gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish

שבוע: סוכות (2026-09-21)

דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫דעם רבינ'ס‬ ‫סוכות תשפ"ז‬ ‫בס"ד‬ ‫ליכט ‬ ‫גליון ‪299‬‬ ‫דער‬ ‫יע ַזיין‬ ‫מֹוד ַ‬ ‫אלט ִאיר ִ‬ ‫יערע ִקינְ ֶדער ָז ְ‬‫ַאיֶ ֶ‬ ‫ריינער קוואל‬ ‫יטאן (שיהר"ן ר"ט)‬ ‫ָוואס ָּדא ָהאט ִזיְך ִּג ָ‬ ‫ְמעו ֵֹרר זַיין ִדי ַרחֲ ָמנ ּות‬ ‫ער ׁ ְש ְטן צ ּו אוּנְ ז אוּן‬ ‫יב ְ‬ ‫אפט פוּן אוֹ ֶ ּ‬ ‫יב ׁ ַש ְ‬ ‫ייכן פוּן ִל ְ ּ‬ ‫זִ ְ‬ ‫יך ַט ְ‬ ‫יכע ֶטעג פוּן יֶ ַרח‬ ‫ייען ׁשוֹ ין ִאין גָ אר גָ אר הוֹ ֶ‬ ‫ִמיר ׁ ְש ֵט ֶ‬ ‫ער ׁ ְש ְטן‪.‬‬ ‫יב ְ‬ ‫פוּן אוּנְ ז צוּם אוֹ ֶ ּ‬ ‫עסט‬ ‫ארק אוּן ֶפ ְ‬ ‫יתנִ ים – ַא ח ֶֹד ׁש וָ ואס ִאיז ׁ ְש ַט ְ‬ ‫ָה ֵא ָ‬ ‫עדער ִאיד ִאיז‬ ‫עסן‪ַ ,‬אז יֶ ֶ‬ ‫ארגֶ ְ‬ ‫ישט ַפ ְ‬ ‫ילה נִ ׁ ְ‬ ‫ארן ָח ִל ָ‬ ‫ִמיר ָט ְ‬ ‫וישן יוֹ ם‬ ‫ִמיט ַא ַס ְ‬ ‫אך ִמ ְצווֹ ת – ִ ּב ְפ ָרט ִדי ֶטעג ְצוִ ׁ ְ‬ ‫ער ׁ ְש ְטן ַאזוֹ י וִ וי ַאן ֵאיין ֵאיינְ ִציג‬ ‫יב ְ‬ ‫יבט ַ ּביים אוֹ ֶ ּ‬ ‫אל ְ ּ‬ ‫ַ ּב ִ‬ ‫עב ֶרענְ גְ ט ִאין‬ ‫אפגֶ ְ ּ‬ ‫וערט ַא ָר ּ ְ‬ ‫ַה ָּקדוֹ ׁש ִמיט ֻסכּ וֹ ת‪ֶ .‬עס וֶ ְ‬ ‫ִקינְ ד‪ַ ,‬אזוֹ י וִ וי ֶמען זָ אגְ ט ַ ּביי ִדי ְּת ִפ ָּלה פוּן יָ ִמים נוֹ ָר ִאים‬ ‫וישן יוֹ ם ַה ָּקדוֹ ׁש‬ ‫ְס ָפ ִרים ַה ְּקדוֹ ׁ ִשים‪ַ ,‬אז ִדי ִפיר ֶטעג ְצוִ ׁ ְ‬ ‫"אנ ּו ָ ּבנֶ ָ‬ ‫יך וְ ַא ָּתה ָא ִבינוּ‪."..‬‬ ‫ָ‬ ‫ִמיט ֻסכּ וֹ ת ִאיז ַאנְ ְט ֶקעגְ ן ִדי ִפיר אוֹ ִתיּוֹ ת פוּן ֶדעם‬ ‫ייליגֶ ע סו ָּּכה‪ָ ,‬א ֶדער וֶ וען‬ ‫יצט ִאין ִדי ֵה ִ‬‫וֶ וען ֶמען זִ ְ‬ ‫אמען‪.‬‬ ‫ער ׁ ְש ְטנְ 'ס נָ ֶ‬ ‫יב ְ‬ ‫אוֹ ֶ ּ‬ ‫ארף ֶמען זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫ייליגֶ ע ד' ִמינִ ים‪ַ ,‬ד ְ‬ ‫אלט ִדי ֵה ִ‬ ‫ֶמען ַה ְ‬ ‫ייליגֶ ער ַצ ִ ּדיק אוּן גָ אוֹ ן ֶדער חת"ם סוֹ ֵפר ָהאט‬ ‫ֶדער ֵה ִ‬ ‫ער ׁ ְש ֶטער ָהאט‬ ‫יב ְ‬ ‫ייען ַאז ֶדער אוֹ ֶ ּ‬ ‫ארק ְפ ֵר ֶ‬ ‫גָ אר ׁ ְש ַט ְ‬ ‫יבן ִאין ִדי ֶטעג נִ ּגוּנִ ים פוּן‬ ‫עש ִר ְ ּ‬ ‫פוּן גְ רוֹ יס ְ ּד ֵבקוּת גֶ ׁ ְ‬ ‫אלן‬ ‫על ֶכע גו ֶּטע ַמ ָּתנוֹ ת‪ַ ,‬אז ִדי ִפיס זָ ְ‬ ‫עבן ַאזֶ ְ‬ ‫אוּנְ ז גֶ עגֶ ְ ּ‬ ‫ער ׁ ְש ְטן‪.‬‬ ‫יב ְ‬ ‫ְ ּד ֵבקוּת צוּם אוֹ ֶ ּ‬ ‫וערט‬ ‫ייבן אוּן גֵ יין ַא ֶטענְ ְצל (אוֹ יבּ ֵקיינֶ ער וֶ ְ‬ ‫יך ֵה ְ ּ‬ ‫זִ ְ‬ ‫יפן ּ ָפסוּק "ו ְּל ַק ְח ֶּתם ָל ֶכם ַ ּביּוֹ ם‬ ‫חז"ל ַד ְר ֶש'נֶ ען אוֹ ְ‬ ‫ערט פוּן ֶדעם) זִ ְ‬ ‫יך אוּנְ ֶטער ְ ּברו ֶּמען אוּן‬ ‫עש ֶט ְ‬ ‫ישט גֶ ׁ ְ‬ ‫נִ ׁ ְ‬ ‫אשוֹ ן‬ ‫אשוֹ ן ּ ְפ ִרי ֵעץ ָה ָדר (וַ ִּי ְק ָרא כג‪ ,‬מ) ַאז ַ ּביּוֹ ם ָה ִר ׁ‬ ‫ָה ִר ׁ‬ ‫עמען ִאין ַמ ֲח ׁ ָש ָבה ֶדעם ַא ׁ ְש ֵרינ ּו ַמה טוֹ ב ֶח ְל ֵקינ ּו‬ ‫ַא ַריינֶ ֶ‬ ‫אלט ִאיז‬‫עמ ְ‬ ‫יך ֶדער ֶע ְר ׁ ְש ֶטער ָטאג ֻסכּ וֹ ת וַ וייל ֶד ָ‬ ‫רו ְּפט זִ ְ‬ ‫עבט אוּן זוֹ ֶכה‬ ‫ער ֶל ְ ּ‬ ‫אבן ֶד ְ‬ ‫ו ַּמה נָ ִעים גּוֹ ָר ֵלנוּ‪ַ ,‬אז ִמיר ָה ְ ּ‬ ‫אשוֹ ן ְל ֶח ׁ ְשבּ וֹ ן ֲעווֹ נוֹ ת‪ ,‬וַ וייל ִ ּביז יוֹ ם טוֹ ב ֻסכּ וֹ ת ִאיז‬ ‫ִר ׁ‬ ‫ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה‪ ,‬יוֹ ם ַה ָּקדוֹ ׁש אוּן יוֹ ם‬ ‫ייליגְ ן ר ׁ‬ ‫גֶ עוֶ וען צוּם ֵה ִ‬ ‫ארנו ֶּמען נָ אר צ ּו טוּן ִמ ְצווֹ ת‪.‬‬ ‫ֶמען ַפ ְ‬ ‫טוֹ ב ֻסכּ וֹ ת‪ֶ ׁ ,‬ש ֶה ֱחיָ ינ ּו וְ ִק ְּי ָמנ ּו וְ ִה ִ ּג ָ‬ ‫יענ ּו ַל ְזּ ַמן ַה ֶזּה‪.‬‬ ‫וערט ָאנְ גֶ ערו ְּפן ִאין ֶדער‬ ‫ייליגֶ ער יוֹ ם טוֹ ב ֻסכּ וֹ ת וֶ ְ‬ ‫ֶדער ֵה ִ‬ ‫אקאנְ ֶטע ַמ ֲעשֶׂ ה ִמיט ר' נַ ְח ָמן‬ ‫ֶעס ִאיז ָדא ַא ַ ּב ַ‬ ‫אכט ְד ַריי ָמאל ִדי ְ ּב ָר ָכה‬ ‫ּתוֹ ָרה "זְ ַמן שִׂ ְמ ָח ֵתינוּ"‪ֶ ,‬מען ַמ ְ‬ ‫טו ְּל ְט ׁ ִשינֶ ער‪ֶ ,‬דער ַּת ְל ִמיד אוּן ְמ ׁ ַש ּ ֵמ ׁש פוּן ר' נָ ָתן‪,‬‬ ‫יפן‬ ‫אכט ֻסכּ וֹ ת‪ ,‬אוֹ ְ‬ ‫פוּן ׁ ֶש ֶה ֱחיָ ינוּ‪ֵ ,‬איין ָמאל ִדי ֶע ְר ׁ ְש ֶטע נַ ְ‬ ‫ַאז ֵאיין יָ אר ָהאט זִ ְ‬ ‫יך ר' נַ ְח ָמן ָאנְ גֶ ערו ְּפן צ ּו ר' נָ ָתן‬ ‫וייטע ָמאל ַ ּביים‬ ‫יו"ט ֻסכּ וֹ ת ַא ֵליין‪ִ .‬די ְצוֵ ֶ‬ ‫אכן זִ ְ‬ ‫יך ַאזוֹ י מו ְּט ׁ ֶשען ַא גַ אנְ ְצן ֶע ֶרב יוֹ ם טוֹ ב צ ּו‬ ‫ַאז נָ ְ‬ ‫אכט‬ ‫יטע ָמאל ִדי נַ ְ‬ ‫לו ָּלב ֶ ּבענְ ְט ׁ ְשן‪ִ .‬די ְד ִר ֶ‬ ‫ילט ֶמען גָ אר ַאן‬ ‫ִפ ְ‬ ‫יען ֶדער סו ָּּכה‬ ‫בּ וֹ ֶ‬ ‫פוּן ׁ ְש ִמינִ י ֲע ֶצ ֶרת אוּן שִׂ ְמ ַחת ּתוֹ ָרה‪.‬‬ ‫זֶ ענֶ ען‬ ‫ִדי ֶטעג פוּן ֻסכּ וֹ ת‬ ‫יסט‬ ‫ֶטעג וָ ואס גִ ְ‬ ‫נתנדב לעילוי נשמת ר' משה יוסף ז"ל בן ר' ירוחם שמחה לייב‪ ,‬לזכות שנזכה בקרוב להוציא לאור ספרו הק' פניני נצח‪ ,‬שו"ת על ליקוטי מוהר"ן‬ ‫עכ ִטיגֶ ע יוֹ ם‬ ‫יכע ֶל ְ‬ ‫ייל ֶ‬ ‫אבן ַא ְפ ֵר ִ‬ ‫אלן ָה ְ ּ‬ ‫עפינֶ ען זִ ְ‬ ‫יך זָ ְ‬ ‫גֶ ִ‬ ‫ערן ַט ַעם ִאין ֻסכּ וֹ ת‪.‬‬ ‫ַאנְ ֶד ְ‬ ‫וערט נִ ְתעוֹ ֵרר ַא ֶלע ִמ ְצווֹ ת‬ ‫טוֹ ב‪ּ ִ ,‬ב ְפ ָרט ַאז יוֹ ם טוֹ ב וֶ ְ‬ ‫ישט‬ ‫אסט ּו נָ ְ‬ ‫אך נִ ׁ ְ‬ ‫"דאס ָה ְ‬ ‫ָהאט זִ ְ‬ ‫יך ר' נָ ָתן ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪ָ :‬‬ ‫וָ ואס ֶמען ָהאט גֶ עטוּן ְ ּב ֶמ ׁ ֶש ְך ֶדעם יָ אר‪ ,‬אוּן ֶמען ֶקען‬ ‫ער ׁ ְש ְטן ַא גַ אנְ ְצן‬ ‫יב ְ‬ ‫עטן ַ ּביים אוֹ ֶ ּ‬ ‫יך צ ּו ֶ ּב ְ‬ ‫ארזו ְּכט‪ ,‬זִ ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫זוֹ ֶכה זַ יין דו ְּר ְך ֶדעם צ ּו ְּת ׁשו ָּבה ֵמ ַא ֲה ָבה‪ֶ ,‬עס זָ אל‬ ‫ימנ ּו ַט ַעם סו ָּּכה'‬ ‫עפער‪ַ ,‬ה ְט ִע ֵ‬ ‫אש ֶ‬ ‫'ב ׁ ֶ‬ ‫ֶע ֶרב יוֹ ם טוֹ ב‪ּ ַ ,‬‬ ‫וערן אוֹ יף אוּנְ ז אוּן אוֹ יף גַ אנְ ץ ְּכ ַלל יִ שְׂ ָר ֵאל‬ ‫נִ ׁ ְש ּ ַפע וֶ ְ‬ ‫אל ְטס ׁ ְש ּ ִפ ְירן ִאין ִדי‬ ‫עמ ְ‬ ‫ארא ַט ַעם ֶמען ֶקען ֶד ָ‬ ‫ואס ַפ ַ‬ ‫וָ ְ‬ ‫אלן ַא ֶלע זוֹ ֶכה זַ יין‬ ‫ַא ֶלע ִמינֵ י ֲח ָס ִדים וִ ׁישוּעוֹ ת‪ִ ,‬מיר זָ ְ‬ ‫סו ָּּכה"‪.‬‬ ‫צ ּו ִדי ַה ְב ָט ָחה פוּנֶ עם נָ ִביא "ו ׁ ְּש ַא ְב ֶּתם ַמיִ ם ְ ּבשָׂ שׂ וֹ ן‬ ‫ייליגֶ ע ֶטעג נו ְּצט‬ ‫ייע ֶרע ִקינְ ֶדער‪ִ ,‬אין ִדי ֵה ִ‬ ‫ער ַפאר ַט ֶ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫ִמ ּ ַמ ַעיְ נֵ י ַהיְ ׁשו ָּעה (יְ ׁ ַש ְעיָ ה ּו יב‪ ,‬ג) אוּן ֶדער ַּת ְר ּגוּם‬ ‫אוֹ יס ָדאס מוֹ יל וָ ואס ֶמער‪ּ ִ ,‬ב ׁ ְש ַעת ֶמען גְ ֵרייט ָאן‬ ‫ייע ֶלערוּנְ ג‬ ‫אלן ַ ּבאקו ֶּמען ַא נַ ֶ‬ ‫"ענְ ק זָ ְ‬ ‫זָ אגְ ט אוֹ יף ֶדעם ֶ‬ ‫ימנ ּו ַט ַעם‬ ‫"ה ְט ִע ֵ‬ ‫ער ׁ ְש ְטן ַ‬ ‫יב ְ‬ ‫עטס ַ ּביים אוֹ ֶ ּ‬‫ִדי סו ָּּכה‪ּ ֶ ,‬ב ְ‬ ‫יקים"‬ ‫ועל ֶטע ַצ ִ ּד ִ‬ ‫ערוֶ ְ‬ ‫יס ֶד ְ‬ ‫(ל ּמוּד) ִמיט ְפ ֵרייד פוּן ִדי אוֹ ְ‬ ‫ִ‬ ‫עפער ִא ְ‬ ‫יך וִ ויל ׁ ְש ּ ִפ ְירן ַא ַט ַעם סו ָּּכה"‪,‬‬ ‫אש ֶ‬‫סו ָּּכה – ַ ּב ׁ ֶ‬ ‫ִ ּב ְמ ֵה ָרה ְ ּביָ ֵמינ ּו ָא ֵמן‪.‬‬ ‫ימנ ּו ַט ַעם שִׂ ְמ ָחה‬ ‫"ה ְט ִע ֵ‬ ‫ימנ ּו ַט ַעם ַא ֲה ַבת ה'"‪ַ ,‬‬ ‫"ה ְט ִע ֵ‬ ‫ַ‬ ‫יכן יוֹ ם טוֹ ב‪.‬‬ ‫ייל ְ‬ ‫יכן ׁ ַש ָ ּבת אוּן ַא ְפ ֵר ִ‬ ‫ייל ְ‬ ‫ַא ְפ ֵר ִ‬ ‫ֶ ּב ֱא ֶמת"‪.‬‬ ‫על ְפן ַאז ַא ֶלע ִא ְידן ווא ּו זֵ יי‬ ‫ער ׁ ְש ֶטער זָ אל ֶה ְ‬ ‫יב ְ‬ ‫ֶדער אוֹ ֶ ּ‬ ‫אכט ָהאט ַמיין‬ ‫עווען ִמיט‬ ‫ׁשּועה‪ָ .‬טאג אּון נַ ְ‬ ‫ַפאר ַא יְ ָ‬ ‫אוונְ ט אּון ִמ ְת ַּפ ֵּלל גֶ ֶ‬ ‫עד ְ‬ ‫ערן גֶ ַ‬ ‫ֶע ְל ֶט ְ‬ ‫מיין‬ ‫ׁשּועה‪.‬‬ ‫ּוּפ ִׁשיטּות אֹויף ַא גַ אנְ ֶצע יְ ָ‬ ‫ְּת ִמימּות ְ‬ ‫מעשה'לע‬ ‫אוונְ ט אּון זִ יְך ְמ ַחּזֵ ק‬ ‫עד ְ‬ ‫אּבן ִמיר גֶ ַ‬ ‫ַאזֹוי ָה ְ‬ ‫עווען ַא יָ אר נָ אְך ַא יָ אר‪ֶ .‬ענְ ְד ִליְך‪ ,‬נָ אְך‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫ִּכ ְמ ַעט ֶצען יָ אר פּון ְּת ִפּלֹות אּון ַּב ָּקׁשֹות זֶ ענֶ ען‬ ‫געפלויגן פוּן רבי'ן צום ברית‬ ‫וארן ִמיט ַא ֶּבן‪-‬זָ ָכר! ֶווער‬ ‫עו ְ‬ ‫אל ְפן גֶ ָ‬ ‫עה ְ‬ ‫זֵ יי גֶ ָ‬ ‫עווען ֲחתּונָ ה‬ ‫ַמיין ְׁש ָוואגֶ ער ִאיז ׁשֹוין גֶ ֶ‬ ‫ׂשֹורה‬ ‫גּוטע ְּב ָ‬ ‫ערט פּון ִדי ֶ‬ ‫עה ְ‬ ‫ֶעס ָהאט נָ אר גֶ ֶ‬ ‫יׁשט‬ ‫אכנִ ְ‬ ‫עהאט ַפאר ַא ָּפאר יָ אר אּון ִאיז נָ ְ‬ ‫גֶ ַ‬ ‫ייליְך‪.‬‬ ‫עווען גָ אר ְפ ֵר ִ‬ ‫ִאיז גֶ ֶ‬ ‫וארן ִמיט ִקינְ ֶדער‪ִ .‬מיר‬ ‫עו ְ‬ ‫אל ְפן גֶ ָ‬ ‫עה ְ‬ ‫גֶ ָ‬ ‫קּומען צֹום‬ ‫אר ֶ‬ ‫אר ְפט ָפ ְ‬ ‫עד ְ‬ ‫גֶ ַ‬ ‫ִדי ְּב ִרית ָהאט‬ ‫עטן‬ ‫עּב ְ‬ ‫עווען אּון גֶ ֶ‬ ‫אּבן ַא ַסאְך ִמ ְת ַּפ ֵּלל גֶ ֶ‬ ‫ָה ְ‬ ‫ְך‪-‬הּנִ ּמֹול ִאיז‬ ‫אטע פּון ֶדעם ַר ַ‬ ‫גְ ַד ְליָ '‪ֶ .‬דער ַט ֶ‬ ‫ער ְש ְׁטן ַאז ַמיין ְׁש ָוואגֶ ער אּון‬ ‫אֹויּב ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ַּביים‬ ‫לֹויטן'‬ ‫ְ‬ ‫אּומאן אֹויף רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫עווען ִאין‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫זֹוכה זַ יין צּו זֶ ַרע‪-‬‬ ‫אלן ׁשֹוין ֶ‬ ‫ועס ֶטער זָ ְ‬ ‫ְׁש ֶו ְ‬ ‫צּוריק‬ ‫אר ְפט זַ יין ִ‬ ‫עד ְ‬ ‫ְּפ ַלאן ָהאט ֶער ׁשֹוין גֶ ַ‬ ‫ערן ְפ ֶלעגְ ן ְׁש ֶטענְ ִדיג‬ ‫ל‪-‬קּיָ ָמא‪ַ .‬מיינֶ ע ֶע ְל ֶט ְ‬ ‫ֶׁש ַ‬ ‫יעה‪.‬‬ ‫יטאג‪ ,‬גֶ ענּוג ַצייט ַפאר ִדי ְׁש ִק ָ‬ ‫אכ ִמ ָ‬ ‫נָ ְ‬ ‫ער ְׁש ֶטער זָ אל זֵ יי‬ ‫אֹויּב ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ִמ ְת ַּפ ֵּלל זַ יין ַאז ֶדער‬ ‫וארן‬ ‫עו ְ‬ ‫עׁש ַּפאנְ ט גֶ ָ‬ ‫ִקינְ ד אּון ַקייט זֶ ענֶ ען ֵאיינְ גֶ ְ‬ ‫יׁשט‬ ‫אּבן נִ ְ‬ ‫ת‪-‬חּנָ ם ַווייל זֵ יי ָה ְ‬ ‫ִ‬ ‫ֶׁשענְ ֶקען ַא ַמ ְּתנַ‬ ‫ייסן ְּת ִפּלֹות ַאז ֶדער ֶוועג צּום‬ ‫צּו ַאיינְ ַר ְ‬ ‫ִדי ּכֹוחֹות צּו ָאנְ ֶווענְ ְדן ְסגּולֹות אּון ְּפ ֻעּלֹות‬ ‫‪2‬‬ ‫יכע ָאנְ גֶ עצֹויגֶ ענֶ ע ָׁש ֶָע ֶה'ן‪,‬‬ ‫ֶענְ ְד ִליְך‪ ,‬נָ אְך ֶע ְט ִל ֶ‬ ‫אל ְטן ַּביים‬ ‫יׁשט ָא ְּפ ַה ְ‬ ‫עלד זָ אל זִ יְך נִ ְ‬ ‫לּופ ְט ֶפ ְ‬ ‫ְ‬ ‫עהֹויּבן ִאין ַא‬ ‫ְ‬ ‫ָהאט זִ יְך ֶדער ְפ ִליגֶ ער גֶ‬ ‫אפיק‪ַּ .