הליכות ושיחות קודש וויען - אידיש · Halichois V'sichois Koidesh Vien - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק
בשמחת בית השואבה בהסוכה שעל יד בית מדרשנו במאנסי
ליל א' דחוה"מ סוכות תשפ"ו לפ"ק
שמחה פון יום טוב אליין ,ווי ביי יעדן יום טוב וואס מען שטייט אין די געהויבענע טעג פונעם יום טוב,
מען איז מחויב זיך צו פרייען .יעדע יום טוב וואס א ימי שמחה .יעדן יום טוב איז דא א מצוה פון שמחה,
יוד פרייט זיך ,האט ער מקיים געווען א מצוה ,ער מען איז מחויב זיך צו פרייען יום טוב .אבער סוכות
האט געהאט שמחה די שעה ,די טאג .ביי סוכות איז איז ריבה בה הכתוב שמחה יתירה .די תורה האט
ריבה בה הכתוב שמחה יתירה ,די תורה האט מרבה מרבה געווען ,דריי מאל שטייט איבערגע'חזר'ט ביי
געווען שמחה ,אז אויב מען פריידט זיך אין די טעג סוכות ,אז מען דארף זיך פרייען .ושמחת בחגך
פון סוכות ,והיית אך שמח ,וועט מען האבן שמחה א (דברים טז-יד) ,והיית אך שמח (דברים טז-טו) ,ושמחתם
גאנץ יאר אויך .עס קען זיין נאך אן ענין פארוואס לפני ה' אלקיכם שבעת ימים (ויקרא כג-מ) .וואס איז
עס איז ריבה בה הכתוב שמחה יתירה. די ריבה בה הכתוב שמחה יתירה .וואס איז סוכות
מער ווי יעדער יום טוב ,אז מען דארף זיך פרייען
סוכות ווערט אנגערופן ראשון לחשבון עונות. מיט א שמחה יתירה.
ולקחתם לכם ביום הראשון (ויקרא כג-מ) ,עס איז
ראשון לחשבון עונות (תנחומא אמור כב) .יום כפור אין פשטות איז עס נישט נאר א ריבוי פון שמחה
האט מען מוחל געווען די עונות ,יעצט הייבט זיך אן יתירה ,וואס מען פריידט זיך אין יום טוב אליין .רש"י
א פרישע חשבון אויף די עונות .די מפרשים שטעלן טייטשט ,והיית אך שמח (דברים טז-יד) ,דאס איז אן
זיך ,אז ממחרת יום כיפור וואלט געדארפט הייסן הבטחה פון די תורה .טאמער דו וועסט מקיים זיין
ראשון לחשבון עונות ,נישט ווען מען האלט פינף ושמחת בחגך ,דו וועסט זיך פרייען יום טוב ,זאגט די
טאג שפעטער ,דעמאלטס איז די ראשון לחשבון תורה ,איך בין דיר מבטיח אז איבערן יאר ,והיית אך
עונות. שמח .עס איז נישט א ציווי וואס מען הייסט אז ער
זאל זיין שמח ,נאר עס איז אן הבטחה .ווי מער
*
שמחה א יוד גיט צו אין די טעג פון יום טוב ,נעמט
איך וועל זיך אפשטעלן אויף א מעשה וואס איז ער מיט מער שמחה אויף א גאנץ יאר .עס איז ריבה
צוגעברענגט אין נ"ך (נחמיה ח-י) .עס שטייט דארט, בה הכתוב שמחה יתירה ,אז עס איז נישט נאר דא די
על הטוב יזכר על הטוב יזכר
ידידינו מוה"ר יצחק פישער הי"ו על הטוב יזכר ידידינו מוה"ר יואל גליק הי"ו
אשר כלכל חלק הוצאת הגליון לזכות הרבים
ישראל וויינשטאק הי"ו
מאהבןמוה"ר
זיי,ידידינו זאגט לזכות הרבים
רבינוהוצאת הגליון משה
אשר כלכל חלק
לרגל השמחה השרויה במעונו לרגל השמחה השרויה במעונו
געווארן פארטריבן
התורה והמצות בהכנס בנו לעול הרביםזענען לזכות
יודען הוצאת הגליוןאז היום,אשר כלכל
זאגט ועשרים שנה אנכי
לזכרון נשמתו הטהורה של כ"ק מרן רבינו עזריאל יהודה ב"ר יעקב זצוק"ל אב"ד ור"מ דקהלתינו הק' באירוסי בתו למזל טוב
נסתלק בשמי מרום ביום א' דראש השנה תשנ"ב לפ"ק -ת.נ.צ.ב.ה.
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~א~ שיחות ודברות קודש -וויען
ההוא ,פון ימות יהושע בן נון האט מען אזאנס נאך אז יודען זענען פארטריבן געווארן פון ארץ ישראל,
נישט געטון אזוי ווי זיי האבן דעמאלטס געטון ,ותהי און מען איז געווען אין בבל .דער אייבערשטער האט
שמחה גדולה מאד ,און עס איז געווען א געוואלדיגע געזאגט מעיקרא ,אז די גלות וועט נעמען זיבעציג
שמחה. יאר ,און נאך זיבעציג יאר האט עזרא ארויסגענומען
א גרויס חלק פון די יודען פון בבל ,אז זיי זאלן
די גמרא (ערכין לב ):שטעלט זיך שוין אויף די עצם צוריקגיין אויף ארץ ישראל .דער פסוק רעכנט אויס,
זאך אליין ,אז זיי האבן נישט געמאכט קיין סוכה פון עס איז געווען דארט ארום פערציג טויזנט מענטשן
ימות יהושע בן נון ,האט מען דען נישט געמאכט וואס זענען צוריקגעגאנגען אויף ארץ ישראל .ווען
קיין סוכות ביז נאכן חורבן ,ביז מען איז עס איז געקומען ראש השנה ,האבן עזרא און נחמיה
צוריקגעקומען פון בבל? דאס איז א חשבון פון צוזאמגענומען דעם ציבור ,און מען האט געברענגט
כמעט טויזנט יאר .פון ווען מען איז אריינגעקומען א ספר תורה ,און עזרא האט געליינט אין די ספר
אויף ארץ ישראל ביז מען האט געבויט דעם בית תורה ,און דער עולם האט אנגעהויבן צו וויינען ,אז
המקדש ,איז געווען פיר הונדערט יאר ,און דער בית מען האט זיך נישט אויפגעפירט אין גלות ווי עס
המקדש איז געשטאנען פיר הונדערט יאר ,און עס דארף צו זיין ,און מען האט חרטה געהאט .און עזרא
איז געווען גלות בבל זיבעציג יאר ,און נאכדעם איז און נחמיה האבן געזאגט פאר יודען ,עס איז יעצט
מען צוריקגעקומען .די גמרא דרייט עס אוועק אויף ראש השנה ,עס איז נישט קיין צייט צו וויינען ,עס
אן אנדערן ענין .די גמרא דרש'נט ,אז מען רעדט איז א צייט פון שמחה ,לכו אכלו משמנים ושתו
נישט פון סוכות אליין ,נאר מען האט נישט מבטל ממתקים ,כי קדוש היום לאדונינו ,ואל תעצבו כי
געווען יצרא דעבודה זרה .אבער על כל פנים ,אין חדות ה' היא מעזכם .דאס איז געווען דעם ערשטן
פסוק רעדט מען בפשטות פון סוכות .ווי אזוי קען טאג ראש השנה.
מען זאגן אזא זאך ,אז מען האט נישט געמאכט קיין
סוכות פון דעמאלטס אן. דעם צווייטן טאג ראש השנה ,מען האט דעמאלטס
מעבר געווען אלול ,געווענליך איז חודש אלול נישט
און ער זאגט ,מען האט גענומען די ספר תורה ,און מעובר ,אבער דעמאלטס האט מען מעבר געווען
מען האט געליינט' ,וימצאו' כתוב בתורה ,מען האט דעם חודש .וביום השני ,איז מען זיך נאכאמאל
געטראפן אז עס שטייט אין די תורה אז מען דארף צוזאמגעקומען די גאנצע ציבור ,און מען האט
מאכן סוכות .מען האט ערפינדען אמעריקע ,מען אפירגענומען די ספר תורה ,און מען האט געליינט
האט געטראפן א מציאה ,אז מען דארף מאכן א דערין .וימצאו כתוב בתורה ,מען האט געטראפן אז
סוכה .מען האט געטראפן א פארשטופטע רמב"ם עס שטייט געשריבן אין די תורה ,אשר צוה ה' ביד
ערגעץ ,אז מען דארף מאכן א סוכה .מען האלט שוין משה ,די תורה וואס דער אייבערשטער האט געגעבן
איבער טויזנט יאר פון מתן תורה ,און יעצט האט דורך משה רבינו ,דארט שטייט אשר ישבו בני
מען געטראפן ,אז עס שטייט אין פסוק אז מען דארף ישראל בסוכות בחג בחודש השביעי ,אז אין דעם
מאכן א סוכה .און מען איז ארויסגעגאנגען ,יעדער זיבעטן חודש ,חודש תשרי ,דארף מען זיצן אין די
האט געמאכט א סוכה ,און מען האט נישט געמאכט סוכה .מען האט געטראפן אז אזוי שטייט אין פסוק.
אזא סוכה פון ימות יהושע בן נון.
און מען האט אויסגערופן א קול ,אז יעדער זאל גיין
*
און מען זאל ברענגען עלה זית ועלה עץ שמן לעשות
איך האב געטראכט אן ענין דערין .מען קוקט אריין סכות ,מען זאל מאכן א סוכה ,ככתוב ,אזוי ווי עס
אין פסוק ביי די מצוה פון סוכה .די תורה הייסט, שטייט אין פסוק ,די תורה זאגט אז מען דארף מאכן
מען דארף זיצן אין א סוכה ,למען ידעו דורותיכם כי סוכות .מען איז ארויסגעגאנגען ,און יעדער האט
בסוכות הושבתי את בני ישראל ,בהוציאי אותם געמאכט א סוכה .ויעשו כל הקהל השבים מן השבי
מארץ מצרים (ויקרא כג-מב) .עס האט א טעם סכות ,דער גאנצער קהל וואס איז צוריקגעקומען
פארוואס מען זיצט אין די סוכה ,כדי אונז זאל מיר פון די געפענגעניש פון בבל האבן געמאכט סוכות,
מאכן א זכר ,אז מען איז געזעסן אין סוכות ווען מען וישבו בסכות ,און מען איז געזעסן אין די סוכה ,כי
איז ארויסגעקומען פון מצרים .אין די פוסקים לא עשו מימי יהושע בן נון כן בני ישראל עד היום
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~ב~ שיחות ודברות קודש -וויען
עס דארף אבער נאך אלץ האבן א ביאור ,עס איז שטייט (עיין ב"ח סימן תרכה) ,מצוות צריכות כוונה
נישט קיין חוק ,אויף דעם איז אויך דא א טעם, (פסחים קיד ,):עס איז נישט גענוג אז בשעת מען זיצט
פארוואס מען זיצט נישט אין די סוכה ניסן ,מען אין די סוכה איז ער מכוון מקיים צו זיין מצות סוכה,
זיצט הערשט אין תשרי .עס איז א ילקוט (אמור תרנג), נאר מען איז מחויב מכוון צו זיין דעם טעם .ווייל
דער ילקוט פרעגט די קשיא ,פארוואס זיצט מען אין דארט וואו די תורה האט געשריבן א טעם ,פארוואס
די סוכה בחודש השביעי ,דעם זיבעטן חודש .זאגט מען דארף זיצן אין די סוכה ,איז מען מחויב אינזין צו
דער ילקוט ,אזוי ווי עס איז אדורך ראש השנה ,און האבן דעם טעם בשעת מען גייט אריין אין די סוכה.
מען האט אנגעשריבן פאר יעדן איינעם אויפן איך זיץ אין די סוכה ,למען ידעו דורותיכם כי
קומענדיגן יאר .עס איז אדורך יום כיפור ,וואס מען בסוכות הושבתי את בני ישראל .קומט אויס ,אז
האט שוין חותם געווען פאר יעדן איינעם ,און מען סוכות האט א הסבר .פאר דעם שטייט אין פסוק
ווייסט נישט וואס מען האט חותם געווען אויפן (ויקרא כג-מא) וחגותם אותו חג לה' שבעת ימים בשנה,
קומענדיגן יאר .אפשר האט מען אנגעשריבן אויף מען זאל חוגג זיין סוכות זיבן טאג ,חוקת עולם
אים ,אז דאס יאר וועט ער דארפן גיין אין גלות ,ער לדורותיכם ,עס איז א חוק ,בחודש השביעי תחוגו
דארף איבערלאזן די שטוב ,ער זאל זיך אותו ,אז מען זאל עס חוגג זיין בחודש השביעי.
ארומוואלגערן אין גלות .האט דער אייבערשטער פארוואס איז עס א חוק ,עס איז דאך דא א הסבר,
געהייסן אז נאך יום כיפור זאל מען ארויסגיין פון למען ידעו דורותיכם כי בסוכות הושבתי את בני
שטוב ,איבערלאזן די שטוב ,און אריינגיין אין די ישראל - .און וואס גיט ער צו נאכדעם ,בחודש
סוכה .סוכה דאס איז א רמז אויפן גלות ,איך האב השביעי תחוגו אותו ,אינעם חודש השביעי זאל מען
איבערגעלאזט די שטוב .אויב איך בין מחויב עס חוגג זיין .מען רעדט דאך פון חודש השביעי ,די
געווארן גלות ,זאל דאס ווערן גערעכנט פאר מיין פרשה הייבט זיך דאך אזוי אן ,בחמשה עשר יום
גלות וואס איך האב געדארפט אדורכגיין .און דער לחודש השביעי הזה ,חג הסכות שבעת ימים לה'.
מדרש ענדיגט ,והקדוש ברוך הוא מעלה עליהן וואס איז דער 'חוקת' עולם לדורותיכם' ,בחודש
כאילו גלו לבבל ,ווי מען וואלט אוועקגעגאנגען אין השביעי' תחוגו אותו.
גלות אריין ,ער האט יוצא געווען מיט דעם ,דעם
גלות. אין פסוק וואלט מען נאך געקענט זאגן א ביאור ,אז
אמת מען דארף מאכן א זכר אויף כי בסוכות הושבתי
מען קען אביסל מער מסביר זיין דעם מדרש .די את בני ישראל ,אבער דעם זכר וואלט מען לכאורה
גמרא (יומא פו ).זאגט ,אז עס איז דא ד' חלוקי כפרה. געדארפט מאכן אין חודש ניסן .ווען יודען זענען
אז מען איז עובר אן עשה ,נוצט תשובה א גאנץ יאר. ארויסגעגאנגען פון מצרים ,בהוציאי אותם מארץ
אז מען איז עובר אויף א לא תעשה ,נוצט נישט קיין מצרים ,דעמאלטס איז מען געזעסן אונטער די ענני
תשובה אליין ,מען דארף ווארטן ביז יום כיפור .יום הכבוד ,אדער אין סוכות ממש .אבער ווי קומט עס
כיפור מיט תשובה טוט מכפר זיין אויף די עשה'ס אויף תשרי ,ווי קומט עס אויף בחודש השביעי (עיין
און די לא תעשה'ס .טאמער מען האט געטון אן טור סימן תרכה) .דער חלק אז מען מאכט עס בחודש
עבירה וואס איז פארבינדן מיט כריתות און מיתות השביעי ,דאס איז חוקת עולם ,דאס איז א חוק .ווייל
בית דין ,איז יסורים ממרקים .אפילו מען האלט שוין אויב דו זאגסט אז דער טעם איז וועגן עס איז געווען
נאך יום כיפור ,איז ער נאכנישט פארטיג .מען דארף א נס ,די נס האט זיך נישט אנגעהויבן תשרי ,עס האט
אדורך גיין יסורים איבערן יאר ,ממרק צו זיין דעם זיך אנגעהויבן פריער .זאגט די תורה ,וחגותם אותו חג
עון .קומט דאך אויס ,אז אפילו מען האלט שוין נאך לה' שבעת ימים בשנה ,חוקת עולם לדורותיכם,
יום כיפור ,דער באשעפער האט שוין מוחל געווען די בחדש השביעי תחוגו אותו .דו וועסט דאך זאגן אז די
עונות ,אבער עס איז דא אמאל א חשבון אויפן מצוה קומט אויף ניסן .זאג איך ניין ,עס איז חוקת
מענטש ,ער האט עובר געווען אויף א זאך וואס איז עולם ,דער אייבערשטער וויל אז מען זאל עס מאכן
פארבינדן מיט כריתות און מיתות בית דין ,און בחודש השביעי .דאס איז א חוק ,פארוואס מען האט
יסורים ממרקים .וואס איז יסורים? א חלק פון אפגעשטופט סוכות אויף חודש תשרי.
יסורים ממרקים איז ,אז א מענטש פלאגט זיך ,ער
*
דארף איבערלאזן די שטוב ,און ארויסגיין פאר
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~ג~ שיחות ודברות קודש -וויען
פארשאפן א דירה ,בויען א הויז וכדומה .מען האט ביזנעס ,ער גייט פון איין פלאץ אויפן צווייטן פלאץ
נישט געדארפט מאכן קיין זכר אויפן גלות ,ווייל ער וכדומה ,ער פלאגט זיך מיט זאכן וואס איז נישט אין
איז אין גלות .ער דארף נישט סוכות ארויסגיין פון שטוב .נאך די הייליגע טעג ,האט דער אייבערשטער
שטוב כדי צו גיין אין גלות ,ער האט נישט וואו צו אונז געגעבן דעם יום טוב פון סוכות ,סוכות דאס איז
וואוינען .ווען כלל ישראל איז צוריקגעקומען פונעם גלות .ווען מען גייט ארויס אין די סוכה ,וועסטו
שבי ,איז מען געזעסן אין א גלות - .קומט דאך אויס, אפקומען מיט דעם די יסורים ממרקים וואס עס
וואלט מען לכאורה געדארפט זאגן אז מען דארף פעלט אויס אמאל דורך גלות - .קומט אויס ,אז עס
נישט האבן קיין סוכות .ווייל סוכות איז דאך נאר איז שוין נישט קיין חוקת עולם ,פארוואס בחודש
געמאכט געווארן ,כדי אז טאמער איך בין מחויב השביעי תחוגו אתו .מען האט עס טאקע געקענט
גלות ,זאל איך אפקומען מיט דעם ,דעם גלות .איך מאכן אין ניסן ,ווען עס איז די צייט .אבער דער
בין אין גלות! איך וואלגער זיך ארום! די סוכות וועט אייבערשטער האט עס אפגעשטופט ,אז מען זאל
נישט צוגעבן מער גלות ווי ערב סוכות .איך בין דאך עס מאכן שפעטער ,עס זאל זיין בחודש השביעי ,כדי
אין גלות. אויב עס איז באשערט גלות ,זאל מען האבן דעם
גלות ,וואס מען זאל מיט דעם אפקומען די יסורים.
קומט אויס ,אז עס איז דא אמאל א פאל וואס עס
*
האט נישט קיין הסבר אז מען דארף מאכן דעם זכר
פון בסוכות הושבתי את בני ישראל ,אין חודש תשרי, מען קען זיך אבער דינגען ,דאס איז א גוטער הסבר
כדי טאמער איך בין מחויב גלות ,זאל איך אפקומען ווען א מענטש לעבט רואיג ,און ער גייט ארויס אין
דעם גלות .איך בין אין א מצב וואס איך בין אין גלות די סוכה ,א מקום פון גלות ,האט ער געמאכט א זכר
גאנץ אלול און גאנץ תשרי ,און איך וועל זיין אין אויף גלות .עס איז אבער דא זמנים וואס כלל ישראל
גלות גאנץ חשון .וואלט איך דאך געקענט מאכן אליין איז נישט במקומם ,זיי זענען נישט אין זייער
דעם יום טוב בזמנו ,ווען עס קומט ניסן ,מען דארף פלאץ ,זיי זענען נישט מסודר ,און זיי זענען אין גלות
נישט ווארטן ביז תשרי .אויף דעם זאגט די תורה, א גאנץ יאר אויך .ער דארף נישט מאכן קיין זכר
ניין ,חוקת עולם .אפילו עס וועט בטל ווערן דער אויפן גלות ,ווייל ער איז אין גלות ,ער וואלגערט זיך
טעם ,עס וועט בטל ווערן די סיבה פארוואס מען ארום .כלל ישראל האט עס געהאט צוויי מאל .ווען
דארף עס מאכן אין תשרי ,כדי אז טאמער עס איז דא מען איז אריין אויף ארץ ישראל .עס איז געווען שבע
אן עונש פון גלות ,זאל מען עס אפקומען .און מען שכבשו ושבע שחלקו ,עס האט גענומען זיבן יאר
וועט זאגן ,איך בין דאך אין גלות ,איך האב נישט קיין וואס מען האט כובש געווען ארץ ישראל .מען האט
מנוחה ,איך האב נישט קיין פלאץ וואו צו וואוינען, נישט געהאט קיין דירות ,מען האט זיך געוואלגערט
איך דארף עס נישט מאכן יעצט ,איך קען עס מאכן פון איין פלאץ אויפן אנדערן פלאץ .דא האט מען
אן אנדערס מאל .זאגט די תורה ,ניין ,וחגותם אותו איינגענומען דעם שטעטל ,דא האט מען
חג לה' שבעת ימים ,חוקת עולם לדורותיכם ,בחודש איינגענומען א צווייטן שטעטל ,עס האט גענומען
'השביעי' תחוגו אותו .דאס וואס עס דארף זיין זיבן יאר ביז מען האט כובש געווען גאנץ ארץ
בחודש השביעי איז א חוק .אפילו עס וועט ישראל .מען האט נישט געהאט קיין מנוחה ,מען איז
אוועקפאלן דער טעם וואס עס שטייט ,דארף מען נישט געזעסן אויף איין פלאץ.
עס אויך מאכן אין חודש תשרי.
דאס זעלבע איז געווען ווען עס איז געווען דער
יודען האבן געוואוסט אז מען דארף זיצן אין סוכה. חורבן ,מען איז אוועקגעגאנגען פון ארץ ישראל ,מען
מען האט עס נישט ערפינדען דעמאלטס ,עס שטייט איז געגאנגען אויף בבל ,און מען איז צוריקגעקומען
אין חומש ,וימצאו כתוב ,אז מען דארף זיצן אין די אויף ירושלים פאר די הייליגע טעג ,עס איז געווען
סוכה .אלע יארן ,פון ווען מען האט געגעבן די תורה, די מעשה אז מען האט געליינט ראש השנה אין די
אפילו אין בבל ,זענען זיי געזעסן יעדעס יאר אין א תורה .מען איז צוריקגעקומען צו א מדבר שממה,
סוכה .ווען מען איז אבער צוריקגעקומען פונעם זיבעציג יאר איז קיינער נישט געווען אין ארץ
שבי ,און דער עולם האט נישט געהאט קיין דירות, ישראל .מען האט איבערגעלאזט די הייזער ,און מען
מען האט נישט געהאט וואו צו וואוינען ,מען איז האט געדארפט אנהייבן זיך צו מסדר זיין פון אנהייב,
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~ד~ שיחות ודברות קודש -וויען
גמרא געווענליך אז דאס איז געווען ביאה ראשונה, געווען אין גלות די גאנצע צייט .אז מען איז געווען
די ערשטע מאל וואס מען איז אריינגעקומען אויף אין גלות די גאנצע צייט ,האבן זיי געטראכט ,דארף
ארץ ישראל ,און ימי עזרא ,דאס איז ביאה שניה. מען דאך נישט מאכן יעצט סוכות בחודש השביעי,
ווען מען איז אריינגעקומען אויף ארץ ישראל ,איז כדי אפצוקומען גלות ,ווייל איך בין דאך ממילא אין
מע ן דאך נישט געווען מסודר ,און דעמאלטס האט גלות .מען דארף טאקע מאכן א זכר אויף בסוכות
מען געמאכט דעם סוכות ,ווייל עס איז א חוק אז הושבתי את בני ישראל בהוציאי אותם מארץ מצרים,
עס מוז זיין בחודש השביעי. אבער מען קען דאך מאכן דעם זכר בזמנו ,אין חודש
ניסן.
*
קומט אויס ,אז דער יום טוב פון סוכות האט אין זיך זאגט דער פסוק ,ויעשו כל הקהל 'השבים מן השבי',
א געוואלדיגע ענין פון שמחה .אפילו עס איז די וואס זענען צוריקגעקומען פונעם שבי .כאטש זיי
באשערט געווארן פאר איינעם אין די הייליגע טעג, זענען דאך אין גלות ,זיי זענען דאך צוווארפן ,זיי
אז ער דארף גיין אין גלות ,פון דעסטוועגן דאך ,אז האבן נישט קיין שטוב וואו צו זיין .פון דעסטוועגן
מען גייט ארויס פון שטוב ,און מען זיצט אין די דאך האבן זיי געמאכט סוכות אין חודש תשרי,
סוכה ,איז דאס דער גלות וואס מען קומט אפ ,אויב כאטש עס איז בטל די טעם .פארוואס האבן זיי
עס איז נגזר געווארן פון פריער .קומט אויס ,ביז מען טאקע געמאכט? ווייל מען האט גענומען דעם ספר
גייט נישט אריין אין די סוכה ,האבן מיר נאך א תורה .וימצאו כתוב בתורה ,זיי האבן געטראפן אז
חשבון פון די עונות פונעם פארגאנגענעם יאר .מען עס איז דא א פסוק וואס שטייט 'חוקת עולם'
האט טאקע מוחל געווען יום כיפור אויף אלעס וואס לדורותיכם ,בחודש השביעי תחוגו אותו ,אז אפילו
מען האט געזינדיגט ,אבער אויף כריתות און מיתות עס וועט אוועקפאלן דער טעם פון גלות ,פון
בית דין איז מען נאך נישט פארטיג מיטן חשבון ביז דעסטוועגן דאך זאל מען עס מאכן בחודש השביעי,
יעצט ,ווייל עס איז דאך יסורים ממרקים .קומט דאס האבן זיי געטראפן .וימצאו כתוב בתורה אשר
אויס ,אז מען הייבט נישט אן נאך יום כיפור א צוה ה' ביד משה ,אשר ישבו בני ישראל בסוכות בחג
פרישע חשבון ,ווייל עס איז נאך דא חשבונות פון 'בחודש השביעי' .די תורה האט געשריבן אז עס איז
פריער .כריתות און מיתות בית דין האט יום כיפור דא א חוק עס דארף זיין בחודש השביעי .ויעשו כל
נישט מכפר געווען. הקהל השבים מן השבי סוכות ,וישבו בסוכות ,האבן
זיי דעמאלטס געמאכט סוכות.
