gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מאמר מרדכי - אידיש · Ma'amar Mordechai - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: מאמר מרדכי - אידיש · Ma'amar Mordechai - Yiddish

שבוע: סוכות (2026-09-21)

מאמר מרדכי - אידיש · Ma'amar Mordechai - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫סוכות‬ ‫מאמר מרדכי‬ ‫גליון‬ ‫לאמיר זיך גרייטן‬ ‫שיעורי הרה”ג ר’ מרדכי הערש שפיטצער שליט”א‬ ‫ער נעמט ארויס דעם ענוועלאופ ער איז געווען גערישט‬ ‫נוי סוכה‬ ‫דאס וואס יעדער איינער באקומט‪ ,‬ער זעט אין דעם‬ ‫די הייליגע ר' חיים וויטאל ז"ל ברענגט אז די גרעסטע‬ ‫ענוועלאופ‪ ,‬אויף די האר דאלער'ס און סענס‪ ,‬ער האט מיר‬ ‫זמן פון נתינת צדקה‪ ,‬איז געווען ביי זיין רבי ערב סוכות‪,‬‬ ‫דאס נעכטן פארציילט‪.‬‬ ‫ס'האט געפלאקערט יעדע ריר האט געפאלקערט‪.‬‬ ‫ער קאלט אן זיין בעל הבית און ער פרעגט אים אפשר‬ ‫ס'איז ידוע גאר שטארק אז דער צאנזער רב האט געזאגט‬ ‫איז א טעות דא‪ ,‬זאגט ניין דו האסט געהאט געמאכט א‬ ‫אז דאס איז די נוי סוכה ווען מ'גיבט פאר נאך ארימעלייט‪,‬‬ ‫פראדשעקט אינמיטן יאר‪ ,‬און כ'האב זיך קיינמאל נישט‬ ‫איינמאל האט ער צוזאמגערופן אלע עשירים און ער האט‬ ‫געהאט פאררעכנט‪ ,‬עכ"פ אויף די האר‪ ,‬צען מאל אזויפיל‬ ‫געזאגט כ'האב נישט גענוג פאר די עניים אויף סוכות‪ ,‬ער‬ ‫איז געליגן אין יענעם ענוועלאופ‪.‬‬ ‫האט ווייטער געטיילט פאר ארימעלייט‪ ,‬אלעס האט זיך‬ ‫ס'איז א לעכטיגע מעשה ער האט מיר געזאגט די סכום‬ ‫געדרייט ארום צדקות‪.‬‬ ‫אויכעט‪ ,‬די מעשה האט יעדער איינער‪ ,‬כ'האב נאר ליב צו‬ ‫פארנומענע ערב סוכות‬ ‫פארציילן אביסל מעשיות אויכעט‪.‬‬ ‫די הייליגע רבי ז"ל כ'האב דאס געהערט פון הרה"ח‬ ‫א גלאז וואסער פאר ר' חיים‬ ‫ר' וואלף כ"ץ ז"ל פון אנדערע הויז בחורים‪ ,‬פון ווען ער‬ ‫איז אנהיממגעקומען און אפילו נאך פארן דאווענען‪,‬‬ ‫ווען מ'רעדט פון דער ענין פון צדקה דארף מען איין זאך‬ ‫מ'האט אנגעגרייט ענוולאפס‪ ,‬די רביצין האט געהאט‬ ‫וויסן מענטשן זענען ביזי‪ ,‬מ'וואטשט די געלט מ'לייגט‬ ‫א באזונדערע קאסע‪ ,‬מ'איז געזיצן מ'האט געלייגט‬ ‫דאס אריין אין די אקאונט‪ ,‬אין יענע אקאונט כאילו מ'גייט‬ ‫ענוולאפס ביז ממש פארן זמן‪ ,‬אלעס האט זיך געדרייט‬ ‫איבערלעבן די אלע געלטער‪ ,‬קיינער מאכט דאס אבער‬ ‫ארום שאפן געלט‪ ,‬געבן געלט‪ ,‬אלעס האט זיך געדרייט‬ ‫נישט‪ ,‬די געלט לעבט יעדעם איינעם איבער‪.‬‬ ‫ארום דעם‪.‬‬ ‫זיי פארציילן א מעשה‪ ,‬אין ארץ ישראל איז געווען‬ ‫א איד ער האט געהייסן ר' חיים זייטשיק ז"ל ‪ -‬מיינע‬ ‫עשר בשביל שתתעשר‬ ‫קינדער האבן אמאל געזאגט טאטי‪ ,‬דו האסט אייביג ליב‬ ‫ס'האט מיר פארציילט א יונגערמאן וואס זיצט ביי אונז‬ ‫צו פארציילן א מעשה מיט א פאני נאמען‪ ,‬די מעשה איז‬ ‫ביים שיעור האט מיר נעכטן פארציילט‪.‬‬ ‫אבער דא‪.‬‬ ‫ובכן ער איז געווען אינוואלווד אין א געוויסע מצוה בדרך‬ ‫דער ר' חיים זייטשיק איז אמאל אריינגעקומען אין שטוב‬ ‫לא דרך‪ ,‬איז ער געווארן אריינגעשלעפט אין א עסק‪ ,‬און‬ ‫און מ'זעט ווי ער איז ווייס ווי די וואנט‪ ,‬קודם האט ער‬ ‫ער האט אפגעמאכט ער גייט צוזאמשטעלן געלט פאר‬ ‫געבעטן מ'זאל אים ברענגן אביסל וואסער‪.‬‬ ‫דעם‪ ,‬פון זיין טאש‪.‬‬ ‫ער האט אנגעהויבן פון דער לעדל פון יענעם לעדל‪,‬‬ ‫כ'האב נאך קיינמאל נישט געגעבן‪....‬‬ ‫ער האט אנגעהויבן קראצן פון ווי ער האט געקענט און‬ ‫פארציילט ער‪ ,‬פאר פינף יאר צוריק האט אים א איד‬ ‫ס'האט זיך אנגעהויבן אויפפיילן א סכום‪ ,‬ס'איז נישט‬ ‫אריבער גערופן‪ ,‬ער וויל מיט אים רעדן זייער וויכטיג צו ער‬ ‫געווען טויזענט צוויי טויזענט‪ ,‬כ'וויל נישט זאגן די סכום‪,‬‬ ‫קען אריבער קומען ער וויל מיט אים רעדן אין איינע פון די‬ ‫ס'איז אבער געווען א גרעסערע נומבער'ס‪ ,‬ס'איז אבער‬ ‫האטעלן אין ירושלים‪.