gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מטעמים - אידיש · Mita'amim - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: מטעמים - אידיש · Mita'amim - Yiddish

שבוע: סוכות (2026-09-21)

מטעמים - אידיש · Mita'amim - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫פרשת‬ ‫סוכות‬ ‫בעזהשי”ת‬ ‫תשפ”ז‬ ‫נומער ‪#79‬‬ ‫אויסצוגן פון מגידים און דרשות‬ ‫כרחם אב‬ ‫זייט ‪48‬‬ ‫‪1‬‬ ‫א שמחה מלא טעם!‬ ‫זייט מהנה די משתתפים מיט די גאר‬ ‫רייכע און תוכנ'דיגע אינהאלט פון‬ ‫ספעציעלע פרייזן פאר גרעסערע באשטעלונגען‬ ‫‪845-239-1747‬‬ ‫פארבינדט אייך מיט די מערכת‪:‬‬ ‫‪matamim845@gmail.com‬‬ ‫האמנתי כי אדבר‬ ‫וואונדערליכע סיפורי אמונה והשגחה פרטית‬ ‫הרה”ג ר’ מענדל ווייס שליט”א‬ ‫ר”מ בישיבה גדולה שיעור ד’ קרית יואל ‪“ -‬קול סאטמאר” שמועס‬ ‫“וועק איר אויף!”‬ ‫דעם זכות זאל ער זען א ישועה אין די גרויסע‬ ‫צרה מיט וואס ער פלאגט זיך שוין אפאר יאר‪.‬‬ ‫ער האט געטראכט צו זיך ‘קען טאקע זיין‬ ‫אזא זאך? כ’מוטשע מיר שוין אפאר יאר‪ ,‬אזוי‬ ‫א יונגערמאן האט מיר געלאזט א מעסעדזש‪,‬‬ ‫שנעל זאל איך זען א ישועה’? דאס זענען אלץ‬ ‫ער בעט כ’זאל מפרסם זיין די מעשה‪.‬‬ ‫ספיקות וואס דער בעל דבר ברענגט אריין‪.‬‬ ‫ער האט א צרה צרורה מיט וואס ער מוטשעט‬ ‫ער איז איינגעשלאפן‪ ,‬און אינמיטן שלאף‬ ‫זיך שוין ‪ 3-4‬יאר‪ .‬פרייטאג צונאכטס האט‬ ‫חלומ’ט ער ווי איינער שרייט אויף אים‪“ ,‬דעק‬ ‫ער געליינט די גליון טהור עינים‪ ,‬וואס הרב‬ ‫איר אויף! דעק איר אויף!” ער וועקט זיך אויף‬ ‫טורנהיים געט ארויס און איז מזכה טויזנטער‬ ‫מיט א פחד ובהלה‪ .‬ער בייגט זיך איבער’ן בעטל‬ ‫אידן‪ .‬האט ער געזען מעשיות פון אידן וואס‬ ‫וואו זיין ‪ 5‬חדשים’דיג קינד שלאפט‪ ,‬נעבן אים‪,‬‬ ‫האבן מקבל געווען א קבלה אין שמירת עינים‪,‬‬ ‫און ער זעט ווי דאס קינד ווארפט זיך‪.‬‬ ‫און זעען ישועות‪.‬‬ ‫געשען איז‪ ,‬די עירקאנדישאן האט געבאכעט‪,‬‬ ‫האט ער געטראכט צו זיך ‘וואו בין איך’?‬ ‫די מאמע האט מורא געהאט אז דאס קינד זאל‬ ‫האט ער מחליט געווען ער נעמט א קבלה אין‬ ‫נישט ווערן פארקילט‪ ,‬האט זי געלייגט אויף‬ ‫שמירת עינים‪ ,‬זייער א שווערע קבלה‪ ,‬און אין‬ ‫מערכת מטעמים‬ ‫‪845-239-1747‬‬ ‫‬‪929- 359-8299‬‬ ‫‪office@matamimweekly.com‬‬ ‫צו סובסקרייבן אויף אימעיל‬ ‫‪subscribe@matamimweekly.com‬‬ ‫‪3‬‬ ‫בריליאנטן‬ ‫געקליבענע סיפורים ורעיונות‬ ‫מפי אדמורי”ם רבנים שליט”א‬ ‫וכן הלכה‬ ‫וועלן געבן‪ ,‬ס’איז גענוג‪ ,‬ער דארף גארנישט‬ ‫מער‪ .‬אזוי זאגט דער הייליגער ישמח משה‪.‬‬ ‫ער ווייזט עס אים און זאגט “דו דארפסט‬ ‫גארנישט טון‪ ,‬אז דו הערסט אויף האסטו אלעס‬ ‫הגה”צ ר’ שלמה רובין שליט”א אב”ד‬ ‫יוצא געווען”‪.‬‬ ‫ציעשנוב קרית יואל‪ ,‬בביהמ”ד אור חיים ריבניץ‬ ‫וויליאמסבורג – א’ סליחות תשפ”ו‪:‬‬ ‫כ’ווייס נישט וואס מיט דעם איד איז געוועזן‪,‬‬ ‫ער רופט זיך אן “אבער ווער זאגט אז מ’פסק’נט‬ ‫כ’וויל דא פארציילן א מעשה‪ ,‬כ’האב עס‬ ‫אזוי אין הימל?”‬ ‫געהערט ערשטע האנט‪.‬‬ ‫זעט אויס ער האט עס ערנסט געמיינט‪ ,‬ער‬ ‫פאר אסאך יארן צוריק איז געווען א איד וואס‬ ‫איז געווען נערוועז‪ .‬האט דער ראב”ד גענומען‬ ‫איז ל”ע געווען מסובך אין אן ענין פון היפך‬ ‫א צעטל מיט זיין דרוקסארט‪ ,‬און ער שרייבט‬ ‫קדושה‪ ,‬אויף זייער א שווערן אופן‪ .‬ער האט זיך‬ ‫דארט אפ דעם גאנצן שטיקל פונעם ישמח‬ ‫מורא’דיג געפלאגט‪ ,‬ער האט געוואלט תשובה‬ ‫משה‪ ,‬און ער לייגט דערנאך צו‪“ :‬וכן הלכה”‪,‬‬ ‫טון‪ ,‬ער האט נישט געוואוסט וואס מ’טוט דא‪.‬‬ ‫און אונטערגעשריבן זיין נאמען‪.‬‬ ‫בצר לו איז ער ארויף צום ראב”ד (סאטמאר)‬ ‫זצ”ל‪ ,‬און ער האט אים געבעטן א תיקון‬ ‫תשובה‪.‬‬ ‫עצביהם כסף‬ ‫ער נעמט אים ארויס א “תפלה למשה”‪ ,‬און‬ ‫וזהב‬ ‫ער מישט אים אויף דעם באקאנטן שטיקל‬ ‫פונעם ישמח משה‪‘ ,‬נתגלי לי בחלום’‪ ,‬אז דאס‬ ‫וואס שטייט פון אריה”ק אלע תיקונים‪ ,‬תשובת‬ ‫כ”ק אדמו”ר מסקווירא שליט”א‬ ‫המשקל‪ ,‬מיט די אלע סיגופים‪,‬‬ ‫אין א שמועס מיט הגה”צ ר’ יוסף‬ ‫איז נאר געמאכט פאר עמיצן‬ ‫ישראל אייזנבערגער שליט”א‬ ‫וואס איז דורכגעפאלן איין מאל‬ ‫דומ”ץ שיכון סקווירא – נצבים‬ ‫אדער צוויי מאל‪.