ,וירחמו עלי להתפלל על נפשי העלובה".
וויינען פון גרויס עגמת נפש. •••
אין תולדות רבינו עקיבא איגר ווערט
דער גאון האט באפוילן דעם בעל־עגלה דערציילט ,אז דער גאון רבי עקיבא איגר זי"ע
אפצושטעלן דעם וואגן ,און דער גאון איז פלעגט גיין אנגעטאן לויטן מנהג פון די רבנים אין
אראפגעשטיגן ,און זיך פארמאכט אין א זייטיגן דייטשלאנד און פרייסן ,מיט א פירקאנטיגן
שטיבל ,און ער האט געלאזט וויסן פאר די קהילה־ סאמעטענעם היטל )קאשקעט( וואס איז נישט
פירער" ,אויב איר שווייגט נישט איין די אלע ניגונים געווען איינגעפירט ביי די פוילישע און ליטווישע
און שיקט נישט אהיים דעם עולם ,פאר איך תיכף אידן ,איינמאל איז אנגעקומען קיין פוזנא א למדן
צוריק קיין פוזנא אן זען דעם דאקטער ,ווייל ווער פון פוילן כדי צו רעדן אין לערנען מיטן גרויסן רב,
בין איך אז מען זאל זינגען שירה לכבודי ,מען זינגט ער איז אריין אין בית המדרש און געזען אן
דאך נאר שירה פארן בורא עולם" ,און ער איז נישט עלטערן ,צעבראכענעם איד זיצן ביים עק טיש
אריין אין שטאט ביז דער גאנצער עולם איז זיך מיט דעם פירקאנטיגן היטל ,און געמיינט אז דאס
אינגאנצן צעגאנגען. איז איינער פון די פשוט'ע בעלי בתים אדער דער
••• שמש.
אינעם ספר תנועת המוסר ווערט דערציילט ,אז
איינמאל פאר שבת איז געקומען א פרוי וויינען דער גאסט איז צוגעגאנגען און געפרעגט מיט
פארן גאון וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע אז איר מאן א שמייכל" ,אידעלע ,דו קענסט מיר אפשר זאגן
איז א כעסן ,און ער האט געסטראשעט ,אז אויב וואו דער גאון רבי עקיבא איגר זיצט ,איך האב א
דאס עסן וועט נישט זיין געקאכט פונקטליך ווי ער שווערע קשיא אין ש"ס וואס קיינער קען נישט
וויל פאר שבת ,וועט ער מאכן א מחלוקת אין פארענטפערן" ,דער גאון רבי עקיבא איגר האט זיך
שטוב ,און זי איז געווען פארצווייפלט ,ווייל זי האט נישט אנטפלעקט ,נאר ער האט מיט גרויס דרך
נישט געהאט גענוג געלט איינצוקויפן אלע ארץ געזאגט" ,זאגט מיר דעם קושיא ,אפשר וועלן
געברויכן ,דער גאון רבי עקיבא איגר האט איר מיר צוזאמען אריינקוקן ביז דער רב וועט קומען".
בארואיגט ,איר געגעבן געלט פון זיין אייגענער
קעשענע ,און איר געהייסן גיין קויפן די בעסטע דער למדן האט פארגעלייגט זיין טיפע חקירה,
מאכלים לכבוד שבת קודש. און דער גאון רבי עקיבא איגר האט אים אויפן
פלאץ אויסגערעכנט עטליכע ראשונים און
אבער ער האט זיך נישט באגנוגנט מיט דעם, אחרונים ,אויפגעוויזן פיר מהלכים אין דער סוגיא,
ערב שבת בין השמשות איז דער גאון הדור אליין און מייסטערהאפטיג פארענטפערט די גאנצע
82
צובראכן הארץ מיט ביטערע בכיות ,אז די געגאנגען צום הויז פון דעם איד ,אריינגעקלאפט
דאקטוירים האבן שוין אויפגעגעבן אלע אין טיר ,און געזאגט פארן מאן" ,איך בין געקומען
האפענונגען. אייך וואונטשן גוט שבת ,און געוואלט בעטן איר
זאלט מיר מוחל זיין ,איך האב געהערט אז אייער בני
דער גאון רבי עקיבא איגר האט אים בית איז געווען פארנומען מיט א שליחות פאר מיר,
אנגעקוקט מיט גרויס רחמנות און געזאגט" ,לערן און אויב עפעס פעלט צום שבת איז עס מיין שולד,
מיט מיר צוזאמען א פלפול און מיט יגיעה אין די בעט איך אייך ,כבוד שבת איז שלום בית ,זייט מוחל
סוגיא פון 'פריה ורביה' אין ש"ס ,און מיר וועלן און לאמיר זיך ביידע פרייען מיטן שבת קודש" ,דער
ביידע לערנען די סוגיא לשמה" ,נאכדעם וואס זיי מאן איז צעגאנגען פון בושה ווען ער האט געזען
האבן דורכגעארבעט די סוגיא מיט גרויס עמקות, דעם רב שטיין ביים שוועל ,און פון יענעם טאג
האט רבי עקיבא איגר זיך אנגערופן מיט א הייליגן האט ער מער קיינמאל נישט געטשעפעט זיין
בטחון" ,דורך דעם כח פון דער הייליגער תורה וואס ווייב.
מיר האבן יעצט עוסק געווען דערין ,ביז א יאר ארום •••
וועסטו געהאלפן ווערן מיט א בן זכר" ,פונקט א יאר די גרויסע תלמידים פונעם גאון רבי עקיבא
דערויף איז געבוירן געווארן זיין בכור ,און דער איגר זי"ע האבן דערציילט ,אז טראץ דעם וואס
גאנצער שטאט האט גערודערט פונעם אפענעם דער גאון וקדוש רבי עקיבא איגר זי"ע איז געווען
מופת. באקאנט בעיקר אלס דער שר התורה און גאון
••• הדור ,האבן די גרעסטע צדיקים און חסידים
אין ספר מאיר עיני הגולה ווערט געברענגט ,אז געוואוסט ,אז זיין כח התורה איז געווען
דער הייליגער חידושי הרי"ם מגור זי"ע ,וועלכער פארוואנדלט אין א כח פון מופתים און ישועות
איז געווען א תלמיד חבר און האט געהאט אן למעלה מדרך הטבע.
אומבאגרייפליכע הערצה צום גאון רבי עקיבא
איגר זי"ע ,פלעגט כסדר שיקן קוויטלעך און נעמען איינע פון די באקאנטע סגולה און מקור פאר
פון קראנקע צום רב קיין פוזנא ער זאל מתפלל זיין ישועות קומט פונעם גאון אליין אין זיין הייליגער
פאר די הזכרות און פועלן ישועות. צוואה ,וואס אידן האלטן פאר אן אפענעם פתח
פאר ישועות ביז'ן היינטיגן טאג ,דער גאון רבי
איינמאל האבן חסידים געפרעגט דעם עקיבא איגר האט געשריבן אין זיין צוואה ,אז ווער
הייליגען חידושי הרי"ם זי"ע" ,ילמדנו רבינו, עס וועט קומען צו זיין קבר אין פוזנא ,אויסזאגן
פארוואס שיקט איר נעמען פאר ישועות און גאנץ ספר תהלים )אדער לערנען משניות פאר זיין
רפואות צו א ליטווישן/אשכנזישן רב וואס פירט נשמה( און נישט רעדן קיין שום דברי חול" ,וועט
נישט קיין רביסטעווע" ,האט דער הייליגער ער מליץ יושר זיין פאר אים פאר'ן כסא הכבוד צו
חידושי הרי"ם געענטפערט מיט גרויס התלהבות, האבן א ישועה".
"איר מיינט אז מופתים קומען נאר פון כוונות ,דער
גאון רבי עקיבא איגר לערנט תורה מיט אזא און דורות לאנג פלעגן אידן פון גאנץ אייראפע
אבסאלוטער ריינקייט און דביקות אין דעם נותן פארן קיין פוזנא איינצורייסן ביים ציון אין שווערע
התורה ,אז ווען ער עפנט זיין מויל צו בעטן א צייטן ,און אן א שיעור אידן האבן געזען אפענע
ישועה ,ציטערט דער גאנצער הימל פאר זיין תורה, רפואות און פרנסה דורך דעם כח פונעם גאון'ס
און ער קען פועל'ן ישועות פאר אידן וואס אסאך הבטחה.
רבי'ס קענען נישט פועל'ן". •••
••• אין תולדות גדולי פולין ווערט דערציילט ,אז
אין אגרות סופרים ווערט דערציילט ,אז אין א איינע פון די תלמידים מובהקים פונעם גאון וקדוש
שטעטל נעבן פוזנא האט אויסגעבראכן א רבי עקיבא איגר זי"ע ,איז שוין געווען חתונה
מיסטעריעזע קרענק וואס ליידער האט דאס געהאט העכער צען יאר און האט נאך אלץ נישט
אוועק געריסן יונגע קינדער ה"י ,די קהילה־פירער געהאט קיין קינדער ,פארצווייפלטערהייט איז ער
זענען געלאפן צום רב מיט א געוויין אז זאל מיט געקומען צו זיין גרויסן רבין און אויסגעגאסן זיין
83
פילפאכיגן פרייז און איז געווארן נאך רייכער ווי זיין גרויסן כוח ראטעווען די שטאט ,דער גאון רבי
פריער ,און ער איז גלייך געלאפן צום רב ,און עקיבא איגר האט זיך אריינגעזעצט אין זיין חדר
געגעבן פארן רב א גאר שיינעם סכום פאר צדקה, מיוחד ,און פארמאכט די טיר און מעיין געווען
צו דאנקען דעם רב פארן ברענגען א ישועה דורך עטליכע שעה אין די הייליגע ספרים.
זיין קדושה און ברכה.
••• דערנאך איז ער ארויסגעקומען מיט א פסק
אינעם קונטרס נפלאות רעק"א ווערט הלכה און געזאגט" ,לויט דעם דין אין שולחן ערוך,
דערציילט ,אז עס איז געווען א פרוי אין שטאט אזוי ווי דער ציבור האט שוין תשובה געטאן און מען
פוזנא ,וועמענס מאן האט איר געוואלט פארלאזן האט שוין מפריש געווען צדקה ,איז די מדת הדין
און געצוואונגען צו נעמען א גט ,טראץ דעם וואס מער נישט בעל הבית אויף די קינדער" ,און דער
זי איז געווען אן ערליכע ,צנועה'דיגע פרוי ,נאר גאון האט גענומען א קוויטל מיט די נעמען פון די
צוליב פאלשע לשון הרע וואס שלעכטע מענטשן קראנקע קינדער ,עס אריינגעקלעבט אין זיין
האבן פארשפרייט אויף איר משפחה ,האט דער אייגענעם ש"ס אינעם פרק 'כל כתבי' ,און געזאגט,
מאן געוואלט איר אפ'גט'ן ,די פרוי איז געקומען "איך בין גוזר בכח התורה אז דער משחית מוז זיך
מיט בכיות צום רב בעטן ער זאל נישט לאזן חרוב אפשטעלן" ,פונקט אין יענעם טאג האט זיך די
מאכן איר שטוב. עפידעמיע אפגעשטעלט ,און אלע קראנקע
קינדער וואס זענען שוין געווען אויפ'ן שוועל
דער גאון רבי עקיבא איגר האט געלאזט רופן פונעם טויט זענען אויסגעהיילט געווארן.
דעם מאן און פרובירט רעדן צו זיין הארץ ,אבער •••
דער מאן איז געווען פאר'עקשנ'ט און געזאגט ,אז אין תולדות רבינו עקיבא איגר ווערט
ער גייט אוועקפארן אין א צווייטע מדינה און לאזן דערציילט ,אז איינער פון די גרעסטע גבירים אין
זיין ווייב אלס עגונה אויב זי נעמט נישט דעם גט, שטאט פוזנא ,וואס פלעגט שטיצן דעם רב'ס
ווען דער גאון רבי עקיבא איגר האט געזען ,אז מיט ישיבה און אלע צדקה קאסעס ביד רחבה ,האט
גוטנס גייט עס נישט ,האט ער אויפגעהויבן זיינע פלוצלונג פארלוירן זיין גאנץ פארמעגן ווען א שיף
הייליגע אויגן צום הימל און געזאגט צום מאן" ,איך פיל מיט זיינע סחורות איז פארזונקען געווארן
ווארען דיך ,אז אויב דו פלאנסט צו טשעפען דאס אינמיטן ים ,דער איד איז געווען צובראכן אויף
אומשולדיגע קינד ,וועסטו פונעם טויער פון פוזנא שברי שברים און איז געקומען וויינען אין שטיבל
נישט ארויספארן ביז דו וועסט תשובה טון". פון רבי עקיבא איגר ,זאגנדיג אז ער גייט באנקראט
און וועט מער נישט קענען שטיין אויף די פיס.
דער מאן האט זיך געמאכט תם'עוואטע און
אוועקשפאצירט צום פערד און וואגן צו אנטלויפן דער גאון רבי עקיבא איגר האט אים
פון שטאט ,אבער ווי נאר ער איז אנגעקומען צום אויסגעהערט מיט גרויס מיטגעפיל ,אראפגעלייגט
הויפט טויער פון שטאט ,האבן זיינע פיס פלוצלונג די גמרא פון דער האנט ,און געזאגט מיט א
אנגעהויבן ברענען מיט אזעלכע שרעקליכע שטארקער זיכערקייט" ,דיין געלט איז געווען
שמערצן ,אז ער האט זיך נישט געקענט רירן פונעם געלט פון ערליכקייט און צדקה ,און דער
פלאץ ,אין פון גרויס שרעק האט ער פארשטאנען, אייבערשטער לאזט נישט איבער זיינע ערליכע
אז דער רב'ס ווערטער זענען מן השמים ,ער האט אידן ,גיי אהיים מיט בטחון ,און זארג נישט פאר די
זיך גלייך געלאזט טראגן צוריק צום רב'ס שטוב, חובות".
געבעטן מחילה ביי זיין ווייב מיט בכיות ,און שלום
ושלוה איז צוריקגעקומען אין זייער שטוב. עטליכע טעג דערויף איז אנגעקומען א בריוו
פון א ווייטן פארט ,אז די שיף איז בכלל נישט
פארזונקען געווארן ,נאר א שטארקער שטורעם
ווינט האט איר פארטריבן צו אן אנדערן האפן ,און
די גאנצע סחורה איז געבליבן גאנץ אן קיין שום
שאדן ,דער גביר האט פארקויפט אלעס פאר א
84
מאכן ,איז דער צדיק ר' שבתי אריבער צום בית
יארצייט ערב סוכות י"ד תשרי
המדרש און דארט עוסק געווען בתורה ,און זיך
פארלאזט אויפן הייליגען באשעפער ,אז ער וועט הרה"ק רבי ישראל ב"ר שבתי זי"ע) ,האפשטיין(
שוין שיקן אויף שבת קודש. בעל עבודת ישראל ,המגיד מקאזניץ
ווען עס איז געווארן נאכט און מען האט
גענדיגט דאווענען ,איז דער טאטע אהיים זיך ער איז געבוירן אין שטאט אפטא ,בשנת תצ"ז.
גרייטענדיג צו טרעפן א טונקל הויז אן לעכט,
אבער אזוי ווי ער קומט אריין אין שטוב ,האט ער צו זיין טאטן הרה"ק רבי שבתי דער ספרים בינדער
געטראפן א לעכטיג שטוב מיט פיינע פרישע חלות זי"ע.
און וויין אויפן טיש צו געגרייט ,פרעגט דער טאטע
און צו זיין מאמע הצדקת מרת פערל ע"ה.
פון זיין רעבעצין ,פון ווי האסטו פארשאפט דאס
געלט פאר די צרכי שבת קודש. ער איז געווען א גאון מובהק בתורת הנגלה
האט די מאמע געזאגט ,אז ביים אויפרוימען והנסתר ,און א איש אלוקים קדוש ונורא מאוד ,ער
דעם שטוב האט זי געטראפן אן אלטן בגד מיט איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח הקודש
שיינע גאלדענע קנעפ ,איך האב דאס גלייך אמיתי ,און א בעל מופת נפלא און א גרויסע פועל
גענומען און פארקויפט פאר גוט געלט ,און פון ישועות ,זיין עבודת התפלה איז געווען פלאי
דעם האב איך איינגעקויפט לכבוד שבת קודש, פלאים ,ער איז געווען זיין גאנץ לעבן א איש חלוש
פארשטייט זיך אז צו די שמחה פון דעם צדיק ר' מאוד אין א גרויסע בעל יסורים ,אבער זיין עבודת
שבתי איז נישט געווען קיין גרעניץ. הקודש איז אייביג געווען מיט א אש קדוש און א
ברען כמלאך ד' צבקות ,עס איז באוויסט ,אז רוב
דער צדיק ר' שבתי האט געזונגען שלום טאג האט דער צדיק געברויכט צוליב זיין חולשה
עליכם מיט גרויס התלהבות דקדושה ,און גלייך ליגן אין בעט ,אבער ווען עס איז אנגעקומען די זמן
נאך קידוש האט זיך דער צדיק ר' שבתי ארויס תפלה ,איז דער צדיק וקדוש געשפרינגען מיט אזא
געלאזט אין א טאנץ מיט גרויס שמחה לכבוד דעם כח ,אז מען האט אים ממש נישט דערקענט ,ער איז
גרויסן באשעפער וואס האט אים געשיקט די צרכי ממש געטאנצן בשעתן דאווענען און מען האט
שבת ,דער שמחה וואס דער צדיק האט געהאט געזען בחוש ,אז ער באקומט ביים דאווענען
האט געמאכט א גרויסע רעש ,און מעורר געווען א הימלישע כוחות.
גרויסע שמחה ביי די פמליא של מעלה ,און דער
ווי באקאנט איז דער הייליגער מגיד מקאזניץ
בעל שם טוב זי"ע האט דערפילט דעם גרויסן
געבוירן געווארן צו זיינע עלטערן אויף די
שמחה וואס האט זיך אפגעטון בעולמות העליונים.
עלטערע יארן ,דער טאטע האט מען געקענט אלס
גלייך נאכן זמן מוצאי שבת איז דער בעש"ט דער ספרים בינדער פון שטאט אפטא ,אבער
הקדוש זי"ע מיט קפיצת הדרך געפארן צום שטאט צדיקים האבן מעיד געווען ,אז דער טאטע און די
אפטא ,און ער האט געלאזט רופן דעם רבי שבתי מאמע זענען געווען גאר הייליגע בעלי מדרגה ,און
און ער פרעגט אים ,וואס איז דא פאר געקומען די ווי דער אייניקל רבי אלעזר מקאזניץ זי"ע האט
וואך שבת אז די גאנצע פמליא של מעלה האט זיך מעיד געווען ,איז דער זיידע רבי שבתי געווען א
מיט געפרייט ,נאכדעם וואס דער רבי שבתי האט בעל רוח הקודש.
דערציילט די גאנצע מעשה ,ווי אזוי ער האט
דער טאטע האט געצויגען זיין פרנסה פון
געהאט די צרכי שבת ,און ווי אזוי ער האט זיך
בינדן ספרים ,אבער ווען ער איז אנגעקומען אויף
ארויס געלאזט אין א טאנץ לכבוד דעם שבת
די עלטערע יארן האט ער שוין נישט געקענט אזוי
קודש ,האט שוין דער הייליגער בעש"ט
פיל ארבעטן ,האט ער געלעבט אין א גאר שווערע
פארשטאנען וואס די רעש אין הימל איז געווען.
דחקות ,האט זיך אמאל געמאכט א פרייטאג
דאן האט דער בעש"ט הקדוש געבענטשט נאכמיטאג ,און ביים שטוב פון דעם צדיק רבי
דעם טאטן ,אז צום יאר זאל ביי אים געבוירן ווערן שבתי איז נישט דא קיין פרוטה פון וואס צו שבת
85
נאכן פטירה פונעם הייליגען מגיד ממזריטש א בן זכר וואס וועט האבן א גאר הויעכע און הייליגע
זי"ע איז ער אריבער צום הייליגען צדיק רבי נשמה ,וואס ער וועט באלייכטען די וועלט מיט זיין
אלימלך מליזענסק זי"ע ,דארט איז ער שוין געווען תורה און קדושה ,און זכות וואס די טאטע האט
באוויסט מיט זיין געוואלדיגע קדושה ,אויך איז ער געמאכט אזא נחת רוח אויבן אין הימל ,צום יאר איז
שוין דאן געווען באקאנט אלס א גרויסער פועל טאקע געבוירן געווארן צו די עלטערן א בן זכר ,און
ישועות. דער בעש"ט הקדוש איז געקומען צום ברית און
געווען דער סנדק ,און דער בעש"ט הקדוש האט
שפעטער נאכן פטירה פון דעם הייליגען צדיק דעם קינד א נאמען געגעבן ישראל ,און דער קינד
רבי אלימלך מליזענסק זי"ע ,איז ער אריבער צום איז געווען דער הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע.
שטאט קאזניץ און דארט האט ער אנגעהויבן פירן
זיין חסידות ,דארט אין קאזניץ איז ער שוין מען דערציילט ,אז ווען מען האט געפרעגט
געבליבען ביז צו זיין פטירה. דעם הייליגען מגיד מקאזניץ זי"ע ,ווי אזוי ער
האלט אויס די גרויסע יסורים וואס ער האט כסדר
דארט אין קאזניץ איז ער געווארן באקאנט אין געהאט ,האט דער צדיק געזאגט ,דעם רגע וואס איז
גאנץ פולין אלס א גאון בנגלה ובנסתר און אויך אין שוין אריבער ,איז דאך שוין אריבער ,די רגע וואס
אנדערע חכמות ,ער איז דאן אויך געווארן מפורסם קומט ,איז דאך נאכנישט דא ,קומט דאך אויס ,אז
אלס א בעל מופת נפלא און א גרויסער פועל נאר די רגע פון יעצט איז שווער ,איין רגע קען איך
ישועות ,טויזענטער אידן זענען געקומען שעפן אויס האלטן.
יראת שמים און אויך נעמען ברכות ,אפילו די גוים
פון שטאט זענען געקומען בעת צרה צו דעם צדיק. פון אלס יונג קינד האט מען שוין געזען זיין
גדלות בתורה וקדושה ,ער האט עוסק געווען
עס איז באקאנט ,אז דער הייליגער מגיד בתורת הנגלה ובתורת הנסתר יומם ולילה מיט א
מקאזניץ איז געווען איינע פון די דריי צדיקים, געוואלדיגע התמדה ובקדושה ובטהרה ,ער האט
וואס האבן געהאלטן ביי די מלחמה פון נפוליאון דאן געלערנט אין די ישיבה פון הגה"ק רבי דוב
אז דאס איז מלחמת גוג ומגוג און עס גייט שוין בעריש הכהן אב"ד אפטא זי"ע ,און אויך ביי הגה"ק
קומען די גאולה שלימה ,אבער ווי באקאנט האט רבי מנחם אב"ד טארלא זי"ע ,ער איז שוין דאן
זיך דאס נישט אויסגעארבעט ,און דער מגיד געווען מפורסם אלס א עילוי נפלא און א קדוש
מקאזניץ ,און דער הייליגער חוזה מלובלין ,און רבי ישראל.
מענדעלע מרימנוב זענען אלע טאקע נסתלק ער האט זיך מסתופף געווען ביי די צדיקים בדורו
געווארן דעם זעלבן יאר. ובתוכם.
ער האט געהאט תלמידים צדיקים וקדושים בדורו הרה"ק רבי דוב בער המגיד הגדול ממעזריטש זי"ע,
ובתוכם. הרה"ק רבי שמואל שמעלקא מניקלשבורג זי"ע,
הרה"ק רבי לוי יצחק בעל הקדושת לוי
הרה"ק רבי איתמר מקונסקוולה זי"ע, מבארדיטשוב זי"ע,
הרה"ק רבי אלעזר מטארניגראד זי"ע, הרה"ק רבי אלימלך בעל נועם אלימלך מליזענסק
הרה"ק רבי ארי' לייבוש מלאנצוט זי"ע, זי"ע.
הרה"ק רבי יעקב צבי יאליש בעל מלא הרועים זי"ע,
הרה"ק רבי יהודה לייב מזקילקוב זי"ע, דער מגיד מקאזניץ האט מעיד געווען ,אז ער
הרה"ק רבי יחזקאל טויב ממודז'יץ זי"ע, האט שוין געהאט געלערנט איבער 800ספרי קבלה
הרה"ק רבי יצחק מאיר אלתר בעל חידושי הרי"ם נאך בעפאר ער איז אנגעקומען דאס ערשטע מאל
מגור זי"ע, צום הייליגען מגיד הגדול ממזריטש זי"ע ,אבער
הרה"ק רבי ישכר בער הסבא קדישא מראדושיץ ווען ער איז אנגעקומען צום הייליגער מגיד איז ער
זי"ע, געוואקסן גאר הויעך אין תורת הנסתר און געווארן
הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש מראפשיץ א בקי בספרי האריז"ל און אויך דעם סידור האר"י
זי"ע, וואס דער מגיד ממעזריטש האט געהאט.
86
מחזה וואס איך האב געזען איז נישט שייך צו לייגן הרה"ק רבי יעקב אריה מראדזימין זי"ע,
אויף די חסידים קיין חרם. הרה"ק רבי משה בעל ישמח משה מאוהעל זי"ע,
הרה"ק רבי קלונימוס קלמן הלוי עפשטיין בעל
הרה"ק רבי פנחס מגניוושאוו זי"ע וואס איז מאור ושמש מקראקא זי"ע,
געווען א תלמיד פונעם הייליגען מגיד מקוזניץ הרה"ק רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע,
זי"ע האט געהאט א גרויסע השתוקקות צום ספר הרה"ק היהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע,
תנא דבי אליהו מיטן הייליגען פרוש זקוקין דנורא, הרה"ק רבי צבי הירש בעל עטרת צבי מזידיטשוב
אבער וויבאלד ער איז געווען א גרויסער ארימאן, זי"ע,
האט ער נישט פארמאגט דאס געלט צו קויפן דעם הרה"ק רבי צבי אלימלך שפירא בעל בני יששכר
ספר. מדינוב זי"ע,
איין ערב שבת קודש נאך חצות איז הרה"ק השר שלום מבעלזא זי"ע,
אנגעקומען א איד אין שטאט ,און ער האט געהאט הרה"ק רבי אשר ישעי בעל אור ישע מראפשיץ
א גרויסע זעקל מיט ספרים ,און צווישן די ספרים זי"ע.
האט ער געהאט א תנא דבי אליהו מיטן פירוש
הזקוקין ,דער איד איז צוגעקומען צום צדיק רבי דער צדיק וקדוש רבי יהושע קראלער זי"ע
פנחס און זאגט אים ,איך הער אז די ווילסט זייער האט דערציילט ,אז די מתנגדים פון שטאט קראלי
האבן דעם ספר מיטן פירוש הזקוקין ,דא האסטו האבן צוזאמען געשטעלט חתימות צו מכריז זיין א
דעם ספר ,אבער רבי פנחס האט געזאגט פאר דעם חרם אויף די תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע ,ווען זיי
איד ,אז ער האט נישט די געלט צו באצאלען פאר זענען געקומען צו הגה"ק רבי יהושע פריינד
דעם ספר ,האט אים דער איד געזאגט ,נעם דעם מקראלי זי"ע ,און געבעטן אז ער זאל אונטער
ספר ביז נאך שבת ,און אויב די וועסט נישט האבן שרייבן אויף דעם חרם ,האט רבי יהושע געזאגט,
די געלט וועל איך צוריק נעמען דעם ספר. באמת קען איך נישט די חסידים און איך וויל זיי
נישט קענען ,אבער א חרם קען איך נישט אונטער
נאך שבת קודש האט רבי פנחס געזיכט דעם שרייבן ,ווייל אויב זענען אלע חסידים אזוי ווי דער
איד מיט די ספרים ,אבער קיינער אין שטאט האט מגיד מקאזניץ ,קען מען אויף זיי נישט לייגען קיין
נישט געוויסט צו זאגן פון א איד וואס איז געקומען חרם.
מיט ספרים דא אין שטאט ,עס איז געווען א גרויסע
חידוש פאר רבי פנחס און דער ספר איז געבליבן און רבי יהושע מקראלי האט זיי דערציילט די
ביי אים. מעשה ,איין טאג בין איך געווען אין דעם שטאט
קאזניץ ,און מען האט מיך גערופן משלים זיין א
שפעטער ווען רבי פנחס איז געפארן צו זיין מנין ביי דעם קאזניצער מגיד ,איך האב דאן
רבין דער מגיד מקאזניץ זי"ע ,אזוי ווי ער קומט נאכנישט געקענט דעם מגיד מקאזניץ ,אבער ווען
אריין צום רבין און די רבי געט אים שלום עליכם איך בין אריין געקומען אין שטוב ,האב איך
זאגט אים די רבי ,וויסן זאלסטו ,אז דער איד מיט די געמיינט ,אז מען האט מיך גערופן משלים זיין א
ספרים איז געווען אליהו הנביא ז"ל וואס איז דיר מנין פאר א גוסס וואס האלט ביי די פטירה רח"ל,
געקומען ברענגען דעם ספר תנא דבי אליהו, ווייל דארט אין בעט איז געלעגן א איד פון קוים
וויבאלד די האסט געהאט א גרויסע השתוקקות הויט און ביין ,וואס ווי באקאנט איז דאס גאנצע
צום ספר ,האט דער תלמיד געזאגט ,אויב אזוי וועל חיות פונעם מגיד געווען א פלא אז ער האט בכלל
איך געבן דעם הייליגען ספר א מתנה פארן רבין. געקענט לעבן זייענדיג אזוי שוואך.
דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט איבער
אבער אזוי ווי מען האט פארן מגיד געזאגט ,אז
געלאזט גאר הייליגע ספרים.
עס איז דא א מנין און מען איז גרייט צו דאווענען,
אור ישראל ,על תיקוני זוהר, איז דער מגיד ארויס געשפרינגען פון בעט און זיך
בית ישראל ,על מסכת אבות ,ועל תלמוד בבלי, געשטעלט דאווענען מיט א ברען און א מסירת נפש
יקר מפז ,על התורה, און א גרויסע התלהבות דקדושה ,און וועגן דעם
87
האט ער געהייסן פאר זוהן אז ער זאל גיין זאגן נזר ישראל ,על ספר הזוהר,
פאר דעם הייליגען חוזה מלובלין ,אז ער זאל עבודת ישראל ,על התורה,
אויפהערן מיט דעם מלחמה צו ברענגען די גאולה, שארית ישראל ,פירוש על מדרשים.
דאן האט דער הייליגער מגיד אנגעכאפט זיין
דיוקנא קדישא און ער איז נסתלק געווארן ,אבער ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער.
ליידער איז באקאנט ,אז מען איז נישט אנגעקומען
אין צייט צו מודיע זיין פארן חוזה די ווערטער ,און הרה"ק רבי משה אליקים בריעה בעל דעת משה
עס איז געשען וואס עס איז געשען און אויך דער מקאזניץ זי"ע ,ממלא מקום אביו בקאזניץ ,בזיווג
הייליגער חוזה איז נסתלק געווארן דעם זעלבן ראשון חתן הרה"ק רבי יהודה לייב בעל אור הגנוז
יאר. מאניפולי זי"ע ,בזיווג שני חתן הרה"ק רבי אלעזר
מליזענסק זי"ע ,בן הרה"ק רבי אלימלך בעל נועם
נסתלק לגנזי מרומים ערב סוכות י"ד תשרי אלימלך מליזענסק זי"ע,
בשנת תקע"ה ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין בתו הצדקת מרת פערל ע"ה ,אשת הרה"ק רבי אבי
שטאט קאזניץ. עזרא זעליג שפירא מגרעניץ זי"ע ,דער טאטע
זכותו הגדול יגן עלינו פונעם הייליגען שרף ממאגלניצא זי"ע,
ועל כל ישראל אמן. בנו הרה"ק רבי מרדכי זי"ע ,וואס איז נפטר געווארן
יונגערהייט,
מעשיות חתנו הרה"ק רבי יחזקאל הלוי ב"ר יהודה אריה
מזוואלין זי"ע.
הגה"ק רבי נפתלי הכהן שווארץ בעל בית
נפתלי ממאד זי"ע א זוהן פונעם הייליגען קול אריה מען דערציילט ,אז דעם לעצטן יום הקדוש
זי"ע האט דערציילט א מעשה ,אז הרה"ק רבי צבי האט זיך דער הייליגער צדיק דער מגיד מקאזניץ
אורנשטיין מלעמבערג זי"ע האט אים דערציילט, איינגעריסן ביים באשעפער ,אז ער זאל שוין שיקן
אז דער הייליגער קצות החושן זי"ע האט געהאט א די גאולה שלימה ,ווען ער איז אנגעקומען ביי כל
זוהן הגה"ק רבי דוד מפאדייס זי"ע וואס האט נדרי צו די ווערטער" ,ויאמר סלחתי כדבריך" ,האט
ארויסגעגעבן דעם געהויבענע ספר אבני מילואים דער צדיק וקדוש זייער געוויינט און געבעטן.
פון זיין הייליגען טאטן זי"ע.
"רבוש"ע זאג שוין די אויך די ווערטער סלחתי
די פראבלעם איז געווען ,אז די חסידים האבן כדבריך ,אויב פעילט דיר נאך צדיקים אין דעם דור,
דעם ספר נישט געוואלט קויפן ,וויבאלד דער האסטו דאך דעם גרויסן צדיק רבי מענדעלע
הייליגער קצות און אויך זיין זוהן רבי דוד זענען מרימנוב וואס איז שקול קעגן אלע צדיקי הדור,
געווען גרויסע מתנגדים פונעם דרך החסידות ,און אויב פעילט דיר די אורים ותומים ,דאס האסטו דאך
די אידן אין פולין זענען רוב געווען פייערדיגע אויך דעם הייליגען חוזה מלובלין ,אויב פעילט דיר
חסידים. בעלי תשובה ,איז דאס אויך נישט קיין פראבלעם,
האט אים א איד געגעבן אן עצה ,פאר צום ווייל איך בין גרייט צו תשובה טון פאר גאנץ כלל
הייליגען קאזניצער מגיד ,און אויב וועט ער דיר ישראל ,דערפאר בעט איך הייליגע טאטע ,זאג שוין
געבן אן המלצה בריוו ,וועלן די חסידים אויך קויפן די ווערטער סלחתי כדבריך און ברענג שוין די
דעם ספר ,אויך האט דער איד געבעטן ,אז ווען ער גאולה שלימה".
גייט צום קאזניצער מגיד ,זאל ער אים מזכיר זיין,
ווייל ליידער ווארט ער שוין יארן צו געהאלפן אבער ערב סוכות האט שוין דער הייליגער
ווערן מיט קינדער. קאזניצער מגיד געזען ,אז ליידער איז דער זמן
הגאולה נאכנישט געקומען ,און דער הייליגער
בלית ברירה איז דער זון רבי דוד געפארן צום בארדיטשובער זי"ע איז צו אים געקומען און אים
קאזניצער מגיד מיטן ספר אבני מילואים, אנגעזאגט ,אז און א קורצע צייט וועט ער זיין מיט
פארשטייט זיך אז דער הייליגער קאזניצער מגיד אים בעולם העליון.
88
בעסער ווען רבקה אמינו ע"ה וואלט זיך ווען נישט איז מורא'דיג נתפעל געווארן פון דעם הייליגען
אריין געמישט ביי די ברכות פון יצחק אבינו ע"ה. ספר ,און ער האט געגעבן א שיינעם המלצה אז די
חסידים זאלן קויפן דעם ספר ,ווען רבי דוד איז
ווייל אויב וואלט עס געגאנגען ווי יצחק אבינו
אוועק האט ער זיך געכאפט ,אז ער האט פארגעסן
האט געוואלט ,און ער וואלט געגעבן די ברכות
צו מזכיר זיין דעם איד וואס האט אים דאך א
פאר עשיו ,און יעקב אבינו וואלט געקומען בעטן
גרויסע טובה געטון ,איז רבי דוד צוריק געפארן
פון זיין טאטן וואס וועט זיין מיט מיר ,וואלט דאך
צום מגיד און מזכיר געווען דעם איד אז ער זאל
יצחק געזאגט פאר עשיו ,אויב די וועסט נישט
געהאלפן ווערן מיט קינדער.
האלטן די תורה וועט יעקב אבינו האבן די אויבער
האנט ,וואלטן די אידישע קינדער ווען געהאט
ווען ער איז צוריק געקומען צום מגיד ,האט
יעצט אין גלות די ברכות ,אבער ליידער יעצט האט
אים דער הייליגער מגיד מסביר געווען דעם גאנצן
עשיו הרשע דער אויבער האנט ,ווייל אידישע
ענין על פי סוד ,אז דורך דעם וועט דער איד
קינדער זענען נעבעך ליידער פארשמירט מיט
געהאלפן ווערן מיט קינדער ,און דער רבי דוד איז
עבירות.
אוועק געפארן ,ווען מען האט געפרעגט פון רבי
•••
דוד ,וואס עס איז געווארן מיט דעם איד וואס האט
הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע האט איין
נישט געהאט קיין קינדער ,האט רבי דוד זייענדיג
פסח אויפדערנאכט דערציילט ,אז ביים הייליגען
א גרויסער מתנגד געזאגט ,בעוונותינו הרבים איז
קאזניצער מגיד זי"ע נאכן סדר האט מען
דער איד געהאלפן געווארן מיט א בן זכר ,דורך דעם
געקלאפט אויף די טיר ,איז דער אייניקל דער
ברכה פונעם הייליגען קאזניצער מגיד זי"ע.
הייליגער צדיק דער שרף ממאגלניצא זי"ע
•••
געגאנגען אויף מאכן די טיר ,איז ער געקומען זאגן
דער הייליגער מנחת אלעזר ממונקאטש זי"ע
פארן זיידן ,אז ביים טיר שטייט א איד מיט א
שרייבט ,אז איינמאל איז צום הייליגען קאזניצער
מורא'דיגע הדרת פנים ,איז דער זיידע דער
מגיד זי"ע געקומען א עלטערע פארפאלק ,און דער
הייליגער מגיד קעגן געלאפן דעם איד ,און אים
מאן האט געזאגט פארן קאזניצער מגיד זי"ע ,אז
מקבל געווען מיט א מוראדיגע שמחה.
ער וויל זיך גט'ן פון זיין ווייב ,האט דער הייליגער
נאכדעם האט דער אייניקל געפרעגט דעם צדיק געפרעגט פון דעם מאן ,וואס עס גייט פאר,
זיידן ,דער זיידע האט געהאט גילוי אליהו הנביא האט דער מאן געזאגט ,אז די ווייב איז אים
ז"ל ,ווייל מען איז דאך געוואוינט אז פסח ביינאכט פארמיסט געווארן ,האט די ווייב געזאגט פארן
קומט דאך אליהו הנביא צו יעדן אידישע שטוב, צדיק ,ווען אונז האבן חתונה געהאט בין איך געווען
האט דער הייליגער מגיד מקאזניץ געזאגט פארן גוט ,נאר נאכן לעבן מיט מיין מאן אזוי פיל יארן בין
אייניקל ,דאס איז געווען מיין הייליגע רבי דער איך פארמיסט געווארן.
מגיד הגדול ממזריטש זי"ע ,און דער הייליגער
קאזניצער מגיד האט צו געלייגט ,גילוי נשמות פון האט דער הייליגער צדיק אויפגעהויבן זיינע
צדיקים איז גרעסער ווי גילוי אליהו הנביא. הייליגע הענט צום הימל און ער האט געזאגט מיט
••• בכיות ,רבוש"ע דיינע אידן ביים מעמד הר סיני
דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט זענען דאך געווען אזוי שיין און לויטער ,ליידער
געהאט דריי מעשיות וואס ער פלעגט דערציילן מיט דעם שווערן עול הגלות זענען זיי פארמיסט
שבת מברכים חודש ניסן ,און ער האט געזאגט ,אז געווארן מיט עבירות און צרות ,אבער די קוק אויך
דאס איז מסוגל אז אידישע קינדער זאלן האבן א אויף דיין פאלק ווי אזוי זיי האבן אויס געזען ביי
שפע גדול אויף צרכי יו"ט. מעמד הר סיני ,און לייז אונז שוין אויס פון דעם
• ביטערן גלות.
דאס ערשטע מעשה איז געווען ,אז א איד האט •••
פאר פרנסה געשווערצט ברוינפען דורך דעם הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
גרעניץ ,און פון דעם האט ער געמאכט שיין פרנסה, נאך געזאגט פונעם הייליגען קאזניצער מגיד זי"ע,
איינמאל האט דער איד פראבירט אריבער צו אז ער האט אמאל געזאגט ,עס וואלט געווען אסאך
89
איז געווען דאן פסח ביינאכט ,און דער גלח טראגן א פעסל ברוינפען ,און מען האט אים
האט געטראגן דעם מלך צום שטוב פון דעם איד געכאפט מיט די סחורה ,און עס האט אים געווארט
און זיי האבן זיך געשטעלט ביים פענסטער ,און א שווערע משפט.
זעהן טאקע ,ווי דער איד רעכט אפ א סדר ווי איינע
פון די נגידים פון שטאט ,דער מלך איז געווארן אין איז דער איד געפארן צום הייליגען צדיק רבי
כעס אז דער איד האט אים אפ גע'נער'ט ,אבער דאן אלימלך מליזענסק זי"ע ,און ער האט מזכיר
איז דער איד אנגעקומען צו פזמון "דיינו" ,האט געווען ,אז עס ווארט אים ח"ו א שווערע משפט,
דער איד געהאט א מנהג ,ער האט געזאגט דעם האט דער הייליגער רבי אלימלך געהייסן פאר דעם
גאנצן פזמון ,און דאן האבן אלע קינדער געשריגן איד ,אז ביים משפט זאל ער זאגן ,אז דער פאס איז
"דיינו". פשוטע וואסער ,כך הוה ווען דער איד איז געקומען
צום משפט ,האט ער געזאגט פארן שופט ,אז דער
דאן האט דער מלך פארשטאנען ,אז דער איד פאס איז וואסער ,מען האט דאס בודק געווען ,און
מאכט דא א פארשט ארבעט וועגן דעם גניבה ,און מען האט געזען אז דאס איז וואסער ,און מען האט
זיי זענען אנגעקומען צום החלטה ,אז דער גנב פון דעם איד באפרייט.
דעם רינגל איז געווען דער גלח דיינו ,האט דער
מלך געהייסן אז מען זאל איינשפארן דעם גלח ,און אבער דער איד איז גלייך צוריק געקומען צום
סוף האט זיך דער גלח מודה געווען ,אז ער האט הייליגען רבי אלימלך און געזאגט ,רבי די פאס איז
טאקע גע'גנב'ט דעם רינגל ,און דער איד האט געווארן וואסער און איך בין טאקע באפרייט
געהאט א שפע פאר צרכי יו"ט. געווארן ,אבער יעצט האב איך נישט פון וואס צו
• מאכן קיין פרנסה ,האט דער הייליגער רבי אלימלך
דעם דריטען מעשה האט דער הייליגער געזאגט ,דאס פאס איז צוריק ברוינפען ,גיי טראג
קאזניצער מגיד זי"ע דערציילט ,עס איז געווען א עס אריבער און יעצט וועט עס דורך גיין בשלום,
איד וואס האט געארבעט ביים פריץ ,האט דער דער איד האט געפאלגט דעם צדיק ,און ער האט
פריץ געזאגט פארן איד ,די ווייסט ,אז אויב איך געב דאס אריבער געטראגן און האט דאס פארקויפט
דיר נישט קיין פרנסה ,וואלסטו אויס געגאנגען פאר גוט געלט און געהאט א שפע פאר צרכי יו"ט.
פאר הונגער ,האט אבער דער איד געזאגט ,ניין די •
גיבסט מיר נישט פרנסה ,נאר דער גרויסער דער צווייטער מעשה איז געווען ,עס איז
באשעפער ער געט פרנסה ,האט דער פריץ געווען א מלך וואס האט פארלוירען זיין טייערע
אפגעזאגט דעם איד און געזאגט ,לאמיר זעהן ווער רינגל ,און דער מלך האט געמאלדן ,אז ווער עס איז
עס געט דיר פרנסה ,דער איד האט טאקע נישט גרייט צו זיכען דעם רינגל ,וועט ער געבן א גרויסע
געהאט קיין געלט צו צוגרייטן דעם פסח. סכום געלט ,איז געווען א איד דארט אין שטאט א
גרויסער ארימאן ,האט זיך דער איד געמאלדן ,אז
דער פריץ האט געהאט א גרויסער אוצר פון ער איז גרייט צו זיכען דעם רינגל ,דער מלך האט
גאלדענע רענדליך ,אויך האט דער פריץ געהאט א אים טאקע געגעבן א גרויסע סכום געלט ,האט
מאנקי וואס האט געוואוינט ביי אים אין שטוב, דער איד גענומען דאס געלט און צוגעגערייט א
דער פריץ האט זיך זייער משתשע געווען מיט זיין שיינעם יו"ט פסח פאר זיך און זיין משפחה.
אוצר און ער פלעגט כסדר אריין גיין אין זיין אוצר
און ער האט באקוקט די גאלדענע רענדליך און איז געווען דארט אין שטאט א גלח א גרויסער
דאס אריין גענומען אין מויל און דאס בודק געווען. רשע ,וואס זיין נאמען איז געווען "דיינו" ,און ער
האט נישט אויס געהאלטן אז דער איד האט
איין טאג בעפאר פסח האט דער מאנקי גענומען געלט פונעם מלך און ער זיכט בכלל נישט
געטראכט ,אז דער פריץ עסט די גאלדענע דעם רינגל ,איז דער גלח דער רשע געגאנגען צום
רענדליך ,האט זיך דער מאנקי גוט אנגעגעסן מיט מלך ,און ער האט געזאגט פארן מלך ,די מיינסט אז
גאלדענע רענדליך ,פארשטייט זיך אז דער מאנקי דער איד זיכט דיין רינגל ,בכלל נישט ,ער האט נאר
האט נישט מעריך ימים געווען נאר דער מאנקי גענומען דאס געלט פון דיר און דאס רינגל גייט
האט גע'פגר'ט ,האט דער פריץ געהייסן פאר זיין אים בכלל נישט אן.
90
גרויסער מתנגד ,און ווען עס איז ארויס געקומען בדינער ,אז ער זאל נעמען דעם מאנקי און דאס
די הייליגער ספר תולדות יעקב יוסף ,וואס איז אריין ווארפן פארן איד אינדערהיים ,און מיט דעם
געווען דאס ערשטע ספר אויפן דרך החסידות האט דער פריץ געוואלט חוזק מאכן פון דעם איד,
פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע ,האט דער מתנגד אין אבער אזוי ווי דער באדינער האט אריינגעווארפן
דעם הויז פארברענט דעם הייליגען ספר ,און דאס דעם מאנקי אינעם שטוב פונעם איד ,האט זיך
איז געווען די ריח וואס דער הייליגער קאזניצער אנגעהויבן גיסן גאלדענע רענדליך און דער איד
מגיד האט געשפירט ארויס קומען פון דעם הויז. האט געהאט א שפע פאר צרכי יו"ט.
••• •••
הרה"ח רבי אלי' ראטה ז"ל פון ירושלים האט דער הייליגער צדיק רבי חיים זאנוויל ב"ר משה
דערציילט די מעשה ,איין ערב יום הקדוש איז דער מריבניץ זי"ע האט געזאגט ,אז דערמאנען ליל
הייליגער ראפשיצער רב זי"ע געווען ביי זיין רבין שישי דעם נאמען פונעם הייליגען קאזניצער מגיד
דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע ,איז דארט אין זי"ע "רבינו ישראל בן פערל" איז א סגולה פאר א
שטוב פונעם מגיד געווען א קליין מיידל א אייניקל רפואה שלימה פאר אלע חולה ישראל.
פונעם קאזניצער מגיד ,און דער זיידע האט •••
געהאט געקויפט א מתנה פארן אייניקל ,אבער הרה"ק רבי משה קאזניצער זי"ע דער זון
דער קליידער אייניקל איז נישט געווען צופרידן פונעם הייליגע מגיד מקאזניץ זי"ע האט
פון דעם מתנה ,אבער דער זיידע דער הייליגער דערציילט ,אז איינמאל איז ער געזעצן ביים טיש
מגיד האט פראבירט צו איבער רעדן דאס קינד ,אז פון זיין טאטן דער הייליגער מגיד זי"ע ,און דארט
זי זאל זיין צופרידן מיט די מתנה ,האט דער מגיד איז אויך געווען דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי ר'
געבעטן דעם הייליגען ראפשיצער רב ,אז ער זאל זושא מאניפאלי זי"ע ,און דער הייליגער טאטע
אים צו העלפן איבער רעדן דאס קינד. דער קאזניצער מגיד האט געזאגט תורה.
נאכדעם וואס דער קינד איז ארויס צופרידן, מיט אמאל האט זיך דער הייליגער רבי ר' זושא
האט דער הייליגער ראפשיצער רב געפרעגט דעם גענומען זייער וויינען ,ווען רבי משה האט אים
רבין ,רבי אין אזא הייליגען טאג ווי ערב יום הקדוש, געפרעגט פארוואס ער וויינט אזוי ,האט דער
איז דער רבי פארנומען מיטן איבער רעדן דעם הייליגער רבי ר' זושא געזאגט ,יעצט בשעת ווען
אייניקל אויף די מתנה ,האט דער הייליגער דער מגיד זאגט תורה ,זענען די מלאכי השרת
קאזניצער מגיד געזאגט ,וואס ברויך איך אין אזא געקומען הערן די תורה ,און איך זושא שעם מיך
הייליגע טאג ווי יום הקודש זאל דאס אייניקל ח"ו אזוי פון די מלאכים מיט מיינע עבירות ,און דערפאר
האבן א שווער הארץ אויף מיר ,וועגן דעם האב איך וויין איך.
דאס נאך געוואלט פאריכטען בעפאר יום הקדוש, •••
דאס האט געמיינט א צדיק וואס האט מורא דער הייליגער זון הרה"ק רבי משה מקאזניץ
געהאט אפילו פון א קליין קינד אז דער קינד זאל זי"ע שרייבט אין זיין ספר באר משה ,אז איינמאל
נישט ח"ו האבן א שווער הארץ אויף אים. איז ער געפארן מיטן טאטן צום שטאט בראד,
••• אינמיטן האט זיך דער טאטע אפגעשטעלט ביי א
דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע אלס קינד הויז ,און ער שטייט און קוקט אויף דעם הויז ,האט
האט אים איינמאל דער טאטע געשיקט לערנען ער געפרעגט דעם טאטן ,טאטע וואס קוקסטו אזוי
אין די ביהמ"ד פון שטאט ,און ער האט אים געגעבן אויף דעם הויז ,האט דער הייליגער מגיד מקאזניץ
א ליכט און געזאגט ,אז ווען דער ליכט לעשט זיך געזאגט ,איך ווייס נישט פארוואס ,אבער פון דעם
אויס זאל ער גלייך אהיים קומען ,ווען דער מגיד הויז קומט ארויס א געפערליכע ריח ממש נישט
האט זיך געזעצט לערנען האט דאס גורם געווען א צום אויסהאלטן.
גרויסע נחת רוח אויבן אין הימל פון די תורה לשמה
פונעם מגיד ,האט מען געמאכט א נס ,אז די ליכט האט דער זון בודק געווען וואס אין דעם הויז
האט געבערנט לענגער ווי געווענליך ,און אזוי האט איז פאר געקומען ,האט מען מברר געווען ,אז אין
דער קינד געקענט לערנען לענגער. דעם הויז האט געוואוינט יארן צוריק א גאר
91
געפראוועט א סעודה לכבוד'ן גאסט ,אינמיטן די ווען דער קינד איז אהיים געקומען האט זיך
סעודה האט זיך דער מגיד אנגערופען פאר'ן דער טאטע ,וואס איז געווען א גאר הייליגער איד
אפטער רב" ,דאכט זיך מיר אז איך האב היינט פאר געשטעלט ,אז דער קינד האט זיכער
געזעהן אדם הראשון אין בית המדרש ווי ער רעדט פארברענגט די צייט מיט שטותים ,און וועגן דעם
צו אייך" ,האט דער הייליגער אפטער רב זי"ע איז ער אהיים געקומען אזוי שפעט ,האט אים דער
געענטפערט ,ווען איך האב אנגעטוען טלית טאטע אנגעשלאגן.
ותפילין און איר זענט נאך נישט געווען אין
ביהמ"ד ,איז מיר איינגעפאלען א געדאנק ווי אזוי צו האט דער קאזניצער מגיד געזאגט ,אויב וואלט
פאר ענטפערן אדם הראשון ,דעריבער איז ער איך געזאגט פארן טאטן אז עס איז געשען א נס און
געקומען אפ געבן א יישר כח. די ליכט האט געברענט לענגער ווי געווענליך,
••• וואלט מיר די טאטע געגלייבט ,ווייל די טאטע האט
א חסיד איז אמאל געקומען צום קאזניצער געוויסט אז איך זאג נישט קיין ליגענט ,אבער ווי
מגיד זי"ע מיט א זאק איבערן קאפ זאגענדיג ,אז ער איידער צו דערציילן פארן טאטן אז עס איז מיר
פאסט משבת לשבת און גייט אנגעטון מיט א זאק געשען א נס ,האט זיך ענדערשט געלוינט צו כאפן
צוליב זיינע עבירות ,דער מגיד האט תופס געווען, די שלעק פונעם טאטן.
אז ער טוט דאס נישט מיט ערליכע כוונות ,האט •••
ער אים ערקלערט" ,אויך דיר האט דער יצר הרע איז געווען א גרויסער חסיד פון דעם הייליגען
אריינגענארט אין זאק" ,אויספירנדיג ,אז ס'איז פיל קאזניצער מגיד א גביר ,וואס האט געהאט א
ערגער איינער וואס זאגט נאר פאר אנדערע אז ער אכסניא ווי ער האט אריין גענומען יעדן איד
פאסט משבת לשבת ,ווי איינער וואס פאסט טאקע אומזונסט ,איין טאג האט אויס געבראכן א פייער
משבת לשבת ,ווייל דער ערשטער נארט בלויז א און די גאנצע אכסניא איז פארברענט געווארן ,איז
צווייטן ,דאקעגען דער אנדערער נארט זיך אליין דער איד געקומען צום הייליגען רבין און געפרעגט
אויך אויס. דעם רבין ,פארוואס איז זיך אים געקומען דעם
••• עונש.
דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט געזאגט האט דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע
אויף די פסוקְ " ,ר ֵאה ָאנֹכִ י נ ֵֹתן ִל ְפנֵ יכֶ ם ַהיּוֹם ְבּ ָרכָ ה", געזאגט ,די מצוה פון אריין נעמען געסט הייסט
אז דאס גייט ארויף אויף ,הרה"ק רבי מענדעלע אש"ל וואס דאס איז "אכילה שתיה לויה" ,אבער די
מרימנוב זי"ע ,און הרה"ק רבי ישראל המגיד האסט נאר מקיים געווען דעם געבן עסן און
מקאזניץ זי"ע ,און אויף הרה"ק בעל אוהב ישראל טרינקען ,אבער די האסט נישט ארויס באגלייט די
מאפטא זי"ע. געסט ,און ווען מען נעמט ארויס דעם "ל" פון אש"ל
••• ווערט דאס א"ש ,וועגן דעם איז געקומען א פייער.
דער אייניקל דער הייליגער שרף ממוגלניצא •••
זי"ע האט אמאל דערציילט ,אז ווען ער איז געווען אין ספר אוצר ישראל ווערט געברענגט ,אז
5יאר אלט ,האט ער זייער געוויינט פארן זיידן דער
ווען דער הייליגער קאזשניצער מגיד זי"ע ,איז
הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע ,ווען די זיידע האט
אמאל געווען אין אפטא אויף די יארצייט פון זיין
אים געפרעגט פארוואס ער וויינט ,האט דער קינד
טאטע וועלכער ליגט אין אפטא ,איז דער גאנצער
דער קדוש געזאגט" ,זיידע די פארסט צי א רבין ,די
שטאט געקומען צו לויפן צום גאסט מיט
טאטע פארט אויך צי א רבין ,נאר איך נישט ,און איך
קוויטלעך און בקשות ,און ווען דער אפטער רב
וויל אויך פארן צי א רבין".
זי"ע איז געקומען באזוכען דעם גאסט וועלכער
איז געליגן אין בעט צוליב זיין שוואכקייט ,האט זיך
האט דער זיידע דער הייליגער מגיד מקאזניץ
דער אפטער רב אנגערופען" ,איצט האט מען
זי"ע געזאגט פארן קינד" ,מאיר'ל ,איך בין דאך אויך
גארנישט אינזינען אלעס לויפט צו אייך".
א רבי" ,האט דאס קינד געפרעגט דעם זיידן ,אויב
בוסטו א רבי ,פארוואס פארסטו צו א רבי ,האט די שפעטער זענען די צוויי צדיקים געגאנגען
זיידע געפרעגט פונעם אייניקל ,פון ווי ווייסטו אז דאווענען צוזאמען ,און נאכן דאווענען האט מען
92
שר שלום האט געהערט די ווערטער ,איז ער זיך איך פאר צו א רבי ,האט דאס קינד געזאגט פארן
געגאנגען געזעגענען פון זיין רבין ,כדי צו גיין צום זיידן" ,ווייל איך זעה יעדע נאכט א זקן וואס זיצט
הייליגען מגיד מקאזניץ ,האט אבער די רבי זייער דא ביים זיידן אין שטוב ,און די זיידע זיצט מיט א
געבעטן זיין תלמיד ,אז אויף שבת קודש זאל ער פחד כעבדא קמי מרא ,פארשטיי איך אז דאס איז
זיין צוריק ביי אים. דעם זיידנ'ס רבי".
ווען דער הייליגער שר שלום איז אנגעקומען האט דער זיידע דער הייליגער מגיד מקאזניץ
קיין קאזניץ ,האט אים דער גרויסער מגיד גאר שיין זי"ע געזאגט פארן אייניקל" ,מיין קינד ,דער איד
מקבל פנים געווען און מכבד געווען ,אבער תיכף דער זקן וואס די זעסט יעדע נאכט ,דאס איז דער
איז דער שר שלום אריין זיך געזעגענען אז ער בעש"ט הקדוש זי"ע" ,און די זיידע האט אויס
פארט צוריק אויף שבת צו זיין רבין קיין לובלין, געפירט בזה"ל" ,און ווען די וועסט גרעסער ווערן,
האט דער הייליגער מגיד געזאגט ,אויב בוסטו וועסטו אויך קענען לערנען ביי אים" ,האט דער
מסכים צו בלייבן דא ביי אונז ,וועסטו זוכה זיין צו אייניקל דער קדוש געזאגט" ,זיידע איך וויל נישט
גילוי אליהו הנביא ז"ל. קיין רבי'ס וואס זענען שוין נישט אויף די וועלט",
דאס איז שוין געווען די געוואלדיגע קדושה פון
אבער דער הייליגער שר שלום האט זיך דעם אייניקל דער שרף ממאגלניצא זי"ע זייעדניג
ווייטער געוואלט געזעגענען ,האט דער מגיד נאר 5יאר אלט.