‬‬ ‫נישט געווען קיין פונקטליכע נובמער‪ ,‬לאמיר זאגן אז‬ ‫ער קומט אן דארטן‪ ,‬ס'איז געווען א אמעריקאנער איד‬ ‫די נומבער וואס ער האט געהאט געגעבן האט געהאט‬ ‫איז דארטן געווען און ער זאגט קוק אן כ'בין א גרויסע‬ ‫אויסגעקומען צוויי טויזענט‪ ,‬דריי הונדערט און דריי און‬ ‫מיליאנער‪ ,‬כ'וויל דיר שטעלן אויף מיין צוואה‪ ,‬כ'וויל דיר‬ ‫צוואנציג דאלער‪ ,‬עפעס אזא סכום איז געווען‪.‬‬ ‫שטעלן אויף מיין צוואה דו זאלסט זיין ממונה אויף מיין‬ ‫ער איז געגאנגען מיט ענוועלאופ פון געלט ער איז‬ ‫צוואה זאלסט אויסטיילן די געלט פאר ישיבות‪ ,‬ס'איז א‬ ‫אריבער צו יענעם נצרך א גוטע פריינט‪ ,‬וואס ער האט‬ ‫געוואלדיגע כבוד פאר אים‪.‬‬ ‫געהאט אמאל געשעפטן מיט אים‪ ,‬ער האט אים דאס‬ ‫האט ער אנגעהויבן זאגן פאר דעם איד פארוואס‬ ‫אהינגעגעבן‪.‬‬ ‫זאלסטו דאס נישט אויסטיילן בחייו?! ווילאנג דו לעבסט‬ ‫עד פרוטה אחרונה‬ ‫די נעקסטע צופרי‪ ,‬טרעפט אים זיין בעל הבית און זיין טייל אויס די געלט‪ ,‬די מוסדות וועלן הנאה האבן ס'וועלן‬ ‫בעל הבית זאגט אים‪ ,‬יעצט איז דאך די סדר יעדער איינער קענען וואקסן די מוסדות התורה‪.‬‬ ‫באקומט א באנוס‪ ,‬זיין בעל הבית גיבט אים א ענוועלאופ‪ .‬זאגט ער‪ ,‬גלייב מיר כ'האב אין מיין לעבן נישט געקענט‬ ‫געבן קיין פרוטה פאר צדקה‪ ,‬כ'קען נישט‪ ,‬איינמאל כ'וועל מייזעלע און ער האט זיך אנגענומען‪ ,‬ס'שטייט ורחמיו על‬ ‫כל מעשיו‪ ,‬דעמאלט איז די יסורים אוועק געגאנגען‪.‬‬ ‫זיין באגראבן והוא רחום יכפר עון טיילט מיין געלט‪.‬‬ ‫אל תשיבנו ריקם‬ ‫איין קליינע שורה‬ ‫זעמיר א געוואלדיגע זאך‪ ,‬אלע ספרים פרעגן וואס איז‬ ‫ער איז אהיים געגאנגען‪ ,‬היינט האבן מיר די לויער'ס‬ ‫דער פראבלעם געווען‪ ,‬דער עגל איז דאך באמת געמאכט‬ ‫גערופן ובכן יענער איד האט זיך געפעקלט‪ ,‬מ'דארף‬ ‫צום שחיטה‪ ,‬נו! וואס איז די פראבלעם געווען?!‬ ‫צוטיילן די צוואה און ער שטייט אויף די צוואה‪ ,‬מ'דארף‬ ‫זאגן די ספרים הקדושים‪ ,‬אמת אמת אז דער עגל איז‬ ‫דאס אויסטיילן‪.‬‬ ‫לשחיטה‪ ,‬אבער אפילו א קאלב ווען ער קומט בעטן הילף‪,‬‬ ‫ער קומט אריבער זעט ער איז אין די צוואה איז געווען‬ ‫ווארף אים נישט אוועק‪ ,‬ווארף אים נישט אוועק‪.‬‬ ‫אריינגעלייגט אין קליינע ליין וואס ער האט נישט‬ ‫אידישע קינדער מ'גייט יעצט נאך געלט מ'שטעלט צוזם‬ ‫געקענט ליינען "דאס זאל זיין פאר אזעלכע יוניווערסטיס‬ ‫געלט‪ ,‬ווארף נישט אוועק קיינעם‪ ,‬גיב יעדעם איינעם וואס‬ ‫וואס סטודיען די בייבל" ס'האבן זיך אנגערוקט דארטן‪,‬‬ ‫ער קען‪ ,‬אז דו קענסט נישט אליין געבן שטעל צוזאם פאר‬ ‫אלע קריסטן‪ ,‬אלע קלויסטערס פון ארץ ישראל זענען‬ ‫איינעם‪ ,‬זע ווי דו קענסט גיין‪ ,‬יעדער מענטש דארף נעמען‬ ‫אנגעקומען דארטן‪ ,‬ער האט גארנישט געקענט טון‪ ,‬אלע‬ ‫א חלק‪.‬‬ ‫גויאישע קלויסטערס האבן באקומען פון די געלט‪.‬‬ ‫קיינער וועט נישט קענען ווען ס'וועט קומען סוכות‪,‬‬ ‫דער איד האט נישט געהאט קיין זכיה קיין פרוטה איז‬ ‫זיך אריינזעצן אין די סוכה‪ ,‬מ'גייט אריין אה! געשמאק א‬ ‫נישט געגאנגען פאר תורה‪ ,‬זאגט ער כ'שטיי און כ'וויין‪ ,‬א‬ ‫פיינע סוכה‪ ,‬מ'גייט מאכן א לישב‪ ,‬ער גייט קויפן אז מין‬ ‫איד האט איבער געלאזט מיליאנען דאלארן ס'איז נישט‬ ‫חלה וואס האט נאר מעל מיט וואסער‪ ,‬ער גייט גיין מיט‬ ‫באשערט געווען‪ ,‬ס'זאל גיין א פרוטה פאר צדקה‪ ,‬אלעס‬ ‫אלע הידורים‪ ,‬טאקע נורא נוראות‪.‬‬ ‫איז געגאנגען אהין דארטן‪.