ווען עס קומט אבער דעם ערשטן טאג סוכות,
וואס מען גייט ארויס אין די סוכה ,קומט דאך אויס זאגט דער פסוק ווייטער ,אזא סארט סוכה וואס
אז אפילו עס איז געווען יסורים ממרקים ,מען האט עס איז נישט דא דער טעם פון גלות ,און פון
געדארפט האבן גלות ,איז מען שוין יעצט דעסטוועגן דאך מאכט מען א סוכה ווייל עס איז א
ארויסגעגאנגען אין דעם גלות .יעצט איז ראשון חוקת עולם ,דאס איז נאר געווען איינמאל פאר
לחשבון עונות ,יעצט הייבט זיך אן א נייע חשבון דעם .כי לא עשו מימי יהושע בן נון כן בני ישראל
פון עונות .מען האט שוין אלעס מוחל געווען פון עד היום ההוא .פון ימי יהושע בן נון ,דעמאלס איז
פאר יום טוב ,און אפילו יסורים וואס איז נגזר מען דאך אויך אריין געקומען אויף ארץ ישראל ,און
געווארן ,ווען מען האט זיך אריינגעזעצט אין די מען האט נישט געהאט קיין דירות .און דעמאלטס
סוכה ,איז דאס אויך אוועקגעגאנגען .מען איז האט מען אויך געמאכט סוכות בחודש השביעי,
ארויסגעגאנגען פון דירת קבע ,און מען איז ווייל עס איז א חוק צו מאכן דווקא אין חודש
געגאנגען אין א דירת עראי ,מען וואלגרט זיך אין א תשרי .אלע יארן האט מען טאקע געמאכט סוכות,
דירת עראי ,דעמאלטס איז ראשון לחשבון עונות, אבער לא עשו 'כן' ,עס איז נישט געווען די סוכות
הייבט זיך אן יעצט א נייע חשבון ,עס הייבט זיך וואס מיר מאכן יעצט ,אזא סוכה וואס עס איז נישט
יעצט אן א נייע יאר ,ווייל וואס עס איז געווען פון דא דער טעם פון גלות ,און מען מאכט עס בחודש
די פארגאנגענע יאר ,אפילו עס איז געבליבן יסורים השביעי ,אזאנס האבן זיי נישט געטון מימי יהושע
ממרקים אויף די עונות פון ביז יעצט ,טוט עס די בן נון .אין יהושע בן נון' ס צייטן איז אויך געווען
סוכה אוועקנעמען. אזא מצב .די צייטן פון יהושע בן נון רופט אן די
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~ה~ שיחות ודברות קודש -וויען
איז צורודערט ,ער האט נישט קיין מנוחת הנפש ,עס סוכה איז נישט נאר אז עס איז דא א מצוה פון
פעלט אים די הרחבת הדעת ,דאס איז א גלות וואס שמחה ,ווייל מען פריידט זיך יעצט מיטן יום טוב,
איז ביי זיך אליין .זאגט דער בעלזער רב ,די ערשטע מען פריידט זיך מיטן טאג אליין .נאר ווען מען קומט
צוויי גלות'ער ,דאס איז א שוואכערע גלות ,עס איז א אריין אין די סוכה ,האט מען מיט דעם
פיזישע גלות ,צווישן א גוי ,צווישן א יוד .די גלות אוועקגענומען די יסורים ממרקים וואס מען דארף
וואס א מענטש איז ביי זיך אליין אין גלות ,דאס איז אדורכגיין במשך דעם יאר .אפילו מען האט געהאט
א ביטערערער גלות ,וואס אויף דעם דארף מען א חשבון פון פריער ,עס איז נאך געבליבן אן עונש
האבן א גרויסן פדות. פון גלות ,וואס א מענטש וואלט געדארפט
מיטמאכן .אבער יעצט ווען מען קומט אריין אין די
דאס איז די מסורה פון די דריי מאל פדות ,ושמתי סוכה ,גייט אוועק דער גלות ,מען איז אויך
פדות בין עמי ובין עמך ,אמאל איז דא וואס א יוד אפגעקומען ,אז עס איז נישט דא קיין יסורים
איז צוזאמען מיט א גוי ,און ער דארף א פדות .דאס ממרקים אויפן קומענדיגן יאר .ממילא קומט אויס,
איז פדת חסר ,דאס איז א שוואכערע פדות .אמאל אז עס איז נישט נאר א שמחה פון יום טוב ,עס איז
איז דא וואס עס איז פדות שלח לעמו ,צווישן איין נישט נאר די שמחה וואס מען האט יעצט ,יעצט איז
יוד און א צווייטע יוד ,וואס דארף האבן א פדות, ער בשמחה ,די וואך איז ער פרייליך .נאר ריבה בה
דאס איז אויך א גרינגערע פדות .אבער והרבה 'עמו' הכתוב שמחה יתירה ,די וואך פרייליכקייט ,דאס
פדות ,א פדות וואס מען דארף האבן מיט זיך אליין, ברענגט אז א גאנץ יאר זאל זיין פרייליך .מען איז
דאס איז שוין והרבה ,דארט דארף מען האבן אסאך ארויסגעגאנגען אין די סוכה ,מיט דעם איז מען
א שטערקערן פדות .דאס איז די דריי פדות וואס איז אפגעקומען דעם גלות ,והיית אך שמח.
דא.
*
וועגן דעם שטייט די מצוה פון שמחה ,דריי מאל.
ריבה בה הכתוב שמחה יתירה ,ווייל די שמחה פון עס איז דא א ווארט פון ערשטן בעלזער רב זי"ע ,עס
סוכה איז ,אז אפילו עס איז געווען אן עונש פון איז דא א מסורה ,דריי מאל פדות .ושמתי פדות בין
גלות ,ווערט מען פטור פון די גלות ,ווען מען גייט עמי ובין עמך (שמות ח-יד) ,פדות שלח לעמו (תהלים
ארויס אין די סוכה .און מען האט דאך פריער קיא-ט) ,און והרבה עמו פדות (תהלים קל-ז) .די ערשטע
גערעדט ,אז עס איז דא דריי גלות'ער ,גלות ביי א גוי, צוויי 'פדת' איז חסר ,עס פעלט די ו' .והרבה עמו
גלות ביי א יוד ,און גלות ביי זיך אליין .האט די תורה 'פדות' איז מלא .האט דער בעלזער רב געזאגט ,עס
געשריבן דריי מאל שמחה ביי סוכות .צו ווייזן ,אז די איז דא דריי ערליי גלות'ן .אמאל איז דא א גלות וואס
יום טוב פון סוכות ,וואס איז ריבה בה הכתוב שמחה א מענטש איז אין גלות צווישן אומות העולם .אונז
יתירה ,מען איז מקיים די מצוה ווי עס דארף זיין, זעמיר היינט אין גלות צווישן די גוים .דאס איז
מען עסט און מען שלאפט אין די סוכה ,דאס נעמט בכלליות ,און עס איז דא א גלות בפרטיות וואס א
אוועק די גזירה פון גלות ,און עס ווערט זמן מענטש איז אמאל פארבינדן מיט א גוי ,און ער
שמחתנו. ליידט פון אים צרות .אמאל איז עס אן ארבעטער,
אמאל איז עס א שכן ,אמאל איז עס די רעגירונג ,ער
*
איז אין גלות אין די הענט פונעם גוי .און דאס איז א
און מען דארף נישט איבערלאזן די געלעגנהייט. גלות וואס מען דארף דערויף א פדות.
יום טוב דארף מען זיין פרייליך .יעדע רגע וואס א
מענטש איז פרייליך אין די טעג ,האט ער אן עס איז דא נאך א גלות ,וואס איין יוד איז אין גלות
עקסטערע מצוה וואס ער איז מקיים ,א מצוה פון ביים צווייטן יוד .אן ארבעטער מיט א בעל הבית,
שמחת יום טוב .און ווי מען האט פריער גערעדט, מען פירט זיך נישט אויף ווי עס דארף צו זיין .א מאן
דאס ברענגט שמחה אויף א גאנץ יאר אויך .אין און ווייב ,אמאל איז איינער אין גלות ביים צווייטן.
הייליגע ספרים שטייט ,עס ווערט אנגערופן זמן עס איז דא אסאך ערליי אופנים ,וואס עס איז דא א
שמחתנו .זמן איז פון לשון זימון ,זימן שחורים ומצא גלות צווישן א יוד מיט א יוד - .נאכדעם איז דא א
לבנים (ביצה ז .).עס איז 'זמן' שמחתנו ,עס איז א גלות וואס א מענטש איז אין גלות ביי זיך אליין ,ער
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~ו~ שיחות ודברות קודש -וויען
דארף זיצן אין די סוכה ,זאל מען אפקומען וואס צייט וואס מען גרייט זיך אן ,מען איז מזמין שמחה
מען דארף אדורך גיין. אויף א גאנץ יאר .און עס איז כדאי אוועקצוגעבן
צייט אויף שמחה אין די טעג פון סוכות ,ווייל מיט
אין די סוכה לייגט מען נוי סוכה .אפילו מען דארף דעם ברענגט מען שמחה אויף א גאנץ יאר
גיין אין גלות ,זאל אבער זיין א שיינע סוכה ,עס זאל שפעטער .דאס איז די ריבה בה הכתוב שמחה
זיין שיין .מען זאגט נישט ,דו ביסט אין גלות ,זאל עס יתירה ,מען דארף אוועקלייגן יעדע עגמת נפש.
זיין א גלות בתוך גלות .ניין ,גלות דארף זיין א גלות. יעדע שטוב האט דאך זיין פעקל וכדומה ,נישט
אבער דער אייבערשטער זאל העלפן אז יעדן גלות טראכטן ,נישט רעדן אין שטוב ,פון קיין שום זאך
וואס א יוד דארף אדורך גיין ,זאל זיין מיט נוי סוכה, וואס איז גורם עגמת נפש .אויסנוצן די טעג זיך צו
עס זאל זיין ארומגענומען מיט שיינקייט ,מען זאל פרייען מיטן אייבערשטען ,זיך פרייען מיט מצוות
קענען דינען דעם אייבערשטען מתוך שמחה ובטוב היום ,זיך פרייען מיט די תורה .און דאס ברענגט צו,
לבב ,און מען זאל זיך קענען שטענדיג פרייען אז עס זאל זיין שמחה א גאנץ יאר אויך .דער
איינער מיטן צווייטן .מען ווארט דאך אויף די אייבערשטער זאל געבן ,אז די שמחה זאל נמשך
גרויסע שמחה בביאת בן דוד ,וואס דעמאלטס וועט ווערן אויף א גאנץ יאר שפעטער ,עס זאל זיין והיית
דאך זיין תחיית המתים ,יקיצו וירננו כל שוכני עפר, אך שמח ,יעדער יוד קען נוצן די שמחה א גאנץ
אלעס וועט זיך דאך טוישן ,עס וועט זיין א שמחה יאר .דער באשעפער זאל צונעמען יעדע עגמת נפש
אין אלע ענינים וואס דער מענטש דארף האבן .זאל וואס איז אנגעשריבן געווארן וואס מען דארף
דער באשעפער געבן ,אז מען זאל זוכה זיין צו די אדורך גיין ,און מען זאל אפקומען מיט דעם עגמת
גרויסע שמחה ,בביאת בן דוד ,במהרה בימינו אמן. נפש וואס מען גייט ארויס פון די שטוב ,און מען
בשמחת בית השואבה בהסוכה שעל יד בית מדרשנו בוויליאמסבורג
יום ה' -ליל ב' דחוה"מ סוכות תשפ"ו לפ"ק
און די גמרא שטעלט זיך ,וואס איז דער ענין פון די דער יום טוב פון סוכות באשטייט פון צוויי מצוות,
נענועים וואס מען מאכט .די גמרא (סוכה לז ):ברענגט ישיבת סוכה ,און די מצוה פון ארבעה מינים.
צו א משנה (מנחות סא ,).אז אין בית המקדש איז אויך ולקחתם לכם ביום הראשון פרי עץ הדר (ויקרא
געווען תנופה .יעדן שבועות איז געווען שני כבשי כג-לט) ,מען דארף שאקלען לולב מיט די איבריגע
עצרת ,צוויי כבשים פאר די קרבנות פונעם יום טוב, מינים .די מצוה פון סוכה איז מן התורה אלע זיבן
און שתי הלחם ,צוויי ברויט פון חמץ ,און מען האט טאג ,אבער די מצוה פון לולב איז מן התורה נאר אין
געדארפט מאכן תנופה ,מען האט עס געדארפט בית המקדש געווען זיבן טאג ,אבער אין חוץ לארץ,
אויפהייבן .כיצד הוא עושה ,ווי אזוי האט מען עס אויסערן בית המקדש איז די מצוה נאר איין טאג .און
אויפגעהויבן .ער האט גענומען די שתי הלחם ,און מדרבנן ,אלץ זכר למקדש ,שאקלט מען אלע זיבן
ארויפגעלייגט אויף די שני כבשים ,עס איז געווען טעג (סוכה מא - .).די מצוה פון נטילת לולב איז,
ביידע צוזאמען ,ומניח ידו תחתיהן ,און ער האט מדאגבהיה נפק ביה (סוכה מב ,).אז מען האט
אונטערגעלייגט די האנט ,ומניף ,און ער האט עס אויפגעהויבן דעם לולב איין מינוט ,האט מען יוצא
אויפגעהויבן .און עס איז נישט גענוג אז ער האט עס געווען .די חכמים זענען געקומען און זיי האבן
אויפגעהויבן ,אגבהיה ,נאר ומוליך ומביא ,מעלה צוגעגעבן אז מען זאל מאכן נענועים מיט די לולב.
ומוריד .מוליך ,ער האט עס געפירט צו אלע פיר מען מאכט נענועים בשעת נטילה ,בשעת מען מאכט
זייטן ,און ער האט עס צוריקגעברענגט .מעלה די ברכה ,און שפעטער ביי הלל ,מאכט מען אויך
ומוריד ,אויבן און אונטן ,שנאמר (שמות כט-כז) אשר נענועים ביי די פלעצער וואו עס איז איינגעטיילט.
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~ז~ שיחות ודברות קודש -וויען
בלולב .אזוי ווי ביי תנופה ,דאס זעלבע איז ביי לולב הונף ואשר הורם .אזוי ווי דארט איז דא אן ענין פון
אויך .טייטשט רש"י ,וכן בלולב ,מוליך ומביא מעלה נענועים ,איז ביי לולב אויך די זעלבע.
ומוריד .אזוי ווי מען האט געטון ביי די תנופה ,דארף
מען דא אויך טון. אמר רבי יוחנן ,וואס איז דער ענין פון די נענועים.
וואס איז דער מוליך ומביא מעלה ומוריד .מוליך
זאגט די גמרא ווייטער ,רב אחא בר יעקב ממטי ליה ומביא למי שהארבע רוחות שלו ,מעלה ומוריד למי
ומייתי ליה ,ער האט געמאכט נענועים מיטן לולב, שהשמים והארץ שלו .טייטשט רש"י ,ווען ער הייבט
אמר ,ער האט געזאגט ,דין גירא בעיניה דסטנא ,דאס עס אויף ,ווען ער מאכט די נענועים ,דארף ער אינזין
איז א פייל אין די אויגן פונעם שטן .רש"י טייטשט, האבן ,מצוה זו אנו עושים לשמו ,איך טוה די מצוה
אז דער שטן זעהט אז ער האט נישט קיין כח אונז פארן אייבערשטען .דער אייבערשטער איז דער בעל
אוועקצונעמען פון די מצוות פונעם אייבערשטען, הבית אויף די וועלט ,די פיר רוחות זענען זיינס,
אונז זעמיר מקיים די מצוות ,נישט נאר די מצוה שמים וארץ איז זיינס ,איך בין מקיים די מצוה פון
אליין ,נאר די שירי מצוה זעמיר אונז אויך מקיים. לולב לשמו ,איך טוה עס לשם ה' ,פארן
דאס שטערט פארן שטן ,עס איז אזוי ווי מען וואלט אייבערשטען .ווי אזוי צייג איך אן ,אז איך טוה עס
אים אריינגעשאסן א חץ אין זיינע אויגן .זאגט די פארן אייבערשטען ,די ארבע רוחות און שמים וארץ,
גמרא ,ולאו מלתא היא ,מען זאל נישט אזוי זאגן, דאס איז דער אייבערשטער ,פאר אים מאך איך עס.
דאתי לאיגרויי ביה ,מען הייבט נישט אן זיך צו
טשעפען מיטן שטן ,ער קען זיך פארלייגן. במערבא מתנו הכי ,מוליך ומביא כדי לעצור רוחות
רעות .עס איז דא שלעכטע ווינטן וואס מאכן קאליע
און עס איז א גרויסע פלא די גאנצע ענין פון די פאר די וועלט ,און די רוחות קומען דאך פון די פיר
נענועים .וואס איז די טייטש ,מען נעמט די מצוה, זייטן ,מאכט מען מוליך ומביא ,כדי צוריקצוהאלטן
און מען מאכט דערמיט נענועים ,צו ווייזן אז אונז אז איבערן יאר זאל נישט קומען קיין רוחות רעות.
טוה מיר עס פארן אייבערשטען ,וואס ארבע רוחות מעלה ומוריד כדי לעצור טללים רעים .פון הימל
שלו ,און אזוי ווייטער .מילא תנופה וואס איז געווען קומען אראפ טל און גשם ,הייבט מען עס אויף אויבן
אין בית המקדש ,די כבשי עצרת צוזאמען מיט די און אונטן ,כדי צוריקצוהאלטן די טללים רעים- .
שתי הלחם ,האט מען געמאכט תנופה ,ווייל די שתי דאס איז טייטש ,אז עס איז דא צוויי כוונות אין די
הלחם האט מען נישט מקריב געווען אויפן מזבח, נענועים .איין כוונה איז ,איך מאך עס לשם שמים,
ווייל די שתי הלחם איז געווען חמץ ,און כל שאור למי שהארבע רוחות שלו .און די אנדערע כוונה איז,
וכל דבש לא תקטירו ממנו אשה לה' (ויקרא ב-יא), אז מען טוט עס כדי לעצור רוחות רעות וטללים
האט מען עס נישט געקענט מקריב זיין .יעדער רעים.
קרבן ,ווי אזוי געב איך עס איבער פארן
אייבערשטען? ווען איך לייג עס ארויף אויפן מזבח, אמר רבי יוסי ,זאת אומרת ,שירי מצוה מעכבין את
האב איך עס געברענגט אשה ריח ניחוח לה' .אבער הפורעניות .ווען א מענטש טוט א מצוה ,און ער טוט
א קרבן וואס קומט נישט אויפן מזבח ,די שתי הלחם, די מצוה בשלימות .און אפילו שירי מצוה ,זאכן וואס
וואס די כהנים האבן אויפגעגעסן ,האט מען וואלט נישט מעכב געווען די מצוה ,פון דעסטוועגן
געמאכט תנופה ,צו ווייזן ,אז מען גיט עס איבער דאך טוט ער עס אויך ,האט עס א כח ,אז עס איז
כביכול פארן אייבערשטען. מעכב את הפורעניות ,עס האלט צוריק פורעניות .די
חשיבות פון א מצוה איז אזוי גרויס ,אז נישט נאר די
אבער וואס איז דער ענין צו נעמען ד' מינים ,א מצוה מצוה אליין האט א כח וואס עס טוט אויף ,נאר
וואס מען איז מחויב צו געבן א שאקל ,און דריי עס אפילו די זייטיגע זאכן פון די מצוה ,וואס איז שיריים,
צו אלע זייטן ,כדי צו ווייזן אז דו טוסט עס פארן וואס אפילו מען וואלט עס נישט געטון ,וואלט מען
אייבערשטען? וואס עפעס פונקט מצות לולב ,איין אויך יוצא געווען די מצוה ,האט עס אויך א כח אז
מצוה פון אלע תרי"ג מצוות וואס מען מאכט עס איז מעכב פורעניות .שהרי תנופה שירי מצוה
נענועים .פארוואס נעמט מען נישט די מצה ,פאר ער היא ,תנופה ביי א קרבן ,און ביי לולב ,איז שירי
גייט עסן מצה ,זאל ער מאכן נענועים מיט די מצה, מצוה ,ועוצרת רוחות וטללים רעים .אמר רבא ,וכן
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~ח~ שיחות ודברות קודש -וויען
די ביאור דערפון איז ,דער ילקוט (אמור תרנג) פרעגט, כדי צו ווייזן אז מען טוט עס פארן אייבערשטען
פארוואס מאכט מען סוכות אין חודש השביעי ,אין וואס ארבע רוחות שלו .און די זכות פון מצה זאל
חודש תשרי? סוכות איז דאך א זכר אויף כי בסוכות אויך העלפן ,עס זאל מעכב זיין רוחות רעות וטללים
הושבתי את בני ישראל בהוציאי אותם מארץ מצרים, רעים .און ער דארף נישט ווארטן ביז פסח ,ער קען
וואס דאס איז דאך געווען אין חודש ניסן .וואלט נעמען זיינע תפילין יעדע צופרי ,און מאכן דערמיט
מען געדארפט זיצן אין די סוכה אין חודש ניסן. די נענועים .ער איז מקיים די מצוה לשם שמים ,ער
פארוואס האט מען עס אפגעשטופט ,און מען מאכט טוט עס פארן אייבערשטען .עס איז נישט דא נאך א
עס בחודש השביעי? דער טור (סימן תרכה) פרעגט מצוה אין די תורה ,וואס די חכמים האבן מתקן
אויך די קשיא ,און דער טור זאגט ,מען זיצט נישט געווען אז מען זאל מאכן נענועים נאר ביי מצות
אנהייב זומער ,נאר ווען עס ווערט שוין קאלט לולב .איך האב נישט געזען שטיין אין די מפרשים
אינדרויסן ,עס איז א זמן פון גשמים ,פון דעסטוועגן אויפן פלאץ א הסבר דערויף ,פארוואס פונקט דא
דאך גייט מען זיצן אין די סוכה ,כדי עס זאל זיין ניכר איז דא א ענין פון נענועים.
אז מען זיצט אין די סוכה לשם מצוה.
פונעם אר"י הק' שטייט גרויסע סודות וואס איז דא
דער ילקוט זאגט א צווייטן תירוץ ,ווייל אזוי ווי מען אין די נענועים .אונז מאך מיר די נענועים ,מען
האלט נאך ראש השנה און יום כיפור ,ווען מען האט שאקלט דעם לולב אויף זעקס זייטן ,יעדע מאל איז
אנגעשריבן אויף אונז אלעס וואס גייט זיין די דא דריי הולכות והובאות .קומט אויס ,אז עס איז דא
קומענדיגע יאר .מען האלט שוין נאך א כתיבה ,און אכצן נענועים יעדע מאל וואס מען שאקלט .דריי
נאך א חתימה ,און מען ווייסט נישט וואס מען האט מאל מוליך ומביא ,און אויף די זעקס זייטן ,דריי מאל
אונז אנגעשריבן אויף די קומענדיגע יאר .קען זיין אז זעקס ,איז אכצן .ביי הלל שאקלט מען פיר מאל ,ביי
מען איז מחויב געווארן גלות ,דאס איז דער עונש הודו ,ביי אנא ה' הושיעה נא צוויי מאל ,נאכדעם
וואס מען דארף אדורכגיין .האט דער אייבערשטער נאכאמאל ביי הודו .דאס איז פיר מאל אכצען ,דאס
געגעבן די מצוה פון סוכה ,אז מען זאל איבערלאזן איז צוויי און זיבעציג נענועים וואס מען מאכט מיט
די שטוב ,און ארויסגיין אין די סוכה ,דאס איז א די לולב .צוויי און זיבעציג איז דער מנין פון חס"ד.
בחינה פון גלות ,ער לאזט איבער זיין שטוב ,און ער זאגט דער אר"י הק' ,אז דאס איז מעורר חסד אויף די
גייט ארויס אין די סוכה .און דער אייבערשטער איז וואס דארפן האבן חסד .עס שטימט מיט די גמרא,
דאס מחשיב ,כאילו ער האט שוין יוצא געווען זיין אז עס איז לעצור רוחות רעות און טללים רעים- .
חיוב פון גלות .די לשון אין מדרש איז ,והקב"ה מעלה אבער לויט דעם ,קען מען ביי יעדע מצוה מאכן
עליהן כאילו גלה לבבל ,כאילו ער וואלט געגאנגען אזויפיל נענועים .און מען געפונט נישט אין ערגעץ,
אין גלות צו בבל .קומט אויס ,אז מיט דעם האט מען אז עס זאל זיין א ענין אז מען זאל עס טון.
אוועקגענומען דעם גזר ,אויב מען וואלט געדארפט
*
גיין אין גלות.
עס קען אפשר זיין א געדאנק ,פארוואס פונקט דא
די ביאור דערפון איז .עס שטייט אין די גמרא (יומא ביי לולב איז דא אן ענין פון נענועים .מען האט
פו ,).יום כיפור איז נישט מוחל אלע עונות .ווען א גערעדט נעכטן ביי שמחת בית השואבה (בעיר
מענטש טוט תשובה ,איז עס מכפר אויף א מצות מאנסי) ,אז סוכות איז ראשון לחשבון עונות (תנחומא
עשה ,אבער א לא תעשה איז נאך תולה .כדי א לא אמור כב) .יום כיפור האט מען מוחל געווען אלע
תעשה זאל ווערן מכופר ,מוז אנקומען יום כיפור. עונות ,ווען עס גייט אדורך יום כיפור ,ולקחתם לכם
יום כיפור איז מכפר אויף אלע עשה'ס און אלע לא ביום הראשון (ויקרא כג-מ) ,הייבט זיך אן יעצט א
תעשה'ס .כריתות ומיתות בית דין איז יום כיפור אויך פרישע חשבון אויף די עונות .מען האט דאך אלעס
נישט מכפר ,עס איז נאך תולה ,עס מוז נאך זיין מוחל געווען ביז יעצט ,מען עפענט יעצט א נייע
יסורים וואס זאלן ממרק זיין דעם חטא .קומט אויס, בוך ,א נייע פנקס פאר די עונות .און די מפרשים
אז מען האלט נאך יום כיפור ,מען האט נאר מוחל שטעלן זיך ,ממחרת יום כיפור וואלט געדארפט זיין
געווען די עשה'ס מיט די לא תעשה'ס .ווען א ראשון לחשבון עונות ,פארוואס רופט מען אן סוכות
מענטש איז ל"ע נכשל געווארן אין כריתות ומיתות ראשון לחשבון עונות.
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~ט~ שיחות ודברות קודש -וויען
עס איז נישט קלאר ,וואס מיינט נע ונד תהיה בארץ. בית דין ,האט ער נאך א פעקל אויף זיך ,ער דארף
וואס איז די דאפלטע לשון' ,נע' און 'נד' זאלסטו זיין אדורכגיין יסורים ,איז דאך מעגליך אז ער דארף
בארץ .עס איז דא צוויי פשטים דערין .איין פשט איז, האבן גלות .האט מען נאך יום כיפור געגעבן סוכות,
'נד' איז די טייטש ,א מענטש וואוינט אויף א פלאץ, ווען מען גייט ארויס אין די סוכה ,האט מען אויך
און ער הייבט זיך אויף פון זיין פלאץ און ער גייט יוצא געווען די חיוב פון גלות ,איז ממילא האט מען
אוועק ערגעץ אנדערש ,האט ער נודד געווען אוועקגענומען דעם דין פון גלות .אזוי שטייט אין
ממקומו ,ער איז אוועקגעגאנגען פון זיין פלאץ ,און מדרש.
ער קען זיך דארט באזעצן .ער גייט אוועק פון דא
אויף ארץ ישראל ,אדער ער קומט פון ארץ ישראל קומט דאך אויס ,אז ווען מען גייט אריין אין די
אויף אמעריקא ,ער האט נודד געווען ,און ער טוט סוכה ,דעמאלטס ווערט הערשט אפגעווישט אלע
זיך מסדר זיין וואו ער איז .נע איז די טייטש ,אז ער עבירות פונעם פארגאנגענעם יאר .ווייל ביז סוכות,
געפונט זיך נישט אויף איין פלאץ א לענגערע צייט, אפילו עס איז אדורך יום כיפור ,איז דאך נאך
ער גייט אייביג ארום פון איין מקום צום אנדערן געבליבן כריתות ומיתות בית דין וואס מען האט
מקום .מען זאגט אויף צדיקים אז זיי זענען געגאנגען נאכנישט מסדר געווען ,אפשר איז נאך דא א חיוב
גלות ליידן .וואו מען איז געשלאפן איין נאכט ,איז פון גלות דערויף .אבער אז מען גייט אריין אין די
מען נישט געשלאפן די צווייטע נאכט .ער איז נישט סוכה ,און סוכה נעמט אוועק דעם גלות ,איז ממילא
נאר 'נד' ,ער האט איבערגעלאזט די שטוב און ער איז דעמאלטס ראשון לחשבון עונות ,עס הייבט זיך אן א
ארויסגעגאנגען דערפון .ער האט דארט אויך נישט נייע חשבון פון די עונות.