‬‬ ‫וילך תשפ”ו‪:‬‬ ‫אבער איינער וואס האט ל”ע‬ ‫[ווען דער דיין האט דערמאנט‬ ‫‘עבר ושנה נעשית לו כהיתר’‪,‬‬ ‫וועגן ‘עי‪-‬איי’‪ ,‬אז ס’זענען‬ ‫סיי וועלכע עבירה‪ ,‬איז דער צער‬ ‫דא אזעלכע וואס באנוצן זיך‬ ‫הפרישה אסאך ערגער פון סיי‬ ‫דערמיט אנצופרעגן הלכות‪,‬‬ ‫וועלכע סיגופים דו וועסט אים‬ ‫‪4‬‬ ‫דיני ממונות‬ ‫פארגעסענע חובות וגזילות‬ ‫אינטערעסאנטע אפהאנדלונג בדיני ממונות דורך‬ ‫הרה”ג ר’ שמואל יהודה בריסק שליט”א‬ ‫אב”ד חיי עולם בארא פארק ‪ -‬קול “משפט שי”‪ ,‬פר’ האזינו תשפ”ז‬ ‫שאלה‬ ‫אין אלע גאסן און בתי מדרשים הענגען מודעות‪ ,‬מ’איז מעורר אידן‪ ,‬אז מ’האט אלטע חובות‪ ,‬געלטער‬ ‫וואס מ’איז שולדיג פאר מענטשן‪ ,‬און מ’ווייסט נישט פאר וועמען‪ ,‬זענען דא פארשידענע קאמפאניס וואס‬ ‫קומען צום ציבור און זענען מציע אז מ’קען זיי געבן די געלטער וואס מ’איז שולדיג‪.‬‬ ‫זיי מאכן א “מעמד השבה”‪ ,‬מ’איז מזכה די געלטער פאר די בעלים פאר וועם מ’דארף באצאלן דאס‬ ‫געלט‪ ,‬און מיט דעם איז מען מקיים דעם חיוב פון השבת גזילה‪ ,‬באצאלן חובות‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪.‬‬ ‫אסאך אידן האבן גערופן די לעצטע פאר טעג פרעגן‪ .‬קודם כל‪ ,‬ווי אזוי בין איך מקיים השבת גזילה מיט‬ ‫דעם וואס כ’געב געלט פאר א געוויסע ארגאניזאציע‪ ,‬פאר א געוויסע צדקה?‬ ‫בעיקר האבן אידן געוואלט פארשטיין‪ ,‬וואס איז געווען פאר די אלע ארגאניזאציעס‪ ,‬וואס איז די הלכה‬ ‫מצד די גמרא און שו”ע‪ ,‬ווען א מענטש ווייסט אז ער האט געמאכט פאר איינעם א נזק‪ ,‬ער איז שולדיג‬ ‫פאר איינעם געלט‪ ,‬ער ווייסט אבער נישט פאר וועם‪ ,‬וואס דארף מען תורה’דיג טון מקיים צו זיין אן ענין‬ ‫פון השבה?‬ ‫מעשים בכל יום‬ ‫יא אפגעשטעלט און געגאנגען בודק זיין ווער‬ ‫דער בעה”ב פון די קאר איז‪ ,‬און ער איז נישט‬ ‫דערגאנגען‪.‬‬ ‫אדער וואס מ’פרעגט אסאך‪ ,‬מ’געדענקט‬ ‫דער אמת איז‪ ,‬דאס מאכט זיך זייער אסאך‪,‬‬ ‫פון יארן צוריק‪ ,‬אלס בחור ערגעצוואו האט‬ ‫לאו דוקא ביי איינעם וואס איז עוסק אין‬ ‫ער גע’גנב’עט פון א געוויסע געשעפט‪ ,‬און‬ ‫משא ומתן‪ ,‬אין ביזנעס‪ ,‬וואס דעמאלט מאכט‬ ‫ער קען נישט אנקומען צו די ריכטיגע בעלים‪,‬‬ ‫זיך עס גאר אסאך‪ ,‬שותפות’ן‪ ,‬מקח וממכר‪,‬‬ ‫ווער ס’איז דעמאלט געווען באלעבאס פונעם‬ ‫מ’געדענקט נישט וואס און ווער‪ ,‬אבער אפילו‬ ‫געשעפט‪.‬‬ ‫סתם אזוי‪.‬‬ ‫אזוי כהנה וכהנה האבן מענטשן געוויסע‬ ‫איינער מאכט א קריץ אין א צווייטנ’ס קאר‪,‬‬ ‫און איז געפארן ווייטער‪ ,‬און אפילו ער האט זיך‬ ‫‪5‬‬ ‫אפילו בהסתרה‬ ‫לעצטיגע וואונדערליכע‬ ‫סיפורי השגחה פרטית‬ ‫להיות עיניך‬ ‫אז מ’זאל אויפמישן א תהילים‪ ,‬ער פלעגט‬ ‫גיין צום ארון הקודש און זאגן תהילים‪.‬‬ ‫וועלכע קאפיטל פלעגט ער זאגן? ק”ל‪ .‬ער‬ ‫פלעגט בעטן‪“ :‬פליז‪ ,‬אפען איט אפ טו ַקל שיר‬ ‫המעלות”‪...‬‬ ‫פתוחות‬ ‫ַ‘קל שיר המעלות’‪ ,‬דאס איז געווען זיין‬ ‫הרה”ג ר’ בערל גורעלניק שליט”א ר”מ‬ ‫קאפיטל‪.‬‬ ‫ישיבת אור תורה – דרשה בביהמ”ד אהל פיגא‬ ‫דסאטמאר וויליאמסבורג‪ ,‬ימי הרחמים והרצון‬ ‫מ’האט אים געפרעגט‪“ ,‬דו קענסט דאך נישט‬ ‫תשפ”ו‪:‬‬ ‫ליינען‪ ,‬ווי אזוי קענסטו זאגן דעם קאפיטל?”‬ ‫פלעגט ער זאגן מיט’ן גאנצן תמימות “איך‬ ‫כ’וויל דערציילן א מעשה וואס כ’האב געזען‬ ‫ווייס נישט‪ ,‬איך קום אן צום ארון הקודש‪ ,‬מיינע‬ ‫מיט די אייגענע אויגן; נישט איינמאל‪ ,‬נאר‬ ‫אויגן עפענען זיך אויף און כ’קען ליינען דעם‬ ‫היבש אפאר מאל‪.‬‬ ‫קאפיטל!”‪...‬‬ ‫אין‬ ‫ישיבה‬ ‫אין‬ ‫געלערנט‬ ‫כ’האב‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬אין הימל איז דא א נחת רוח‬ ‫מאנטשעסטער‪ ,‬פלעגט דארט אריינקומען א‬ ‫פון דעם איד וואס זייט אדם הראשון‪ ,‬זייט דוד‬ ‫וואוילער תמימות’דיגער איד‪ ,‬א תם ומתמם‬ ‫המלך‪ ,‬איז ער דער ערשטער וואס זאגט ַ‘קל‬ ‫עם תמימים‪ ,‬אן עם הארץ מיט אלע מפרשים‪,‬‬ ‫שיר המעלות’‪.‬‬ ‫ער האט ממש גארנישט געוואוסט‪.‬‬ ‫“ודילוגו עלי אהבה”‪ ,‬זאגט דער מדרש‪ ,‬ווען א‬ ‫ער האט זייער שווער געקענט ליינען‪,‬‬ ‫מענטש זאגט‪ ,‬אנשטאט ‘ואהבת את ה’ אלקיך’‪,‬‬ ‫כ’ווייס דאס‪ ,‬ווייל פורים האט מען געמאכט‪,‬‬ ‫זאגט ער ‘ואיבת’‪ ,‬א לשון פון שנאה‪ ,‬רח”ל‪ ,‬זאגט‬ ‫פארשטייט זיך בחורים ווייסן ווי אזוי זיך‬ ‫דער רבוש”ע ‘אה‪ ,‬כ’האב אזא נחת פון די גרייזן‪,‬‬ ‫מתענג צו זיין מיט אזעלכע סארט מענטשן‪,‬‬ ‫אמחי’‪.‬‬ ‫מ’האט געמאכט א “פורים צייטונג”‪ ,‬האט מען‬ ‫אריינגעלייגט אן ארטיקל וועגן אים‪.‬‬ ‫מ’לויפט קיין ליזענסק‪ ,‬ווייל מ’גלייבט נישט‬ ‫אין ‘אונזער תפלה’‪ ,‬צו וויסן וואס ליגט אין מיין‬ ‫ער איז געקומען אין ישיבה‪ ,‬מ’האט אים‬ ‫תפלה‪.‬‬ ‫געזאגט אז מ’האט געמאכט אן ארטיקל‬ ‫וועגן אים‪ ,‬ער האט זיך אזוי געפרייט‪ ,‬ער‬ ‫האט ניטאמאל געכאפט אז מ’מאכט ליצנות‬ ‫די תפלה איז ‘נתקבל’ געווארן‬ ‫פון אים‪ ...‬ער האט פרובירט צו ליינען דעם‬ ‫ארטיקל‪ ,‬ער האט עס געלייגט נעבן זיינע אויגן‪,‬‬ ‫כ’האב געהאט נישט לאנג צוריק מיט א בחור‬ ‫ער האט עס נישט געקענט ליינען‪.