‬ביים ִצּיּון זֶ ענֶ ען‬ ‫גְ ֶרענִ יץ ָא ֶדער ִאין ְט ַר ִ‬ ‫ַמזָ ְל ִ'דיגֶ ע ָׁש ָעה‪.‬‬ ‫עסן‬ ‫עלייט‪ִ ,‬מ ְׁש ָּפ ָחה אּון ֲח ֵב ִרים גֶ עזֶ ְ‬ ‫ִאינְ גֶ ַ‬ ‫אּבן ִדי ֶעזְ ַרת נָ ִׁשים גֶ עזֶ ען‬ ‫ער ֵהיים ָה ְ‬ ‫ִאינְ ֶד ְ‬ ‫קּומען‬ ‫אטע זָ אל ָאנְ ֶ‬ ‫אוונְ ט ַאז ֶדער ַט ֶ‬ ‫עד ְ‬ ‫אּון גֶ ַ‬ ‫אראֹויס ָאן ַקיין‬ ‫רּוקט זִ יְך ָפ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ַאז ֶדער זֵ ייגֶ ער‬ ‫ְּב ָׁשלֹום צּום ְּב ִרית‪.‬‬ ‫אטע‬ ‫ַר ֲח ָמנּות אּון ְּב ֶד ֶרְך ַה ֶּט ַבע ֶוועט ֶדער ַט ֶ‬ ‫ֶענְ ְד ִליְך‪ ,‬נָ אְך ַאן ָאנְ גֶ עצֹויגֶ ענֶ ע ַרייזֶ ע ָהאט‬ ‫רּוׁש ַליִ ם ִאין ַצייט‬ ‫קּומען ַקיין יְ ָ‬ ‫יׁשט ָאנְ ֶ‬ ‫ׁשֹוין נִ ְ‬ ‫עלד ּפּונְ ְקט ִאין‬ ‫לּופ ְט ֶפ ְ‬ ‫ייכט ֶדעם ְ‬ ‫ערגְ ַר ְ‬ ‫ֶמען ֶד ְ‬ ‫עקּומען‬ ‫ֶ‬ ‫אֹויפגֶ‬ ‫ְ‬ ‫יעה‪ .‬זֵ יי זֶ ענֶ ען‬ ‫ַפאר ֶדער ְׁש ִק ָ‬ ‫אֹויפ ְׁש ֵטייגְ ן‪ָ .‬א ֶּבער ָדא ִאיז‬ ‫ְ‬ ‫ַצייט צּו ֶקענֶ ען‬ ‫רֹויס ְט ָראגְ ן ֶדעם ְּב ִרית ִאין‬ ‫ִמיט ַא ְּפ ַלאן צּו ַא ְ‬ ‫יעה; ֶדער ְפ ִליגֶ ער‬ ‫יׁשע ְמנִ ָ‬ ‫עקּומען ַא ְפ ִר ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ארגֶ‬ ‫ָפ ְ‬ ‫עווען‪.‬‬ ‫מֹוהל ָהאט ַמ ְס ִּכים גֶ ֶ‬ ‫ֵ‬ ‫עלד‪ֶ .‬דער‬ ‫לּופ ְט ֶפ ְ‬ ‫ְ‬ ‫יכע‬ ‫וארן אֹויף ֶע ְט ִל ֶ‬ ‫עו ְ‬ ‫טּוּפט גֶ ָ‬ ‫עׁש ְ‬‫ִאיז ָא ְּפגֶ ְ‬ ‫עלט‬ ‫אׁש ֶט ְ‬ ‫ֶמען ָהאט ַּב ְ‬ ‫ַפאר‬ ‫ֶטענְ ֶדער‬ ‫ַא‬ ‫ִמ ְׁש ָּפ ָחה‬ ‫ַא ֶלע‬ ‫יטגְ ִל ֶידער אּון ִדי‬ ‫ִמ ְ‬ ‫ִמיט‬ ‫ארין‬ ‫עט ִ‬ ‫ימ ֶפ ָ‬ ‫ִק ְ‬ ‫אמע זֶ ענֶ ען‬ ‫ַמיין ַמ ֶ‬ ‫ַא‬ ‫ִמיט‬ ‫ארן‬ ‫עפ ְ‬ ‫גֶ ָ‬ ‫ַקאר‪.‬‬ ‫ָהאט‬ ‫‪6:15‬‬ ‫ְפ ִליגֶ ער‬ ‫ֶדער‬ ‫יעה‪ַ .‬מיין‬ ‫עווען ִדי ְׁש ִק ָ‬ ‫עלאנְ ֶדעט; ‪ִ 6:45‬איז גֶ ֶ‬ ‫גֶ ַ‬ ‫ָׁש ָעה!‬ ‫עלאזְ ט זַ יינֶ ע ֶרענְ ְצ ֶלעך‬ ‫ערגֶ ָ‬ ‫יּב ְ‬ ‫ְׁש ָוואגֶ ער ָהאט ִא ֶ‬ ‫טֹויׁשן ְּת ִפּלֹות‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫אר ְפט‬ ‫עד ְ‬ ‫ַא ִצינְ ד ָהאט ֶמען גֶ ַ‬ ‫אפן צּום‬ ‫על ְ‬ ‫יטן אּון ֶער ִאיז גֶ ָ‬ ‫ִמיט ֵאיינֶ עם צּו ִה ְ‬ ‫עהֹויּבן צּו ִמ ְת ַּפ ֵּלל זַ יין ַאז ֶדער‬ ‫ְ‬ ‫ֶמען ָהאט ָאנְ גֶ‬ ‫ארט וואּו ַא ֶלעס ִאיז‬ ‫יּבל ִאין ֶע ְיר ָּפ ְ‬ ‫ַח ַּב"ד ְׁש ִט ְ‬ ‫ייטנְ ס ָאן ַקיין‬ ‫אצ ְ‬‫ייּבן ַּב ַ‬ ‫ְפ ִליגֶ ער זָ אל זִ יְך ֵה ְ‬ ‫עווען גְ ֵרייט צּום ְּב ִרית‪.‬‬ ‫ׁשֹוין גֶ ֶ‬ ‫ייער‬ ‫ערּוקט זֵ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫אלט‪ֶ .‬דער זֵ ייגֶ ער ָהאט זִ יְך גֶ‬ ‫ָא ְּפ ַה ְ‬ ‫אׁש ַטאנֶ ען פּון ַא ִקּבּוץ ּגָ ֻלּיֹות‬ ‫ֶדער ִמנְ יָ ן ִאיז ַּב ְ‬ ‫יצט אֹויף‬ ‫עליך ֶווען ַמיין ְׁש ָוואגֶ ער זִ ְ‬ ‫אמ ִ‬ ‫ַּפ ֶ‬ ‫ויׁשע‪ְ ,‬ס ַפ ְר ִדים‪ָּ ,‬ברּוְך‬ ‫יט ִו ֶ‬ ‫פּון ַח ַּב ְד ְ'צ ֶקער‪ִ ,‬ל ְ‬ ‫קּומען ִדי ְּב ִרית‬ ‫אר ֶ‬ ‫ארף ָפ ְ‬ ‫יל ֶקעס‪ַ .‬היינְ ט ַד ְ‬ ‫ְׁש ִּפ ְ‬ ‫ַה ֵׁשם ַא ֶלעס ֵפיינֶ ע ִא ְידן‪...‬‬ ‫וייטנְ ס‪.‬‬ ‫ער ַו ְ‬ ‫פּון זַ יין ִקינְ ד אּון ֶער ִאיז ָדא פּונְ ֶד ְ‬ ‫עדער‬ ‫הֹויּבענֶ ע ִׂש ְמ ָחה‪ ,‬יֶ ֶ‬ ‫ער ֶ‬ ‫עווען ַא ֶד ְ‬ ‫ְס ִ'איז גֶ ֶ‬ ‫גּוטע ִסּבֹות ַאז ֶער ָהאט‬ ‫ָּברּוְך ַה ֵׁשם נָ אר אֹויף ֶ‬ ‫יׁשט‬ ‫אּבן זִ יְך נִ ְ‬ ‫ערן‪ִ .‬מיר ָה ְ‬ ‫אסן ְט ֶר ְ‬ ‫ָהאט גֶ עגָ ְ‬ ‫עווען צּו זַ יין ַּביים ֶר ִּבי'ן אֹויף רֹאׁש‬ ‫זֹוכה גֶ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫יׁשט ַקיין ָחלֹום‪,‬‬ ‫ייּבן ַאז ְס ִ'איז נִ ְ‬ ‫עקענְ ט גְ ֵל ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫אסט ַפאר‬ ‫אר ַּפ ְ‬ ‫יׁשט ַפ ְ‬ ‫ואלט נִ ְ‬ ‫ַה ָׁשנָ ה‪ָ ,‬וואס ֶער ָו ְ‬ ‫עווען ַּביים ְּב ִרית פּון זַ יין‬ ‫ַמיין ְׁש ָוואגֶ ער ִאיז גֶ ֶ‬ ‫אלד‪.‬‬ ‫ַקיין גָ ְ‬ ‫ֵאייגְ ן ִקינְ ד‪.‬‬ ‫‪3‬‬ ‫ַּביי ֶר ִּבי נָתָ נְ'ס נְסִ יעוֹת‬ ‫‪#52‬‬ ‫אונטערוועגנס‬ ‫צו רבי יהושע‪".‬‬ ‫אין קורצן פון פריער‪:‬‬ ‫רבי נתן האט זיך איינגעקוקט אינעם צעטל און‬ ‫מיר האבן אריינגעטראטן אין יאר תקס"ו – דער‬ ‫זיך געוואלט איינחזר'ן די שמות כדי ער זאל דאס‬ ‫פערדער יאר פון רבי נתנ'ס התקרבות‪.‬‬ ‫אויך קענען נוצן אחר פטירתו‪ ,‬אבער ס'איז אים‬ ‫דער רבי שטעלט אויס א פערזענליכע סדר עבודה‬ ‫נישט געגאנגען‪ .‬דער רבי‪ ,‬דערזענדיג ווי רבי נתן‬ ‫פאר די חסידים‪ .‬דער רבי אנטפלעקט פאר רבי‬ ‫פרובירט צו איינקריצן ביי זיך דעם צעטל‪ ,‬האט‬ ‫נתן דעם ספר הנשרף‪ .‬דער ספר המידות ווערט‬ ‫זיך אנגערופן‪" ,‬פאר דיר פעלט דאס אויס‪ "...‬אין‬ ‫פארטיג‪.‬‬ ‫אנדערע ווערטער‪ ,‬רבי נתן וועט זוכה זיין צו‬ ‫אצינד ליינט ווייטער‪:‬‬ ‫קענען קומען צו רבי'ן אן צו וויסן די שמות! (ווי‬ ‫דער רבי איז מזכה רבי נתן מיט מצוות‪...‬‬ ‫דערציילט פון רבי לוי יצחק בענדער ז"ל)‬ ‫עס איז אנגעקומען צום רבי'ן א ידיעה אז זיין‬ ‫שפעטער האט דער רבי דערציילט אז רבי יהושע‬ ‫חשוב'ער תלמיד רבי יהושע פון זשירין איז‬ ‫איז טאקע געקומען צו אים פאר א טובה‪.‬‬ ‫ליידער זייער נישט געזונט‪ .‬דער רבי האט געזען‬ ‫אויך בנוגע דאס איבערשרייבן דעם ספר הנשרף‪,‬‬ ‫ברוח הקודש אז ער האלט שוין ביים פארלאזן‬ ‫האט דער רבי געזאגט צו רבי נתן אז ער איז‬ ‫דער וועלט‪ .‬נאך פסח האט דער רבי געשיקט רבי‬ ‫אים מזכה מיט א גרויסע מצוה מיט'ן געבן דעם‬ ‫נתן צו רבי יהושע מיט א צעטל אויף וואס עס‬ ‫פליכט‪.‬‬ ‫איז געווען אנגעצייכנט שמות וואס דער חולה‬ ‫דער רבי האט זיך אויסגעדרוקט צו רבי נתן‪" :‬דיין‬ ‫זאל אינזין האבן אויפ'ן קראנקן בעט‪ .‬דערצו‬ ‫ספר האט שוין אויפגעטון אויף דער וועלט‪( ".‬די‬ ‫האט דער רבי געהייסן איבערגעבן פאר רבי‬ ‫בלעטער תורות וואס רבי נתן האט צאמגענומען‬ ‫יהושע אז ער זאל יעדן טאג טראכטן פון רבי'ן‪,‬‬ ‫אין א קונטרס)‬ ‫אזוי וועט ער זוכה זיין אז גלייך נאך זיין פטירה‬ ‫דער רבי האט דעמאלט מיטגעטיילט אז ער האט‬ ‫זאל ער קענען קומען צו אים און ער וועט אים‬ ‫געהייסן פאר צוויי פון זיינע געהויבענע תלמידים‬ ‫א טובה טון‪.‬‬ ‫פון דאשיב‪ :‬רבי יודל ז"ל און רבי שמואל אייזיק‬ ‫דער רבי האט געזאגט צו רבי נתן‪" ,‬איך בין דיר‬ ‫ז"ל‪ ,‬צו פארן פון שטאט צו שטאט לענגאויס‬ ‫מזכה מיט א מצוה מיט דעם וואס איך שיק דיר‬ ‫‪4‬‬ ‫אונטערוועגנס‬ ‫צום הייליגן קדושת לוי זצ"ל און זיי זאלן בעטן ביי‬ ‫אוקריינע אויף אן אופן אז קיינער זאל נישט וויסן‬ ‫אים א נדבה פאר הכנסת כלה‪.‬‬ ‫דערפון‪ .‬דער רבי האט זיי מיטגעגעבן בלעטער פון‬ ‫די צוויי שלוחים האבן זיך ארויסגעלאזט אין וועג‪,‬‬ ‫דעם ספר הנשרף צו פארליינען אביסל דערפון אין‬ ‫אבער למעשה האבן זיי נישט זוכה געווען צו ענדיגן‬ ‫יעדן ארט וואו זיי קומען אן‪.‬‬ ‫זייער שליחות בשלימות‪ .‬ביי יעדן טריט און שריט‬ ‫אזוי אויך האט ער זיי געהייסן נעמען חלקים פון‬ ‫איז זיי אונטערגעקומען אן א שיעור מניעות‪ .‬עס‬ ‫זיינע כתבים‪ ,‬אזעלכע וואס אנטהאלטן תורות‬ ‫האט זיי כסדר געפעלט געלט פאר שפעזן‪ .‬ווען זיי‬ ‫וואס ער האט געזאגט ברבים (וואס איז שפעטער‬ ‫האבן אנגעקלאפט אין טירן פאר נדבות האט מען זיי‬ ‫געדרוקט געווארן אין ספר ליקוטי מהר"ן) און זיי‬ ‫פארשיקט מיט בזיונות זאגנדיג‪ ,‬אז זיי זענען געזונט‬ ‫זאלן איבערלאזן עטליכע בלעטער אין יעדן שטעטל‪.‬‬ ‫און שטארק צו גיין אליין ארבעטן און זיך פארדינען‬ ‫די שליחות האט דער רבי געשיקט בכוונה צו קענען‬ ‫דאס געלט‪ .‬אינצווישן האט מען זיי עטליכע מאל‬ ‫מקרב זיין די גאולה שלימה‪.‬‬ ‫חושד געווען אלס גנבים‪.‬‬ ‫דער רבי האט זיי שטארק אנגעזאגט אויסצופירן די‬ ‫רבי נתן האט געזאגט אז אויב דער רבי וואלט‬ ‫שליחות ווייל דאס לעבן פון זיין קינד איז געוואנדן‬ ‫אים געשיקט פאר דעם שליחות‪ ,‬וואלט ער דאס‬ ‫אין דעם‪ .‬רעדנדיג מיט רבי נתן‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫אויסגעפירט ביז'ן סוף‪.‬‬ ‫אים שטארק געבעטן אז ער זאל מתפלל זיין פאר'ן‬ ‫למעשה ווען זיי האבן זיך אומגעקערט צום רבי'ן‪,‬‬ ‫געזונט פון זיין הייליגער איין יעריגער קינד‪ ,‬שלמה‬ ‫האט ער זיי אויפגענומען מיט גרויס פרייד זאגנדיג‪,‬‬ ‫אפרים‪ ,‬זאגנדיג‪" :‬ווען איך האב איבערגעגעבן‬ ‫"ברוך השם אז איך זע ענק דא צוריק‪ .‬איך האב‬ ‫דעם ספר צו פארליינען אין יעדן שטאט‪ ,‬האט איך‬ ‫געמיינט אז איך וועל ענק שוין נישט זען צוליב‬ ‫געוואוסט אז די מקטריגים וועלן זיך שטארקן און‬ ‫די גרויסע שוועריגקייטן וואס דער בעל‪-‬דבר האט‬ ‫זיך נעמען איבער דעם קינד‪ .‬דערפאר‪ ,‬ווען איך‬ ‫אונטערגעשטעלט צו פארהאלטן פון אויספירן דעם‬ ‫האב איבערגעגעבן דעם ספר האט איך געבעטן‬ ‫שליחות צו דערנענטערן די גאולה‪".‬‬ ‫פון די שלוחים צו דאווענען און איינרייסן פאר זיין‬ ‫אין א צווייטע גירסה ווערט געברענגט אז דער רבי‬ ‫לעבן‪".‬‬ ‫האט געזאגט‪" :‬געלויבט איז דער אויבערשטער אז‬ ‫ליידער איז טאקע געשען וואס דער רבי האט אזוי‬ ‫איך האב געשיקט רבי יודל און רבי שמואל אייזיק‪.‬‬ ‫מורא געהאט‪ ,‬גלייך נאכדעם וואס די שלוחים האבן‬ ‫אויב וואלט איך געשיקט רבי נתן‪ ,‬וואלט ער זיך‬ ‫זיך ארויסגעלאזט אין וועג‪ ,‬איז דאס קליין קינד‬ ‫קיינמאל נישט צוריקגעקערט‪ "...‬רבי נתן וואלט‬ ‫קראנק געווארן אויף טובערקולאז (אן אנשטעקיגע‬ ‫אזוי געקאכט מיט דעם שליחות‪ ,‬אז ער וואלט זיך‬ ‫קרענק אוף די לונגען ה"י‪).‬‬ ‫נישט געקענט איינהאלטן און וואלט געגאגנען ביז‬ ‫אזוי ווי זיי האבן זיך געגרייט ארומצופארן אין די‬ ‫מסירת נפש ממש‪.