קיין מנוחה ,ער גייט פון איין מקום אויפן אנדערן
*
מקום .וואו ער איז געווען נעכטן איז ער נישט היינט,
נע ונד תהיה בארץ ,דו זאלסט זיין ביידע. אין די גמרא (סנהדרין לז ):איז דא א מחלוקת ,וויפיל
גלות נעמט אוועק פון די יסורים וואס א מענטש איז
קין האט דאך געהאט אויף זיך צוויי קללות ,נע ונד מחויב צו האבן .איינער וואס איז מחויב יסורים ,און
תהיה בארץ ,און וישב בארץ נוד ,ער איז ער גייט נאכדעם אין גלות ,וויפיל כח האט דער גלות
אוועקגעגאנגען פון זיין שטוב ,און ער האט זיך אראפצונעמען פון די יסורים .עס איז דא אפאר
באזעצט אויף נוד ,און מען רעדט נישט מער פון דעות אין די גמרא .איין דעה איז ,גלות מכפרת הכל.
דעם 'נע' .זאגט די גמרא ,ווייל גלות איז מכפרת אז מען איז געגאנגען אין גלות ,איז אפגעווישט
מחצה .קומט אויס אז די צווייטע קללה פון 'נע' וואס געווארן אלע פעקלעך פון יסורים וואס מען דארף
ער האט געהאט ,איז אפגעווישט געווארן דורכן נוד. האבן .א צווייטע דעה איז דא ,אז גלות איז מכפרת
דורכדעם וואס ער איז געגאנגען אין גלות ,איז גלות מחצה .די האלבע עונש וואס דו האסט געדארפט
מכפרת מחצה. האבן ,איז אפגעווישט געווארן מיט דעם וואס מען
איז געגאנגען אין גלות .עס זענען דא נאך דעות אין
דער מהרש"א ברענגט צו א מדרש תנחומא (בראשית די גמרא ,אבער על כל פנים אונז וועל מיר זיך
ט) ,אז נע איז א צווייטער עונש .וואו ער איז באציען צו די צוויי דעות ,אז גלות איז מכפר אלעס,
געגאנגען ,האט די ערד אנגעהויבן צו ציטערן ,און און איין דעה איז דא ,אז גלות האט מכפר געווען די
אלע בהמות און חיות וואס זענען געשטאנען ארום העלפט.
אים האבן אנגעהויבן צו ציטערן .און זיי האבן
געפרעגט וואס גייט דא פאר ,פארוואס ציטערט דער וואס זאגט אז גלות איז מכפר די העלפט,
מען? האט מען געזאגט ,ווייל דא דרייט זיך ארום א ברענגט א ראיה פון קין .קין ,איז געווען דער
קין וואס האט גע'הרג'ט א מענטש .האבן די חיות ערשטער וואס האט גע'הרג'ט זיין ברודער הבל ,און
געוואלט צוגיין ,און מען האט אים געוואלט הרג'נען. דער אייבערשטער האט אים געזאגט ,דיין שטראף
און דער אייבערשטער האט אים אפגעהיטן .אויף וועט זיין ,נע ונד תהיה בארץ (בראשית ד-יב) ,דו
דעם האט ער געזאגט שפעטער פארן אייבערשטען, וועסט זיין נע ונד בארץ .און נאכדעם שטייט אין
והיה כל מוצאי יהרגנו (בראשית ד-יד) .קומט אויס ,אז פסוק ,וישב בארץ נוד ,קין האט זיך באזעצט אין
'נע' איז די טייטש ,אז וואו ער גייט ,האט געציטערט ארץ נוד.
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~י~ שיחות ודברות קודש -וויען
און אויף דעם זאגט די גמרא ,שירי מצוה זענען די ערד ,און 'נד' איז א צווייטע קללה ,אז ער וועט
מעכב את הפורעניות .דו וועסט פרעגן ,וואס איז דארפן גיין אין גלות.
דער ענין פון די נענועים וואס מען דארף מאכן מיט
די ד' מינים סוכות .דאס איז שירי מצוה ,דאס איז על כל פנים ,קין האט גע'הרג'ט א מענטש ,און ער
שיירים פון די מצוה .עס איז נישט די עיקר מצוה, איז געווען מחויב מיתה בידי שמים ,עס איז
עס איז שירי מצוה .און די שירי מצוה ,די נענועים נאכנישט געווען מיתה בידי אדם ,נאר מיתה בידי
וואס דו מאכסט ,דאס איז מעכב את הפורעניות .עס שמים .תשובה איז נישט מכפר דערויף ,יום כיפור
איז מעכב די פורעניות פון גלות וואס א מענטש איז נישט מכפר אויף כריתות ומיתות בית דין ,עס
דארף אמאל אדורך גיין ,טוט עס צוריקהאלטן. מוז זיין יסורים ממרקין ,און די יסורים ממרקין איז
געווען נע ונד תהיה בארץ .און עס האט נישט מכפר
קומט אויס ביי אלע אנדערע מצוות איז נישט דא געווען אינגאנצן ,גלות אליין איז נאר מכפר מחצה,
קיין ענין אז מען זאל מאכן דערמיט נענועים ,ער איז עס איז נאר מכפר האלב .האט ער געמוזט גיין קיין
מקיים די מצוה וואס דער אייבערשטער האט נוד ,אבער ער איז פטור געווארן פון דעם נע ,וואס
געהייסן .דא האבן די חכמים מתקן געווען מען זאל איז געווען די צווייטע קללה.
מאכן נענועים ,אזוי ווי מען האלט דאך נאך די
הייליגע טעג ,און מען דארף האבן א פדות, עס איז ניתן להאמור ,אזוי ווי נאך יום כיפור מאכט
ארויסצוגיין פון די גזירה אז עס איז נגזר געווארן נע מען א זכר כדי מכפר צו זיין ,טאמער מען איז מחויב
ונד תהיה בארץ .און מען האט מתקן געווען וועגן יסורים ,זאל מען עס אפקומען דורך גלות ,גלות איז
דעם סוכות ,כדי עס זאל זיין א בחינה פון גלות ,האבן דאך מכפרת .מאכט מען צוויי זאכן ,איינס ,מען גייט
די חכמים צוגעגעבן דערצו ,אז מען זאל אויך מאכן אריין אין די סוכה ,וואס דאס איז 'נוד' ,ער האט
נענועים ,וואס נענועים טוט אויך ארויסנעמען פון איבערגעלאזט די שטוב ,און אריינגעגאנגען אין די
דעם גזר דין וואס איז געווען. סוכה .וואס טוט מען ,אויב עס איז דא נאך א גזירה
פון 'נע' .פאר 'נע' מאכט מען די נענועים .מען נעמט
און דין גירא בעיניה דסטנא .דער שטן האט זיך די ד' מינים ,מען איז עס מנענע ,עס רוהט נישט אויף
געפלאגט אין די הייליגע טעג ,און מען האט איין פלאץ ,ער איז מוליך ומביא ,ארויף און אראפ .אז
געברענגט אלע עבירות פון יודען ,מען זאל זיי טאמער עס איז אים באשערט איבערן יאר אז ער
מעניש זיין .און עס איז אמאל ארויסגעקומען אן דארף זיין נישט נאר נוד ,ער דארף זיין נע ונד ,זאל
עונש ,וואס מען האט אין הימל נישט מוחל געווען קומען די מצוה פון סוכה ,און עס זאל ביישטיין אז
אויף די עבירה וואס מען האט געטון .יום כיפור איז מען זאל עס נישט דארפן אדורכגיין .מיטן ארויסגיין
נישט ממרק אלעס ,מען דארף אדורך גיין אנדערע אין די סוכה ,קומט מען אפ די גזירה פון 'נוד' ,און
זאכן אויך .און דער שטן האט אויסגע'פועל'ט אז מיט די 'נענועים' ,וואס איז פון לשון 'נע' ,דאס איז
פאר דעם מענטש דארף קומען יסורים .עס קומט מעכב די פורעניות פון נע ונד.
אבער סוכות ,און ער מאכט די נענועים מיטן לולב,
מיט דעם ווערט ער פטור ,אפילו עס איז געווען און אונז מאך מיר עס מיט די ד' מינים .ווייל עס
אויף אים א גזירה פון נע ונד תהיה בארץ .דין גירא, שטייט אין מדרש (ויק"ר ל-יד) ,אז די ד' מינים איז א רמז
מיט דעם האט ער אריינגעשאסן בעיניה דסטנא. אויף די פיר עיקר אברים פון א מענטש .די לולב איז
דער שטן האט זיך שוין געפרייט אז ער האט די שדרה ,די הדס איז די אויג ,די ערבה דאס איז די
ארויסגעברענגט א גזר דין אויפן מענטש פון גלות, שפתים ,און די אתרוג איז די הארץ .טאמער פאר א
דין גירא בעיניה דסטנא ,מיט דעם האט ער מבטל מענטש איז געווען באשערט אז ער דארף גיין אויף
געווען דעם גלות וואס ער האט געדארפט ארבע רוחות העולם ,און ער דארף זיין נידח בקצה
אדורכצוגיין. השמים ,נעמט מען דעם מענטש ,מען נעמט די ד'
מינים ,און מען טוט אים מנענע זיין אויף אלע זייטן,
קומט אויס אז סוכה מיט לולב ,איז פארבינדן איינס אז מיט דעם וועט ער אפקומען ,אויב ער האט אויף
מיט דאס אנדערע .סוכה איז גלות וואס מען גייט זיך א גזירה פון נע ונד תהיה בארץ ,מען האט אויף זיך
אוועק פון די שטוב ,דאס איז נוד .נאכדעם איז דא א גזירה פון גלות ,קען ער אפקומען דעם גלות.
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~יא~ שיחות ודברות קודש -וויען
יודען טוען אזוי ,מוז דאך זיין ,אז עס ליגט עפעס דעם 'נע' ונד תהיה בארץ ,אז א מענטש וועט זיין
דערין ,אז מען גיט אוועק א הון רב פאר די מצוה. אמאל צוווארפן מיט פיזור הנפש ,ער האט נישט
קיין מנוחת הנפש ,ער האט נישט קיין רואיגקייט ,ער
עס איז דא א גמרא (ברכות כ ,):אז די מלאכים האבן גייט דא און ער דארף גיין דארט ,ער דארף מסדר
געפרעגט דעם אייבערשטען ,דו שרייבסט אין די זיין ,אין דעם ווינקל און יענעם ווינקל .אויף דעם
תורה (דברים י-יז) אשר לא ישא פנים ולא יקח שוחד. קומט די נענועים ,און עס איז דאס מסדר .טאמער
דער באשעפער איז נישט נושא פנים ,ער פירט א איז מען אנגעוויזן אויף ארבע רוחות העולם ,זאל ער
משפט אן נשיאת פנים .און ווען מען דוכענט ,זאגן די פטור ווערן פון די גזירה ,דורך די נענועים וואס מען
כהנים ,ישא ה' פניו אליך (במדבר ו-כו) ,דער האט געמאכט.
אייבערשטער זאל דיר נושא פנים זיין .דער
באשעפער איז דאך נישט נושא פנים .זאגט די גמרא,
***
אז דער אייבערשטער האט געענטפערט ,וכי לא
אשא פנים לישראל ,ווי אזוי קען איך זיי נישט נושא מען זעהט ביי די מצוה פון ד' מינים ,אז יודען געבן
פנים זיין ,אז איך האב געשריבן (דברים ח-י) ואכלת אויס ימים מיט געלט .א פרי וואס קאסט נישט מער
ושבעת וברכת ,מען איז נישט מחויב צו בענטשן נאר ווי א פאר צענט ,און יעדער איינער גיט אויס אסאך
ווען מען האט געגעסן כדי שביעה ,והם מדקדקין על געלט ,מען צאלט טייערע פרייזן פאר די ארבעה
עצמם עד כזית ועד כביצה. מינים .און בעצם מן התורה מוז עס נישט קאסטן
קיין געלט ,מען מוז נישט קויפן קיין ד' מינים.
זעהט מען פון די גמרא ,אז ווען א יוד איז מדקדק איינער קען קויפן ד' מינים ,און די גאנצע וועלט קען
צו טון א מצוה מער פון וויפיל ער איז מצווה צו יוצא זיין מיט דעם .מען נעמט עס איבער ,במתנה
טון ,האט ער א זכות אז דער אייבערשטער זאל על מנת להחזיר .מצה דארף קאסטן געלט ,ווייל דו
אים נושא פנים זיין .דאס איז עברי מיט טייטש אין קענסט נישט עסן יענעמס מצה .אבער אתרוג און
די גמרא .דער באשעפער איז נושא פנים ,און איך לולב דארף נישט קאסטן קיין געלט ,מען קען יוצא
האב געפרעגט א קשיא ,דער באשעפער איז דאך זיין מיט יענעמס .קומט אויס אז איך האב א מצוה
נישט נושא פנים .האט ער געענטפערט ,ער איז יא וואס איך קען יוצא זיין אן א פרוטה .איך גיי צום
נושא פנים .ווען? ווען א מענטש איז מדקדק עד חבר און איך בעהט אים ,געב מיר די ד' מינים .און
כזית ועד כביצה .דאס איז טייטש ,דו טוסט א פון דעסטוועגן דאך ,זאגט די משנה (סוכה מא ,):אז
מצוה מן המובחר ,איך האב דיר נישט געהייסן רבן גמליאל האט באצאלט אלף זוז ,להודיעך כמה
בענטשן נאר ווען דו האסט געגעסן כדי שביעה, מצוות חביבין עליו.
און דו ביסט מוסיף צו בענטשן אפילו פאר דעם,
קומט זיך אז דער אייבערשטער זאל דיר נושא די זעלבע איז מצות סוכה .א סוכה קאסט נישט קיין
פנים זיין. געלט ,מען קען יוצא זיין בסוכת חבירו (סוכה כז.):
ווען ער וויל עסן ,גייט ער אריין צום שכן ,און ער
עס איז א מוסר השכל ,ווען א מענטש גיט אויס זעצט זיך אראפ ,און ער איז דארט יוצא מצות סוכה.
געלט פאר א מצוה ,ער וואלט געקענט מקיים זיין די כל ישראל ראויין לישב בסוכה אחת ,איין סוכה איז
מצוה פאר ביליגער ,אבער פאר הידור מצוה ,עס זאל גענוג פאר גאנץ כלל ישראל .קומט אויס אז די עצם
זיין א שענערע מצוה ,איז ער מוסיף מער געלט פון מצוה פון סוכה קאסט נישט קיין געלט ,מען קען
וויפיל ער וואלט געווען מחויב צו טון פאר די מצוה, מקיים זיין מצות סוכה אן א פרוטה ,און מען קען
איז דא א עקסטערע שכר דערויף ,אז דער אויך מקיים זיין די מצוה פון ד' מינים אן א פרוטה.
אייבערשטער איז אים נושא פנים ,אז אפילו ווען עס און פון דעסטוועגן דאך זעהט מען אז מען גיט אויס
קומט זיך אים נישט ,פון דעסטוועגן דאך וועט דער דערויף אסאך געלט .עס איז איינע פון די טייערסטע
אייבערשטער נושא פנים זיין פאר אים .דאס איז א ימים טובים ביי א יוד .עס קאסט אים די סוכה ,עס
מפורש'דיגע גמרא ,וואס מען קען זיך נישט דינגען קאסט אים די אתרוג מיטן לולב .ער וואלט געווען
דערויף ,אז דער באשעפער איז פאר דעם נושא פטור ,און ער גיט אויס פאר הידור מצוה .פארוואס
פנים. האט מען זיך אנגעטשעפעט מער אויף די מצוה .אז
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~יב~ שיחות ודברות קודש -וויען
אייבערשטער נישט נושא פנים ,ער וועט נאר מען האלט נאך די הייליגע טעג ,מען ווייסט דאך
באקומען זיין שכר אויף יענע וועלט .אבער מכאן נישט ווי אזוי דער משפט איז געווען ראש השנה און
ואילך ,ווען א מענטש גיט אויס מער געלט פון יום כיפור .עס איז דאך נאך דא הושענא רבה ,עס איז
וויפיל ער איז מחויב ,ער איז מדקדק עד כזית עד נאך דא איין געלעגנהייט וואס דעמאלטס איז די
כביצה וואס ער איז נישט מחויב ,דאס איז משל חתימה אינגאנצן .אפשר זענען מיר נישט געווען ראוי
הקדוש ברוך הוא ,דא וועט ער באצאלט ווערן פאר א גוט יאר ,און מען דארף האבן נשיאת פנים
פונעם אייבערשטען .וואס וועט ער באצאלט ווערן? פונעם אייבערשטען ,דער באשעפער זאל פארקוקן.
דער אייבערשטער איז דאך לא ישא פנים ולא יקח וואס ישא ה' פניו מיינט ,אז אפילו ער איז אומגערעכט,
שוחד .אבער אז מען טוט מער ,איז דער פון דעסטוועגן דאך בין איך אים נושא פנים .אונז
אייבערשטער נושא פנים. דארף מיר האבן נשיאת פנים פונעם אייבערשטען.
וועגן דעם געבן יודען אויס אזויפיל געלט אויף די מצוה
עס איז א געוואלדיגער זכות ,ווען מען האלט נאך פון ד' מינים ,וואס דאס איז דאך צווישן יום הקדוש און
יום הקדוש ,מען האלט פארן ענדע פון דעם משפט, הושענא רבה ,אז אפילו אונז זעמיר ארויסגעגאנגען אין
מען דארף דאך האבן זכותים ,אז דער אייבערשטער א משפט ,וואס עס איז נישט אזוי ווי אונז וואלט מיר
זאל אונז נושא פנים זיין .דאס וואס יודען געבן געוואלט ,אבער דורך דעם וואס אונז געב מיר אויס
אויס אזויפיל געלט אויף די מצוה ,דאס איז א זכות געלט פאר מצוות ה' ,מער פון וויפיל אונז זעמיר מחויב,
אז דער באשעפער זאל נושא פנים זיין .וועגן דעם האבן מיר א רעכט צו פארלאנגען אז דער
האט מען גענומען די ד' מינים ,וואס מען האט אייבערשטער זאל אונז נושא פנים זיין.
אויסגעגעבן דערויף אזויפיל געלט ,און מען האט
געזאגט ,דין גירא בעיניה דסטנא .אפילו דער שטן און דאס איז די סיבה פארוואס אויף די מצוה פון
האט שוין גע'פועל' ט אין יום הקדוש אויף וואס ער סוכה ,מיט ד' מינים ,געבן יודען אויס געלט ,מער פון
האט גע'פועל'ט ,אבער דין גירא ,מיט דעם קען מען וואס מען איז מחויב .און דאס איז די פשט וואס די
נאך אוועקנעמען די כח פונעם שטן .מיט דעם וואס גמרא (בבא קמא ט ):זאגט ,אז הידור מצוה איז עד שליש.
מיר זענען מקיים די מצוה ,מען האט אויסגעגעבן עס איז דא די חיוב פון די מצוה וואס מען דארף טון,
אזויפיל געלט אויף די ד' מינים ,פארן אייבערשטען, און נאכדעם איז דא א מצוה פון זה א-לי ואנוהו (שמות
למי שארבע רוחות שלו ,שמים וארץ שלו ,דאס טו-ב) ,התנאה לפניו במצות (שבת קלג .):וויפיל איז די
ברענגט צו ,אז אונז זאל מיר קענען געווינען די שיעור פון התנאה לפניו במצות ,וויפיל דארף מען
משפט אין הושענא רבה. צוגעבן מער פאר הידור מצוה .זאגט די גמרא ,ביז א
שליש פון די מצוה .א דריטל מער ווי די פרייז ,דארף
די תמצית הדברים איז ,די געוואלדיגע חשיבות פון מען צוגעבן פאר הידור מצוה .זאגט די גמרא ,עד כאן,
זיצן אין די סוכה ,דאס נעמט אוועק די גלות וואס א ביז א שליש ,דאס איז משלו ,דאס איז פון אייגנס.
מענטש איז מחויב .די חשיבות פון מקיים זיין די מכאן ואילך ,וואס מען גיט צו נאך מער פאר די מצוה,
מצות פון נענועים ,וואס די נענועים נעמט אוועק די דאס איז משל הקדוש ברוך הוא ,דאס איז פונעם
גזירה ,פון נע ונד תהיה בארץ .מען ווייסט דאך אייבערשטען .רש"י טייטשט ,משלו איז די טייטש ,אז
קיינער נישט ,וואס א מענטש דארף אדורך גיין וואס מען גיט ביז א דריטל ,ביסטו מחויב צו טון ,עס
איבערן יאר ,שוועריקייטן אין שטוב ,שוועריקייטן איז דא א מצוה פון התנאה לפניו במצות ,באקומט
אינדרויסן ,וואסערע סארט גלות עס איז אלץ דא ,אז מען נישט קיין שכר אויף די וועלט ,מען באקומט נאר
מען זאל קענען דערמיט אפקומען .מיט דעם וואס שכר אויף יענע וועלט .אבער וואס א מענטש גיט צו
יודען זענען מקיים מיט א שמחה ,די מצוה פון ד' מער געלט פאר א מצוה פון א שליש ,דאס איז משל
מינים ,און די מצוה פון סוכה ,האבן מיר א זכות אז הקדוש ברוך הוא ,באצאלט אים דער אייבערשטער
דער באשעפער זאל אונז נושא פנים זיין ,און מיט עקסטער אויף דעם וואס ער האט געטון.
דעם גלות זאל מען אפקומען עפעס אנדערש אויך.
לויט דעם איז דער פשט ,ביז א מענטש גיט אויס א
איך טראכט אלץ ,פארוואס מען לייגט שטערנס אין שליש ,האט ער געטון וויפיל ער דארף צו טון .אז ער
די סוכה ,און עס דארף זיין כוכבים נראים בתוכה האט געטון וויפיל ער דארף צו טון ,איז דער
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~יג~ שיחות ודברות קודש -וויען
שטערנס ,עס זאל אנקומען גרינג דער גלות וואו מען (סוכה כב ,).מען זאל זעהן די שטערנס פונעם סכך.
קומט אן .דער באשעפער זאל העלפן ,מען זאל ווייל די סוכה איז דאך מרמז אויפן גלות .ווען א
נישט דארפן צוקומען דערצו ,און וואו עס קומט יא מענטש איז אין גלות ,שטייט ער דאך איין אין א
אויס ,אז מען דארף צו גיין ,זאל דער באשעפער האטעל ווי ער איז .אמאל שטייט ער איין אין א
העלפן עס זאל זיין מיט א רואיגקייט ,און מיט א שוואכן פלאץ ,אמאל שטייט ער איין אין א פיי"וו
צופרידנהייט ,אז מען זאל האבן די הרחבת הדעת צו סטא"ר האטעל ,עס איז דא אסאך שטערנס דארט.
טון דעם רצון ה' .און מיר זאלן זוכה זיין אלע דער אייבערשטער האט געגעבן א סימן ,אונז דארף
אינאיינעם ,צו זיצן בסוכת עורו של לויתן ,בביאת בן מיר טאקע גיין אין גלות ,אבער עס זאל זיין נישט
דוד ,במהרה בימינו אמן. נאר איין שטערן ,צוויי שטערנס ,עס זאל זיין אסאך
דברי תורה שנאמרו בסעודה שלישית
שבת חוה"מ סוכות תשפ"ו לפ"ק
סוכות ,ווען מיר זיצן אין די סוכה ,האט אין זיך אסאך דוד המלך זאגט אין תהלים ,ער חזר'ט עס איבער
ערליי מדריגות ,און אסאך ערליי השפעות .און ער צוויי מאל (תהלים ס-ח ,קח-ח) .אלקים דבר בקדשו,
זאגט ,אז דער דעת פון א מענטש ווערט דערהויבן אעלזה ,אחלקה שכם ,ועמק סוכות אמדד .דער
דורך די מצוה פון סוכה .די השגות וואס א מענטש פשוט'ער פשט אין פסוק איז ,אז דער אייבערשטער
האט אין תורה ,די השגה וואס א מענטש האט אין האט צוגעזאגט ,אז ווען עס וועט קומען די צייט
השגה פונעם אייבערשטען ,ווען מען זיצט אין די וואס עס וועט זיין די גאולה ,וועט דער
סוכה איז דאס משפיע ,אז דער דעת פון א יוד זאל אייבערשטער נעמען די פארמעגן פון די אומות
ווערן דערהויבן .און דאס מיינט דער פסוק ,בסוכות העולם ,און ער וועט עס צוטיילן פאר יודען .אלקים
תשבו שבעת ימים ,למען 'ידעו' דורותיכם (ויקרא דבר בקדשו ,דער אייבערשטער האט געזאגט,
כג-מב) ,מיט דעם וואס מען זיצט אין די סוכה ,למען אעלזה ,עס וועט זיין א שמחה ,אחלקה שכם ,ווען
ידעו דורותיכם ,וועט מען צוקומען צו די השגה פון איך וועל נעמען די פארמעגן פון שכם און איך וועל
דעת. עס צוטיילן ,ועמק סכות ,סכות איז א שטאט וואס
הייסט סכות ,די עמק פון סכות ,אמדד ,וועל איך
און עס דארף האבן א ביאור ,מה ענין שמיטה אצל אויסמעסטן ,און געבן חלקים דערפון פאר יודען.
הר סיני ,וואס האט צו טון ,ווען מען זיצט אין די דאס וועט זיין די שמחה שפעטער ,ווען דער
סוכה ,און מען דערמאנט זיך כי בסוכות הושבתי את באשעפער וועט נעמען די פארמעגן פון די אומות
בני ישראל בהוציאי אותם מארץ מצרים ,זאגט מען, העולם ,און עס צוטיילן פאר יודען.
אז דאס גיט אן השגה אין דעת ,א השגה אין תורה,
און א השגה אין יראת ה' .וואס איז דער קשר פון די עס קען אפשר זיין ,אז עס ליגט דערין א רמז אויף
מצוה פון סוכה ,מיט דעם למען ידעו. דעם יום טוב פון סוכות .אלקים דבר בקדשו אעלזה,
עס איז א זמן פון שמחה ,זמן שמחתנו ,ריבה בה
* הכתוב שמחה יתירה ,עס איז דא א עקסטערע חיוב
פון שמחה ,אין יום טוב סוכות .און אויף דעם ענדיגט
מען געפונט ,אז כלל ישראל ווערט אנגערופן אין ער ,ועמק סוכות אמדד ,איך וועל אויסמעסטן די
פסוק 'גוי אחד' ,מי כעמך ישראל 'גוי אחד' בארץ עמק סוכות .וואס האט עס צו טון מיט אלקים דבר
(שמואל ב ז-כג) .פארוואס הייסן מיר 'גוי אחד' .עס איז בקדשו ,אעלזה ,די שמחה פון סוכות.
דא אסאך פעלקער ,עס איז דא שבעים אומות אויף
די וועלט ,שבעים גוים .מען קען זאגן ,אונז זעמיר די עס שטייט אין הייליגע ספרים ,אין זרע קודש
אויסדערוועלטע ,אונז זעמיר די מיוחד'דיגע וואס (לסוכות ד"ה למען) ,און אין דברי חיים (דף ט ד"ה הנה).
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~יד~ שיחות ודברות קודש -וויען
אויף יחוד ה' .וואס איז די נקודה פון בן מ"ח שנה איז דא אין די וועלט .אבער זאגן 'גוי אחד' ,אונז
הכיר את בוראו. זעמיר איינס .וואס איז טייטש איינס ,עס איז דא
שבעים אומות .פארוואס ווערן יודען אנגערופן ,אז
*
יודען זענען א 'גוי אחד' בארץ.
אונז זאג מיר יעדן יום טוב ביי דאווענען ,אתה
בחרתנו מכל העמים ,אהבת אותנו ורצית בנו .דער ביי אברהם אבינו געפונט אויך אזא לשון ,אחד היה
באשעפער האט אונז בוחר געווען פון אלע פעלקער. אברהם (יחזקאל לג-כד) .אברהם אבינו איז געווען
אין מחזור המפורש שטייט ,אז עס גייט ארויף אויף 'אחד' ,ער איז געווען איינס .וואס מיינט אז אברהם
יציאת מצרים .אתה בחרתנו מכל העמים ,ווען אונז אבינו איז געווען איינס ,יעדער מענטש איז איינס,
זעמיר ארויס פון מצרים ,האט דער אייבערשטער וואס ברענגט דער פסוק ארויס ,אחד היה אברהם.