פראבירט נאכאמאל און געזאגט ,אויב בלייסטו ביי •••
אונז וועל איך דיר ווייזן די אבות הקדושים ,אבער דער צדיק וקדוש דער שרף האט שוין פון אלס
דער הייליגער שר שלום האט בשום אופן נישט יונג קינד געהאט גאר הייליגע אויגן ,און צדיקים
געוואלט ברעכן זיין צוזאג פארן חוזה אז ער קומט האבן שוין דאן מעיד געווען אויף זיין גרויסע
צוריק אויף שבת קיין לובלין ,און דער שר שלום קדושה וטהרה מיט וואס ער האט זיך שוין דאן
האט זיך געזעגענט פונעם הייליגען מגיד מקאזניץ. געפירט ,דערציילט מען ,אז זייענדיג נאר 8יאר
אלט ,איז דער צדיק געווען ביים סדר נאכט ביים
אזוי ווי ער איז אנגעקומען קיין לובלין צום זיידן דער הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע ,און ווען די
הייליגען חוזה מלובלין ,האט אים זיין רבי מקבל זיידע האט געזאגט די ווערטער אין די הגדה
פנים געווען מיט א שמחה און צהלות פנים און מורא גָּ דול -זו גִּ לּוּי ְשׁכִ ינָ ה" ,האט דער זיידע נאך
וּב ָ
" ְ
געזאגט" ,צו מוותר זיין אויף גילוי אליהו הנביא ז"ל, געזאגט תורה פון זיין גרויסן רבין דער מגיד
און אויך מוותר זיין אויף גילוי האבות הקדושים, ממזריטש זי"ע.
נאר כדי צוריק צו קומען צו דיין רבין ,דאס הייסט א
אמת'ע חסיד". דאן האט דער אייניקעל דער שרף געזען א
••• אלטן איד א זקן ,האט ער געוויזן אויפן זקן און
אמאל איז דער צדיק דער הייליגער שר שלום געפרעגט דעם זיידן ,זיידע איז דאס אליהו הנביא
מבעלזא זי"ע געשטאנען ביים דאווענען ,איז דארט ז"ל ,האט דער הייליגער מגיד געזאגט" ,ניין מיין
געשטאנען א איד אין געדאווענט שמונה עשרה, קינד ,דאס איז מיין גרויסע רבי דער מגיד ממזריטש
אינמיטן הערט דער צדיק ווי דער איד זאגט אין זי"ע ,און דער זיידע דער הייליגער קאזניצער מגיד
אידיש" ,רבונו של עולם טאטע זיסער" ,האט דער זי"ע האט צו געלייגט ,זאלסט וויסן מיין קינד,
שר שלום געפרעגט פון דעם איד ,ווי קומט צו דיר "גילוי צדיקים איז אסאך גרעסער ווי גילוי אליהו".
צו רעדן אידישע ווערטער אינמיטן דאווענען, •••
האט דער איד געזאגט פארן שר שלום ,דער ווערט דערציילט ,אז איינמאל האט דער צדיק
הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט דאס אויך דער הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע געהערט פון
געטון. זיין גרויסן רבין דער חוזה מלובלין זי"ע בזה"ל,
"ווער עס וואוינט נאנט צום שטאט קאזניץ ,און ער
האט זיך דער צדיק אויס געדרייט און געזאגט, גייט נישט מקבל זיין דעם צדיק ,ווען משיח וועט
דער קאזניצער מגיד איז נישט געווען קיין מענטש, קומען ,וועט יענער נישט קענען זוכה זיין צו געבן
ער איז געווען א מלאך ,דאן דרייט זיך דער צדיק שלום פאר משיח צדקנו" ,אזוי ווי דער תלמיד דער
93
פארשטאנען די ווייטע בליק פון זיין רבין מיט זיין אויס און לייגט צו ,ער איז נישט געווען קיין מלאך,
ברכה" ,נאך אסאך צייט". נאר ער איז געווען א שרף ,און ער האט דאס
••• געקענט טון ,און דער צדיק האט דערציילט ,אז
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט דער הייליגער מגיד מקאזניץ איז געווען איין
דערציילט ,אז די טאטע פונעם הייליגען קאזניצער שטיק ביין און זייער א שוואכער מענטש ,אז מען
מגיד זי"ע ,הרה"ק רבי שבתי זי"ע איז נישט געווען האט אים געברויכט טראגן צום ביהמ"ד אויף א
מפורסם אלס א אדם גדול ,אבער בזכות פון זיין בענקל ,אבער אזוי ווי דער צדיק איז אריין אין
גרויסן זון דער מגיד מקאזניץ ,האט דער טאטע ביהמ"ד ,האט ער געגעבן א שריי" ,מה נורא המקום
זוכה געווען צו א גאר הויכע פלאץ אין גן עדן ,נעבן הזה ,אין זה כי אם בית אלקים" ,און דער צדיק איז
דעם צדיק יוחאי זי"ע דער טאטע פון התנא אלוקי צו געלאפן צום דאווענען מיט אזא ברען ,ממש
רבי שמעון בר יוחאי זי"ע ,ווי דער הייליגער מגיד נישט מיט קיין כח אנישי ,נאר ווי א שרף און מלאך
האט אליין איינמאל מעיד געווען אויף דעם. אלקים.
•••
געווען איז דאס איין שמחת תורה ,ווען דער איינמאל ווען דער צדיק וקדוש רבי יעקב ארי'
מגיד האט געטאנצן מיט די תורה מיט א מראדזמין זי"ע איז געפארן זיך מסתופף זיין קיין
אויסערגעווענליכע שמחה מער ווי יעדעס יאר, קאזניץ ,האט דער הייליגער קאזניצער מגיד
ווען די תלמידים האבן געפרעגט דעם רבין די געפרעגט דעם תלמיד רבי יעקב ארי' זי"ע" ,יענליו
סיבה ,האט דער מגיד מגלה געווען ,אז די יאר ל"ג זאל איך דיר בענטשן" ,דער תלמיד האט גלייך
בעומר ווען דער תנא יוחאי איז אראפ זיך מיט מורא געהאט וואס די רבי וויל אים זאגן ,וויבאלד
פרייען מיטן שמחה הילולא פון זיין גרויסן זוהן, עס איז געווען באקאנט אז דער הייליגער חידושי
האט מיין טאטע רבי שבתי געבעטן ,אז דער תנא הרי"ם האט ליידער פארלוירן זיינע קינדער בחייו
יוחאי זאל אים אויך מיט נעמען. פונעם הקפדה פון דעם קאזניצער מגיד ,ווייל ער
האט דער הייליגער תנא יוחאי געמאכט א איז אריבער פון קאזניץ קיין פשיסחא ,האט דער
געשעפט מיטן טאטן ,אז ער וועט אים מיט נעמען הייליגער ראדזימינער געטראכט ,אז אפשר האט
אויף ל"ג בעומר קיין מירון ,און די טאטע וועט אים דער מגיד אויך אן הקפדה אויף אים.
מיט נעמען צו די הקפות פון זיין זוהן דער מגיד ,כך
הוה דער טאטע איז געווען ל"ג בעומר אין מירון, אבער דער תלמיד מראדזימין האט געטראכט
און יעצט ביי שמחת תורה איז דא געווען דער ביי זיך ,יעבור עלי מה ,אויב די רבי וויל מיך בענטשן,
הייליגער תנא אלוקי יוחאי ,און דערפאר איז די וועל איך נעמען זיין ברכה נישט קיין חילוק וואס עס
שמחה דא געווען אסאך גרעסער ווי יעדעס יאר. איז ,דאן האט דער הייליגער קאזניצער מגיד
••• געזאגט פארן תלמיד ,בייג אראפ דיין קאפ ,און ער
איינע פון די בני היכלא פונעם קאזניצער מגיד האט ארויף געלייגט ידיו הקדושים ,און
זי"ע איז געווען הרה"ק רבי אלימלך גניוויש זי"ע געבענטשט דעם תלמיד און געזאגט" ,יענליו דו
וואס איז געווען א זון פון הרה"ק רבי פנחס גניוויש ווילסט דאך זיין א רבי" ,נאך נישט יעצט ,נאך אסאך
זי"ע פון די גרויסע תלמידים פון רבי אלימלך צייט".
מליזענסק זי"ע ,איין טאג זענען די קאזאקין ימ"ש
געקומען צום ביהמ"ד פונעם קאזניצער מגיד ,און די מענטשן וואס זענען דארט געשטאנען
זיי האבן אוועק געכאפט בחורים צום מיליטער, האבן געמיינט ,אז די רבי האט דעם תלמיד צו
און איינע פון די בחורים איז געווען דער רבי גענומען דאס רבנות ,אבער יארן שפעטער האט
אלימלך גניוויש זי"ע. מען געזען די הייליגע אויגן פון דעם מגיד ,אז זיין
ברכה איז מקיים געווארן ,וואס ווי באוויסט האט
איז מען געקומען מזכיר זיין ביים הייליגען דער הייליגער ראדזימינער זי"ע גאר שטארק
קאזניצער מגיד זי"ע די בחורים און אז צווישן זיי מאריך ימים געווען ,און מען האט אים גערופען
איז אויך דער אלימלך ,פונקט דאן האט מען אריין דער זקן האדמורי"ם ,און ער האט איבער געלעבט
געברענגט א קאווע פארן מגיד ,און דער הייליגער כמעט אלע צדיקים פון זיין דור ,דאן האט מען שוין
94
וויסענדיג געמאכט ,אבער נאך דריי מאל וואס מגיד האט געזאגט בזה"ל" ,ווי לאנג מען באפרייט
יענער האט אים דאס געזאגט ,האט דער הייליגער נישט דעם אלימלך ,וועל איך נישט טרינקען דעם
שר שלום פארשטאנען ,אז דאס איז נישט סתם קאווע".
געזאגט ,נאר ער ברויך פארן קיין קאזניץ ,איז דער
הייליגער שר שלום געפארן קיין קאזניץ צום מגיד. לפלא איז דורך א קורצע צייט און די אלע
בחורים זענען צוריק געקומען צום שטוב פונעם
אנקומענדיג אין קאזניץ ,האט ער געטראפן מגיד ,האט דער מגיד געזאגט פאר רבי אלימלך
דעם הייליגען קאזניצער מגיד זי"ע ליגענדיג אין בזה"ל" ,צוליב דיין עקשנות ,איז מיר קאלט געווארן
בעט ,וואס ווי באקאנט איז דער מגיד געווען א די קאווע" ,דער עולם האט נישט גלייך
חלש מאוד און אסאך געלעגן אין בעט ,דאן האט פארשטאנען וואס דער מגיד האט געמיינט.
אים דער מגיד צו געריפן און געהייסן זיצן אויף זיין
בעט ,דאן איז א חולה אריין געקומען צום מגיד און אבער שפעטער האט דער מגיד דערציילט ,אז
מזכיר געווען אז ער האט געפערליכע ווייטאג אין ווען ער האט געזאגט די ווערטער ,אז ער וועט
זיינע ציין ,דאן האט דער מגיד גענומען מיין נישט טרינקען דעם קאווע ביז אלימלך ווערט
רעכטע האנט ,און מיינע צוויי פינגער אריבער באפרייט ,האט מען בעולם העליון געגעבן רשות
געפירט אויף די ציין פון יענעם איד ,און גלייך איז פארן טאטן רבי פנחס זי"ע ,אז ער זאל קענען גיין
יענער אויס געהיילט געווארן ,און פון דאן האט ראטעווען זיין זון ,אבער דער זון האט נישט מסכים
דער הייליגער שר שלום זי"ע באקומען דעם כח פון געווען צו גיין ,נאר אויב דער טאטע ראטעוועט
היילן מיט זיינע הענט. אויך די אנדערע בחורים.
•••
דער צדיק וקדוש רבי דוד משה מטשורטקוב אבער דער טאטע האט דאס נישט געקענט
זי"ע האט דערציילט ,אז דער בעש"ט הקדוש זי"ע טון נאר אויב ער פרעגט קודם אין הימל ,אויב ער
וואס האט זיין גאנץ לעבן געארבעט צו ברענגען האט רשות צו ראטעווען די אנדערע בחורים אויך,
משיח ,ווען ער איז נסתלק געווארן האט ער נישט איז דער טאטע רבי פנחס צוריק ארויף בעולם
געוואלט אריין גיין אין גן עדן ביז מען ברענגט העליון צו בעטן רשות ,און דערפאר האט דאס
משיח ,האט מען אבער געשיקט דעם אר"י הקדוש גענומען לענגער ווי עס האט געברויכט ,און דאס
זי"ע זאל אים מקבל פנים זיין ,און ווי נאר דער האט דער מגיד מיט זיינע הייליגע אויגן געזען ,און
בעש"ט האט געזען דעם אר"י הקדוש ,איז ער גלייך דאס איז געווען די ווערטער וואס דער מגיד האט
צו געלאפן ,און אזוי האט מען אים אריין געכאפט געמיינט ,אז מיטן עקשנות פון רבי אלימלך ,אז ער
אין גן עדן. איז נישט מסכים איבער צו לאזן די אנדערע
בחורים ,איז די קאווע קאלט געווארן.
דאס זעלבע האט פאסירט מיטן הייליגען מגיד •••
ממזריטש זי"ע ,אז ווען ער איז ארויף געקומען ווי באקאנט האט דער הייליגער שר שלום
בעולם העליון ,איז זיין רבי דער בעש"ט הקדוש מבעלזא זי"ע געזאגט ,אז די כח וואס ער האט
אים קעגן געקומען און אזוי האט מען דעם מגיד געהאט ,אז ווען ער האט מיט זיינע הייליגע הענט
ממזריטש זי"ע אריין געכאפט אין גן עדן ,האט אנגערירט אויפן פלאץ ווי א איד האט געהאט א
אבער דער מגיד מקאזניץ זי"ע זיך פאר גענומען, מחלה ,איז די מחלה גלייך אויס געהיילט געווארן,
אז ער וועט זיך נישט לאזן ,און טאקע ווען ער איז דאס האט ער מקבל געווען פון זיין גרויסן רבין דער
ארויף געקומען האט ער גלייך געזאגט ,אז ווי לאנג הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע ,און די מעשה איז
ער נעמט נישט ארויס אלע נשמות ישראל פון געווען ווי פאלגענד.
גיהנום גייט ער נישט אריין אין גן עדן.
גאנץ אנפאנג איז דער הייליגער שר שלום
פארשטייט זיך אז פאר דעם צדיק דער מגיד געפארן אסאך קיין לובלין צום חוזה זי"ע ,דארט
מקאזניץ האט מען נישט געקענט אפ זאגן ,און דער האט אים געטראפן א איד און זאגט אים" ,פאר קיין
מגיד האט טאקע ארויס גענומען טויזענטער קאזניץ" ,אבער דער שר שלום האט זיך קודם נישט
95
••• נשמות ישראל פון גיהנום ,אבער דער מגיד האט
אינעם קונטרס מזקנים אתבונן ווערט נישט געוואלט נאך לאזן ביז מען לאזט אים ארויס
געברענגט די מעשה ,דער צדיק וקדוש רבי לוי נעמען אלע נשמות ישראל פון גיהנום ,אבער אין
יצחק מבארדיטשוב זי"ע האט אמאל געפרעגט הימל האט מען געזען ,אז דאס וועט נישט זיין קיין
דעם הייליגן קאזניצער מגיד זי"ע" ,מיט וועלכער טובה פאר די אלע נשמות וואס דארפן ליידער נאך
זכות האט דיין פאטער זוכה געווען צו אזא זון ווי אפ קומען אין גיהנום ,האט מען אין גן עדן
דו" ,דער הייליגער מגיד האט אויסגערעכנט אנגעהויבן זאגן "כתר" ,און אזוי ווי דער מגיד
פארשידענע מצוות אין וועלכע זיין פאטער ,רבי מקאזניץ האט געהערט כתר ,איז ער פון גרויס
שבתי דער ספרים-בינדער ,האט זיך שטארק השתוקקות צו געלאפן צום גן עדן ,און אזוי האט
מהדר געווען ,אבער דער הייליגער בארדיטשובער מען דעם מגיד אויך אריין געכאפט אין גן עדן.
רב האט געזאגט" ,נישט דערפאר ,דערצייל מיר נאך •••
פון דיין פאטער". הרה"ק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע האט
פארציילט ,אז נאכן פטירה פונעם רבין רבי אלימלך
האט דער הייליגער קאשניצער מגיד מליזענסק זי"ע ,האט זיך דער הייליגער קאשניצער
דערציילט ,אז אין שטאט ווי זיין פאטער האט מגיד זי"ע צעשמייכעלט ,און ער האט געזאגט ,אז
געוואוינט ,האט א שניידער ,וועלכער איז געווען ווען רבי ר׳ אלימלך איז ארויף געקומען אויפן עולם
נאנט צום פריץ ,זיך דורכגעזעצט צו זיין דער בעל האמת ,האט מען אים געפרעגט ,אויב ער האט
תפלה אום יום כיפור ,כאטש דער עולם האט אים געדאווענט אדער געלערנט אדער געדינט דעם
נישט געהאלטן ראוי דערצו ,דער עולם האט באשעפער ,האט ער אויף אלעם גענטפערט ניין,
דעריבער געמאכט א גרויסן טומל אינמיטן ווייל ער האט באמת נישט געהאלטן אז ער האט
דאווענען און געשלאגן מיט די מחזורים ביז זיי געדינט דעם באשעפער פון גרויס ענווה.
זענען צעריסן געווארן.
און ער האט זיך אנגערופען ,אז ער ברויך גיין
מוצאי יום כיפור האבן די מענטשן געזאגט צו אין גיהנום ,אבער פארשטייט זיך אז מען האט אים
רבי שבתי" ,היי-יאר וועט איר האבן א גוטע פרנסה, אריין געטראגען אין גן עדן ,האט זיך דער הייליגער
ווייל אלע צעריסענע מחזורים וועלן דארפן א נייע רבי אלימלך זי"ע אנגערופען ,קוקט ווי גוט דער
כריכה" ,רבי שבתי האט בכלל נישט פארשטאנען הייליגער באשעפער איז ,אפילו אין גיהנום איז אזוי
פון וואס זיי רעדן ,ווייל ער איז געווען אזוי געשמאק ,און דערפאר האט ער זיך דער הייליגער
פארטיפט אין זיין תפלה ,אז ער האט נישט קאשניצער מגיד צעשמייכעלט.
געהערט קיין איין קלאפ און קיין איין געשריי ,האט •••
דער צדיק רבי לוי יצחק אויסגערופן" ,יעצט אין ספר עשר אורות ווערט געברענגט ,אז איין
פארשטיי איך שוין מיט וועלכער זכות ער האט זוכה שבת קודש האט דער יהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע
געווען צו אזא זון ווי דו!" ,ווייל א איד וואס קען זיין געוויילט ביים הייליגן קאזניצער מגיד זי"ע ,ביי
אזוי פארטיפט אין זיין עבודת התפלה ,אז ער דער סעודה האט אים דער מגיד געפרעגט,
האלט בכלל נישט מיט וואס טוט זיך ארום אים, "הייליגער יוד ,זאגט מיר ,פארוואס שפיר איך א
קען זוכה זיין צו אראפברענגען אזא הייליגע נשמה גרעסערע קדושה און הארה דווקא אינעם צווייטן
ווי דער מגיד מקאזניץ. טאג יום טוב של גלויות ,מער ווי אינעם ערשטן
••• טאג" ,האט דער הייליגער צדיק מפשיסחא
אין קונטרס נפלאות היהודי ווערט געברענגט, געענטפערט" ,ווען א מאן קריגט זיך מיט זיין ווייב
אז איינמאל איז דער הייליגער קאזניצער מגיד און נאכדעם מאכן זיי שלום ,ווערט די אהבה נאך
זי"ע געווען שטארק קראנק ,און זיין מצב איז גרעסער ווי פריער ,אזוי אויך איז יום טוב שני ,דער
געווען זייער געפערליך ,דער יהודי הקדוש יום טוב פון גלות ,נאכן ריחוק ווערט די אהבה נאך
מפשיסחא זי"ע האט דאס מרגיש געווען ברוח גרעסער" ,הערנדיג די ווערטער ,האט דער מגיד
קדשו ,און האט גלייך גערופן צוויי פון זיינע אים א קוש געגעבן אויפן שטערן און געזאגט" ,דו
חסידים ,ביידע מיטן נאמען רבי שמואל ,וועלכע האסט מיך מחיה געווען".
96
נתפרסם געווארן ,איז ער געווען א גרויסער האבן געהאט א געוואלדיגן כח אין נגינה ,און ער
ארעמאן ,ער איז איין טאג געפארן צום הייליגן האט זיי באפוילן צו פארן קיין קאזניץ און געזאגט,
צדיק רבי לוי יצחק מבארדיטשוב זי"ע ,וועלכער "אויב איר וועט דעם מגיד נאך טרעפן ביים לעבן,
איז דעמאלט געווען רב אין זעליחוב ,און האט אים זאלט איר דארט מקבל שבת זיין מיט א ניגון".
דערציילט פון זיין גרויסן דחקות ,ווען זיי האבן זיך
ווען זיי זענען אנגעקומען ,האט דער מגיד
געזעגנט ,איז דער הייליגער בארדיטשובער ארויס
געפרעגט פון וואנען זיי קומען ,האבן די צוויי
אים באגלייטן ,עס איז געווען א ביטער קאלטער
געזאגט" ,דער הייליגער איד מפשיסחא האט אונז
ווינטערטאג ,דער קאזניצער מגיד האט געטראגן א
געשיקט" ,און האבן ממשיך געווען צו זאגן" ,מיר
ווארעמען פעלץ ,אבער דער הייליגער
קענען זינגען" ,דער הייליגער מגיד מקאזניץ האט
בארדיטשובער איז ארויס מיט א דין הויז-קלייד.
זיי מכבד געווען צו פירן קבלת שבת ,ווי נאר ער
האט געהערט זייערע הייליגע ניגונים ,איז אים
דער הייליגער בארדיטשובער האט אים
בעסער געווארן ,און וואס מער זיי האבן געזונגען,
באגלייט ווייטער און ווייטער ,ביז ער האט
אלץ מער איז זיין געזונט צוריקגעקומען,
געבעטן" ,בארג מיר דיין פעלץ ,ווייל מיר איז זייער
שפעטער האט דער מגיד געזאגט" ,מיט זיין
קאלט" ,דער מגיד האט אים גלייך געגעבן דעם
לויטערן בליק האט דער הייליגער איד געזען ,אז
פעלץ און איז געבליבן אינעם דינעם קלייד ,דער
איך בין שוין ארומגעגאנגען אין אלע עולמות
הייליגער בארדיטשובער האט אים נאך ווייטער
העליונים ,אבער צום עולם הנגינה בין איך נאך
באגלייט ,ביז דער מגיד איז שוין כמעט געקומען
נישט אנגעקומען ,דערפאר האט ער מיר געשיקט
אין א סכנה פונעם שרעקליכן קעלט ,דעמאלט
די צוויי אידן ,כדי זיי זאלן מיך דורך זייער ניגון
האט דער הייליגער קדושת לוי צוריקגעגעבן דעם
צוריקברענגען אויף דער וועלט".
פעלץ און געזאגט" ,ישראלקע ,יעצט מעגסטו זיך
•••
שוין אנווארעמען" ,און פון דעמאלט אן איז דער
אין ספר עשר אורות ווערט געברענגט ,אז דער
מגיד נתפרסם געווארן איבער דער וועלט און
צדיק רבי חיים מאיר יחיאל השרף ממאגלניצא
ארויס פון די שרעקליכע דחקות און געהאט
זי"ע האט דערציילט ,אז אלס קליין קינד פלעגט
הרחווה.
ער שלאפן אינעם בעט פון זיין זיידן ,דער הייליגער
•••
קאזניצער מגיד זי"ע ,איין נאכט האט ער געשפירט
אין ספר עשר אורות ווערט געברענגט ,אז דער
ווי דער מגיד שטייט אויף ,פלוצלינג איז
הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע איז רוב ימיו געווען
אריינגעקומען א מענטש ,און דער מגיד איז מיט
זייער שוואך און קראנק ,יעדן אינדערפרי פארן
אים ארומגעגאנגען אין צימער און גערעדט.
דאווענען פלעגט ער זאגן" ,מי אנכי שאזכה
להתפלל לפני הקדוש ברוך הוא" ,צום ערשטן מאל דערציילט דער הייליגער שרף זי"ע ,אז ער
איז זיין אטעם געווען קורץ און ער האט קוים האט זיך זייער געוואונדערט ,ווייל דער מענטש
געקענט ארויסגעבן די ווערטער ,דערנאך האט ער האט גערעדט צום מגיד נישט ווי א תלמיד צו א
עס נאכאמאל געזאגט ,און זיין קול איז שוין גרעסערן ,נאר ממש ווי צו זיין אייגענעם תלמיד,
געווארן העכער ,ביים דריטן מאל איז זיין קול און ער האט געטראכט ביי זיך ,אז דאס מוז זיין
געווען אזוי שטארק ,אז אלע צוהערער האבן אליהו הנביא ,ווען דער מענטש איז
געציטערט פאר גרויס פחד און יראה. אוועקגעגאנגען ,האט דאס קינד געזאגט" ,זיידע,
דאס איז זיכער געווען אליהו הנביא!" ,האט דער
אזוי פלעגט ער זיך אין תפלה מתגבר זיין מיט מגיד געענטפערט" ,דו האסט א טעות ,דאס איז
א כח און דביקות העכער פון די כוחות הגוף ,ער געווען מיין רבי ,דער הייליגער מגיד פון מעזריטש
פלעגט אויך זאגן" ,דער אויבערשטער ווייסט ,אז זי"ע ,זאלסט וויסן ,גילוי צדיקים איז אזוי גרויס ווי
איך האב נישט קיין שום הנאה פון גשמיות ,נאר פון גילוי אליהו".
א גוטן דאווענען האב איך הנאה ,און איך האב מורא, •••
אפשר צאלט מען מיר דערמיט אפ מיין שכר אויף אין ספר עשר אורות ווערט געברענגט ,אז
דער וועלט ,און וואס וועט דעמאלט זיין מיט מיר איידער דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע איז
97
מיט דיין גאנצן הארץ פארלאזט נאר אויפן אויף יענער וועלט" ,דאס איז געווען די געוואלדיגע
אויבערשטן ,וועסטו זוכה זיין צו א בן זכר". מסירת נפש און דביקות פונעם מגיד ,און זיין
••• געוואלדיגע עניוות ,אז ער האט באמת געהאלטן
אין ספר עשר אורות ווערט דערציילט ,אז דער אז מיט די הנאה פונעם דאווענען וועט מען אים
הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט אמאל אראפנעמען פון זיין שכר בעולם שכולו טוב.
דערציילט ,ווען איך בין געווען זיבן יאר אלט ,האב •••
איך שוין געלערנט אין דער ישיבה פון רבי יחזקאל אין ספר עשר אורות ווערט דערציילט ,אז דער
מאסטראווצע ,בייטאג בין איך געזעסן אין ישיבה, צדיק וקדוש רבי צבי אלימלך בעל בני יששכר
און ביינאכט האב איך ווייטער געלערנט אליין אין מדינוב זי"ע איז אין זיינע יונגע יארן אסאך געווען
בית המדרש. ביים רבי'ן הרה"ק רבי מנחם מענדל מרימאנוב
זי"ע ,איין שבת ביי שלש סעודות האט דער צדיק
איין חנוכה-נאכט האט מיין פאטער מיר נישט
רבי מענדעלע מרימנוב געזאגט" ,איך האב
געלאזט גיין אין בית המדרש ,ווייל ער האט מורא
געהערט אויסרופן אין הימל ,אז ווער עס לעבט אין
געהאט אז איך וועל זיך פארכאפן אין שפילן
דור פונעם קאזניצער מגיד און האט נישט געזען זיין
קארטן ,ווי מען פלעגט דעמאלט טון ,אין שטוב איז
הייליג פנים ,וועט נישט זוכה זיין צו זען דעם פנים
אבער נישט געווען קיין ליכט און קיין ספר ,און איך
פון משיח".
האב זייער געוואלט לערנען ,האב איך צוגעזאגט,
אז איך וועל נאר בלייבן אזוי לאנג ווי א קליין
גלייך נאך הבדלה האט דער הייליגער בני
ליכטל פון דריי פרוטות ברענט.
יששכר גענומען זיין שטעקן און פעקל און איז
די מלאכים האבן אבער אזוי הנאה געהאט פון געגאנגען צופוס קיין קאזניץ ,א גאנצן טאג און א
מיין לימוד התורה ,אז דאס ליכטל האט געברענט גאנצע נאכט איז ער געגאנגען אן שלאף און אן
די גאנצע נאכט ,ווען איך בין אינדערפרי מנוחה ,מיט מסירת נפש ,אויס מורא אז משיח
אהיימגעקומען ,האט מיין פאטער געמיינט אז איך וועט קומען איידער ער וועט זען דעם מגיד ,ווען
האב עובר געווען אויף זיין באפעל און יא ער איז אנגעקומען ,איז דאס צימער געווען פול
געשפילט קארטן ,און ער האט מיך שטארק מיט מענטשן ארום דעם קראנקן מגיד'ס בעט ,ער
געשלאגן ,איך האב אבער געוואוסט ,אז אויב איך האט זיך אויפגעהויבן אויפן שטעקן ,בלויז צו געבן
וועל זאגן דעם אמת ,וועט ער מיר גלייבן ,ווייל איך איין שנעלן בליק אויפן מגיד ,דער מגיד האט
האב קיינמאל נישט געזאגט קיין ליגן ,אבער איך פלוצלינג אויפגעהויבן דעם קאפ ,אים אנגעקוקט
האב געטראכט ביי מיר" ,בעסער זאל איך ליידן די און געזאגט" ,בראיה בעלמא קני ,מיט איין בליק
מכות ,ווי זיך באנוצן מיטן כבוד התורה". אליין האסטו שוין קונה געווען".