‬‬ ‫אין ישיבה‪ ,‬אינעם חלק פון די ישיבה קטנה‪,‬‬ ‫ס’האט נישט געטויגט‪ ,‬ער האט נישט מצליח‬ ‫ער פלעגט אריינקומען אין ישיבה און בעטן‬ ‫‪6‬‬ ‫דבר ה’ זו הלכה‬ ‫אינטערעסאנטע הלכה’דיגע נושאים‬ ‫אויסגעשמועסט דורך הרבנים הגאונים שליט”א‬ ‫סוכה שהיא גבוה‬ ‫כזית‪.‬‬ ‫איז די שאלה צי דער פאטער איז בכח צו‬ ‫צווינגען דעם זון אריינצוגיין אין סוכה און עסן‬ ‫לכה”פ דעם ערשטן כזית?‬ ‫הגאון ר’ משה בראנדסדארפער שליט”א‬ ‫גאב”ד היכל הוראה – גליון “היכל הוראה” פר’‬ ‫דער רב האט געענטפערט אז דער טאטע איז‬ ‫האזינו תשפ”ז‪:‬‬ ‫נישט ביכולת צו צווינגען דעם זון אויף דעם‪,‬‬ ‫און אויב וועט ער אים יא צווינגען‪ ,‬און דער‬ ‫א טאטע מיט זיין זון‪ ,‬א בחור‪ ,‬זענען געקומען‬ ‫זון וועט אריינגיין עסן דעם ערשטן כזית‪ ,‬האט‬ ‫צום רב שליט”א מיט א שאלה‪.‬‬ ‫דער זון נישט יוצא געווען ידי חובתו!‬ ‫היות ביי זיין דירה איז נישטא קיין פלאץ‬ ‫כאטש ס’איז באקאנט די מחלוקת הראשונים‬ ‫צו מאכן א סוכה‪ ,‬האט ער געלאזט מאכן א‬ ‫לגבי עסן דעם ערשטן כזית‪ ,‬ווען ס’רעגנט‪ ,‬אויב‬ ‫‘הענגעדיגע פארטש’ און דערויף געבויט א‬ ‫מ’האט יוצא געווען מצוות סוכה אדער נישט‪,‬‬ ‫סוכה‪ ,‬אזעלכע סוכות קען מען זען אין ירושלים‬ ‫אבער ביי אונזער פאל האט ער לכו”ע נישט‬ ‫לרוב‪.‬‬ ‫יוצא געווען‪.‬‬ ‫דהיינו‪ ,‬עס ווערט ארויסגעצויגן פונעם בנין א‬ ‫ווייל די סברא פון די שיטה אז מ’איז יוצא‬ ‫פאדלאגע‪ ,‬דאס ווערט אנגעהאלטן צום וואנט‬ ‫מצות סוכה די ערשטע נאכט דעם ערשטן כזית‬ ‫פונעם בנין דורך שטארקע שטריק פון ביידע‬ ‫אפילו ווען ס’רעגנט‪ ,‬איז ווייל מ’איז מחויב אלס‬ ‫זייטן‪ ,‬אזוי הענגט עס אינעם אויר העולם‪ ,‬און‬ ‫אכילה מדין שמחת יום טוב‪.‬‬ ‫דערויף בויט מען די סוכה‪.‬‬ ‫אבער ביי דעם פאל ווען עס‬ ‫נאכ’ן אהערשטעלן די סוכה האט‬ ‫באפאלט אים א פחד‪ ,‬ער איז חש‬ ‫דער זון געזאגט פאר’ן טאטן אז ער‬ ‫בכל גופו פון דעם‪ ,‬ווי באקאנט אז‬ ‫האט א שטארקע פחד אריינצוגיין‬ ‫די וואס ליידן פון פחד ווען זיי גייען‬ ‫אין אזא סארט הענגעדיגע סוכה‪,‬‬ ‫אויף הויכע פלעצער‪ ,‬הייבט דער‬ ‫אפילו פאר א רגע‪ ,‬עס כאפט אים‬ ‫גאנצער גוף אן צו טרייסלען‪ ,‬באופן‬ ‫אן א טרייסל נאר אריינשטעלנדיג‬ ‫זה איז מען זיכער נישט יוצא די‬ ‫א פוס‪.‬‬ ‫מצוות שמחת יום טוב פון אכילה‪.‬‬ ‫זאגט אים דער פאטער אז היות‬ ‫דעריבער האט דער רב געזאגט‬ ‫ער איז שוין א בר חיובא‪ ,‬מוז ער‬ ‫פאר’ן פאטער פונעם בחור‪ ,‬אז‬ ‫אריינגיין אין די סוכה די ערשטע‬ ‫כאטש ער האט גרויס חשק אז‬ ‫נאכט כאטשיג צו עסן די ערשטע‬ ‫‪7‬‬ ‫שמחת התורה‬ ‫הרה”ג ר’ פייוול קליין שליט”א‬ ‫טעגליכע ווערטל איידער’ן שיעור בחבורת “זכרו”‬ ‫בביהמ”ד הגדול סאטמאר וויליאמסבורג ‪ -‬פר’ נצו”י‪/‬האזינו תשפ”ו‬ ‫ווי אזוי קען מען זיין בשמחה? “בשמחה” איז‬ ‫ס’איז געווען א נייער בדחן‪ .‬די בדחנים רעדן‬ ‫ר”ת “ה’כל ב’ידי ש’מים ח’וץ מ’יראת ש’מים”‪,‬‬ ‫דאך היינט פון דעם אז די זיידעס קומען אראפ‬ ‫אז מ’ווייסט אז יעדע זאך וואס קומט פאר איז‬ ‫ביי די חתונה‪ ,‬ער האט געזוכט א פרישע מליצה‬ ‫בידי שמים‪ ,‬און דער מענטש האט זיך נישט‬ ‫וואס קיינער האט נאכנישט געזאגט‪ ,‬האט ער‬ ‫וואס צו זארגן‪.‬‬ ‫געזאגט “רבותי מיר זענען ב”ה זוכה צו גרויסע‬ ‫אורות – יעצט גייט זיין ירידת הדורות”‪...‬‬ ‫א חשוב’ער ברסלב’ער יונגערמאן האט‬ ‫געזאגט אז ער ארבעט זייער שטארק אויף‬ ‫*‬ ‫שמחה‪ ,‬האט מען אים געפרעגט צי ס’איז וועגן‬ ‫צוויי יונגעלייט האבן זיך גע’טענה’ט‪ ,‬איינער‬ ‫דעם ווייל אין ליקוטי מהר”ן שטייט “מצוה‬ ‫זאגט “דער רבי ז”ל האט נישט גערוקט די‬ ‫גדולה להיות בשמחה תמיד”? האט ער געזאגט‬ ‫זייגער זומער”‪ ,‬זאגט דער צווייטער “אוודאי‬ ‫“יא‪ ,‬אבער נישט מצד די מצוה‪ ,‬נאר אלס הכנה‬ ‫נישט‪ ,‬ר’ יוסף אשכנזי האט גערוקט‪ ,‬דאס טוט‬ ‫צו די מצוה”‪...‬‬ ‫א גבאי”‪...‬‬ ‫*‬ ‫דער ערשטער זאגט “ניין‪ ,‬באמת האט ער‬ ‫“חרדה מסלקת את הדמים”‪ ,‬שטייט עטליכע‬ ‫נישט גענוצט א צווייטע זייגער”‪.‬‬ ‫מאל אין די מסכתא‪ .‬אין דברי ישראל פון‬ ‫היינט טוט זיך אין געזעץ וועגן די זייגערס‬ ‫מאדזיצער רבי’ן‪ ,‬טייטשט ער “חרדה”‪ ,‬אז א‬ ‫ווינטער זומער‪ ,‬מ’וויל שפארן לעקטער‪.‬‬ ‫מענטש ציטערט אז ער וועט נישט האבן קיין‬ ‫געלט‪“ ,‬מסלקת את הדמים”‪ ,‬דאס איז מסלק די‬ ‫אז מ’רעדט פון צייט‪ .‬האט דערציילט א‬ ‫שפע‪ .‬מ’טאר נישט ציטערן‪.‬‬ ‫חשוב’ער איד‪ ,‬ער פלעגט משמש זיין דעם‬ ‫מנחת יצחק שבת‪ ,‬האט ער מיטגעהאלטן‬ ‫רבי מאיר פרעמישלאנער האט געזאגט‬ ‫ווי שבת צופרי האט ער זיך מער געיאגט ווי‬ ‫“אספרה אל חק” ווען מ’רעדט פון פרנסה‪,‬‬ ‫פרייטאג‪ .