אונז בוחר געווען פון אלע פעלקער ,אהבת אתנו איך האב נאכגעקוקט אין פסוק אין יחזקאל ,און
ורצית בנו ורוממתנו מכל הלשונות .איך מיין אז דער רש"י ברענגט דארט צו א חז"ל (תוספתא סוטה ו-ג) ,אז
אתה בחרתנו גייט נישט ארויף אויף יציאת מצרים, רבי שמעון בר יוחאי איז געווען א תלמיד פון רבי
עס איז געווען נאך פריער .עס שטייט די פאריגע עקיבא ,און מיט פיר זאכן האט זיך רבי שמעון בר
וואך אין די פרשה (דברים לב-ח) ,בהנחל עליון גוים, יוחאי געקריגט מיט זיין רבי'ן רבי עקיבא .און אויף
ווען דער אייבערשטער האט מנחיל געווען די דעם פסוק האט זיך רבי שמעון אויך געקריגט מיט
פעלקער ,בהפרידו בני אדם .טייטשט רש"י ,בהפרידו רבי עקיבא .רש"י ברענגט נישט צו ,ווי אזוי רבי
בני אדם ,ווען דער באשעפער האט צוטיילט די בני עקיבא האט געטייטשט דעם אחד היה אברהם,
אדם ביים דור הפלגה ,יצב גבולות עמים ,האט דער אבער רש"י ברענגט צו ,וואס רבי שמעון האט
אייבערשטער דעמאלטס אווועקגעשטעלט גבולות געטייטשט אחד היה אברהם ,אז איין מצוה האט
פאר די פעלקער ,זיי זענען דעמאלטס צושפרייט דער אייבערשטער געגעבן פאר אברהם ,מצות מילה.
געווארן אויף זיבעציג לשונות .נאכן דור הפלגה איז אחד היה אברהם ,ער איז מצווה געווארן ,ער איז
אויפגעבויט געווארן זיבעציג פעלקער .למספר בני געווארן מיוחד מיט איין מצוה וואס דער
ישראל ,לויט וויפיל עס איז די מספר פון בני ישראל, אייבערשטער האט אים געגעבן ,די מצוה פון מילה.
וואס איז שבעים נפש ,אזויפיל איז געווען די גבולות עס איז ארויס פון פשוטו של מקרא ,אבער אזוי
עמים .די שבעים אומות זענען אקעגן די שבעים טייטשט רש"י ,אחד היה אברהם ,ער איז נצטווה
נפש ,וואס זענען אראפגעגאנגען מיט יעקב קיין געווארן מיט איין מצוה.
מצרים כי חלק ה' עמו ,ווען דער אייבערשטער האט
צוטיילט די זיבעציג פעלקער ,האט ער דעמאלטס נאכדעם דארף האבן א ביאור .מען ווייסט אז
גענומען חלק ה' .ווער איז געווען דער חלק פונעם אברהם אבינו האט נישט געקענט דעם אייבערשטען
אייבערשטען? עמו .ער האט דעמאלטס גענומען פון ווען ער איז געבוירן געווארן .עס איז א מחלוקת
דעם כלל ישראל צו זיך .יעקב חבל נחלתו ,יעקב איז פון ווען אברהם איז הכיר את בוראו .איין דעה איז
חבל נחלתו .טייטשט רש"י ,א חבל באשטייט פון דא (נדרים לב ).פון די דריי יאר ,ווען ער איז געקומען
דריי שטריקן ,ווען מען טוט עס צוזאמדרייען, אביסל לכלל דעת ,האט ער מכיר געווען דעם
ווערט דערפון א דיקע שטריק ,עס ווערט א חבל. אייבערשטען .נאכדעם איז דא א דעה אין מדרש
יעקב איז חבל נחלתו ,יעקב איז דער דריטער פון די (פסיקתא רבתי כא) ,אז בן מ"ח שנה הכיר את בוראו .ביי
אבות ,ער איז דער חבל ,און ער מיט זיינע קינדער די אכט און פערציג יאר ,האט ער מכיר געווען דעם
זענען געווארן א נחלה פארן אייבערשטען .לא אייבערשטען .וואס איז געשעהן ביי די אכט און
ישמעאל בן אברהם ,ולא עשו בנו של יצחק ,נאר פערציג יאר ,אז ער האט מכיר געווען את בוראו,
יעקב איז געווען חבל נחלתו - .שטייט דאך דא אז פארוואס נישט ביי זיבן און פערציג ,אדער ביי ניין
ביי דעם דור הפלגה האט דער אייבערשטער און פערציג ,וואס איז דער בן מ"ח שנה .עס האט
צוטיילט די זיבעציג פעלקער ,און דער באשעפער געמוזט פאסירן עפעס א זאך ,וואס ביי מ"ח שנים
האט דעמאלטס אויסגעקליבן כלל ישראל ,כי חלק הכיר איז בוראו .עס איז נישט מסתבר אז עס האט
ה' עמו ,אונז זעמיר געווארן דער חלק פונעם אים גענומען אכט און פערציג יאר צו טראכטן און
אייבערשטען. חוקר זיין ,און דעמאלטס איז ער ארויפגעקומען
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~טו~ שיחות ודברות קודש -וויען
אויסגערעכנט אז דער גורל זאל אויסקומען ,אז כלל איך האב נישט געהאט קיין סאך צייט אדורכצוטון
ישראל זאל זיין חלק ה' ,עס זאל זיין ,זיין חלק. דעם ענין ,אבער אביסל וועלן מיר עס יא
אויסשמועסן .וואס איז געווען ביי די מעשה פון דור
פאר דעם דור הפלגה מען האט גערעדט לשון הפלגה? דור הפלגה האבן געוואלט מאכן א מגדל,
הקודש .ווי אזוי האבן די זיבעציג פעלקער און דער אייבערשטער האט געזאגט ,אז עס קומט
אנגעהויבן צו רעדן אנדערע שפראכן ,און מען האט זיי אן זייער גרינג צו מאכן א מגדל ,זיי קענען אלע
אויפגעהערט צו רעדן לשון קודש .טאמער זיי איין שפראך ,און עס וועט זיי גארנישט פעלן
קענען ווייטער רעדן לשון הקודש ,קענען זיי דאך אויפצושטעלן וואס זיי ווילן .הן עם אחד ,עס איז
ווייטער אנפירן די גאנצע אפאראט וואס זיי האבן איין פאלק ,אלע פעלקער זענען געווען נאר איין עם,
געטון ביז יעצט .שטייט אין די מפרשים ,אז מען ושפה אחת לכולם ,זיי האבן איין שפראך ,וזה החילם
האט זיי געמאכט פארגעסן לשון הקודש .די גאנצע לעשות וגו' ,און דאס האט זיי צוגעברענגט אז זיי
וועלט האט פארגעסן די שפראך וואס מען האט גייען עס טון .הבה נרדה ,לאמיר אראפגיין ,ונבלה
גערעדט (עיין חזקוני ואבן עזרא בראשית יא-ז). שם שפתם ,אשר לא ישמעו איש שפת רעהו ,אז
איינער זאל נישט פארשטיין די שפראך פון דעם
עס שטייט אין פרקי דרבי אליעזר (פרק כד) ,אז צווייטן .ויפץ ה' אותם משם על פני כל הארץ ,ויחדלו
יעדער מלאך וואס האט באקומען זיין חלק פון די לבנות העיר (בראשית יא-ו) ,אזוי האט זיך עס
שבעים אומות ,האט אויסגעלערנט א נייע שפראך געענדיגט .רש"י טייטשט ,בעפאר דעם איז געווען
פאר אלע גוים וואס זענען געווען אונטער אים .פאר שפה אחת ,יעדער האט געקענט נאר איין שפראך,
איינעם פראנצויזיש ,פאר איינעם אונגאריש ,און פאר לשון הקודש .ביז דור הפלגה איז לשון הקודש
איינעם ענגליש ,ער האט אויסגעלערנט יעדן איינעם געווען די איינציגסטע שפראך וואס די גאנצע וועלט
זיין שפראך .און ער איז אראפגעקומען מיט א האט גערעדט ,אלע גוים האבן גערעדט איין שפראך.
פארטיגן כתב ,יעדער האט דאך אן אנדערע שריפט און דעמאלטס האט דער אייבערשטער זיי
ווי אזוי מען שרייבט ,און מען האט געטוישט די צושפרייט אויף זיבעציג פעלקער ,און עס איז
וועלט אויף זיבעציג לשונות .און כלל ישראל האט געווארן זיבעציג לשונות ,זיבעציג שפראכן.
דער אייבערשטער גענומען פאר זיך ,און זיי זענען
געבליבן מיט לשון הקודש .זיי האט מען נישט עס שטייט אין תרגום יונתן אויפן פסוק (דברים לב-ח)
געדארפט אויסלערנען א נייע שפראך ,זיי האבן בהפרידו בני אדם ,יצב גבלות עמים ,למספר בני
נישט פארגעסן די שפראך וואס מען האט געהאט ישראל ,אז ווען עס איז געווען די דור הפלגה ,האט
פון פריער ,און זיי זענען געבליבן מיט לשון הקודש. דער אייבערשטער געזאגט אויבן אין הימל פאר
זיבעציג מלאכים ,איך וויל צוטיילן די וועלט אויף
קומט אויס אז די גאנצע וועלט איז געטוישט זיבעציג לשונות ,און יעדער מלאך זאל זיין א שר
געווארן די שפראך .עס איז איינס פון די גרעסטע אויף א געוויסע פאלק .עס איז דא זיבעציג מלאכים,
נסים וואס דער אייבערשטער האט געטון זייט און זיבעציג פעלקער ,יעדער פאלק וועט באקומען
בריאת העולם .עס איז דא א גאנצע וועלט וואס א שר איבער זיך .נו ,דארף מען דאך אויסקלויבן
רעדט איין שפראך ,און יעדער איינער ווען ער ווער נעמט וועמען .האט דער באשעפער געווארפן
שטייט אויף צופרי ,פארגעסט וואס ער האט א גורל אויף אלע פעלקער ,ווער עס זאל זיין אונטער
געקענט ביז יעצט ,און ער קען אן אנדערע שפראך, וועלכע מלאך .און דער גורל איז אויך געווען אויף
און ער קען נאר רעדן מיט זיין אומה וואס האט יודען ,ווער עס וועט זוכה זיין אין יודען .און דער
באקומען די זעלבע שפראך ווי ער .אזוי האט דער גורל איז געפאלן אויפן אייבערשטען ,אז יודען זענען
אייבערשטער דעמאלטס אויסגעשטעלט די שבעים דער גורל פונעם אייבערשטען .דעמאלטס האט דער
אומות .דאס איז א נס כמעט אזוי ווי יציאת מצרים, אייבערשטער אויסגעקליבן יודען פאר זיין פאלק- .
אז די גאנצע וועלט זאל זיך טוישען פון איין טאג דאס איז וואס מען זאגט די הייליגע טעג (בתפלת יום
אויפן אנדערן טאג .מענטשן זאלן אויפשטיין צופרי, הכיפורים) ,אנו נחלתך ואתה גורלינו .עס איז נישט
און זיי זאלן נישט געדענקען זייער שפראך ,און נאר אזא מליצה אתה גורלינו ,נאר דער באשעפער
קענען א נייע שפראך .דאס קען נאר מאכן א בורא האט געווארפן א גורל ,און דער באשעפער האט
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~טז~ שיחות ודברות קודש -וויען
האט דער אייבערשטער גענומען דעמאלטס פאר א עולם ,נאר דער באשעפער ,עס איז נישט שייך אז א
פאלק .עס איז געווען טויזענטער גוים ,און דאס איז בשר ודם זאל קענען טון אזא פעולה וואס איז
געווארן צוטיילט אויף שבעים לשונות .ווער איז געווען ביים דור הפלגה.
געווען יודען וואס דער אייבערשטער האט בוחר
געווען .נח האט נאך געלעבט דעמאלטס ,שם האט ווען איז געווען דער דור הפלגה? זאגט רש"י
אויך געלעבט ,אבער זיי האט דער אייבערשטער (בראשית י-כה) ,אז עס איז געווען בימי פלג ,אין די
נישט בוחר געווען ,אז נח זאל זיין דער עם ישראל, צייטן פון פלג .אזוי שטייט אין פסוק ,כי בימיו נפלגה
ווייל דעמאלטס זענען דאך אלע גוים עם ישראל, הארץ ,אין זיינע טעג האט דער אייבערשטער
אלע זענען דאך קינדער פון נח ,און קינדער פון שם. צוטיילט הארץ .רש"י ברענגט צו פון סדר עולם,
איז דאך על כרחך ,אז דער אייבערשטער האט וואס מיינט בימיו ,וועלכע טעג פון פלג? בסוף ימיו,
דעמאלטס בוחר געווען אין איין מענטש ,אין אברהם אין סוף פון זיינע טעג .אין סדר עולם (פרק א) שטייט,
אבינו .אברהם אבינו איז געווען דער איינציגסטער אז עס איז געווען די לעצטע יאר וואס פלג האט
מענטש וואס איז געווען כלל ישראל .ווען דער געלעבט ,דעמאלטס איז געווען דער דור הפלגה
אייבערשטער האט בוחר געווען ,אז ער נעמט יודען וואס דער אייבערשטער האט צוטיילט יעדן איינעם.
פאר זיין חלק ,כי חלק ה' עמו ,האט ער בוחר געווען
אין אברהם אבינו ,פון דיר גיי איך מאכן דעם כלל אז מען קוקט נאך לויט די סדר הדורות ,ווי אלט איז
ישראל - .איך בין נאכנישט קלאר ,אויב אברהם אברהם אבינו געווען דעמאלטס .אברהם אבינו איז
אבינו איז געווען דער איינציגסטער מענטש וואס אלט געווען אכט און פערציג יאר ווען פלג איז
האט דעמאלטס געקענט לשון הקודש ,מיט וועם געשטארבן (בשנת א'תתקצו) .דאס מיינט אז ווען עס
האט ער גערעדט? לויט די ראשונים האט קיינער האט פאסירט די דור הפלגה ,איז אברהם אבינו אלט
נישט פארשטאנען קיין לשון הקודש ,און ער האט געווען אכט און פערציג יאר (שהרי נולד בשנת
נישט געהאט קיין פאלק ,מיט וועמען ער זאל קענען א'תתקמח) .אברהם אבינו האט געזעהן ,וואס עס האט
אנהאלטן לשון הקודשא - .על כל פנים ,ווען אונז זאג פאסירט ביי די דור הפלגה .עס איז געשען אזא נס,
מיר אז דער אייבערשטער האט בוחר געווען יודען, וואס די גאנצע וועלט האט געזעהן ,איז ער
איז עס געווען נאר אין אברהם אבינו. ארויפגעקומען אז עס מוז זיין א בורא עולם! בן מ"ח
שנה הכיר אברהם את בוראו ,אברהם אבינו האט
עס שטייט אין פסוק (דברים ז-ז) ,לא מרובכם מכל מכיר געווען אז עס איז דא א באשעפער ווען ער איז
העמים חשק ה' בכם ,ויבחר בכם ,כי אתם המעט געווען בן מ"ח שנה ,ווייל ביי די מ"ח שנה פון
מכל העמים ,אונז זעמיר א מעט מכל העמים .עס איז אברהם ,איז געווען דער דור הפלגה ,און דעמאלטס
נישט קיין הכרח אז ביי יציאת מצרים זענען יודען האט דאך די גאנצע וועלט געזעהן אז עס האט זיך
געווען די קלענסטע פאלק וואס איז דא אויף דער אלעס געטוישט .ביי יציאת מצרים האט מען נאר
וועלט .אבער ווען דער אייבערשטער האט אונז געהערט אז עס האט עפעס פאסירט ,עס איז נאר
בוחר געווען ביי דור הפלגה ,וואס כי חלק ה' עמו, געווען 'שמעו' עמים ירגזון ,אבער מען האט עס
דער אייבערשטער האט אונז דעמאלטס גענומען, נישט געזעהן .דא האט יעדער מענטש געזעהן,
איז כלל ישראל באשטאנען פון איין מענטש ,פון נעכטן האט ער געקענט לשון הקודש ,און היינט
אברהם אבינו .כי אתם המעט מכל העמים ,פון אלע קען ער נישט די שפראך ,ער קען נאר א צווייטע
עמים זענט עטץ געווען דער 'מעט' .כלל ישראל איז שפראך .דאס האט צוגעברענגט דאס וואס אברהם
געווען איין מענטש ,אברהם אבינו ,און אים האט דער אבינו האט מכיר געווען את בוראו ביי מ"ח שנה,
אייבערשטער בוחר געווען ,פון אים גייט ער ווייל ביי מ"ח שנה פון אברהם אבינו ,דעמאלטס איז
ארויפברענגען דעם כלל ישראל. געווען דער דור הפלגה.
*
[בגליון 'דברי תורה' הוסיף רבינו שליט"א :וצריכין לומר שלימד ביי דעם דור הפלגה האט דער אייבערשטער בוחר
המלאך לאברהם כל השבעים לשונות ,דוגמת מה שמצינו ביוסף, געווען כלל ישראל .ווער איז געווען כלל ישראל
שבא מלאך גבריאל ולימד אותו שבעים לשון (סוטה לו.]): וואס דער אייבערשטער האט בוחר געווען .וועמען
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~יז~ שיחות ודברות קודש -וויען
איז געווען הערשט א זמן שפעטער .עס איז ניתן יודען ווערט אנגערופן ,אונז זעמיר א 'גוי אחד' .אונז
להאמר אז דער אייבערשטער האט הערשט זענען מיר א גוי ,א פאלק ,וואס איז באשטאנען
אפגעקויפט כלל ישראל שפעטער ביי מתן תורה. אמאל פון איין מענטש .א פאלק איז דער טייטש ,אז
ווען יודען זענען געווען גרייט מקבל צו זיין די תורה, עס איז דא אין דעם הונדערטער טויזנטער מענטשן,
דעמאלטס איז געשען דער קנין וואס דער אז נישט איז עס דאך נישט קיין פאלק .אבער ווען
אייבערשטער האט געבעטן פון מיכאל ,אז מען זאל דער אייבערשטער האט צוטיילט ביי דור הפלגה,
אים איבערגעבן .לויט דעם קען מען יא טייטשן ,אז און ער האט גענומען חלק ה' עמו ,האט ער גענומען
'אתה בחרתנו מכל העמים' גייט ארויף אויף יציאת 'אחד' ,ער האט גענומען איין מענטש ,און ער האט
מצרים ,ווייל ביי דור הפלגה זענען מיר נאך נישט געזאגט ,דו ביסט מיין פאלק .און דאס איז געווען
געווען אונטערן אייבערשטען ,דעמאלטס זענען מיר אחד היה אברהם (יחזקאל לג-כד) .און דאס איז דער גוי
נאך געווען אונטער מלאך מיכאל .נאר שפעטער אחד בארץ ,אונז זעמיר א גוי ,א פאלק ,וואס איז
בשעת יציאת מצרים האט זיי מלאך מיכאל באשטאנען פון 'אחד' ,פון איין מענטש .ווער איז דער
פארקויפט פארן אייבערשטען - .על כל פנים ,אין אחד ,אחד היה אברהם ,אברהם אבינו איז געווען
פרקי דרבי אליעזר זעהט אויס ,אז דער דער ערשטער וואס דער אייבערשטער האט אים
אייבערשטער האט אונז אפגעקויפט ביים דור בוחר געווען ,אים האט ער גערופן ,דו ביסט כלל
הפלגה. ישראל ,פון דיר וועט ארויסקומען כלל ישראל ,אין
דיך בין איך בוחר ,אז דו וועסט זיין אונטער מיר.
אזוי ווי מלאך מיכאל איז געווען אמאל אונזער שר,
*
איז ער געבליבן דער מליץ יושר פאר יודען (זוה"ק ח"ב
רנד .).יעדער שר נעמט זיך אן אויבן אין הימל פאר אין די עוז והדר חומשים ,האבן זיי אריינגעדרוקט
זיין פאלק .אונז זעמיר אמאל געווען דאס פאלק אינעם חומש ,א פירוש אויף תרגום יונתן .ברענגען
וואס איז געשטאנען אונטער מלאך מיכאל .איז זיי דארט (דברים לב-ח) צו דעם פרקי דרבי אליעזר ,אז
אפילו מלאך מיכאל האט אונז שפעטער פארקויפט דעמאלטס האט דער אייבערשטער צוטיילט אלע
פארן אייבערשטען ,איז מלאך מיכאל דער פעלקער ,און כלל ישראל איז ארויסגעקומען פארן
אפוטרופסא דישראל ,וואס ער נעמט זיך אייביג אן גורל צום אייבערשטען .און זיי ברענגען צו פון ספר
אויבן פאר כלל ישראל .ווען מען דארף האבן א מושב זקנים [א פריערדיגע ספר ,נאך פון די
מליצת זכות ,איז דא מלאך מיכאל. ראשונים] ,וואס ער שרייבט אנדערש .ער שרייבט,
אז דער אייבערשטער האט געווארפן א גורל אויף
ווען אברהם אבינו האט נישט געהאט קיין קינדער, אלע פעלקער ,און כלל ישראל איז אויסגעקומען
און דער באשעפער האט געשיקט דריי מלאכים צו פאר מלאך מיכאל .מלאך מיכאל האט געדארפט זיין
אברהם אבינו ,און איינער איז געקומען לבשר את דער שר פונעם כלל ישראל ,ווען מען האט געווארפן
שרה .דער וואס איז געקומען לבשר את שרה ,איז דעם גורל .שפעטער האט דער אייבערשטער געזאגט
געווען מלאך מיכאל (בבא מציעא פו .):וואס עפעס איז פאר מלאך מיכאל ,איך וויל פון דיר אפקויפן כלל
מלאך מיכאל געקומען מבשר זיין שרה? ווייל מלאך ישראל וואס איז אויסגעקומען פאר דיר ,און איך גיי
מיכאל איז דאך געווען דער שר איבער גאנץ כלל דיר באצאלן ,אז טאמער דו פארקויפסט מיר דעם
ישראל ,און ער האט נישט געהאט אונטער זיך מער כלל ישראל ,וועסטו זיין דער כהן אויבן אין הימל- ,
ווי איין אברהם .עס איז נישט געווען קיין אנדערע און דאס איז דער פשט אין פסוק (דברים לב-ו) ,הלא
יודען .קומט אויס ,אז די אינטערעסע פון מלאך הוא אביך ,קנך ,דער אייבערשטער האט דיר
מיכאל איז געווען ,עס זאל ארויסקומען א פאלק פון געקויפט .וואו האט ער דיך געקויפט? ווייל אונז
אברהם אבינו ,דעמאלטס וועט ער האבן א פאלק זעמיר אויסגעקומען אין דעם גורל ביים מלאך
פאר זיך .איז מלאך מיכאל געווען דער וואס איז מיכאל ,און דער אייבערשטער האט נאכדעם
געקומען מבשר זיין פאר שרה ,אז עס גייט זיין יצחק, אפגעקויפט דעם כלל ישראל ,פון מלאך מיכאל.
און עס וועט ארויסקומען שפעטער פון אים דורות,
כי ביצחק יקרא לך זרע - .על כל פנים אונז זעמיר א עס שטייט נישט פונקטליך ווען דער אייבערשטער
חלק פונעם אייבערשטען ,דער באשעפער האט אונז האט זיי אפגעקויפט .צו עס איז געווען תיכף ,צו עס
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~יח~ שיחות ודברות קודש -וויען
ישראל (עיין בקב הישר פרק צה ,ובתפארת שלמה לסוכות אויסגעקליבן פון אלע פעלקער .ווען דער
ד"ה ויסעו). אייבערשטער האט צוטיילט אלע שבעים אומות,
האט דער אייבערשטער אונז גענומען אונטער זיין
אין הייליגע ספרים שטייט ,ויהי בשלם סוכו חלק ,כי חלק ה' עמו ,יודען זענען א חלק פונעם
ומעונתו בציון (תהלים עו-ג) ,ויהי בשלם סכו ,ווען א אייבערשטען.
מענטש איז מקיים מצות סוכה בשלימות ,ווען עס
*
איז שלם ,ומעונתו ,וואוינט ער דעמאלטס בציון .ווען
מען זיצט אין די סוכה ,וואוינט מען אין ארץ ישראל, מען ווייסט אז יעדע זאך איז דא אין עולם ,שנה,
וואס דאס איז די זעלבע צל פונעם אייבערשטען נפש (ספר יצירה פרק ו) .יעדע זאך איז דא אין די
אזוי ווי אין ארץ ישראל .און אז יעדע זאך האט דער וועלט ,און אין די זמן ,און אין נפש .ווען דער כהן
אייבערשטער בוחר געווען אין עולם ,שנה ,נפש, גדול איז אריינגעגאנגען יום הקדוש אין קדשי
קומט אויס ,אז ישראל ,דאס איז דער נפש .און עס קדשים ,איז עס געווען אין דעם הייליגסטן טאג,
קומט יום טוב סוכות ,דאס איז די בחינה פון שנה, דאס איז אין זמן ,דער כהן גדול איז געווען דער
און ווען אונז זיץ מיר אין די סוכה ,דאס איז געווען הייליגסטער אין נפש ,און דער קדשי קדשים איז
די בחינה פון עולם. געווען דער הייליגסטער מקום אין די וועלט .האט
זיך צוזאם גענומען אלע סארט קדושות פון עולם,
דער אייבערשטער איז דאך דער מקור הדעת ,מען שנה ,נפש.
קען נישט משיג זיין דעם דעת פונעם רבונו של
עולם ,כי לא מחשבותי מחשבותיכם ,ולא דרכיכם דער אייבערשטער האט בוחר געווען יודען .אין נפש
דרכי נאום ה' ,כי גבהו שמים מארץ ,כן גבהו דרכי האט ער בוחר געווען יודען פון אלע נפשות וואס איז
מדרכיכם ,ומחשבותי ממחשבותיכם (ישעיה נה-ח). דא אויף דער וועלט ,כי יעקב בחר לו י-ה ,ישראל
דאס וואס דער אייבערשטער איז בוחר פאר זיין לסגולתו (תהלים קלה-ד) ,אין נפש זענען מיר די בחירה
חלק ,דארט איז דא א עילוי אין דעת .כלל ישראל פונעם אייבערשטען .אין עולם ,אין די וועלט ,האט
האט דער אייבערשטער בוחר געווען פאר זיך ,איז רק דער אייבערשטער בוחר געווען ארץ ישראל ,כי בחר
עם חכם ונבון הגוי הגדול הזה (דברים ד-ו) ,חכמה איז ה' בציון ,אוה למושב לו (תהלים קלב-יג) ,אין די וועלט
דא ביי יודען .אונז זעמיר א חלק פונעם האט דער אייבערשטער גענומען ארץ ישראל ,און
אייבערשטען ,דער אייבערשטער איז דער מקור דאס האט ער בוחר געווען .וה' שוכן בציון (יואל
הדעת ,איז וואס עס געהער צום חלק פונעם ד-כא) ,דער באשעפער רוהט אין ציון ,דארט איז עיני
אייבערשטען ,האט אין זיך די עילוי אין דעת. ה' אלקיך בה ,מראשית השנה ועד אחרית שנה (דברים
יא-יב) .אין נפש האט דער אייבערשטער בוחר געווען
דער באשעפער האט בוחר געווען אין ארץ ישראל, יודען .און אין עולם ,אין די וועלט ,האט דער
זאגט די גמרא (בבא בתרא קנח ,):אוירא דארץ ישראל אייבערשטער בוחר געווען ארץ ישראל .אין שנה,
מחכים .אין די גאנצע וועלט איז נישט דא א אויר האט דער אייבערשטער בוחר געווען סוכות .סוכות
וואס גיט חכמה ,נאר אוירא דארץ ישראל איז האט דער אייבערשטער מצווה געווען מצות סוכה,
מחכים .חכמה איז דא אין ארץ ישראל ,ווייל דאס איז וואס סוכה דאס איז צילא דמהימנותא (זוה"ק אמור
וואו דער אייבערשטער האט בוחר געווען .אז דער קג ,):מען זיצט אין די צל פונעם אייבערשטען .אזוי
אייבערשטער איז בוחר די סוכה ,וואס דארט איז דא ווי אין ארץ ישראל איז מען אונטערן צל פונעם
די צילא דמהימנותא פונעם אייבערשטען אויף יודען, אייבערשטען ,תמיד עיני ה' אלקיך בה ,מראשית
ברענגט סוכות דעת ,למען ידעו דורותיכם (ויקרא השנה ועד אחרית שנה ,אזוי איז אין חוץ לארץ ,וואס
כג-מג) ,ווייל אין די סוכה איז מען זוכה צו די זעלבע אונז האב מיר נישט די מעלה אז אונז זאל מיר
בחינה וואס יודען האבן אין ארץ ישראל .עס איז קענען זיין אונטער עיני ה' ,האט דער אייבערשטער
אוירא דארץ ישראל מחכים ,ווייל עס איז אונטערן אונז געגעבן די מצוה פון סוכה ,די מצוה פון סוכה
אייבערשטען .ווען מען זיצט אין די סוכה וועט זיין דאס איז צילא דמהימנותא ,אונז זיץ מיר אין דעם צל
למען ידעו דורותיכם ,עס וועט צוברענגען דעת ,און פונעם אייבערשטען ,אכט טאג זיצט א יוד אין ארץ
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~יט~ שיחות ודברות קודש -וויען
רבי? איז דאך על כרחך ,אז משה רבינו האט אויך מען וועט זיין א עם חכם ונבון ,ווייל אונז זעמיר א
געהאט קודם חמשים שערי בינה ,נאר עס איז חלק פונעם אייבערשטען.
