מטעמים - אידיש · Mita'amim - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פרשת
סוכות בעזהשי”ת
תשפ”ז
נומער #79
אויסצוגן פון מגידים און דרשות
כרחם אב
זייט 48
1
א שמחה מלא טעם!
זייט מהנה די משתתפים מיט די גאר
רייכע און תוכנ'דיגע אינהאלט פון
ספעציעלע פרייזן פאר גרעסערע באשטעלונגען
845-239-1747 פארבינדט אייך מיט די מערכת:
matamim845@gmail.com
האמנתי כי אדבר
וואונדערליכע סיפורי אמונה והשגחה פרטית
הרה”ג ר’ מענדל ווייס שליט”א
ר”מ בישיבה גדולה שיעור ד’ קרית יואל “ -קול סאטמאר” שמועס
“וועק איר אויף!”
דעם זכות זאל ער זען א ישועה אין די גרויסע
צרה מיט וואס ער פלאגט זיך שוין אפאר יאר.
ער האט געטראכט צו זיך ‘קען טאקע זיין
אזא זאך? כ’מוטשע מיר שוין אפאר יאר ,אזוי א יונגערמאן האט מיר געלאזט א מעסעדזש,
שנעל זאל איך זען א ישועה’? דאס זענען אלץ ער בעט כ’זאל מפרסם זיין די מעשה.
ספיקות וואס דער בעל דבר ברענגט אריין.
ער האט א צרה צרורה מיט וואס ער מוטשעט
ער איז איינגעשלאפן ,און אינמיטן שלאף זיך שוין 3-4יאר .פרייטאג צונאכטס האט
חלומ’ט ער ווי איינער שרייט אויף אים“ ,דעק ער געליינט די גליון טהור עינים ,וואס הרב
איר אויף! דעק איר אויף!” ער וועקט זיך אויף טורנהיים געט ארויס און איז מזכה טויזנטער
מיט א פחד ובהלה .ער בייגט זיך איבער’ן בעטל אידן .האט ער געזען מעשיות פון אידן וואס
וואו זיין 5חדשים’דיג קינד שלאפט ,נעבן אים, האבן מקבל געווען א קבלה אין שמירת עינים,
און ער זעט ווי דאס קינד ווארפט זיך. און זעען ישועות.
געשען איז ,די עירקאנדישאן האט געבאכעט, האט ער געטראכט צו זיך ‘וואו בין איך’?
די מאמע האט מורא געהאט אז דאס קינד זאל האט ער מחליט געווען ער נעמט א קבלה אין
נישט ווערן פארקילט ,האט זי געלייגט אויף שמירת עינים ,זייער א שווערע קבלה ,און אין
מערכת מטעמים
845-239-1747
929- 359-8299
office@matamimweekly.com
צו סובסקרייבן אויף אימעיל
subscribe@matamimweekly.com
3
בריליאנטן
געקליבענע סיפורים ורעיונות
מפי אדמורי”ם רבנים שליט”א
וכן הלכה
וועלן געבן ,ס’איז גענוג ,ער דארף גארנישט
מער .אזוי זאגט דער הייליגער ישמח משה.
ער ווייזט עס אים און זאגט “דו דארפסט
גארנישט טון ,אז דו הערסט אויף האסטו אלעס הגה”צ ר’ שלמה רובין שליט”א אב”ד
יוצא געווען”. ציעשנוב קרית יואל ,בביהמ”ד אור חיים ריבניץ
וויליאמסבורג – א’ סליחות תשפ”ו:
כ’ווייס נישט וואס מיט דעם איד איז געוועזן,
ער רופט זיך אן “אבער ווער זאגט אז מ’פסק’נט כ’וויל דא פארציילן א מעשה ,כ’האב עס
אזוי אין הימל?” געהערט ערשטע האנט.
זעט אויס ער האט עס ערנסט געמיינט ,ער פאר אסאך יארן צוריק איז געווען א איד וואס
איז געווען נערוועז .האט דער ראב”ד גענומען איז ל”ע געווען מסובך אין אן ענין פון היפך
א צעטל מיט זיין דרוקסארט ,און ער שרייבט קדושה ,אויף זייער א שווערן אופן .ער האט זיך
דארט אפ דעם גאנצן שטיקל פונעם ישמח מורא’דיג געפלאגט ,ער האט געוואלט תשובה
משה ,און ער לייגט דערנאך צו“ :וכן הלכה”, טון ,ער האט נישט געוואוסט וואס מ’טוט דא.