‬גראד געדאוונט‪ ,‬געמאכט די סעודה‪,‬‬ ‫חק לישנא דמזוני‪ ,‬זאגט דער אויבערשטער‬ ‫ער האט זיך אראפגעלייגט פאר א האלבע‬ ‫“אני היום ילידתיך”‪ ,‬ביזטו דען היינט געבוירן?‬ ‫שעה‪ ,‬און זיך געזעצט לערנען‪.‬‬ ‫זעסטו נישט וויפיל מאל האסט געציטערט‬ ‫און כ’האב דיר געהאלפן? עד הנה עזרונו און‬ ‫פלעגט ער זאגן פארוואס ער יאגט זיך אזוי‪,‬‬ ‫מ’דארף נישט מורא האבן אויף ווייטער‪.‬‬ ‫ווייל דער תענוג פון האבן די גאנצע ‪ 7‬שעה‬ ‫ברצופות‪ ,‬דאס האט ער נישט געקענט האבן‬ ‫א מענטש טאר נישט האבן קיין ציטער‪,‬‬ ‫אינמיטן וואך‪ ,‬אלס רב‪.‬‬ ‫מ’דארף האבן א געוואלדיגע שלוות הנפש און‬ ‫א רואיגקייט פון בטחון אין געלט‪ ,‬און אין אלע‬ ‫*‬ ‫‪8‬‬ ‫האב געדולד‬ ‫כ”ק אדמו”ר מליזענסק ב”פ שליט”א‬ ‫“יושבי אהל” ‪ -‬שמועס פר’ האזינו תשפ”ז‬ ‫אביסעלע סבלנות‬ ‫צווישן ארויפגיין אויף א בארג אדער גיין אויף‬ ‫א גראדע פלאץ? דער חילוק איז איין זאך‪:‬‬ ‫אביסעלע סבלנות”‪ .‬אז מ’האט נישט סבלנות‪,‬‬ ‫ווערט שווער‪ ,‬מ’ווערט אנגעצויגן‪.‬‬ ‫מ’האט אמאל געוואלט בודק זיין די תכונת‬ ‫הנפש פון קינדער‪ ,‬האט מען גענומען א מוסד‬ ‫וואס האט קינדער פון קליין ביז גרויס‪ ,‬אלע‬ ‫איין משנה‬ ‫עידזשעס‪ ,‬מ’האט געטיילט פאר די קינדער‬ ‫“נאש”‪.‬‬ ‫א מורא’דיגער מוסר השכל‪ ,‬דא אין שול אין‬ ‫דער מלמד האט געזאגט פאר די קינדער‬ ‫ליזענסק‪ ,‬האמיר ר’ לייבוש באכנער‪ ,‬ר’ משה‬ ‫אזוי‪“ :‬ווער ס’וויל יעצט‪ ,‬געב איך איין קענדי‪,‬‬ ‫ענגלענדער‪ ,‬ס’איז געווען נאך א יונגערמאן‪ ,‬ר’‬ ‫ווער ס’איז גרייט צו ווארטן אויף אפאר שעה‬ ‫שמואל גרינבוים‪ ,‬האבן זיי מיר געבעטן כ’זאל‬ ‫ארום‪ ,‬וועל איך געבן צוויי קענדיס”‪ ,‬און ער‬ ‫פארלערנען יעדן טאג נאך שחרית “איין משנה‬ ‫האט אנגעהויבן טיילן‪.‬‬ ‫א טאג”‪ ,‬אבער ‪ 7‬טעג א וואך‪.‬‬ ‫א דריטל קינדער זענען געקומען נעמען שוין‪.‬‬ ‫געענדיגט זיך האט זיך עס אז מ’האט‬ ‫נאך אפאר מינוט‪ ,‬איז צוגעקומען נאך א דריטל‪.‬‬ ‫פארגעלערנט גאנץ זרעים‪ ,‬גאנץ מועד‪ ,‬און‬ ‫נאר א קליין פראצענט‪ ,‬א דריטל אדער אפשר‬ ‫מ’האלט שוין יעצט סוף נשים‪ ,‬מ’לערנט יעצט‬ ‫ווייניגער‪ ,‬האבן אויסגעווארט אויף אפאר שעה‬ ‫נזיר‪ .‬פון איין משנה א טאג‪ ,‬אבער יעדן טאג‪.‬‬ ‫ארום‪.‬‬ ‫מ’קען טרעפן אלטע אידן‪ ,‬אפילו תלמידי‬ ‫דער מלמד האט אראפגעשריבן וועלכע‬ ‫חכמים‪ ,‬וואס האבן געענדיגט ש”ס‪ ,‬אבער‬ ‫קינדער האבן געוואלט צו באקומען איינס שוין‪,‬‬ ‫ששה סדרי משנה נישט‪ .‬מ’וועט זיך אוועקזעצן‬ ‫און וועלכע האבן געוואלט ווארטן צו באקומען‬ ‫לערנען זרעים‪ ,‬טהרות? מ’שטופט אהער און‬ ‫צוויי‪.‬‬ ‫מ’שטופט אהין‪.‬‬ ‫די אלע וואס האבן געווארט‪ ,‬זענען‬ ‫אז מ’לערנט אביסל‪ ,‬קובץ על יד ירבה‪,‬‬ ‫אויסגעוואקסן תלמידי חכמים‪ ,‬געהאט שיינע‬ ‫צוביסלעך‪ ,‬אבער זיך נישט אפשטעלן‪ .‬סבלנות‪,‬‬ ‫פרנסות‪ ,‬געהאט א גוטע שלום בית‪ ,‬מוצלחים‬ ‫געדולד‪.‬‬ ‫אין אלע שטחים אין לעבן‪ .‬דער וואס האט‬ ‫געדולד איז מצליח מיט אלעם אין לעבן‪.‬‬ ‫אין ירושלים איז געווען רבי דוד בהר”ן‪,‬‬ ‫‘רחוב בהר”ן’ איז על שמו‪ .‬ער האט געהאט אן‬ ‫דער חזון איש איז אמאל ארויף מיט א תלמיד‬ ‫עבודה‪ ,‬ער האט גענומען פארדרייטע סחורה‬ ‫אויף א בארג‪ .‬דער תלמיד האט אנגעהויבן‬ ‫און ער האט עס אויפגעקניפט‪ .‬מ’האט אים‬ ‫טיף אטעמען און קרעכצן‪ ,‬זאגט דער חזון‬ ‫געזאגט “ס’איז דאך ביטול תורה”‪ ,‬האט ער‬ ‫איש פאר’ן תלמיד “וואס איז דער חילוק‬ ‫‪9‬‬ ‫כיבוד אב ואם‬ ‫שאלות ותשובות דורך‬ ‫הרה”ג ר’ שמעון גערטנער שליט”א‬ ‫מו”ץ במאנסי‬ ‫א ו יף ד י “ק לא רק י י ט” לי ניע‪ ,‬פר’ נצ ו ”י‪/‬האז ינ ו תשפ”ו‬ ‫שאלה‪ :‬ס’איז דא א “משפחה ליין”‪ ,‬און‬ ‫שאלה‪ :‬מ’האט געזען שטיין אז צדקה‬ ‫די מאמע האט זייער הנאה ווען מ’קומט‬ ‫פאר עלטערן קומט פאר עניי עירך‪ ,‬אבער‬ ‫ארויף‪ ,‬וואס טוט מען ווען ס’שטערט פון‬ ‫ווען די עלטערן ספענדן געלט פאר אסאך‬ ‫דאווענען‪ ,‬און ס’וועט זיין ניכר אז מ’קומט‬ ‫זאכן וואס פעלט נישט אויס‪ ,‬איז נאך אלץ‬ ‫נישט ארויף אויף די ליין‪ ,‬וועלכע קומט‬ ‫דא דער דין?‬ ‫ערשט?‬ ‫תשובה‪ :‬יא‪ .‬אויב מ’זעט אז מ’קען זיי‬ ‫תשובה‪ :‬אוודאי להלכה קומט דאווענען‬ ‫ארויסהעלפן‪ ,‬זיי קענען עס נוצן‪ ,‬גייט עס אריין‬ ‫פאר כיבוד אם‪ ,‬א פרוי איז מחויב צו דאווענען‬ ‫אין די מצוה‪ .‬דאס וואס זיי ספענדן איז זייער‬ ‫עפעס עכ”פ‪ .‬אבער ס’איז יא כדאי אויב מ’קען‬ ‫חשבון‪.‬‬ ‫אויסארבעטן צו מאכן ביידע‪ ,‬אפשר קען מען‬ ‫דאווענען נאכדעם‪ ,‬אדער אביסל פריער‪.‬‬ ‫ווען ס’איז ממש א סתירה‪ ,‬קען מען זאגן אז‬ ‫שאלה‪ :‬מ’איז געפארן צו די מאמע‪ ,‬האבן‬ ‫מ’איז יעצט פארנומען און מ’קען נישט יעצט‬ ‫צוויי מענטשן געזאגט “אז דו גייסט צו‬ ‫ארויפקומען‪.