צוגענומען געווארן פון אים .און ביי יהושע איז נישט
*
צוגענומען געווארן דער פופציגסטער שער ,יהושע
בן נון ,ער האט געהאט בינה אין דעם פופציגסטען יעדע זאך האט א רמז אין די מצוה אליין .אין די
שער. תורה איז דא מ"ט פנים לתורה ,אזוי שטייט אין
מדרש אויף איין פלאץ (במדב"ר ב-ג) .און אויף איין
פארוואס איז צוגענומען געווארן פון משה רבינו פלאץ שטייט ,אז עס איז דא שבעים פנים לתורה
איין שער ,און נישט פון יהושע .ווייל דעם חטא (במדב"ר יג-טו) .שטייט אין ערבי נחל (דרוש ב' לפסח)
העגל האבן דאך געמאכט די ערב רב .רש"י (שמות אז דער ב אשעפער האט באשאפן חמשים שערי
לב-ז) זאגט ,לך רד כי שחת 'עמך' ,די ערב רב וואס בינה בעולם (ראש השנה כא ,):עס איז דא פופציג
משה רבינו האט אריינגעברענגט אין כלל ישראל. שערי בינה אויף דער וועלט ,וכולן ניתנו למשה
קומט דאך אויס ,אז אינעם חטא פונעם עגל ,האט חסר אחת ,משה רבינו האט באקומען אלעס,
משה רבינו אויך עפעס א נגיעה ,ער האט אויסער איין שער ,ותחסרהו מעט מאלקים (תהלים
אריינגעברענגט דעם ערב רב ,און דורכדעם איז ח-ו) ,ער האט באקומען ניין און פערציג פון די
געווארן דער עגל .ממילא האט ער אויך געליטן שערי בינה ,די פו פציגסטע חלק האט ער נישט
דערפון ,מען האט אים צוגענומען דעם פופציגסטן באקומען .די מ"ט פנים לתורה ,דאס איז אקעגן די
שער .יהושע האט דאך נישט געהאט קיין חלק מיט מ"ט שערי בינה .אז מען האט נאר ניין און פערציג
די ערב רב ,און ער האט מקבל געווען די תורה פון שערים פון בינה ,איז מען זוכה צו ניין און פערציג
לוחות הראשונות ,אזוי ווי מיר האבן שוין גערעדט פנים לתורה .די פופציג'סטע שער פון בינה ,דארט
(בסעודה שלישית פרשת האזינו) ,ווען משה רבינו איז איז דא איין און צוואנציג פנים לתורה ,און דורך
אראפגעקומען ,האט יהושע מקבל געווען די גאנצע דעם קען מען צוקומען צו ע' פנים לתורה .מ"ט
אור פון די לוחות ,איז ער געבליבן יהושע 'בן נון', פנים לתורה ,דאס איז וואס מען קען זוכה זיין
מיט די גאנצע פופציג. נארמאל ,דורך די ניין און פערציג שערי בינה .דער
וואס איז זוכה צו חמשים שערי בינה ,ביי אים איז
אז סוכות איז מען זוכה צו דעת ,איז טייטש ,אז אין דא ע' פנים לתורה.
די סוכה קען א מענטש ארויפגיין ,אז אפילו זיין
שערי בינה איז נאר אין די מ"ט שערי בינה ,אויב ער דער אר"י הק' (ליקוטי תורה פרשת ואתחנן) זאגט ,אז
איז זוכה ,ויהי בשלם סוכו ,קען ער זוכה זיין משה רבינו [עס איז היינט די אושפיזא פון משה],
צוצוקומען ביז די חמשים שערי בינה וואס איז דא, האט באקומען אין אנהייב אלע פופציג שערי בינה,
וואס דאס איז שבעים פנים לתורה .געווענליך קען נאר ווען עס איז געווען דער חטא העגל ,דעמאלטס
מען נאר צוקומען צו די מ"ט פנים לתורה ,אבער אין האט ער פארלוירן דעם פופציגסטן שער' .ל"ך רד',
די סוכה קען מען זוכה זיין צו שבעים פנים לתורה. 'לך' איז פופציג' .לך רד' ,דו וועסט האבן א ירידה פון
די פופציג' ,כי שחת עמך' ,דורך דעם חטא וואס
*
יודען האבן געזינדיגט מיטן עגל ,האט משה רבינו
אז מען קוקט ווי אזוי א סוכה איז אויסגעשטעלט .א פארלוירן דעם פופציגסטן שער .זאגט דער אר"י
סוכה איז ז' על ז' (סוכה טז .):די קרקע פון די סוכה, הק' ,חמשים שערי בינה נבראו בעולם ,וכולן ניתנו
איז זיבן טפחים אויף זיבן טפחים .זיבן מאל זיבן ,איז למשה ,קודם האט משה רבינו באקומען כולן ,ער
ניין און פערציג .די אויר פון די סוכה איז ניין און האט באקומען אלע פופציג ,חסר אחת ,שפעטער
פערציג ,דאס איז א רמז אויף די מ"ט פנים בתורה. ווען יודען האבן געזינדיגט ביים חטא העגל ,האט
דאס איז די נידריגסטע חלק פון תורה .ווען מען מען צוגענומען פון אים איינס.
קוקט אויף די הייך פון די סוכה ,ווי הויך דארף זיין א אויף יהושע בן נון שטייט (שמות לג-יא) 'ב"ן נו"ן' ,ער
סוכה ,אז א מענטש זאל קענען גיין אין די סוכה .אז האט געהאט 'בינה' אין נו"ן ,אין אלע חמשים שערי
עס איז הויך צען טפחים ,דעמאלטס איז די סוכה בינה .ווי אזוי קען זיין ,אז יהושע זאל האבן מער ווי
כשר .קומט אויס ,אז א וואנט פון א סוכה ,איז זיבן משה רבינו ,א תלמיד קען נישט האבן מער ווי דער
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~כ~ שיחות ודברות קודש -וויען
דעת .דאס איז ,עמק סוכות אמדד ,ווען דו וועסט טפחים די ברייט ,און צען טפחים די הייעך .זיבן אויף
אויסמעסטן די עמק פון סוכות ,די עמק פון סוכות צען ,איז זיבעציג .די קרקע פון די סוכה איז מ"ט
איז ניין און פערציג מיט זיבעציג ,וואס דאס ווייזט פנים ,און די וואנט פון די סוכה ,וואס הייבט זיך
אויף די ניין און פערציג פנים לתורה ,וואס מען קען ארויף אין די הייעך ,איז שבעים פנים .ווייל אזוי ווי
נתעלה ווערן אויף די שבעים פנים לתורה .דאס איז אין די סוכה באקומט מען דאך דעת ,למען ידעו
עמק סוכות ,ווען דו וועסט אויסמעסטן די עמק פן דורותיכם .אז מען באקומט דעת ,קען מען נתעלה
סוכה ,וועסטו פארשטיין דעם אחלקה שכם ,דער ווערן פון מ"ט פנים לתורה ,צו שבעים פנים לתורה.
חלק וואס דער אייבערשטער גיט אונז צו אין סוכות. וועגן דעם איז די סוכה אויסגעשטעלט ,אז די שיעור
פון סוכה ,די לענג און די ברייט ,איז מ"ט ,און די הייך
הנותן מתנה לחבירו צריך להודיעו ,מען דארף זיך האט א דופן פון זיבעציג ,וואס דאס איז אקעגן די
איינ'חזר'ן .אונז האב מיר באקומען א מתנה פונעם שבעים פנים לתורה ,ווייל סוכות דאס גיט דעם כח
אייבערשטען ,דער באשעפער האט אונז געגעבן פון למען ידעו דורותיכם ,אז מען זאל זוכה זיין צו
דעם יום טוב פון סוכות .עס איז זמן שמחתינו דעת .ווי אזוי איז מען זוכה צו דעת? ווייל אזוי ווי
כפשוטו ,און עס איז זמן שמחתינו ,וואס מען קען יודען זענען א חלק פונעם אייבערשטען ,און עס איז
זוכה זיין צו תורה ,דורך די מצוה פון סוכה .פקודי ה' דא אן השראת השכינה פונעם אייבערשטען אין די
ישרים משמחי לב ,תורה איז אויך א חלק פון זמן סוכה ,און אוירא דארץ ישראל מחכים ,קען מען זוכה
שמחתינו .ווי מען האט פריער גערעדט ,אפילו מען זיין צו חכמה ,דורך די סוכה.
איז אין א שוואכערע מדריגה אין חכמה ,למען ידעו
דורותיכם ,דורך די מצוה פון סוכה קען מען זוכה זיין זאגט דוד המלך ,אלקים דבר בקדשו ,דער
צוצוקומען צו השגות פון דעת און יראת ה'. באשעפער האט אונז געגעבן דעם יום טוב פון
סוכות ,אעלזה ,וואס מען דארף זיך פרייען ,עס איז
דער אייבערשטער זאל געבן ,אונז זאל מיר קענען זמן שמחתינו .ווייל אחלקה שכם ,דעמאלטס טוה
זיצן אין די סוכה ,מיט די כוונות וואס מען דארף צו איך צוטיילן נאך א חלק וואס איז דא אין חלק ה'
זיצן .און קענען נהנה זיין פון די סוכה ,עס זאל עמו .דער באשעפער איז דאך א חלק אין 'נפש' ,אין
משפיע זיין אויף אונז אלעס וואס סוכה ברענגט מיט 'עמו' ,און ער האט א חלק אין 'עולם' ,אין 'ארץ
זיך מיט .דער עיקר איז ,אונז זאל מיר שוין זוכה זיין ישראל' .און ער האט א חלק אין 'שנה' ,אין 'סוכות'.
אקעגן צו גיין משיח צדקנו ,און זיצן בסוכת עורו של סוכות דאס איז א חלק פונעם אייבערשטען ,וואס
לויתן ,בביאת בן דוד ,במהרה בימינו אמן. דער באשעפער רוהט דעמאלטס אין די סוכה ,אפילו
אין חוץ לארץ ,און דעמאלטס קען מען זוכה זיין צו
בביקור חג אצל אחיו כ"ק האדמו"ר מסערדאהעלי שליט"א
יום א' -ד' דחוה"מ סוכות תשפ"ו לפ"ק
האדמו”ר מסערדאהעלי :חבל על דאבדין ,ער איז רבינו :מיין איידעם (הרה"ג רבי אהרן ישעי' ראזנער
געווען א מורם מעם ,א תלמיד חכם ,א ירא שמים ,א שליט"א) האט היינט א שידוך געטון מיט זיין זון
אמת'דיגער ירא שמים ,א גרויסע אבידה ,א גרויסע יהושע ,עס איז די יונגסטע קינד ביי אים.
אבידה .ער האט זיך כל ימיו געפלאגט ,ער איז נזדכך האדמו”ר מסערדאהעלי :ווער איז דער גליקליכער?
געווארן מיט די יסורים .דער מחותן זיינער דאווענט רבינו :רבי זלמן באב"ד ,א זון פונעם טארטיקובער
ביי אונז אין די וואכענטאג ,ער פלעגט נאר רב ,רבי יחיאל באב"ד שליט"א .רבי יחיאל האט
אריינצוקומען אזוי מיט שאלות און איבערשמועסן. יעצט יום טוב פארלוירן א זון (הרה"ג רבי משה יצחק
באב"ד זצ"ל).
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~כא~ שיחות ודברות קודש -וויען
מעשה פון אבילות פון שבעה ,אבער אזוי ווי ער איז עס איז א גרויסע אבידה - .ער איז אן אבל הייסט
אריינגעגאנגען תיכף אינעם יום טוב ,האט ער עס.
נאכנישט געטון קיין שום אבילות פאר שלשים ,האט רבינו :יא ,מען איז נאכנישט קיין אבל ,מען גייט
עס נישט דעם כח אז עס זאל קענען אוועקנעמען די ווערן אן אבל (אחר יו"ט).
גאנצע שלשים .אבער אזוי ווי עס איז יום טוב ,איז האדמו”ר מסערדאהעלי :אונזער מחותן דער
עס אזוי ווי יעדע יום טוב עס נעמט אוועק זיבן טאג. סקאליע רבי שליט"א ( 81עוו ,).זיין רביצין איז אוועק
עס קען נישט אוועקנעמען די שלשים ,ווייל ער האט ערב פסח (שחל בשבת) .נאך יום טוב בין איך נישט
נאכנישט אנגעהויבן קיין דין שלשים. געגאנגען מנחם אבל זיין ,ווייל עס איז שוין נאך די
האדמו”ר מסערדאהעלי :דא וועט זיין נאר איין טאג זיבן טאג ,על פי הלכה איז דאך שוין נישט דא מער
נאך יום טוב (שיש חיוב לנחם אבלים) .ווייל עס איז קיין חיוב ניחום אבלים (שו"ע סימן תקמח סעיף ו').
זעקס טאג יום טוב ,קומט אויס אז דער זיבעטער רבינו :וואס הייסט ,ער איז שוין געזעסן שבעה שעה
טאג איז אסרו חג .און געווענליך שטייט מען אויף אחת?
אינדערפרי ,אבער ער שטייט דאך נישט אויף ,איז האדמו”ר מסערדאהעלי :ניין ,ער איז נישט געזעסן
דא ממש אבילות ביז אסרו חג פארנאכט .נאר די קיין שבעה ,אבער נאך די זיבן טאג איז נישט דא קיין
ערשטע טאג וואס מען וועט זיצן ,וועט זיין פון די חיוב מנחם זייןב.
זיבן טאג ממש. רבינו :מען קען מנחם זיין א גאנץ יאר אויך (עיין יו"ד
סימן שפה סעיף ב').
*
האדמו”ר מסערדאהעלי :יא ,אבער מען איז נישט
האדמו”ר מסערדאהעלי :וואס זאגסטו צו דעם מחויב צו גיין מנחם זיין א גאנץ יאר .עס איז די
רעגן? דער אייבערשטער ווייזט זיין גרויסע אהבה זעלבע אזוי ווי א גאנץ יאר ,עס איז נישט מער ווי א
צו יודען ,כאטש עס איז דאך א זמן גשמים וואס עס גאנץ יאר ,בין איך נישט געגאנגען.
רעגנט ,און אפילו אזוי איז נאך אלץ געווען צייט, רבינו :אפשר ניחום גייט אן א גאנץ יאר ,נאר אין די
מען האט געקענט עסן די סעודה .מען נעמט שבעה איז מען געגאנגען ווייל מען האט געוואוסט
אוועק דאס רעגן ,כדי י ודען זאלן קענען טון די אז ער איז אינדערהיים ,ער זיצט אויף א פלאץ .אז
מצוה .דאס איז שוין א גרעסערע חשיבות .ווען עס מען זיצט נישט אויף א פלאץ ,איז נאר ווען מען
איז נישט דא קיין רעגן ,איז פונקט נישט געקומען טרעפט אים .מען קען דאך נישט גיין אויפזוכן וואו
קיין רעגן ,עס האט נישט געדארפט זיין קיין רעגן. ער איז.
אבער ווען עס איז געקומען רעגן ,עס איז דא א האדמו”ר מסערדאהעלי :עס איז זייער א שווערע
צייט פון רעגן ,און דער אייבערשטער מאכט אז זאך צו זאגן.
מען זאל קענען עסן ,דאס ווייזט די גרויסע אהבה רבינו :איך האב פונקט נאכגעקוקט די הלכה יעצט
פונעם אייבערשטען. פאר יום טוב (בשו"ע יו"ד סימן שצט) .אויב מען איז יא
רבינו :עס שטערט מיך יעדעס יום טוב די ענין פון געזעסן א טאג צוויי פריער ,איז דאך סוכות נעמט
רעגן .די הלכה איז דאך (או"ח סימן תרלט סעיף ז) ,אז איבער די שבעה ,און שמיני עצרת דארף
טאמער עס רעגנט ,און מען איז אריינגעגאנגען איבערנעמען די שלשים .אבער די הלכה איז ,אז עס
שלאפן אין שטוב ,און עס האט אויפגעהערט דער נעמט נישט איבער די גאנצע שלשים ,עס נעמט נאר
רעגן ,איז מען נישט מחויב ארויסצוגיין .אבער אז איבער זיבן טאג .איז מען מסביר דארט ,וואס איז
מען שלאפט אין די סוכה ,און מען האט צוגעמאכט דער חילוק ,פארוואס סוכות נעמט אוועק די שבעה,
דעם שלאק ,און עס הערט אויף צו רעגענען ,זאגט און שמיני עצרת נעמט נישט אוועק די גאנצע
דער משנה ברורה (ס"ק מא) ,אז טאמער עס איז גרינג שלשים .ווייל ביי שבעה האט ער שוין געטון א
צו עפענען דעם שלאק ,איז ער מחויב צו עפענען.
האדמו”ר מסערדאהעלי :עס איז אייגענס ,אדער ער זה לשון המחבר :אף ע ל פי שאין אבילות ברגל ,אם מת לו מת
ברענגט עס צו פון עמיצן? ברגל ,מתעסקים בו ברגל לנחמו ,ולאחר הרגל כשיכלו שבעה
רבינו :עס איז א ביכורי יעקב (סימן תרלט סקל"ו) .אין למיתת המת ,א ף על פי שעדיין לא כלה האבילות ,מלאכתו נעשית
שלחן ערוך שטייט ,מען איז נישט מחויב ע"י אחרים בבתיהם ,ועבדיו עושים לו בצנעה בתוך ביתו ,ואין
צריכים לנחמו אחר הרגל מנין הימים שנחמוהו ברגל.
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~כב~ שיחות ודברות קודש -וויען
האדמו”ר מסערדאהעלי :אראפצוגיין פון שטוב איז א אראפצונעמען דעם שלאקג .זאגט דער ביכורי יעקב,
טירחא ,און עפענען דעם שלאק ווען ער האלט אמאל איז דאס געווען א טירחא ,ער האט געמוזט
אינמיטן שלאפן איז אויך א טירחא ,ער גייט ארויס ארויפגיין אויפן דאך ,און אראפנעמען דעם שלאק
פונעם שלאפן .דאס אלעס דארף מען נאכקוקן וכדומה ,איז ער נישט מחויב ווען ער וועקט זיך
אינעווייניג .אינמיטן טאג איז דאך דאס אויך נוגע, אויף ,אבער אויב עס איז גרינג ,ער האט חבלים ביי
עס האט גערעגנט ,און ער האט צוגעמאכט ,שוין, זיך אין די סוכה ,איז ער מחויבד .היינט האט שוין
און עס הערט אויף דער רעגן ,איז ער מחויב צוריק יעדער איינער חבלים אין די סוכה ,וואספארא שלאק
צו עפענען ,צו ער קען ממשיך זיין די סעודה? ער האט ,קען מען עס אויפהייבן אין צוויי מינוט,
רבינו :צו עסן איז זיכער אז יא ,פארוואס זאל ער בדרך כלל ,איז אז ער וועקט זיך אויף ,און עס רעגנט
מעגן עסן? עס רעגנט נישט אינדרויסן ,דו קענסט נישט ,איז ער מחויב צו עפענען די שלאק.
עפענען דעם שלאק .פארוואס זאל ער טאקע מעגן ער עפענט די שלאק ,און פינף מינוט ארום קומט
עסן .עס האט זיך אויפגעהערט די רעגן ,דארף ער ווייטער רעגן ,מאכט ער עס צו .פינף מינוט
עפענען .ווען עס וועט אנהייבן צו רעגענען ,וועט ער שפעטער האט אויפגעהערט צו רעגענען .דארף ער
עס צומאכן ,און נאכאמאל עפענען ,נאר ביי שלאפן עס ווייטער עפענען .ער קען זיך שפילן אזוי א
איז די שאלה. גאנצע נאכט .ווען עס הערט אויף צו רעגענען אויף
האדמו”ר מסערדאהעלי :עס איז זיכער אז נישט ,אזוי א פאר מינוט טאר ער נישט שלאפן?
ווי ער איז נישט מחויב אראפצוקומען פון די צימער האדמו”ר מסערדאהעלי :מען דארף אריינקוקן
אריינצוקומען אין די סוכה. אינעווייניג אין די אותיות.
רבינו :ווייל דאס הייסט א גרויסע טירחא .איך וויל רבינו :וואס איך וויל ארויסברענגען דערמיט ,אמאל
מסביר זיין די ביכורי יעקב ,דאס הייסט א גרויסע האט מען מדקדק געווען אז ווען עס האט גערעגנט
טירחא ,אראפצוקומען פון צימער וכדומה ,אבער צו איז מען געשלאפן אין די סוכה .לויט דעם ביכורי
עפענען דעם שלאק איז נישט אזא טירחא. יעקב איז דא מער א הידור ער זאל נישט שלאפן אין
האדמו"ר מסערדאהעלי :און ווען ער שלאפט אין די די סוכה .ווען ער גייט אריין אין שטוב ,איז ער פטור,
סוכה ,דאס הייסט א קליינע טירחא? ער קומט דאך ער קען א גאנצע נאכט שלאפן .אבער אויב ער
ארויס פונעם שלאף? בלייבט אין די סוכה ,וועט ער יעדע פאר מינוט ,ווען
רבינו :עס איז נישט נאר ער קומט ארויס ווען ער עס וועט אויפהערן צו רעגענען ,דארפן עפענען די
שלאפט ,יעדע פינף מינוט וועט ער האבן די זעלבע שלאק.
שאלה .עס רעגנט דאך נישט אין איין צי די גאנצע האדמו”ר מסערדאהעלי :טאמער עס איז ביינאכט
צייט. דארף ער טאקע נישט ,אזוי איז מסתבר ,ווי אזוי
האדמו”ר מסערדאהעלי :ער מוז קוקן פון די פארשטייט מען די חילוק פון דעם ,צו ער איז אין
פענסטער? שטוב ,צו ער איז אין סוכה.
רבינו :ער מוז נישט ,אבער ער ווייסט גאנץ גוט ,ער רבינו :פשוט לערנט מען ,אז איבערצולאזן א שטוב,
הערט צו עס טראפט אויפן דאך. און גיין ערגעץ אנדערש ,דאס הייסט א טירחא.
האדמו”ר מסערדאהעלי :מען דארף קוקן די אותיות
וואס איז די נקודה פון די הלכה - .דער טאטע ז"ל זה לשון המחבר בסעיף ז :היה ישן ,וירדו גשמים בלילה ,ונכנס
פלעגט נאכצוזאגן פונעם בעלזער רב ,אז דער בעל לתוך הבית ,ופסקו הגשמים ,אין מטריחין אותו לחזור לסוכה כל
עגלה האט אים אויסגעלערנט אז מען דארף קוקן אותה הלילה ,אלא ישן בביתו עד שיעלה עמוד השחר.
אינעווייניג. וזה לשון הביכורי יעקב :היה ישן ,וירדו גשמים בלילה ,ונכנס
רבינו :זיי (קהל הנוכחים) ווייסן נישט די מעשה פון לתוך הבית ,ופסקו הגשמים ,אין מטריחין אותו לחזור לסוכה כל
דעם בעל עגלה ,מען דארף עס פארציילן. אותה הלילה .וה" ה מי ששוכב בסוכה שיש לה לעטין ,נ"ל שאין
האדמו”ר מסערדאהעלי :דער סערדאהעלער זיידע צריך לעלות על הסכך לפתוח הלעטין שסתם בשעת הגשמים.
זצ"ל האט זיך עפעס מפלפל געווען מיטן בעלזער אבל אם יכול לפתחם בסוכה ע" י חבלים צריך לעמוד ולפתחם,
רב ,און ער האט נאכגעזאגט פארן בעלזער רב, שאין זה רק טרחא מעט וליכא מצטער .אבל באמצע סעודתו
עפעס פונעם רמב"ם ,און עס האט אים עפעס נישט אפשר שגם אם צריך לעלות על הסכך צריך לפתחם ,שאין בזה
געפאלן .האט ער געזאגט ,יענקל בעל עגלה [איך הפסק סעודה וטרחא כ" כ כמו לעלות לסוכה.
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~כג~ שיחות ודברות קודש -וויען
דער יענקל האט אים אויסגעלערנט אז מען דארף ווייס נישט צו ער האט געהייסן יענקל ,אבער ער
קוקן פון אינעווייניג. האט געהאט א נאמען] .יענקל בעל עגלה האט אים
הרה"ג רבי יהושע :איך האב פונקט געזעהן יום טוב אויסגעלערנט ,אז מען דארף קוקן פון אינעווייניג,
אין מקדש ישראל (סוכות סימן רנ"ה) ,פון רבי ישראל מען דארף זעהן די אותיות פון אינעווייניג.
דוד הארפענעס שליט"א ,אז ער ברענגט פון איינעם און ער האט דערציילט ,וואס איז געווען די מעשה
די טענה אז מען קען נישט אזוי שלאפן ,מען האלט מיט דעם יענקל בעל עגלה? יענקל בעל עגלה האט
אין איין אויפשטיין ,און אפגיסן נעגל וואסער( .עיין געבארגט זיין פערדל פאר איינעם .ער איז געווען א
שם שהביא כן מספר ערוך השולחן סעיף כ"ה). פיינער מענטש ,און בשעת ער האט אוועקגעבארגט
רבינו :איינמאל קען מען נאך פארשטיין ,עס האט זיין פערדל ,האט ער אים געהאלפן איינשפאנען די
אויפגעהערט די רעגן. פערדל ,עס איז געווען 'בעליו עמו' (שמות כב-יד) ,ער
הרה"ג רבי יהושע :עס נעמט ארויס פון שלאף ,מען האט אים עכט געטון אלעס .און אינמיטן וועג האט
קען נישט אזוי ממשיך זיין א פריער'דיגע שלאף. די פערדל שבק חיים לכל ישראל ,עס האט גע'פגר'ט
האדמו”ר מסערדאהעלי :עס שטערט דעם שלאף, אינמיטן וועג.