און אונטערגעשריבן זיין נאמען. בצר לו איז ער ארויף צום ראב”ד (סאטמאר)
זצ”ל ,און ער האט אים געבעטן א תיקון
תשובה.
עצביהם כסף ער נעמט אים ארויס א “תפלה למשה” ,און
וזהב
ער מישט אים אויף דעם באקאנטן שטיקל
פונעם ישמח משה‘ ,נתגלי לי בחלום’ ,אז דאס
וואס שטייט פון אריה”ק אלע תיקונים ,תשובת
כ”ק אדמו”ר מסקווירא שליט”א המשקל ,מיט די אלע סיגופים,
אין א שמועס מיט הגה”צ ר’ יוסף איז נאר געמאכט פאר עמיצן
ישראל אייזנבערגער שליט”א וואס איז דורכגעפאלן איין מאל
דומ”ץ שיכון סקווירא – נצבים אדער צוויי מאל.
וילך תשפ”ו:
אבער איינער וואס האט ל”ע
[ווען דער דיין האט דערמאנט ‘עבר ושנה נעשית לו כהיתר’,
וועגן ‘עי-איי’ ,אז ס’זענען סיי וועלכע עבירה ,איז דער צער
דא אזעלכע וואס באנוצן זיך הפרישה אסאך ערגער פון סיי
דערמיט אנצופרעגן הלכות, וועלכע סיגופים דו וועסט אים
4
דיני ממונות
פארגעסענע חובות וגזילות
אינטערעסאנטע אפהאנדלונג בדיני ממונות דורך
הרה”ג ר’ שמואל יהודה בריסק שליט”א
אב”ד חיי עולם בארא פארק -קול “משפט שי” ,פר’ האזינו תשפ”ז
שאלה
אין אלע גאסן און בתי מדרשים הענגען מודעות ,מ’איז מעורר אידן ,אז מ’האט אלטע חובות ,געלטער
וואס מ’איז שולדיג פאר מענטשן ,און מ’ווייסט נישט פאר וועמען ,זענען דא פארשידענע קאמפאניס וואס
קומען צום ציבור און זענען מציע אז מ’קען זיי געבן די געלטער וואס מ’איז שולדיג.
זיי מאכן א “מעמד השבה” ,מ’איז מזכה די געלטער פאר די בעלים פאר וועם מ’דארף באצאלן דאס
געלט ,און מיט דעם איז מען מקיים דעם חיוב פון השבת גזילה ,באצאלן חובות ,א.א.וו.
אסאך אידן האבן גערופן די לעצטע פאר טעג פרעגן .קודם כל ,ווי אזוי בין איך מקיים השבת גזילה מיט
דעם וואס כ’געב געלט פאר א געוויסע ארגאניזאציע ,פאר א געוויסע צדקה?
בעיקר האבן אידן געוואלט פארשטיין ,וואס איז געווען פאר די אלע ארגאניזאציעס ,וואס איז די הלכה
מצד די גמרא און שו”ע ,ווען א מענטש ווייסט אז ער האט געמאכט פאר איינעם א נזק ,ער איז שולדיג
פאר איינעם געלט ,ער ווייסט אבער נישט פאר וועם ,וואס דארף מען תורה’דיג טון מקיים צו זיין אן ענין
פון השבה?
מעשים בכל יום
יא אפגעשטעלט און געגאנגען בודק זיין ווער
דער בעה”ב פון די קאר איז ,און ער איז נישט
דערגאנגען.
אדער וואס מ’פרעגט אסאך ,מ’געדענקט דער אמת איז ,דאס מאכט זיך זייער אסאך,
פון יארן צוריק ,אלס בחור ערגעצוואו האט לאו דוקא ביי איינעם וואס איז עוסק אין
ער גע’גנב’עט פון א געוויסע געשעפט ,און משא ומתן ,אין ביזנעס ,וואס דעמאלט מאכט
ער קען נישט אנקומען צו די ריכטיגע בעלים, זיך עס גאר אסאך ,שותפות’ן ,מקח וממכר,
ווער ס’איז דעמאלט געווען באלעבאס פונעם מ’געדענקט נישט וואס און ווער ,אבער אפילו
געשעפט. סתם אזוי.
אזוי כהנה וכהנה האבן מענטשן געוויסע איינער מאכט א קריץ אין א צווייטנ’ס קאר,
און איז געפארן ווייטער ,און אפילו ער האט זיך
5
אפילו בהסתרה
לעצטיגע וואונדערליכע
סיפורי השגחה פרטית
להיות עיניך
אז מ’זאל אויפמישן א תהילים ,ער פלעגט
גיין צום ארון הקודש און זאגן תהילים.