••• •••
אין ספר עשר אורות ווערט געברענגט ,אז ערב א גאר פשוטער איד מיט זיין ווייב זענען אמאל
יום הקדוש פלעגן אלע איינוואוינער פון קאזניץ, געקומען צום הייליגן קאזניצער מגיד זי"ע און
מענער ,פרויען און קינדער ,זיך פארזאמלען פארן געבעטן א ברכה פאר קינדער ,דער מגיד האט
הויז פונעם הייליגן קאזניצער מגיד זי"ע ,זיי פלעגן געבעטן נ"ב זהובים ,וואס איז בגימטריא "בן",
דארט שטיין און וויינען אויף זייערע עבירות און אבער דער פשוטער איד האט געוואלט געבן נאר
בעטן דעם אויבערשטן ,אז מען זאל זיי פארשרייבן צען ,אבער דער מגיד האט נישט מסכים געווען,
און פארזיגלען פאר א גוט יאר ,דער הייליגער מגיד האט דער איד פראבירט צו געבן 20זהובים ,אבער
פלעגט מיטוויינען מיט זיי און זאגן" ,און איך בין דער הייליגער מגיד האט זיך געהאלטן ביי זיינס אז
נאך א גרעסערער פושע און ערגער פון אייך", ער גייט נישט אראפ אונטער 52זהובים ,דער
דערנאך פלעגט ער זיך אראפווארפן אויף דער ערד פשוטער איד האט זיך אויפגערעגט ,און געזאגט צו
און זיך קוילערן אין שטויב ,און אזוי זענען זיי אלע זיין ווייב" ,נעם צוריק דאס גאנצע געלטף ,דער
צוזאמען געגאנגען אין בית המדרש צו כל נדרי, אויבערשטער וועט אונז העלפן אויך אן דעם רבי'ן",
מיט צעבראכענע הערצער און א הייליגע גלייך האט דער מגיד געזאגט" ,די ווערטער זענען
התעוררות. אנגענומען געווארן אין הימל ,ווייל דו האסט זיך
98
בצלו פון דעם צדיק און באוואונדערט זיין
יארצייט ערב סוכות י"ד תשרי
התנהגות דקדושה און זיין געוואלדיגע דרך אין
עבודת השם ,ער איז געווען מפורסם אלס א
הרה"ק רבי שלום שכנא ב"ר אברהם זי"ע,
גרויסע בעל מידת וואס האט יעדן איד מכבד
)פריעדמאן(
געווען און פון זיך באמת גארנישט געהאלטן ,ער
בעל משמיע שלום ,מפראהביטש
איז געווען א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל
"הנקרא דער גרויסער רבי שלום"
ישועות בקרב הארץ.
ביי די אכט יאר אלט י"'ב תשרי בשנת תקל"ז ער איז געבוירן אין שטאט מעזריטש ,בשנת
האט ער ליידער פארלוירן זיין גרויסן טאטן רבי תקכ"ט.
אברהם המלאך זי"ע ,און וויבאלד די רעבעצין די
צדקת גיטל ע"ה האט נישט געוואלט נאכאמאל צו זיין טאטן הרה"ק רבי אברהם המלאך בעל חסד
חתונה האבן ,האט זי געשיקט דעם זון שלום שכנא לאברהם ממעזריטש זי"ע,
און זיין ברודער הרה"ק רבי ישראל חיים מלודמיר בן הרה"ק רבי דוב בער המגיד הגדול ממעזריטש
זי"ע צום צדיק הרה"ק רבי שלמה מקארלין זי"ע, זי"ע) ,חתן הרה"ק רבי שלום שכנא מטורטשין
זי"ע(,
און זיי זענען דארט אין שטוב פונעם הייליגען בן הרה"ק רבי אברהם המיוחס מלמד מלוקאטש
קארלינער נתגדל געווארן ,און דער צדיק רבי זי"ע,
שלמה מקארלין האט די צוויי אויף געצויגן ווי די משפחה איז געווען פון די יוחס פון רבינו יהודה
אייגענע קינדער ,מען דערציילט ,אז די צוויי הנשיא ע"ה ,און פון התנא האלוקי רבי יוחנן
קינדער האט דער הייליגער צדיק רבי שלמה הסנדלר ע"ה.
מקארלין זי"ע גענומען שלאפן מיט זיך אין איין
בעט וויסענדיג זייער קדושה און גדלות. און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת גיטל ע"ה,
בת הרה"ק רבי משולם פייביש הורוויץ בעל משנת
גאר אסאך תורה און חסידות האט דער צדיק חכמים מקרעמניץ זי"ע,
געלערנט פון דעם הייליגן צדיק רבי שלמה בן הרה"ק רבי דוב בעריש הלוי איש הורוויץ זי"ע,
מקארלין זי"ע ,ער האט זוכה געווען צו א בן הגה"ק רבי מאיר הלוי הורוויץ בעל מהר"ם
געוואלדיגע קרבה פון רבי שלמה מקארלין זי"ע, טיקטין זי"ע,
רוב פון זיין תורה און זיין דרך החסידות האט דער בן הגה"ק רבי שמואל שמעלקא מטורנא זי"ע,
צדיק מעיד געווען ,אז ער האט דאס קונה געווען בן הגה"ק רבי יהושע הארוך זי"ע,
זייעדניג ביים צדיק מקארלין. בן הגה"ק רבי פנחס הלוי איש הורוויץ זי"ע.
ווערט דערציילט ,אז ביי די ניין יאר האט אים ביים ברית האט מען געגעבן פאר קינד דעם נאמען
דער הייליגער צדיק רבי שלמה מקארלין זי"ע שלום שכנא ,נאכן זיידן הרה"ק רבי שלום שכנא
גענומען און געזאגט ,מיין קינד שלומקה ,די זאלסט מטורטשין זי"ע.
וויסן ,אז דיינע תפילות גייען ארויף גאר הויעך ,און
ווען די שטעלסט דיך דאווענען קומען די אבות ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א צדיק
הקדושים און כאפן דיינע תפילות פון גרויס חביבות יסוד עולם און א בקי ולמדן נפלא בתורה
און ברענגען דאס ארויף פארן כסא הכבוד. ובחסידות ,צדיקים האבן מעיד געווען אויף דעם
געוואלדיגע קדושה און פרישות מיט וואס דער
און א אנדערע געלעגנהייט האט דער צדיק האט זיך זיין גאנץ לעבן געפירט ,גאר אסאך
הייליגער צדיק רבי שלמה מקארלין געזאגט פארן תורה און חסידות האט דער צדיק מקבל געווען פון
צדיק רבי שלום שכנא זי"ע ,בזה"ל" ,ווען דער זיין גרויסן טאטן רבי אברהם המלאך ,אפילו
בעש"ט הקדוש זי"ע איז נסתלק געווארן ,איז דער זייענדיג גאר יונג ווען דער טאטע איז נסתלק
גרויסער באשעפער ארום מיטן כתר של תורה אין געווארן ,רוב צדיקי הדור האבן זיך מסתופף געווען
99
און דער הייליגער מאור עיניים זי"ע האט די גאנצע וועלט ,און צום סוף האט ער דאס געגעבן
דערציילט פאר די צוויי שליחים ,אז אויבן אין הימל פאר דיין זיידן דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע,
האט דער טאטע דער צדיק וקדוש רבי אברהם און געגעבן א הבטחה ,אז דער כתר של תורה וועט
המלאך זי"ע שוין געשלאסן דעם שידוך מיטן זיך נישט אפטון מפיו ומפי זרעו ומפי זרע זרעו
אייניקל מרת חוה ,און ווען די שליחים האבן דאס מעתה ועד עולם".
שפעטער דערציילט פאר זייער רבין רבי שלמה
מקארלין זי"ע ,האט דער צדיק געזאגט" ,אויב דאס דעם ברודער הרה"ק רבי ישראל חיים
איז א גזירה פון הימל ,בין איך אויך מסכים צו דעם מלודמיר זי"ע האט דער הייליגער צדיק רבי שלמה
שידוך" ,און דאן האט מען טאקע געשלאסן דעם מקארלין זי"ע גענומען אלס אן איידעם פאר זיין
שידוך. טאכטער.
מען דערציילט ,אז אויפן וועג צו די חתונה נאך זייענדיג יונג האט דער צדיק רבי שלום שכנא
וואס איז פאר געקומען אין פראהביטש ,איז דער זי"ע חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת חוה
צדיק רבי שלמה געפארן מיטן חתן און אים ע"ה,
באגלייט אויפן וועג ,זיי האבן זיך אפ געשטעלט אין בת הרה"ק רבי אברהם מקאריסטשוב זי"ע,
שטאט יאנוב ביים צדיק הרה"ק רבי ישעי' חתן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל המאור עיניים
מדינאוויץ זי"ע ,דארט האט מען גאר שטארק מטשרנוביל זי"ע.
מכבד געווען דעם חתן און אויך רבי שלמה ווערט דערציילט לגבי דעם שידוך ,אז דער
מקארלין זי"ע. הייליגער צדיק רבי שלמה מקארלין זי"ע האט
ארויס געשיקט צוויי פון זיינע חשובע תלמידים,
דערציילט מען ,אז דעם גאנצן שבת זענען אז זיי זאלן גיין זיכן א גוטע שידוך פאר דעם צדיק
געקומען גאר אסאך חסידים מיט האלטן דעם רבי שלום שכנא זי"ע ,און דער צדיק רבי שלמה
גרויסן שבת ,ביים דאווענען האט מען אבער געזען האט געהייסן פאר די צוויי שליחים ,אז זיי זאלן זיך
דעם חתן רבי שלום שכנא זי"ע ,ווי ער שטייט אויף נישט אפשטעלן אין שטאט פראהביטש ,און די
איין פלאץ און מען האט נישט געזען קיין שום צוויי שליחים האבן מקיים געווען וואס זייער רבי
אויסער געווענליכע עבודה ,וואס ווי באקאנט האט זיי געהייסן.
האט דער צדיק גאר שטארק באהאלטן זיין גדלות
בתורה וקדושה. אבער אריבער פארענדיג דעם שטאט
פראהביטש ,האט זיך דער צדיק דער הייליגער
די אידן פון שטאט האבן נישט משיג געווען מאור עיניים זי"ע צו געלייגט ,און דער צדיק האט
דאס גדלות פון דעם חתן אז ער ווערט א איידעם זיך דאן געפינען בעולם העליון ,און ער האט דארט
מיט א אייניקעל פון דעם הייליגען מאור עיניים, געהערט ווי מען זאגט ,רבי נחום יעצט איז די צייט
אבער דער צדיק רבי ישעי' מדינאוויץ זי"ע האט די זאלסט דיך משדך זיין מיטן אייניקל פונעם
נישט אראפ גענומען קיין אויג פונעם חתן דעם הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע ,און דאן איז צו אים
גאנצן שבת ,און דאן האבן די חסידים שוין צו געקומען דער צדיק רבי אברהם המלאך זי"ע,
פארשטאנען ,אז דער חתן אפילו זייעדניג נאך גאר און זיי האבן זיך געגעבן די הענט און געשלאסן
יונג ,פירט זיך שוין אויף גאר א הויכע דרגה ,נאר ער שידוך.
באהאלט דאס פון יעדן.
אזוי ווי דער הייליגער מאור עיניים זי"ע האט
דעם קומענדיגע שבת האט זיך רבי שלמה זיך דערוועקט ,האט ער געפרעגט פון זיינע
מקארלין זי"ע צוזאמען מיט די חתן אויף געהאלטן משמשים ,אויב עס איז דורך געפארן א וואגן מיט
אין שטאט בארדיטשוב בצלו פון הרה"ק רבי לוי צוויי אידן ,האבן זיי געזאגט אז יא ,ממש יעצט
יצחק בעל הקדושת לוי מברדיטשוב זי"ע ,אויך זענען זיי דורך געפארן דעם שטאט ,האט דער
דארט האט מען דעם חתן גאר שטארק מכבד הייליגער מאור עיניים געבעטן מען זאל די צוויי
געווען ,און דער הייליגער קדושת לוי האט שוין צוריק ריפן.
100
צדיק איז געווען מפורסם אלס א צדיק וקדוש און געהייסן ,צו גרייטן א שיינע סעודה לכבוד די
א גרויסע בעל מופת און פועל ישועות ,טויזענטער חשובע געסט.
אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און
אויפן וועג ארויס האט דער הייליגער קדושת
געקומען מיט האלטן זיין עבודת הקודש ,דער
לוי פרעזענליך ארויס באגלייט דעם חתן מיט גרויס
צדיק איז געווען מפורסם מיט זיין עבודת הקדוש
כבוד און כלי זמר און געטאנצן לכבוד דעם גרויסן
און זיין דרך איז געווען מיט א דרך פון מלכות און
גאסט ,און ווען די רעבעצין האט געפרעגט פון איר
אזוי האט זיך אויך געפירט זיין הייליגע זוהן דער
הייליגע מאן ,פארוואס ער האט אזוי מכבד געווען
רוזינער זי"ע.
און ארויס באגלייט דעם חתן ,איז דען נישט גענוג
אלע צדיקים וגדולים בדורו האבן גאר שטארק געווען די גרויסע סעודה וואס מען האט אפ
מעריץ געווען דעם צדיק רבי שלום שכנא זי"ע און געראכטן לכבוד דעם חתן ,האט דער הייליגער
גערעדט פון זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע קדושת לוי זי"ע געזאגט בזה"ל" ,ווי אזוי זאל איך
קדושה מיט וואס ער האט זיך זיין גאנץ לעבן נישט טאנצן ,ווען איך זעה אליהו הנביא ז"ל
געפירט. באגלייט דעם חתן און טאנצט מיט כלי זמר".
נאך די חתונה איז דער צדיק ווייטער געזעצן
דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע ,ווען ער על התורה ועבודת השם ,אבער יענע צייט האט זיך
האט געענדיגט בויען זיין ביהמ"ד ,האט ער דער צדיק זייער שטארק באהאלטן ,די חסידים
געמאכט א גרויסע סעודה לכבוד דאס באנייען די פונעם זיידן דער הייליגער מאור עיניים זי"ע האבן
ביהמ"ד ,האט ער איינגעלאדענט אסאך גדולים נישט גלייך געזען און פארשטאנען זיין גדלות
וצדיקים בדורו ,ובתוכם איז געווען דער צדיק רבי בתורה ועבודת השם ,און דערפאר זענען געווען
שלום שכנא זי"ע. חסידים וואס זענען אריין צום זיידן און זיך אפ
נאך די סעודה האט דער הייליגער שפאלער גערעדט אויפן אייניקעל רבי שלום שכנא ,אבער די
זיידע געטאנצן לכבוד דעם גאסט רבי שלום שכנא, זיידע האט די אידן געהייסן ,אז מען זאל דעם צדיק
און האט זיך אויס געדריקט אויפן צדיק וקדוש רבי נישט שטערן ,ווייל ער האט זיין וועג פון עבודת
שלום שכנא זי"ע בזה"ל" ,דער טאטע איז א מלאך, השם.
די מאמע א מאלאכטע ,איז מען זוכה צו אזא הייליג ווען דער הייליגער זיידע דער מאור עיניים
קינד". זי"ע האט זיך אוועק געצויגן פון פראהביטש קיין
טשערנאביל ,האט מען דעם אייניקעל רבי שלום
דער צדיק וקדוש רבי נחמן מברסלב זי"ע האט שכנא אויף גענומען אלס ממלא מקום ,און דאן איז
זיך אמאל אויס געדריקט אויפן צדיק וקדוש רבי דער צדיק נתפרסם געווארן מיט זיין געוואלדיגע
שלום שכנא זי"ע בזה"ל" ,אין פראהביטש איז גדלות בתורה און קדושה ,הונדעטער חסידים ירא
געווען א גרויסע לעכטיגקייט ,וואס איז ליידער השם און גדולים האבן זיך דאן מדבק געווען אין
פארלאשן געווארן און איבער געלאזט נאך זיך א דעם צדיק.
שרעקליכע טינקעלקייט".
גאר שנעל איז ער באוויסט געווארן אלס א
דער צדיק וקדוש רבי ברוך ממעזיבוז זי"ע, איש קדוש מאוד און א גרויסע בעל מופת און פועל
ווען ער האט געהערט פון די הסתלקות פונעם ישועות ,און צדיקים בדורו האבן מעיד געווען" ,אין
צדיק וקדוש רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע, בארדיטשוב וואוינט א איד וואס שרייט און
האט ער זייער געוויינט און געזאגט בזה"ל" ,איך פארשפרייט אז עס איז דא א באשעפער אויף די
און ער דער צדיק רבי שלום שכנא ,זענען געווען וועלט ,אבער אין פראהביטש וואוינט א איד ,וואס
בבחינות שמו"ע ,וואס הייבט זיך אן מיט "ברוך" ,און איז מדריך אידן ווי אזוי צו דינען דעם גרויסן
עס ענדיגט זיך מיט "שלום". באשעפער".
זיין שוואגער הרה"ק רבי ישראל בעל עטרת דער צדיק האט ליידער נישט מאריך ימים
תפארת ישראל מבאפאליא זי"ע דער זון פון זיין געווען און נסתלק געווארן יונגערהייט ,אבער דער
101
דעם טאטן אין הימל ,ווי ער שטייט אין א וואסער שווער הרה"ק רבי אברהם מקאריסטשוב זי"ע
וואס קומט אן ביז זיין האלז ,ווען ער האט געפרעגט האט גאר אסאך געשריבן פון זיין שוואגער רבי
דעם טאטן וואס דאס איז ,האט אים דער טאטע שלום שכנא זי"ע ,און ער דריקט זיך אויס אויף אים
געזאגט ,אז דאס זענען די טרערן פון אידישע מיט געוואלדיגע שבחים ובתוכם" ,צדיק יסוד
קינדער. עולם ,אדוני מורי ורבי גיסי".
•••
עס איז דא א סגולה וואס די טאטע הרה"ק רבי גאר אסאך צדיקים בדורו האבן זיך פאריפען
שלום שכנא זי"ע האט געשריבען בצוואה ,אז אויב אלס תלמידים פון דעם צדיק וקדוש ובתוכם
מען וועט רעדן פון אים און פארציילען א מעשה הרה"ק רבי נתן מברסלב זי"ע ,גיסו הרה"ק רבי
און אפילו נאר דערמאנען זיין נאמען" ,הרה"ק רבי ישראל מבאפאליא זי"ע ,גיסו הרה"ק רבי ארי' לייב
שלום שכנא ב"ר אברהם המלאך זי"ע ואמו מרת מבענדר זי"ע.
גיטל ע"ה" ,דאנערשטאג נאכט ליל שישי ,וועט
מען האבן א פרייליכען שבת ,און אז מען האט דער צדיק האט נישט איבער געלאזט קיין
נישט קיין סיפור ,זאל מען רעדן פון זיינע טישן און חיבור מיט זיינע דברי תורה ,אבער אסאך פון זיינע
בענק. דברי תורה ווערן געברענגט אינעם ספר עטרת
••• תפארת ישראל פון זיין שוואגער ,אויך איז דא כמה
הרה"ק רבי אברהם מפראהביטש זי"ע ערב תורת פונעם צדיק אינעם ספר משמיע שלום ,ספר
סוכות בשנת תקס"ג ווען זיין הייליגע טאטע דרכי שלום ,און ספר נר ישראל.
הרה"ק רבי שלום שכנא זי"ע איז נסתלק געווארן,
איז דער צדיק געווען נאר 16יאר אלט ,און זיין ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער.
ברודער הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע איז געווען
נאר 6יאר אלט ,און אפילו זייענדיג נאר 16יאר הרה"ק רבי אברהם מפראהביטש זי"ע ,ממלא מקום
אלט ,האט מען דעם צדיק וקדוש אויף גענומען אביו ,ליידער איז דער זון נסתלק געווארן
אלס ממלא מקום פונעם טאטן אין שטאט יונגערהייט,
פראהביטש. הרה"ק רבי ישראל אדמו"ר מרוזין זי"ע,
בתו הרבנית הצדקת מרת חנה איטה ע"ה ,אשת
די ערשטע נאכט סוכות נאכן צוריק קומען פון הרה"ק רבי יצחק מגארנוב זי"ע ,בן הרה"ק רבי
די לוי' פונעם טאטן ,האט שוין דער צדיק געפירט מרדכי מקרעמניץ זי"ע,
טיש מיט טויזענטער תלמידים און זקני חסידים הרה"ק רבי דוב בער זי"ע ,ער איז ליידער נפטר
פון זיין גרויסן טאטן זי"ע ,שוין דאן האבן די געווארן אלס חתן ,ער איז געווען א חתן מיטן
חסידים פונעם טאטן געזען דעם גדלות פון דעם טאכטער פון הרה"ק רבי לוי יצחק בעל הקדושת
צדיק און זיין געוואלדיגע קדושה מיט וואס ער לוי מברדיטשוב זי"ע.
האט זיך געפירט.
בעפארן אריינגיין צום טיש די ערשטע נאכט נסתלק לגנזי מרומים בן ל"ד שנים ערב סוכות
סוכות ,איז די רבי אריין צו די מאמע צוזאמען מיט י"ד תשרי בשנת תקס"ג ,ומנחתו כבוד איז אין
זיין קליינע ברודער הרה"ק מרוז'ין זי"ע ,צו שטאט פראהביטש.
ווינטשען א גוט יום טוב ,און די רבי האט געזאגט
פאר די מאמע ,דער באשעפער האט יעצט זכותו הגדול יגן עלינו
באקומען א גאר חשובע גאסט בעולם העליון די ועל כל ישראל אמן.
טאטע זי"ע ,און מען דארף ארויפשיקען עפעס
לכבוד די גאסט ,וועט מען מאכן קידוש און דאס מעשיות
וועט זיין די מתנה פארן גרויסן גאסט.
מען דערציילט ,אז דער הייליגער רוזינער זי"ע
ער איז אריין אין די סוכה און געמאכט קידוש, האט דערציילט נאכן הסתלקות פונעם טאטן
און דורך די גאנצע סעודה איז ער געווען מוראדיג הרה"ק רבי שלום שכנא זי"ע ,אז ער האט געזען
102
איר זאלט דאס מקיים זיין, בשמחה ,האט די מאמע געפרעגט פונעם זון וואס
איר זאלט דאס געדענקען, איז די שמחה ,האט רבי אברהם מפראהביטש זי"ע
איר זאלט דאס דערציילן און מפרסם זיין. געזאגט פאר די מאמע ,ווען די וואלסט געזעהן דעם
••• טאטן'ס פלאץ אין גן עדן ,וואלסטו אויך געווען
ווערט דערציילט א מעשה נפלא וואס האט בשמחה.
פאסירט ,ווען דער צדיק רבי שלום שכנא זי"ע איז •••
נאך געווען סמוך על שולחן פון זיין גרויסן זיידן הרה"ק רבי ברוך ממעזביז זי"ע האט געזאגט
דער הייליגער מאור עיניים זי"ע אין שטאט ממש בעפאר זיין פטירה ח"י כסלו בשנת תקע"ב
פראהביטש. בזה"ל" ,רבוש"ע אויף וועם לאסטו איבער די
וועלט" ,אבער דאן האט ער זיך דערמאנט און
איינמאל איז א איד אריין געקומען אין שטוב געזאגט ,די האסט דאך אבער אויף די וועלט די צוויי
פונעם הייליגען מאור עיניים זי"ע ,און ער האט הייליגע קינדער פון הרה"ק רבי שלום שכנא
מזכיר געווען זיין ווייב ,אז זי איז ר"ל א מקשה מפרוהוביטש זי"ע ,דער צדיק וקדוש רבי אברהם
לילד ,אבער דער צדיק האט זיך דאן צו געלייגט, זי"ע ,און זיין ברודער הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין
און דער גבאי האט בשום אופן נישט געוואלט אויף זי"ע ,וואס די צדיקים וועלן האלטן די וועלט.
וועקן דעם הייליגען מאור עיניים ,וויבאלד עס איז •••
געווען באוויסט ,אז דער צדיק מיט זיין דרימלען דער ברודער הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע
האט אויף געטון דברים נשגבים. האט מעיד געווען נאך די פטירה פון זיין הייליגע
ברודער רבי אברהם זי"ע ,אז דער ברודער איז
דער איד זייענדיג אין א צרה און זעענדיג אז געווען צווישן די צדיקים וואס זענען יעדע רגע פון
מען לאזט אים נישט אריין ,האט ער אנגעהויבן זייער לעבן געווען דבוק אינעם באשעפער אן קיין
זייער וויינען ,דארט איז געווען דער אייניקעל רבי הפסק ,און דער רוזינער זי"ע האט אמאל געזאגט
שלום שכנא זי"ע ,און ווען ער האט געזען ווי דער בזה"ל" ,אויב וואלט מיין ברודער אברהמ'ניו מעריך
איד וויינט ,האט ער אים געפרעגט וואס גייט פאר, ימים געווען ,וואלטן מיר ביידע געברענגט די גאולה
האט דער איד דערציילט די צרה אז זיין ווייב איז שלימה און משיח צדקנו".
ליידער א מקשה לילד ,און מען לאזט אים נישט •••
אריין מזכיר זיין ביים זיידן ,האט דער הייליגער איינמאל איז א חסיד געקומען צום זוהן הרה"ק
צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע זיך אנגעריפן רבי ישראל מרוז'ין זי"ע און געזאגט ,רבי איך ווייס
בזה"ל" ,די מרשעת זאל צופלאצט ווערן". נישט אויב איך וועל נאך זוכה זיין צו זעהן דעם
רבין נאכאמאל ,בעט איך דעם רבין אז די רבי זאל
דער איד הערענדיג די ווערטער ,איז ער מיר זאגן עפעס א גוט ווארט וואס איך זאל דאס
געווארן שטארק צעטראגן נישט פארשטייענדיג קענען ניצן אויף אייביג.
וואס דער צדיק מיינט מיט די שארפע ווערטער,
אבער לפלא אזוי ווי ער קומט אן צו זיך אהיים, האט דער הייליגער צדיק מרוזין געזאגט,
הערט ער די גוטע בשורה ,אז עס איז אים געבוירן בעפאר ביאת גואל צדק וועט הענגען דאס
געווארן בשעה טובה ומוצלחת א געזונט קינד, אידישקייט אויף א האר ,מען וועט זיך דראפענען
פארשטייט זיך אז דער איד האט גלייך אויף גראדע ווענט ,איז די עצה מען זאל זיך
פארשטאנען ,אז אפילו מען האט אים טאקע נישט צוזאמען נעמען יעדן שבת קודש און שמיסן פון
אריין געלאזט צום רבין דער הייליגער מאור צדיקים ,און דאס וועט מחזק זיין די אמונה זיך צו
עיניים ,האט אבער די רבי מיט זיין רוח הקודש האלטן מיט אידישקייט ,און דאס איז מרומז אין
געזען אלעס ,און האט אים אויס געפוילט א ישועה. פסוק ֵה ָא ְספוּ נעמט ענק צוזאם ,וְ ַאגִּ ָידה ָלכֶ ם און
מאכט אגודת צוזאם קומען ,דאן וועט מקיים ווערן
איז דער איד גלייך אריבער געלאפן צום רבין, ֵאת ֲא ֶשׁר יִ ְק ָרא ֶא ְתכֶ ם ְבּ ַא ֲח ִרית ַהיָּ ִמים אז אידן וועלן
און ער האט געטראגן א מתנה און מבשר געווען זיך קענען האלטן ביז משיח וועט קומען בב"א ,און
פארן רבין די בשורה ,אז דאס קינד איז ב"ה געבוירן דער צדיק האט אויס געפריט דריי תנאים.
103
גרויס און עס איז נישט דא מיט וואס צו העלפן געווארן ,אבער ווי פארוואונדערט איז דער איד
פאר די פרוי ,דערפאר האב איך אויך אנגעהויבן געווען ,ווען דער הייליגער מאור עיניים זי"ע האט
מקטרוג זיין און איך האב געזאגט די קללה" ,די בכלל נישט געוויסט פון וואס ער רעדט ,האט דער
מרשעת זאל צופלאצט ווערן" ,אבער מיין כוונה איז איד דערציילט די גאנצע מעשה וואס איז פאר
געווען ,שתפתח רחמה ,און דאס קינד זאל געבוירן געקומען ,און וואס דער אייניקל רבי שלום שכנא
ווערן ,און מיט דעם האב איך אפ געשטויסן די האט אים געזאגט" ,די מרשעת זאל צופלאצט
מקטרגים ,דאן האט די זיידע באוואונדערט דעם ווערן".