‬‬ ‫אבער ווען מ'קומט אריין און מ'האט צוזאמגעשטעלט‬ ‫מכבדו בחייו ולא במותו‬ ‫געלט איז דאס א געוואלדיגע זאך‪ ,‬ממילא ווען מ'ציעט זיך‬ ‫ס'איז געווען אזא מעשה מיט'ן רבי'ן‪ ,‬כ'מיין אז דאס איז‬ ‫אריין סוכות אונטער די בעקיטשע פונעם רבש"ע בצילא‬ ‫געווען מיט ר' געציל בערגער כ'מיין אז דאס איז געווען‬ ‫דמהימנותא‪ ,‬בצל כנפיך יחסיון‪.‬‬ ‫מיט אים אויב כ'מאך נישט קיין טעות‪.‬‬ ‫דוד המלך זאגט אין תהלים (יז יח) בצל כנפיך תסתירנו‪,‬‬ ‫די מוסדות איז געווען אין א ניין מילאן דאלערדיגע לאך‪,‬‬ ‫מ'גייט אונטער די שאטן פון רבינו של עולם‪ ,‬וועט ער‬ ‫האט ער געזאגט פאר די רבי ער לאזט איבער א צואה‪.‬‬ ‫אונז אוודאי נישט אוועקשיקן‪ ,‬אונז וועלן וויינען‪ ,‬דער‬ ‫האט די רבי געזאגט וואס א מענטש גיבט בחייו‪ ,‬האט ער‬ ‫אויבערשטער וועט אונז נישט פארשיקן כי לכך נוצרת‪.‬‬ ‫געגעבן וואס ער גיבט נאכדעם איז דאס נישט‪ ,‬בחייו איז‬ ‫מצוה שיש לה המשך זמן‬ ‫דאס א געוואלדיגע זאך‪.‬‬ ‫און באמת דאס איז דער ענין פון צדקה‪ ,‬אוועק רייסן פון דער אמת כ'האב געטראכט אויבן זעט אויס פונעם אר"י‬ ‫זיך‪ ,‬געלט איז א חלק פון דער מענטש‪ ,‬א מענטש רייסט הק' אז דער גאנצער ענין איז נאר ערב סוכות‪ ,‬ווען ס'קומט‬ ‫אוועק א חלק פון זיך‪ ,‬און אזוי גייט מען אריין אונעם אבער יום טוב איז דאס גענדיגט‪ ,‬דעמאלט וועל איך געבן‬ ‫מין געלט פאר די קינדערלעך‪ ,‬מ'גייט גיין אויף רייד'ס‪ ,‬און‬ ‫היליגן יום טוב האט דאס א געוואלדיגע זאך‪.‬‬ ‫דער אמת איז ס'שטייט טאקע אזוי‪ ,‬ס'שטייט אין רמב"ם‬ ‫אונטערן בעקיטשע‬ ‫די גמרא פארציילט אין מסכת בבא מציעא (פ"ה‪ ).‬מ'זאל משמח זיין די ווייב מיט די קינדער‪.‬‬ ‫פארציילט די גמרא‪ ,‬רבינו הקדוש האט געליטן ווען מ'קוקט אבער אריין‪ ,‬דער עולם קען די גמרא אין‬ ‫געפערליכע יסורים אויסטערלישע יסורים‪ ,‬פארציילט די מסכת סוכה‪ ,‬די גמרא זאגט (סוכה מו‪ ):‬היו שומטין את‬ ‫גמרא וואס איז געווען די מעשה אז רבינו הקדוש האט אתרוגיהן‪ ,‬מ'האט אוועקגעשלעפט די אתרוגים מיט די‬ ‫געליטן אזעלכע יסורים‪ ,‬איינמאל איז געקומען צו לויפן א לולבים האט מען אוועקגעשטעלט מיד התינוקת‪.‬‬ ‫קאלב‪ ,‬א עגל איז געקומען צו לויפן אונטער די בעקיטשע רש"י פארציילט א אינטערסאנטע מעשה וואס ווערט‬ ‫אראפ געברענגט אין מדרש‪ ,‬די הגהות וציונים צייכנען צו‬ ‫פון רבינו הקדוש‪.‬‬ ‫רבינו הקדוש קוקט אריין אונטער די סטראקעס‪ ,‬ער זעט ס'איז א ויקרא רבה אין פרשת בחוקותי‪.‬‬ ‫צא מן הבית‬ ‫עפעס א קעלבעלע איז אים אונטער זיינע סטראקעס‪,‬‬ ‫דער קעלבעלע קוקט אזוי ארויף אויף ר' יהודה הנשיא ס'איז געווען א חסיד אחד וואס האט געגעבן א צדקה‬ ‫אויף רבינו הקדוש און בעט זיך‪ ,‬ביז רבי האט פארשטאנען און ער האט אוועק געגעבן זיין גאנצע געלט‪ ,‬ווען ס'איז‬ ‫אז דער שוחט קומט מיט'ן מעסער‪ ,‬ער וויל אים שחט'ן‪ ,‬געקומען הושענא רבה‪ ,‬האט ער אלעס געהאט אוועק‬ ‫און דער עגל דער קאלב איז אריינגעלאפן אונטער די געגעבן‪ ,‬ער איז אהיימגעקומען‪ ,‬זיין ווייב איז געווען‬ ‫בעקיטשע פון רבינו הקדוש‪ ,‬ער האט געבעטן ראטעווע‪ ,‬מורא'דיגע גערעגט אויף אים‪ ,‬זי האט אים ארויסגעפויקעט‬ ‫פון דערהיים‪ ,‬גיי ארויס‪ ,‬אמאל איז געווען אזעלכע צייטן‪,‬‬ ‫ער וויל מיר הרג'נען‪ ,‬ער וויל מיר שחט'ן‪.‬‬ ‫האט אים רבינו הקדוש געזאגט טייערע קעלבעלע לכך הכלל דער איד האט נישט געהאט ווי צו גיין וואס טוט‬ ‫נוצרת‪ ,‬כ'קען דיר גארנישט טון‪ ,‬ער האט אים ארויסגערוקט מען דא?‬ ‫געלט האט ער נישט‪ ,‬ער דארף דאך עפעס ווערן‪,‬‬ ‫פונעם בעקיטשע און מ'האט אים גע'שחטן‪.