‬‬ ‫שטעט און שטעטלעך לענגאויס אוקריינע‪ ,‬האט‬ ‫פארזעצונג קומט אי"ה‬ ‫דער רבי זיי געהייסן אריינפארן קיין בארדיטשוב‬ ‫‪5‬‬ ‫די וואונדערליכע לעבנס געשיכטע פון הרה"ח רבי יחיאל מעכיל דארפמאן זצ"ל‬ ‫‪++‬פ‪+‬לא‪++‬מען אוי‪+‬פן‬ ‫‪+‬קא‪+‬ל‪+‬טן איי‪+‬ז‬ ‫קאפיטל ‪7‬‬ ‫אין קורצן פון פריער‪:‬‬ ‫ציגל פאר לאנגע קילאמעטער אין די פראסטיגע‬ ‫וועטערס‪ ,‬בעת ר' מעכל האט זיך געדרייט אין זיין‬ ‫הרה"ח ר' מעכל דארפמאן וואקסט אויף אין א‬ ‫פעקטערי נישט דארפנדיג זיין אויסגעשטעלט צו‬ ‫רעכט חסידישע שטוב אין טשעמראוויטש וואס‬ ‫די דרויסנדיגע קעלטן‪ .‬אויך עסן האט ער געהאט‬ ‫איז אין רוסלאנד‪ .‬ער ווערט ל"ע פאר'יתומ'ט אלס‬ ‫גענוג‪ ,‬נישט אז ער איז סערווירט געווארן ווי אין א‬ ‫קליין קינד‪ .‬זיין טאטע‪ ,‬ר' יהושע דוד איז פון די‬ ‫פינף שטערנדיגע האטעל אבער ברויט און אביסל‬ ‫בני חשובים אין שטאט‪ .‬ער געבט זיך אפ מיט די‬ ‫ירקות צו דער זעט האט אים נישט געפעלט‪.‬‬ ‫קינדער און לערנט מיט זיי תורה און יראת שמים‪.‬‬ ‫ער נעמט מיט דעם קליינעם מעכל צו דער שחיטה‬ ‫פארווארפן ווייט פון א אידישע ישוב‪ ,‬האט ר' מעכל‬ ‫און צייגט אים אלעס ארום דעם ענין‪ .‬ער לערנט‬ ‫קיינמאל נישט פארגעסן פון קיום תורה ומצוות‪.‬‬ ‫אים אויס די הלכות פון שחיטה‪ .‬אלס בחור מוז‬ ‫ער האט געדאוונט און געלערנט ווי ער וואלט זיך‬ ‫מעכל אנטלויפן פון די רוסן צו לערנען אין ישיבה‪.‬‬ ‫געפונען ביי זיך אין ספרים שטוב‪ .‬אויב מען האט‬ ‫איין טאג באקומט מעכל א בריוו פון טאט'ן אז די‬ ‫געדארפט זיין פינף אזייגער פארטאגס ביי דער‬ ‫קאמוניסטן לייגן א בייז אויג אויף אים‪ .‬מעכל איז‬ ‫ארבעט איז ער שוין אויפגעשטאנען פיר אזייגער צו‬ ‫נאכנישט געווען קיין ברסלב'ער אבער ער פארט‬ ‫קענען אניאגן צו לייגן תפילין און דאווענען שחרית‪.‬‬ ‫קיין אומאן צו מתפלל זיין ביים רבי'ן‪ .‬פיר שעה‬ ‫עס איז נישט אריבער קיין טאג וואס ר' מעכל האט‬ ‫וויינט ער זיך אויס פאר זיין טאט'ן‪ .‬דער טאטע איז‬ ‫נישט געוויינט און זיך געבעטן צום באשעפער אז‬ ‫טאקע ניצול געווארן פון די רשעים און מעכל איז‬ ‫ער זאל נישט פארלירן זיין אמונה‪ .‬טאג איין טאג‬ ‫שוין געבליבן אין אומאן אלס פייערדיגער חסיד‪ .‬ר'‬ ‫אויס האט ער מתפלל געווען אז דער אויבערשטער‬ ‫מעכל ווערט פארשיקט קיין סיביר‪.‬‬ ‫זאל אים ארויסנעמען פונעם גלות גאר גיך און ביז‬ ‫דערווייל זאל ער קענען ביישטיין זיינע נסיונות‪.‬‬ ‫אצינד ליינט ווייטער‪:‬‬ ‫איינער פון זיינע גרעסטע שוועריגקייטן אין דעם‬ ‫אין סיביר וואו מענטשן זענען אויסגעגאנגען פון‬ ‫פארווארפן ארט איז געווען‪ ,‬אז ער האט געדארפט‬ ‫ביטערע קעלט און פיינפולע הונגער באגלייט דורך‬ ‫וואוינען אויסגעמישט מיט די ערגסטע באנדיטן‬ ‫אנשטעקיגע קרענקן און יסורים‪ ,‬איז ר' מעכל געווען‬ ‫וואס די וועלט האט שוין אמאל געזען‪ .‬צווישן די‬ ‫פון די געציילטע וואס האבן זיך אויפגעהאלטן‬ ‫ארעסטאנטן זענען געווען פון די סארט פערשוינען‬ ‫דארט און נישט קיין שלעכטע אומשטענדן‪.‬‬ ‫וואס ווען מען זעט זיי אין גאס לויפט מען אריבער‬ ‫אנדערע ארעסטאנטן האבן געדארפט האקן‬ ‫צום אנדערן עק וועלט אויס פחד און שרעק‪ ,‬אבער‬ ‫ריזיגע ביימער און שלעפן שווערע קלעצער און‬ ‫‪6‬‬ ‫‪++‬פ‪+‬לא‪++‬מען אוי‪+‬פן‬ ‫האט געטון מיט עשו‪ ,‬ער האט‬ ‫אין סיביר האט מען געדארפט וואוינען מיט זיי טיר‬ ‫זיי באגאסן מיט מתנות‪ .‬יעדעס‬ ‫ביי טיר און לעבן האנט ביי האנט‪.‬‬ ‫מאל וואס ער פלעגט באקומען‬ ‫נאר צו שטיין אין זייערע ד' אמות האט געווארפן א‬ ‫א פעקל פון אינדערהיים האט ער זיך געזעצט‬ ‫פחד ווער רעדט נאך זיך צו פארטשעפען מיט זיי‪ .‬די‬ ‫נעבן די הויפטן פון די רוצחים און זיך געטיילט‬ ‫גזלנים און רוצחים האבן געקענט טון וואס זיי האבן‬ ‫מיט זיין סעודה ווי אלטער גוטע פריינט‪ .‬דאס איז‬ ‫געוואלט און עס זאל קיינעם נישט אינטערעסירן‬ ‫געווען ביי די באנדיטן א חידוש ווייל אין סיביר‬ ‫אז עס איז דא איין מענטש ווייניגער אין דארף‪.‬‬ ‫האט קיינער נישט אוועקגעגעבן פון זיין אייגנטום‬ ‫די באנדיטן האבן ניטאמאל געדארפט אפגעבן דין‬ ‫מיט'ן אייגענעם ווילן נאר געצווינגענערהייט ‪ -‬אין‬ ‫וחשבון פאר די אינסטאנטן אויף זייער מיאוס'ע‬ ‫אנדערע ווערטער‪ ,‬דורך גניבה וגזילה באגלייט מיט‬ ‫מעשים‪ .‬זיי האבן געקענט ערלעדיגן מענטשן אן‬ ‫רציחה‪ ...‬ווען די אנדערע פארברעכער האבן געזען‬ ‫קיין בלינק מיט די אויגן ה"י‪.‬‬ ‫אז דער מעכל איז א פריינט מיט די הויפטן פון‬ ‫ר' מעכל האט געוואוסט אז ער מוז טון זיין השתדלות‬ ‫זייער גרופע‪ ,‬האבן זיי זיך נישט דערוואגט זיך צו‬ ‫פאר די מצוה פון ונשמרתם מאוד‪ .‬שטערקער ווי זיי‬ ‫פארטשעפען מיט אים‪ .‬אזוי האט ר' מעכל מיט זיין‬ ‫איז ער זיכער נישט און וואוינען מיט זיי איז ממש‬ ‫פקחות איבערגעלעבט דעם גלות בשלום‪.‬‬ ‫סכנות נפשות‪ .‬ר' מעכל האט געטון וואס יעקב אבינו‬ ‫‪7‬‬ ‫‪++‬פ‪+‬לא‪++‬מען אוי‪+‬פן‬ ‫‪+‬קא‪+‬ל‪+‬טן אייז‬ ‫ווערטער'!" האט ער געענדיגט זיין‬ ‫די ארעסטאנטן אין סיביר האבן ליידער ביטער‬ ‫טרויעריגע געשיכטע‪.‬‬ ‫געליטן פון די פייניגונגען וואס די קאמוניסטן האבן‬ ‫~~~‬ ‫ארויפגעלייגט אויף זיי‪ .‬מען האט זיי געצאפט דאס‬ ‫בלוט אן אויפהער‪ ,‬יעדער פאר זיך האט געליטן‬ ‫ר' מעכל איז געווען א פיינער אויפזעער אין דעם‬ ‫פון זיין גלות‪ .‬מענטשן זענען דארט ארומגעגאנגען‬ ‫פאבריק‪ .‬אנדערש ווי די אנדערע אויפזעערס‬ ‫אן קיין קאפ‪ .‬מען איז געווען אין טיפן עצבות און‬ ‫אין סיביר און בכלל אין רוסלאנד‪ ,‬האט ער זייער‬ ‫געליטן אויף די נערוון‪.‬‬ ‫גוט באהאנדלט זיינע ארבעטער און זיי האבן אים‬ ‫טאקע זייער געשעצט פאר דעם‪ .‬ער האט חס ושלום‬ ‫ר' מעכל פלעגט דערמאנען איינער וואס פלעגט‬ ‫קיינמאל נישט געפייניגט זיינע אונטערטאנען‪ .‬מיט‬ ‫טאג און נאכט זיך אונטערמורמלען צו זיך‪" :‬צוויי‬ ‫חכמה האט ער געהאט דעם ריכטיגן צוגאנג ווי צו‬ ‫ווערטער‪ "...‬איינמאל האט ר' מעכל פארפירט א‬ ‫אנפירן די ארבעט אין פאבריק אז די ארבעטערס‬ ‫שמועס מיט אים און אים אויסגעפרעגט איבער די‬ ‫זאלן זיך נישט פוילן אבער אויך נישט ווערן‬ ‫'צוויי ווערטער'‪.‬‬ ‫אונטערדרוקט‪.‬‬ ‫יענער האט מיטגעטיילט זיין געשיכטע‪" :‬אלס‬ ‫אויך די קאמוניסטן זענען צופרידן געווען פון די גוטע‬ ‫הויכגעשעצטער פראפעסאר אינעם פעלד פון חינוך‬ ‫ארבעט וואס ר' מעכל האט ארויסגעגעבן‪ .‬די אלע‬ ‫בין איך געווען א מכובד'יגער מענטש וועמען מען‬ ‫גלאז פאפיר האט מען ארויסגעשיקט צו די רעגירונג‬ ‫האט ארויפגעקוקט און זיך שואל‪-‬עצה געווען‪.‬‬ ‫וואס האבן זיך זייער גענויטיגט דערין פאר זייערע‬ ‫איינמאל איז געקומען אין שטאט א גאסט פון די‬ ‫בוי פראיעקטן איבערן לאנד‪( .‬גלאז פאפיר ווערט‬ ‫שישקעס פון די קאמוניסטן‪ .‬דער רעגירונג האט‬ ‫גענוצט צו אפקראצן ווענט איידער מען קאלעכט‪).‬‬ ‫אויסגעהאנגען צעטלעך צום פארברייטערונג פונעם‬ ‫קבלת‪-‬פנים וואו מען וועט אויפנעמען דעם חשוב'ן‬ ‫זיין הויכע פאזיציע האט ר' מעכל אויסגענוצט‬ ‫גאסט מיט כבוד און עהרע‪ .‬איך האב געוואוסט‬ ‫ארויסצוהעלפן א איד‪ .‬אויב האט ער געהאט אביסל‬ ‫אז יענער איז א גרויסער רוצח און איך האב‬ ‫מער עסן האט ער זיך געטיילט מיט א צווייטן‪ .‬ער האט‬ ‫נישט געקענט צוקוקן ווי מען טיילט אזא גרויסע‬ ‫פראבירט אריינצובלאזן א חיות אין די פארלאשענע‪,‬‬ ‫פארציע כבוד פאר אזא נידערטרעכטיגער אכזר‪.‬‬ ‫פארפייניגטע אידן מיט חיזוק און ווארימע ווערטער‪,‬‬ ‫ביינאכט‪ ,‬פארשטעלט אין די טונקלקייט האב איך‬ ‫אז מען זאל זיך נישט מיואש ווערן נאר האפן און‬ ‫זיך דערנענטערט צו די פלאקאטן און צוגעשריבן‬ ‫בעטן אויף ישועת השם‪.‬‬ ‫צוויי ווערטער וואס האט פארשעמט דעם גאסט‪.‬‬ ‫יעדן שבת און יום טוב האט ר' מעכל געפראוועט‬ ‫פארשטייט זיך אין קאמוניסטישע רוסלאנד לאזט‬ ‫וויפיל ער האט נאר געקענט אין יענע ביטערע‬ ‫מען נישט ארויסזאגן קיין מיינונג אפילו וואס איז‬ ‫אומשטענדן‪ .‬דער אויבערשטער האט אים געהאלפן‬ ‫אומשעדליך אבער ווער רעדט נאך פון אזא מיינונג‬ ‫אז ער האט נישט געדארפט מחלל שבת זיין ביי דער‬ ‫וואס קען אונטערברענגען די גאנצע מדינה‪ .‬מען האט‬ ‫ארבעט‪ .‬ער איז געווען דער אויפזעער‪ ,‬דעריבער‬ ‫חוקר ודורש געווען אלע איינוואוינער ביז מען האט‬ ‫האט ער געקענט זיך ארויסדרייען פון טון א מלאכה‪.‬‬ ‫מיר געפאקט‪ .‬און דא שטיי איך יעצט‪ ,‬וועגן די 'צוויי‬ ‫‪8‬‬ ‫‪++‬פ‪+‬לא‪++‬מען אוי‪+‬פן‬ ‫‪+‬קא‪+‬ל‪+‬טן אייז‬ ‫טראגעדיעס וואס עס קומען פאר‬ ‫יעדן אינדערפרי און אויפדערנאכט האבן אלע‬ ‫אויף זיין פאלק‪ .‬עס איז געווען‬ ‫ארעסטאנטן געדארפט זיך צאמקומען ביי א‬ ‫דארט ברייט געשריבן ווי די נאציס‬ ‫געוויסע פונקט וואו מען האט זיי איבערגעציילט‬ ‫ימ"ש האבן אויסגע'הרג'ט גאנצע שטעט און קהילות‬ ‫צו מאכן זיכער אז קיינער איז נישט אנטלאפן פון‬ ‫וואס האט אים אויפגעטרייסלט ביז צו די טיפעניש‬ ‫דעם שרעקליכן ארט‪ .‬אויב איינער איז געשטארבן‪,‬‬ ‫פון זיין נשמה‪.‬‬ ‫וואס איז געווען א טאג‪-‬טעגליכע ערשיינונג‪ ,‬האט‬ ‫ר' מעכל פלעגט דערציילן‪" :‬איך בין געווען אזוי‬ ‫מען געדארפט ציילן זיין קערפער ה"י און דערנאך‬ ‫צורודערט פון דעם אז איך האב מיך נישט געקענט‬ ‫אפשיקן צום באגרעבעניש‪( .‬און דארט פון דער‬ ‫קאנצענטרירן מיין קאפ‪".‬‬ ‫ווייט האט די משפחה געווארט און געהאפט אז‬ ‫זייער געליבטער זאל זיך‬ ‫א גאנצן טאג האט ר'‬ ‫אומקערן צוריק אהיים‪)...‬‬ ‫מעכל זיך ארומגעדרייט‬ ‫און‬ ‫פארטראכט‬ ‫שאקירנדע‬ ‫פארדאגה'ט‪ .‬ער האט זיך‬ ‫זייער געזארגט אויף זיין‬ ‫נייעס‬ ‫טאטע און משפחה‪ .