מען ברויך יעדע מינוט ארויסגיין ,עס איז אסאך איז מען געקומען צו דין תורה צו רבי קלמן[ ,איך
ערגער ווי די טירחא פון ארויפגיין ,מען גייט ארויס געדענק נישט די פאמיליע נאמען] ,ער איז געווען
פונעם שלאף אינגאנצן .עס איז זייער נישט מסתבר, דער דיין אין בעלזא .זאגט דער דיין ,ער האט אים
מען דארף זעהן אינעווייניג אין ביכורי יעקב. געהאלפן ,בעליו עמו לא ישלם ,ער דארף נישט
ב"ה מען האט געקענט מקיים זיין די מצוות ב"ה, באצאלן .און דער בעל עגלה האט געזאגט ,וואס
דער אייבערשטער וויל די מצוות פון יודישע הייסט ער דארף נישט באצאלן דעם פערדל .ער איז
קינדער .הבוחר בעמו ישראל באהבה. געווען געפערליך .זאגט אים דער דיין ,ווייסטו וואס,
וועלן מיר פרעגן דעם רבי'ן ,און אז דער רבי וועט
*
דיר אזוי זאגן ,וועסטו פאלגן? האט ער געזאגט ,יא.
רבינו :איך האב גערעדט נעכטן (בסעודה שלישית) ,מען האט ער אים געשלעפט צום בעלזער רב ,און ער
זאגט ביים דאווענען ,אתה בחרתנו מכל העמים .ווען האט אים פארציילט די מעשה ,און ער האט
איז דאס געווען? אין מחזור המפורש שטייט ,אז גע'פסק'נט אז ער דארף נישט באצאלן ,און דער איז
אתה בחרתנו מכל העמים איז געווען ביי יציאת געפערליך סכנות נפשות ,וואס הייסט אזא זאך.
מצרים - .אין פרשת האזינו אויפן פסוק (דברים לב-ח), רבינו :ער האט געזאגט א בעל בתי'שן שכל .ווען איך
בהנחל עליון גוים ,בהפרידו בני אדם ,יצב גבולות וואלט אים נישט געהאלפן ,איז ער דאך א שואל ,און
עמים למספר בני ישראל ,כי חלק ה' עמו ,שטייט אין ער איז מחויב באונסין .ווייל איך בין א גוטער ,איך
תרגום יונתן ,אז ביים דור הפלגה האט דער האב אים געהאלפן ,וועגן דעם איז ער מיר פטור צו
באשעפער צוטיילט אלע אומות ,און דער באשעפער באצאלן?
האט אויסגעקליבן פאר זיך כלל ישראל ,וואס איז האדמו”ר מסערדאהעלי :זאגט דער בעלזער רב פאר
אונטער אים .דאס מיינט אז דער אתה בחרתנו איז דעם יענקל ,יענקל ,דו האסט דאך אמאל געלערנט,
נישט געווען ביי יציאת מצרים ,אתה בחרתנו איז לאמיר אריינקוקן אין די גמרא ,לאמיר זעהן וואס עס
שוין געווען פון אברהם אבינו אן .ביים דור הפלגה, שטייט .און ער נעמט ארויס א גמרא ,און ער ווייזט
ווען מען האט צוטיילט בני אדם ,האט דער אים ,עס שטייט מפורש (בבא מציעא צד ,).השואל את
אייבערשטער בוחר געווען ,כי חלק ה' עמו. הפרה ,איינער האט געבארגט פון יענעם א פרה,
האדמו”ר מסערדאהעלי :דעמאלטס איז נאכנישט ושאל בעלים עמה ,עס איז בעליו עמו ,ער האט אים
געווען קיין כלל ישראל ,עס איז געווען במחשבה, געהאלפן ,ומתה ,פטור ,ער דארף נישט באצאלן.
ביים רצון פון אייבערשטען איז געווען אויסצווועלן שפרינגט אויף דער יענקל און ער זאגט ,איך האב
יודען ,גוט ,אבער דער פאקט ,און די מעשה ,איז אייביג געזאגט אז מען דארף קוקן פון אינעווייניג.
הערשט געשעהן ביי יציאת מצרים און ביי מתן דא שטייט 'פרה' ,איך האב דאך אים געבארגט א
תורה. 'פערד' ,א פערד שטייט נישט ,א פערד האט א
רבינו :און וואס מיינט שלח את עמי (שמות ה-א). אנדערע הלכה ...האט דער בעלזער רב געזאגט ,אז
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~כד~ שיחות ודברות קודש -וויען
האדמו”ר מסערדאהעלי :יא ,קען טאקע זיין אזוי. האדמו”ר מסערדאהעלי :שלח את עמי ,מיט וואס
קומט אויס אז אברהם אבינו איז נאך געווען אונטער זענען זיי מיין פאלק?
מיכאל הייסט עס. רבינו :און גיי מיר אביסל ווייטער ,שפעטער זאגט
רבינו :וועגן דעם איז מיכאל געקומען מבשר זיין די דער אייבערשטער (שמות ו-ו) והוצאתי אתכם מתחת
בשורה (בלידת יצחק) ,ווייל עס איז דאך געווען זיין סבלות מצרים וגו' ,ולקחתי אתכם לי לעם .דו האסט
פאלק ,ער דארף דאך האבן א פאלק ,אז נישט האט דאך פריער געזאגט אז עס איז 'עמי'.
ער דאך נאר אברהם. האדמו”ר מסערדאהעלי :ביים אייבערשטען איז
האדמו”ר מסערדאהעלי :אברהם איז די ראשי תיבות נישט קיין קשיא .ביים אייבערשטען איז דער עבר
א'תה ב'חרתנו מ'כל ה'עמים .דריי פערטל פון מיטן עתיד איין זאך ,ער הייסט שוין 'עמי' .אז ער
אברהם'ס נאמען. וועט מארגן זיין 'עמי' ,איז ער שוין היינט אויך.
רבינו :פיין. רבינו :זיי ווערן אנגערופן פאר פרעה שלח את עמי,
האדמו”ר מסערדאהעלי :עס פעלט די רי"ש. ווייל מארגן וועט ער זיין עמי?
הרה"ג רבי יהושע :א'הבת א'ותנו ,ר'צית ב'נו. האדמו”ר מסערדאהעלי :עס איז דאך מפורש אז ער
הר"ר יוסף רובין הי"ו :ר'וממתנו מ'כל ה'לשונות. וועט הערשט נעמען שפעטער.
רבינו :באמת וואלט ער געדארפט הייסן אב הם .פון רבינו :ווענדט זיך וואס פאר א מדריגה עס מיינט
אברם ,אב לארם ,האט ער געדארפט הייסן אב המון ולקחתי אתכם לי לעם.
גוים ,די רי"ש קומט נישט דארט אריין. האדמו”ר מסערדאהעלי :און ווער זאגט ביי יציאת
האדמו”ר מסערדאהעלי :פארוואס טאקע איז די מצרים ,אפשר טאקע נאר ביי קבלת התורה.
רי"ש? רבינו :איך ווייס נישט ,דער באשעפער האט
רבינו :ווייל עס איז געבליבן פון פריער ,ער האט דעמאלטס געזאגט ,ולקחתי אתכם לי לעם.
געהייסן פאר דעם אברם ,האט מען נישט געטוישט, אויף דעם תרגום יונתן ברענגען זיי צו ,אז אין פרקי
און מען האט נאר צוגעשטעלט .אבער באמת דער דרבי אליעזר (פרק כד) שטייט ,אז דער באשעפער
רי"ש קומט שוין נישט אין עצם נאמען פון אברהם. האט דעמאלטס גענומען די שבעים מלאכים אין
האדמו”ר מסערדאהעלי :עס האט געמוזט בלייבן די הימל ,און ער האט גענומען די שבעים אומות ,און
רי"ש וועגן רמ"ח ,אברהם איז בגימטריא רמ"ח ,עס מען האט געווארפן גורל אויף יעדן איינעם,
קען טאקע זיין נאר דערפאר האט עס דער וועלכער מלאך עס נעמט איבער צו זיין דער שר,
אייבערשטער געלאזט. און דעם אייבערשטען' ס גורל איז געפאלן אויף כלל
רבינו :רבי יענק'ל מיללער פלעגט צו זאגן ,אז מען ישראל .עס איז אתה גורלינו ,עס איז געווען מיט א
פרעגט אויף א פסוק אז די ווארט איז איבריג .וואס גורל.
איז טייטש ,עס איז איבריג ,אז נישט וואלט די ספר און ער ברענגט צו דארט פון ספר מושב זקנים,
תורה געווען פסול... איינע פון די בעלי תוספות ,אז אין פסוק פאר דעם
(דברים לב-ו) שטייט ,הלא הוא אביך קנך ,און רש"י
*
זאגט ,קנאך ,דער אייבערשטער האט דיך געקויפט.
האסט אריינגעקוקט אביסל? (בספר החדש רבינו: ו יש לשאול פון וועם האט ער זיי געקויפט? ברענגט
ולאשר אמר – ויגד משה על ירח האיתנים ,שיצא לאור בחודש ער פון רבי אלעזר פון וורמישא ,אז יודען זענען
אלול תשפ"ה ,ע"י מכוננו מעדני מלך וויען) געפאלן אינעם גורל ,פאר מלאך מיכאל .אחר כך,
האדמו”ר מסערדאהעלי :זיכער ,זיכער ,עס איז א האט דער אייבערשטער געזאגט פאר מלאך מיכאל,
כלילת יופי ,איך גלייב עס וועט ארויסקומען נאך. איך וויל פון דיר אפקויפן כלל ישראל וואס איז
עס גייט מסתמא ארויסקומען אויף פסח .פסח איז געקומען אין דיין חלק ,און פארדעם וועל איך דיך
דאך דא די הגדה ,אויף שבועות. מאכן א כהן אויבן אין הימל .און מיכאל האט
רבינו :אויף חנוכה איז דא א גאנצע באנד (ויצא לאור פארקויפט כלל ישראל פארן אייבערשטען .דאס
בשנת תשפ"ו). איז טייטש הלא הוא אביך ,קנאך .נאר דארט שטייט
האדמו”ר מסערדאהעלי :עס שטייט דא (בולאשר אמר נישט ווען דער אייבערשטער האט זיי
לסוכות אות ג') א גרויסער חידוש .שבתי בבית ה' כל צוריקגעקויפט ,דאס קען שוין זיין ,אז עס איז
ימי חיי ,כי יצפנני בסכה (תהלים כז-ד) ,ווען ער זיצט געווען אסאך שפעטער.
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~כה~ שיחות ודברות קודש -וויען
האדמו”ר מסערדאהעלי :אוודאי זענען זיי ממליץ אין די סוכה ,איז כאילו ער זיצט אין בית המקדשה.
זכות .עס איז א נייח נפשיה פאר זיי. אבער נאר יעצט זיצט ער ,נישט א גאנץ יאר,
רבינו :דער באשעפער זאל העלפן. פארוואס זאגט ער שבתי בבית ה' 'כל' ימי חיי ,מיין
* גאנץ לעבן.
רבינו :כל ימי חיי מיינט נישט אז דריי הונדערט
רבינו :איך האב פונקט געפרעגט מיין זון יהושע,
פינף און זעכציג טעג ,קען איך האבן קדושת
וואס מיינט מלך מלכי המלכים?
הסוכה .נאר יעדעס יאר ,אין מיין ימי חיי ,קען איך
האדמו”ר מסערדאהעלי :דער אייבערשטער איז דער
האבן די מצוה פון סוכה ,וואס ווערט גערעכנט ווי
קעניג פון די וואס זענען מלכי המלכים.
איך בין בבית ה'.
רבינו :ווער זענען די מלכי המלכים.
האדמו”ר מסערדאהעלי :מיט די זיבן טאג קען איך
האדמו”ר מסערדאהעלי :די מלאכים אין הימל זענען
האבן כל ימי חיי?
די מלכי פון די מלכים .און דער אייבערשטער איז
רבינו :ווען מען איז ארויפגעגאנגען אין בית המקדש
דער מלך אויף זיי,
איז ער אויך נישט געווען א גאנצן טאג אין בית
רבינו :דאס הייסט דער אייבערשטער איז דער מלך
המקדש ,ער האט אבער געהאט א געלעגענהייט צו
אויף די מלאכים.
קומען אין בית ה' .כל ימי חיי ,זאל איך האבן די
האדמו”ר מסערדאהעלי :מלך אויף די מלאכים ,וואס
געלעגענהייט צו האבן קדושת בית המקדש .איך
די מלאכים זענען מלכי מלכים.
האב עס טאקע נאר זיבן טאג ,כל ימי חיי מיינט
רבינו :די מלאכים זענען ממליך מלכים?
נישט מיין גאנץ לעבן.
האדמו”ר מסערדאהעלי :נישט ממליך ,זיי זענען די
האדמו”ר מסערדאהעלי :נאר יעדע יאר פון ימי חיי,
קעניג ,זיי זענען ממונה .דער קעניג פון דעם קעניג
קען איך האבן געוויסע טעג.
ווי מען זאגט.
רבינו :יא .געווענליך קוקט מען דאך אן ,אז אונז האב
רבינו :דאס הייסט אז מען רעדט נישט ,אז דער
מיר נישט היינט קיין קדושת בית המקדש ,אין
אייבערשטער איז דער קעניג פון אלע קעניגן דא,
אונזער ימי חיי איז נישט דא קיין בית המקדש .מען
נאר מען רעדט פון אויבן ,די מלאכים.
בעהט ,אז אין אונזער ימי חיי ,זאל אויך קענען זיין א
האדמו”ר מסערדאהעלי :אסאך העכער ,ער איז דער
קדושת בית המקדש.
קעניג פון די קעניג פון די קעניגןו.
רבינו :איך מיין אז עס איז שוין געדרוקט אין נחלי
* בינה אויף סוכות (בקונטרס ולאשר אמר בסוף הספר).
האדמו”ר מסערדאהעלי :דער מפתח איז שוין באלד
בדרך צאתו עבר רבינו שליט"א בבית ,והבחין שאופין
אזוי גרויס ווי דער ספר.
חלות לכבוד יום טוב ,ואמר :א גוטן מועד ,אה! ב"ה
רבינו :אזוי קען מען כאטש טרעפן.
מען באקט חלות ,געלויבט דער אייבערשטער.
האדמו”ר מסערדאהעלי :עס איז א גוטע זאך ,עס איז
האדמו”ר מסערדאהעלי :דער טאטע ז"ל פלעגט
א גוטע זאך.
דערציילן ,אז ביים זיידע ,איך בין כמעט זיכער אויף
דעם זיידן רבי יונתן בנימין זצ"ל (אביו של הגה"ק
רבינו :אזוי קען מען טרעפן עפעס ,און נישט ווען
מסערדאהעלי זצ"ל) ,האט מען געדארפט קומען זעהן די מען וויל עפעס זוכן ,טרעפט מען נישט .אזוי מען
געדענקט א ווארט ,אמאל געדענקט מען דעם
ונעתיק מה שאמר רבינו שליט"א בדרשה ליל שמחת תורה פסוק ,אמאל געדענקט מען דעם ענין.
בביאור הדברים :וביאור התואר 'מלך מלכי המלכים' ,מבואר האדמו”ר מסערדאהעלי :זייער גוט ,זייער שיין.
ברוקח ( פירושי סידור התפלה בתפלת עלינו לשבח) ,כי לפעמים רבינו :עס נעמט נאר אסאך צייט.
יש מלך ,שמשועבד ונכנע תחת מלך יותר גדול ממנו המושל עליו.
זה לשונו :ובזה יש לפרש מה שביקש דוד המלך ,אחת שאלתי
ולדוגמא ,קודם זמן החורבן ,היה מלך ישראל בארץ ישראל ,נכנע
מאת ה' אותה אבקש ,שבתי בבית ה' כל ימי חיי ,לחזות בנועם ה'
תחת המלך נבוכדנצר בבבל ,אשר הוא המליכו ,שיהא מלך תחת
ולבקר בהיכלו ,כי יצפנני בסכה וגו' .דהיינו שהתפלל בעד כלל
הדרכתו .ואם כן יש לפעמים מלך גדול שמולך גם על מלכים,
ישראל ,שבתי בבית ה' כל ימי חיי ,שנזכה תמיד לקדושת בית
והקב" ה הוא המלך גם על המלכי מלכים ,שהם ממליכים המלכים,
המקדש ,אף בזמן שאין בית המקדש קיים ,על ידי כי יצפנני
והקב" ה ממליך מלכים ולו המלוכה.
בסוכו ,ששם שורה קדושת בית המקדש ממש.
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~כו~ שיחות ודברות קודש -וויען
רבינו :מען זאל האבן א גוט קוויטל ,מיטן כלה ,מען האט אפגעמאכט אז מען וועט קומען זעהן
אייבערשטען'ס הילף .מען זאל זיך צוזאמקומען מיטוואך .אמאליגע צייטן איז מען געקומען מיט די
אויף שמחות אי"ה. באן ,און מען איז נישט אנגעקומען ,נו פארפאלן .דעם
האדמו”ר מסערדאהעלי :עס הייבט זיך אן מיט די אנדערן טאג ,דאנערשטאג ,פלעגט מען צו וואשן .און
שמחה ,דער באשעפער זאל העלפן ווייטער. די כלה איז געווען דארט אינעם הויף ,מיט די
רבינו :מען זאל קענען זיין פרייליך. וואכענדיגע קליידער ,און אזוי געוואשן ,און פלוצלינג
רוקט זיך אן דער חתן .און די כלה איז געווען אזוי...
האדמו”ר מסערדאהעלי :א גאנץ יאר פרייליך.
האט דער זיידע געזאגט ,דאס איז די בעסטע בעשו"י!
רבינו :א גוטן מועד ,א גוט קוויטל ,מיט אלעם גוטן,
מען קען זעהן אז זי איז א גוטע בעל הבית'טע ,מען
כל טוב. האט איר אזוי געטראפן .דאס איז נישט קיין בזיון,
האדמו”ר מסערדאהעלי :א גוטן מועד ,א גוט יאר. דאס איז נאך גאר די בעסטע...
דברי תורה שנאמרו בנעילת החג
מוצאי יום טוב סוכות תשפ"ו לפ"ק
מה יפו פעמיך בנעלים (שיר ז-ב) ,די גמרא (חגיגה ג). אונז שטיי מיר אין די אונטערשטע מינוטן פונעם
דרש'נט ,אז דער פסוק גייט ארויף אויף יודען וואס גרויסן יום טוב וואס איז אדורכגעגאנגען .אזעלכע
האבן עולה רגל געווען אין בית המקדש .מה יפו דערהויבענע טעג ,באלד צוויי חדשים ,פון חודש
פעמיך ,ווי שיין זענען רגליהן של ישראל ,די פוס פון אלול אן ,וואס יודען זענען געזעסן אין בתי כנסיות
יודען ,בשעה שעולין לרגל ,בשעת מען האט עולה און בתי מדרשות ,און מען האט פארברענגט כביכול
געווען לרגל ,בת נדיב ,בתו של אברהם אבינו וואס מיטן אייבערשטען צוזאמען .יעדער יוד האט
ווערט אנגערופן נדיב .מה יפו פעמיך ,ווי שיין זענען געהאט דערהויבענע מינוטן במשך פון די טעג,
די טריטן מיט וואס מען איז ארויפגעגאנגען אין בית זמנים וואס מען האט נישט שטענדיג ,הרהורי
המקדש .און ער גיט צו 'בנעלים' .די חשיבות פון מה תשובה ,און קבלות וואס מען האט גענומען אויף
יפו פעמיך איז נאר ,ווען נאכדעם טוט מען עס זיך .די עבודה איז ,ווען עס גייט אדורך די טעג ,זיך
איינשפארן .ווען מען נעמט מיט ,מיט זיך, איינצו פאקן און מיטנעמען מיט זיך ,די אלע ענינים
אויסצופירן וואס מען האט זוכה געווען איבערן יום וואס מען איז נתעורר געווארן במשך פון די
טוב ,דאס ווערט אנגערופן מה יפו פעמיך .אז מען הייליגע טעג ,און עס פראקטיצירן אין משך פונעם
האט געהאט א שיינעם יום טוב ,און עס איז יאר.
אדורכגעגאנגען ,און מען נעמט זיך נישט מיט
דערפון ,בלייבט נישט איבער קיין סאך פון דעם יום אין הייליגע ספרים שטייט ,אז וועגן דעם רופט מען
טוב .מה יפו פעמיך ,ווי שיין זענען רגליהן של עס נעילת החג ,נישט אז מען שליסט דעם יום טוב.
ישראל ,ווען מען האט עולה רגל געווען ,בנעלים, נאר מען נעמט דעם יום טוב ,און מען שליסט איין
ווען נאכדעם נעמט מען די אלע רצונות ,און די אלע אלע גוטע זאכן וואס דער יום טוב האט מעורר
דברים טובים ,און מען טוט עס איינשפארן אין זיך, געווען דעם מענטש ,אז מען זאל עס נישט פארלירן.
כדי מען זאל עס קענען אויספירן. א זאך וואס מען וויל האלטן ,לייגט מען עס אוועק
אין א פלאץ וואס איז משומר .דאס איז נעילת החג.
דער פשוטער פשט איז ,מה יפו פעמיך ,ווי שיין ווען עס קומט דער סוף פונעם יום טוב ,דארף א
זענען די טריטן ,בנעלים ,ווען מען איז געגאנגען מענטש נעמען פאר זיך אלע זיינע קבלות טובות
עולה רגל זיין מיט די שיך .און עס דארף האבן א וואס ער האט געהאט ,און טראכטן ווי אזוי גיי איך
ביאור ,ווייל מען ווייסט ,אז אין בית המקדש האט עס אויספירן למעשה במשך פונעם יאר.
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~כז~ שיחות ודברות קודש -וויען
המקדש ,עס איז נישט דא וואו מען זאל גיין .אונז מען נישט געקענט אריינקומען מיט שיך ,אפילו אין
קען מיר נישט טון חובותינו בבית בחירתך ,מען קען הר הבית ,האט מען נישט געטארט גיין מיט שיך
נישט מקריב זיין קרבנות .אבער וואס איז דער ואין (ברכות נד .).ווען ער וויל רעדן פון רגליהן של ישראל,
אנו יכולים לעלות ולראות 'ולהשתחוות' ,זיך צו בוקן. אז די פוס פון יודען זענען שיין ,ווען מען האט עולה
דער פשוט'ער פשט איז ,אז עס איז נישט דא קיין רגל געווען ,פארוואס רופט ער עס אן ,מה יפו
חיוב יעדע יום טוב זיך צו בוקן פארן אייבערשטען, פעמיך 'בנעלים' ,מיט די נעלים האט מען דאך נישט
עס איז נאר דא א חיוב פון לעלות ולראות .און אז געקענט עולה רגל זיין אינעם בית המקדש.
מען האט געברענגט א קרבן פארן אייבערשטען,
*
אפילו אינמיטן יאר ,האט מען זיך געדארפט
משתחוה זיין בשעת מען האט געברענגט דעם קרבן. דער פסוק (דברים טז-טז) זאגט ,שלש פעמים בשנה
אבער דער השתחואה דאס איז נישט א נקודה וואס יראה כל זכורך את פני ה' אלקיך ,דריי מאל א יאר
געהערט דירעקט צום יום טוב ,אז אונז קען מיר דארף זיך א יוד באווייזן פארן אייבערשטען ,במקום
נישט לעלות ולראות ולהשתחוות לפניך .נאר אז מען אשר יבחר ,בחג המצות ,ובחג השבועות ,ובחג
האט געברענגט א קרבן ,האט אויסגעפעלט הסוכות ,ולא יראה את פני ה' ריקם ,מען האט נישט
השתחואה. געקענט אריינקומען אין בית המקדש ליידיג ,אן א
קרבן .יעדער האט געדארפט ברענגען א קרבן ,איש
אין סידור הרב פונעם תניא שטייט ,אז השתחואה כמתנת ידו ,יעדער איינער לויט זיין מתנת ידו,
קען מען היינט אויך זיך בוקן פארן אייבערשטען, כברכת ה' אלקיך אשר נתן לך .די ווארט 'ריקם' איז
דער אייבערשטער איז מלא כל הארץ כבודו ,דער לכאורה איבריג ,אז מען זאגט איש כמתנת ידו ,אז
באשעפער איז איבעראל .ער איז אין בית המקדש, מען זאל קומען כמתנת ידו ,פארשטייט מען דאך אז
און ער איז אויסערן בית המקדש אויך .פארוואס קען עס איז נישט ריקם.
מען זיך נישט בוקן פארן אייבערשטען? פארוואס
זאגט מען ,אז אונז קען מיר נישט להשתחוות לפניך. אין הייליגע ספרים שטייט ,ולא יראה את פני ה'
איז ער מסביר און ער זאגט ,השתחואה איז נישט די ריקם ,ווען א יוד איז געקומען אין בית המקדש ,איז
טייטש אז מען לייגט זיך אראפ אויף דער ערד ,מען ער נישט ארויסגעגאנגען פון דארט ליידיג .יעדער
גיט כבוד פארן אייבערשטען ,מען האט זיך יוד וואס איז אריינגעקומען ,אפילו א ליידיגער
אראפגעבויגן .השתחואה דאס איז א פנימיות'דיגע מענטש ,בשעת ער איז אנגעקומען אין בית המקדש,
זאך ,וואס א מענטש איז זיך מבטל פאר יענעם .ער האט אים דער בית המקדש דערהויבן ,אז ולא יראה
ברענגט ארויס זיין ביטול פאר יענעם ,מיט את פני ה' ריקם .עס איז נישט דא א מציאות ,אז א
השתחואה .ווען א מענטש בוקט זיך פאר א מלך ,ער מענטש זאל זיך באווייזן אין פני ה' ,און ארויסגיין פון
לייגט זיך אראפ ביז צו דער ערד ,פישוט ידים דארטן ליידיג .יעדער יוד האט מיטגענומען מיט זיך
ורגלים ,דאס מיינט אז ער איז זיך מבטל .וויפיל א די קדושה פונעם בית המקדש ,די קדושת המועדים,
מענטש קען זיך מבטל זיין פאר יענעם ,איז ער זיך און מיט דעם איז ער אהיימגעגאנגען.
מבטל אינגאנצן ,ביז צו דער ערד.
*
דער געפיל פון השתחואה ,אז א יוד זאל זיך אונז זאג מיר ביים דאווענען ,ומפני חטאינו גלינו
אינגאנצן מבטל זיין פארן אייבערשטען ,ער זאל מארצינו ,ונתרחקנו מעל אדמתינו ,אונז זעמיר
נישט טון קיין שום זאך אויף דער וועלט ,נאר וואס דערווייטערט געווארן ,מיר האבן נישט קיין בית
איז דער רצון ה' .דאס האבן מיר געהאט ווען דער המקדש ,ואין אנו יכולים לעלות ולראות ולהשתחוות
בית המקדש איז געשטאנען ,ווען א יוד האט עולה לפניך ,מען קען נישט עולה רגל זיין ,און מען זאל זיך
רגל געווען ,איז ער געקומען להשתחוות ,ער האט באווייזן פארן אייבערשטען ,און זיך בוקן פארן
זיך דעמאלטס אינגאנצן מבטל געווען פארן אייבערשטען ,ולעשות חובותינו בבית בחירתך ,בבית
אייבערשטען .על כל פנים ,בשעת ער איז געווען אין הגדול והקדוש שנקרא שמך עליו .און עס דארף
בית המקדש ,האט ער געהאט אזעלכע מינוטען האבן א ביאור .מילא מען זאגט ,אונז קען מיר נישט
וואס ער איז נישט געווען פאר זיך אליין ,ער האט לעלות ולראות ,יא ,עס איז נישט דא קיין בית
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~כח~ שיחות ודברות קודש -וויען
געדארפט זיין אויפן שלחן לחם פנים לפני תמיד זיך אינגאנצן איבערגעגעבן פארן רבונו של עולם.