‬‬ ‫זאגט די גמרא אז רבינו הקדוש איז נענש געווארן דרייצן פארציילט די מדרש‪ ,‬דער איד איז אריינגעגאנגען אין‬ ‫יאר מיט יסורים מיט שטארקע יסורים‪ ,‬ביז ס'איז איינמאל בית המדרש ער האט צוזאמגענומען אלע אתרוגים‪ ,‬וואס‬ ‫געווען א א מעשה אז אמתיה דבי רבי האט אויפגעקערט מ'האט ארויסגעווארפן וואס די קינדער האבן געווארפן‪,‬‬ ‫די הויז‪ ,‬רבינו הקדוש האט געזען ווי זי טשעפעט אזא די מנהג איז געווען אז די קינדער האבן ארויס געווארפן די‬ ‫אתרוגים‪ ,‬ער האט גענומען א זאק‪ ,‬ער האט אריינגעלייגט גאלדענע גליקן‪ ,‬מיט זעק מיט געלט מיט ישועות מיט‬ ‫אלע אתרוגים וואס מ'האט געשאקלט לולב‪ ,‬נו! ווי גייט אלע גוטע זאכן‪.‬‬ ‫זעמיר פון דעם מ'דערלייגט נישט פון געבן צדקה‪ ,‬אפילו‬ ‫ער יעצט?!‬ ‫נאך ערב סוכות אויכעט‪ ,‬אפילו הושענא רבה קען מען נאך‬ ‫הושענא רבה אויפן שיף‬ ‫אתרוגים האט ער יעצט‪ ,‬א הויז האט ער נישט‪ ,‬א ווייב געבן צדקה ס'גייט נאך ווייטער זייער גוט‪.‬‬ ‫ושמחת בחגך‬ ‫האט ער נישט‪ ,‬אתרוגים האט ער א גאנצן זאק‪ ,‬וואס טוט‬ ‫מען יעצט ווייטער דערמיט‪ ,‬איז ער געגאנגען צום שיף‪ ,‬ער לאמיר אריינגיין אין סוכות‪ ,‬כ'האף אין סוכות וועט מען‬ ‫נאך קענען מאכן א שיעור‪ ,‬רעדן מער וועגן דער ענין פון‬ ‫האט זיך בארעכטיגט הושענא רבה ער פארט צום שיף‪.‬‬ ‫אזוי יעדע יאר ווען כ'פאר אריין צום רבי'ן אויף יום טוב שמחה שמחת בית השואבה‪ ,‬ולשמחה מה זו עושה‪ ,‬מי‬ ‫ווען כ'פאר אריבער די וואסער דערמאן איז זיך פון די שלא ראה שמחה לא ראה שמחה מימיו‪ ,‬וואס איז פאר‬ ‫געקומען דארט‪ ,‬ווען מ'גיסט וואסער ווערט א שמחה?!‬ ‫חסיד אחד איז געפארן צו די וואסער‪.‬‬ ‫למעשה גייט ער ארויף אויפן שיף‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען האט דען שמחת בית השואבה עפעס מיט ניסוך המים‬ ‫האט ער געכאפט א שמועס מיט'ן שיפס קאפיטאן‪ ,‬יענער וואס איז די נקודה פון דעם וועלן מיר בעזר השם קענען‬ ‫פרעגט אים וואס האסטו דא‪ ,‬ער זאגט ער האט אתרוגים‪ ,‬רעדן מער‪.‬‬ ‫א פיינע חתונה‬ ‫אקעי לאמיר זען וואס כ'קען עפעס מאכן‪.‬‬ ‫פארציילט די מדרש אז דער קעניג אין די לאנד ווי די שיף ס'שטייט אין פסוק (ויקרא כג מג) בסוכות תשבו שבעת‬ ‫איז אנגעקומען איז קראנק געווארן‪ ,‬מיט א צרעת ער איז ימים כל האזרח בישראל ישבו בסוכות‪ ,‬לאמיר זאגן וויאזוי‬ ‫אונזערע רבי'ס האבן געטייטש‪ ,‬אלע אלט געזעסענע זאלן‬ ‫געווארן מורא'דיג קראנק‪.‬‬ ‫ביז ס'איז געקומען עפעס א כומר און ער האט אים זיצן אין סוכה‪ ,‬וואס איז דער פשט פון כל האזרח וואס‬ ‫געזאגט טאמער וועסטו עסן אתרוגים וואס אידן האבן וויל מען ארויסברענגען דערמיט‪ ,‬כל האזרח בישראל ישבו‬ ‫סוכות‪.‬‬ ‫געשאקלט אויף דעם לולב‪ ,‬וועסטו געהיילט ווערן‪.‬‬ ‫די גמרא זאגט אין מסכת עירובין זאגט די גמרא (נד‪).‬‬ ‫זוך אקציע פאר אתרוגים‬ ‫נו! גיי טרעף דארט ווייס איך ווי אין טשיינע אין יאפאן אמר ליה שמואל לר' חיננא‪ ,‬שיננא‪ ,‬די שארפע מענטש‪,‬‬ ‫ווי אידן האבן געשאקלט אתרוגים‪ ,‬גיי זיך דאס אויף‪ ,‬מ'איז חטוף ואכול‪ ,‬כאפ און עס‪ ,‬חטוף ואשתיה‪ ,‬כאפ און טרונק‪,‬‬ ‫געגאנגען ס'איז געווען מיליאנען באדינער וואס זענען פארוואס ווייל‪ ,‬דעלמא דאזלינן מיניה‪ ,‬די וועלט ווי אונז‬ ‫זעמיר איז כהילולא דמיה‪ ,‬איז ווי ביי א חתונה‪ ,‬ממילא‬ ‫געגאנגען זוכן אתרוגים וואס אידן האבן געשאקלט‪.‬‬ ‫זיי קומען אן צום פארט און זיי פרעגן איז דא איינער כאפ אריין נעם און גיי ווייטער‪ ,‬וואס איז נקודה ווייל‬ ‫וואס האט אפשר אתרוגים וואס אידן האבן געשאקלט ס'זעט אויס ווי א חתונה וואס גייט דא פאר‪ ,‬וואס וויל איך‬ ‫דערויף לולב‪ ,‬און אונזער אורח רוקט זיך ארויס אוודאי ארויסברענגען פון דעם‪.‬‬ ‫עבר זמנו בטל קרבנו‬ ‫האב איך "א גאנץ זאק" ממש א גאנצע זאק?‬ ‫מ'האט אים ארויפגעלייגט אויף אקסל מ'איז געלאפן האט דער חפץ חיים געזאגט א משל ווען א מענטש‬ ‫צום קעניג‪ ,‬מ'קומט אן צום קעניג‪ ,‬תיכף האט מען דארף קומען א חתונה ער דארף קומען צו א גוטע פריינט‬ ‫געמאכט א וועטשערע‪ ,‬מ'האט געמאכט א אתרוג ער האט די חתונה בריוול אין די הענט‪.