כח און חכמה פון זיין גרויסע אייניקל רבי שלום
שכנא זי"ע. דאן האט דער הייליגער מאור עיניים זי"ע
••• פארשטאנען ,אז דער אייניקל האט דא גע'פועל'ט
ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז דער צדיק א ישועה פאר דעם איד ,האט דער זיידע געלאזט
וקדוש רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע אריין ריפן דעם אייניקעל רבי שלום שכנא ,און געפרעגט
געקומען אין שוהל פון זיין זיידן דער הייליגער פונעם אייניקל ,ווי אזוי ער האט פאר דעם איד מיט
מאור עיניים זי"ע ,און ער זעהט א איד שטיין ביים די ווערטער גע'פועל'ט א ישועה.
ארון קודש און וויינט בדמעות שליש ,האט דער
צדיק וואס זיין אהבת ישראל איז געווען עד אין האט דער צדיק רבי שלום שכנא זי"ע געזאגט
לשער ,געפרעגט דעם איד פארוואס ער וויינט, מיט א תמימות ,עס שטייט אין די תורה ביי די עגל
דער איד האט דעם צדיק נישט געקענט ,האט ער )שמות ל"ב ל"א( ָאנָּ א ָח ָטא ָה ָעם ַהזֶּ ה ֲח ָט ָאה גְ ד ָֹלה,
קודם נישט געוואלט ענטפערן ,אבער נאך אסאך און א פסוק נאכדעם שטייט וְ ַע ָתּה ִאם ִתּ ָשּׂא
הפצרות האט דער איד דערציילט. אתם וְ ִאם ַאיִ ן ְמ ֵחנִ י נָ א ִמ ִסּ ְפ ְרֲ א ֶשׁר כָּ ָת ְב ָתּ,ַח ָטּ ָ
לכאורה איז דאך שווער ,פארוואס האט דער רבן
אז ער איז יעצט אריין צום הייליגען מאור של ישראל משה רבינו ע"ה מקטרוג געווען אויף
עיניים זי"ע ,און ער האט זיך אויס גערעדט ,אז ער אידישע קינדער מיט די ווערטער ָאנָּ א ָח ָטא ָה ָעם
איז ליידער א בעל עבירה ,און ער האט געבעטן ַהזֶּ ה ֲח ָט ָאה גְ ד ָֹלה ,און הערשט נאכדעם האט ער
פונעם רבין א דרך תשובה ,אבער די רבי האט אים געבעטן מחילה פאר די אידן מיט די ווערטער
געזאגט ,אז ליידער ריעט אויף אים אזא גרויסע רוח אתם. וְ ַע ָתּה ִאם ִתּ ָשּׂא ַח ָטּ ָ
הטומאה ,אז ער וויל נישט אפילו אז ער זאל צו
קומען צו אים ,און די רבי האט אים נישט געוואלט נאר ווען משה רבינו ע"ה איז ארויף געקומען
געבן קיין דרך תשובה ,און דער איד ענדיגט צו, אויבן אין הימל ,האט ער גלייך געזען ,די אלע
אויב די רבי האט מיר נישט געקענט העלפן ,וואס מקטרוגים וואס זענען מקטרוג אויף אידישע
וועסטו מיר שוין קענען העלפן. קינדער ,דערפאר האט ער גלייך מחליט געווען
אויך צו מקטרוג זיין אויף די אידן ,און ווען די אלע
דער צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע האט מקטרוגים האבן געזען ,אז משה רבינו וואס איז
מיט זיין הייליגע אויגן געזען דאס צובראכענקייט דאך די רבי פון אלע אידן איז אויך מקטרוג אויף די
פון דעם איד ,און מיט זיין גרויס אהבת ישראל האט אידן ,זענען זיי אלע אוועק געגאנגען ,דאן ווען זיי
ער געזאגט פאר דעם איד ,רעכען מיר אויס אלע זענען שוין נישט דארט געווען ,האט שוין משה
עבירות וואס די האסט געטון ,און איך וועל נעמען רבינו געקענט מתפלל זיין פאר די אידן און געזאגט
די אלע עבירות אויף מיר ,און די זאלסט דיך פאר אתם וְ ִאם ַאיִ ן ְמ ֵחנִ י
פארן באשעפערִ ,אם ִתּ ָשּׂא ַח ָטּ ָ
נעמען ,אז מהיום והלאה וועסטו שוין זיין ערליך, נָ א ִמ ִסּ ְפ ְרֲ א ֶשׁר כָּ ָת ְב ָתּ ,זיי מוחל פאר די אידן ,און
און דער צדיק האט אים געגעבן אפאר הנהגות אויב נישט מעק מיך אויך אויס פון די תורה.
וואס ער זאל טון ,און מיט דעם וועסטו מתקן זיין
די אלע עבירות און חטאים. דאס זעלבע האט דער הייליגער צדיק וקדוש
רבי שלום שכנא זי"ע מסביר געווען פאר זיין זיידן,
אפאר טאג שפעטער האט דער הייליגער ווען דער איד איז אריין געקומען דא ביים זיידן,
מאור עיניים זי"ע געטראפן דעם איד אין שוהל ,און האב איך געזען ווי די מקטרוגים זענען ליידער
104
ווען עס איז געקומען צום שבת טיש ,האט דער צדיק האט געזען ,אז אויף דעם איד ריעט א
דער שפאלער זיידע געזעצט רבי שלום שכנא רוח קדושה ,האט דער צדיק געפרעגט פון דעם
אויבן אן ,און ער דער שפאלער זיידע איז געזעצן איד ,זאג מיר וואס די האסט געטון אז איך זעה אויף
אינדערזייט אזוי ווי א חסיד ביי זיין רבין ,ווען עס דיר א רוח קדושה ,האט דער איד דערציילט פארן
איז געקומען מוצאי שבת און די צוויי צדיקים האבן הייליגען מאור עיניים זי"ע די גאנצע מעשה וואס
זיך געזעגענט ,האט דער הייליגער שפאלער זיידע ער האט געהאט מיט דעם יונגערמאן אין ביהמ"ד,
געבעטן פון רבי שלום שכנא ,אז ער זאל אים און וואס דער יונגערמאן האט אים געהייסן טון,
בענטשן ,אבער רבי שלום שכנא האט געזאגט ,איך דאן האט דער הייליגער מאור עיניים גלייך
בין דאך א יונגערמאן און עס פאסט נישט אז איך פארשטאנען ,אז דאס מיז זיין דער הייליגער
זאל אייך בענטשן ,אזוי האבן די צוויי צדיקים אייניקל רבי שלום שכנא.
געהאט א דין ודברים.
האט דער זיידע געלאזט ריפן דעם אייניקל,
דאן האט דער שפאלער זיידע געזאגט ,לאמיר און דער זיידע פרעגט אים ,ווי אזוי נעמט א
מאכן א פשרה ,אונז וועל מיר זיך איינער דעם יונגערמאן ווי דיר אזוי יונג אויף זיך אזויפיל
אנדערן בענטשן ,אבער איר רבי שלום שכנא זאל עבירות ,האט דער צדיק רבי שלום שכנא
קודם בענטשן ,און דאן האט דער הייליגער צדיק געענטפערט פארן זיידן מיט א תמימות ,חז"ל זאגן
רבי שלום שכנא געבענטשט דעם שפאלער זיידע, הדבק במידותיו ,א איד ברויך זיך מדבק זיין אין די
אבער אזוי ווי ער האט געענדיגט בענטשן ,איז דער מידות פונעם באשעפער ,מה הוא רחום ,אף אתה
שפאלער זיידע אוועק געשפרינגען און נישט רחום ,און איינע פון די מידות פונעם באשעפער
געוואלט צוריק בענטשן רבי שלום שכנא און איז "נושא עון" ,איז פנקט ווי דער באשעפער
געזאגט ,ווי אזוי קען איך אייך בענטשן ,בין איך דען פארגעבט אויף עבירות ,ברויך א איד אויך דאס טון,
ווערט אז איך זאל אייך בענטשן. פרעגט דער זיידע פונעם אייניקעל רבי שלום
••• שכנא ,וואס האסטו געטון מיט די עבירות וואס די
ווי באוויסט ,האט דער הייליגער צדיק וקדוש האסט איבער גענומען פון דעם איד.
רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע זיך גאנץ
אנפאנג נאך די חתונה געפירט מיט א געוואלדיגע האט דער אייניקל רבי שלום שכנא געזאגט,
פשטות ,און דאס האט ארויס געריפן אביסל איך האב אויף געהויבן מיינע הענט צום הימל און
התנגדות פון די חסידים פונעם זיידן ,אויך דער געזאגט ,רבוש"ע די בוסט דאך דער אמת'ער נושא
זיידע האט נישט גלייך געזען דאס גדלות און עון ,בעט איך דיך פארציי די אלע עבירות וואס איך
קדושה מיט וואס דער אייניקל האט זיך געפירט, האב גענומען אויף מיר ,און דער באשעפער האט צו
און דערפאר האט אים די זיידע פון מאל צו מאל געהערט מיינע תפילות ,דאן האט דער זיידע דער
אויס גע'מוסר'ט. הייליגער מאור עיניים זי"ע געזען ,אז דער אייניקל
האט גאר גרויסע כוחות ,און מיט זיין מסירת נפש
איינמאל האט דער זיידע געזען בעפארן פאר א אנדערע איד ,האט דער גרויסער באשעפער
דאווענען שחרית ,ווי דער אייניקל רבי שלום שכנא טאקע צו געהערט זיינע תפילות.
דרייט זיך ארום און עס האט אויס געזען ווי ער •••
בטל'ט ח"ו די טייערע צייט בעפארן דאווענען, אויפן געוואלדיגן עניוות פונעם הייליגען
האט אים די זיידע צו געריפן און געזאגט ,מיין קינד שפאלער זיידע זי"ע האט דערציילט דער הייליגער
בעפארן דאווענען ברויך זיך א איד גרייטן ווי עס רוזינער זי"ע ,אז זיין הייליגע טאטע הרה"ק רבי
דארף צו זיין און נישט זיך ארום דרייען ,א שלום שכנא מפראהביטש זי"ע איז אמאל געפארן
יונגערמאן ווי דיר ברויך זיך גרייטן מיטן לערנען אויף שבת קודש צום הייליגען שפאלער זיידע
דעם ספר הקדוש עץ חיים פונעם אר"י הקדוש. זי"ע ,ווי באקאנט האט דער הייליגער שפאלער
זיידע געהאט א געוואלדיגע אריכת ימים ער איז
האט דער אייניקל געזאגט פארן זיידן ,אז ער געווען דער זקן הצדיקים בדורו ,און דער הייליגער
וועט דאס מסביר זיין מיט א משל ,עס איז געווען רבי שלום שכנא איז נאך דאן געווען א יונגערמאן.
105
און דאן האט ער דערציילט פאר די אידן ארום, אמאל א גאר שיינע מעלער וואס האט געקענט
אז ער איז ארויף געקומען בעולם העליון ,און ער אראפ מאלן שיינע בילדער ,איינמאל האט ער
האט געהערט ווי מען ריפט אויס "פני מקום לר' געמאלן גאר שיינע בילדער פונעם מלך ארום
שלום" ,האט ער געהערט ווי דער שטן פרעגט ,ווער גענומען מיט זיינע שרים ,יעדער וואס האט געזען
איז דער ר' שלום וועם מען איז דא מקבל ,האט מען די בילדער איז ממש ארויס פון התפעלות ,און ער
אים געזאגט ,אז דאס איז ר' שלום מפראהביטש. האט פון די בילדער כסדר פארקויפט.
דאן האט דער שטן געזאגט ,אה דער שלום איז דארט געווען איינע פון די גרויסע שרים
האט דאך מיך אפ גע'נער'ט זיין גאנץ לעבן ,און איך פונעם מלך ,און דער מעלער האט אים געוויזן דעם
האב געמיינט ער איז מיינער ,און דער גאנצער בילד און געפרעגט אויב ער וויל דאס קויפן ,אבער
עולם דארט האט זיך צעלאכט ,ווי חוזק צו מאכן דער מעלער האט נישט געוויסט ווער דער שר איז,
פונעם שטן ,און דערפאר האט ער אויך האט דער שר געזאגט ,אז ער איז בכלל נישט
געשמייכלט ,און מיט דעם האט דער צדיק צוריק נתפעל פונעם בילד און ער ברויך עס נישט ,האט
געגעבן זיינע הייליגע נשמה ליוצרה. אים דער מעלער געפרעגט ,דאס בילד איז דאך
••• אזוי שיין ,איז ווי אזוי קען זיין אז די ווערסט נישט
ווערט דערציילט ,אז איינמאל ווען דער צדיק נתפעל דערפון.
וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע איז געווען באזיכן האט אים דער שר געזאגט ,איך בין פון די
הרה"ק רבי לוי יצחק בעל הקדושת לוי גרויסע שרים אין שטוב פונעם מלך ,און דערפאר
מברדיטשוב זי"ע ,האבן די צוויי צדיקים גערעדט זעה איך דעם מלך די גאנצע טאג ,דערפאר רעדט
צווישן זיך סודות התורה און דברים נשגבים ,איז דאס בילד בכלל נישט צו מיר און איך ברויך נישט
געווען איינער וואס האט זיך באהאלטן אינעם דעם בילד זאל מיך דערמאנען די גרויסקייט פונעם
שטוב ,אבער ער האט נישט געקענט הערן מלך.
גארנישט וואס די צוויי האבן גערעדט.
פירט אויס דער הייליגער צדיק רבי שלום
אבער צום סוף האט דער הייליגער צדיק רבי שכנא מפראהביטש זי"ע פארן זיידן דער נמשל ,די
שלום שכנא געזאגט בזה"ל" ,מיום עמדי על דעתי, גאנצע ספר עץ חיים פונעם אר"י הקדוש שרייבט
לא זזתי בשערה מן הפאה ,שלא יהיה בלתי לד' דעם גדלות און שיינקייט פונעם היכל המלך פונעם
לבדו" ,און ער האט צו געלייגט בזה"ל" ,ווען איך גרויסן באשעפער ,און דערפאר דארף מען דאס
קוק אויף אנדערע ,גיפעלט מיר קיינער נישט ,אבער לערנען בעפאר מען דאווענט ,אבער איך בין אינעם
ווען איך קוק אויף מיר ,דאן גיפעלט מיר יעדער היכל המלך די גאנצע צייט ,דערפאר ברויך איך
איינער". אפילו נישט דעם ספר וואס זאל מיך דערמאנען
••• דאס שיינקייט און קדושה ,דאן האט דער זיידע
ווערט דערציילט איבער די גרויסע מסירת געזען דאס גדלות און קדושה פון זיין אייניקל רבי
נפש און אהבת ישראל וואס דער צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע.
שלום שכנא מפראהביטש זי"ע האט געהאט פאר •••
אידישע קינדער ,גאנץ אנפאנג ווען די זיידע דער ווערט געברענגט ,אז בשעת ווען מען איז
הייליגער מאור עיניים זי"ע האט נאך געוואוינט געשטאנען נעבן בעט פון דעם צדיק וקדוש רבי
אין שטאט פראהביטש ,איז דער אייניקל רבי שלום שלום שכנא מפראהביטש זי"ע בעפאר זיין
שכנא געפארן מיטן זיידן אויף איינע פון זיינע הסתלקות ,האט דער צדיק געהייסן ,מען זאל אים
געהויבענע נסיעות. טוישן זיינע בגדים ,און דער צדיק האט פארמאכט
זיינע אויגן און ער איז שוין געווען אין מצב פון
זיי זענען דאן אנגעקומען אין א גאסט הויז ,און גסיסה ,אבער פלוצלונג זעהט מען ווי דער צדיק
אינמיטן די נאכט האט זיך געמאכט ,אז די ווייב שמייכלט ,עס איז געווען פאר זיי א וואונדער,
פונעם גאסט געבער איז געווען א מקשה לילד ,איז אבער דאן האט דער צדיק אויף געמאכט זיינע
דער איד אריין געקומען צו די צוויי צדיקים ,און ער אויגן.
106
זי״ע איז אלט געווען בלויז אכט יאר ,איז זיין האט מזכיר געווען דאס ווייב ,האט דער הייליגער
הייליגער פאטער ,רבי אברהם המלאך זי״ע ,נסתלק מאור עיניים געהייסן פאר דעם איד ,אז ער זאל
געווארן ,זיין מוטער ,די צדקת מרת גיטל ע״ה ,האט אנגערייטן פיר זאכן ,א פריוואטע צומער ,א מקו' ,א
אים מיט זיין ברודער געשיקט צום הייליגן צדיק טיש ,און הונדערט זעכציג מטבעות נחושת.
רבי שלמה קארלינער זי״ע ,ער זאל זיי אויפציען,
ווען ער איז אלט געווארן ניין יאר האט דער און דער הייליגער מאור עיניים זי"ע האט דאן
קארלינער אים געזאגט ,״שלומ׳קה ,מיין קינד ,עס ארום געזיכט זיין אייניקל רבי שלום שכנא ,אבער
איז דיר גוט צו דאווענען ,ווען דו דאווענסט ,שטייען ער איז נישט געווען אין שטוב ,ווען דער זיידע
אלע הייליגע אבות און נעמען דיינע תפילות פארן האט אים געטראפן האט ער אים געזאגט ,איך וויל
כסא הכבוד״ ,און דער הייליגער קארלינער האט די זאלסט אויך זיין בשעת מעשה וואס איך רעכט
אים אויך מבטיח געווען ,אז ער וועט צוריקקומען אפ פדיון נפש פאר די פרוי די מקשה לילד ,און אזוי
מיט א כתר תורה אויף דער גאנצער וועלט ,און אז וועסטו זיך אויס לערנען ,איז פארוואס ביסטו
ער וועט קיינמאל נישט פארגעסן וואס ער לערנט. פונקט יעצט ארויס געלאפן.
••• האט דער צדיק רבי שלום שכנא געזאגט פארן
אין ספר בית רוז'ין ווערט דערציילט ,אז ביי זיידן ,איך וויל מיך נישט אויס לערנען ווי אזוי צו
דער חתונה פונעם צדיק וקדוש רבי שלום שכנא מאכן פדיון נפש מיט די אלע הכנות ,ווייל איך וויל
מפראהביטש זי״ע ,האט זיין שווער רבי אברהם נאר קענען ממשיך זיין ישועות פאר אידן אן קיין
געכאפט ווי דער חתן שטייט שמונה עשרה מיט שום הכנות ,ווייל ווער ווייסט אויב א אידיש נפש
פארמאכטע אויגן ,און האט געבעטן א חסיד וועט ח"ו גיין לאיבוד מיט די אלע הכנות ,דאס איז
אויסצושפרייטן זיין טלית אונטער די פיס פונעם געווען זיין מסירת נפש שוין זייענדיג גאר יונג ,דער
חתן ,ווען דער חתן האט געענדיגט ,האט דער צדיק האט נאר אינזין געהאט א אנדערן איד אפילו
שווער רבי אברהם מסביר געווען ,אז מען האט אים עס האט אים געקענט ח"ו גורם זיין סיי וואס ,איז
געוואלט אפהיטן ,ווייל ער איז געשטאנען העכער ער אייביג געווען גרייט זיך מוסר נפש צו זיין פאר
פון דער ערד ,האט דער חתן רבי שלום שכנא א אנדערע איד.
געענטפערט מיט א פשטות און עניוות ,״אויב מיין •••
שווער זאגט אזוי ,בין איך אויך מסכים״. הרה"ק רבי אלימלך שפירא מגרודז'יסק זי"ע
••• האט דערציילט ,אז איין יאר פסח ביינאכט ביים
אין ספר בית רוז'ין ווערט געברענגט ,אז דער הייליגען מאור עיניים מטשרנוביל זי"ע האט מען
צדיק רבי שלום שכנא מפראהביטש זי״ע האט זיך געגרייט צום סדר ,אבער דער אייניקל רבי
יעדן מענטש געפירט לויט זיין אייגענעם שורש שלום שכנא מפראהביטש זי"ע איז נאכנישט
הנשמה און זיינע הייליגע דברי תורה זענען געווען דארט געווען ,האט דער זיידע דער מאור עיניים
גאר געהויבען ,איינמאל זענען געקומען חסידים געזאגט פארן אנדערן אייניקל הרה"ק רבי ארי'
און געבעטן צו הערן דברי תורה ,אבער ער האט זיי לייב בענדר זי"ע ,עס לוינט זיך צו גיין זעהן ווי אזוי
גענומען אין גארטן און זיי געהייסן שאקלען אן דער שוואגער גרייט זיך צום סדר.
עפל־בוים ,ווען די עפל זענען אראפגעפאלן ,האבן
אלע געכאפט עפל ,שפעטער האט דער רבי איז דער צדיק רבי ארי' לייב געגאנגען אין
אויסגעלערנט פאר די חסידים ,״איר זעט ,ווען מען שוהל ,זעהט ער ווי דער הייליגער רבי שלום שכנא
שאקלט דעם בוים ,פאלן אלע עפל אראפ ,אבער מפראהביטש זי"ע שטייט און דאווענט מנחה ,און
יעדער נעמט נאר דאס וואס איז אים באשערט ,אזוי דער רבי ארי' לייב האט געזאגט ,איך בין מעיד אויף
אויך מיט דברי תורה ,יעדער הערט און נעמט לויט מיר שמים וארץ ,אז ביים פענסטער ווי דער
זיין אייגענעם חלק און שורש נשמה". שוואגער רבי שלום שכנא האט געדאווענט ,האט
••• נאך דאן געשיינט די זון אזוי ווי אינמיטן טאג.
אין ספר נר ישראל ווערט געברענגט ,אז •••
איינמאל שפעט ביינאכט אין שטאט פראהביטש, אין ספר בית רוז'ין ווערט דערציילט ,אז ווען
איז דער צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע געזעסן דער הייליגער צדיק רבי שלום שכנא מפראהביטש
107
איז געלעגן אויפן קראנקן בעט ,האט ער געלאזט ביי זיך אין שטוב און געלערנט מיט א גרויסע
רופן זיין אינגסטן זון ,רבי ישראל ,דער דבקות ,אינמיטן דער נאכט איז א גנב
שפעטערדיגער רוזשינער ,וואס איז דעמאלט אריינגעקראכן דורכן פענסטער ,מיינענדיג אז דער
געווען א קינד פון בלויז זעקס יאר ,און דער רבי באמערקט אים נישט ,דער צדיק רבי שלום
פאטער האט אים לאנג אנגעקוקט מיט ליבשאפט שכנא האט זיך רואיג אויסגעדרייט צום גנב מיט א
און רוח הקודש ,און האט געזאגט פאר די ארומיגע, מאור פנים און אים געגעבן א ווארעמען שלום
"דאס קינד וועט איבערנעמען די הנהגה פאר גאנץ עליכם ,ממש ווי צו א חשובן גאסט.
כלל ישראל ,און ער וועט פירן די וועלט אויף א דרך
פון מלכות און גדלות". און דער צדיק האט צו אים געזאגט "איך זע אז
דו זוכסט פרנסה ,פארוואס זאלסטו זיך מוטשען און
מען דערציילט אז אין יענע טעג בעפאר זיין קריכן אין די פינצטערניש דורך פענסטערס ,קום
פטירה ערב סוכות בשנת תקס"ג ,האט דער צדיק צום טיש ,לאמיר זען וואס איך האב דא וואס קען
רבי שלום שכנא איבערגעגעבן פאר דעם יונגן קינד דיר העלפן" ,ער האט צונויפגענומען דאס ביסל
דער הייליגער רושינער גרויסע כוחות ,און גלייך געלט וואס איז געווען אין הויז ,און עס
נאך זיין הסתלקות האט דער עלטערער ברודער אוועקגעגעבן פארן גנב אלס מתנה גמורה ,כדי ער
רבי אברהם המלאך דער צווייטער ברודער זאל נישט דארפן עובר זיין אויף גניבה ,דער גנב איז
איבערגענומען די עדה ,און שפעטער איז די גאנצע אזוי דערציטערט געווארן פון דעם רב'ס
מנהיגות אריבער צום הייליגער רוזשינער ,פונקט הייליגקייט און ענווה ,אז ער האט זיך צעוויינט
ווי דער פאטער האט פאראויסגעזען. אויפן פלאץ ,צוריקגעגעבן דאס גאנצע געלט ,און
••• געטאן תשובה שלימה און געטוישט זיין גאנץ
אין קונטרס עמידת בית רוזשין ווערט לעבן.
דערציילט ,אז איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי •••
שלום שכנא זי"ע געפארן אויפן וועג אינאיינעם אין ספר משמיע שלום ווערט געברענגט ,אז
מיט זיינע מקורבים קיין בארדיטשוב ,אינמיטן איינמאל איז דער צדיק רבי שלום שכנא
וועג ,אין א טיפן וואלד ,איז די רעדל פונעם וואגן מפראהביטש זי"ע געווען אויף שבת אין
פלוצלונג צובראכן געווארן ,און מען איז געבליבן בארדיטשוב ביים הייליגן קדושת לוי ,דער
שטעקן אן קיין מעגלעכקייט ווייטער צו פארן ,די הייליגער בארדיטשובער האט אים מכבד געווען
באגלייטער האבן זיך שטארק געזארגט אז מען צו צוגיין צום עמוד פאר תפילת מוסף ,ווען דער
וועט מוזן בלייבן נעכטיגן אין וואלד צווישן רויבער צדיק רבי שלום שכנא האט געדאווענט ,איז יעדער
און חיות רעות. איינציגער ווארט ארויסגעקומען מיט א גרויסער
הכנעה און עמקות ,אן קיין געשרייען און אן קיין
דער צדיק רבי שלום שכנא איז אבער געבליבן איבריגע באוועגונגען ,נאר פשוט מיט א
זיצן גאר רואיג ,ארויסגענומען א ספר און זיך ברענענדיקן ביטול היש.
פארטיפט אינעם לערנען ,נישט לאנג דערויף איז
פארבייגעפארן א פויער מיט א פראסטן נאכן דאווענען האט דער הייליגער
הילצערנעם וואגן ,דער פויער האט זיך בארדיטשובער רב געזאגט פאר זיינע מקורבים
אפגעשטעלט ,געהאלפן פארריכטן דאס רעדל ,און מיט גרויס התפעלות" ,מענטשן מיינען אז עבודה
געוואלט גלייך גיין ווייטער ,ווען די חסידים האבן מוז זיין מיט קולות און תנועות ,אבער קוקט אויף
געוואלט באצאלן דעם פויער ,איז ער פלוצלונג דעם צדיק רבי שלום שכנא ,מיט וואס פאר א ביטול
פארשוואונדן געווארן ,האט זיך דער צדיק רבי און רואיגקייט ער שטייט פארן בורא עולם ,ממש ווי
שלום שכנא אנגערופן צו די חסידים" ,איר זעהט, א מלאך אן קיין שום פניות".
ווען א מענטש איז געבינדן צום בורא עולם מיט אן •••
אמת ,שיקט מען אים הילף פון הימל אפילו אין מיטן אין ספר עירין קדישין ווערט דערציילט ,אז א
טיפסטן וואלד ,און מען דארף קיינמאל נישט האבן קורצע צייט בעפאר זיין הסתלקות אין חודש
קיין מורא פון קיין שום באשעפעניש". תשרי תקס"ג ,ווען דער צדיק רבי שלום שכנא זי"ע
108
••• •••
אין ספר ימי מוהרנת ווערט דערציילט ,אז אין אין ספר דרכי שלום ווערט דערציילט ,אז אין
די יונגע יארן ,איידער ער איז צוגעקומען קיין די ערשטע יארן נאך זיין חתונה ,פאר ער האט
ברסלב ,איז דער גרויסער צדיק וקדוש רבי נתן אנגעהויבן פירן די רביסטעווע ברבים ,האט דער
מברסלב זי"ע געפארן קיין פראהביטש זיך צדיק רבי שלום שכנא זי"ע געוואוינט אין גרויס
מסתופף צו זיין בצל הקודש פונעם צדיק וקדוש עניוות און פשטות ,אבער זיין הויז איז שטענדיג
רבי שלום שכנא זי"ע ,און ער האט געזוכט א דרך געווען אפן פאר יעדן דורכגייער און ארימאן.
וויאזוי זיך צו דערנענטערן צום בורא עולם מיט אן
אמת. איינמאל אין א קאלטן ווינטערדיגן פרייטאג
צונאכטס ,זענען אריינגעקומען אין זיין שטוב
ווען דער צדיק רבי נתן איז אריינגעגאנגען עטליכע פראסטע ארימעלייט ,הונגעריג און
צום ערשטן מאל אין חדר פון רבי שלום שכנא, פארווייטאגט ,אין שטוב איז קוים געווען גענוג
האט דער צדיק אים אנגעקוקט מיט א שטארקן עסן פאר די אייגענע משפחה ,א שטיקל חלה און א
טיפן בליק ,אים געגעבן שלום ,און געזאגט בלויז ביסל זופ.
עטליכע קורצע ווערטער איבער תפילה מקירות דער צדיק רבי שלום שכנא האט גלייך
הלב און התבודדות ,און דער צדיק רבי נתן פלעגט גענומען די גאנצע עסן פון זיין אייגן טעלער ,און
שפעטער שטענדיג דערמאנען מיט גרויס דרך עס אוועקגעגעבן פאר די געסט מיט א גרויסן
ארץ די הייליגע צייטן וואס ער האט פארברענגט שמייכל און פרייד ,ווען מען האט אים געפרעגט
אין פראהביטש ,און האט געזאגט ,אז די יראת וויאזוי ער בלייבט פאסטן אום שבת קודש ,האט
שמים און די ערנסטקייט וואס ער האט געזען ביים ער געענטפערט מיט זיין איידעלן שטייגער" ,עונג
פראהביטשער רב ,האבן אריינגעקלאפט אין אים שבת מיינט נישט אנפילן דעם אייגענעם גוף מיט
דעם פונק פון זוכן דעם אמת ביז ער איז שפעטער עסן ,עונג שבת מיינט דערפרייען א צווייטן איד'ס
אנגעקומען קיין ברסלב צו צדיק וקדוש רבי נחמן הארץ".