(שמות כה-ל) ,מען האט עס נישט געקענט דאס האבן מיר נישט היינט .ומפני חטאינו גלינו
אראפנעמען ,א רגע זאל דער שלחן זיין אן קיין לחם, מארצנו ,ונתרחקנו מעל אדמתנו ,מען איז אין גלות,
ווייל עס טוט מונע זיין די שפע .האט מען געוואלט עס איז נישט דא די כוחות וואס איז געווען אמאל,
ווייזן ,אז דער באשעפער וויל אונז געבן פרנסה אויף ואין אנו יכולים לעלות ולראות ולהשתחוות לפניך,
א וועג עס זאל זיין לחם חם ,עס זאל זיין ווארעם ,עס מען קען זיך נישט בוקן - .עס קען אפשר זיין נאך א
זאל זיין בא'טעמ'ט ,עס זאל נישט זיין מיט קיין כוונה וואס מען ברענגט ארויס פון להשתחוות
שוועריגקייטן .ראו חיבתכם לפני המקום ,ווען מען לפניך ,אונז קען מיר זיך נישט היינט בוקן פארן
האט געזעהן ווי אזוי די לחם הפנים ליגט אויפן אייבערשטען ,מען טוט באדויערן וואס אמאל האט
שלחן ,האט מען געזעהן די חיבה פונעם מען געהאט א השתחואה פארן אייבערשטען ,און
אייבערשטען צו יודען .דאס איז איין זאך וואס מען היינט פעלט עס.
האט געזעהן.
*
נאכדעם איז געווען נאך א זאך אין בית המקדש .די דער בית המקדש האט געהאט א געוואלדיגע
גמרא (בבא בתרא צט ).זאגט ,אז די כרובים וואס איז קדושה ,אז ווען א יוד איז אריינגעקומען אין בית
געווען אויף דעם ארון ,איז געווען פארשידענע המקדש איז ער דערהויבן געווארן .די עצם זאך וואס
זמנים ווי אזוי די כרובים האבן אויסגעזען .איין מאל מען געפונט זיך אין א מקום קדוש ,אזוי ווי אין בית
שטייט אין פסוק (דברי הימים ב ג-יג) אז די כרובים המקדש ,א פלאץ וואו עס איז דא א השראת
זענען געווען פניהם לבית ,עס איז געווען השכינה ,האט דערהויבן יעדן מענטש .אבער עס איז
אויסגעדרייט צום בית המקדש .און אין חומש (שמות געווען געוויסע זאכן אין בית המקדש ,וואס האבן
כה-כ) שטייט ,אז עס איז געווען פניהם איש אל אחיו, גאר דערהויבן דעם מענטש ,ווען מען האט עס
עס איז געווען איינס אקעגן די אנדערע .זאגט די געזען .עס שטייט אין די גמרא (חגיגה כו ,):אז יעדן
גמרא ,בזמן שישראל עושין רצונו של מקום ,ווען יום טוב ווען מען איז געקומען אין בית המקדש,
יודען האבן געטון דעם רצון פונעם אייבערשטען, מגביהין את השלחן ,האט מען אויפגעהויבן דעם
זענען די כרובים געווען פניהם איש אל אחיו ,איינס שלחן ,און מען האט עס געוויזן .די שלחן איז געווען
איז געווען אקעגן איבער די צווייטע ,דאס ווייזט אינעווייניג אין היכל ,א זר האט נישט געקענט
אויף אהבה. אריינגיין זעהן ווי אזוי דער שלחן זעהט אויס מיטן
לחם הפנים .האט מען אויפגעהויבן דעם שלחן ,און
די צוויי כרובים האבן געוויזן אויפן אייבערשטען מען האט געוויזן ,קוקטס די ברויט וואס מען האט
מיט כנסת ישראל (רבינו בחיי פרשת תרומה) .עס שטייט ארויפגעלייגט ,אז עס איז לחם חם ביום הלקחו
אין זוהר הק' (ח"ג נט ,):אז די צוויי כרובים ,איינס האט (שמואל א כא-ז) ,עס איז געווען ווארעם .זעקס טעג
געהאט די צורה פון א זכר ,און איינס האט געהאט די איז עס געלעגן אויפן שלחן ,און עס איז געווען אזוי
צורה פון א נקבה ,און דאס איז דער יחוד פון כנסת ווארעם ,אזוי ווי ווען מען האט עס ארויפגעלייגט.
ישראל מיטן אייבערשטען .קול דודי דופק (שיר ה-ב), ווי עס שטייט אין די ראשונים (ריטב"א יומא כא ,).אז
דער אייבערשטער איז דודי ,און אונז זעמיר כלה מען האט געזעהן ,אז עס איז געגאנגען א רויך
קרואה בנעימה .כביכול די צורה פון די כרוב וואס דערפון ,אזוי ווי א הייסע זאך וואס מען נעמט ארויס
איז געווען די זכר ,איז מרמז אויפן אייבערשטען ,און פון אויוון ,וואס עס קומט א רויך דערפון ,אזוי האט
די אנדערע כרוב איז מרמז אויף כנסת ישראל .און מען געזעהן פון די ווייטענס ,אז עס איז לחם חם.
בזמן שישראל עושין רצונו של מקום ,ווען יודען ראו חיבתכם לפני המקום ,זעהטס ענקער ליבשאפט
פירן זיך ערליך ,איז געווען פניהם איש אל אחיו, וואס דער אייבערשטער האט ענק ליב ,אז עס איז
כביכול עס האט געלאכטן דעם אייבערשטנ'ס פנים דא לחם חם אויפן שלחן.
אקעגן כלל ישראל ,יאר ה' פניו אליך ויחנך .בזמן
שאין עושין רצונו של מקום ,ווען מען האט נישט וואס די ביאור דערפון איז .דער שלחן האט דאך
געטון דעם רצון פון אייבערשטען ,האט כביכול דער משפיע געווען פרנסה פאר יודען .אלע פרנסות
אייבערשטער אוועקגעדרייט די צורה פון איש אל קומען פון הימל ,דורכן בית המקדש .וועגן דעם האט
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~כט~ שיחות ודברות קודש -וויען
וואס איז שייך ,און דאס האט מען געזעהן ביי די אחיו ,און עס איז געווען פניהם לבית ,עס איז געווען
כרובים. אויסגעדרייט לבית .קומט אויס ,אז עס איז געווען
צוויי ערליי זמנים ,ווען עס איז עושין רצונו של
די תורה זאגט ,ווען דו וועסט קומען אין בית מקום ,איז געווען פניהם איש אל אחיו ,און ווען עס
המקדש ,שלש פעמים בשנה יראה כל זכורך את פני איז אין עושין רצונו של מקום ,איז געווען פניהם
ה' אלקיך ,און דו וועסט קוקן דעם 'פני' ה' אלקיך ,ווי לבית.
אזוי די כרובים ,וואס דאס איז פני ה' אלקיך ,ווי אזוי
די כרובים זענען ,ולא יראה את פני ה' ריקם ,דו עס שטייט אין די גמרא (יומא נד ,).יעדן יום טוב איז
וועסט נישט זעהן דארט אז דער פני ה' איז ליידיג, געווען אזא דערהויבענקייט ,אזא עת רצון אויבן אין
עס איז פניהם לבית ,נאר די כרובים וועלן זיין הימל ,אז די צוויי כרובים זענען זיך צוזאמגעקומען
אויסגעדרייט .נישט נאר עס וועט זיין פניהם איש אל און זיי האבן זיך ארומגענומען איינער דעם צווייטן,
אחיו ,נאר עס וועט זיין מעורין זה בזה .ולא יראה את מעורין זה בזה .אזוי גרויס איז געווען די אהבה פון
פני ה' ריקם ,מען וועט נישט זעהן דעם פני ה' וואס אייבערשטען צו יודען .נישט נאר אז עס איז געווען
איז דא אין די כרובים ,אז עס זאל זיין ריקם ,עס וועט פניהם איש אל אחיו ,אז דער אייבערשטער קוקט
נישט זיין פאר זיך אליין .מען וועט זעהן די אויף אונז ,נאר עס איז געווען אן אהבה ,חבוקה
געוואלדיגע חיבה וואס איז דא ,אז עס איז מעורין זה ודבוקה בך ,דער אייבערשטער טוט אונז מחבק זיין,
בזה. ער נעמט אונז ארום .און דאס האט געוויזן די
געוואלדיגע חיבור פון כנסת ישראל צום
*
אייבערשטען.
די צוויי זאכן וואס מען האט יעצט אויסגערעכנט,
נישט יעדער האט עס געזעהן ,מען האט נישט מען קען דאך אבער נישט זעהן וואס טוט זיך אין
געעפנט דעם פרוכת א גאנצן טאג ,און מען האט קדשי קדשים ,וכל אדם לא יהיה באוהל מועד ,מען
נישט אויפגעהויבן דעם שלחן א גאנצן טאג צו ווייזן האט נישט געטארט אריינגיין אינעווייניג .האבן די
דעם לחם .די יודען וואס זענען געווען דארט בשעת כהנים געעפנט די פרוכת ,און מען האט געקענט
מען האט אויפגעהויבן דעם שלחן ,אדער בשעת מען אריינזעהן אינעווייניג אין קדשי קדשים ,און מען
האט אוועקגערוקט דעם פרוכת ,די האבן געהאט די האט געזעהן ווי אזוי די כרובים זענען מעורין זה
זכיה אז זיי האבן עס געקענט זעהן .אבער יודען בזה .ראו חיבתכם לפני המקום ,קוקטס ענקער
זענען דאך געקומען אין בית המקדש צוועלף שעה פריינטשאפט צום אייבערשטען .יום טוב ,בשעת עס
איבערן טאג ,נישט יעדער איינער האט געזעהן דעם איז געווען אן עת רצון ,כלל ישראל איז געקומען אין
נס וואס האט פאסירט. בית המקדש ,זענען די כרובים געווען
אויסגעשטעלט אויפן העכסטן אופן פון נאנטשאפט.
עס איז אבער געווען נאך א נס ,וואס יעדער יוד
וואס איז געקומען אין בית המקדש האט קומט אויס ,אז די כרובים וואס זענען די צורה
מיטגעהאלטן .פון די עשרה ניסים וואס איז פונעם אייבערשטען ,און די צורה פון כנסת ישראל,
אויסגערעכנט אז עס איז געווען אין בית המקדש, האבן געהאט פארשידענע זמנים .עס איז דא אמאל
איז געווען עומדים צפופים ומשתחוים רווחים (אבות וואס דער אייבערשטער בייגט זיך צו דער זייט,
ה-ה) .עס איז געווען א קליינע עזרה ,הונדערט פינעף פניהם לבית ,ניטאמאל קוקט ער אויף זיי ,ער איז
און דרייסיג אמות ,וואס עס זענען געווען דארט איינצל פאר זיך אליין ,ער שטייט פאר זיך אליין ,און
הונדערטער טויזענטער יודען וואס זענען געקומען קוקט נישט אויף קיין צווייטן .אמאל איז דא וואס
יום טוב עולה רגל זיין .עס איז געווען א קליינע מען איז זוכה ,אז עס איז פניהם איש אל אחיו ,ער
עזרה ,עומדים צפופים ,מען האט זיך נישט געקענט איז נישט פאר זיך אליין ,כביכול עס איז דא א קשר
רירן ,מען איז געשטאנען צוזאמגעפרעסט איינער צווישן כנסת ישראל מיטן אייבערשטען ,דער
מיטן אנדערן ,אבער ווען מען האט זיך געוואלט באשעפער איז פניהם איש אל אחיו .יום טוב איז
בוקן פארן אייבערשטען ,משתחוים רווחים ,יעדער געווען א העכערע מדריגה ,יום טוב איז עס געווען
וואס האט זיך געבוקט ,האט געהאט ד' אמות ארום מעורין זה בזה ,דאס איז די גרעסטע סארט אהבה
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~ל~ שיחות ודברות קודש -וויען
ישראל ,עס איז דא אזויפיל יודען וואס פירן זיך זיך ,וואס איז געווען ליידיג ,כדי אז דער חבר זאל
ערליך ,און דער אייבערשטער טוט יעדע זאך נישט הערן זיינע תפלות און זיין ווידוי .דער נס פון
רעכענען לויט די רוב ,און אז רוב כלל ישראל איז ווי משתחוים רווחים ,האט יעדער יוד געזעהן .ווער עס
עס דארף צו זיין ,קען פאסירן נסים עס זאל זיין איז אריינגעקומען אין בית המקדש האט זיך דאך
מעורין זה בזה ,אפילו עס איז דא צווישן זיי אזעלכע געדארפט משתחוה זיין ,און ער האט געזעהן די
וואס זענען נישט ראוי דערצו .אבער ווען עס איז געוואלדיגע נס פונעם אייבערשטען ,אז דער
געקומען זיך צו בוקן ,און מען האט געמאכט א נס באשעפער מאכט אז עס איז משתחוים רווחים.
פאר דעם מענטש אליין .יעדער יוד וואס איז
אריינגעקומען אין בית המקדש ,ווי אזוי ער האט עס שטייט אין רמב"ן (סוף פרשת בא) ,יעדע נס וואס
אויסגעקוקט א גאנץ יאר ,ווען ער האט זיך געוואלט מען זעהט ,דאס ווייזט אז עס איז דא א באשעפער
בוקן פארן אייבערשטען ,ווען דו ביסט מחליט אז דו אויף די וועלט .די וועלט איז נישט איבערגעגעבן
ווילסט זיך צוריקקערן צום אייבערשטען ,און דו געווארן צו א טבע ,דער באשעפער האט עס נישט
ביסט גרייט זיך צו בוקן פארן באשעפער ,האט דער איבערגעגעבן פאר די טבע ,עס איז דא א מנהיג
באשעפער געמאכט א נס ,אז עס איז געווען פארן עולם! עס איז דא א בורא עולם ,און עס איז דא
משתחוים רווחים. א מנהיג את העולם .דער באשעפער האט באשאפן
די וועלט ,און ער פירט די וועלט ,אלעס איז פון זיין
דאס האט געגעבן א געוואלדיגן חיזוק פאר יעדן יוד האנט .זאגט דער רמב"ן ,יעדע זאך וואס גייט ארויס
וואס איז געקומען אין בית המקדש .דעם פון טבע ,ווי אזוי איז עס ארויסגעגאנגען פון טבע?
דערהויבענקייט וואס ער האט צובאקומען פון דעם מוז דאך זיין ,אז עס איז דא א בעל הבית אויף דעם.
וואס ער האט געזעהן אז ווען ער בוקט זיך פארן יעדע זאך וואס איז חוץ לדרך הטבע ,יעדע נס ,האט
אייבערשטען ,כאטש ווי אזוי ער קוקט אויס ,פון געוויזן אז יש אלו-ה מחדשו ,עס איז דא א
דעסטוועגן דאך געשעהנט א נס ,וואס דער באשעפער וואס איז מחדש די וועלט ,ויודע ,דער
באשעפער טוט אז עס זאל זיין משתחוים רווחים. אייבערשטער ווייסט וואס טוט זיך אויף די וועלט,
פאר רשעים מאכט נישט דער אייבערשטער קיין ויכול ,און ער האט די מעגליכקייט משנה צו זיין.
נסים .אז דער אייבערשטער האט געטון דעם נס ,איז
א סימן אז יעדער יוד איז מלא מצוות כרימון (חגיגה יעדער יוד וואס איז געקומען יום טוב אין בית
כז .).עס האט אים געגעבן א געוואלדיגן חיזוק ,אז המקדש ,און ער האט געזעהן די נסים וואס האט
ווען ער גייט אהיים ,זאל ער קענען ווייטער דינען פאסירט דארט ,איז אהיימגעגאנגען מיט א
דעם אייבערשטען .עס האט אים דערלאכטן די געוואלדיגע דערהויבענקייט .ער האט געזעהן מיט
אמונה וואס א יוד דארף האבן אינעם באשעפער. די אייגענע אויגן ,אז עס איז דא א באשעפער אויף
געווענליך ווען א מענטש זינדיגט ,איז עס דאך ווייל די וועלט .עס איז דאך נישט דא יעדן טאג א נס .ווען
עס פעלט אים די ריכטיגע אמונה ,אז עס איז דא א ער איז ארויפגעקומען אין בית המקדש ,האט ער
באשעפער וואס קוקט אלעס וואס ער טוט .די אלע געזעהן די נסים וואס איז געווען דארט יעדן יום
זאכן וואס דער מענטש טוט ,אמאל עפעס וואס מען טוב .און דעם נס האט ער געזעהן אפילו ווען ער איז
דארף נישט ,טראכט ער אז עס איז בטבע ,אין דרך נישט געווען דארט ווען מען האט געוויזן דעם
הטבע דארף ער אזוי טון .ווען ער איז שלחן ,אדער ווען מען האט אוועקגעריקט דעם
אהיימגעקומען פון בית המקדש ,איז יעדער יוד פרוכת .ווען ער האט זיך געדארפט בוקן פארן
געווען דערהויבן ,יעדער יוד האט געזעהן בשעת ער אייבערשטען ,און עס איז געווען עומדים צפופים
האט זיך געבוקט ,אז עס איז דא א באשעפער אויף ומשתחוים רווחים ,דעם נס האט יעדער יוד געזעהן.
די וועלט.
און עס ליגט דערין נאך א גרעסערער חידוש .ווען
ווען מען האט זיך געבוקט ,איז נתגלה געווארן פאר מען זעהט דעם שלחן ,אז די לחם הפנים איז חם,
יעדן איינעם צוויי זאכן .איינס ,אז עס איז דא א בעל מען זעהט אז די כרובים זענען מעורין זה בזה ,דאס
הבית אויף די וועלט ,דער באשעפער מאכט ווייזט נאכנישט אז 'ער' איז א חלק פון די וואס דער
משתחוים רווחים ,עס איז נישט דא קיין טבע .און אייבערשטער האט ליב .עס איז דא א גרויסער כלל
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~לא~ שיחות ודברות קודש -וויען
שוין קומען א יום טוב יעצט ,וואס איך וועל קענען נאכדעם ,אז ער האט אויך א חלק דערין .פאר אים
נאנט ווערן צום אייבערשטען .עס וועט קומען א יום אליין האט מען אויך געמאכט דעם נס פון משתחוים
טוב וואס איך וועל קענען לעלות ולראות רווחים .דאס פעלט אונז היינט .די אמונה וואס א יוד
ולהשתחוות לפני ה' .די דערהויבענקייט וואס א יוד האט זיך קונה געווען ווען ער איז אהיימגעגאנגען
האט ,ביי די השתוקקות בעפאר ער קומט צו דערצו, פונעם בית המקדש ,ער איז ארויסגעקומען מיט א
איז אויך זייער חשוב ביים אייבערשטען .ווען יודען געוואלדיגע דערהויבנקייט ,פון די נסים וואס ער
זענען נאך געגאנגען עולה רגל זיין ,מען איז האט געזעהן ביי די השתחואה ווען מען האט זיך
נאכנישט אנגעקומען אין בית המקדש ,כמה יפה ,ווי געבוקט ,דאס פעלט אונז .אונז קען מיר זיך היינט
שיין איז רגליהן של ישראל ,בשעה שעולין לרגל אויך בוקן פארן אייבערשטען ,אבער די השתחואה
בנעלים ,ווען מען איז נאך געגאנגען מיט די שיך ,נאך וואס אונז בוק מיר זיך פארן אייבערשטען איז נישט
פארן הר הבית ,ווי שיין איז געווען די הכנה וואס קיין עומדים צפופים ומשתחוים רווחים .די סארט
יודען האבן געמאכט ,אז מען זאל קענען צוקומען השתחואה וואס איז געווען דעמאלטס ,אויף דעם
אין בית המקדש אריין. טוט מען באוויינען אז מיר האבן עס נישט .ומפני
חטאינו גלינו מארצנו ,ונתרחקנו מעל אדמתנו ,ואין
יעדער יום טוב ,וויפיל הכנות א יוד מאכט, אנו יכולים לעלות ולראות ולהשתחות לפניך ,אונז
צוצוקומען צו די הייליגע טעג ,און צו די מצוות וואס באדויערן מיר צוויי זאכן ,אז אונז קען מיר נישט
איז פארבינדן מיט די הייליגע טעג .וואס מען טוט עולה רגל זיין ,און עס פעלט אונז די השתחואה,
עס מיט א געוואלדיגע שמחה ,מיט א געוואלדיגן וואס די השתחואה וואס מען האט געזעהן אין בית
השתוקקות .אסאך מאל ווען עס קומט שוין צו די המקדש ,האט געברענגט א דערהויבענקייט ,אז עס
מצוה אליין ,טוט מען עס שוין קאלטערהייט ,אבער האט געלאכטן ביי אים די אמונה אינעם
די הכנה וואס א יוד מאכט צו די מצוה ,מיט א אייבערשטען ,אז עס איז דא א בורא עולם .עס האט
געוואלדיגע דערהויבענקייט אין הארץ ,וואס ער וויל באלאכטן זיין חיזוק וואס עס האט אים געגעבן ,אז
דאך זיין נאנט צום אייבערשטען ,כמה יפה רגליהן פאר אים אליין טוט אויך דער אייבערשטער
של ישראל בשעה שעולין לרגל במנעלים ,ווען מען ארויסגיין פונעם דרך הטבע ,און דער באשעפער
איז נאך ארויפגעגאנגען מיט די שיך ,ווען מען האט טוט זאכן חוץ לדרך הטבע .אונז האב מיר טאקע א
עולה רגל געווען ,ווי שיין זענען די רגליהן של יום טוב ,ווי יעדער יוד ווערט דערהויבן אין יום טוב,
ישראל. מען שטייט שענער ווען יום טוב גייט אוועק ,פון ווי
אזוי מען איז אריינגעקומען אינעם יום טוב .אבער
דוד המלך זאגט (תהלים סג-ב) ,צמאה לך נפשי ,כמה לך אונז באוויין מיר נאך אלץ די הארה וואס מען האט
בשרי וגו' ,כן בקודש חזיתיך לראות עוזך וכבודך. געהאט בשעת מען איז אריינגעקומען אין בית
שטייט אין הייליגע ספרים ,צמאה לך נפשי ,איך בין המקדש ,דאס האבן מיר נישט.
אויסגעגאנגען פאר דורשט צום אייבערשטען ,כמה
***
לך בשרי ,בארץ ציה ועיף ,אזוי ווי א מענטש וואס איז
אין א ארץ ציה ועיף ,ער האט נישט קיין טראפ ווען א יוד איז געקומען אין בית המקדש ,איז ער
וואסער ,ער האט א געוואלדיגע צמאון ,אזוי איז שטארק נתעלה געווארן פון די קדושה ,און די נסים
געווען די צמאון פון דוד המלך צום אייבערשטען. וואס ער האט געזעהן אין בית המקדש .אבער דער
זאגט דוד המלך ,איך בעהט דיך אבער ,אז די צמאון פסוק ברענגט ארויס נאך מער .די עילוי איז נישט
זאל בלייבן ,כן בקודש חזיתיך ,איך זאל האבן דעם נאר געווען ווען מען איז שוין געווען אין בית
זעלבן צמאון נישט נאר בעפאר איך קום אריין אינעם המקדש ,און מען האט שוין אלעס געזעהן .די
קודש ,בעפאר איך קום אריין צו מקיים זיין די מצוות, השתוקקות וואס א יוד האט געהאט אריינצוגיין
נאר ווען איך קום שוין צו דעם קודש ,זאל זיין 'כן' ,איך אינעם יום טוב ,איך גיי מיך יעצט רישן אריינצוגיין
זאל בלייבן מיט דעם זעלבן צמאון וואס איך האב צום בית ה' ,וואס דאס איז אסאך מאל געווען טעג
פאר די מצוה ,אזוי זאל איך בלייבן ווען איך בין מקיים און וואכן ,פון ווען ער האט איבערלאזט די שטוב,
די מצוה .אסאך מאל ווען עס קומט דער יום טוב ביז ער איז אנגעקומען צום מקום המקדש .וואס א
אליין ,דער יום טוב איז שוין אנגעקומען ,די הכנות יוד האט זיך געבענקט פאר א יום טוב ,אה ,עס גייט
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~לב~ שיחות ודברות קודש -וויען
אויסגערעכנט די לשון הללוהו .צוועלף חדשים וואס א יוד גרייט זיך צו ,צו דעם יום טוב ,זענען אסאך
זאגט מען הלל ,שטייט דארט צוועלף מאל הללוהו. מאל שענער ,ווי די עצם מצוה אליין ,וואס ער איז
עס איז דא אמאל מער פון צוועלף חדשים ,אדר איז מקיים שפעטער .דאס איז כמה נאים רגליהן של
אמאל מעובר ,וועגן דעם זאגט מען דעם לעצטן ישראל בנעלים ,בשעת מען איז נאך געגאנגען מיט די
פסוק צוויי מאל ,כל הנשמה תהלל י-ה הללוי-ה, שיך ,מען איז געגאנגען עולה רגל זיין.
דאס קומט אויס אקעגן חודש אדר ,וואס מען זאגט
הלל צוויי חדשים (הובא בבית יוסף סימן תכב). און כל שכן ווען מען האלט שוין נאכן יום טוב ,ווען
מען איז ארויסגעגאנגען פון בית המקדש ,מען איז
זאגט דער ישמח משה (הובא בייטב פנים אלול אות ד), אהיימגעגאנגען ,כמה יפה רגליהן של ישראל
אז מען הייבט אן צו ציילן פון אנהייב ,הללו א-ל בנעלים ,ווען מען איז שוין געגאנגען מיט די שיך,
בקדשו ,הללוהו ברקיע עזו .קומט אויס ,אז הללוהו מען איז שוין אוועקגעגאנגען פון בית המקדש ,מען
בתקע שופר ,איז אקעגן חודש אלול .זאגט דער האלט שוין נאכן יום טוב ,און ער האט אנגעהויבן
ישמח משה ,דא איז א רמז ,אז חודש אלול בלאזט איבערצוטראכטן וואס האב איך אלץ קונה געווען
מען שופר .הללוהו בתקע שופר ,דאס איז דער אין דעם יום טוב ,די דערהויבענקייט וואס ער האט
זעקסטער חודש ,וואס מען לויבט דעם געהאט ווען ער איז געווען אין בית המקדש ,מיט
אייבערשטען מיט תקיעת שופר. דעם איז ער אהיימגעגאנגען ,איך לאז נישט איבער
די קדושה אינעם בית המקדש ,עס איז בנעלים ,ער
א חודש שפעטער איז חודש תשרי ,הללוהו בנבל טוט עס איינשפארן אין זיך ,און ער נעמט עס מיט,
וכנור ,דאס גייט ארויף אויף חודש תשרי .עס שטייט בנעלים ,ווען ער גייט שוין מיט די שיך ,ער איז שוין
אין ויגד משה (לסוכות אות לה) ,חודש תשרי האט אין ארויסגעגאנגען פונעם הר הבית .מה יפו פעמיך ,ווי
זיך צוויי דערהויבענע זמנים .אין חודש תשרי איז דא שיין זענען רגליהן של ישראל ,ווען מען גייט אוועק
די עשרת ימי תשובה ,צען טאג פון ראש השנה ביז פונעם יום טוב ,און מען נעמט מיט זיך מיט ,וואס
יום הקדוש ,וואס דער אייבערשטער איז נאנט צו מען האט קונה געווען דעם יום טוב .דאס איז די
אונז ,וואס מען דארף נישט אסאך צו טון ,אז מען שענסטע וועג פון דינען דעם אייבערשטען.