‬‬ ‫די מאמע‪ ,‬געב איר א גריס”‪ ,‬די מאמע‬ ‫האט געזאגט “געב איר צוריק”‪ .‬דארף‬ ‫מען יעצט נאכגיין און אויפזוכן די מענטשן‬ ‫שאלה‪ :‬מ’האט אן עלטערער טאטע וואס‬ ‫צוריקצוגעבן די גריס?‬ ‫דארף האבן פארשידענע הילף‪ ,‬און די‬ ‫קינדער פילן אז דער וועג ווי אזוי די מאמע‬ ‫גייט צו דערצו‪ ,‬איז נישט גוט פאר’ן טאטן‪.‬‬ ‫תשובה‪ :‬נארמאל מיינט עס נישט אז‬ ‫מעג מען זיך שטעלן אויף דעם?‬ ‫דו זאלסט אנרופן און נאכגיין‪ .‬נאר היינט‬ ‫ווען מ’זאגט ‘שיק צוריק’ מיינט עס‪ ,‬אז ווען‬ ‫תשובה‪ :‬א זאך וואס מ’קען זיכער זאגן אז‬ ‫מ’טרעפט יענעם‪ ,‬זאל מען צוריקשיקן‪.‬‬ ‫ס’איז א סכנה‪ ,‬דארפן די קינדער טון וואס‬ ‫אויב ס’איז א נאנטע‪ ,‬מעג מען סתם אזוי רופן‬ ‫זיי דארפן טון‪ .‬אבער היות ס’איז זיכער אז די‬ ‫זיך אנוואונטשן‪ ,‬און אז מ’רופט שוין סיי‪-‬ווי‬ ‫מאמע מיינט נישט דא אריינצולייגן אין א סכנה‪,‬‬ ‫קען מען דאך שוין איבערגעבן די גריס‪ .‬אבער‬ ‫נאר אזוי ווי אייביג ווען מ’קומט אין אזא מין‬ ‫ס’מיינט נישט אז ס’איז ממש א חיוב‪.‬‬ ‫מצב‪ ,‬זענען דא חילוקי דיעות‪ ,‬אמאל קען זיין‬ ‫צווישן די קינדער‪ ,‬און אמאל צווישן די מאמע‪.‬‬ ‫‪10‬‬ ‫לשון טוב‬ ‫א גוט ווארט פאר א איד‬ ‫הר”ר אהרן גראסמאן שליט”א‬ ‫אין סעריע פון “לשון טוב”‪ ,‬פר’ האזינו תשפ”ז‬ ‫וואונדערבארע‬ ‫ארויס פון די כלים‪ ,‬ער האט זייער שטארק‬ ‫הנאה געהאט‪ .‬ער האט געפילט אז דער מגי”ש‬ ‫מיינט עס אמת’דיג‪ ,‬ער מאכט זיך נישט כדי צו‬ ‫געבן חיזוק‪ ,‬נאר ער האט באמת הנאה‪.‬‬ ‫דער מגי”ש זאגט אים “דו ווייסט זעבי‪ ,‬דו‬ ‫סברות‬ ‫רעדסט צו די זאך‪ ,‬דו האסט א גוטע קאפ‪,‬‬ ‫טייערע אידן‪ ,‬הערטס א מורא’דיגע מעשה‬ ‫דו האסט זייער גוטע כשרונות”‪ .‬דער בחור‬ ‫וואס כ’האב געהערט פון א יונגערמאן‪ ,‬ר’ זאב‪,‬‬ ‫איז געווען נעבעך זייער הונגעריג פאר גוטע‬ ‫פון לעיקוואד‪.‬‬ ‫ווערטער‪ ,‬האט ער זיך אנגעהויבן דרייען נעבן‬ ‫מ’רעדט דא פון א יונגערמאן וואס איז א‬ ‫דעם מגי”ש און פרובירט צו זאגן סברות‪...‬‬ ‫ראש החבורה‪ ,‬אן עילוי‪ ,‬א ירא שמים‪ ,‬ער האט‬ ‫און דער מגי”ש האט עס צוגעשטעלט‪ ,‬ער‬ ‫זיכער אן עתיד בס”ד‪ .‬כ’האב אים געפרעגט‬ ‫פלעגט כסדר אויסרימען ביי יעדע געלעגנהייט‬ ‫בתוך הדברים צי ער איז אלעמאל געווען פון די‬ ‫זיינע וואונדערבארע סברות‪ ,‬וואספארא שכל‬ ‫מצוינים? זאגט ער “ממש נישט”‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫הישר און שיקול הדעת ער האט‪ .‬איין טאג איז‬ ‫אמאל ‘זעבי’‪ ,‬א צוריקגעצויגן יונגל‪.‬‬ ‫זעבי נישט געווען ביים שיעור‪ ,‬דעם נעקסטן‬ ‫טאג זאגט ער אים “זעבי‪ ,‬כ’קען נישט אן דיר‪,‬‬ ‫ער האט געהאט כשרונות‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫כ’דארף דיר האבן”‪ .‬דאס האט אים געמאכט‬ ‫נישט פרובירט ארויסצושטיין מיט זיינע‬ ‫פילן ממש אמחי’‪.‬‬ ‫כשרונות‪ ,‬און ס’איז אים נישט גרינג אנגעקומען‬ ‫צו טרעפן חברים‪ .‬א שטיק צייט האט ער‬ ‫ר’ זאב זאגט מיר‪ ,‬מיט די צייט האט‬ ‫פרובירט צו לערנען אסאך‪ ,‬ס’איז אים אבער‬ ‫ער אנגעהויבן אויפהערן לעבן אויף די‬ ‫נישט געגאנגען‪ ,‬ער האט עפעס נישט געטראפן‬ ‫קאמפלימענטן פונעם מגי”ש‪ ,‬נישט זיין אזוי‬ ‫זיין וועג‪.‬‬ ‫שיכור צו באקומען גוטע ווערטער‪ ,‬ער האט‬ ‫אנגעהויבן גלייבן אז יא‪ ,‬איך האב אייגענע‬ ‫דאס האט אים געמאכט מער און מער‬ ‫כוחות‪ ,‬כ’האב כשרונות‪ ,‬כ’האב מיין וועג פון‬ ‫צוריקגעצויגן‪ ,‬א שטילער‪ ,‬ער איז נישט‬ ‫טראכטן‪.‬‬ ‫ארויסגעשטאנען מיט גארנישט‪.‬‬ ‫ווי מער ער האט זיך אנגעהויבן פארלאזן‬ ‫ויהי היום‪ ,‬ער איז אנגעקומען אין ישיבה‬ ‫אויף זיינע כשרונות וואס דער אויבערשטער‬ ‫גדולה שיעור א’‪ .‬איין טאג האט ער געזאגט‬ ‫האט אים געגעבן‪ ,‬האט ער אנגעהויבן ווייניגער‬ ‫פאר’ן מגיד שיעור א סברא‪ ,‬דער מגי”ש איז‬ ‫‪11‬‬ ‫סכך כשר‬ ‫הרה”ג ר’ אפרים זלמן מרגליות שליט”א‬ ‫שיעור כשרות המאכלים‪“ ,‬יושבי אהל”‪ ,‬פר’ האזינו תשפ”ז‬ ‫ס’איז מסתבר אז אינמיטן די סעודה‬ ‫לאמיר רעדן וועגן די שאלה פון בודק זיין‬ ‫ערגעצוואו ווען מ’האלט אינמיטן עסן קען עס‬ ‫סכך פון שרצים און תולעים‪.‬‬ ‫אנקומען אין טעלער‪ ,‬און ח”ו קען א מענטש‬ ‫די זאך אז סכך קען האבן אויף זיך שרצים‪,‬‬ ‫דאס קומען עסן‪.‬‬ ‫ווערט שוין דערמאנט אין פרי מגדים אין הלכות‬ ‫דאס מציאות האבן מיר געפרעגט‬ ‫שבת (סימן שט”ו)‪ ,‬ער רעדט ארום וועגן א דין‬ ‫פארגאנגענע יארן אסאך מענטשן‪ ,‬מ’האט זיי‬ ‫אין הלכות אוהל‪ ,‬אז ס’זענען דא וואס טוען אן‬ ‫געבעטן זיי זאלן בודק זיין צי זייער סכך איז‬ ‫סוכות א ברייטע הוטל‪ ,‬די ברים איז מער ווי א‬ ‫פארפעסטעט‪ .