‬‬ ‫קאמפאט‪ ,‬דער קעניג האט דאס געגעסן ווי נאר ער האט אויב קומט ער איין טאג שפעטער קומט ער אן ווי א נאר‬ ‫אראפגעשלונגען די ערשטע לעפל‪ ,‬איז ער געווארן ממש אויפ'ן מארק‪ ,‬קענסט דארטן שטיין מיט א חתונה בריוול‬ ‫קענסט שיין אנגעטון מיט א בעקיטשע‪ ,‬מיט א שיינע‬ ‫אויסגעהיילט פון איין רגע אויפן צווייטן‪.‬‬ ‫דער קעניג איז געווארן מורא'דיג מרוגש ער האט געהייסן שטריימל‪ ,‬אויב האסטו פארפאסט די זמן החתונה איז די‬ ‫אנפילן די גאנצע זאק מיט גאלדענע רענדלעך‪ ,‬אנגעפילט זמן פערטיג ביסטו גארנישט דא‪.‬‬ ‫זאגט דער חפץ חיים א מענטש אויף דער וועלט זאל‬ ‫אנגעפאקט און מ'האט אים צוריק אהיימגעשיקט‪.‬‬ ‫וויסן‪ ,‬ער איז ממש דא ווי ביי א חתונה‪ ,‬ביסט ממש דא‬ ‫א חתונה מיטן וואסער‬ ‫דער מדרש אליינ'ס פארציילט ווייטער אז ער האט אויף א קורצע צייט‪ ,‬גיבטס א טשעק אריין פאר זיבעציג‬ ‫געהאט א רייכע ברודער וואס ער האט געהאט געהעצט אכטציג ניינציג יאר‪ ,‬הונדערט יאר איז שוין גאר שטארק‪,‬‬ ‫דעם שוועגרין‪ ,‬אהא! מיין ברודער איז געגאנגען ער האט גיבסט א קליינע טשעק אריין‪ ,‬אויב האסטו אויסגענוצט‬ ‫אוועק געטיילט אלעס וואס ער האט פאר צדקה‪ ,‬א לאזער געהעריג קענסטו קומען‪ ,‬אויב אבער האסטו נישט‬ ‫אויסגענוצט דיין צייט‪ ,‬מעגסט קומען מיט דיין חתונה‬ ‫וואס ער איז‪ ,‬ער האט אים מלשין געווען‪.‬‬ ‫ווען ער האט געהערט די גאנצע מעשה‪ ,‬ווי דער איד בריוול האסט מער גארנישט מיט די גאנצע זאך‪ ,‬האסטו‬ ‫קומט אהיים מיט גאלדענע רענדלעך‪ ,‬דער קעניג האט גארנישט מיט די גאנצע זאך‪.‬‬ ‫הער טאו סטע"י‬ ‫מיט געשיקט באדינער'ס מיט טראפייטער'ס‪ ,‬מיט‬ ‫גאלדענע‪ ,‬איז ער דער אורח געקומען איך בין דאך דער און מ'דארף דאס וויסן אז דאס זאגט דער רשב"ם‪,‬‬ ‫און דער חינוך זאגט דאס אויכעט ביי די מצוה פון סוכה‬ ‫רייכער ברודער‪.‬‬ ‫ער איז אהינגעגנגען ביים פארט אפווארטן דעם ברודער‪ ,‬פארוואס גייט מען ארויס‪ ,‬לכך יוצאים מבתים מלאים‬ ‫ער איז אנגעקומען מיט כבוד מלכים פארציילט די מדרש כל טוב‪ ,‬דער אויבערשטער הייסט אונז ארויס גיין דוקא‬ ‫ס'איז ארויס געקומען א ווייל‪ ,‬ער האט געגעבן א שלעפ דער מענטש וואס איז אזרח‪ ,‬וואס ער איז "באזעסט" דו‬ ‫אריין די רייכע ברודער ער האט אים חתונה געמאכט אין רעדטסט זיך איין דו האסט‪ ,‬דו אהנסט‪.‬‬ ‫וואסער אריין‪ ,‬און דער עושר איז אנגעקומען אהיים מיט דו מיינסט אז די וועלט איז נישט ווי א חתונה‪ ,‬ס'גייט‬ ‫שווערסטע מצוה וואס איז דא‪ ,‬די מצוה פון סוכות‪ ,‬ווייל‬ ‫נישט ווי א צל העובר‪ ,‬אונז זעציר דא פאר א געהעריגע‬ ‫יעדע רגע פון יום טוב האט מען א מצוה ושמחת בחגך‬ ‫נארמאלע באזעסענע זאך‪ ,‬מ'זעט טאקע מענטשן מאכן‬ ‫והיית אך שמח‪ ,‬מ'דארף זיין יעדע רגע בשמחה און דאס‬ ‫זיך הייזער‪ ,‬מ'קען מיינען אז זיי פלאנען צו וואוינען דא‬ ‫איז זייער שווער פאר זיבן אכט טעג אין א ציה דארף מען‬ ‫פאר צוויי דריי טויזענט יאר‪ ,‬מ'שטעלט דאס געהעריג‬ ‫זיין ביינאכט און בייטאג‪ ,‬ס'איז לא ימלט מ'זאל נישט ווערן‬ ‫אוועק מיט א געהעריגע מציאות‪.‬‬ ‫גערעגט אדער כעס'יג‪.‬‬ ‫זאגט אונז די חינוך זאלסט וויסן אז דו גייסט ארויסגיין‬ ‫ס'גייט דאך אייביג אזוי‪ ,‬באלד וועלן מיר רעדן וועגן דער‬ ‫זאל דאס זיין לבלתי רום לבבם על בתיהם מלאים כל טוב‪,‬‬ ‫ענין פון כעס‪ ,‬בכל אופן זאגט אבער דער גר"א אז דאס איז‬ ‫זעץ דיך אריין אין דיין סוכה‪ ,‬ווייס אביסל אז דאס אונז‬ ‫די שווערסטע מצוה‪.‬‬ ‫דיין מציאות‪.