זאל זיך קענען מקרב זיין צום אייבערשטען .נאכדעם
איז דא זיבן טעג פון סוכות ,וואס מען זיצט אין די אז מען דינט דעם אייבערשטען יום טוב אליין,
סוכה' .נבל' איז א כלי שיר וואס האט אויף זיך צען בשעת ער האט א צמאון צום אייבערשטען ,בשעת
סטרינעס ,בנבל עשור זמרו לו (תהלים לג-ב) ,א נבל ער געפונט זיך אין בית המקדש ,דאס איז דאך
האט עשור ,עס האט צען חוטין .א כינור ,זאגט די נאטורליך ,ער געפינט זיך דאך אין א מקום קדוש,
גמרא (ערכין יג ):אז כינור של מקדש איז געווען פון אין א זמן פון קודש .ווען מען גייט אוועק פונעם
זיבן סטרונעס ,פון זיבן חוטין איז עס געווען .קומט קודש ,און מען נעמט מיט זיך מיט ,וואס מען האט
אויס ,אז הללוהו בנבל וכנור ,איז דער נבל דאס האט קונה געווען אינעם קודש ,ווי שיין זענען רגליהן של
צען חוטין ,און דער כינור ,האט זיבן חוטין ,דאס איז ישראל בנעלים ,בשעת מען גייט שוין מיט די שיך- .
א רמז אויף חודש תשרי ,וואס עס איז דא עשרת ימי די עבודה פון א יוד איז ,מיטצונעמען וואס מען האט
תשובה דאס איז נבל .און נאכדעם איז דא די זיבן קונה געווען אין די הייליגע טעג ,און זיך פירן
טעג פון סוכות ,וואס דאס איז כינור .קומט אויס ,אז דערמיט א גאנץ יאר.
איז דעם ליגט אויך א רמז אויף חודש תשרי ,וואס
***
דאס איז די עבודה פון נבל וכינור.
יעדן ראש חודש זאגט מען הלל .עס שטייט אין
גייען מיר ווייטער ,נאך חודש תשרי קומט חודש שבלי לקט (סימן קעב) ,אז עס איז דא א רמז דערויף
חשון .הללוהו בתוף ומחול דאס גייט ארויף אויף אינעם פסוק (תהלים קנ-א) ,אין די לעצטע קאפיטל
חודש חשון ,ווען מען גייט ארויס פון יום טוב ,מען אין תהלים שטייט דערמאנט צוועלף מאל דאס
גייט אריין אין חודש חשון ,דארט איז די עבודה פון ווארט 'הללו' .הללו א-ל בקדשו ,הללוהו ברקיע עוזו,
לויבן דעם אייבערשטען בתוף ומחול .וואס איז דער הללוהו בגבורותיו ,הללוהו כרוב גדלו ,הללוהו בתקע
תוף ומחול וואס איז נוגע נאך יום טוב. שופר הללוהו בנבל וכנור וכו' .צוועלף מאל איז
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~לג~ שיחות ודברות קודש -וויען
יצר הרע זיבן נעמען ,זיבן נעמען מיינט אז עס איז די מצוה פון סוכה איז א געוואלדיגע מצוה ,דער
דא זיבן ערליי אופנים ,ווי אזוי דער יצר הרע באשעפער האט אונז געגעבן די זכיה מען זיצט
פארלייגט זיך .בראתי יצר הרע ,בראתי לו תורה בצילא דמהימנותא ,כביכול אינעם צל פון
תבלין .ווען מען גייט אריין אין די סוכה ,און מען וויל אייבערשטען .אלעס וואס א מענטש טוט אין שטוב,
זיצן בצילא דמהימנותא ,האט דער אייבערשטער אלעס פירט ער אריין אין די סוכה .אוכל ושותה וישן
געגעבן די שיעור סוכה איז ז' על ז' ,זיבן ספרים פון ומטייל ,אלעס מאכט מען אין די סוכה ,אונטערן צל
תורה ,על ז' ,דאס וועט אראפנעמען די אנדערע ז' ,די פונעם אייבערשטען .סוכה גיט דעם כח ,אז א יוד
שבעה שמות פון דעם יצר הרע .אז דו ווילסט זיצן זאל קענען זיצן בצילא פונעם אייבערשטען א גאנץ
אינעם צל פונעם אייבערשטען ,דארף מען האבן יאר .דער באשעפער האט אונז געגעבן א מצוה ,אונז
דערצו די קדושת התורה. זאל מיר זיצן סוכות אינעם צל פונעם אייבערשטען,
און דאס וועט צוברענגען דערצו ,עס איז א הכנה ,אז
נאכדעם איז דא אין די סוכה פיר דפנות .יעדער דאס גאנצע יאר זאל מען קענען זיצן אינעם צל
דופן איז נאר כשר ביז עשרים אמה ,ביז צוואנציג פונעם אייבערשטען - .וואס מיינט אז מען זיצט
אמות ,למעלה מעשרים איז עס פסול .א סוכה פון אינעם צל פונעם אייבערשטען א גאנץ יאר .ווען א
צוואנציג אמה ,אז מען רעכנט א אמה זעקס טפחים יוד איז דבוק אינעם אייבערשטען ,ער איז דבוק אין
(כלים יז-ט) ,איז עס הונדערט און צוואנציג טפחים די תורה הק' ,דעמאלטס זיצט ער בצל ה' ,אינעם צל
הייעך פון די סוכה .די פיר זייטן פון די סוכה ,איז פיר פונעם אייבערשטען.
מאל ,הונדערט און צוואנציג ,דאס איז פיר הונדערט
און אכציג .די נאמען פונעם יצר הרע איז לילי"ת, אז מען וויל זיצן א גאנץ יאר בצילא פונעם
דאס האט אין זיך די מספר פון פיר הונדערט און אייבערשטען ,דארף מען וויסן אז עס הייבט זיך אן
אכציג .סוכה דאס איז צילא דמהימנותא ,דאס נעמט ביי תורה ,שיעורי תורה ,לערנען תורה ,אן תורה קען
אוועק דעם כח פון יצר הרע. מען נישט ביישטיין דעם יצר הרע .בראתי יצר הרע,
בראתי לו תורה תבלין (קידושין ל .):עס איז נישט דא
אין די תורה שטייט בסכת חסר ,בסכת תשבו שבעת קיין עצה אקעגן דעם יצר הרע ,נאר תורה! אן תורה
ימים (ויקרא כג-מב) ,די ווארט 'סכת' אליין ,איז פיר איז נישט דא קיין תבלין אקעגן דעם יצר הרע .אלע
הונדערט און אכציג ,ווייל דאס איז די צילא נסיונות וואס א מענטש פאלט אדורך איז ,ווייל עס
דמהימנותא .מען זאל זיך קענען מתגבר זיין אויפן האט אים געפעלט די קדושת התורה וואס זאל אים
יצר הרע ,דאס נעמט זיך פון סוכה - .קומט אויס ,אז קענען היטן ,בראתי יצר הרע ,בראתי לו תורה תבלין.
סוכה איז דער רמז ,אז עס איז דא הונדערט און
צוואנציג טפחים אויף יעדע זייט פון די סוכה ,דאס סוכה וואס איז צילא דמהימנותא ,איז די שיעור
איז פיר הונדערט און אכציג .און 'סכת' אליין סוכה ז' על ז' ,זיבן טפחים אויף זיבן טפחים .אין
באטרעפט אויך פיר הונדערט און אכציג. יעדע זאך ליגט א רמז .די תורה הק' באשטייט פון
זיבן ספרים ,חצבה עמודיה שבעה (משלי ט-א) ,זאגט
עס איז אבער נישט גענוג אז סוכות וועט ער זיצן אין די גמרא (שבת קטז ,).ויהי בנסוע דאס איז א ספר בפני
די סוכה ,בצילא דמהימנותא .מען דארף נעמען די עצמו ,קומט אויס אז ספר במדבר ווערט גערעכנט
סוכה וואס דו ביסט געזעסן בצילא דמהימנותא ,דו פאר דריי ספרים ,ביז ויהי בנסוע ,ויהי בנסוע ,און
ביסט געזעסן דארט אינעם צל פונעם אייבערשטען, נאך ויהי בנסוע .חצבה עמדה שבעה ,די תורה
דער באשעפער האט דיר געוויזן ווי אזוי מען זיצט באשטייט פון זיבן ספרים.
בצילא דמהימנותא ,ז' על ז' ,דו דארפסט האבן די זיבן
ספרים ,דו זאלסט זיך קענען מתגבר זיין אויפן יצר עס שטייט אין די גמרא (סוכה נב ,).שבעה שמות איז
הרע .די הייעך פון די סוכה איז די מספר פונעם יצר דא פאר דעם יצר הרע ,דער יצר הרע האט זיבן
הרע .כדי מען זאל זיך קענען מתגבר זיין אויפן יצר נעמען .דער אייבערשטער האט אונז געגעבן זיבן
הרע ,איז די עצה דערויף תורה .און דאס דארף מען ספרים אין די תורה ,ווייל בראתי יצר הרע ,בראתי לו
מיטנעמען מיט זיך ,ווען מען גייט אוועק פונעם יום תורה תבלין ,עס איז דא זיבן סארט יצר הרע'ס וואס
טוב .הללוהו בתף ומחול ,ווען מען גייט אוועק פון פארלייגן זיך אויפן מענטש .נישט סתם האט דער
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~לד~ שיחות ודברות קודש -וויען
די שיינע דירה וואס ווארט אויף יענע וועלט .מי חודש תשרי ,ווען מען גייט אריין אין חודש חשון,
שטרח בערב שבת יאכל בשבת (עבודה זרה ג ,).מען דארף מען מיטנעמען דעם 'בתף ומחול'' .תף' דאס איז
דארף זיך צוגרייטן ערב שבת ,אויף דעם איז געגעבן ת"פ ,די אמות פון די סוכה איז ת"פ ,און 'סכת' דאס
געווארן עולם הזה .עולם הזה איז נישט געגעבן באטרעפט אויך ת"פ ,וואס דאס ווייזט אויף די כח
געווארן אויף הנאה צו האבן פון די וועלט ,נאר פונעם יצר הרע ,וואס זיין נאמען איז לילי"ת,
אויסצונוצן יעדע רגע וואס מען לעבט ,זיך איינקויפן בגימטריא ת"פ' .מחול' דאס איז די עשרת ימי תשובה,
פאר זיין אמת'דיגן בית וואס ער האט אין עולם הבא. וואס דער אייבערשטער האט מוחל געווען די עונות.
ווען דו גייסט אריין אין חודש חשון ,זאלסט וויסן
זאגט דער הייליגער אלשי"ך ,שבעת ימים ,דאס איז די 'מחול' ,מען האט דיר מוחל געווען אלע עונות ,דו
לעבן פונעם מענטש .סוכות ,זאגט די תורה ,גיי ארויס ביסט א בריה חדשה ,מען דארף אנהייבן א נייע וועג
פון דיין דירת קבע ,און גיי אריין אין א דירת עראי .גיי צו לעבן .און נעם דיר מיט דעם 'תף' ,נעם דיר מיט די
ארויס פון דאס וואס דו טראכסט אז דיין דירה דאס איז סוכה ,דו זאלסט זיך אראפלערנען פון די סוכה ,אז
א דירת קבע .דו זאלסט וויסן אז דיין דירה איז נישט ווען מען וויל זוכה זיין צו זיצן אין צל פונעם
קיין דירת קבע ,דיין דירה איז א דירת עראי .מען לאזט אייבערשטען ,דארף מען האבן די קדושת התורה.
אלעס איבער ,מען נעמט זיך גארנישט מיט .נאר וואס חודש חשון איז די עבודה ,הללוהו בתף ומחול ,עס איז
א יוד האט זיך קונה געווען מצוות ומעשים טובים, נישט דא קיין שום מצוה אין חודש חשון ,נאר
יעדע בלאט גמרא וואס ער האט געלערנט ,יעדע מיטצונעמען מיט זיך וואס די סוכה האט דיך
תפלה וואס ער האט געדאווענט פארן אייבערשטען, געלערנט .וויסן אז דו ביסט א בריה חדשה ,וואס עס
יעדע קאפיטל תהלים וואס ער האט געזאגט ,יעדע איז געווען ביז יעצט ,האט מען דיר אלעס מוחל
פרוטה וואס ער האט געגעבן פאר צדקה ,מיט דעם געווען ,פון מארגן זאלסטו אנהייבן א נייע לעבן.
בויט ער זיין הויז .דאס איז דער ענין פון סוכה ,אז מען אבער עס מוז זיך אנהייבן מיט תורה ,לערנען יעדן
זאל געדענקען אז עולם הזה איז נאר א סוכה .אונזער טאג ,האבן שיעורי תורה ,דאס איז די איינציגסטע זאך
תכלית דארף זיין ,אויפצובויען א בית ,וואס דאס איז וואס קען מציל זיין פונעם יצר הרע.
דער עולם הבא .עולם הזה איז נאר אזוי ווי א פרוזדור
***
לפני הטרקלין.
סוכה ווייזט אויף נאך א ענין .עס שטייט אין
די וועלט זאגט נאך אויפן הייליגן חפץ חיים זצ"ל ,אז אלשי"ך הק' ,בסכות תשבו שבעת ימים (ויקרא כג-מב),
ער האט געוואוינט זייער פשוט ,ווי אמאליגע 'שבעת ימים' דאס איז די לעבן פונעם מענטש ,ימי
ערליכע יודען .ער האט געהאט איין צימער ,פאר זיך שנותינו בהם שבעים שנה (תהלים צ-י) ,די זיבן טעג
מיט די בני בית .און עס איז אנגעקומען צו אים א פון סוכה ,דאס ווייזט אויף די לעבן פונעם מענטש,
גרויסער עושר פון דערווייטנס ,וואס האט געהערט וואס איז שבעים שנה .פאר א מענטש דאכט זיך
פונעם חפץ חיים ,און ער איז אים געקומען באזוכן. אמאל ,אז מען בלייבט לעבן אויף די וועלט
ער קומט אריין אין שטוב ,און ער קוקט ווי אזוי דער שטענדיג ,עס איז זיין וועלט ,עס איז זיין שטוב,
חפץ חיים לעבט ,אין אזא דחקות ,אין אזא זיינע געשעפטן ,זיינע הייזער ,זיינע ביזנעסער וואס
ענגשאפט .האט ער געפרעגט דעם חפץ חיים ,דער ער האט ,און מיט דעם וועט ער בלייבן לעולם ועד.
רבי וואוינט אזוי? פארוואס וואוינט נישט דער רבי ימי שנותינו בהם שבעים שנה ,עס קומט אמאל א
אין א נארמאלע דירה געהעריג .האט אים דער חפץ צייט וואס מען לאזט אלעס איבער ,מען נעמט זיך
חיים צוריק געפרעגט ,דו ביסט דא אויף געסטעריי, גארנישט מיט ,אין מלוין לו לאדם לא כסף ולא זהב
וואו שטייסטו איין .האט ער געזאגט ,ער שטייט איין ולא אבנים טובים ומרגליות (אבות ו-ט) ,די וועלט איז
אין דעם און דעם האטעל ,א גאסט הויז ווי אזוי מען נאר א פרוזדור בפני הטרקלין (אבות ד-טז) ,עס איז
האט עס גערופן .וויפיל צימערן האסטו דארט? נאר א דורכגאנג אז מען זאל קענען אנקומען צום
זאגט ער ,איין צימער .איך דארף נאר א טיש ,וואו עולם הבא ,וואס דאס איז דיין ריכטיגע דירה .די
איך זאל קענען עסן ,און א בעט אז איך זאל זיך דירה פון א מענטש איז נישט די וועלט ,די וועלט איז
קענען אראפלייגן .זאגט אים דער חפץ חיים ,זעהסט נאר א סוכה ,עס איז נאר א דירת עראי ,די עיקר פון
דאך אז דו האסט נאר גענומען איין צימער ,און דו דיין וועלט איז ,זיך צוצוגרייטן דא אויף די וועלט ,צו
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~לה~ שיחות ודברות קודש -וויען
בעהט ,אחת שאלתי מאת ה' ,איך בעהט איין זאך דארפסט נישט קיין סאך צימערן .זאגט ער ,רבי ,דא
פונעם אייבערשטען ,אז ווען איך בין דא אויף די בין איך אונטערוועגנס ,אונטערוועגנס דארף איך
וועלט ,שבתי ,מיין זיצן זאל זיין ,בבית ה' .נישט איך נישט קיין סאך ,אונטערוועגנס איז מיר גענוג א
זאל זיצן אין עולם הזה ,נישט איך זיץ אין א סוכה, קליינע שטוב ,אבער אינדערהיים האב איך א שיינע
מיין גאנצע לעבן דארף זיין ,שבתי בבית ה' ,איך זאל גרויסע דירה .זאגט אים דער חפץ חיים ,איך בין אויך
קענען זיצן בבית ה' ,אויף דעם דארף זיין כל ימי חיי. אונטערוועגנס! אונטערוועגנס איז מיר גענוג נאר
א מענטש דארף לעבן כל ימי חייו ,כדי איין צימער .אין מיין שטוב אינדערהיים ,דארט האב
אויפצושטעלן זיין בית ,און נישט זיין פארנומען איך צוגעגרייט זייער א שיינע שטוב.
אויפצושטעלן זיין סוכה .אויפצושטעלן זיין בית,
אויף דעם איז אחת שאלתי מאת ה' אותה אבקש, ווען א יוד גייט ארויס פון די סוכה ,דארף ער
שבתי בבית ה' כל ימי חיי ,אז איך זאל קענען זיצן כל מיטנעמען מיט זיך ,אז דאס לעבן פון די וועלט איז
ימי חיי בבית ה' ,אז די מחשבה פונעם מענטש זאל נאר א סוכה ,עס איז נאר א דורכגאנג ,מען נעמט זיך
נישט ליגן אין עולם הזה ,נישט ליגן אין די וועלט, גארנישט מיט פון די וועלט .דער עיקר איז ,וואס
עס זאל ליגן אין 'בית' ה' ,וואס דער בית דאס איז א מען קען טון פאר דעם בית .מען דארף שטענדיג
נצחי וואס בלייבט אויף שפעטער. טראכטן ,עס ווארט אויף אונז א טרקלין אין הימל.
יפה שעה אחת קורת רוח בעולם הבא ,מכל חיי עולם
מען הייבט אן פאר דעם ,אם תחנה עלי מחנה ,לא הזה (אבות ד-יז) ,יעדע קלייניגקייט וואס ער האט
יירא לבי ,אם תקום עלי מלחמה בזאת אני בוטח .א געטון אויף די וועלט ,וועט אים זיין שפעטער א
מענטש וועט קלערן ,ווי אזוי קען איך צוקומען צו תענוג מער פון אלע תענוגי עולם הזה וואס א
אחת שאלתי מאת ה' אותה אבקש ,מען לעבט דאך מענטש קען זיך נאר פארשטעלן .דאס דארף זיין
אין עולם הזה ,דער עולם הזה בליטשקעט .עולם דער מהלך ווען א יוד גייט אוועק פון די סוכה,
הבא זעהט מען דאך נישט פאר די אויגן ,און עס איז געדענקען אז די וועלט איז נישט מער ווי א
שווער צו קענען זיך מתגבר זיין .אויף דעם האט דורכגאנג ,די וועלט איז נאר א סוכה ,דער תכלית פון
דער אייבערשטער אונז געגעבן די הייליגע טעג, אונז איז ,צו בויען א בית אין עולם הבא.
חודש תשרי .ווען א מענטש נעמט דעם חודש תשרי
וואס ער איז אדורכגעגאנגען ,און ער נעמט עס מיט, ויעקב נסע סכותה ,ווען יעקב איז אוועקגעגאנגען
מיט זיך ,געדענקען שטענדיג ,וואס האב איך געטון פון סוכות ,וואס האט ער זיך מיטגענומען פון די
אין חודש תשרי ,איך האב תשובה געטון אויף אלע סוכה ,אז ויבן לו בית (בראשית לג-יז) ,איך דארף יעצט
זאכן וואס מען האט נישט געדארפט צו טון ,און עס בויען א הויז ,ולמקנהו עשה סוכות ,די וועלט איז
איז אראפגעגאנגען פונעם חשבון וואס מען האט נאר א סוכה ,עניני עולם הזה דאס איז נאר א סוכה,
געהאט ביז יעצט .עס איז דא א נייער חשבון ,ראשון די וועלט איז נאר א דורכגאנג ,מען דארף טראכטן
לחשבון עונות .מען האט געהאט א סוכה וואס מען ווי אזוי מען וויל בויען זיין הויז אין עולם הבא.
איז געזעסן דארט זיבן טעג ,וואס די סוכה האט אונז
געלערנט ,צו געדענקען אז דו זיצט אין א סוכה ,דו ווען מען גייט אוועק פון דעם יום טוב ,דארף מען
זיצט אין א עולם הזה וואס איז נאר א סוכה ,נישט וויסן אז אלע הבלי עולם הזה איז נאר א דורכגאנג,
דאס איז דיין פלאץ ,דיין פלאץ איז א בית ,זיך וואס מען האט דערפון גארנישט .קיינער האט
צוצוגרייטן אויף יענע וועלט .דאס גיט דעם כח אז א גארנישט פון דאס וואס ער האט געטון מיט יארן
יוד זאל עס קענען אויספירן שפעטער. צוריק ,אלע תענוגים ,מיט אלע זאכן ,איז נישט
מעלה ומוריד .זאכן וואס ער האט אבער געטון פארן
ווען מען רעכנט צוזאם וויפיל שעות איז דא אין די אייבערשטען ,דאס בלייבט אויף שטענדיג ,און מיט
צען טאג פון עשרת ימי תשובה ,און אין די זיבן טעג דעם גייט ער בויען זיין בית אויף שפעטער.
פון סוכות ,זיבעצן טעג .יעדן טאג האט פיר און
*
צוואנציג שעה ,קומט עס אויס די מספר פון זא"ת,
פיר הונדערט און אכט שעה ,איז עשרת ימי תשובה דוד המלך בעהט (תהלים כז-ד) ,אחת שאלתי מאת ה',
מיט יום טוב פון סוכות .אם תחנה עלי מחנה ,לא יירא אותה אבקש ,שבתי בבית ה' כל ימי חיי .דוד המלך
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~לו~ שיחות ודברות קודש -וויען
דער עיקר איז ,בכל דרכיך דעהו (משלי ג-ו) ,מען גיט לבי ,אם תקום עלי מלחמה ,אויב איך האב א מלחמה,
דאך אוועק אזויפיל צייט פאר עולם הזה ,און מיט און עס איז שווער זיך מתגבר זיין ,ב'זאת' אני בוטח,
איין גוטע כוונה וואס ער האט אינזין לשם שמים, איך פארלאז מיך אויף דעם 'זאת' .אונז האב מיר
איך עס ,איך טרינק ,איך מאך געשעפטן ,כדי איך געהאט דעם מספר פון 'זאת' שעות ,פיר הונדערט און
זאל קענען דינען דעם אייבערשטען ,איך זאל קענען אכט שעה האבן מיר געהאט עשרת ימי תשובה .א
טוען א נחת רוח פארן באשעפער ,נמצא עובד את ראש השנה ,מיט א יום כיפור ,מיט עשרת ימי תשובה
בוראו תמיד ,דינט ער דעם אייבערשטען שטענדיג. מיט סליחות ,נאכדעם איז געקומען תשובה מאהבה,
זיבן טעג וואס מען איז געזעסן אין די סוכה ,און מען
זאל דער אייבערשטער געבן ,מען זאל קענען זיין האט זיך אויסגעלערנט אז די וועלט איז נאר א עולם
אין די בחינה פון נמצא עובד את בוראו תמיד ,מען הזה ,עס איז נאר א דורכגאנג ,עס איז נאר א סוכה,
זאל קענען דינען דעם אייבערשטען שטענדיג .דער בזאת אני בוטח ,אין דעם טוה איך מיך בוטח זיין.
באשעפער זאל מקבל זיין די אלע מחשבות טובות אחת שאלתי מאת ה' ,און איך בעהט פונעם
וואס אונז האב מיר געהאט ,אלע קבלות טובות וואס אייבערשטען ,שבתי בבית ה' כל ימי חיי.
מען האט גענומען אויף זיך ,אלע תפלות וואס מען
*
האט פארגאסן דאס הארץ פארן רבונו של עולם,
דער אייבערשטער איז א שומע תפלת כל פה ,יעדע ווען מען גייט אוועק פונעם יום טוב ,דארף מען
מויל וואס האט עפעס געדאווענט אין די הייליגע מיטנעמען מיט זיך די געדאנקען וואס מען האט
טעג ,האט דער אייבערשטער צוגעהערט די תפלה. פריער גערעדט .יום טוב האט דאך יעדן איינעם
דער באשעפער איז נישט ממאס א תפילת עני ,עס אויפגעהויבן .מען זאל זיך נישט אונטערשאצן פון
איז נישט קיין נפקא מינה ווי אזוי ער זעהט אויס, וואס מען איז .א מענטש זאגט אסאך מאל ,איך בין
דער באשעפער איז מקבל אלע תפלות וואס מען גארנישט ,פון מיר וועט ממילא גארנישט זיין ,עס איז
האט מתפלל געווען .מען דארף זעהן עס זאל נישט נישט קיין נפקא מינה ,איך זאל יעצט אויף די עלטער
זיין קיין עיכוב ,אז עס זאל קענען אראפקומען די אנהייבן צו לערנען? יעצט וועל איך אנהייבן צו טון
שפע פונעם אייבערשטען. דברים טובים? עס איז קיינמאל נישט צו שפעט! אונז
זעמיר א נייע בריה ,מען דארף זיך באטראכטן כאילו
דער באשעפער זאל העלפן אי"ה ,מען זאל זוכה זיין ער איז היינט געבוירן געווארן .וואס עס איז געווען
אז אלע תפלות זאלן ווערן אנגענומען ,און מען זאל ביז יעצט ,האט יום כיפור אלעס אפגעווישט ,כי ביום
קענען דינען דעם אייבערשטען מתוך שמחה וטוב הזה יכפר עליכם לטהר אתכם מכל חטאתיכם.
לבב .עס קומט א ניי יאר ,זאל גאנץ כלל ישראל מיטנעמען מיט זיך די קדושה פון סוכה ,זיצן בצילא
געבענטשט ווערן מיט נחת ביי די קינדער .די וואס דמהימנותא ,אין צל פונעם אייבערשטען.
דארפן קינדער ,זאל דער באשעפער געבן קינדער,
ערליכע קינדער ,געזונטע קינדער .דער מקבל זיין אויף זיך די אלע קבלות טובות וואס מען
אייבערשטער זאל געבן אריכת ימים ושנים טובים. האט געהאט ,און איבערטראכטן ווי אזוי גיי איך עס
די אלע וואס דארפן א רפואה ,זאל דער באשעפער אויספירן למעשה ,ווי אזוי גייט אויסקוקן מיין
היילען ,און די וואס זענען געזונט ,זאל דער ווינטער ,ווי אזוי וועט אויסקוקן מיין דאווענען .די
אייבערשטער געבן מען זאלן נישט קראנק ווערן. איינציגע שעה וואס א יוד האט איבערן טאג ,וואס
מען זאל האבן פרנסה בהרחבה ,עס זאל זיין לחם ער איז צוגעבינדן צום אייבערשטען ,און מען קען
חם ,אזוי ווי דער אייבערשטער האט אונז געוויזן יום קונה זיין אהבת ה' ,איז נאר אין די שעה פון תפלה!
טוב ,אז ער וויל משפיע זיין פאר אונז ,ראו חיבתכם אינדרויסן אויף דער גאס איז מען נישט קונה קיין
לפני המקום ,זאלן מיר אלע זוכה זיין דערצו .מען אהבת ה' ,נאר די שעה וואס מען זיצט אין בית
זאל קענען דינען דעם אייבערשטען בשמחה ובטוב המדרש און מען דאווענט .מען זאל קענען אויסנוצן
לבב .מען זאל זוכה זיין אז דאס יאר וועט זיין שנת די שעות פון תפלה .און אלע פרייע צייטן
גאולה וישועה ,בביאת בן דוד ,במהרה בימינו אמן. אוועקגעבן פאר תורה.
קול מעדני מלך וויען – MechonMMVien@Gmail.com • 8174.7748817
הרוצה לנדב הוצאת הגליון יפנה להר"ר יואל ברא"ש פייערווערקער הי"ו 1.84..44.141
חג הסוכות תשפ"ו לפ"ק ~לז~ שיחות ודברות קודש -וויען