‬ווער‬ ‫די קאמוניסטן פלעגן‬ ‫ווייסט וואס ס'טוט זיך‬ ‫קאנטראלירן די נייעס‬ ‫מיט זיי היינט צוטאגס?‬ ‫בלעטער‪ .‬נאר דאס וואס‬ ‫ווי אזוי האלטן זיי אויס‬ ‫זיי האבן געוואלט אז דער‬ ‫די צרות‪ ,‬אויב זיי לעבן‬ ‫המון עם זאל הערן און‬ ‫נאך בכלל? די שווערע מחשבות האבן אים נישט‬ ‫וויסן‪ ,‬נאר דאס האבן זיי געמאלדן‪ .‬די נייעס איבער‬ ‫געגעבן קיין מנוחה‪.‬‬ ‫דער צווייטער וועלט מלחמה און אירע ביטערע‬ ‫שלאכטן האבן זיי אויך דערציילט אבער נאר די‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען אלע ארעסטאנטן האבן זיך געדארפט‬ ‫מפלות פון די דייטשן‪ ,‬זייערע אייגענע מפלות האבן‬ ‫צאמקומען פאר א ציילונג איז ער פשוט נישט‬ ‫זיי פארהוילן‪ .‬אויך די נייעס איבער דאס אומגליק פון‬ ‫אנגעקומען‪ .‬זיין מח איז בכלל נישט געווען אויפן‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬האבן זיי ברייט געשילדערט‪.‬‬ ‫קאפ צו טראכטן און וויסן וואס ער האט צו טון‪.‬‬ ‫פאר די ארעסטאנטן האט מען נישט ערלויבט צו‬ ‫פאר אזא פארלעצוננג האט מען געקענט באצאלן‬ ‫האלטן צייטונגען‪ ,‬אבער עס איז יא געווען א נייעס‬ ‫מיט א קויל אין קאפ‪ .‬מען פלעגט ארויסשיקן הונטן‬ ‫ווינקל‪ ,‬וואו די די קאמוניסטן האבן אויסגעהאנגען‬ ‫צו זוכן דעם ארעסטאנט און אים הרג'ענען אן קיין‬ ‫נייעס בלעטער‪ .‬די ארעסטאנטן פלעגן זיך דארט‬ ‫משפט‪ .‬אז ער איז נישט אנגעקומען מיינט דאס אז‬ ‫איינזאמלען צו ליינען וואס ס'טוט זיך אויף דער‬ ‫ער איז אן אנטלאפענער און אזא איינער קען א‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫וועכטער הרג'ענען אן קיין שום קלער ה"י‪.‬‬ ‫איין טאג האט ר' מעכל געליינט די שוידערליכע‬ ‫ר' מעכל איז געווען אין זיין צימער‪ ,‬ווען ער‬ ‫‪9‬‬ ‫‪++‬פ‪+‬לא‪++‬מען אוי‪+‬פן‬ ‫‪+‬קא‪+‬ל‪+‬טן אייז‬ ‫אנגעזענער מענטש וועמען מען‬ ‫האט פלוצלונג געהערט בילן פון הונט און‬ ‫קען געטרויען‪ .‬דער נאטשאלניק‬ ‫שרעקליכע קולות‪ .‬ער גיבט זיך א כאפ אויף פון‬ ‫האט אים צוגעטיילט א נייע פאסטן‪,‬‬ ‫זיינע ווייטאגליכע מחשבות און האט זיך שנעל‬ ‫אפשר נאך א בעסערע ווי דאס פריערדיגע‪ .‬ער‬ ‫אריאנטירט‪.‬‬ ‫האט באקומען דעם חשוב'ן פאסטן צו זיין דער‬ ‫"וואו ביזטו געווען ביים ציילונג?" האבן די‬ ‫אויפזעער פון א קליידער פאבריק‪.‬‬ ‫וועכטערס געקוויטשעט‪.‬‬ ‫ר' מעכל האט געהאט אונטער זיין אויפזיכט‬ ‫"וואס הייסט וואו? איך בין געווען דארט גאנצע‬ ‫טויזנטער ארבעטערס‪ ,‬וועמען ער האט געטריי‬ ‫צייט‪".‬‬ ‫באהאנדלט אנדערש ווי די הארטע רוסן‪ .‬זיינע‬ ‫"דו זאגסט ליגנט‪ ,‬ביזט נישט דארט געווען!" האבן‬ ‫ארבעטערס האבן אים זייער געשעצט פאר דעם‪.‬‬ ‫זיי ווייטער געשריגן‪.‬‬ ‫זיי זענען געווען צוגעוואוינט ווי מען פייניגט‬ ‫דער אמת איז‪ ,‬אז ער איז טאקע נישט דארט געווען‪,‬‬ ‫זיי ביי דער ארבעט‪ ,‬און דא פלוצלונג האבן זיי‬ ‫נאר ערגעץ אנדערש‪ ,‬דארט ווייט אוועק וואו זיין‬ ‫באקומען א נייער אויפזעער וואס רעדט שיין צו זיי‬ ‫קאפ איז געווען‪ ,‬צווישן אחינו בני ישראל‪"...‬‬ ‫אנשטאט קוויטשען‪ .‬קיינער טרייבט‪ ,‬נישט קיינער‬ ‫יאגט נישט‪ .‬רואיג און געלאסן האט מען געטון די‬ ‫ר' מעכל האט אריינגעכאפט נאך אפאר קולות און‬ ‫ארבעט ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫קללות און די וועכטערס האבן אים אפגעלאזט‪.‬‬ ‫דאס איז געווען ממש א נס‪ .‬זיי וואלטן אים‬ ‫א גאסט אין שטעטל‪...‬‬ ‫גרינגערהייט געקענט אוועקלייגן‪.‬‬ ‫הרה"ח ר' יצחק געלבאך ז"ל איז ליידער אויך‬ ‫~~~‬ ‫געווען פארווארפן אין סיביר פאר לאנגע יארן‪.‬‬ ‫נאך א פולע יאר וואס ר' מעכל האט געפירט דעם‬ ‫אבער אנדערש ווי ר' מעכל‪ ,‬האט ער ליידער‬ ‫פאבריק מיט הצלחה‪ ,‬האבן שוין די רוסן געהאט‬ ‫געדארפט ארבעטן ביטער שווער אין קעלט און אין‬ ‫גענוג גלאז פאפיר צום באניץ און זיי האבן זיך‬ ‫הונגער‪ .‬ר' יצחק איז ליידער געווען אין א שווערע‬ ‫מער נישט גענויטיגט צו האלטן דעם פאבריק אפן‪.‬‬ ‫מצב‪ .‬די איינציגסטע זאך וואס ער האט געקענט‬ ‫איין טאג האט ר' מעכל באקומען א מעלדונג אז‬ ‫טראכטן איז געווען אז ער זאל זוכה זיין קומען‬ ‫אין די נאנטע טעג וועט זיין פאבריק געשלאסן‬ ‫צו קבר ישראל‪ .‬יעדן טאג האט ער זיך גערישט‬ ‫ווערן‪.‬‬ ‫אז ס'איז זיין לעצטן טאג‪ .‬זיין גאנצע דאגה איז‬ ‫די ערשטע מינוט האט ר' מעכל זיך דערשראקן‬ ‫געווען אז ער זאל חס ושלום נישט פארוואגלט‬ ‫פון די בשורה‪ .‬ווער ווייסט צו מען וועט אים נישט‬ ‫ווערן אין א גוי'שן בית הקברות אדער חס ושלום‬ ‫געבן ביטער שווערע ארבעט צו הארעווען ביז זיינע‬ ‫ווערן באערדיגט אין די קאלטע אייז‪.‬‬ ‫לעצטע ביסל כוחות? ער האט זיך אבער ווייטער‬ ‫איין טאג‪ ,‬גייענדיג אין גאס‪ ,‬איז ר' מעכל‬ ‫פארזיכערט און אויבערשטן‪ ,‬וועלכער האט אים‬ ‫איבערראשט געווארן צו באגעגען זיין נאנטער‬ ‫ווייטער געהיטן און באגלייט אויף טריט און שריט‪.‬‬ ‫ידיד‪ ,‬ר' יצחק געלבאך‪ ,‬פון רבינ'ס לייט‪ ,‬מיט‬ ‫ר' מעכל האט שוין דאן זיך געשאפט א נאמען אלס‬ ‫‪10‬‬ ‫‪++‬פ‪+‬לא‪++‬מען אוי‪+‬פן‬ ‫‪+‬קא‪+‬ל‪+‬טן אייז‬ ‫רוסלאנד‪.‬‬ ‫וועמען ער האט פארברענגט אין אומאן‪ .‬די צוויי‬ ‫נאטירליך‪ ,‬וואלט ר' מעכל אויך‬ ‫ידידים האבן זיך זייער געפרייט איינער מיט'ן צווייטן‪.‬‬ ‫געדארפט זיך ציילן צווישן די גליקליכע וועלכע‬ ‫ר' מעכל גיבט נאר איין קוק אויף ר' יצחק‪ ,‬און‬ ‫ווערן אויסגעלייזט‪ ,‬אבער די סדומ'ער געזעצן האט‬ ‫ס'ווערט אים נישט גוט אויפ'ן הארצן‪ .‬ר' יצחק'ס‬ ‫געלויטעט אז אויב האלט איינער אן א פאסטן וואס די‬ ‫אויסגעמאגערטע קערפער איז געווען באקליידעט‬ ‫רעגירונג דארף האבן זיין ארבעט‪ ,‬דאן קען מען אים‬ ‫מיט אפגעריסנע שמאטעס און לאטעס‪ .‬זיינע פיס‬ ‫אפהאלטן פון ארויסגיין אויף דער פריי‪.‬‬ ‫זענען געווען בארוועס‪ ,‬ארומגעבינדן מיט אפאר‬ ‫די גוטע פאסטן וואס האט דערהאלטן ר' מעכל ביים‬ ‫שמאטעס אנשטאט שיך! און אזוי איז ער נעבעך‬ ‫לעבן אין די ביטערע טעג‪ ,‬האט אים דא אפגעהאלטן‬ ‫געגאנגען אין די פראסטיגע וועטערס איבער די‬ ‫פון ווערן באפרייט‪.‬‬ ‫קאלטע שניי‪.‬‬ ‫ווען זיין פרוי אינדערהיים האט געהערט אז איר מאן‬ ‫ר' מעכל האט נישט געטראכט קיין צוויי‪ ,‬נאר‬ ‫קען נאכאלץ נישט ארויסגיין פריי‪ ,‬איז זי אריבער צו‬ ‫גלייך געטון צו דער זאך‪ .‬ער האט אים געפירט צו‬ ‫אן אדוואקאט צו זען אויב ער קען עפעס טון פאר‬ ‫די קליידער פאבריק וואו ער איז געווען אויפזעער‪.‬‬ ‫זייער וועגן‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך אז ער האט אים נישט געקענט געבן‬ ‫א זעקל וועש אין האנט‪ ,‬ווייל דאן וואלט מען אים‬ ‫"וואס גיבסטו מיר‪ ",‬האט דער אדוואקאט געפרעגט‪.‬‬ ‫געכאפט‪ .‬ער האט אריינגעפירט רבי יצחק אין א‬ ‫ער האט געמיינט ביזנעס‪...‬‬ ‫זייטיגן צימער און דארט האט ער אים אויסשטאפירט‬ ‫"אונזער הויז‪ ",‬האט די פרוי געענטפטער‪.‬‬ ‫פון קאפ ביז פוס‪ ,‬און אויך א נייע פאר שיך‪.‬‬ ‫דער אדוואקאט האט זיך אריינגעלייגט אין דעם‬ ‫ר' יצחק איז ארויס א נייער מענטש אן דעם וואס‬ ‫קעיס און ער האט מצליח געווען צו ערלעדיגן א‬ ‫די טויער וועכטערס זאלן כאפן אז ער האט גענומען‬ ‫באפרייאונג פאר ר' מעכל‪.‬‬ ‫פון די מאמע‪-‬רוסלאנד דאס וואס מען האט פון אים‬ ‫ר' מעכל פלעגט שטענדיג מתפלל זיין אז די גוטע‬ ‫צוגענומען‪...‬‬ ‫בשורה פון זיין באפרייאונג זאל קומען אום שבת‬ ‫וואס איז פאסיג פאר אן עונג‪-‬שבת און טאקע אזוי‬ ‫אויפ'ן וועג ארויס!‬ ‫איז געווען‪ ,‬שבת קודש איז אנגעקומען די גוטע‬ ‫איבער זעקס יאר האט ר' מעכל געשמאכטעט ווייט‬ ‫בשורה אז ער איז באפרייט‪ .‬די שמחה פון ר' מעכל‬ ‫אוועק אונעם אייזיגן סיביר ווען ער האלט זיך שטארק‬ ‫איז געווען אין ‪-‬לשער ווען ער האט שוין געקענט‬ ‫אין דער אמונה‪ .‬ענדליך איז געקומען דער טאג וואס‬ ‫טראכטן פון פראווען א סעודת‪-‬הודאה‪.‬‬ ‫סטאלין האט איינגענומען א פגירה און מען האט‬ ‫מען האט ענדליך דערגרייכט דעם גרויסן טאג וואס‬ ‫ארויסגעלאזט אלע פאליטישע ארעסטאנטן‪ .‬די אידן‬ ‫מען האט זיך ארויפגעזעצט אויפ'ן באן צו מאכן‬ ‫וועלכע זענען קעגן די קאמוניסטן מיט זייער אמונה‬ ‫נאכאמאל דעם לאנגן מאטערדיגע רייזע אבער יעצט‬ ‫אינעם איינציגן באשעפער‪ ,‬זענען אויך פאררעכנט‬ ‫אויפ'ן פארקערטן ריכטונג‪ .‬ווי אנדערש זענען געווען‬ ‫געווען אין דעם קאטעגאריע‪ ,‬אלס פאליטישע‬ ‫די געמיטער אויפ'ן צווייטן וועג‪ .‬מען איז געווען‬ ‫פארברעכער וועלכע ווילן אונטערברענגען די מאמע‬ ‫‪11‬‬ ‫‪++‬פ‪+‬לא‪++‬מען אוי‪+‬פן‬ ‫‪+‬קא‪+‬ל‪+‬טן אייז‬ ‫דעם קבר אחים‪ .‬אזוי האט מען אים‬ ‫גליקליך צו זיין פון די געציילטע איבערלעבער זיך‬ ‫ליידער אומגעברענגט על קידוש‬ ‫צוריקצוקערן אהיים צו די פארבענקטע משפחה‪.‬‬ ‫השם‪ ,‬הי"ד‪.‬‬ ‫פון זיין היימשטאט טשעמראוויטש איז ליידער‬ ‫וואס קען שוין זיין ערגער?‬ ‫גאנישט געבליבן‪ .‬אויך אומאן איז נישט פארשוינט‬ ‫ר' מעכל שילדערט ווי אזוי מען האט געמיינט אז‬ ‫געווארן‪ .‬דאס וואס ר' מעכל האט זיך געפונען אין‬ ‫ערגער ווי די קאמוניסטן קען שוין נישט זיין אבער‬ ‫סיביר בשעת עס זענען פארגעקומען די הריגות‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען אהיים און עס האט זיך אים‬ ‫האט אים געראטעוועט דאס לעבן‪ .‬זיין ווייב איז‬ ‫אנטפלעקט דעם גרויזאמען חורבן וואס די נאציס‬ ‫געווען צווישן די געציילטע איבערלעבער וועלכע‬ ‫ימ"ש האבן אנגעמאכט‪ ,‬האט ער זיך איבערצייגט‬ ‫האבן אויספיעט צו אנטלויפן פון אומאן באצייטנס‬ ‫אז זיי שטייגן ווייט איבער די רוסן‪...‬‬ ‫און איבערלעבן דעם שרעקליכן קריג‪.