‬‬ ‫יעדער איז פרייליך‬ ‫מצטער פטור מן הסוכה‬ ‫די חינוך זאגט אין מצוה תפ"ח כ'וועל נאכזאגן אפאר‬ ‫דער ריבונו של עולם האט אונז ארויס גענומען פון מצרים‬ ‫לשונות אינעווייניג אין חינוך ס'איז מבהיל על הרעיון ווי‬ ‫דער אויבערשטער האט אונז געקענט תיכף אריינזעצן אין‬ ‫ווייט דער ריבונו של עולם האט דאס אוועק געשטעלט‪.‬‬ ‫הערליכע הייזער‪ ,‬דער אויבערשטער האט אונז געוואלט‬ ‫דער מצוה פון ושמחת בחגך‪ ,‬איז מ'זאל זיך משמח‬ ‫ווייזן ניין! אונז גיימיר דורכגיין א תקופה אין מדבר‪ ,‬אונז‬ ‫זיין‪ ,‬אנטון נייע קליידער‪ ,‬עסן פלייש טרונקען וויין‪ ,‬געבן‬ ‫וועלן האבן ענני הכבוד וועסט עסן מן‪ ,‬ס'איז גארנישט‪,‬‬ ‫ממתקים לנערים‪ ,‬אזוי ווי די גמרא זאגט אין מסכת פסחים‬ ‫ס'איז געווען באקוועם‪.‬‬ ‫חייב אדם לשמח בניו ובני ביתו ברגל‪.‬‬ ‫פארדעם איז א מצטער פטור מן הסוכה זאגט דער‬ ‫דארטן שטייט רבי יהודה בן בתירה אומר בזמן שבית‬ ‫הייליגער ראפשיצער רב פארוואס איז מצטער פטור‪ ,‬ווייל‬ ‫המקדש קיים אין שמחה אלא בבשר‪ ,‬שנאמר (דברים‬ ‫מ'דארף זיך מדמה זיין צו אידן וואס זענען געווען אין‬ ‫כז ז) וזבחת שלמים וגו'‪ .‬עכשיו אין שמחה אלא ביין‪,‬‬ ‫מדבר‪ ,‬אידן האבן נישט געהאט די מינדערסטע צער‪ ,‬די זון‬ ‫שנאמר ויין ישמח לבב אנוש‪ .‬ואמרו עוד במה משמחן?‬ ‫האט זיי געוואשן די וועש‪ ,‬געביגלטע וועש‪ ,‬זיי האבן נישט‬ ‫אנשים בראוי להם ביין‪ ,‬ונשים בראוי להם בבגדים נאים‪.‬‬ ‫געדארפט וואקן‪ ,‬די ענני הכבוד האבן זיי אויסגעגרעדט די‬ ‫בערג‪ ,‬מן איז געווען וואס דו ווילסט האסטו געקענט פילן‬ ‫יעדער דארף זיכער מאכן אז די פרוי זאל גיין אנגעטון מיט‬ ‫די טעם‪ ,‬ס'איז געווען אן קיין צער‪.‬‬ ‫שיינע קליידער‪ ,‬פאר זיך וועט ער זיכער מאכן אויספוצן‬ ‫ממילא טאמער איז דער ענין פון סוכה אז זכר צו די ענני‬ ‫זיין קאר און קויפן א נייע שטריימל‪ ,‬אז ווען ער גייט אין‬ ‫הכבוד‪ ,‬צו סוכות ממש אדער ענני הכבוד‪ ,‬דארפסטו זיך‬ ‫בית המדרש זאל יעדער זאגן דעם וואוה! די אידענע וועט‬ ‫אינגאנצן אריינלייגן אין יענע מצב‪ ,‬יענע מצב איז געווען‬ ‫ער לאזן גיין מיט א פאנדשעלע אין יום טוב‪ ,‬מאך זייער א‬ ‫ממש פיין‪ ,‬ממילא וועגן דעם איז א מצטער פטור מן הסוכה‬ ‫שיינע בגד פאר יום טוב‪ ,‬אזוי דארף זי זיך משמח זיין‪ ,‬די‬ ‫קינדערלעך דארפן זיך פרייען מיט מיני ממתקים‪.‬‬ ‫הרי את מקדושת לי‬ ‫דער הייליגער דגל ז"ל זאגט נאכמער ביי א חתונה איז דא‬ ‫נאך א מצוה‪ ,‬נאך א מצוה‬ ‫עטליכע סוג מענטשן‪ ,‬ס'איז דא מענטש וואס ווייסן אה‬ ‫משרשי המצוה‪ ,‬פארוואס דארף מען זיך משמח זיין‬ ‫ביי די חתונה יעק'ל דער עושר גייט זיף אויפרייסן ער גייט‬ ‫הערטס ווערטער‪ ,‬לפי שהאדם נכון על ענין שצריך‬ ‫צושטעלן פיינע בשר ער איז דער שכנ'ס קאזין‪ ,‬פירסט‬ ‫טבעו לשמח לפרקים‪ ,‬א מענטש מוז פון צייט צו צייט‬ ‫קאזין‪ ,‬דרייצענטע מחותן קומט ער אהין און ער עסט ביי‬ ‫אריינגיין אין א מצב פון שמחה‪ ,‬מ'קען נישט זיין מיט‬ ‫די חתונה‪.‬‬ ‫א אראפגעלאזטע נאז א גאנצן צייט‪ ,‬כמו שהוא צריך‬ ‫ס'איז דא איינער וואס ווייסט אז ס'גייט זיין שיינע מוזיק‬ ‫אל המזון‪ ,‬פונקט ווי א מענטש מוז עסן‪ ,‬מוז א מענטש‬ ‫קומט ער פארדעם‪ ,‬יעדער קומט פאר א אנדערע מין זאך‪,‬‬ ‫אנקומען צו א מצב פון שמחה על כל פנים‪ ,‬ואל המנוחה‬ ‫איינער קומט פארן טאנצן‪.‬‬ ‫ואל השנה‪.‬‬ ‫זאגט ער אבער די עיקר איז די הרי את מקודשת לי‪ ,‬די‬ ‫ורצה הקל לזכותנו‪ ,‬דער אויבערשטער האט אונז‬ ‫עיקר נקודה איז דאס‪ ,‬ס'קומט א הייליגע יום טוב‪ ,‬ס'קומט‬ ‫געוואלט מזכה זיין אנחנו עמו וצאן מרעיתו‪ ,‬וצונו לעשות‬ ‫א הייליגע מציאות‪.‬‬ ‫השמחה לשמו‪ ,‬ער האט געמאכט פון דעם א מצוה‬ ‫די גאנצע נקודה פונעם יום טוב איז צו וויסן אז דאס איז‬ ‫ושמחת בחגך‪.