‬אסאך האבן גארנישט געטראפן‪,‬‬ ‫טפח‪ ,‬צו באשיצן פון שרצים וואס פאלן אראפ‬ ‫אבער ס’זענען געווען אסאך וואס האבן יא‬ ‫פון די סכך‪ ,‬אז ס’זאל נישט אריינפאלן אין די‬ ‫געטראפן‪ ,‬אפילו אין נייע‪ ,‬אין פרישע סחורה‪.‬‬ ‫טעלער‪.‬‬ ‫איינער האט מיר אפילו געזאגט‪ ,‬די סכך האט‬ ‫דאס מציאות איז אז היינט צוטאגס איז נאך‬ ‫געהאט שרצים‪ ,‬האט ער עס ארויפגעלייגט‬ ‫אלץ דא‪ .‬און נישט נאר אין אלטע סכך‪ ,‬וואס‬ ‫געהעריג אויפ’ן דאך‪ ,‬און געווארט צו זען אויב‬ ‫מ’האט שוין געהאט פאריאר‪ ,‬און נישט נאר‬ ‫די שרצים גייען אנקומען אויף די טיש‪ .‬ווי אזוי‬ ‫וואס מ’טרעפט אין די גרינע‪ ,‬וואס מ’האט‬ ‫זעט מען? מ’לייגט א ווייסע טיש‪ ,‬אדער א‬ ‫אייביג געוואוסט‪ ,‬נאר מ’טרעפט אפילו אין‬ ‫ווייסע טישטוך אונטער די סכך‪ ,‬און אז ס’פאלן‬ ‫“קיינעס סכך”‪ ,‬און אפילו אין נייע‪.‬‬ ‫אראפ שרצים קען מען עס באמערקן‪.‬‬ ‫אז ס’קומט יעצט אן א קאנטעינאר פון כינע‪,‬‬ ‫ער האט געלאזט די טיש אונטער די סכך‬ ‫מ’עפנט עס אויף און מ’איז בודק‪ ,‬און מ’טרעפט‬ ‫איבערנאכט‪ ,‬און צופרי האט ער געטראפן‬ ‫דארט א גאנצע חתונה פון שרצים‪.‬‬ ‫אסאך שרצים אויף די טיש‪.‬‬ ‫וועלכע שרצים טרעפט מען? האמיר שוין‬ ‫דער פראבלעם פון שרצים אין די סכך איז‬ ‫גערעדט מיט פארשידענע מומחים וועלכע‬ ‫צווייפאכיג‪ .‬קודם די שרצים‪ ,‬רח”ל‪ ,‬מ’זיצט אין‬ ‫האבן שוין געקוקט‪ ,‬האבן זיי געטראפן “ווייסע‬ ‫די סוכה‪ ,‬בצלא דמהימנותא‪ ,‬און מ’קען נכשל‬ ‫ספיידערס”‪ ,‬ס’איז מער דורכזיכטיג‪ ,‬ס’איז‬ ‫ווערן אין אזויפיל צענדליגער לאווין‪ ,‬זאל דער‬ ‫אביסל שווער צו טרעפן‪ ,‬אז מ’קוקט גוט‪ ,‬זעט‬ ‫אויבערשטער אפהיטן‪.‬‬ ‫מען זיי‪.‬‬ ‫נאך א חשש איז דא‪ ,‬אונז ווייס מיר‪ ,‬אין שו”ע‬ ‫אויך טרעפט מען “מייטס”‪“ ,‬בוקלייטס”‪,‬‬ ‫סימן תרכ”ט (סי”ד)‪ ,‬חז”ל האבן גע’אסר’ט‬ ‫און “בידעלס”‪ .‬יעדער שרץ קומט פאר אן‬ ‫מסכך צו זיין מיט סכך וואס די בלעטער פאלן‬ ‫אנדערע סיבה‪ ,‬ס’זענען דא וואס קומען וועגן‬ ‫אראפ‪ ,‬אדער ס’האט נישט קיין גוטע שמעק‪,‬‬ ‫סטארעדזש‪-‬אישוס‪ ,‬אנדערע קומען פון‬ ‫ווייל כ’האב מורא אז ער וועט ארויסגיין פון די‬ ‫אנדערע אישוס‪ .‬אבער דאס מציאות איז אז‬ ‫סוכה‪.‬‬ ‫ס’איז דא‪ ,‬און אסאך מאל בשפע רב‪.‬‬ ‫‪12‬‬ ‫ּג ֹורַל ַה ַּצ ִדּיקִים‬ ‫שמועס מיט הר”ר משה יצחק ווערטהיימער הי”ו‬ ‫איבער “חלוקת הירושה” בחצר הק’ סאטמאר‬ ‫“קול מבשר” ‪ -‬פר’ האזינו תשפ”ז‬ ‫דער רבי פלעגט מיר יעדן טאג געבן‬ ‫ר’ וועלוול שמעלצער‪ :‬לויט ווי מ’הערט‬ ‫צאמצולייגן די “רבינו תם תפילין” פונעם‬ ‫ביזטו געשטאנען אונטער די גאנצע‬ ‫הייליגן קדושת יו”ט‪ ,‬ס’איז ביי מיר קיינמאל‬ ‫חלוקת הירושה‪ ,‬אפשר וואלט מען‬ ‫נישט געווארן א רגילות‪ ,‬מ’רעדט דאך פונעם‬ ‫געקענט מאכן א שטיקל אינטערוויו וועגן‬ ‫קדושת יו”ט’ס תפילין‪ .‬די מנורה איז אויך‬ ‫דעם?‬ ‫פונעם קדושת יו”ט‪ .‬פורים בין איך ארויף‬ ‫מיט’ן רבי’ן צום באלעמער מיט’ן קדושת יו”ט’ס‬ ‫ר’ משה יצחק ווערטהיימער‪ :‬ניין‪ .‬כ’בין‬ ‫מגילה‪.‬‬ ‫נאכנישט גרייט אויף קיין אינטערוויו‪ ,‬ס’איז‬ ‫ווי אזוי די זאך איז צושטאנד געקומען‪ ,‬כ’רעד‬ ‫נאכנישט פארטיג‪.‬‬ ‫מיר נישט איין אז כ’קען עפעס‪ .‬למעשה‪ ,‬איך‬ ‫אבער כ’האב למעשה א שטיקל הכרת הטוב‬ ‫ארבעט פאר ר’ יחזקאל דוד בערקאוויטש און‬ ‫פאר דיר‪ ,‬מיין שמעון איז געווען ביי דיר אין‬ ‫ר’ יואלי זופניק‪.‬‬ ‫קעמפ‪ ,‬ער רעדט נאך אלץ פון דעם‪ 3-4 .‬קשיות‬ ‫צוויי‪-‬דריי יאר צוריק באקום איך איין טאג א‬ ‫קענסטו מיר פרעגן‪.‬‬ ‫פאון קאל‪ ,‬ר’ יחזקאל בערקאוויטש איז אויפ’ן‬ ‫טעלעפאן צוזאמען מיט ר’ ליפא פריעדמאן‪:‬‬ ‫ר’ וועלוול‪ :‬קודם‪ ,‬ווי אזוי האט זיך‬ ‫“משה יצחק‪ ,‬אונז זיץ מיר דא אויף א מיטינג‬ ‫אנגעהויבן די גאנצע זאך?‬ ‫אין ר’ אליעזר שיינער’ס הויז אין מאנסי – ער‬ ‫רעכנט מיר אויס ווער ס’איז דארט‪ ,‬פון ביידע‬ ‫ר’ משה יצחק‪ :‬אלע גרויס קארפן קעפ האבן‬ ‫צדדים – ביידע זייטן טראסטן משה‬ ‫פרובירט אז די זאך זאל צושטאנד‬ ‫יצחק ווערטהיימער זאל טון די‬ ‫קומען‪ ,‬אבער ס’איז אריבער ‪20‬‬ ‫טעכנישע ארבעט פאר די ירושה‪,‬‬ ‫יאר‪ ,‬און ס’איז נישט געשען‪.‬‬ ‫מ’דארף צאמנעמען די זאך און‬ ‫די זאכן זענען פאר מיר‬ ‫שאצן‪ ,‬מ’וועט מאכן א גורל‪ ,‬און‬ ‫פערזענליך א חשוב’ע זאך‪ ,‬ווייל‬ ‫יעדער וועט זיין צופרידן אי”ה”‪.‬‬ ‫איך האב געהאט די זכי’ זיך צו‬ ‫אקעי‪ ,‬פיין‪ ,‬ס’איז א ריזיגע כבוד‪.‬‬ ‫דרייען ביים רבי’ן ז”ל אין שטוב‬ ‫אבער‪ ,‬כ’האב עס געטרייט צו‬ ‫נאך אלס יונג בחור’ל‪ ,‬כ’האב‬ ‫טאפן‪ ,‬און כ’האב נישט געזען אין‬ ‫צוגעהאלפן ביי די רביצין אייביג‪.