‬‬ ‫ווי נאר די דייטשן האבן אריינמארשירט אין‬ ‫בחסדי השם האט ער זיך געטראפן מיט איר און‬ ‫טשעמראוויטש (ר' מעכל'ס געבורט שטאט) האבן‬ ‫געקענט אויפשטעלן א בית נאמן ישראל מיט‬ ‫זיי זיך די ערשטע זאך גענומען צו די רבנים‪ ,‬ווען‬ ‫ערליכע קינדער‪ ,‬א זעלטענהייט אין רוסלאנד‪.‬‬ ‫דער חשובער טאטע ר' יהושע דוד איז צווישן זיי‪.‬‬ ‫די פארשאלטענע נאציס האבן זיך גערייצט מיט‬ ‫משנה מקום משנה מזל‬ ‫אים אז אזוי ווי ער איז א חשוב'ע פערזענליכקייט‬ ‫נאכ'ן באפרייאונג האט ר' מעכל געזוכט א פלאץ‬ ‫וועט מען אים געבן א בעסערע באהאנדלונג אז ער‬ ‫וועט זיך מעגן גראבן זיין אייגענעם קבר אנשטאט‬ ‫‪12‬‬ ‫‪++‬פ‪+‬לא‪++‬מען אוי‪+‬פן‬ ‫‪+‬קא‪+‬ל‪+‬טן אייז‬ ‫איינמאל אין וואך קיין מאסקאווע‬ ‫וואו ער קען זיך באזעצן אין א שטילן ארט וואו די‬ ‫זיך צו טובל'ען‪ ,‬אבער וואס טוט‬ ‫קאמוניסטן דרייען זיך נישט אונטער די פוס‪ .‬פאר‬ ‫מען מיט די אבעריגע זעקס טעג פון‬ ‫דעם האט ער זיך אויסגעוועלט דאס קליין דערפל‬ ‫דער וואך?‬ ‫מאלאכאווקע‪ ,‬דרייסיג קילאמעטער פון מאסקאווא‪.‬‬ ‫ר' מעכל האט געהאט גרויס צער אז ער קען זיך‬ ‫דארט איז געווען גרינגער זיך צו פארשטעקן פון‬ ‫נישט טובל'ען אבער דאס איז ליידער געווען דער‬ ‫לאקערדיגע אויגן‪.‬‬ ‫מציאות אין יענע שווערע טעג‪ .‬ר' מעכל האט‬ ‫ר' מעכל האט געדארפט טרעפן אן ארבעט וואס‬ ‫פרובירט צו רופן א בעל מלאכה וואס זאל בויען‬ ‫וועט אים נישט צוברענגען צו חילול שבת‪ .‬לאנג‬ ‫א מקוה ביי אים אין שטוב פארשטעקט פון די‬ ‫האט ער געטראכט ביז דער אויבערשטער האט אים‬ ‫קאמוניסטן‪ ,‬אבער עס איז אים נישט געלונגען‪ .‬דער‬ ‫חונן דעת געווען און צוגעשיקט א פרנסה וואו ער‬ ‫ארבעטער האט אים טרוקן געמאלדן אז אפשר אויב‬ ‫האט געקענט געהעריג היטן שבת‪ .‬ר' מעכל האט‬ ‫ער וועט גראבן זעכציג מעטער אונטער דער ערד‬ ‫זיך אויסגעלערנט צו בינדן ביכער און זיך אנגעגעבן‬ ‫קען זיין אז מען וועט טרעפן א קוואל ריינע וואסער‬ ‫ביי אלע פאבריקן אלץ אן עקספערט‪.‬‬ ‫און דאס וועט אים קאסטן זעקס טויזענט רובל‪ .‬ר'‬ ‫ביי די קאמוניסטן האט מען געדארפט שרייבן‬ ‫מעכל האט צו דעם אויך מסכים געווען אבער צום‬ ‫בלעטער אויף בלעטער פון ריפארטס פון יעדע ריר‬ ‫סוף האט דער פלאן נישט מצליח געווען צו קענען‬ ‫וואס איז פארגעקומען אין די ראיאן פון רוסלאנד‪.‬‬ ‫דורכגעפירט צו ווערן‪.‬‬ ‫די 'מאמע' רוסלאנד האט געהאלטן א וואכזאם אויג‬ ‫א סוכה אין מאלאכאווקע איז נישט געווען פון‬ ‫אויף אירע 'קינדער'‪ .‬דערנאך האט מען גענומען די‬ ‫די פשוט'ע זאכן‪ .‬צווישן די צוויי הונדערט אידן‬ ‫אלע הויפנס בלעטער און זיי איינבינדן אין ביכער‪,‬‬ ‫וועלכע האבן געוואוינט אין דארף זענען געווען‬ ‫אנגעצייכנט מיט פונקטליכע דאטומ'ס‪ .‬פאר דעם‬ ‫נאר צוויי סוכות‪ ,‬איינס פון רב און דאס צווייטע פון‬ ‫ארבעט האט מען געדארפט האבן א בינדער‪ ,‬און ר'‬ ‫ר' מעכל‪ .‬די צוויי האבן זיך נישט דערשראקן פון‬ ‫מעכל האט זיך אריינגעדרייט אין דעם פאך‪.‬‬ ‫דעם לאנגן שטעקן וואס האט זיי געסטראשעט זיי‬ ‫אזוי ווי ער איז געווען א בעל הבית פאר זיך האט‬ ‫צו דערגרייכן‪.‬‬ ‫ער געקענט קומען און גיין לויט זיינע געברויכן‪.‬‬ ‫ר' מעכל דערציילט זיינע זכרונות פון זיין לעצטן‬ ‫שבת האט ער קיינעם נישט געדארפט אפגעבן קיין‬ ‫סוכות אין מאלאכאווקע‪" .‬איך בין געשטאנען ערב‬ ‫דין וחשבון וואו ער איז יא אדער נישט געווען‪ .‬אזוי‬ ‫יום טוב אויפ'ן לייטער צו פארענדיגן דעם סכך‪.‬‬ ‫איז ער געווען פון די געציילטע אידן וואס האבן‬ ‫פון הימל איז געגאנגען א שלאקס רעגן מיט‬ ‫געקענט היטן שבת אן קיין שטער‪.‬‬ ‫בייזע ווינטן וואס האבן אומגעווארפן מיין שווער‬ ‫וואס טוט מען מיט א מקוה? אזוי ווי דערמאנט‬ ‫אויסגעהארעוועטע ארבעט‪ .‬מיין ווייב איז געווארן‬ ‫אין פריערדיגע קאפיטל האט ר' מעכל געהאט א‬ ‫היסטעריש‪' ,‬אוי‪ ,‬דיין גאנצע פלאג און מי איז יעצט‬ ‫שטארקע חביבות צו א טבילה וואס זיין הייליגער‬ ‫געגאנגען לאיבוד‪ '.‬פון מיינע אויגן זענען אויך‬ ‫פאטער האט אריינגעבאקן אין אים‪ .‬אין מאלאכאווקע‬ ‫געקומען רעגן אין פארעם פון טרערן‪ .‬איך בין‬ ‫איז נישט געווען קיין מקוה‪ ,‬פלעגט ר' מעכל פארן‬ ‫‪13‬‬ ‫‪++‬פ‪+‬לא‪++‬מען אוי‪+‬פן‬ ‫‪+‬קא‪+‬ל‪+‬טן אייז‬ ‫ר' מעכל האט פארגעזעצט זיין‬ ‫ארויסגעלאפן קויפן קלעפ צו פארעכטן דעם שאדן‬ ‫וועג‪ .‬זיצנדיג אויפ'ן באס האט ער‬ ‫אבער ס'האט נישט קיין סאך געהאלפן די רעגן איז‬ ‫פלוצלינג געשפירט א טיפן שטאך אין זיין פוס‪ .‬ער‬ ‫געווען שטערקער‪".‬‬ ‫האט זיך ארומגעטאפט פון אלע זייטן אבער נישט‬ ‫שפעטערע יארן אין ירושלים פלעגט ר' מעכל‬ ‫געטראפן קיין בלוט‪ .‬דער ווייטאג האט זיך אלץ‬ ‫קיינמאל נישט פארלאזן דעם סוכה אפילו אינעם‬ ‫מער צושפרייט ביז ער איז צאמגעפאלן‪ .‬מען האט‬ ‫שטערקסטן רעגן‪ .‬ער פלעגט זאגן‪" :‬איך בלייב דא‬ ‫גערופן ערשטע הילף וואס האבן אים אפגעפירט אין‬ ‫צוזאמען מיט די שבעה רועים‪.‬‬ ‫שפיטאל‪.‬‬ ‫~~ ~‬ ‫צומארגנס איז ער אויפגעשטאנען פריש און געזונט‬ ‫ווי גארנישט וואלט פאסירט‪ .‬א אידישער דאקטער‬ ‫גומל בענטשן‬ ‫האט אים געזאגט‪" :‬אויב קענסטו אנקומען צו א שול‬ ‫ווען הרה"ק מסאטמאר זי"ע האט געליטן זיין ערשטע‬ ‫ביסטו מחויב צו גומל בענטשן ווייל דו ביסט ארויס‬ ‫סטראוק‪ ,‬האבן די חסידים זיך פארבונדן מיט ר'‬ ‫ממות לחיים‪ .‬אן אדער האט געפלאצט ביי דיר און‬ ‫מעכל אז ער זאל אריבערפארן קיין אומאן צום ציון‬ ‫פארפלייצט דיין גאנצע פוס מיט בלוט!‬ ‫פון רבי'ן אויסצו'פועל'ן א ישועה‪ .‬ר' מעכל האט‬ ‫שפעטער איז ר' מעכל געוואויר געווארן אז פונקט‬ ‫אנגענומען דעם שליחות מיט ערנסטקייט און זיך‬ ‫אין דעם זעלבן טאג וואס ער איז געווען ביים ציון‬ ‫געגרייט צום רייזע‪ .‬ער האט יענעם טאג געפאסט‬ ‫איז אין רבי'נס מצב פארגעקומען א געוואלדיגע‬ ‫און מתפלל געווען פאר'ן רבינ'ס רפואה‪.‬‬ ‫פארבעסערונג; דער רבי האט זיך ערוועקט און‬ ‫אויפ'ן וועג האט ער אפגעשיידט צדקה וואס ער האט‬ ‫ארויס פון געפאר קעגן אלע אפשאצונגען פון‬ ‫אינזין געהאט צו געבן פאר א רעכטן ארימאן‪ .‬עס‬ ‫די דאקטוירים‪ .‬אין דער זעלבער צייט וואס עס‬ ‫גייט נישט אריבער א קורצע צייט און א איד אין‬ ‫האט געפלאצט אן אדער ביי ר' מעכל האט אויך‬ ‫גאר א נעבעכדיגן צושטאנד איז צוגעקומען צו ר'‬ ‫געפלאצט אן אדער ביים רבי'ן אין מח וואס האט‬ ‫מעכל און מיטגעטיילט מיט אים אז ער איז נארוואס‬ ‫אים געשאנקען א שטראם בלוט און געברענגט די‬ ‫ארויסגעלאזט געווארן פון די רוסישע גרויזאמע‬ ‫רפואה‪.‬‬ ‫תפיסה נאכ'ן שמאכטן דארט לאנגע יארן און יעצט‬ ‫דער סאטמאר רבי זי"ע האט נאך געלעבט צוועלף‬ ‫איז ער אויפ'ן וועג אהיים אן קיין געלט פאר שפעזן‬ ‫יאר נאך דעם אינצידענט‪ .‬געציילטע יארן שפעטער‬ ‫און עסן‪.‬‬ ‫ווען ר' מעכל האט זיך געפונען אין אמעריקע צו‬ ‫ר' מעכל האט געוואוסט אז די צדקה פון זיין טאש‬ ‫ראטעווען דעם רבינ'ס ציון‪ ,‬איז ער אריין צום רבי'ן‬ ‫איז רעכט צוגעבן פאר דעם איד‪ .‬יענער האט‬ ‫פאר א ברכה און דערציילט דעם אויבנדערמאנטן‬ ‫אויפגעלאכטן זאגנדיג‪" :‬דו וועסט נישט שטארבן‬ ‫עפיזאד‪ .‬דער רבי האט האט אים אויסגעהערט‬ ‫פאר'ן געבן דאס געלט פאר מיר‪ ,‬אבער איך וואלט‬ ‫מיט אינטערעס און איז געווארן גאר שטארק‬ ‫יא געשטארבן אן דעם‪ ".‬ר' מעכל האט אנגענומען די‬ ‫איבערגענומען דערפון‪.‬‬ ‫ווערטער אלס סימן אז דער סאטמאר רבי וועט בעזר‬ ‫השם איבערלעבן‪.‬‬ ‫‪14‬‬ ‫ְט ֶר ְערן‬ ‫הֹוׁש ְענֹות ַארּום‬ ‫ַ‬ ‫אסן ַּביים זָ אגְ ן ִדי‬ ‫ארגָ ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫ימה‪.‬‬‫ִדי ִּב ָ‬ ‫ייקלְ ט זִ ְיך‬ ‫ַק ְ‬ ‫עהאט‬ ‫ייער ִליּב גֶ ַ‬ ‫אקע זֵ ֶ‬ ‫ֶדער ֶר ִּבי ָהאט ַט ֶ‬ ‫אר ְטן ַּב ָּקׁשֹות אּון ְּת ִחּנֹות‬ ‫צּו זָ אגְ ן ַא ֶלע ָס ְ‬ ‫א ֹויף דֶער ע ְֶרד‬ ‫ּדּורים‪,‬‬ ‫רּוקט ִאין ִדי ִס ִ‬ ‫עד ְ‬ ‫ועלכֶ ע זֶ ענֶ ען גֶ ְ‬ ‫ֶו ְ‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִּבי‬ ‫ֵאיינְ ָמאל ִאיז ֶדער ֵה ִ‬ ‫ֲא ִפילּו ִדי ְּת ִפּלֹות ָוואס‬ ‫ימער‬ ‫עצן ִאין זַ יין ִצ ֶ‬ ‫גֶ עזֶ ְ‬ ‫יּבן ִאין ִא ִידיׁש‬ ‫עׁש ִר ְ‬ ‫ִאיז גֶ ְ‬ ‫ארן‬ ‫עוויינְ ט ַפ ְ‬ ‫ייער גֶ ֵ‬ ‫אּון זֵ ֶ‬ ‫ָ[וואס ֶמען ֶקען נָ אְך‬ ‫עפער‪,‬‬ ‫אׁש ֶ‬‫ַּב ֶ‬ ‫ייליגְ ן‬‫ֵה ִ‬ ‫עפן ִאין ִדי‬ ‫ַהיינְ ט ְט ֶר ְ‬ ‫ארק‬ ‫ֶער ָהאט ַאזֹוי ְׁש ַט ְ‬ ‫זֹורים‪ָ ,‬א ֶדער‬ ‫ַא ְל ֶטע ַמ ְח ִ‬ ‫ערן‬ ‫עוויינְ ט ַאז זַ יינֶ ע ְט ֶר ְ‬ ‫גֶ ֵ‬ ‫יׁשע‬ ‫אמע'ס ִא ִיד ֶ‬ ‫ִאין ִדי ַמ ֶ‬ ‫ערינֶ ען ִּביז‬ ‫אּפגֶ ִ‬ ‫זֶ ענֶ ען ַא ָר ְ‬ ‫ְצ ֶאנָ ה ְּור ֶאינָ ה] ָהאט‬ ‫צּו ֶדער ֶע ְרד‪ ,‬אּון ִדי ֶע ְרד‬ ‫יׁשט‬‫ארנִ ְ‬ ‫ֶער זִ יְך פּון גָ ְ‬ ‫וארן פּון‬ ‫עו ְ‬‫ַארּום ִאיז נַ אס גֶ ָ‬ ‫אל ְטן נָ אר ַא ֶלעס‬ ‫עה ְ‬ ‫ָא ְּפגֶ ַ‬ ‫ערן אּון ֶדעם‬ ‫זֹויפיל ְט ֶר ְ‬ ‫ַא ִ‬ ‫עטן‬ ‫עּב ְ‬ ‫גֶ עזָ אגְ ט אּון גֶ ֶ‬ ‫וארן‬‫עו ְ‬ ‫ֶר ִּבי'נְ ס ִׁשיְך זֶ ענֶ ען גֶ ָ‬ ‫עפער‪.‬‬ ‫אׁש ֶ‬‫ייליגְ ן ַּב ֶ‬ ‫פּון ֵה ִ‬ ‫עּפט צּו ֶדער ֶע ְרד‬ ‫עק ֶל ְ‬ ‫צּוגֶ ְ‬ ‫ִקינְ ֶדער‪,‬‬ ‫ייע ֶרע‬ ‫ַט ֶ‬ ‫פּון ִדי ַפאכְ ְט ַקייט פּון‬ ‫יצן ִדי‬ ‫ֹויסנִ ְ‬ ‫אמיר א ְ‬ ‫ָל ִ‬ ‫ערן‪.‬‬ ‫ְט ֶר ְ‬ ‫ייליגֶ ע ֶטעג פּון ֻסּכֹות‬ ‫ֵה ִ‬ ‫עווען ֵאיינְ ָמאל‬ ‫אֹויְך ִאיז גֶ ֶ‬ ‫ייּבן ָדאס קֹול ַּביים‬ ‫אּון ֵה ְ‬ ‫ִאין ִדי ֶטעג פּון ֻסּכֹות‬ ‫הֹוׁש ְענֹות‪ַ .