מברסלב זי"ע. •••
••• אין ספר תפארת ישראל ווערט דערציילט ,אז
אין ספר סיפורי פראהביטש ווערט דערציילט, ביי די טישן פון דעם צדיק רבי שלום שכנא
אז עס איז געווען א חסידישער איד וואס האט שוין מפראהביטש זי"ע ,פלעגט הערשן א מוראדיגע
געלעבט מיט זיין ווייב קרוב צו צוואנציג יאר און הייליגע שטילקייט ,ער פלעגט נישט מאריך זיין
זיי זענען ליידער נישט געהאלפן געווארן מיט קיין מיט לאנגע תורות ,נאר געזאגט קורצע הייליגע
קינדער ,נאכדעם וואס זיי האבן פרובירט אלע רייד וואס האבן געטראפן טיף אין די הערצער פון
רפואות און זענען ארומגעפארן צו פארשידענע די צוהערער.
צדיקים ,איז דער איד געקומען קיין פראהביטש
און זיך צעוויינט פארן צדיק רבי שלום שכנא זי"ע, איינמאל ביי שלש סעודות ,אין די מינוטן פון
אז ער זאל רחמנות האבן אויף זיין צובראכענער רעוא דרעווין צווישן מנחה און מעריב ,האט ער
נשמה און פועלן א ישועה. אנגעהויבן זינגען א שטילן ניגון אן קיין ווערטער,
פול מיט בענקשאפט און דביקות ,די חסידים וואס
דער צדיק וקדוש רבי שלום שכנא האט זיך זענען דארט געשטאנען האבן דערציילט ,אז דער
פארטראכט פאר עטליכע מינוט מיט גרויס גאנצער עולם איז פארגאנגען אין טרערן פון
דביקות ,און האט אים דערנאך געזאגט מיט א תשובה ,און יעדער איינער האט געשפירט ווי אלע
רואיגן טאן" ,גיי אהיים ,זיי בשמחה ,און גרייט צו א זיינע שלעכטע געדאנקען און תאוות ווערן
קליידל פאר א זון ,ווייל צום קומענדיגן יאר אזא אינגאנצן פארברענט ,שפעטער האט מען געזאגט,
צייט וועסטו האלטן דיין אייגן קינד אין די הענט", אז פון יענעם ניגון און יענער עבודה האט זיין זון
דער איד האט געגלייבט מיט א פשוטע אמונה ,און דער הייליגער רוזשינער יונגערהייט יונק געווען די
פונקט א יאר שפעטער איז ביי זיי געבוירן געווארן כוח פון די בארימטע דביקות ניגונים פון בית
א געזונט אינגל. רוזשין.
109
כמעט אן א רוח חיים ,אבער ווי נאר מען האט אים •••
באנעצט די ליפן מיט דעם ברוינפן פונעם צדיק, אין ספר דרכי שלום ווערט דערציילט ,אז א
האט דער איד געעפנט די אויגן ,אנגעהויבן סוחר א גרויסע חסיד פונעם צדיק פראהביטש,
אטעמען גרינגער ,און ביז עטליכע טעג איז ער האט געדארפט ארויספארן אויף א ווייטן וועג קיין
אויפגעשטאנען פון בעט אינגאנצן געזונט. לייפציג מיט א גרויסער סומע מזומן געלט
••• איינצוקויפן סחורה ,דער וועג איז יענע יארן
אין ספר משמיע שלום ווערט דערציילט ,אז א געווען פול מיט סכנות און באנדעס פון רויבער ,און
אידישער ארענדאר האט זיך פארשלעפט מיט א ער איז אריין נעמען א ברכה און א שמירה פארן
גרויסן חוב פארן לאקאלן פריץ ,און דער פריץ האט וועג ,דער צדיק רבי שלום שכנא האט אים געגעבן
געדראעט אים אריינציווארפן אין דער טיפער גרוב א מטבע און אים אנגעזאגט" ,ווען דו פארסט דורך
אינאיינעם מיט זיין ווייב און קינדער אויב ער דעם גרויסן וואלד ,זאלסטו נישט רעדן קיין שום
באצאלט נישט ביז זונטאג ,דער ארענדאר איז ווארט דברי חול ,נאר זאגן קאפיטלעך תהלים אן
געקומען צו לויפן קיין פראהביטש אינגאנצן אויפהער ,און וואס דו זעסט זאלסטו זיך נישט
צובראכן און צעקלאפט ,און האט מזכיר געווען אפשטעלן".
ביים צדיק די שרעקליכע צרה וואס ווארט אים ח"ו
אפ. אינמיטן וועג אין טיפן וואלד זענען
ארויסגעלאפן עטליכע באוואפנטע רויבער און זיך
דער צדיק רבי שלום שכנא האט אים געזאגט, געשטעלט אין מיטן וועג ,דער סוחר האט זיך
"גיי צום פריץ מיט א פרייליכע פנים און זאג אים ,אז דערמאנט דעם רבי'ןס באפעל ,פארמאכט די אויגן
דו האסט געברענגט א מתנה א שיינעם פלאש וויין און געזאגט תהלים מיט גרויס געוויין ,די פערד
לכבוד זיין געבורטסטאג" ,דער איד האט מורא אן מיט געלאפן פלוצלונג זענען
געהאט פונעם פריץ ,אבער ער האט געפאלגט דעם איבערנאטירליכער שנעלקייט גלייך דורך די
צדיק ,און מיט זיין גרויס אמונת צדיקים געגלייבט רויבער ,און די רויבער זענען געבליבן שטיין ווי
אז דא ליגט די ישועה ,ווען דער פריץ ,וואס איז פארפרוירענע שטאנגען אן קענען רירן א האנט
געווען באקאנט אלס א גרויסער כעסן און אכזר, אדער א פוס ,און דער סוחר איז אנגעקומען בשלום
האט געזען דעם איד קומען מיט כבוד און ברענגען קיין לייפציג און געמאכט גרויסע רווחים.
דעם וויין ,איז זיין גאנצע כעס איבערגעדרייט •••
געווארן צו רחמנות ,און ער האט זיך צעלאכט, אין ספר תפארת ישראל ווערט געברענגט ,אז
געעפנט דעם פלאש ,און געזאגט פארן איד" ,פאר איינמאל איז א איד פון א דערנעבענדיגע שטעטל
דיין קלוגשאפט און געטריישאפט מעק איך דיר שווער קראנק געווארן און די דאקטוירים האבן
אויס דעם גאנצן חוב ,און איך פארלענגער דיר דעם שוין אויפגעגעבן אויף זיין לעבן ,די משפחה איז
קאנטראקט אויף נאך פינף יאר". געלאפן מיט יאמערליכע בכיות קיין פראהביטש
און געגעבן א קוויטל מיט א פדיון פארן צדיק
וקדוש רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע ,און
האבן מזכיר געווען דעם חולה און געבעטן די רבי
זאל פועלן א רפואה פארן חולה.
ווען דער גבאי האט אריינגעברענגט דעם
נאמען פונעם חולה ,האט דער צדיק רבי שלום
שכנא געהייסן ברענגען א גלעזל ברוינפן ,ער האט
געמאכט די ברכה שהכל נהיה בדברו מיט א
שרעקליכער כוונה ,פארזוכט א טראפן ,און געהייסן
מען זאל שנעל לויפן צום חולה און אים ארייגיסן די
איבעריגע טראפנס אין מויל ,ווען די שליחים זענען
אנגעקומען צום קראנקן ,איז ער שוין געלעגן
110
אלע גדולי דורו האבן אים מחשב געווען און
יארצייט ט"ו תשרי א' דסוכות
מכבד געווען און אים געהאלטן פאר די צדיק הדור,
הגה"ק רבי יעקב מליסא בעל ישועות יעקב זי"ע, הרה"ק רבי שמעון ב"ר ישראל זי"ע) ,מרילס(
האט אויף אים געשריבען בזה"ל" ,אהובי ידידי בעל תורת שמעון ,מיערסלוב
מנוער ,ואהבת עולם אהבתיו".
זיין מחותן הרה"ק אב"ד בוטשאטש זי"ע ,ווען ער איז געבוירן געווארן בשנת תקי"ח.
ער האט אים געטראפן דאס ערשטע מאל ,האט ער
צו זיין טאטן הגה"ק רבי ישראל אילבוים מיוזפוב
געזאגט שלום עליכם און געזאגט ,אז ער זעהט אין
זי"ע,
אים די אורות און צורות פון רבי שמעון בר יוחאי
בן הגה"ק המקובל רבי יעקב קאפיל ליקאווער בעל
זי"ע ,און דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט
קול יעקב זי"ע.
געבענטשט דעם רבי שמעון מיערסלוב ,אז ער זאל
זיין אזא צדיק ווי רבי שמעון בר יוחאי.
און צו זיין מאמע מרת אסתר עטיל ע"ה ,פון די
משפחה ווייסבלום.
איינמאל האט הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן
זי"ע געשיקט א פריסת שלום פאר רבי שמעון און
ער איז געווען דער סבא קדישא ויחיד בדורו
געהייסן פארן שליח זאל אים זאגן ,אז ער איז "רבי
זקן הצדיקים ,ער איז געווען באוויסט אלס א בעל
שמעון הצדיק" משיירי הכנסת הגדולה ,און רבי
רוח הקודש אמיתי און א בעל מופת עצום און א
שמעון מיט זיין גרויס עניוות האט אויף דעם
גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ ,ער איז געווען
געזאגט ,איך ווייס נישט אויב איך בין שמעון
מפורסם אלס א בעל מקובל גדול ונורא ,א בקי
הצדיק ,אבער משיירי כנסת הגדולה בין איך ,ווייל
וגדול בתורת הנגלה והנסתר ,טויזענטער אידן
איך בין א תלמיד פונעם הייליגען נועם אלימלך
זענען געקומען הערן זיין הייליגע דברי תורה און
זי"ע.
מיט האלטן זיין הייליגע עבודה וואס איז צו
געגאגען מיט א געוואלדיגע קדושה ,אבער מיט
אפילו זיין טאטע איז געווען א מתנגד איז ער
דעם אלעם אפילו זייעדיג פון די גרעסטע צדיקים
שוין זייענדיג יונג געווארן א חסיד ,ער האט זיך
בדורו ,האט זיך דער צדיק מסתופף געווען כמעט
מסתופף געווען בצילו פון הרה"ק רבי אלימלך
ביי אלע צדיקי הדור אפילו יונגער ווי אים ,ער איז
מליזענסק זי"ע ,וואס האט אים מבטיח געווען
סוף ימיו געווען א סגי נהור ר"ל.
אריכת ימים ,אבער זיין רבו מובהק איז געווען
הרה"ק רבי יעקב יצחק הורוויץ בעל החוזה מלובלין בשנת תקל"א ווען ער איז אריין בעול התורה
זי"ע ,וואס איז געווען א קרוב צו אים ,ווייל זיין והמצוות האט אים דער צדיק דער הייליגער רבי
טאטע איז געווען א ברודער מיטן חוזה מלובלין'ס אלימלך מליזענסק זי"ע געלייגט תפילין ,און ער
מאמע הצדקת מרת מאטיל ע"ה. האט אים געזאגט בזה"ל" ,קום וועל איך דיר לייגען
די תפילין דמארי עלמא" ,דערציילט מען ,אז יארן
לויט די צוואה פון זיין רבין דער הייליגער חוזה שפעטער איז דער צדיק רבי שמעון געפארן זיך
מלובלין זי"ע ,האט ער באזוכט בחייו ביי קרוב צו מסתופף זיין בצלו פון הרה"ק השר שלום מבעלזא
250רבנים און צדיקים בדורו ובתוכם. זי"ע ,האט רבי שמעון געזאגט פארן בעלזא רב ,איך
בין שוין א אלטער איד ,אבער איך געדענק נאך דאס
הרה"ק רבי מנחם מענדל מרימנוב זי"ע, תפילין לייגן ,מיינענדיג אז ער שפירט נאך דעם
הרה"ק רבי צבי הירש מרימנוב זי"ע, קדושה אפילו ס'איז שוין 79יאר שפעטער.
הרה"ק החוזה מלובלין זי"ע,
הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש מרופשיץ מען דערציילט ,אז דער הייליגער צדיק האט
זי"ע, זיך נישט געוואלט משתמש זיין בכתרה של תורה,
הרה"ק רבי צבי הירש בעל עטרת צבי מזידיטשוב האט ער געהאט א שענק פון ווי ער האט געצויגען
זי"ע, א קליינעם פרנסה.
111
געפארן ווי א חסיד ,און דער שר שלום האט אים הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע,
געהאלטן צווישן זיינע חשובע תלמידים. הרה"ק רבי חיים בעל תורת חיים מקוסוב זי"ע,
הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע,
גאר אסאך צדיקי הדור זענען געפארן זיך הרה"ק רבי אשר ישעי' בעל אור ישע מראפשיץ
מסתופף זיין ביים זקן הצדיקים הרה"ק רבי שמעון זי"ע,
מיערסלוב זי"ע ובתוכם. הרה"ק רבי מנשה מראפשיץ בעל לחם שמנה זי"ע,
הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע, צו די אלע איז ער געגאנגען בקביעות ,אבער
הרה"ק רבי שלום מקאמינקא זי"ע, עס איז כמעט נישט געווען קיין צדיק בדורו ווי ער
הרה"ק רבי אייזיק'ל מזידיטשוב זי"ע, איז נישט געווען ,און ער האט געזאגט די פסוק אין
הרה"ק רבי אייזיק'ל מקאמארנא זי"ע, פרשת שופטיםֶ " ,צ ֶדק ֶצ ֶדק ִתּ ְרדֹּף ְל ַמ ַען ִתּ ְחיֶ ה" ,אז
הרה"ק רבי דוד מדינוב זי"ע, דורך לויפען און גיין צו צדיקי הדור איז מען זוכה
הרה"ק רבי אלעזר מלאנצוט זי"ע, צו אריכת ימים ,און ווי באקאנט האט ער געהאט א
הרה"ק רבי יהודה צבי אייכנשטיין מראזלא זי"ע, געוואלדיגע אריכת ימים.
הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע,
ווי באקאנט איז ער שוין געווען א זקן מופלג
הרה"ק רבי יוסף מאיר בעל אמרי יוסף מספינקא
זי"ע, ווען ער איז געפארן צו הרה"ק רבי מנשה מרופשיץ
זי"ע ,וואס איז געווען אסאך יונגער ווי אים ,אבער
הרה"ק בעל ייטב לב מסיגוט זי"ע.
דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע האט
ווי עס איז באקאנט האט אים זיין רבי דער געזאגט ,אויב וועט ער טראכטען אויב רבי מנשה
הייליגער רבי אלימלך מליזענסק זי"ע ,געגעבן א איז ראוי צו זיין א מנהיג ישראל ,וועט מען אים
ברכה אויף אריכת ימים ,און זומער פונעם יאר פון ארויף רופען צום עולם האמת צו ווייזען אז ער איז
זיין הסתלקות ,האט דער צדיק רבי שמעון טאקע ראוי' צו זיין א מנהיג ,דערפאר איז ער
געשיקט א בי"ד צום ציון פון זיין רבין רבי אלימלך געפארן צו אים אפילו זייענדיג א גאר יונגע רבי.
זי"ע צו מבטל זיין דעם הבטחה ,ווייל א הבטחה פון
אין ספר דבש השדה ברענגט הגה"ק רבי
זיין רבין איז געווען א זאך ,וואס ער האט געגלייבט בעריש מריישא זי"ע א מעשה ,אז איין שבת איז
אז עס קען נישט אליין בטל ווערן ,און ער האט הרה"ק רבי שמעון מיעריסלוב זי"ע געווען ביי
מרגיש געווען אז זיין צייט איז געקומען צו נסתלק
הרה"ק רבי אשר ישעי' מראפשיץ זי"ע ,און די
ווערן. חסידים האבן זיך זייער געשטיפט ביים טיש ,האט
ער האט מאריך ימים געווען ביז 92יאר און ער געזאגט פארן ראפשיצער רב בדרך צחות ,אז
געדינט דעם באשעפער יעדע מינוט פון זיין לעבן דוד המלך ע"ה האט געזאגט אז ער וועט נישט זיין
מיט א מסירת נפש און אויף געשטעלט אסאך אין גיהנום ,ווייל חסידים האבן נישט קיין שייכות
חשובע און גרויסע תלמידים. צום גיהנום ,און ווי די רבי גייט לויפן אים נאך די
חסידים ,קומט אויס אז אויפן עולם האמת וועט ער
דער צדיק איבער געלאזט א שיינע דור פון נישט גיין אין גיהנום ,ווי דוד המלך זאגט אין פסוק
קינדער. )תהלים ט"ז י'( כִּ י א ַת ֲעזֹב נַ ְפ ִשׁי ִל ְשׁאוֹל א ִת ֵתּן
ֲח ִס ְידִ ל ְראוֹת ָשׁ ַחת.
הרה"ק רבי בונם מנחם מענדל זי"ע ,חתן הרה"ק רבי
יעקב זי"ע ,בן הגה"ק בעל דעת קדושים בעפאר ער איז געווארן רב אין שטאט
מבאטשאטש זי"ע ,ממלא מקום אביו ביערסלוב, יערסלוב ,האט ער עוסק געווען במסחר בנאמנות
הרה"ק רבי נפתלי אב"ד ליטאוויסק בעל אילה און געווען א נקי כפים ,און שפעטער ווען ער איז
שלוחה זי"ע, שוין געווען א רבי ,פלעגט ער אסאך פארן צו די
הרה"ק רבי יצחק אב"ד ראפשיץ זי"ע ,חתן הרה"ק צדיקי הדור און זיך אפילו געהאלטן פאר א תלמיד
רבי מנשה מרופשיץ זי"ע, פון יונגערע צדיקים ווי אים ,ובתוכם הרה"ק בעל
חתנו ,הרה"ק רבי קהת היילפרין מברעזאן זי"ע ,בן השר שלום מבעלזא זי"ע ,וואס איז געווען 20יאר
הגה"ק רבי נפתלי הירץ היילפרין זי"ע, יונגער ווי אים ,מיט דעם אלעם איז ער צו אים
112
••• וואס ווי באוויסט אז הרה"ק רבי שלום רוקח בעל
דער צדיק מיערסלוב זי"ע האט אמאל געזאגט, שר שלום מבעלזא זי"ע ,האט מעיד געווען אויף
אז דאס וואס שטייט אין מסכת ברכות" ,תלמידי הרה"ק רבי קהת זי"ע ,און זיין ווייב הצדקת מרת
חכמים מרבים שלום בעולם" ,דאס מיינט ,אז אויב שיינדל רייזל ע"ה די טאכטער פונעם רבין ,אז זיי
זיי האלטן זיך קליין און טראכטען אייביג אז זיי זען אויס ווי אדם וחוה קודם החטא ,ליידער האבן
זענען תלמידים פון חכמים ,דאן איז דא שלום, זיי נישט איבער געלאזט קיין זש"ק,
אבער טאמיר איינער טראכט ער איז גרעסער ווי א חתנו ,הרה"ק רבי יהודה לייבוש העלמיר מווארשא
אנדערן איז נישט דא קיין שלום. זי"ע,
••• חתנו ,הרה"ק רבי יצחק ציינווירט מווישניצא זי"ע,
דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע איז חתנו ,הרה"ק רבי יהושע לאם זי"ע,
אמאל געקומען צו א סעודת מצוה וואו עס האבן חתנו ,הרה"ק רבי נתן נטע פרנס מיאשניצא זי"ע,
אנטייל גענומען אסאך צדיקים ,צווישן די צדיקים חתנו ,הרה"ק רבי יצחק ווארמאן זי"ע,
איז געווען הרה"ק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע ,א חתנו ,הרה"ק רבי מרדכי הלוי העלער זי"ע,
תלמיד פון הרה"ק מלובלין זי"ע ,וועלכער איז שוין חתנו ,הרה"ק רבי אליהו צבי וועבער זי"ע,
געווען אין די עלטערע יארן און האט שוין נישט חתנו ,הרה"ק רבי בן ציון לויער ממעזילאבריץ זי"ע.
אזוי גוט געזען,
דער צדיק האט איבער געלאזט זיין הייליג ספר
הערנדיג ווי דער צאנזער רב איז אנגעקומען, תורת שמעון.
האט זיך דער צדיק אויפגעהויבן און זיך אנגערופן,
"שלום עליכם מיין טייערער חיים" ,גלייך דערנאך נסתלק לגנזי מרומים בשיבה טובה ביום א'
האט ער זיך אנטשולדיגט ,זאגענדיג אז דער סוכות ט"ו תשרי בשנת תר"י בשעת ער האט מקיים
צאנזער רב זאל אים מוחל זיין פארוואס ער רופט געווען די מצוה פון נטילת לולב ,ומנוחתו כבוד איז
אים ביים נאמען ,ערקלערנדיג מיט זיין גרויסע אין ביה"ח אין יערסלוב אין פולין.
עניוות ,אז זיין רבי פלעגט רופן ביים נאמען די אלע
וואס ער האט ליב געהאט ,איך האב אבער נישט ער האט געהאט א שיינעם אוהל אויפן קבר,
זוכה געווען צו די מדריגה. אבער ביי די צווייטע וועלט מלחמה האבן די
דייטשן ימ"ש ליידער כמעט די גאנצע ביה"ח חרוב
נאר ווען עס קומט שבת ,בין איך יא אין די געמאכט ,אבער ממש לפלא האט מען דעם מקום
מדרגה ,און אזוי ווי היינט האב איך געשפירט פונעם ציון קדשו געטראפן יארן שפעטער און מען
קדושת שבת ,א ראי' האט איר אז ביים דאווענען האט אויף געשטעלט א שיינע אוהל אויפן קבר.
האב איך געזאגט ברכות קריאת שמע מיט'ן ניגון
פון קל ברוך גדול דעה ,דעריבער שפיר איך מיך ביי זכותו הגדול יגן עלינו
די מדרגה צו רופן דיין נאמען ,און דאס איז געווען ועל כל ישראל אמן.
זיין הכנאה צו יעדן צדיק אפילו ער איז געווען
כמעט 40יאר עלטער ווי דעם הייליגען דברי חיים
מצאנז זי"ע. מעשיות
•••
מיט זיין גרויס ענווה האט דער צדיק הרה"ק הרה"ק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע האט נאך
רבי שמעון פון יערוסלאב זי"ע אמאל געזאגט ,אין געזאגט פון זיין רבין דער הייליגער חוזה מלובלין
די ווייטע שטעט דארט וואו מ'קען מיך נישט ,רופט זי"ע ,אז משנכנס אב ממעטין בשמחה ,דאס גייט
מען מיך "דער צדיק פון יעראסלאוו" ,עטוואס ארויף אז די שונאי ישראל ווערן בטל דורך שמחה
נענטער וואו מ'קען מיך שוין בעסער ,רופט מען פון אידישע קינדער ,און געזאגט ,אז עצבות און
מיך "רבי שמעון" ,דאקעגן מיין פרוי וואס זי קען מרה שחורה רח"ל זענען מבטל די עבודת השם ביי
מיך נאך די בעסטע ,רופט מיך ביים נאמען אידן ,ווייל א איד דארף אייביג זיין בשמחה דורך
"שמעון". דינען דעם גרויסן באשעפער.
113
איינעם מיט זיך ,און עס איז נישט געבליבען •••
קיינער פון די חברה. דער צדיק הרה"ק רבי שמעון מיערוסלאב זי"ע,
איז אנגעקומען צו א הויכען עלטער ,ווען איינער
דער שטח איז געבליבען ליידיג פאר יארן און פון די תלמידים האט אים אמאל געפרעגט אין א
מען האט דארט אנגעצייכענט אז כהנים זאלן שמועס ,ווי אזוי ער איז צו געקומען צו אזא אריכות
נישט דארט גיין ,און יארן שפעטער ווען מען האט ימים ,האט ער געענטפערט ,אז ער האט זיך
דארט געוואלט בויען א נייע בנין ,האט מען דארט קיינמאל נישט אפגערעדט אויפ'ן אויבערשטענ'ס
געטראפן גלגולות און עצמות און עס איז געווען א וועגן ,אלעס איז מיר גוט ,וויסענדיג אז השי"ת פירט
פלא גדול. די וועלט און אלעס איז לטובה ,אבער ווען איינער
••• רעדט זיך אפ ,פירט מען אים ארויף אויף יענע
הגה"ק בעל שם שלמה ממונקאטש זי"ע ,האט וועלט און מ'ווייזט אים אז אלעס איז מיט א חשבון,
בעפאר זיין פטירה פארציילט ,אז זיין לעבן אויף די אז מיר איז אלעס גוט געווען ,האט מען מיך נישט
וועלט איז געווען בדרך נס און פארציילט די געדארפט ארויף רופן דאס צו איבערצייגען.
מעשה. •••
דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע ,האט
בשנת תר"ד ווען ער איז געווען 12יאר אלט, מקפיד געווען צו רופען די שטעט ביים נאמען
איז ער געווען זייער נישט געזונט מיט די מחלה פונעם גדול וואס האט דארט געוואוינט ,און נישט
אסכרה ר"ל ,און עס איז געווען ערב סוכות ,און צו רופען קיין שטאט ביים נאמען פונעם שטאט,
צוליב דעם יו"ט וואס קומט ,האט מען אריבער ווייל די שמות פון אלע שטעט זענען על שם פון
געשיקט א ערל מיט א קוויטל צו הרה"ק רבי עבודה זרה ,אויסער יערעסלוב האט ער יא געזאגט
שמעון מיערסלוב זי"ע ,און מיין טאטע איז ווייל דאס מיינט "יראת הלב".
געגאנגען דאווענען ,און מען האט אים גערופען אז •••
עס איז שוין אין א מצב פון גסיסה ר"ל און ער זאל מען פארציילט ,אז נישט ווייט פונעם שטוב
שנעל קומען. פון רבי שמעון איז געווען א בית התפילה פון די
נוצרים ,און יעדן טאג פלעגט דארט קלינגען
אבער פלוצלונג האב איך מיך אויפגעוועקט גלעקלעך און דאס האט מורא'דיג געשטערט דעם
און געבעטען א גלעזל מילך ,און פון דאן בין איך רבין מיט זיין עבודות הקודש ,איינמאל איז הרה"ק
געווארן בעסער און בעסער ביז איך בין געווארן רבי מענדל מרימנוב זי"ע געקומען צום רבין פאר
אינגאנצן געזונט ,ווען דער ערל איז צוריק שבת ,און די רבי האט זיך מורא'דיג מתעונן געווען
געקומען האט ער געברענגט א תשובה פון רבי וועגן דעם בית נוצרים וואס שטערט אים מיט זיין
שמעון וואס דער משמש האט געשריבען ,ווייל ווי עבודות הקודש.
באקאנט איז רבי שמעון שוין געווען דאן א סגי
די קומענדיגע טאג ביי חצות ווען די גלעקלעך
נהור ,און עס איז געשטאנען בזה"ל "אם ישנו
האבן אנגעהויבן קלינגען ,האט רבי שמעון געזאגט
החולה עוד כעת בעולם הזה ,אז כבר ישאר בחיים".
פאר רבי מענדל מרימנוב ,דאס איז די גלעקלעך
וואס שטערן מיך אזוי ,האט רבי מענדל מרימנוב
און מען האט אויס גערעכנט די צייט און מען
געזאגט פארן רבין ,רבי שמעון קום איך וועל דיר
האט געזעהן ,אז דאס איז געווען די זעלבע צייט
העלפן מיט דעם.
ווען ער האט זיך אויפגעוועקט און עס איז אים
בעסער געווארן ,און ווי מען האט געזעהן האט רבי דאן האט דער צדיק רבי מענדעלע זי"ע אויף
שמעון אים אויסגעפויעלט נאך א יובל יארן ווייל געהויבען זיינע הענט כלפי מעלה און געזאגט "יהי
דער שם שלמה זי"ע איז נסתלק געווארן בשנת רצון שישקע הבית וירד מטה מטה" און אראפ
תרנ"ג. גענידערט זיינע הענט נידעריגער און נידעריגער,
••• און בשעת מעשה איז דער גאנצע בנין געגאגען
מען דערציילט ,אז דער הייליגער שר שלום נידעריגער און נידערגיער ,ביז דער גאנצער בנין
מבעלזא זי"ע האט געבויעט א נייע ביהמ"ד אין איז אריין אין דער ערד ,און מיט גענומען יעדן
114
מאיר'ל געגעבן פאר דעם איד פינף זהובים און שטאט בעלזא ,און ער איז געווען די גאנצע צייט
עטליכע גראשן ,דאן איז געווען באוויסט אז רבי ביים בויען דעם ביהמ"ד צו מאכן זיכער אז אלעס
שמעון האט געלעבט אין א שרעקליכע דחקות. איז בקדושה.
ווען דער צדיק וקדוש רבי שמעון מיערסלוב
ווען דער איד איז אנגעקומען קיין יערסלוב
איז ער אריין צום צדיק רבי שמעון ,פונקט דאן איז זי"ע איז געקומען צום חנוכת הבית פונעם ביהמ"ד,
האט דער בעלזא רב אים ארום געטראגען דעם
די רעבעצין אריין געקומען צום צדיק ,און געבעטן
גאנצען ביהמ"ד ,און אפילו דער צדיק רבי שמעון
אז זי ברויך געלט צו קענען אנגרייטן דעם שבת
קודש ,האט דער צדיק געפרעגט ווי פיל זי ברויך, האט נישט געקענט מער זעהן מיט די אויגען ,האט
ער מיט זיין שטעקן ארים געטאפט דעם גאנצען
לפלא איז דער סכום געווען פונקטליך וויפיל רבי
מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע האט מיט געשיקט. ביהמ"ד.