‬‬ ‫די צדדים א שטארקע אינטערעסע‬ ‫שפעטער בין איך געווארן הויז‪-‬‬ ‫אז דאס זאל געשען‪.‬‬ ‫בחור‪.‬‬ ‫‪13‬‬ ‫נָגִיל ְונָשִ ׂישׂ‬ ‫הרב פישל שעכטער שליט”א‬ ‫הכנסת ספר תורה לע”נ א קליין קינד ע”ה – כ”ז אלול תשפ”ו‬ ‫לפום צערא‬ ‫יונגעלייט טוען גארנישט‪ ,‬זיי קענען ניטאמאל‬ ‫די עשרת הדברות”‪.‬‬ ‫האט אים רבי יענקעלע געזאגט “איך זע אז‬ ‫צוויי פון די עשרת הדברות קענט איר‪‘ ,‬אנכי’‬ ‫איך האב אמאל געהאט די געלעגנהייט‬ ‫און ‘לא יהיה לך’‪”...‬‬ ‫ארומצוגיין מיט רבי יענקעלע גאלינסקי ז”ל‬ ‫קאלעקטן צדקה‪.‬‬ ‫זיי האבן זיך ארומ’הרג’עט איינער דעם‬ ‫אנדערן‪ ,‬און צום סוף האט דער עושר געגעבן‬ ‫מ’איז אנגעקומען צו א טיר פון אן עושר‪,‬‬ ‫א טשעק פון ‪ 5‬טויזנט דאלאר‪.‬‬ ‫שטייט דארט א צעטל מיט די זמנים‪ ,‬מ’קען‬ ‫נאר קומען פון איין שבת מברכים ביז’ן מולד‪...‬‬ ‫האט מיר רבי יענקעלע געזאגט “כ’וויל דיר‬ ‫יעצט איז נישט דער זמן‪.‬‬ ‫עפעס זאגן‪ ,‬ווען מ’זאגט ‘ראש ישיבה‪ ,‬פליז‬ ‫קאם אין‪ ,‬זעצט אייך’‪ ,‬אזוי דארף מען צו טון‪,‬‬ ‫אבער רבי יענקעלע קלאפט‪ ,‬נישט סתם‪ ,‬נאר‬ ‫אבער דעמאלט ווייס איך אז כ’באקום ‪36‬‬ ‫‘בום בום’‪ ,‬ער זעצט און זעצט‪ .‬כ’האב געזאגט‬ ‫דאלאר‪ ...‬איך דארף האבן מ’זאל מיך צערייסן‬ ‫פאר רבי יענקעלע “ס’איז א שאד צו קלאפן‪ ,‬ער‬ ‫אויף שטיק‪-‬שטיקער‪ ,‬דעמאלט ווייס איך אז‬ ‫נעמט נישט אויף יעצט”‪ .‬זאגט ער מיר “לערן‬ ‫כ’בין מצליח”‪.‬‬ ‫דיר נישט אויס מיין ביזנעס”‪...‬‬ ‫די טיר עפנט זיך און א קליין יונגעלע‬ ‫האט ער מיר דערציילט אז ער האט אמאל‬ ‫שטייט דארט‪ ,‬ער זאגט “מיין טאטע איז נישט‬ ‫געהאט די זעלבע זאך אין פייוו‪-‬טאונס‪ ,‬ער‬ ‫אינדערהיים”‪ .‬זאגט אים רבי יענקעלע “פרעג‬ ‫האט געקלינגען די בעל‪ .‬האט מען אים געזאגט‬ ‫דיין טאטע נאכאמאל צי ער איז אינדערהיים‬ ‫“ס’איז אינמיטן א שבע ברכות‪ ,‬איר קענט נישט‬ ‫אדער נישט”‪ ...‬דאס יונגעלע קומט צוריק “מיין‬ ‫אריינקומען יעצט”‪.‬‬ ‫טאטע זאגט אז ער איז נישט אינדערהיים”‪...‬‬ ‫האט ער געפרעגט “אפשר קען איך זאגן‬ ‫האט רבי יענקעלע אריינגעשטעקט זיין קאפ‬ ‫אפאר ווערטער ביי די שבע ברכות?” זאגט מען‬ ‫און געזאגט‪“ :‬בעריש בעריש‪ ,‬אויב ווען איר‬ ‫אים “יא‪ ,‬נאו פראבלעם‪ ,‬ווארט אינדרויסן”‪ .‬ער‬ ‫זענט אינדערהיים‪ ,‬זענט איר נישט אינדערהיים‪,‬‬ ‫האט געווארט אין בעק פון די הויז‪ ,‬מ’האט אים‬ ‫וואס וועט זיין ווען ס’וועט קומען די צייט ווען‬ ‫נישט געזאגט אז ס’איז דא דארט א סווימינג‪-‬‬ ‫איר וועט טאקע נישט זיין אינדערהיים?”‬ ‫פול‪ ,‬ס’איז געווען טונקל‪ ,‬און נעבעך‪ ,‬ער איז‬ ‫אריינגעפאלן‪...‬‬ ‫און ר’ בעריש איז אנגעקומען!‪ ...‬א נס‪,‬‬ ‫מסתמא דורכ’ן פענסטער‪...‬‬ ‫זיי האבן געהאט אן אלארעם וואס פייפט‬ ‫ווען איינער פאלט אריין‪ ,‬דער עולם איז‬ ‫מ’האט זיך אנגעהויבן ארומ’טענה’ן‪“ .‬דו‬ ‫ארויסגעלאפן‪.‬‬ ‫קאלעקסט פאר א כולל? די היינטיגע כולל‪-‬‬ ‫‪14‬‬ ‫ְכּרַ חֵם אָב‬ ‫הרב יואל לעבאוויטש שליט”א‬ ‫שמועס פר’ האזינו תשפ”ז‬ ‫ווי בעסטע‬ ‫ס’איז געווען א פייט‪ ,‬געענדיגט‪ ,‬דאס איז‬ ‫שוין געווען‪ ,‬יעצט גיי ווייטער‪ .‬האסט דיך גע’גט‬ ‫פאר א סיבה‪ ,‬ווייל דו ווילסט גיין ווייטער מיט’ן‬ ‫לעבן‪ ,‬גיי טאקע ווייטער‪ ,‬דיינע קינדער דארפן‬ ‫נישט ליידן וועגן דעם‪.‬‬ ‫ברידער‬ ‫ווען עלטערן וואלטן געוואוסט וואספארא‬ ‫כ’בין געווען ביי א בר מצוה לעצטנס‪ ,‬כ’בין‬ ‫היראו’ס זיי קענען זיין‪ ,‬כ’רעד אסאך מאל צו‬ ‫געווען אזוי נתפעל‪ .‬די עלטערן האבן זיך גע’גט‬ ‫אזעלכע עלטערן‪ ,‬די מאמע זאגט “אבער ער‬ ‫שוין א שטיק צייט צוריק‪ ,‬האסט נישט געקענט‬ ‫האט שוין נישט געזען דאס קינד אזוי לאנג‪ ,‬ווי‬ ‫דערקענען אז דא איז אפילו געווען א גט‪ .‬ביידע‬ ‫אזוי קען מען דאס פיקסן?”‬ ‫האבן שוין חתונה געהאט נאכאמאל‪ ,‬ביידע‬ ‫טאטעס האבן באקומען אייניגע אטענשאן‪.‬‬ ‫זאג איך אקעי‪ ,‬ס’איז געווען א מיסטעיק‪ ,‬איר‬ ‫ווייסט ווי אזוי איר קענסט עס פיקסן? זייט איר‬ ‫דער בחור האט געהאט א שמייכל פון דא ביז‬ ‫די היראו‪ ,‬זאגט פאר אייער קינד‪“ ,‬זאלסט וויסן‪,‬‬ ‫דא‪ ,‬ער האט נישט אויסגעקוקט ווי א קינד פון‬ ‫ביזט געווען יונג‪ ,‬כ’האב דיר נישט געוואלט‬ ‫א צעבראכענע שטוב‪ ,‬ווייל ס’איז טאקע נישט‬ ‫צומישן‪ ,‬אבער זאלסט וויסן אז דו האסט א‬ ‫א צעבראכענע שטוב‪ .‬ווען עלטערן שיידן זיך‬ ‫טאטע‪ ,‬דיין טאטע האט דיר ליב‪ ,‬דיין טאטע‬ ‫און ס’גייט ווייטער אן גוט‪ ,‬איז עס נישט קיין‬ ‫וויל דיר זען‪ ,‬דיין טאטע וויל דיר קענען”‪.‬‬ ‫צעבראכענע שטוב‪.‬‬ ‫זיי דו וואס ברענגט זיי נאנט‪ .