‬אזֹוי‬‫ַ‬ ‫זָ אגְ ן ִדי‬ ‫ִאיז‬ ‫ֶווען ֶדער ֶר ִּבי‬ ‫אוואּוסט פּון‬ ‫ְ‬ ‫אֹויְך ִאיז ַּב‬ ‫ימה‬ ‫רּומגֶ עגַ אנְ גֶ ען ִדי ִּב ָ‬ ‫ַא ְ‬ ‫הֹוׁש ְענָ א‬ ‫ייליגְ ן ֶר ִּבי'ן ַאז ַ‬ ‫ֵה ִ‬ ‫לּולב‬ ‫ָ‬ ‫ִמיט זַ יין ֶא ְתרֹוג אּון‬ ‫יקר ָדאס‬ ‫ַר ָּבה ִאיז ֶדער ִע ָ‬ ‫אּבן ִדי‬ ‫‪ִ -‬די ִפיר ִמינִ ים‪ָ ,‬ה ְ‬ ‫זָ אגְ ן‪ ,‬זָ אגְ ן ְּת ִה ִּלים‪ַ ,‬מ ֲע ִביר‬ ‫ער ְקט ִווי‬ ‫אמ ְ‬ ‫רּומיגֶ ע ֶמענְ ְט ְׁשן ַּב ֶ‬ ‫ַא ִ‬ ‫זַ יין ִדי ֶס ְד ָרה פּון ְוזֹאת ַה ְּב ָרכָ ה‪ ,‬אּון‬ ‫ַארּום ֶדעם ֶר ִּבי'נְ ס ְּפ ַלאץ וואּו ֶער ִאיז‬ ‫ועלן ִמיר‬ ‫ָוואס ֶמען ֶקען נָ אר זָ אגְ ן‪ַ ,‬אזֹוי ֶו ְ‬ ‫עווען נַ אס ִדי ֶע ְרד‪,‬‬ ‫עׁש ַטאנֶ ען ִאיז גֶ ֶ‬ ‫גֶ ְ‬ ‫גּוטע‬ ‫ַא ֶלע זֹוכֶ ה זַ יין צּו זַ יין ֶע ְר ִליכֶ ע אּון ֶ‬ ‫ערן ָוואס ֶער ָהאט‬ ‫פּון ֶדעם ֶר ִּבינְ 'ס ְט ֶר ְ‬ ‫ִא ְידן‪( .‬לע"נ ביילא בת ר' שמעון הלוי‬ ‫ע"ה)‬ ‫‪15‬‬ ‫המשך פון די לעצטע זייט‬ ‫הייליגע טרעטן‬ ‫אל ְטן אוּן ִא ְ‬ ‫ייען דו ְּר ְך ׁ ְשוֶ ֶ‬ ‫וערע‬ ‫ארן ָאן וֵ ויינֶ ען‪ֲ ,‬א ִפיל ּו וֶ וען זֵ יי ֵג ֶ‬ ‫יָ ְ‬ ‫יך‬ ‫יקצו ַּה ְ‬ ‫ארק ֶעס צו ִּר ְ‬ ‫ייער ׁ ְש ַט ְ‬ ‫אביר זֵ ֶ‬‫ּ ְפ ָר ִ ּ‬ ‫ישט זֶ ען ַמיינֶ ע‬‫אפ ְּכ ֵדי ְמ'זָ אל נִ ׁ ְ‬ ‫אפ ֶדעם ָק ּ‬ ‫ֵ ּבייג זִ ְ‬ ‫יך ַא ָר ּ‬ ‫וארן ִמיט‬ ‫יסט ֶג ֶ ּ‬ ‫עבענְ ְט ׁ ְשט ֶגעוָ ְ‬ ‫ייטן‪ָ .‬א ֶ ּבער ד ּו ִ ּב ְ‬ ‫ַצ ְ‬ ‫אלט זִ ְ‬ ‫יך ‪-‬‬ ‫יך ַארוֹ יס אוּן ִא ְ‬ ‫יך ַ ּב ַ‬ ‫אה ְ‬ ‫ערן‪ָ ,‬א ֶדער ֵגיי ִא ְ‬‫ְט ֶר ְ‬ ‫ערן; ָדאס ִאיז ַא‬ ‫ִדי ַמ ָּתנָ ה פוּן וֵ ויינֶ ען אוּן ְט ֶר ְ‬ ‫אוֹ יבּ ִא ְ‬ ‫יך ֶקען‪".‬‬ ‫יע ֶלע ַמ ֲע ֶלה וָ ואס ְ ּב ֶרענְ ְגט ָדאס ַה ְ‬ ‫ארץ‬ ‫עצ ֶ‬ ‫ְס ּ ֶפ ִ‬ ‫עפער‪".‬‬ ‫ייער נָ אנְ ט צוּם ַ ּב ׁ ֶ‬ ‫אש ֶ‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫ערן זֶ ענֶ ען ַא‬ ‫ויסן‪ְ :‬ט ֶר ְ‬ ‫"ש ַר ָ ּגא ַמיינֶ ער‪ ,‬זָ ְ‬ ‫אל ְסט ּו וִ ְ‬ ‫ְׁ‬ ‫יצן ִאין‬ ‫יגן זִ ְ‬ ‫ִאין ִדי ַמ ֲע ֶשׂ ה ָה ְ ּ‬ ‫אבן ִמיר ֶגעזֶ ען ִדי ֶקענִ ְ‬ ‫יסן‬ ‫אר ִג ְ‬ ‫ַמ ָּתנָ ה‪ֶ .‬מענְ ְט ׁ ְשן ֵמיינֶ ען ַאז וֵ ויינֶ ען אוּן ַפ ְ‬ ‫ערן ִאיז ַא ַ ּבאוַ וייז‬ ‫ערן‪ַ .‬א יַ ם פוּן ְט ֶר ְ‬ ‫ַא יַ ם פוּן ְט ֶר ְ‬ ‫ייער מ ַֹח‬ ‫ילן זֵ יי ָא ּפ זֵ ֶ‬ ‫ער ַפאר ִק ְ‬ ‫ערן ִאיז ַא בּ ו ׁ ָּשה; ֶד ְ‬‫ְט ֶר ְ‬ ‫ישט‪,‬‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫וערן פוּן ָג ְ‬ ‫ישט צ ּו נִ ְתעוֹ ֵרר וֶ ְ‬ ‫יך נִ ׁ ְ‬‫יטן זִ ְ‬ ‫אוּן ִה ְ‬ ‫ארץ‪ .‬וִ וי‬ ‫ּת'דיג ַה ְ‬ ‫וארעם אוּן ַר ֲח ָמנו ִ‬ ‫אוֹ יף ַא ִריזִ יג‪ ,‬וַ ֶ‬ ‫אמען‬ ‫יפ ְפ ַל ֶ‬ ‫אר ְפן אוֹ ְ‬ ‫ֶדער ֶר ִ ּבי ָהאט ֶגעזָ ְ‬ ‫אגט‪ִ ,‬מיר ַד ְ‬ ‫ישט קו ֶּמען צ ּו וֵ ויינֶ ען‪ֶ .‬עס‬ ‫ְּכ ֵדי ֶעס זָ אל זֵ יי ָח ִל ָ‬ ‫ילה נִ ׁ ְ‬ ‫ימל‪.‬‬ ‫ארץ צ ּו אוּנְ זֶ ער ָפ ֶ‬ ‫אטער ִאין ִה ְ‬ ‫אוּנְ זֶ ער ַה ְ‬ ‫ייען דו ְּר ְך ִפ ֶ‬ ‫ילע‬ ‫על ֶכע וָ ואס ֵג ֶ‬‫זֶ ענֶ ען ֲא ִפיל ּו ָדא ַאזֶ ְ‬ ‫מַ עֲ ֶשׂה יב'‬ ‫ֶדער ַּ'בעַ ְּ‬ ‫ל־תפִ ילָ ה'‬ ‫'דער' ֶקער ִ‬ ‫[איז‬ ‫ערע ֶמענְ ְט ׁ ְשן' – ֶ‬ ‫'ע ְסן' 'פוּן ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ער ַמאנְ ֶטע‬ ‫יבנְ ֶד ְ‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫אך‪ ,‬זֶ ענֶ ען זֵ יי ַא ֶלע ['זִ ְ ּ‬ ‫יבן אוֹ ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען‬ ‫אבן זֵ יי אוֹ ְ‬ ‫'מ ֶל ְך'‪ָ .‬ה ְ ּ‬ ‫ָראוּי] צ ּו זַ יין ַא ֶ‬ ‫'ח ָכם'‪.‬‬ ‫ילה'‪ָ .‬‬ ‫ל־ת ִפ ָ‬ ‫'ב ַע ְּ‬ ‫'ממוּנֶ ה'‪' .‬גִ בּ וֹ ר'‪ּ ַ .‬‬ ‫ֲח ֵב ִרים'‪ְ :‬‬ ‫'מ ֶל ְך'!‬ ‫ער ַווייל ַא 'עוֹ ׁ ֶשר'‪ַ ,‬פאר ַא ֶ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫ת־מ ְל ָּכה'] – גֶ עגַ אנְ גֶ ען‬ ‫'ב ַ‬ ‫ַּ‬ ‫'מ ִליץ'‪' .‬אוֹ ֵהב־נֶ ֱא ָמן'‪.‬‬ ‫ֵ‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫'מ ֶל ְך'‪ ,‬אוּן ִדי‬ ‫יב ִריגֶ ע' ְ[ד ַהיְ ינוּ‪ֶ :‬דער ֶ‬ ‫'א ְ ּ‬ ‫זו ְּכן ִדי ִ‬ ‫'מענְ ְט ׁ ְשן'‪ָ ,‬וואס‬ ‫אבן זֵ יי גֶ עפוּנֶ ען ַא ֶ‬ ‫אך‪ָ ,‬ה ְ ּ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫יל ְ‬ ‫ת־מ ְל ָּכה']!‬ ‫'ב ַ‬ ‫'קינְ ד' פוּנֶ עם ַ ּ‬ ‫'מ ְל ָּכה'‪ ,‬אוּן ָדאס ִ‬ ‫ַ‬ ‫עך'! – ִאיז‬ ‫עצן ִאין ַא 'יַ ם פוּן ִמ ֶ‬ ‫ֶער ִאיז גֶ עזֶ ְ‬ ‫וארן ֶדער ' ָ[דאזִ יגֶ ער]‬ ‫עלן‪ָ :‬ו ְ‬ ‫עפ ְ‬ ‫ייער גֶ ֶ‬ ‫ֶער זֵ יי זֵ ֶ‬ ‫זֶ ענֶ ען זֵ יי גֶ עגַ אנְ גֶ ען – אוּן זֶ ענֶ ען גֶ עקו ֶּמען צ ּו ַא‬ ‫וערט זִ ְ‬ ‫"ווער ִאיז‬‫עפ ֶרעגְ ט‪ֶ :‬‬ ‫יך גֶ ְ‬ ‫אבן זֵ יי אוֹ ְ‬ ‫'מ ִדינָ ה'! ָה ְ ּ‬ ‫ְ‬ ‫עבט‬ ‫עש ּ ַפייזְ ט זִ ינְ ט ֶער ֶל ְ ּ‬ ‫יך גֶ ׁ ְ‬ ‫ֶמענְ ְט ׁש' ֶו ְ‬ ‫עש ּ ַפייזְ ט‪,‬‬ ‫ישט גֶ ׁ ְ‬ ‫וערט נִ ׁ ְ‬ ‫עך'! אוּן ֶער ֶו ְ‬ ‫יל ְ‬ ‫'מ ֶ‬ ‫– פוּן ִ‬ ‫'מ ֶל ְך'"?!‬ ‫ייער ֶ‬ ‫ֵא ֶ‬ ‫ערע ֶמענְ ְט ׁ ְשן'!‬ ‫'אנְ ֶד ֶ‬ ‫'ע ְסן' פוּן ַ‬ ‫על ְ ּבן] ֶ‬ ‫פוּן ֶ[דעם זֶ ְ‬ ‫'מ ֶל ְך'‪ִ ,‬איז‬ ‫ייער ֶ‬ ‫"אז זֵ ֶ‬ ‫ערט‪ַ :‬‬ ‫עענְ ְט ֶפ ְ‬ ‫ָהאט ֶמען זֵ יי גֶ ֶ‬ ‫אבן זֵ יי ִאים‬ ‫ער ֶדעם [צו ִּליבּ ֶדעם] ָה ְ ּ‬ ‫יב ְ‬ ‫– ִא ֶ ּ‬ ‫וארן זֵ יי זֶ ענֶ ען פוּן‬ ‫אהר ַא ְלט]! – ָו ְ‬ ‫ן־שנָ ה' ֵ‬ ‫[איין יָ ְ‬ ‫'ב ׁ ָ‬ ‫ַא ֶ ּ‬ ‫'מ ֶל ְך'!‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא ֶ‬‫אוֹ ְ‬ ‫יבן‪:‬‬ ‫עק ִל ְ ּ‬ ‫יסגֶ ְ‬ ‫יך אוֹ ְ‬‫אבן זִ ְ‬ ‫יתה'‪ָ ,‬וואס זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫'כ ָּ‬ ‫ֶדער ִּ‬ ‫[ע ְסן]‪,‬‬ ‫'מזוֹ נוֹ ת' ֶ‬ ‫ַאז ֶ'דער' ָוואס ֶער ָהאט ַא ַס ְ‬ ‫אך ְ‬ ‫'בן־‬ ‫ייסט ֶער‪ַ :‬א ֶ ּ‬ ‫ער ֶדעם [צו ִּליבּ ֶדעם] ֵה ְ‬ ‫יב ְ‬ ‫אוּן ִא ֶ ּ‬ ‫עבט פוּן‬ ‫אהר ַא ְלט] – ַווייל ֶער ֶל ְ ּ‬ ‫ׁ ָשנָ ה' ֵ‬ ‫[איין יָ ְ‬ ‫עש ּ ַפייזְ ט פוּן ֶדעם [זֶ ְ‬ ‫על ְ ּבן]‬ ‫ישט גֶ ׁ ְ‬ ‫וערט נִ ׁ ְ‬ ‫אוּן ֶער ֶו ְ‬ ‫‪16 16‬‬ ‫עט ָראגְ ן‪[ ,‬צוּם ּ ְפ ַלאץ]‬ ‫ועקגֶ ְ‬ ‫ָהאט ֶער ִאים ַא ֶו ְ‬ ‫ן־שנָ ה' "!‬ ‫'ב ׁ ָ‬ ‫יל ְ‬ ‫עך'‪ִ ,‬ווי ַא ֶ ּ‬ ‫'מ ֶ‬ ‫ִ‬ ‫עט ָראגְ ן!‬ ‫וואו ִּהין ֶער ָהאט ִאים גֶ ְ‬ ‫וד ַאי‪,‬‬ ‫"אז ָדאס ִאיז ְ ּב ַו ְ‬ ‫יסן ַ‬ ‫עשטוֹ ְ‬ ‫אבן זֵ יי זִ ְ‬ ‫יך גֶ ׁ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫'דעם ָא ְרט' [יֶ ענֶ עם‬ ‫עווען אוֹ יף ֶ‬ ‫ארט גֶ ֶ‬ ‫ִאיז ֶער ָד ְ‬ ‫ייע ְרס ָ[וואס‬ ‫ת־מ ְל ָּכה]' זֵ ֶ‬ ‫'קינְ ד [פוּנֶ עם ַ ּב ַ‬ ‫ָדאס ִ‬ ‫עווען ִ‬ ‫[מיט‬ ‫ּ ְפ ַלאץ]! – אוּן ֶער ָהאט זִ ְ‬ ‫יך ְמ ַחיֶ ה גֶ ֶ‬ ‫ער ַמאנְ ט – ּ ֵפ ֶרק ו אוֹ ת א]"!‬ ‫יבנְ ֶד ְ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫ַא ֶלעס ָוואס ִאיז ֶמעגְ ִל ְ‬ ‫יך]‪ִ ,‬מיט ָוואס ֶער ָהאט‬ ‫אלן ִ[ו ְ‬ ‫וילן]‬ ‫"אז זֵ יי זָ ְ‬ ‫עטן‪ַ :‬‬ ‫עב ְ‬ ‫אבן זֵ יי גֶ ֶ ּ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫ארט גֶ עפוּנֶ ען!‬ ‫ָד ְ‬ ‫עהן ִמיט ִאים"?! ִאיז ֶמען גֶ עגַ אנְ גֶ ען‬ ‫זִ ְ‬ ‫יך זֶ ְ‬ ‫ִ ּביז ֶער ִאיז גֶ עקו ֶּמען‪ ,‬צ ּו ֶדעם 'יַ ם פוּן‬ ‫עווען‪.‬‬ ‫על ֶד ֶ‬ ‫ֶמ ְ‬ ‫אר ׁ ְש ַטאנֶ ען‪ַ :‬אז ֶדער‬ ‫יל ְ‬ ‫עך'! ָהאט ֶער ַפ ְ‬ ‫ִמ ֶ‬ ‫אבן זֵ יי‬ ‫זֶ ענֶ ען זֵ יי ַא ַריינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען צ ּו ִאים! ָה ְ ּ‬ ‫וארן‪ ,‬פוּן‬ ‫עו ְ‬‫וד ַאי גֶ ָ‬ ‫ָ[דאזִ יגֶ ער] 'יַ ם' – ִאיז ְ ּב ַו ְ‬ ‫ערע!‬ ‫ער ֶקענְ ט – ֵאיינְ ס ָדאס ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫זִ ְ‬ ‫יך ֶד ְ‬ ‫יל ְ‬ ‫עך'‪,‬‬ ‫'מ ֶ‬ ‫וארן ִדי ִ‬ ‫עך'! – ָו ְ‬ ‫יל ְ‬‫ער'ס ִמ ֶ‬ ‫זַ יין 'מו ֶּט ְ‬ ‫וארן ַא‬ ‫עו ְ‬ ‫'ער' ָ[דאס ִ‬ ‫'קינְ ד' ָוואס ִאיז גֶ ָ‬ ‫וארן ֶ‬ ‫ָו ְ‬ ‫ארט [גֶ ְ‬ ‫עדרו ְּקט;‬ ‫עש ּ ַפ ְ‬ ‫וד ַאי גֶ ׁ ְ‬ ‫[איר] ְ ּב ַו ְ‬ ‫ָהאט זִ י ִ‬ ‫אט ׁ ֶשע‬ ‫ער ֶקענְ ט! – ָכ ְ‬ ‫יך ֶד ְ‬‫'מ ֶל ְך']‪ָ ,‬האט 'זֵ יי' אוֹ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫וארן ֶדער‬ ‫עו ְ‬ ‫ערפוּן ִאיז גֶ ָ‬ ‫ערט] – אוּן ֶד ְ‬ ‫עש ֶט ְ‬ ‫גֶ ׁ ְ‬ ‫אלט‬ ‫עמ ְ‬ ‫'ק ֵליין ִקינְ ד'‪ֶ ,‬ד ָ‬ ‫עווען ַא ְ‬ ‫ֶער ִאיז זִ ְ‬ ‫יך גֶ ֶ‬ ‫ָ[דאזִ יגֶ ער] 'יַ ם'!‬ ‫וארן‪.‬‬ ‫עו ְ‬ ‫אפט גֶ ָ‬ ‫עכ ּ ְ‬ ‫ועקגֶ ַ‬ ‫ַאז ֶער ִאיז ַא ֶו ְ‬ ‫[אין] ֶדעם‬ ‫עצן‪ ,‬אוֹ יף ִ‬‫ארט גֶ עזֶ ְ‬‫ִאיז ֶער ָד ְ‬ ‫יל ְ‬ ‫ַווייל‬ ‫–‬ ‫עס ְט ֶוועגְ ן]‬ ‫פוּנְ ֶד ְ‬ ‫[א ֶ ּבער‬ ‫ָ‬ ‫לו ׁ ְּש ִמיר‬ ‫וארן‬ ‫עך'! – אוּן ֶער ִאיז ָו ְ‬ ‫ָ[דאזִ יגְ ן] 'יַ ם פוּן ִמ ֶ‬ ‫יל ְ‬ ‫ייטער‬ ‫עווען ַא 'גְ ֵר ֶ‬ ‫אלד] ֶער ִאיז גֶ ֶ‬ ‫ויב ְ‬ ‫ִ[ו ַ ּ‬ ‫עך'!‬ ‫'מ ֶ‬ ‫עש ּ ַפייזְ ט פוּן ֶדער ִ‬ ‫וארן] גֶ ׁ ְ‬ ‫עו ְ‬ ‫[גֶ ָ‬ ‫אר ִטיגֶ ער] ָח ָכם'‪ִ ,‬ווי [פוּן ֶווען] ֶער ִאיז‬ ‫[פ ְ‬ ‫ַ‬ ‫[מענְ ְט ׁ ְשן פוּן ִדי ָדאזִ יגֶ ע] ְמ ִדינָ ה' זֶ ענֶ ען‬ ‫ִ ּביז ִדי ' ֶ‬ ‫וארן ֶער ִאיז זִ ְ‬ ‫יך גֶ עבּ וֹ ְירן‬ ‫וארן – ָו ְ‬ ‫עו ְ‬ ‫גֶ עבּ וֹ ְירן גֶ ָ‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר‬ ‫אבן ִאים אוֹ ְ‬ ‫גֶ עקו ֶּמען – אוּן ָה ְ ּ‬ ‫אר ִטיגֶ ער] ָח ְכ ָמה'‪,‬‬ ‫ייטער ַ‬ ‫[פ ְ‬ ‫וארן ִמיט 'גְ ֵר ֶ‬ ‫עו ְ‬ ‫גֶ ָ‬ ‫'מ ֶל ְך'"!‬ ‫ַא ֶ‬ ‫ער ֶדעם [צו ִּליבּ ֶדעם] ָהאט ֶער‬ ‫יב ְ‬ ‫[איז] ִא ֶ ּ‬ ‫ַּכנַ "ל – ִ‬ ‫וייטער גֶ עגַ אנְ גֶ ען ַ‬ ‫[א ֶלע‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫אך‪ ,‬זֶ ענֶ ען זֵ יי ַו ֶ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫ער ֶקענְ ט!‬ ‫זֵ יי ֶד ְ‬ ‫'ממוּנֶ ה'‪' .‬גִ בּ וֹ ר'‪.‬‬ ‫ער ַמאנְ ֶטע ֲח ֵב ִרים'‪ְ :‬‬ ‫יבנְ ֶד ְ‬ ‫'א ְכט אוֹ ְ‬ ‫ַ‬ ‫ער ֶקענְ ט!‬ ‫וד ַאי ֶד ְ‬ ‫'אים' ְ ּב ַו ְ‬ ‫אבן ִ‬ ‫אוּן 'זֵ יי'‪ָ ,‬ה ְ ּ‬ ‫'מ ִליץ'‪' .‬אוֹ ֵהב־נֶ ֱא ָמן'‪.‬‬ ‫ֵ‬ ‫'ח ָכם'‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ילה'‪.