••• ווען ער איז אנגעקומען ביי איין פלאץ אונעם
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט ביהמ"ד ,האט ער געפרעגט דעם הייליגען בעלזא
דערציילט ,אז איינמאל איז געווען דער הייליגער רב זי"ע ,וואס גייט דא פאר ביי דעם פלאץ ,האט
שינאווער רב זי"ע און הרה"ק רבי שלום מקאמינקא דער בעלזא רב געזאגט ,אז ביי דעם פלאץ איז ער
זי"ע ערב תשעה באב ביים הייליגען צדיק רבי נישט געווען בשעתן בויען ,און דער קדוש רבי
שמעון מיערסלוב זי"ע ,און דער צדיק רבי שמעון שמעון האט גלייך דערפיעלט אז דארט פעילט די
האט געשיקט די רעבעצין זאל גיין שחט'ן א הינדל קדושה.
ביים שוחט ,פארשטייט זיך אז די רעבעצין האט •••
דאס געטון באהאלטענערהייט וויבאלד עס איז דער הייליגער צדיק וקדוש רבי שמעון
דאך געווען ערב תשעה באב. מיערסלוב זי"ע ,האט געהאט א מנהג ,צו זאלצן די
פיש ערב שבת אריינלייגענדיג א קדושת שבת
דאן האט דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב אפ אונעם פיש ,סוף ימיו איז ער ליידער געווען א סגי
געראכטן א פליישיגע סעודה בעפאר חצות נהור ,איין שבת קודש זענען געקומען זייער אסאך
צוזאמען מיט די צוויי צדיקים ,נאכן סעודה האט געסט ,און מען האט געברויכט ברענגען נאך פיש,
רבי שמעון געזאגט ,לאמיר עפעס זינגען לכבוד די און הרה"ק רבי שלום מקאמינקא זי"ע האט
סעודה ,האבן די דריי צדיקים געזינגען "אדיר הוא געזאלצן די איבעריגע פיש ,און ער האט געמאכט
יבנה ביתו בקרוב" ,פאר גאנצע פיר שעה און עס א סימן אויף די פיש וואס רבי שמעון האט
האט זיך דארט געגאסען טייכן טרערן אויפן חורבן געזאלצן ,כדי צו זען וואס עס וועט געשען ביים
בית המקדש און צרות השכינה. טיש.
דערציילט רבי יענקעלע זי"ע ,אז דער ווען עס איז געקומען צום עסן ,האט רבי שלום
הייליגער שינאווער רב זי"ע האט געהאט חלישת מקאמינקא זי"ע געזען ווי די רבי האט אויס
הדעת פון דעם ,וויבאלד עס איז נישט אזוי ווי דער געקליבן ממש יענעם פיש וואס ער האט אליין
שולחן ערוך זאגט מען זאל טון ערב תשעה באב, געזאלצן ,אפילו עס איז געווען א געוואלד מיט
אבער ווען ער האט דערציילט שפעטער פארן פיש פאר די געסט וואס זענען דארט געווען ,ווייל
טאטן דער הייליגער צאנזער רב זי"ע די גאנצע דער צדיק רבי שמעון האט מיט זיין קדושה גלייך
מעשה ,האט דער הייליגער צאנזער רב געזאגט ,זיי מרגיש געווען וועלכע פיש ער האט געזאלצן.
נישט צובראכן פון דעם ,ווייל דער הייליגער צדיק •••
רבי שמעון ווייסט וואס ער טוט און אויב האט ער אין ספר אהל שמעון ווערט געברענגט ,אז
געמאכט דעם פליישיגע סעודה ערב תשעב באב איינמאל איז א סוחר פון שטאט יעריסלוב געפארן
איז זיכער געווען עפעס מער ווי א פשוטע סעודה. קיין פרימישלאן ,און ער איז אריין צום הייליגען
••• צדיק רבי מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע ,האט אים רבי
אין ספר אהל שמעון ווערט געברענגט ,אז עס מאיר געבעטן אז ער זאל איבער געבן א גריס פארן
איז געווען א גאר שטארקע נאנטשאפט צווישן צדיק רבי שמעון מיערסלוב ,און דאן האט רבי
115
גשמיות'דיגע וועלט ,אבער ווען דער הייליגער דעם הייליגער ראפשיצער רב זי"ע און רבי שמעון
צדיק דער שר שלום מבעלזא זי"ע האט אים מיערסלוב זי"ע ,איינמאל זענען די צוויי צדיקים
שפעטער געגעבן א ברכה אז ער זאל זוכה זיין צו געפארן צונעזאם צום הייליגען חוזה מלובלין זי"ע,
זען מיט זיינע הייליגע אויגן ,האט דער צדיק אויפן וועג האבן זיי נישט געהאט וואס צו עסן,
געענטפערט דריי מאל "אמן". האבן זיי צוליב פיקוח נפש אפ געמאכט ,אז זיי
••• וועלן זיך אפשטעלן אין א דארף ,מען וועט מאכן
הרה"ח רבי אברהם כהן מירושלים ז"ל האט רבי שמעון אלס רבי ,און דער הייליגער ראפשיצער
דערציילט ,אז ער האט נאך געהאט די זכי' צו זעהן רב וועט זיין דער קוויטל שרייבער ,און אזוי וועלן
דעם צדיק וקדוש רבי שמעון מיערסלוב זי"ע ,און זיי האבן עפעס געלט צו קויפן עסן.
דער צדיק איז יעדע נאכט אויף געווען ביי חצות
און אפ געראכטן תיקון חצות ,איינמאל איז דער זיי האבן זיך אפ געשטעלט אין א שטאט ,און
צדיק געזעצן מיט זיינע מקורבים ,און 15מינוט מען האט מודיע געווען פאר די שטאט מענטשן ,אז
בעפאר חצות האט זיך דער צדיק צו געלייגט. עס איז אנגעקומען א רבי אין שטאט ,איז א איד
געקומען זיך מזכיר זיין ,אז ער ווארט שוין יארן
אבער לפלא פונקטליך ביי חצות איז דער פאר קינדער ,אבער ער איז נאכנישט געהאלפן
צדיק שוין געווען אויף די פיס און אפ געראכטן געווארן ,האט אים רבי שמעון געגעבן א ברכה אז
תיקון חצות ,און ער האט דערציילט ,אז זיין מאמע ער זאל בקרוב געהאלפן ווערן מיט א בן זכר.
די צדקת פלעגט אים יעדע נאכט ארויס נעמען פון
זיין בעט ביי חצות ,און האט אים געלייגט אויף דער אנקומענדיג צום הייליגען רבין דער חוזה
ערד און געלאזט וויינען ,כדי ער זאל זיך צו מלובלין זי"ע ,האט דער הייליגער חוזה גלייך
געוואוינען אז דאס איז א צייט ווען מען ברויך מרגיש געווען וואס דא איז פאר געקומען און ער
וויינען ,און דערפאר איז ער שוין געווען געוואוינט האט געזאגט בזה"ל" ,שלום עליכם רבי ר' שמעון,
צו אויפשטיין ביי חצות. איר גיט שוין אויך ברכות און שרייבט קמעות" ,די
••• תלמידים פונעם הייליגען חוזה מלובלין האבן
הרה"ק רבי משה ארי' פריינד גאב"ד ירושלים גלייך פארשטאנען אז די רבי האט דעם תלמיד רבי
זי"ע האט דערציילט ,אז זיין זיידע הרה"ק רבי שמעון מכתיר געווען צו פירן אן עדה הקדושה.
אברהם יהושע פריינד מנאסויד זי"ע האט •••
דערציילט ,אז דער צדיק וקדוש רבי שמעון ווי באקאנט אז דער הייליגער צדיק וקדוש רבי
מיערסלוב זי"ע האט געהאט א מנהג קדוש ,אז ער שמעון מיערסלוב זי"ע איז סוף ימיו געווען א סגי
האט יעדן טאג געזאגט די ברכות השחר בקול רם, נהור ,יענע צייט פלעגט ער גאר אסאך זיך אויף
און די תינוקות של בית רבן האבן נאך געזאגט אמן האלטן אונעם שטוב פונעם צדיק הרה"ק השר
אויף די הייליגע ברכות. שלום מבעלזא זי"ע ,די רעבעצין הצדקת מרת
מלכה ע"ה האט דעם צדיק גאר אסאך באדינט און
אינעם שטאט איז געווען ליידער א משכיל זיך אפ געגעבן מיטן צדיק.
וואס האט געלייגט די אויגן אויף איינע פון די
קינדער פון שטאט ,און דער משכיל האט מיט דעם איין טאג האט די רעבעצין הצדקת מרת מלכה
קינד אנגעהויבן לערנען חכמת הדקדוק אן דעם ע"ה געבעטן פונעם צדיק א ברכה ,האט דער
הייליגער צדיק רבי שמעון זי"ע געזאגט ,איך וועל
וואס זיין טאטע זאל פון דעם וויסן ,אבער איין טאג
ווען דער צדיק האט געזאגט זיינע ברכות און די דיך אויס לערנען א קורצע בקשה וואס איז א מועט
קינדער האבן נאך געזאגט אמן ,איז יענער קינד המחזיק את המרובה" ,דער אויבערשטער זאל
געבן ,און פארגעבן ,און נישט נעמען" דאן האט די
אויך געווען צווישן די קינדער ,גלייך האט זיך דער
צדיק וקדוש רבי שמעון אויף געשטעלט ,און ער צדקת צוריק געגעבן א ברכה פארן צדיק ,אז ער
איז גלייך צו געגאנגען צו יענעם קינד. זאל זוכה זיין צו קענען זען מיט די הייליגע אויגן.
און דער צדיק האט דעם קינד געגעבן א האט דער הייליגער צדיק געזאגט פאר די
פעטשל אויפן פנים ,און דער צדיק האט געשריגן רעבעצין ,פארוואס ברויך איך נאך זען אין דעם
116
דעם רבין מיט סנדקאות ,און מען וועט די סעודת מיט קולות "טמא" ,עס איז געווען א וואונדער ביי
ברית פארציען ביז שפעט ,וואס ווי דער מנהג ביים די אלע וואס זענען דארט געשטאנען ,אבער די
רבין איז געווען ,אז ער איז נישט געפארן אויפן וועג טאטע פונעם קינד איז גלייך געקומען און אויס
נאך חצות ערב שבת קודש ,און אזוי וועט די רבי געפרעגט זיין קינד ,און דאן האט דער קינד מודה
בלית ברירה מיזן בלייבן ביי זיי אויף שבת. געווען ,אז ער לערנט מיט דעם משכיל ,דאן האבן
אלע געזען די הייליגע אויגן פון דעם צדיק וקדוש
דער גביר איז געפארן קיין זיכלין ,און האט רבי שמעון מיערסלוב זי"ע.
טאקע מכבד געווען דעם רבין מיט סנדקאות ,און •••
ווי זיין מנהג האט דער צדיק קיינמאל נישט אפ הרה"ק רבי יהודה צבי מסטרעטין זי"ע האט
געזאגט קיין מצוה ,אבער דער צדיק האט זיך אויס גאר אסאך עוסק געווען אין תעניתים און ער
גענומען מיטן גביר ,אז ער וועט מיזן ארויס פארן פלעגט פאסטן משבת לשבת ,ער איז איינמאל
פון שטאט גענוג צייטליך צו זיין צוריק ביי זיך אין געקומען צום זקן הצדיקים רבי שמעון מיערסלוב
שטאט אויף שבת קודש ,דער גביר האט דאס צו זי"ע ,און ווי באקאנט איז דער צדיק רבי שמעון
געזאגט פארן רבין ,אבער האט געטראכט אז מען געווען זייער קעגן די וואס זענען עוסק אין
וועט שוין אויף קומען מיט א פלאן פרייטאג ווי תעניתים ,און דער צדיק רבי שמעון האט גאר
אזוי מען זאל דעם צדיק אפהאלטן ביי זיי אין אסאך געהויבענע זאכן און ישועות געברענגט
שטאט. מיטן עסן א גרויסע סעודה ,האט ער געזאגט פארן
צדיק רבי יהודה צבי מסטרעטין זי"ע.
דער צדיק איז טאקע געקומען קיין לאדזש
צום ברית ,און די חסידים זענען געגאנגען און האבן איר פלאגט זיך יעדן טאג מיט אייערע הייליגע
צוריק גערוקט מיט צוויי שעה אלע זייגער'ס אין תפילות און די תעניתים ,אבער אין הימל איז דא א
שטוב ווי דער ברית האט געברויכט פארקומען ,און מלאך אחד וואס האט טויזענט מיילער ,און דער
אזוי האבן זיי געטראכט אז דער רבי וועט נישט מלאך זאגט שירות ותשבחות פארן בורא כל
וויסן וויפיל די זייגער איז פונקטליך ,און מען וועט עולמים ,און אפילו איר זאלט אייך צערייסן ,וועט
אזוי קענען אויספאפן דעם רבין ,די ברית איז איר נישט אן קומען צו די מדרגה פון דעם מלאך,
טאקע פאר געקומען ,און די רבי האט זייער אבער איך יעדן טאג ווען איך ענדיג מיין עבודת
געיאגט דעם סעודת ברית ,די חסידים זענען צו התפילה ,וואש איך מיך צו א סעדות בוקר ,און דאס
געגאנגען צום רבין און געוויזן אויפן זייגער און קען אפילו נישט טון דער גרעסטער מלאך אין
געזאגט ,פארוואס יאגט די רבי אזוי דעם סעודה, הימל.
עס איז דאך נאך דא גענוג צייט אן צו קומען צוריק •••
אהיים בעפאר חצות. ווערט דערציילט א מעשה פלא ,וואס האט
פאסירט ביים הייליגען צדיק וקדוש רבי שמואל
דאן האט דער צדיק זיך אנגעריפן צו די אבא מזיכלין זי"ע ,ווי באוויסט האט דער צדיק
חסידים ,איר מיינט אז איר קענט מיך אויס נער'ן אייביג מקפיד געווען נישט צו זיין אין קיין שום
מיטן זייגער ,און דער צדיק האט גענומען זיינע שטאט אויף א שבת ,נאר האט אייביג געמאכט
הייליגע ציצות אין די האנט ,און ער האט זיי געזאגט זיכער צו זיין ביי זיך אין שטאט אויף א שבת,
פונקטליך וויפיל די זייגער האלט יעצט מיט די גרויסע שטעט זענען זיך געקומען בעטן אז דער
רגעים ממש ,פארשטייט זיך אז די חסידים זענען צדיק זאל קומען צו זיי אפרעכטן זיין הייליגע
ארויס פון התפעלות פון דעם מופת. עבודה שבת קודש ,אבער דער צדיק האט זיי אלע
אפ געזאגט.
אבער ווען דער צדיק האט געזען ווי די אלע
וואונדערן זיך אזוי ,פון ווי ער האט געוויסט וויפיל איין וואך האט זיך געמאכט ,אז איינע פון די
די זייגער איז פונקטליך ,האט דער צדיק גבירים פון שטאט לאדזש האט געהאט א קינד ,און
דערציילט פאר זיי פון ווי ער האט באקומען דעם די ברית האט געברויכט זיין פרייטאג ,איז דער גביר
מתנה ,אז ווען ער איז נאך געווען א קליין קינד פון אויף געקומען מיט א פלאן ,אז ער וועט מכבד זיין
117
שטוב פון רבי משה לייב מסאסוב זי"ע ,רבי שמעון 6יאר אלט אין שטאט לויביטש ,פלעגט איינמאל א
מיערסלוב האט מקבל פנים געווען רבי משה לייב יאר קומען אין שטאט דער צדיק קודוש רבי שמעון
און געזאגט" ,שלום עליכם רבי ומורי" ,האט רבי מיערסלוב זי"ע אויף א שבת ,און דאן פלעגן די
משה לייב גלייך געבעטן דעם צדיק רבי שמעון ,אז קינדער פון שטאט גיין זאגן די ברכות פארן צדיק
ער זאל קומען מיט אים ,די צוויי צדיקים זענען און ער האט נאך געזאגט אמן.
ארויס ביים עק פון שטאט ,און רבי משה לייב האט
גענומען א גאנצע בינטל שטרוי ,און צוזאמען די לעצטע מאל וואס דער צדיק רבי שמעון
האבן דאס די צוויי צדיקים געברענגט צו רבי משה מיערסלוב זי"ע איז געווען ביי אונז אין שטאט
לייב אין שטוב. לויביטש פאר א שבת ,נאכן זאגן די ברכות פארן
צדיק ,האט מיך דער צדיק צו געריפן און געזאגט,
דאן האט דער צדיק רבי משה לייב דאס שיין איך ווייס נישט אויב איך וועל נאכאמאל קומען צו
מסדר געווען ,און אריבער געטראגן צום שטוב פון ענק אין שטאט ,דערפאר געב איך דיר א געזעגענוג
א יולדת און געמאכט זיכער אז אלעס איז מתנה וואס מען האט דאן געריפן "לעצט געלט",
באקוועם ביים שטוב פון די יולדת ,דאן האט רבי און דאן האט מיר דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב
משה לייב צוריק געגעריסט רבי שמעון מיערסלוב זי"ע געגעבן דעם סוד ,אז ווען איך נעם מיינע ציצות
"עליכם השלום רבי שמעון" ,ווייל דער צדיק האט אין די האנט און איך קוק אויף זיי ,ווייס איך די
כסדר געוואלט אז אנדערע אידן זאלן אויך מקיים פונקטליכע צייט ווי דער זייגער האלט ,און נאך די
זיין די מצוות וואס ער האט געטון. מעשה איז דער צדיק אהיים געפארן אויף שבת.
••• •••
הרה"ק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע האט הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
דערציילט אויפן צדיק וקדוש רבי משה בעל אור דערציילט ,אז איינמאל איז געקומען א שליחות פון
פני משה מפשעווארסק זי"ע ,אז איינמאל מוצש"ק הרה"ק בעל אהבת שלום מקאסוב זי"ע ,אז דער
זענען געקומען צוויי נשמות מעולמות עליונים, הייליגער ראפשיצער רב זי"ע זאל קומען צו אים
און געבעטן אז דער צדיק זאל א טובה טון פאר אויף א שבת ,ווען מען איז געקומען דאס דערציילן
זייערער נשמות ,ווייל זיי זענען ליידער נע ונד און פאר ראפשיצער רב ,האט ער געזאגט" ,פאר אזא
זיי האבן נישט קיין מנוחה. זאך ברויך מען זיך איבער רעדן" ,מיטן גראבן בויך",
וואס האט רוח הקודש" ,וואס דאס איז געווען
האט דער צדיק זיי געפרעגט ,ווי אזוי מען הרה"ק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע ,וואס זיין רבי
פירט זיך אויף מיט זיי בעולם העליון ,האט איין דער הייליגער ראפשיצער זי"ע פלעגט אים אזוי
נשמה געזאגט ,אז ער איז ליידער נישט געווען נזהר ריפן ,וויבאלד דער צדיק מיערסלוב ,האט דורך עסן
בחייו אין עסן סעודות מלווה מלכה ,און דערפאר אויף געטון גאר גרויסע זאכן.
טרייבט מען אים אריין אין גיהנום גלייך ביים זמן
מוצש"ק ,אבער דער אנדערע נשמה האט געזאגט, ווען מען איז געקומען פרעגן דעם צדיק רבי
אז ער איז בחייו געווען זייער נזהר אין עסן סעודות שמעון מיערסלוב זי"ע אויב מען זאל פאר קיין
מלווה מלכה ,און דערפאר לייגט מען אים נישט קאסוב אויף א שבת ,האט דער צדיק רבי שמעון
אריין צוריק אין גיהנום ביז עס איז נאך דא איין איד געזאגט ,פאר אזא זאך וועט מען זיך מיזן וואשן צו
וואס האט נאכנישט געענדיגט עסן מלווה מלכה א גרויסע סעודה ,און נאכן סעודה האט דער צדיק
אויף די וועלט. וקדוש רבי שמעון געזאגט ,מען וועט מיזן עסן נאך
••• א סעודה ,נאכן צווייטן סעודה האט דער צדיק רבי
הרה"ק רבי שלמה מבאבוב זי"ע האט שמעון געזאגט ,מען זאל נישט פארן ,און דער
דערציילט ,אז דער צדיק וקדוש רבי שמעון ראפשיצער רב איז טאקע נישט געפארן ,ווייל רבי
מיערסלוב זי"ע וואס האט זיין גאנץ לעבן מקפיד שמעון האט געזאגט נישט פארן.
געווען צו דינען דעם גרויסן באשעפער מיט א •••
שמחה ,האט ער אמאל געזאגט בזה"ל" ,צי זאגן ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז דער צדיק
קינות אין תשעה באב איז א מצוה דרבנן ,און א וקדוש רבי שמעון מיערסלוב זי"ע אנגעקומען צום
118
••• מצוה ברויך מען טוען מיט א שמחה ,דערפאר
אין ספר תפארת שלום ווערט געברענגט ,אז וואלט איך פאר דעם אהן געזונגען די גאנצע קינות,
עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער שר שלום נאר איך טו נישט אזוי ,ווייל די יעריסלובער לצים
מבעלזא זי"ע האט געזוכט א שידוך פאר איינע פון וועלן חוזק מאכן".
זיינע אייניקלעך ,און מ'האט גערעדט פון איינע פון •••
די קינדער פונעם צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע, הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
רבי שמעון איז געווען באוואוסט מיט זיין דערציילט ,ווי באקאנט איז דער טאטע פונעם
מורא'דיגער התלהבות און כוח התפילה ,אבער ער צדיק הרה"ק רבי ישראל זי"ע געווען א מתנגד צום
איז געווען אן אויסגעשפראכענער עני ואביון ,אן דרך החסידות ,און אפילו נאכדעם וואס זיין
קיין פרוטה צו די נשמה. הייליגע זון רבי שמעון מיערסלוב זי"ע איז געווארן
א חסיד ,איז די טאטע ביז צו זיין הסתלקות
פאר מ'האט געשלאסן דעם שידוך ,איז רבי געבליבן א מתנגד ,און דערפאר האט אים די טאטע
שמעון געקומען קיין בעלזא ,ער איז אריין צום געזאגט ,אז ביי קדיש לאחר מאה ועשרים שנה זאל
הייליגען שר שלום דאווענען ,און ווי זיין שטייגער ער נישט זאגן "ויצמח פורקניה ויקרב משיחיה".
איז געווען ,האט ער געדאווענט מיט אזא
פייערדיגע דביקות און התלהבות ,ביז דער טלית אבער נאכן פטירה ווען ער האט געזאגט דאס
איז אים אראפגעפאלן פון די פלייצעס פון גרויס ערשטע מאל קדיש און האט געפאלגט וואס די
התעוררות ,נאכ'ן דאווענען האט דער בעלזער רב טאטע האט געהייסן ,האט אים זיין רבין דער
זי"ע געזאגט פאר די ארומיגע" ,א איד וואס ביים הייליגער חוזה מלובלין זי"ע געזאגט ,אז די טאטע
דאווענען פאלט אים אראפ דער טלית פון התלהבות איז שוין אויפן עולם האמת ,און ער ווייסט שוין דעם
און ער שפירט עס אפילו נישט פון גרויס דביקות אמת און איז אויך מסכים אז ער זאל יא זאגן די
אינעם בורא כל עולמים ,מיט אזא מחותן וויל איך ווערטער ביי קדיש ,און פון דאן האט דער הייליגער
זיך משדך זיין ,אפילו ער האט נישט קיין געלט". צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע יא געזאגט די
••• ווערטער" ,ויצמח פורקניה ויקרב משיחיה".
אין סיפורי צדיקים ווערט דערציילט ,אז אין •••
שטאט יערסלוב איז אמאל געווען א איד ,א אין ספר עשר צחצחות ווערט געברענגט ,אז
בעקער ,וואס האט געליטן פון א גנב וואס פלעגט ווען דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע איז
כסדר אריינקומען ביינאכט און גנב'ענען פריש געפארן דאס ערשטע מאל קיין ראפשיץ צום
געבאקענע ברויט ,דער בעקער איז געווען הייליגן זרע קודש זי"ע ,איז ער נאך געווען א גאר
אנגעווייטאגט און איז געקומען וויינען פאר רבי יונגערמאן ,ווי נאר ער איז אריין אינעם רבינ'ס
שמעון אז ער ליידט שווערע שאדן פון די גניבות, צימער ,האט זיך דער ראפשיצער רב
האט דער צדיק רבי שמעון געזאגט פאר'ן בעקער, אויפגעשטעלט מלוא קומתו ,אים געגעבן אן
"היינט נאכט ,באהאלט זיך אינעם בעקעריי ,ווען אויסנאמליכן שלום-עליכם מיט גרויס ליבשאפט
דער גנב קומט אריין ,שלאג אים נישט און שריי און כבוד ,און אים געזאגט מיט התפעלות" ,שלום
נישט ,כאפ אים אן ביים האנט און זאג אים אין מיין עליכם ,א קדוש מרחם".
נאמען ,דער מגיד רבי שמעון רופט דיך".
די חסידים זענען געווען שאקירט צו זען אזא
דער בעקער האט אזוי געטון ,ווען דער גנב איז קבלת פנים פאר אן אומבאקאנטן יונגערמאן,
געקומען און דער בעקער האט אים געזאגט דעם אבער דער הייליגער ראפשיצער רב האט גלייך
מעסעדזש פונעם מגיד ,איז א פחד געפאלן אויפ'ן מרגיש געווען די הויכע נשמה און די ריינקייט
גנב און ער איז גלייך מיטגעגאנגען צום רבי'ן ,ווען פונעם צדיק רבי שמעון נאך פאר מען האט בכלל
זיי זענען אריין ,האט רבי שמעון אנגעקוקט דעם גערעדט א ווארט ,און פון דעמאלט אן איז רבי
גנב מיט גרויס רחמנות און געזאגט" ,איך ווייס אז שמעון געווארן איינער פון די גרעסטע און
דו גנב'עסט נישט ווייל דו ביסט שלעכט ,נאר ווייל נאנטסטע תלמידים פונעם הייליגען ראפשיצער
דיין הויז איז ליידיג און דיינע קינדער הונגערן, רב זי"ע.
119
וְ ֶל ָה ָבה א ִת ְב ַער ָבּ ,"אין דער זעלבער רגע האבן די אבער פארוואס זאלסטו עסן ברויט פון גזל" ,און
ווינטן זיך איבערגעדרייט צו דער אנדערער זייט ,די דער צדיק רבי שמעון האט זיך גלייך
פלאמען האבן זיך צוריקגעצויגן פונעם וועג ,און דער אונטערגענומען צו פארזארגן דעם איד מיט
וואגן איז אדורך בשלום אן דעם וואס אפילו א פאדעם פרנסה און אים געשאפן געלט פאר שבת און יו"ט,
זאל געשעדיגט ווערן. און דער איד איז צעגאנגען אין טרערן ,געטון א
••• גאנצע תשובה ,און איז שפעטער געווארן אן
אין ספר שיחות חסידים ווערט דערציילט ,אז די ערליכער כשר'ער איד.
זקני יערסלוב פלעגן דערציילן ,אז ווען דער צדיק רבי •••
שמעון זי"ע פלעגט צוגיין צו דער עמוד ראש השנה אין קונטרס פעולת צדיקים ווערט דערציילט ,אז
און יום כיפור פאר מוסף ,איז געווען א מורא צו שטיין א חסיד איז אמאל אריינגעקומען מיט א צובראכן
נעבן אים ,ביים זאגן די תפילה פון "ונתנה תוקף" הארץ צום צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע ,און האט
פלעגט זיין פנים ברענען ווי א שטיק פייער ,און די דערציילט ,אז זיין איינציג קינד איז געווארן קראנק
טרערן האבן געגאסן פון זיינע אויגן ווי קוואלן אויף די לונגען ,און די גרעסטע דאקטוירים האבן
וואסער. געזאגט אז עס איז מער נישטא קיין האפענונג און די
רפואה איז אפגעשניטן.
איין יום כיפור ביים דאווענען ,ווען ער איז
אנגעקומען צו די ווערטער "מי יחיה ומי ימות" ,האט דער צדיק רבי שמעון האט אריינגעקוקט אינעם
ער זיך אזוי שטארק צעוויינט ביז ער איז ממש איד'ס אויגן ,ארויסגענומען א שיינעם רויטן עפל,
גע'חלש'ט שטייענדיג ביים עמוד ,מען האט אים געמאכט דערויף א ברכת "בורא פרי העץ" מיט זיין
געמוזט דערמוטיגן מיט א שמעק-טאבאק ,ווען ער גאנצן כוח און כוונה ,אפגעביסן א שטיקל ,און דעם
איז געקומען צו זיך ,האט מען אים געפרעגט וואס ער איבריגן עפל געגעבן פאר'ן טאטן און געזאגט" ,נא
האט דארט געזען ,האט ער געענטפערט מיט א גרויס דיר ,גיי אהיים און גיב דאס פאר דיין קינד צו עסן ,און
ציטער" ,איך האב געזען ווי דער בית דין של מעלה דער אייבערשטער וועט שיקן א רפואה שלימה".