‬ער גייט אייביג‬ ‫אויב מ’מאכט עס אויף א קלוגן אופן‪ ,‬אז‬ ‫זאגן “ווייסט מאמי‪ ,‬ווען כ’בין געווען קליין‬ ‫דאס קינד זאל נישט פילן ווי אים פעלט עפעס‪,‬‬ ‫האב איך נאכנישט פארשטאנען‪ ,‬און דו האסט‬ ‫כ’האב מיין טאטע וואס האט מיר ליב‪ ,‬כ’האב‬ ‫געהאט שכל ווי אזוי עס צו פיקסן”‪.‬‬ ‫מיין מאמע וואס האט מיר ליב‪ ,‬נאר צווישן זיך‬ ‫האבן זיי נייע שותפים‪ ,‬און מ’טוט נישט חלילה‬ ‫בארעדן איינער דעם צווייטן‪ ,‬אין א וועג קען‬ ‫קיינמאל נישט‬ ‫עס נאך זיין שענער‪ ,‬ווייל זיי באקומען דאפלטע‬ ‫ליבשאפט‪.‬‬ ‫פארגעסן‬ ‫פאריגע וואך האב איך געזינגען אויף א‬ ‫חתונה ביי מצוה‪-‬טאנץ‪ ,‬כ’בין געווען אזוי‬ ‫ווען עלטערן וואלטן געוואוסט וואספארא‬ ‫איבערגענומען‪ .‬די מיידל’ס שטיף טאטע מיט’ן‬ ‫העלפליין טאטע מאמע זענען‪ ,‬אפילו ווען‬ ‫עכטן טאטן האבן זיך מכבד געווען איינער דעם‬ ‫דער טאטע אדער מאמע איז נישט דער‬ ‫צווייטן כאילו זיי זענען בעסטע ברידער‪ .‬זיי‬ ‫נארמאלסטער מענטש‪ ,‬קען זיין מ’האט אסאך‬ ‫האבן עס געטון ווייל זיי האבן ליב זייער קינד‪.‬‬ ‫‪15‬‬ ‫אסיפה‬ ‫געקליבענע סיפורים און געשעענישן געזאמלט‬ ‫פון די היימישע ליניעס און גליונות‬ ‫שלום על ישראל‬ ‫קען נישט שרייבן”‪.‬‬ ‫פיין‪ ,‬איך וועל שרייבן‪ .‬איך האב געשריבן‪,‬‬ ‫ער האט מיר געמאכט פאר א שליח‪ ,‬מ’האט‬ ‫געמאכט א קנין מיט עדים‪ ,‬אז ער איז מוחל‪,‬‬ ‫הרה”ח ר’ אברהם האלפערין הי”ו – “קול‬ ‫און אויב ציט ער צוריק‪ ,‬איז זיין צוריקציען‬ ‫מבשר”‪ ,‬ב’ האזינו תשפ”ז‪:‬‬ ‫גארנישט ווערד‪.‬‬ ‫ב”ה דעם ערב יו”ט ראש השנה האט זיך‬ ‫מ’האט איבערגעגעבן דעם בריוו‪ ,‬און ס’איז‬ ‫געענדיגט א מחלוקת צווישן צוויי אידן וואס‬ ‫געווארן א שלום‪ ,‬אויף אזוי ווייט‪ ,‬דער וועם ער‬ ‫זענען געווען צוקריגט פאר בערך ‪ 40‬יאר!‬ ‫האט מוחל געווען האט חתונה געמאכט‪ ,‬און ער‬ ‫‪ 40‬יאר צוריק האט מען זיך צו’הרג’עט פאר‬ ‫איז געקומען אויף די חתונה וואונטשן מזל טוב!‬ ‫בעבישקייטן‪ ,‬און ב”ה איך האב געהאט די זכי’‬ ‫איז ער נישט אנגעווייטאגט אויף יענעם?‬ ‫שלום צו מאכן‪ ,‬און דאס האט מיר אריינגעפושט‬ ‫זיכער אז יא‪ ,‬ער ליידט צרות וועגן די זאך וואס‬ ‫אינעם יו”ט מיט א מורא’דיגע שמחה‪.‬‬ ‫יענער האט געטון‪ ,‬ס’האט אבער נישט קיין‬ ‫רבי צדוק הכהן זאגט‪ ,‬ווען איינער איז מצער‬ ‫שייכות‪ ,‬ער האט געוואלט פאר ר”ה מאכן א‬ ‫א צווייטן קען אים קומען א שטראף‪ ,‬אבער‬ ‫נחת רוח פאר’ן רבוש”ע‪ ,‬ער האט מקיים געווען‬ ‫דעם “ואהבת את ה’ אלקיך בכל לבבך ובכל‬ ‫דער וואס איז נישט מוחל האלט אן די שטריק‬ ‫נפשך ובכל מאודך”‪.‬‬ ‫פון די מחלוקה‪ ,‬און דאס פייער קען אנקומען צו‬ ‫אים אויכעט‪ .‬וועגן דעם דארף מען מוחל זיין‪.‬‬ ‫א מענטש איז דאך נאר א מענטש‪ ,‬ס’איז‬ ‫נישט גרינג אויפצוגעבן א ווייטאג אויף יענעם‪,‬‬ ‫‘מוחל זיין’ מיט א ‘טינא בלב’ זענען צוויי‬ ‫אבער מוחל זיין און א טינא בלב זענען צוויי‬ ‫אנדערע זאכן‪ .‬מ’דארף ארויסזאגן מיט’ן מויל‬ ‫אנדערע זאכן‪.‬‬ ‫“איך בין מוחל”‪ ,‬און אפילו ס’בלייבט נאך א‬ ‫טינא בלב‪ ,‬איז דאס נאך אלץ א געהעריגע‬ ‫א מחלוקת קען געשען וועגן א בעבישקייט‪,‬‬ ‫מחילה‪.‬‬ ‫אבער מענטשן זענען זייער סענסיטיוו‪ ,‬וגם אני‬ ‫בתוכם‪ .‬רוב בדחנים זענען סענסיטיוו‪ ,‬וועגן‬ ‫איך האב יעצט געהאט א מעשה‪ ,‬א איד האט‬ ‫דעם שטייען זיי אויפ’ן בענקל און ווארטן מ’זאל‬ ‫מיר געקאלט צוויי וואכן פאר יו”ט‪ ,‬א איד האט‬ ‫לאכן פון זייערע דזשאוקס‪...‬‬ ‫אים מורא’דיג מצער געווען‪ ,‬און ער ליידט וועגן‬ ‫דעם ביטערע צרות‪ .‬ער פרעגט מיר “ווי אזוי‬ ‫די שוועריקייט פון מאכן שלום איז‪ ,‬ווייל‬ ‫קען איך אים מוחל זיין? כ’וויל און כ’וויל‪ ,‬אבער‬ ‫יעדער האט זיין מעשה‪ ,‬און ער האלט אז זיין‬ ‫ס’גייט נישט”‪.‬‬ ‫מעשה איז גערעכט‪ .‬מ’זאגט א ווערטל‪ ,‬ווער‬ ‫האט “שלום בית”? דער שכן‪ ,‬ווייל ער הערט‬ ‫זאג איך אים‪ ,‬כ’האב פאר דיר אן עצה‪ ,‬שרייב‬ ‫ביידע מעשיות‪...‬‬ ‫אראפ אויף א צעטל די מחילה‪ .‬זאגט ער “איך‬ ‫‪16‬‬ ‫ביז אהער בלויז א 'טעימה קלה' פון‬ ‫מטעמים‬ ‫א חידוש'דיגע יצירה וואך נאך וואך ‪ -‬נאנט‬ ‫צו ‪ 100‬זייטן אנגעפילט מיט לויטער תוכן‬ ‫זאפטיגע ציטאטן פון דרשות און שיעורים פון‬ ‫רבנים ומגידים און היימישע ליניעס‬ ‫אלעס אויף אידיש ‪ -‬אויף א ליינבארע געשמאקע‬ ‫סטיל ‪ -‬געאייגנט פאר די גאנצע משפחה‬ ‫צו באקומען ביי די מקוואות און סופערמארקעטס אין וויליאמסבורג‪,‬‬ ‫בארא פארק‪ ,‬מאנסי‪ ,‬קרית יואל‪ ,‬סקווירא‪ ,‬לעיקוואד‪ ,‬מאנטרעאל‪,‬‬ ‫קרית טאהש‬ ‫צו סובסקרייבן אויף אימעיל‪:‬‬ ‫‪subscribe@matamimweekly.com‬‬ ‫'מַטעַמִּ ים'‪ְ ...‬לה ְִת ַענֵּג ְבּתַ עֲנוּגִים‬ ‫ָכּל מִינֵי ְ‬ ‫‪17‬‬