‬‬ ‫ל־ת ִפ ָ‬ ‫'ב ַע ְּ‬ ‫ַּ‬ ‫יסע‬ ‫ייער ַא 'גְ רוֹ ֶ‬ ‫עווען‪" :‬זֵ ֶ‬ ‫ארט גֶ ֶ‬ ‫וד ַאי ָד ְ‬ ‫ִאיז ְ ּב ַו ְ‬ ‫ת־מ ְל ָּכה']! – אוּן‬ ‫'ב ַ‬ ‫'קינְ ד' פוּן ַ ּ‬ ‫ת־מ ְל ָּכה'‪'ָ .‬דאס ִ‬ ‫'ב ַ‬ ‫ַּ‬ ‫אבן‬ ‫אר ְכ ִטיגֶ ע] שִׂ ְמ ָחה'"! לו ׁ ְּש ִמיר [נָ אר] זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫[פ ְ‬ ‫ָ‬ ‫'מ ִדינָ ה'!‬ ‫זֵ יי זֶ ענֶ ען גֶ עקו ֶּמען צ ּו ַא ְ‬ ‫עוויינְ ט‪[" :‬אוֹ יף ֶדעם]‬ ‫יך] גֶ ֵ‬ ‫ער ַווייל אוֹ ְ‬ ‫אך ֶ[ד ְ‬ ‫נָ ְ‬ ‫עפ ֶרעגְ ט‪ֶ :‬ווער ִאיז ַ ּביי ַא ְ‬ ‫ייך‬ ‫אבן גֶ ְ‬ ‫אוּן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫'מ ֶל ְך'‬ ‫ישט‪ ,‬פוּן ֶדעם ֶ‬ ‫וייסן [נָ ְ‬ ‫אך] נִ ׁ ְ‬ ‫ָוואס זֵ יי ֵו ְ‬ ‫"אז‬ ‫ערט‪ַ :‬‬ ‫'מ ֶל ְך'?! ָהאט ֶמען זֵ יי גֶ ֶ‬ ‫עענְ ְט ֶפ ְ‬ ‫ֶדער ֶ‬ ‫'מ ְל ָּכה'"!‬ ‫ִמיט ֶדער ַ‬ ‫יחה' ִאיז‬‫יבן‪ַ :‬אז ְ'ר ִצ ָ‬ ‫עק ִל ְ ּ‬‫יסגֶ ְ‬‫יך אוֹ ְ‬‫אבן זִ ְ‬‫זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫עפ ֶרעגְ ט‪ִ :‬ווי ִ[ו ַ‬ ‫ויאזוֹ י]‬ ‫אבן ִאים גֶ ְ‬ ‫אוּן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען‬ ‫יך אוֹ ְ‬‫אבן זֵ יי זִ ְ‬ ‫ֶדער ַּת ְכ ִלית – ָה ְ ּ‬ ‫יילט‪:‬‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫קו ְּמ ְסט ּו ַא ֶהער?! ָהאט ֶער זֵ יי ֶד ְ‬ ‫'מ ֶל ְך'‪ַ ,‬א 'רוֹ ֵצ ַח'!‬ ‫ַפאר ַא ֶ‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫־ס ָע ָרה'‬ ‫אלט ַאז ֶ[ווען] ֶדער 'רו ַּח ְ‬ ‫עמ ְ‬ ‫"אז ֶד ָ‬ ‫ַ‬ ‫'איינֶ ע' ִאיז‬ ‫אבן זֵ יי גֶ עפוּנֶ ען‪ֵ :‬‬ ‫אך‪ָ ,‬ה ְ ּ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫אפט –‬ ‫עכ ּ ְ‬ ‫ועקגֶ ַ‬ ‫עם־ווינְ ט] ָהאט ִאים ַא ֶו ְ‬ ‫ִ‬ ‫[שטו ֶּר‬ ‫ְׁ‬ ‫אבן זֵ יי 'זִ י'‬ ‫עצן ִאין ַא 'יַ ם פוּן ְ ּבלוּט'! – ָה ְ ּ‬ ‫גֶ עזֶ ְ‬ ‫‪17‬‬ ‫וד ַאי‪,‬‬ ‫"אז ָדאס ִאיז ְ ּב ַו ְ‬ ‫יסן‪ַ :‬‬ ‫עשטוֹ ְ‬ ‫אבן זֵ יי זִ ְ‬ ‫יך גֶ ׁ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫'מ ֶל ְך'!‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא ֶ‬ ‫[איר] אוֹ ְ‬ ‫ִ‬ ‫עטן‪" :‬אוֹ יבּ‬ ‫עב ְ‬ ‫אבן זֵ יי אוֹ ְ‬ ‫יך גֶ ֶ ּ‬ ‫ייער ֶמ ֶל ְך ַא ֵליין' ָה ְ ּ‬ ‫'זֵ ֶ‬ ‫וד ַאי‪,‬‬ ‫עהן‪ַ :‬אז 'זִ י' ִאיז ְ ּב ַו ְ‬ ‫אבן גֶ עזֶ ְ‬ ‫וארן זֵ יי ָה ְ ּ‬‫ָו ְ‬ ‫עהן"?! ִאיז‬ ‫יך‪ִ ,‬מיט ִאים זִ ְ‬ ‫יך צ ּו זֶ ְ‬ ‫'איז ֶמעגְ ִל ְ‬ ‫ְס ִ‬ ‫יך ִאין‬‫יצט זִ ְ‬ ‫וארן זִ י זִ ְ‬ ‫יסער רוֹ ֵצ ַח'! ָו ְ‬ ‫ייער ַא גְ רוֹ ֶ‬ ‫'זֵ ֶ‬ ‫עוועט!‬ ‫על ֶד ֶ‬ ‫עמ ְ‬ ‫'האט גֶ ֶ‬ ‫ֶמען גֶ עגַ אנְ גֶ ען – אוּן ְמ ָ‬ ‫אבן זֵ יי אוֹ ְ‬ ‫"אז‬ ‫עטן‪ַ :‬‬ ‫עב ְ‬‫יך גֶ ֶ ּ‬ ‫ַא 'יַ ם פוּן ְ ּבלוּט'"! ָה ְ ּ‬ ‫אבן זֵ יי‬‫זֶ ענֶ ען זֵ יי צ ּו ִאים ַא ַריינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען! ָה ְ ּ‬ ‫עהן"! זֶ ענֶ ען זֵ יי‬ ‫יך ִמיט ִאיר זֶ ְ‬ ‫וילן] זִ ְ‬ ‫אלן ִ[ו ְ‬‫זֵ יי זָ ְ‬ ‫'מ ֶל ְך'‬ ‫אקע ֶער] ֶדער ֶ‬ ‫[ט ֶ‬ ‫"אז ָדאס ִאיז ַ‬ ‫ער ֶקענְ ט‪ַ :‬‬ ‫ֶד ְ‬ ‫עוועט!‬ ‫על ֶד ֶ‬ ‫עמ ְ‬ ‫אבן גֶ ֶ‬ ‫גֶ עגַ אנְ גֶ ען – אוּן ָה ְ ּ‬ ‫ייער ֶמ ֶל ְך]! אוּן ִדי 'גְ רוֹ ֶ‬ ‫יסע שִׂ ְמ ָחה'‬ ‫ַא ֵליין" [זֵ ֶ‬ ‫זֶ ענֶ ען זֵ יי צ ּו ִאיר ַא ַריינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען! – אוּן ָדאס ִאיז‬ ‫וד ַאי‬ ‫עווען – ֶקען ֶמען ְ ּב ַו ְ‬ ‫ארט ִאיז גֶ ֶ‬ ‫ָוואס ָד ְ‬ ‫ער ַמאנְ ט –‬ ‫'מ ְל ָּכה' ַהנַ "ל ָ[וואס אוֹ ְ‬ ‫יבנְ ֶד ְ‬ ‫עווען ִדי ַ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫אצן] ִאין מוֹ ַח!‬ ‫ישט ְמ ׁ ַש ֵער זַ יין ָ‬ ‫[א ּ ְפ ׁ ַש ְ‬ ‫נִ ׁ ְ‬ ‫ָאנְ ֵהייבּ ּ ֵפ ֶרק ו]‪ָ ,‬וואס זִ י ְפ ֶלעגְ ט ָּת ִמיד ֵוויינֶ ען!‬ ‫ייען ִמיט זֵ יי! – אוּן זֵ יי‬ ‫אטן' ‪ ,‬גֵ ֶ‬ ‫ישע גָ ְ‬ ‫אר ׁ ֶ‬ ‫אוּן ִדי 'נַ ִ‬ ‫וארן ֶדעם 'יַ ם‬ ‫עו ְ‬ ‫ערן'‪ִ ,‬איז גֶ ָ‬ ‫'ט ֶר ְ‬ ‫אוּן פוּן ִא ֶירע ְ‬ ‫עבן ָוואס ָדא טוּט‬ ‫ייער ֶל ְ ּ‬ ‫ישט פוּן זֵ ֶ‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫וייסן גָ ְ‬ ‫ֵו ְ‬ ‫אבן זֵ יי זִ ְ‬ ‫יך – ֵאיינְ ס ָדאס‬ ‫פוּן ְ ּבלוּט'‪ַּ ,‬כנַ "ל‪ָ .‬ה ְ ּ‬ ‫ייל ְ‬ ‫עך!‬ ‫'איז ָדא ַאזוֹ י ְפ ֵר ֶ‬‫אר ָוואס] ְמ ִ‬ ‫[פ ְ‬ ‫יך! ָוואס ַ‬‫זִ ְ‬ ‫וד ַאי‬ ‫ארט ְ ּב ַו ְ‬ ‫ער ֶקענְ ט! ִאיז ָד ְ‬ ‫ערע – ֶד ְ‬ ‫ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫וידער ִאינְ ֵאיינֶ עם צוּם־‬ ‫אוּן ַהיינְ ט – זֶ ענֶ ען ׁשוֹ ין ִו ֶ‬ ‫יסע שִׂ ְמ ָחה'"!‬ ‫ייער ַא 'גְ רוֹ ֶ‬ ‫עווען‪" :‬זֵ ֶ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫ייליגֶ ער ִקיבּ וּץ' – ְד ַהיְ ינוּ‪:‬‬ ‫'ה ִ‬ ‫יפגֶ עקו ֶּמען ֶדער] ֵ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫"וואס זֵ יי‬ ‫עוויינְ ט‪ָ :‬‬ ‫אך גֶ ֵ‬‫אבן נָ ְ‬ ‫לו ׁ ְּש ִמיר [נָ אר] זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫ייליגֶ ע ַלייט‪.‬‬ ‫'מ ֶל ְך'‪ִ ,‬מיט ִדי ַ‬ ‫'א ֶלע ֵה ִ‬ ‫ֶדער ֶ‬ ‫ישט]"!‬ ‫'מ ֶל ְך' נִ ׁ ְ‬ ‫אך פוּן ֶדעם ֶ‬ ‫וייסן נָ ְ‬ ‫ֵו ְ‬ ‫ילה'‪ ,‬צ ּו ִדי‬ ‫ל־ת ִפ ָ‬ ‫'ב ַע ְּ‬ ‫יקט ֶדעם ַ ּ‬ ‫עש ְ‬ ‫אבן זֵ יי גֶ ׁ ִ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫[א ֶלע 'נַ יין‬ ‫ַ‬ ‫וייטער גֶ עגַ אנְ גֶ ען‬ ‫זֶ ענֶ ען זֵ יי ַו ֶ‬ ‫עכ ְטן‪,‬‬ ‫אר ֶר ְ‬ ‫'א ֶלע ְמ ִדינוֹ ת' ! – ַאז ֶער זָ אל זֵ יי ַפ ְ‬ ‫ַ‬ ‫'ב ַעל־‬ ‫'ממוּנֶ ה'‪' .‬גִ בּ וֹ ר'‪ּ ַ .‬‬ ‫ער ַמאנְ ֶטע ֲח ֵב ִרים'‪ְ :‬‬ ‫יבנְ ֶד ְ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫יס ִפ ְירן פוּן‬ ‫אוּן זָ אל זֵ יי ֵריינִ יגְ ן! – ֶער זָ אל זֵ יי ַארוֹ ְ‬ ‫'בת־‬ ‫ַּ‬ ‫'אוֹ ֵהב־נֶ ֱא ָמן'‪.‬‬ ‫'מ ִליץ'‪.‬‬ ‫ֵ‬ ‫'ח ָכם'‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ילה'‪.‬‬ ‫ְּת ִפ ָ‬ ‫עכע ְמ ִדינָ ה'‪,‬‬ ‫יט ֶל ֶ‬ ‫'א ְ‬ ‫אר ִפ ְיר ְט ַקייט'! – ִ‬ ‫'פ ְ‬ ‫ייער ַ‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫'מ ְל ָּכה']! –‬ ‫ת־מ ְל ָּכה'‪ַ .‬‬ ‫'ב ַ‬ ‫'קינְ ד' פוּן ַ ּ‬ ‫ַמ ְל ָּכה'‪'ָ .‬דאס ִ‬ ‫עכ ְטס'‪ ,‬אוּן פוּן‬ ‫'ש ֶל ְ‬‫יס ִפ ְירן פוּן ִאיר ׁ ְ‬ ‫זָ אל ֶער ַארוֹ ְ‬ ‫'מ ִדינָ ה'!‬ ‫אוּן זֵ יי זֶ ענֶ ען גֶ עקו ֶּמען צ ּו ַא ְ‬ ‫וארן זֵ יי ַא ֶלע‪ ,‬זֶ ענֶ ען זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫יש ַקייט'! – ָו ְ‬ ‫אר ׁ ְ‬ ‫ִאיר 'נַ ִ‬ ‫'מ ֶל ְך'?!‬ ‫ייער ֶ‬ ‫עפ ֶרעגְ ט‪ֶ :‬ווער ִאיז ֵא ֶ‬ ‫אבן זֵ יי גֶ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫וארן‪ַּ ,‬כנַ "ל‪.‬‬ ‫עו ְ‬ ‫אר ִפ ְירט גֶ ָ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫אבן זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫"אז זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫ערט‪ַ :‬‬ ‫עענְ ְט ֶפ ְ‬ ‫ָהאט ֶמען זֵ יי גֶ ֶ‬ ‫וד ַאי‬ ‫ילה' ְ ּב ַו ְ‬ ‫ל־ת ִפ ָ‬ ‫'ב ַע ְּ‬ ‫אוּן ַהיינְ ט – ָהאט ֶדער ַ ּ‬ ‫'מ ֶל ְך'‪ַ ,‬א ִ‬ ‫'א ׁיש ְמכו ָ ּּבד' ! –‬ ‫יבן ַפאר ַא ֶ‬ ‫עק ִל ְ ּ‬ ‫יסגֶ ְ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫ערן‬ ‫עהאט‪ ,‬צ ּו זֵ יי צ ּו גֵ יין‪ ,‬אוּן זֵ יי או ְּמ ֶק ְ‬ ‫כּ ַֹח גֶ ַ‬ ‫'כבוֹ ד'!‬ ‫יקר ַּת ְכ ִלית'‪ָּ ,‬‬ ‫'ע ָ‬ ‫וארן ַ ּביי זֵ יי‪ִ ,‬איז ֶדער ִ‬ ‫ָו ְ‬ ‫יכ ִטיגְ ן] ֶוועג'! –‬ ‫עכ ְטן ִ[ר ְ‬ ‫ערן] צוּם ֶ'ר ְ‬ ‫יק ֶק ְ‬ ‫[צו ִּר ְ‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫עצן‬ ‫'איז גֶ עזֶ ְ‬ ‫[אז] ְס ִ‬ ‫אבן זֵ יי גֶ עפוּנֶ ען‪ַ :‬‬ ‫אך‪ָ ,‬ה ְ ּ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫וארן ֶער ָהאט גֶ ענו ֶּמען 'כּ ַֹח' אוּן ְ'ר ׁשוּת'‪ ,‬פוּן‬ ‫ָו ְ‬ ‫עטאן ִאין ִ‬ ‫[מיט]‬ ‫עלד'‪ַ ,‬א 'זָ ֵקן' – ָאנְ גֶ ָ‬ ‫'פ ְ‬ ‫ִאין ֶ‬ ‫וארן ָדא‬ ‫'א ֶלע ְמ ִדינוֹ ת'! – ָו ְ‬ ‫'מ ָל ִכים' פוּן ִדי ַ‬ ‫ִדי ְ‬ ‫ייער‬ ‫אפ'! ִאיז ֶער זֵ יי זֵ ֶ‬ ‫'ק ּ‬ ‫'קרוֹ ין' אוֹ יף זַ יין ָ‬ ‫ַא ְ‬ ‫ייע ֶרע‪,‬‬ ‫'א ֶלע ְמ ָל ִכים' זֵ ֶ‬ ‫עווען‪ַ ,‬‬‫אך] גֶ ֶ‬ ‫זֶ ענֶ ען זִ ְ‬ ‫יך ָ[ד ְ‬ ‫יסער‬ ‫וארן ֶער ִאיז ַא 'גְ רוֹ ֶ‬ ‫עלן! – ָו ְ‬ ‫עפ ְ‬ ‫וואוֹ יל־גֶ ֶ‬ ‫ילה' גֶ עגַ אנְ גֶ ען‪ִ ,‬מיט‬ ‫ל־ת ִפ ָ‬ ‫'ב ַע ְּ‬ ‫ַּכנַ "ל‪ִ .‬איז ֶדער ַ ּ‬ ‫עלד'‪,‬‬ ‫'פ ְ‬ ‫יצט ִאין ֶ‬ ‫אלד] ֶער זִ ְ‬ ‫וארן ִ[ו ַ ּ‬ ‫ויב ְ‬ ‫ְמכו ָ ּּבד' – ָו ְ‬ ‫ייער כּ ַֹח' – ֶער זָ אל זֵ יי ֵריינִ יגְ ן‪ ,‬אוּן זָ אל זֵ יי‬ ‫'זֵ ֶ‬ ‫אבן זֵ יי ִאים‬ ‫'קרוֹ ין'! ָה ְ ּ‬ ‫[מיט] ַא ְ‬‫עטאן ִאין ִ‬ ‫ָאנְ גֶ ָ‬ ‫ַמ ֲחזִ יר ִ ּב ְת ׁשו ָּבה זַ יין!‬ ‫'מ ֶל ְך"!‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא ֶ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫‪18‬‬ ‫לאמיר זיך‬ ‫פארהערן‬ ‫(‪)17‬‬ ‫די צוועלעווטע מעשה ‪ -‬דער בעל תפילה‬ ‫❑ אין פעלד מיט א קרוין אויף זיין קאפ‬ ‫צו וועלכע מדינה זענען זיי נאכדעם געקומען? און ווער איז זייער קעניג?‬ ‫א‪.‬‬ ‫❑ אין זיין פאלאץ מיט אלע שרים ארום אים‬ ‫❑ צו די כתה פון רציחה און די מלכה איז זייער קעניג‬ ‫וויאזוי שטעלט דער רבי פאר‪ ,‬די שמחה ווען זיי האבן געטראפן דעם מלך?‬ ‫ז‪.‬‬ ‫❑ צו די כתה פון ישוב העולם און די בת מלכה איז זייער קעניג‬ ‫❑ שמחות און בכיות‬ ‫❑ צו די כתה וואס זייער קעניג ווערט נישט געשפייזט פון עסן פון די‬ ‫❑ א שמחה אן א סוף‬ ‫אנדערע מענטשן – און דאס קינד איז זייער קעניג‬ ‫❑ א שמחה וואס מ'קען נישט משער זיין אין מח‬ ‫וואו האבן זיי געטראפן דעם קינד ווען זיי האבן אים גענומען פאר א קעניג?‬ ‫ב‪.