שרייבט א גזירה אויף עטליכע אידישע קינדער פון
שטעטל ,און איך האב נישט געקענט ממשיך זיין ביז דער טאטע איז געלאפן אהיים ,געגעבן דעם
מ'האט איבערגעדרייט דעם פסק צו חסד ורחמים" ,און שיריים-עפל פאר'ן קינד ,און ווי נאר דאס קינד האט
לפלא ,יענעם יאר איז קיינער פון שטעטל נישט געגעסן פונעם עפל ,האט זיך די היץ אראפגעלאזט,
געשטארבן פון קיין קרענק אדער משונה'דיגע די כוחות זענען צוריקגעקומען ,און ביז עטליכע טעג
סיבות. איז דאס קינד געווען געזונט און פריש ,ווען דער
••• דאקטער איז געקומען און געזען דאס קינד שפילן
אינעם קונטרס סיפורי מופתים ווערט דערציילט, אויף דער ערד ,האט ער אויסגערופן מיט שטוינונג,
אז איינער פון די רייכע סוחרים אין שטאט יעראסלוב "דאס איז נישט קיין מעדיצין ,דאס איז העכער פון די
איז אמאל אריינגעלאפן צום רבי'ן אין א גרויסן בהלה נאטור".
און ער האט דערציילט ,אז ער האט פארלוירן דעם •••
איינציגן שליסל פון זיין גרויסן אייזערנעם קאסע, אין קונטרס מאורי גליציה ווערט דערציילט ,אז
וואו עס זענען געלעגן אלע זיינע געלטער ,וועקסלען אמאל איז דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע
און שטרות ,און ער האט געהאלטן פאר'ן געפארן אויפ'ן וועג צוזאמען מיט זיינע מקורבים,
באנקראטירן אויב ער קען דאס נישט עפענען ביז א אינדערמיט האט אויסגעבראכן א גרויסע שריפה
פאר שעה צו באצאלן א חוב. אינעם וואלד נעבן דעם שאסיי ,און די פלאמען האבן
זיך געצויגן גאר שנעל צוליב די ווינטן ,ביז ס'איז
דער צדיק רבי שמעון האט אים געזאגט" ,גיי געווארן א סכנה ממש פאר'ן וואגן און די פערד.
אהיים ,און פאר דו ברעכסט אויף דעם שלאס ,עפן דיין
טייסטער און גיב א נדבה פאר ארימעלייט וואס האבן דער בעל עגלה איז אריינגעפאלן אין א
נישט אויף שבת ,און בזכות דעם וועסטו געהאלפן שרעקליכן פחד און געוואלט אנטלויפן ,אבער דער
ווערן" ,דער סוחר האט גלייך געשיקט געלט פאר צדיק רבי שמעון איז געזעצן מיט א גוואלדיגע
עטליכע עניי העיר ,און ווי נאר די שליחים זענען רואיגקייט ,ער האט ארויסגעשטעקט זיין קאפ פונעם
צוריקגעקומען און באשטעטיגט אז די ענייים האבן וואגן ,אנגעקוקט דאס פייער מיט זיינע הייליגע אויגן,
באקומען דאס געלט ,האט זיך דער סוחר און געזאגט איין פסוק" ,כִּ י ֵת ֵלְ בּמוֹ ֵאשׁ א ִתכָּ וֶ ה
120
מאכסטו פונעם געריכט ,דער פאפיר איז אינגאנצן אראפגעבויגן צום קאסע ,און פלוצלינג געזען ווי דער
ליידיג ,ס'שטייט דא נישט קיין שום חוב און נישט קיין שליסל ליגט גלייך אונטער דער פיס פונעם טיש ,א
חתימה" ,דער פריץ האט געקוקט און געווארן בלאס פלאץ וואס מען האט שוין פריער איבערגעזוכט
פאר שוואכקייט ,ווייל דער גאנצער טינט פונעם צענדליגער מאל מיט לעכט און גארנישט געפונען.
בלבול איז אויסגעמעקט געווארן ,דער פסק איז תיכף •••
בטל געווארן און דער איד איז באפרייט געווארן. אינעם קונטרס מפי ספרים וסופרים ווערט
••• דערציילט ,אז א איד א חסיד וואס איז שוין געווען
אינעם קונטרס ישועות צדיקים ווערט דערציילט, חתונה געהאט העכער צען יאר און נישט געהאט קיין
אז עס איז געווען א איד אין שטעטל וואס האט קינדער ,איז געקומען צו פארן צום הייליגן צדיק רבי
געליטן פון א שווערע קרענק אין די אויגן ,ביז די שמעון מיערסלוב זי"ע אויף שבת קודש ,ביים טיש
דאקטוירים אין גרויסן שטאט לעמבערג האבן פרייטאג צו נאכטס ,ווען רבי שמעון האט געמאכט
געווארנט ,אז ער פארלירט אינגאנצן דאס זעה- "המוציא" ,האט ער אראפגעבראכן א גרויס שטיק
קראפט ח"ו אויב מ'מאכט נישט קיין געפארפולע חלה ,עס אריינגעגעבן אין דער האנט פונעם דאזיגן
אפעראציע ,דער איד איז געקומען וויינען צום רבי'ן איד ,און געזאגט מיט א שמייכל" ,נא ,נעם די ברכה
דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע מיט גרויס פונעם שבת ,און געדענק ,קינדער זענען ווי פרישע
שרעק. שבת-חלות ,מ'דארף זיי געבן צייט צו גיין ,און מיט
תפילה קומט די ברכה צום גוטן" ,דער איד האט
דער צדיק רבי שמעון האט אנגעפילט א פלאש געגעסן די שיריים מיט גרויס אמונה ,און פונקט א יאר
פשוטע פרישע קוואל-וואסער פון זיין אייגענעם שפעטער ,איז ביי אים געבוירן געווארן א געזונט
הויף ,געזאגט דערויף א קורצע תפילה ,און געזאגט אינגל ,און ער האט אים א נאמען געגעבן נאכ'ן רבי'ן
פאר'ן איד" ,נעם דאס וואסער ,יעדן טאג פאר שחרית, שמעון.
נאכ'ן אפגיסן נעגל-וואסער ,זאלסטו וואשן די אויגן •••
פּוֹק ַח ִעוְ ִרים' ,און
מיט דעם וואסער און אינזין האבן ' ֵ אינעם קונטרס סיפורי מופתים ווערט דערציילט,
קיין דאקטוירים זאלסטו מער נישט גיין זוכן" ,דער אז א אידישער ארענדאר פון א דערפל נעבן
איד האט אזוי געטון מיט תמימות ,און ביז דריי טעג יעראסלוב איז אריינגעפאלן אין א שווערע צרה ,דער
האט זיך די געשוואלעכץ און די שווערע שמערצן לאקאלער פריץ )דער פוילישער גראף( האט אים
אפגעטון ,און ביז א וואך איז זיין ראיה צוריקגעקומען אנגעקלאגט אין געריכט מיט א בלבול ,אז ער איז אים
פונקט ווי א געזונטער מענטש ,אן קיין שום שולדיג א ריזיגע סומע געלט אויפ'ן ארענדע-
אפעראציע אדער מעדיצין. קאנטראקט ,און דער שופט האט שוין געהאלטן ביים
••• ארויסגעבן א פסק אים אריינצוזעצן אין תפיסה און
אינעם קונטרס שיחות אנשי שם ווערט פארטרייבן זיין משפחה.
דערציילט ,אז א חסידישער סוחר איז אמאל געפארן
פאר ווינטער מיט עטליכע וועגנער אנגעלאדנט מיט דער איד איז געלאפן צום צדיק רבי שמעון מיט
טייערע תבואה ,אינמיטן וועג ,אין א מדבר'דיגן פעלד א פארביטערט הארץ ,און האט זיך אויסגערעדט דאס
ווייט פון א ישוב ,האט זיי באטראפן א געפערליכער הארץ פארן צדיק איבער די צרה וואס ער האט ,דער
שניי-שטורעם ,די רעדער פון די וועגנער זענען טיף צדיק רבי שמעון האט אים געזאגט" ,גיי צום משפט
איינגעזונקען אינעם שניי ,די פערד האבן מער נישט מיט בטחון ,און ווען דער פריץ וועט ארויסנעמען דעם
געקענט שלעפן ,און די נאכט האט שוין אנגעהויבן שטר קאנטראקט צו ווייזן פאר'ן ריכטער ,קוק גוט
צופאלן מיט שרעקליכע פרעסטן ,און ס'איז געווען א אויפ'ן פאפיר און זאג דריי מאל שטילערהייט" ,השם
סכנת נפשות ממש. ילחם לכם ואתם תחרישון".
דער סוחר האט זיך דערמאנט אינעם רבי'ן רבי דער ארענדאר איז געשטאנען ביים משפט
שמעון מיערסלוב זי"ע ,און ער האט אויפגעהויבן ציטערדיג ,דער פריץ האט מיט גרויס גאווה
זיינע אויגן מיט טרערן צום הימל און אויסגעשריגן, דערלאנגט דעם ארגינעלן קאנטראקט פאר'ן ריכטער
"רבי שמעון! זכותך הגדול יגן עלינו ,ראטעווע אונז פון צו ווייזן די אידישע חתימה ,דער איד האט געמורמלט
דעם קעלט" ,אין דער זעלבער רגע האט זיך באוויזן דעם פסוק דריי מאל ,און פלוצלינג קוקט דער
פון ערגעץ אן עלטערער פויער מיט א שפאן פון צוויי ריכטער אויפ'ן דאקומענט ,דרייט עס איבער ,און
שטארקע פערדן ,און אן פרעגן קיין ווארט האט דער שרייט צום פריץ מיט גרויס כעס" ,וואס פאר א ליצנות
121
דער קרעטשמער איז געשטאנען פארוויינט, וועגנער, די פארטשעפעט פרעמדער
אבער ער האט געהאט מיט זיך א טיכל וואס ער האט ארויסגעשלעפט די וועגענער פונעם טיפן שניי אויפ'ן
א יאר פריער באקומען פונעם צדיק רבי שמעון ביים גראדן וועג ביז צום נעקסטן דארף ,און איז פלוצלינג
שלום נעמען ,און מיט א פשוט'ער אמונה איז ער פארשוואונדן געווארן אן בעטן אפילו איין גולדען,
צוגעלאפן ,ארויפגעווארפן דעם רבינ'ס טיכל אויפ'ן ווען דער סוחר איז שפעטער געקומען קיין
שוועל פונעם קרעטשמע ,און געזאגט" ,רבי ,דיין בגד יעראסלוב ,האט רבי שמעון אים באלד ביים שוועל
זאל מיך היטן" ,די פלאמען זענען צוגעקומען ממש אנגעקוקט מיט א שמייכל און געזאגט" ,האסט
ביז אן אינטש פאר'ן הויז ,און דארט האבן זיי זיך געמיינט איך האב נישט געהערט דיין געשריי אינעם
אפגעשטעלט ,פונקט ווי א וואנט וואלט געשטאנען שניי".
אין וועג ,די גאנצע ארומיגע געגנט איז פארברענט •••
געווארן ,אבער דעם קרעטשמער'ס הויז איז געבליבן אינעם קונטרס סיפורי קדושים ווערט דערציילט,
שטיין גאנץ ,אן קיין שום שאדן. אז אין די צייטן פונעם עסטרייכישן קייסער פלעגט
••• די מיליטער-קאמיסיע ארומגיין אין די שטעטלעך
אינעם קונטרס שיחות צדיקים ווערט דערציילט, און כאפן יונגע בחורים צום מיליטער )קאנטאניסטן(,
אז אמאל איז געקומען א מאן און א ווייב פאר רבי וואס דאס איז געווען א גזירה נוראה פאר אידישקייט
שמעון ,ביידע זענען געווען שטארק צעקריגט און זיך און לעבן.
געוואלט גט'ן ,ווייל עס איז געווען כסדר מחלוקת און
פרנסה איז געווען שווער ,דער צדיק רבי שמעון האט איין טאג איז א מוטער געקומען צו לויפן צום
זיך צוגעהערט צו זייערע טענות ,און אנשטאט צו צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע מיט ביטערע בכיות,
אריינגיין אין זייערע מחלוקת'ן ,האט ער זיך אז איר איינציגער זון שטייט מארגן צום עקזאמען
אויסגעדרייט צום מאן און געפרעגט" ,זאג מיר ,ווי פאר די מיליטערישע דאקטוירים ,און אויב ער גייט
הייסט דיין ווייב" ,האט ער געענטפערט "שרה" ,האט אדורך וועט ער חלילה פארלוירן גיין ,דער צדיק רבי
דער רבי געפרעגט" ,און דיין מאמע ווי האט זי שמעון האט אריינגעקוקט אין דעם קוויטל און
געהייסן" ,האט ער געענטפערט" ,רבקה". געזאגט" ,גיי אהיים ,זאג אים ער זאל לייגן א ביסל
זאלץ-וואסער אונטער דער צונג פאר'ן אריינגיין צום
האט דער צדיק רבי שמעון אויסגערופן מיט א דאקטער ,און ער זאל גארנישט מורא האבן ,דער
התלהבות" ,האסטו געהערט א מעשה ,שרה און רבקה קאמיסיע וועט אים גארנישט קענען טון".
די הייליגע אמהות! ווען א איד ברענגט אריין שלום אין
שטוב און באהאנדלט זיין ווייב ווי די הייליגע מאמע ווען דער בחור איז געשטאנען פאר'ן הויפט
שרה ,רוהט די שכינה אויפ'ן הויז ,און וואו די שכינה דאקטער ,האט דער דאקטער אנגעהויבן הערן זיין
רוהט איז דא ברכה און א שפע" ,און דער רבי האט זיי הארץ און געמאסטן זיין פולס ,פלוצלינג האט זיך
געבעטן איבערצובעטן איינער דעם צווייטן און דער דאקטער אנגערופן מיט כעס צו די אנדערע
געגעבן א ברכה אז פון יענעם טאג וועט אריינקומען אפיצירן" ,וואס ברענגט איר מיר דא א בחור וואס די
שלום און ברכה אין זייער שטיבל ,די ווערטער זענען לונגען און דאס הארץ ארבעטן קוים און אפגעריסן ,ער
אריין אזוי טיף אין זייערע הערצער אז זיי האבן זיך איז דאך א בעל מום מובהק ,ער איז בכלל נישט
צעוויינט ,שלום געמאכט אויפ'ן פלאץ ,און ביז א טויגליך צו טראגן א געווער אפילו איין טאג" ,מ'האט
קורצער צייט האט זיך זייער פרנסה איבערגעדרייט אים גלייך געגעבן דעם באפרייאונג-פאפיר )פטור(,
לטובה אויף אן אויסנאמליכן אופן. ווי נאר ער איז ארויסגעגאנגען פון טיר ,איז זיין
געזונט געווען א גאנצער און ער האט ווייטער
געקענט לערנען אומגעשטערט.
•••
אינעם קונטרס נפלאות הצדיקים ווערט
דערציילט ,אז א איד א קרעטשמער האט געהאט א
הויז און א שייער וואס זענען געשטאנען גלייך נעבן
א גרויסן אינצידענט פון א שריפה אין שטעטל ,די
גאנצע גאס האט געברענט און אלע האבן שוין געזען
ווי דער ווינט טרייבט די פלאמען גלייך צו זיין דאך,
וואס איז געווען געדעקט מיט טרוקענע שטרוי.
122
השמחה און ער האט מקבל געווען יעדן איד בסבר
יארצייט ט"ו תשרי א' דסוכות
פנים יפות ,ער איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח
הקדוש אמיתי און בעל מופת עצום און א גרויסע הרה"ק רבי מרדכי ב"ר ישכר בער זי"ע) ,לייפער(
פועל ישועות בקרב הארץ. בעל מאמר מרדכי ,מנדבורנא
"הנקרא רבי מרדכי'לע נדבורנער"
נאך מימי נעוריו האט זיך דער קליינער
מרדכי'לע אויס געצייכענט מיט זיין הייליגער
ער איז געבוירן אין שטאט נדבורנא ,י"ט אייר בשנת
התנהגות ,יעדער איינער האט געזען אז דאס קינד
תקפ"ה.
וועט נאך אמאל פארשיינען די וועלט מיט זיין
צדקת און קדושה ,און ער וועט אויס וואקסען
צו זיין טאטן הרה"ק רבי ישכר בערטשע מנדבורנא
איינער פון די גרעסטע צדיקים וקדושים בישראל,
זי"ע,
ער האט פארמאגט זעלטענע כשרונות ,ער איז
בן הרה"ק רבי יצחק מקאליש זי"ע,
געווען באשאנקען מיט א שארפן מוח און שנעלע
בן הרה"ק רבי ארון לייב מפרמישלאן זי"ע,
תפיסה ,אויך איז ער געווען א גרויסע מתמיד ,און
בן הרה"ק רבי מאיר הגדול הגדול מפרמישלאן זי"ע.
ער האט זיך אלץ יונגע בחור קונה שלמות געווען
בכל מקצועות התורה ,ער האט אבער אלעס אויס און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רחל ע"ה,
באהאלטן פון מענטשן זייענדיג א הצנע לכת און א בת הרה"ק רבי אברהם לייב בלאך אב"ד פסוויל
בורח מפני הכבוד. זי"ע,
בן הרה"ק רבי חיים גבריאל בלאך בעל יפה נוף זי"ע,
דער טאטע רבי בערצא זי"ע איז אמאל געווען
בן הרה"ק רבי יוסף בעל גנזי יוסף מאלעסק זי"ע.
אין פרמישלאן ,האט רבי מאיר'ל פרמישלאנ'ער זיך
אנגערופען צו אים בזה"ל" ,איך בעט אייך ,קוקט זיך
דער סנדק ביים ברית איז געווען דער פעטער
אום אויף אייער מרדכי'לע ,און זעט אז ער זאל עסן,
הרה"ק רבי מאיר השני מפרמישלאן זי"ע ,און ער
ווייל ער עסט זייער ווייניג" ,און רבי מאיר'ל
האט פארן טאטן גע'עצה'ט א נאמען צו געבן פארן
פרימישלאנ'ער האט אויך געבעטן רבי בערצא ,אז
קינד "מרדכי" נאכן צדיק הרה"ק רבי מרדכי
ער זאל אייביג מיט ברענגען זיין קליינעם
מקרעמניץ זי"ע ,און דער פעטער רבי מאיר האט
מרדכי'לע ,דעם יניק וחכים ,קיין פרמישלאן ,ווען
זיך דאן אויסגעדריקט פארן טאטן רבי בערצא זי"ע
ער קומט צו פארן קיין פרמישלאן.
בזה"ל" ,איך האב געזען דיין זון מרדכי'לע ,און זיין
יונגערהייט איז זיין טאטע דער צדיק רבי קלסתר פנים איז ממש גלייך צו מיין רבינ'ס הרה"ק
ישכר בער זי"ע נסתלק געווארן ,דאן איז דער זון רבי מרדכי מקרעמניץ זי"ע" ,און רבי מאיר'ל פלעגט
רבי מרדכי'לע אריבער צום פעטער רבי מאיר אים אויך רופן מיטן נאמען "מרדכי היהודי",
מפרמישלאן זי"ע ,און דארט איז ער ערצויגן זאגענדיג אז ער האט די נשמה פון מרדכי הצדיק.
געווארן ,דארט איז דער קינד געוואקסן אין תורה
און קדושה ,און שוין דאן איז ער געווען מפורסם ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד,
אלס א איש קדוש מאוד ,ער איז שוין דאן געווען א בוצינא דנהורא מנורה הטהורה ,און א צדיק יסוד
פרוש פון ענייני עולם הזה ,און נאר עוסק געווען עולם ,ער איז געווען מפורסם אלס א ענוותן גדול
בתורה ועבודת השם יומם ולילה. וואס האט פון זיך באמת נישט געהאלטן ,ער איז
געווען א בעל צדקה נפלא ער האט גרויסע סכומים
ביי די בר מצוה האט ער עולה געווען צו די צוזאמען געשטעלט פאר עניים און נצרכים ,און
תורה ביים פעטער אין ביהמ"ד ,און ביים עולה זיין אויס געטיילט זיין גאנצע געלט פאר צדקה וחסד,
האט זיך רבי מאיר'ל אנגערופן פארן גאנצן עולם און פאר זיך האט דער צדיק כמעט גארנישט
בזה"ל" ,מרדכי'לע וועט עולה זיין ששי ,אבער ווי איבער געלאזט נאר כדי חייו און געלעבט בדחקות
אזוי זאלן מיר אויף רופן מרדכי'לע צום עולה זיין, גדול ,ער האט זיין גאנץ לעבן געלעבט אין חי צער
אויב וועט מען אויפרופען "יעמוד מורינו הרב", און זיך גאר אסאך מסגף געווען ,אבער דער צדיק
דאס איז צי א קליינע טיטול לויט זיינע מעלות, איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע מידת
123
האט זיך דער צדיק אוועק געצויגען קודם קיין וועט מען אים אויפרופען "יעמוד מורה מורינו
קיוויאשד ,און דערנאך האט ער זיך פאר א קורצע הרב" ,דאס וועט אויסזעהן צו א גרויסע טיטול
צייט געצויגען קיין חוסט ,אבער אביסל שפעטער לויט זיין יונגען עלטער ,וואס דען זאלן מיר טאן,
האט זיך דער צדיק וקדוש געצויגען קיין בישטנא, נאר מיר וועלן אים אויפרופן "איש יהודי היה
און דארט איז דער צדיק געבליבן ביז צו זיין בשושן הבירה ,ושמו מרדכי".
הסתלקות.
נאכ'ן קידוש האט זיך רבי מאיר'ל
גאר שנעל איז דער צדיק געווארן מפורסם אויסגעדרייט צום עולם ,און ער האט זיך אנגערופן
מיט זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע קדושה בזה"ל" ,וואס זאל איך טוען מיט מיין מרדכי ,ווי זאל
מיט וואס ער האט זיך זיין גאנץ לעבן געפירט, איך זעצן מיין מרדכי ,וועט איר זאגן אין די רעכטע
צדיקים האבן מעיד געווען ,אז דער צדיק איז זייט ביים טיש ,גלייבטס מיר אויפן ווארט ,אז ער איז
געווען א קדוש וטהור כאחד משרפי מעלה און א שוין ראוי צו זיצן אויבן אן בראש השולחן ,וועט איר
בעל מופת עצום מאוד און א גרויסע פועל ישועות זאגן אז ער זאל זיצן אויבן אן ביים טיש ,איך האב
בקרב הארץ. דאך מורא אז ער זאל נישט קומען צו א נדנוד פון
יוהרא און התפארות ,סוף כל סוף איז ער דאך א
הרה"ק רבי אברהם יודא הכהן שווארץ בעל קינד ,אלא מאי זאל ער זיצן אויף מיין שויס" ,און
שו"ת קול ארי' אב"ד מאד זי"ע האט אמאל געזאגט, דער הייליגער רבי מאיר'ל האט אים טאקע
אז מען דארף שטארק נזהר זיין פון א הקפדה פון גענומען זיצען אויף זיין שויס ,און אזוי איז ער
רבי מרדכי'לע ,ווייל ער איז אן איש קדוש. געזעצן ביי אים אויפן שויס אין משך פון די גאנצע
סעודה.
מען האט אמאל דערציילט פאר הרה"ק רבי
אברהם מסטרעטין זי"ע ,אז רבי מרדכי'לע ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
דאווענט זייער שפעט ,האט ער זיך אנגערופן חי' ע"ה,
בזה"ל" ,ח"ו צו רעדן אויף אים ,ער ווייסט ווען עס בת הגה"ק רבי שמואל שמעלקא טויבש אב"ד יאס
איז דער זמן פאר יעדע זאך ,און ווען עס איז דער זי"ע,
צייט פון דאווענען". בן הגה"ק רבי אהרן משה טויבש בעל שו"ת תועפות
ראם זי"ע,
הרה"ק רבי ישראל האגער בעל אהבת ישראל מגזע הגה"ק רבי יואל סירקיש בעל הב"ח אב"ד
מוויז'שניץ זי"ע האט אמאל געזאגט בזה"ל" ,רבי קראקא זי"ע,
מרדכי'לע איז למעלה מן הזמן ,און למעלה מן ומגזע הגה"ק בעל המהרש"ל זי"ע,
השכל ,ער האט געדארפט זיין אסאך אסאך פריער". ומגזע הגה"ק רבי מרדכי יפה בעל הלבושים זי"ע.
בזיווג שני האט דער צדיק חתונה געהאט מיט
מען זאגט נאך פונעם צדיק רבי מרדכי'לע ,אז הרבנית הצדקת מרת פריידא ע"ה,
ער האט געטייטשט די פסוק אין פרשת תולדות, בת הגה"ק רבי אלעזר דומ"ץ ראזוואדוב זי"ע,
"ורב יעבוד צעיר"" ,ורב" צו זיין א רבי" ,יעבוד צעיר" די זיווג שני איז געווען קודם חתונה געהאט בזיווג
דארף מען אסאך האראווען אין די יונגע יארן. ראשון מיט הגה"ק רבי גרשון טייכער אב"ד
אילאנוב זי"ע ,בן הרה"ק רבי אליעזר מדרוהוביטש
דער צדיק האט זיך געפירט מיט א זי"ע.
געוואלדיגע פרישות ,ער פלעגט די גאנצע טאג
זיצן ביי זיך אין שטוב און די פענסטער זענען גלייך נאך די חתונה האבן זיך גאר אסאך אידן
געווען אינגאנצן פארדעקט ,און דער צדיק האט שוין מדבק געווען אין דעם צדיק וקדוש ,גאנץ
עוסק געווען בתורה ועבודת השם צום אנפאנג האט ער געוואוינט אין שטאט נאדבורנא
לעכטיגקייט פון א ליכט ,און עס איז באוויסט אז ווי זיין טאטע האט קודם געדינט אלס רב ,אבער
דער צדיק האט כסדר געזאגט ,אז ער קען נישט וויבאלד זיין ברודער הרה"ק רבי אהרן לייב זי"ע
סובל זיין די ליפט וואס איז מגושם אינדערוואכן. האט שוין דאן געדינט אלס רב דארט אין שטאט,
124
דאקטער זאל אים אינטערזוכן ,אפילו ווען ער איז און דערפאר איז דער צדיק נאר ארויס פון
געווען שטארק קראנק רח"ל ,ער פלעגט זאגן מיט שטוב שבת און יום טוב ,און אויך אויב דער צדיק
זיין גרויס עניוות ,וואס קען מיר שוין א דאקטער האט געברויכט פארן ערב שבת ,איז דער צדיק נאר
העלפן ,אז איך בין דאך פיל מיט עוונות ופשעים, געפארן נאך חצות ,ווייל דאן שיינט שוין די קדושת
נאר דער אייבישטער אליין קען מיר העלפן. שבת אין די ליפט ,און כמה פעמים האט מען מעיד
געווען ,אז דער צדיק האט געהאט קפיצת הדרך ,און
טויזענטער אידן זענען ביי דעם צדיק וקדוש ער איז אנגעקומען אין צייט בעפאר שבת אפילו די
געהאלפן געווארן מיט מופתים און ישועות חוץ וועג האט געברויכט נעמען אסאך לענגער.
לדרך הטבע ,ער איז געווען מפורסם אלס א אפענע
בעל רוח הקדוש אמיתי ,ס'איז ביי דעם צדיק ווי באוויסט האט דער צדיק געדאווענט
מקיים געווארן" ,צדיק גוזר והקב"ה מקיים" ,ער איז שחרית גאר שפעט ,און זיין עבודת הקודש און
געווען באוויסט אלס א געוואלדיגע בעל צדקה זיינע תפילות זענען געווען מיט א געוואלדיגע
וחסד ,און ער האט אוועק געגעבן כמעט אלעס ברען און התלהבות דקדושה ,ווער עס האט
פאר צדקה וחסד ,און פאר זיך האט דער צדיק געהאט די זכי' צו דאווענען ביי דעם צדיק האט
געלעבט אין א געוואלדיגע דחקות. מעיד געווען ,אז דער צדיק האט ממש געברענט
מיט א אש קדוש מיט א ספעציעלן נוסח וואס האט
רבי מרדכי'לע זי"ע וואס איז געווען באוויסט יעדן ערוועקט און געברענגט א התרוממות הנפש
מיט זיין געוואלדיגע אהבת ישראל און אלס א דקדושה.
גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ ,פלעגט ער
ווינטשן פאר די מענטשן וואס האבן זיך געזעגנט רוב טאג האט דער צדיק כמעט נישט געגעסן,
פון אים פאר פסח בזה"ל" ,זאלסט אפגעהיטן ווערן און אפילו ווען ער האט יא געגעסן איז דאס געווען
פון א משהו חמץ בפסח ,און פון א משהו יסורים א ממש פארזוכן דאס עסן און טועם זיין ,און נאר
גאנץ יאר". איינמאל א טאג ,ער פלעגט עסן אביסל קארטאפל
און אמאל א זיפ וואס איז באשטאנען פון יוהך אויס
דער צדיק וקדוש האט געהאט א לעכטיגע
געמישט מיט וואסער און זאלץ וואס קיינער האט
צורה און עס האט ממש געווארפן א פחד אויף יעדן
נישט געקענט פון דעם עסן.
ארום ,אלע צדיקים בדורו האבן מעיד געווען אויף
זיין קדושה וטהרה ,און האבן גאר שטארק מעריץ כמה פעמים האט דער צדיק איבער געלאזט
געווען דעם צדיק. דאס עסן ביי זיך אין שטוב ,און ווען מען איז
אפילו להבדיל גוים פון שטאט האבן דעם געקומען מזכיר זיין א חולה ,האט דער צדיק
צדיק רעספעקטירט און מורא געהאט פאר דעם געהייסן געבן פון די עסן און דער חולה איז געזונט
צדיק וקדוש ,און זענען אויך געקומען פאר ברכות געווארן ,אויך דאס