‬‬ ‫די נושא‪ ,‬די נושא איז אונז זעמיר זיך מדבק מיט'ן ריבונו‬ ‫דער מענטש פילט נאך א גוט‪ ,‬עכט בין איך א ערנסטע‬ ‫של עולם‪ ,‬אונז האבן פריער געשמעוסט מ'גייט אריין‬ ‫מענטש לעולם וואלט איך ווען געגאנגען מיט מיין נאז‬ ‫ממש בצל כנפיך תסתרינו‪ ,‬אונז גיימיר זיין מיט'ן ריבונו של‬ ‫אראפ‪ ,‬כ'וואלט געזיצן אין א בעסמענט מיט א פופצענער‬ ‫עולם צוזאמען דער אויבערשטער האט אונז מוחל געווען‬ ‫באלב אז ס'זאל רינען הייס וואסער פון מיין פנים‪ ,‬דער‬ ‫יעצט גיי מיר אונז אריין און דעם אויבערשטנס הויז‬ ‫ריבונו של עולם האט געהייסן כ'זאל זיין בשמחה נו! וואס‬ ‫דער אויבערשטער נעמט אונז אריין‪ ,‬דער שטן איז אוועק‬ ‫טוט נישט א איד כ'האב געצאלט אסאך געלט פאר א‬ ‫געגאנגען‪ ,‬דער אויבערשטער זאגט יעצט קענסט עטץ‬ ‫אתרוג אויכעט‪ ,‬וועל איך טון די מצוה אויכעט‪.‬‬ ‫אריינקומען צו אונז מ'לאזט אונז אריין אין די הויז פונעם‬ ‫דאס איז משרשי הקל‪ ,‬דער אויבערשטער האט אויף‬ ‫קעניג‪.‬‬ ‫רחמנות געהאט האט ער אונז פאר אונז דאס געגעבן‪ ,‬נורא‬ ‫מיט א רואיגקייט‬ ‫כ'וויל נאכזאגן א מורא'דיגע חינוך‪ ,‬וואס כ'האלט אז דאס נוראות ווי ער גייט אריין דערין‪.‬‬ ‫ובזה תנצל מן הכעס‬ ‫איז מורא'דיג וויכטיג‪ ,‬איבער די מצוה פון ושמחת בחגך‪.‬‬ ‫ס'איז באקאנט אז דער הייליגער גר"א זאגט אז די ס'איז באקאנט וואס הרה"ק ר' פנחס'ל קאריצער זאגט‪,‬‬ ‫דער קוקט זיך אום ויפן כה וכה‪ ,‬ער מיינט דאס אמת'דיג?!‬ ‫וויאזוי נעמט דער אויבערשטער אועק די מוחין פון א‬ ‫און יא ער מיינט דאס אמת'דיג!‬ ‫מענטש אין א צייט פון שמחה‪ ,‬ער רוקט אים אריין אין כעס‪.‬‬ ‫דער חצקל שטייט שוין אונטן‪ ,‬נו! צדיק'ל אראפ!‪ ,‬נו! דער‬ ‫א קינד קומט האסט אנגעגרייט זייער שווער נוי סוכה‪,‬‬ ‫נתן דער ראש הקהל האט נישט קיין ברירה‪ ,‬ער שטייט‬ ‫די אידענע האט אנגעגרייט שיינע נוי סוכה‪ ,‬א קינד‬ ‫און זיי נעמען די פאשן די פערד מ'פאשט מ'פאשט‪ ,‬ער‬ ‫ער גיב דאס א צי‪ ,‬ער וויל זען צו דאס קען האלטן די‬ ‫שוויצט אוועק צוויי שעה נעמט אים צו שוויצן די גאנצע‬ ‫וויליאמסבורג ברידש‪ ,‬און דו ווערסט מורא'דיג כעס'יג און‬ ‫זאך‪.‬‬ ‫דו ביסט בארעכטיגט אויכעט צו זיין אין כעס'יג‪ ,‬האסט‬ ‫כדי ליתן שכר למביאיהן‬ ‫דאס דערלייגט!!‬ ‫ער קומט אן אויבן נתן אטעמט קוים אפ‪ ,‬ער זעצט זיך‬ ‫ווי ס'איז קען זיין‪ ,‬ס'הייבט זיך אן ס'איז דא פיר טעג חול‬ ‫אראפ‪ ,‬און ער וויל אראפגיין דעם בראג‪ ,‬חצקל גיבט אין‬ ‫המועד דאס יאר‪ ,‬פיר טעג דער מורה מורינו איז נישט‬ ‫א קלאפט איין מינוט כ'וויל זאלסט פארשטיין דא איז דא‬ ‫געוואוינט צו זיין א טעקסי דריווער‪ ,‬טראגן די פרוי טראגן‬ ‫אזא שיפע בארג‪ ,‬כ'האב אביסל מורא אז טאמער מיין‬ ‫די קינדער‪ ,‬ער גייט זיצן אזוי אין קאר? די נערווען גייט‬ ‫פערד וועט מאכן דעם בארג אראפ וועלן אונז צושמטערט‬ ‫אים צושפילן אויף דריי טויזענט‪ ,‬ממילא די כעס קען אים‬ ‫ווערן‪ ,‬אונז דארף מיר יעצט צוריק האלטן די וואגן‪.‬‬ ‫צושפילן זייער שנעל‪.‬‬ ‫יעצט הער מיר צו כ'זע נישט דא קיין צווייטער נאר דו‪ ,‬דו‬ ‫זאל מען וויסן אז מיט כעס קען מען אלעס דערלייגן‪,‬‬ ‫ביסט דאך א גוטישקער‪ ,‬גיבסט אייביג עליות שלישי מיט‬ ‫ווען א מענטש ווייסט פארדעם‪ ,‬וואס איז די עצה?! ווען‬ ‫שישי‪ ,‬דו הייב אן גיין שטייט‪ ,‬דו שלעפ פון איין זייט און איך‬ ‫א מענטש מאכט פארדעם אפ‪ ,‬הער זיך איין‪ ,‬די זיבן אכט‬ ‫ער זאגט אים יונגערמאן‪ ,‬חצק'לע‪ ,‬נו! נו אונז וועלן באלד‬ ‫טאג‪ ,‬גיי איך זיך גארנישט רעגן‪ ,‬אסרו חג וועסטו גיין צו‬ ‫רעדן פון חצקל‪ ,‬יעצט כאפ אן‪ ,‬ער הייבט אן דער ראש‬ ‫א ווינקל‪ ,‬וועסט שרייען וועסט טון וואס דו ווילסט פאר‬ ‫הקהל זעט זיך מיטן שיינעם פעטעטע בארד איינגעדרייט‪,‬‬ ‫כעס‪ ,‬די זיבן אכט טאג גיי איך מיר מורא'דיג איינהאלטן‬ ‫ער האלט די פערד מיטן וויידל א פרישע שעה און ער‬ ‫יעבור עלי מה‪ ,‬ס'זאל זיך גיסן וואסער‪ ,‬ס'זאל זיך גיסן‬ ‫האט די גאנצע וואגן‪ ,‬מ'קומט אן אונטן די בארג‪ ,‬ענדליך!