‬‬ ‫צו וואו האבן זיי געשיקט דעם בעל תפלה נאכדעם וואס די הייליגע קיבוץ‬ ‫ח‪.‬‬ ‫❑ אין א ים פון וויין‬ ‫האט זיך געטראפן?‬ ‫❑ אין א ים פון מילך‬ ‫❑ צו רייניגן די מדינה של עשירות פון תאוות ממון‬ ‫❑ אין א ים פון בלוט‬ ‫❑ צו רייניגן די כתה פון ישוב העולם פון זייער מיעוס שלעכטץ‬ ‫צו וועלכע מדינה זענען זיי נאכדעם געקומען? און ווער איז זייער קעניג?‬ ‫ג‪.‬‬ ‫❑ צו רייניגן אלע מדינות פון זייער טעות‬ ‫❑ צו די כתה וואס זייער קעניג ווערט נישט געשפייזט פון עסן פון די‬ ‫שאלת זכות‪ :‬וויפיל פון די אנשי המלך זענען זענען צוזאמען געטראפן?‬ ‫ט‪.‬‬ ‫אנדערע מענטשן – און דאס קינד איז זייער קעניג‬ ‫❑ ניין ‪ -‬דער בעל‪-‬תפילה און דער גבור‪ ,‬דער ממונה‪ ,‬און דער חכם‪ ,‬דער‬ ‫❑ צו די כתה פון רציחה און די מלכה איז זייער קעניג‬ ‫מליץ און דער אוהב נאמן‪ ,‬די בת מלכה‪ ,‬דער מלך און די מלכה‪.‬‬ ‫❑ צו די כתה פון ישוב העולם און די בת מלכה איז זייער קעניג‬ ‫❑ צען – דער בעל‪-‬תפילה און דער גבור‪ ,‬דער ממונה‪ ,‬און דער חכם‪ ,‬דער‬ ‫פון וואס איז געווארן די ים פון בלוט?‬ ‫ד‪.‬‬ ‫מליץ און דער אוהב נאמן‪ ,‬די בת מלכה און דאס קינד‪ ,‬דער מלך און‬ ‫❑ פון וויין‬ ‫די מלכה‪.‬‬ ‫❑ פון קלעפ וואס זי האט גכאפט‬ ‫❑ אכט – דער גבור‪ ,‬דער ממונה‪ ,‬דער בעל‪-‬תפילה‪ ,‬דער חכם‪ ,‬דער מליץ‪,‬‬ ‫❑ פון די טרערן פון די מלכה וואס זי פלעגט תמיד וויינען‬ ‫דער אוהב‪-‬נאמן די מלכה און דער מלך‪.‬‬ ‫צו וועלכע מדינה זענען זיי נאכדעם געקומען? און ווער איז זייער קעניג?‬ ‫ה‪.‬‬ ‫❑ צו די כתה וואס זייער קעניג ווערט נישט געשפייזט פון עסן פון די‬ ‫האסטו געלערנט די מעשה פון די וואך?‬ ‫י‪.‬‬ ‫אנדערע מענטשן – און דאס קינד איז זייער קעניג‬ ‫❑ איינמאל‬ ‫❑ צו די כתה פון ישוב העולם און די בת מלכה איז זייער קעניג‬ ‫❑ צוויימאל‬ ‫❑ צו די כתה פון כבוד און דער מלך איז זייער קעניג‬ ‫❑ איך האב געוואלט‬ ‫וואו האט די כתה אים געטראפן?‬ ‫ו‪.‬‬ ‫❑ אין זיין חצר ווען ער איז געזעסן מיט אסאך קעניגן‬ ‫טיפער געטראכט‬ ‫ביי וועמען שטייט ?‬ ‫אויף וועמען שטייט ?‬ ‫רוֹיסע ִּש ְמ ָחה ?‬ ‫ארט גִּ ֶיווען ַא גְ ֶ‬ ‫ִּאיז ְּבוַ ְוד ַאי ָד ְ‬ ‫אבין ִּדי ְד ַריי גִּ יזָ אגְ ט ַאז ֶסע ָהאט ַא ּ ָפנִּים ַאז ָדאס מוּז זַ יין א ּונְזֶ ער ?‬ ‫ָה ִּּ‬ ‫רוֹיסע ִּש ְמ ָחה ?‬ ‫ייער ַא גְ ֶ‬ ‫וישן זֵ יי ְ‬ ‫אוֹיך זֵ ֶ‬ ‫ִּאיז גִּ ֶיווען צְ וִּ ְ‬ ‫אבין זֵ יי זִּ ְיך גִּ ְ‬ ‫ישטוֹ ִּיסין ָדאס מוּז ְּב ַו ְוד ַאי זַ יין ֶדער ?‬ ‫ָה ִּּ‬ ‫רוֹיסע ִּש ְמ ָחה ?‬ ‫וישן זֵ יי גִּ יוֶ וען ֵאיין גְ ֶ‬ ‫ִּאיז צְ ִּו ְ‬ ‫ישטוֹ ִּיסין‪ָ .‬דאס מוּז ְּבוַ ְוד ַאי זַ יין ?‬ ‫אבין זֵ יי זִּ ְיך גִּ ְ‬ ‫ָה ִּּ‬ ‫ארט ִּאיז גִּ ֶיווען‪ָ .‬קאן ֶמען ְּבוַ ְוד ַאי ִּניט ְמ ַש ֵער זַ יין ?‬ ‫אוּן ִּדי ִּש ְמ ָחה ָוואס ָד ְ‬ ‫ישטוֹ ְיסן ַאז ָדאס ִּאיז ְּבוַ ְוד ַאי ?‬ ‫אבן זֵ יי זִּ ְיך גִּ ְ‬ ‫ָה ְּ‬ ‫רוֹיסע ִּש ְמ ָחה ?‬ ‫ייער ֵאיין גְ ֶ‬ ‫ארט גִּ יוֶ וען זֵ ֶ‬ ‫ִּאיז ְּבוַ ְוד ַאי ָד ְ‬ ‫ייער ַא גְ רוֹ ֶיסע ִּש ְמ ָחה ?‬ ‫ארט ְּב ַו ְוד ַאי גִּ ֶיווען זֵ ֶ‬‫ִּאיז ָד ְ‬ ‫ייער ?‬ ‫ישטוֹ ִּיסין‪ַ .‬אז ָדאס ִּאיז ְּבוַ ְוד ַאי זֵ ֶ‬ ‫אבין זֵ יי זִּ ְיך גִּ ְ‬ ‫ָה ִּּ‬ ‫ארט ִּאיז גִּ ֶיווען ָקאן ֶמען ְּבוַ ְוד ַאי ִּניט ְמ ַש ֵער זַ יין ִּאין מוֹ ַח?‬ ‫אוּן ִּדי ִּש ְמ ָחה וָ ואס ָד ְ‬ ‫אר ְש ַטאנֶען ֶווער ִּאיז ָדאס ?‬ ‫אבן פַ ְ‬ ‫ִּישט ַאז זֵ יי ָה ְּ‬ ‫ועמען ְש ֵטייט נ ְ‬ ‫ַּביי וֶ ֶ‬ ‫תשובות אויף די מעשה פון דער בעל תפילה (‪)16‬‬ ‫וועלכע פון די אנשי המלך האט געקעניגט אויף צוויי מדינות‪ - ,‬און אויף וועלכע צוויי מדינות האט ער געקעניגט ? דער גבור – אויף די כתה פון גרויסן די איברים און אויף די‬ ‫כתה פון ישוב העולם‬ ‫עטין ֶּדעם ַּּב ַּעל ְּּתפִ ָּלה ַּאז ֶּער זָ אל גֵ יין אוּן זָ אל זֵ יי ֵריינִ ִיקין ַּא ִּב ִיסיל ֶּד ְּ‬ ‫ערוַּ וייל‪.‬‬ ‫וואו זעט מען ביי די מעשה וואס מיר האבן די וואך געלערנט אז "אביסל איז אויך גוט" ? ָהאט זִ י גִ ֶּ ּ‬ ‫יב ִ‬ ‫צו ענטפערן די בחינות‪ ,‬רופט‬ ‫‪646-585-3040 02-5-3333-72‬‬ ‫‪19‬‬ ‫ייל ֶיגע ְט ֶר ְערן‬ ‫ֵה ִ‬ ‫עבן ַא ַהאנְ ט‪ְ ׁ .‬ש ַר ָ ּגא‪,‬‬ ‫וייטן זָ אל ִאים ֶג ְ ּ‬ ‫אר ְפט ַא ְצוֵ ְ‬ ‫עד ְ‬ ‫ֶג ַ‬ ‫אכ ֶדעם וָ ואס זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫אבן ֶגעפוּנֶ ען ָדאס ִקינְ ד‪ ,‬זֶ ענֶ ען‬ ‫נָ ְ‬ ‫עך‪ִ ,‬איז ׁ ְש ֶטענְ ִדיג‬ ‫יק ֶל ְ‬‫ֶדער ֶע ְל ְט ְס ֶטער פוּן ִדי ֵאיינִ ְ‬ ‫עגאנְ ֶגען ִ ּביז זֵ יי זֶ ענֶ ען ָאנְ ֶגעקו ֶּמען צ ּו‬ ‫וייטער ֶג ַ‬ ‫זֵ יי וַ ֶ‬ ‫ייל ְ‬ ‫יך צ ּו ֵגיין ִמיט זַ יין זֵ ְ‬ ‫יידן‪ָ .‬א ְפ ְט ָמאל‪ ,‬וֶ וען‬ ‫ֶגעוֶ וען ְפ ֵר ִ‬ ‫עגט‪" :‬וֶ וער ִאיז‬ ‫עפ ֶר ְ‬ ‫ויסע ְמ ִדינָ ה‪ .‬זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫אבן ֶג ְ‬ ‫ַא ֶגעוִ ֶ‬ ‫ארץ‬ ‫עגט זִ ְ‬ ‫יך זַ יין ַה ְ‬ ‫יסל ַצייט‪ְ ,‬פ ֶל ְ‬ ‫עהאט ַא ִ ּב ְ‬ ‫ֶער ָהאט ֶג ַ‬ ‫ֶענְ ֶקער ֶקענִ יג?" ָה ְ ּ‬ ‫אבן ִדי ֶמענְ ְט ׁ ְשן פוּן יֶ ענֶ ע ְמ ִדינָ ה‬ ‫יידע"‬ ‫עגט ׁ ְשמו ֶּע ְסן ִמיט זַ יין "זֵ ֶ‬ ‫ֶע ֶפענֶ ען אוּן ֶער ְפ ֶל ְ‬ ‫יחה'‬ ‫ועלט ְ'ר ִצ ָ‬ ‫יס ֶגעוֶ ְ‬ ‫ערט ַאז זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫אבן אוֹ ְ‬ ‫עענְ ְט ֶפ ְ‬ ‫ֶג ֶ‬ ‫ישט‬ ‫יקל ָהאט נִ ׁ ְ‬ ‫ערע ֵאיינִ ְ‬ ‫אכן וָ ואס ֵקיין ׁשוּם ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫זַ ְ‬ ‫ער ַפאר ָה ְ ּ‬ ‫אבן זֵ יי‬ ‫עכ ְס ֶטער ִציל‪ ,‬אוּן ֶד ְ‬ ‫ייער ֶה ְ‬ ‫ַא ְלס זֵ ֶ‬ ‫עדט‪.‬‬ ‫ער ְ‬ ‫ֶג ֶ‬ ‫ַ ּב ְ‬ ‫אקרוֹ ינְ ט ַא רוֹ ֵצ ַח ַפאר ַא ֶקענִ יג‪.‬‬ ‫עצט‪ ,‬וֶ וען זֵ יי זֶ ענֶ ען ָאנְ ֶגעקו ֶּמען ְפ ִרי צוּם זַ אל‬ ‫יך יֶ ְ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫יצט ִאין‬ ‫אפן ֵאיינֶ ע וָ ואס זִ ְ‬‫עט ָר ְ‬ ‫ֵאיין ָטאג ָה ְ ּ‬ ‫אבן זֵ יי ֶג ְ‬ ‫ארט ֶגעוֶ וען‪,‬‬‫ישט ָד ְ‬ ‫וֶ וען ִדי ַ ּב ֲע ֵלי ִשׂ ְמ ָחה זֶ ענֶ ען נָ ְ‬ ‫אך נִ ׁ ְ‬ ‫אכט‪" :‬זִ י מוּז‬‫עט ַר ְ‬ ‫אבן זֵ יי ֶג ְ‬ ‫ַא יַ ם פוּן ְ ּבלוּט‪ְ .‬ג ַל ְ‬ ‫ייך ָה ְ ּ‬ ‫יסצו ֵּגיין ִאינֶ עם הוֹ יף‬ ‫עטן ַארוֹ ְ‬ ‫יידע ֶג ֶ ּ‬ ‫עב ְ‬ ‫ָהאט ֶדער זֵ ֶ‬ ‫יצט ִאין ַאזַ א‬ ‫יסע רוֹ ֵצ ַח‪ַ ,‬אז זִ י זִ ְ‬ ‫יכער זַ יין ַא ָגאר ְגרוֹ ֶ‬ ‫זִ ֶ‬ ‫אר ְ ּב ֶרענְ ֶגען ִדי‬ ‫ישע לו ְּפט אוּן ַפ ְ‬ ‫אפן ַא ִ ּב ְ‬ ‫יסל ְפ ִר ׁ ֶ‬ ‫ַכ ּ ְ‬ ‫ייער‬ ‫יפ ֶגענו ֶּמען ַא ְלס זֵ ֶ‬ ‫יַ ם פוּן ְ ּבלוּט‪ָ ".‬ה ְ ּ‬ ‫אבן זֵ יי ִאיר אוֹ ְ‬ ‫יקל‪.‬‬ ‫ַצייט ִמיט ׁ ְש ַר ָ ּגא‪ ,‬זַ יין ַ ּב ִ‬ ‫אל ְ ּ‬ ‫יבט ֵאיינִ ְ‬ ‫יגן‪ָ .‬א ֶ ּבער וֶ וען זֵ יי זֶ ענֶ ען ַא ַריינְ ֶגעקו ֶּמען צ ּו ִאיר‬ ‫ֶקענִ ְ‬ ‫יטן ׁ ְשמו ֶּע ְסן ָהאט‬ ‫ִאינְ ִמ ְ‬ ‫ימער‪ ,‬וָ ואס ָה ְ ּ‬ ‫אבן‬ ‫ִאין ִצ ֶ‬ ‫עע ְפנְ ט‬ ‫יך ֶג ֶ‬ ‫ׁ ְש ַר ָ ּגא זִ ְ‬ ‫עקט? ַאז ָדאס‬ ‫זֵ יי ַאנְ ְט ֶד ְ‬ ‫ארץ אוּן זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫ָדאס ַה ְ‬ ‫ִאיז ִדי ַמ ְל ָּכה וָ ואס זִ י‬ ‫"א ְ‬ ‫יך ָהאבּ‬ ‫אגט‪ִ :‬‬ ‫ַ ּב ְ‬ ‫אק ָל ְ‬ ‫עגט ָּת ִמיד וֵ ויינֶ ען‪,‬‬ ‫ְפ ֶל ְ‬ ‫אך וָ ואס ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫ָדא ַא זַ ְ‬ ‫ערן‬ ‫אוּן פוּן ִא ֶירע ְט ֶר ְ‬ ‫ֵקיינְ ָמאל‬ ‫ָהאבּ נָ ְ‬ ‫אך‬ ‫וארן ַא ַגאנְ ֶצע‬ ‫ִאיז ֶגעוָ ְ‬ ‫ישט‬ ‫נִ ׁ ְ‬ ‫ֵקיינֶ עם‬ ‫ַפאר‬ ‫יַ ם פוּן ְ ּבלוּט‪.‬‬ ‫ָא ֶ ּבער‬ ‫יילט‪,‬‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫יחה‬ ‫ֶדער כּ ַֹח פוּן ְר ִצ ָ‬ ‫יך מוּז‬ ‫יך ׁ ְש ּ ִפיר ַאז ִא ְ‬ ‫ִא ְ‬ ‫וערן צ ּו‬‫ֶקען נִ ְת ַה ּ ֵפ ְך וֶ ְ‬ ‫עדן ַמיינֶ ע‬ ‫יס ֶר ְ‬ ‫זִ ְ‬ ‫יך אוֹ ְ‬ ‫ַר ֲח ָמנוּת‪ַ ,‬אזוֹ י ַאז ִדי‬ ‫ַדאגוֹ ת‪"...‬‬ ‫יחה – וָ ואס‬ ‫ִמדָּ ה פוּן ְר ִצ ָ‬ ‫אגט ִמיט‬‫יידע ֶגעזָ ְ‬ ‫ערן‪ָ ",‬האט ֶדער זֵ ֶ‬‫אמיר ֶה ְ‬ ‫"נוּ‪ ,‬נוּ‪ָ ,‬ל ִ‬ ‫אש ֵטייט פוּן ְ ּבלוּט אוּן ַה ְר ֶג'ענֶ ען – ֶקען וֶ ְ‬ ‫וערן ַא‬ ‫ַ ּב ׁ ְ‬ ‫"א ָמאל‪ ,‬וֶ וען ִא ְ‬ ‫יסט פוּן ַא ֶ ּבענְ ֶק ִ‬ ‫עדיג אוּן‬ ‫ערן וָ ואס ְפ ִל ְ‬ ‫ַט ְ‬ ‫ייך פוּן ְט ֶר ְ‬ ‫עכ ֶטע‬ ‫יך זֶ ע ׁ ְש ֶל ְ‬ ‫ייכל‪ַ .‬‬ ‫ַאן ֶע ְרנְ ְס ְטן ׁ ְש ֵמ ְ‬ ‫ישט‬ ‫אכן ִאין ִּכ ָּתה‪ְ ,‬ל ָמ ׁ ָשל וֶ וען ֵאיינֶ ער ִפ ְירט זִ ְ‬ ‫יך נִ ׁ ְ‬ ‫זַ ְ‬ ‫עפער‪.‬‬ ‫אר'ן ַ ּב ׁ ֶ‬ ‫אש ֶ‬ ‫ארץ ַפ ְ‬ ‫ילט ַה ְ‬ ‫עפ ְ‬ ‫ער ֶג ִ‬ ‫ִא ֶ ּ‬ ‫יב ְ‬ ‫וייטן ִקינְ ד‪ָ ,‬א ֶדער וֶ וען ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫אוֹ יף ְ ּב ָכבוֹ ִד'יג צ ּו ַא ְצוֵ ְ‬ ‫ער ֵהיים ֶער זָ אל‬ ‫יקט ׁ ְש ַר ָגא'ן פוּן ֶד ְ‬ ‫עש ְ‬ ‫'האט ֶג ׁ ִ‬ ‫ְמ ָ‬ ‫יעל‬ ‫עצ ֶ‬‫ישט גוּט ֶדעם ׁ ִשיעוּר‪ ,‬אוּן ְס ּ ֶפ ִ‬ ‫אר ׁ ְש ֵטיי נִ ׁ ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫יידן צ ּו ַא ׁ ֶש ַבע ְ ּב ָרכוֹ ת‪ֶ .‬דער‬ ‫ייטן זַ יין זֵ ְ‬ ‫ַ ּב ְ‬ ‫אג ֵל ְ‬ ‫יך ַדאוֶ וען‪ ,‬וִ ויל ִא ְ‬ ‫יך ּ ָפ ׁשוּט‪ ...‬וֵ ויינֶ ען‪ ...‬יָ א‪,‬‬ ‫וֶ וען ִא ְ‬ ‫עגאנְ ֶגען ִמיט ַא ַלאנְ ֶגע‬ ‫יידע ִאיז ֶג ַ‬ ‫ערער זֵ ֶ‬ ‫ֶע ְל ֶט ֶ‬ ‫ערן‪ ,‬אוּן ִא ְ‬ ‫יך ׁ ְש ּ ִפיר‬ ‫יך ָאן ִמיט ְט ֶר ְ‬ ‫ילן זִ ְ‬ ‫יגן ִפ ְ‬ ‫ַמיינֶ ע אוֹ ְ‬ ‫יעל‬ ‫עצ ֶ‬ ‫עקן זִ ְ‬ ‫יך ָאנְ צו ַּלאנֶ ען‪ָ ,‬א ֶ ּבער צו ָּמאל‪ְ ,‬ס ּ ֶפ ִ‬ ‫ׁ ְש ֶט ְ‬ ‫אצן‪ִ .‬א ְ‬ ‫יך‬ ‫יס ּ ְפ ַל ְ‬ ‫עדע ֶר ַגע ֵגייט ַא ֶגעוֵ ויין ַמ ָמ ׁש אוֹ ְ‬ ‫ַאז יֶ ֶ‬ ‫עפ‪ָ ,‬האט ֶער‬ ‫יפ ֵגיין ְט ֶר ּ‬ ‫אר ְפט ַארוֹ ְ‬ ‫עד ְ‬ ‫וֶ וען ֶער ָהאט ֶג ַ‬ ‫המשך אויף זייט ‪16‬‬