‬ ‫וויין‪ ,‬ס'זאל זיך גיסן גרעפידזשוס‪ ,‬אלע נוי סוכה זאלן‬ ‫זאגט אים חצקל הער זיך איין נתן טייערע‪ ,‬דו זעסט‬ ‫אראפקומען ס'זאל ארויפקומען‪ ,‬דו ווייסט דו גייסט זיין‬ ‫ער איז א אויסגעמיטשעטע פערדל‪ ,‬ארויף געשלעפט א‬ ‫מיט א שמייכל מיט גרינגקייט דו גייסט דאס טון‪.‬‬ ‫בארג אראפ געקראכן א בארג‪ ,‬אונז זעמיר אפאר טריט‬ ‫די חינוך זאגט אז דאס איז די מציאות וואס דער‬ ‫ביזן שטעטל לאמיר אונז צווואקן‪ ,‬דער פערד וועט אונז‬ ‫אויבערשטער וויל אונז משמח זיין די ווייב מיט די‬ ‫נאכקומען‪.‬‬ ‫קינדערלעך‪.‬‬ ‫סוסים למה באים‬ ‫נתן ראש הקהל ‪ -‬חצקל בעל עגלה‬ ‫זאגט ר' שלום קאמינקער דער נתן האט שוין שלום‬ ‫אז מ'רעדט פון די סוכה וועל איך מיט דעם מסיים זיין‬ ‫געמאכט ער וואקט אריין אין שטעטל‪ ,‬ער שטעלט זיך אפ‬ ‫מיט א געשמאקע מעשה פון ר' שלום פון קאמינקא אונז‬ ‫זאגט אים דער ראש הקהל לאמיר איין זאך פארשטיין‪,‬‬ ‫האבן פריער גערעדט מ'גייט אריין אונעם אויבערשטנ'ס‬ ‫דאס אז איך בין דא‪ ,‬פארשטיי איך‪ ,‬כ'דארף דאך טון מסחר‪,‬‬ ‫סוכה‪ ,‬טאמער גייט מען אריין אונעם סוכה אן גארנישט‪,‬‬ ‫כ'דארף אהער ברענגען מיינע סעמפעלס‪ ,‬פארשטיי מיר!‬ ‫אן קיין צדקה אן קיין מצוות איז דאס א שטיקל זאך‪.‬‬ ‫דאס אז דו ביסטו דא פארשטיי איך אויכעט‪ ,‬ווייל דו‬ ‫ר' שלום קאמינקא פארציילט אז ס'איז געווען א איד‬ ‫ביסט א מורא'דיגע גוטע בעל עגלה‪ ,‬זאג מיר נאר וואס‬ ‫וואס האט געזאגט א טאג פארדעם פאר חצק'ל דער בעל‬ ‫זוכט דער פערדל דא? וואס זוכט ער דא?!!!‬ ‫עגלה הער זיך איין‪ ,‬כ'האב מארגן זייער א וויכטיגע ביזנעס‬ ‫זאגט ר' שלום קאמינקער ס'קומט אמאל א סוכות‬ ‫מיטונג כ'דארף אהינטראגן סעמפעלס פון מיין סחורה‬ ‫מ'זעט מ'קען האבן א שיינע אתרוג‪ ,‬אונעם אתרוג פושקע‪,‬‬ ‫אין יענע יענע שטאט‪ ,‬כ'בעט דיר זיי דא מיט דיין פערד‬ ‫פארוואס דער אתרוג איז דא‪ ,‬נו! דער אויבערשטער האט‬ ‫און וואגן אונז זאלן קענען גיין פונקטליך אינדערפרי נאכן‬ ‫געהייסן ולקחתם לכם ביום הראשון פרי עץ הדר כפות‬ ‫דאווענען וויל איך מיר ארויסלאזן‪.‬‬ ‫תמרים‪.‬‬ ‫חצקל זאגט פאר די אידענע ס'האט זיך געמאכט אפאר‬ ‫די סוכה איז א שיינע סוכה פארשטיי מיר ווייטער‬ ‫פרוטות‪ ,‬כ'וויל אים מארגן גיין טראגן דער געשעפט זעט‬ ‫פארוואס‪ ,‬דער אויבערשטער האט געהייסן בסוכות תשבו‬ ‫אויס זייער גוט‪ ,‬אונז וועלן אריבער טראגן נתן דעם ראש‬ ‫שבעת ימים כל האזרח בישראל ישבו בסוכות‪.‬‬ ‫הקהל די גאנצע וועג‪ ,‬זייער פיין‪.‬‬ ‫אבער די פערדל מיט שיינעם שטריימל פארוואס ביסטו‬ ‫ויאמר אל נתן‬ ‫דא?‬ ‫ס'קומט דער ערשטער אינדערפרי מ'לאזט זיך ארויס‪,‬‬ ‫טאמער האט מען אבער די ריכטיגע הכנה מ'גרייט זיך‬ ‫נתן גייט אויפן וועג און ער פארט מיט אים אפאר טריט‬ ‫געהעריג צו‪ ,‬מ'ווייסט מ'גייט אריין אין א שמחת בית‬ ‫און זיי קומען אן צו בארג‪ ,‬חצק'ל זאגט פאר נתן‪ ,‬מיין‬ ‫השואבה‪ ,‬מ'גייט אריין מיט א יום טוב מיט אלע גוטע‬ ‫טייערע ראש הקהל וועסטו מיר זיכער פארשטיין ביסט‬ ‫חמד ‪929-295-3976‬‬ ‫זאכן‪ ,‬וועט אונז דער אויבערשטער זיכער משפיע זיין‪,‬‬ ‫א גוט הארץ‪ ,‬זעסט זאך מיין פערדל איז א דאר פערדל ער‬ ‫שפע ברכה מיט הצלחה הרחבת הדעת מיט מנוחה‪ ,‬א‬ ‫גייט נישט נעמען דעם בארג ארויף‪ ,‬קום לאמיר צוזאמען‬ ‫לעכטיגע יום טוב א פריילעכן יום טוב‪ ,‬מיט אלע גוטע‬ ‫אראפגיין פון וואגן‪ ,‬לאמיר אביסל אונטערשטופן דאס‬ ‫השפעות מיט כל טוב אמן‪.‬‬ ‫פערדל‪.‬‬ ‫צו הערן די שיעורים אויפן טעלעפאן \ צו לאזן א מעסעדזש \ צו ספאנסערן א גליון רופט ‪845-777-9987‬‬