וועלכע קאפיטל פלעגט ער זאגן? ק”ל .ער
פלעגט בעטן“ :פליז ,אפען איט אפ טו ַקל שיר
המעלות”...
פתוחות
ַ‘קל שיר המעלות’ ,דאס איז געווען זיין הרה”ג ר’ בערל גורעלניק שליט”א ר”מ
קאפיטל. ישיבת אור תורה – דרשה בביהמ”ד אהל פיגא
דסאטמאר וויליאמסבורג ,ימי הרחמים והרצון
מ’האט אים געפרעגט“ ,דו קענסט דאך נישט
תשפ”ו:
ליינען ,ווי אזוי קענסטו זאגן דעם קאפיטל?”
פלעגט ער זאגן מיט’ן גאנצן תמימות “איך כ’וויל דערציילן א מעשה וואס כ’האב געזען
ווייס נישט ,איך קום אן צום ארון הקודש ,מיינע מיט די אייגענע אויגן; נישט איינמאל ,נאר
אויגן עפענען זיך אויף און כ’קען ליינען דעם היבש אפאר מאל.
קאפיטל!”...
אין ישיבה אין געלערנט כ’האב
דאס הייסט ,אין הימל איז דא א נחת רוח מאנטשעסטער ,פלעגט דארט אריינקומען א
פון דעם איד וואס זייט אדם הראשון ,זייט דוד וואוילער תמימות’דיגער איד ,א תם ומתמם
המלך ,איז ער דער ערשטער וואס זאגט ַ‘קל עם תמימים ,אן עם הארץ מיט אלע מפרשים,
שיר המעלות’. ער האט ממש גארנישט געוואוסט.
“ודילוגו עלי אהבה” ,זאגט דער מדרש ,ווען א ער האט זייער שווער געקענט ליינען,
מענטש זאגט ,אנשטאט ‘ואהבת את ה’ אלקיך’, כ’ווייס דאס ,ווייל פורים האט מען געמאכט,
זאגט ער ‘ואיבת’ ,א לשון פון שנאה ,רח”ל ,זאגט פארשטייט זיך בחורים ווייסן ווי אזוי זיך
דער רבוש”ע ‘אה ,כ’האב אזא נחת פון די גרייזן, מתענג צו זיין מיט אזעלכע סארט מענטשן,
אמחי’. מ’האט געמאכט א “פורים צייטונג” ,האט מען
אריינגעלייגט אן ארטיקל וועגן אים.
מ’לויפט קיין ליזענסק ,ווייל מ’גלייבט נישט
אין ‘אונזער תפלה’ ,צו וויסן וואס ליגט אין מיין ער איז געקומען אין ישיבה ,מ’האט אים
תפלה. געזאגט אז מ’האט געמאכט אן ארטיקל
וועגן אים ,ער האט זיך אזוי געפרייט ,ער
האט ניטאמאל געכאפט אז מ’מאכט ליצנות
די תפלה איז ‘נתקבל’ געווארן פון אים ...ער האט פרובירט צו ליינען דעם
ארטיקל ,ער האט עס געלייגט נעבן זיינע אויגן,
כ’האב געהאט נישט לאנג צוריק מיט א בחור ער האט עס נישט געקענט ליינען.
אין ישיבה ,אינעם חלק פון די ישיבה קטנה,
ס’האט נישט געטויגט ,ער האט נישט מצליח ער פלעגט אריינקומען אין ישיבה און בעטן
6
דבר ה’ זו הלכה
אינטערעסאנטע הלכה’דיגע נושאים
אויסגעשמועסט דורך הרבנים הגאונים שליט”א
סוכה שהיא גבוה
כזית.
איז די שאלה צי דער פאטער איז בכח צו
צווינגען דעם זון אריינצוגיין אין סוכה און עסן
לכה”פ דעם ערשטן כזית? הגאון ר’ משה בראנדסדארפער שליט”א
גאב”ד היכל הוראה – גליון “היכל הוראה” פר’
דער רב האט געענטפערט אז דער טאטע איז
האזינו תשפ”ז:
נישט ביכולת צו צווינגען דעם זון אויף דעם,
און אויב וועט ער אים יא צווינגען ,און דער א טאטע מיט זיין זון ,א בחור ,זענען געקומען
זון וועט אריינגיין עסן דעם ערשטן כזית ,האט צום רב שליט”א מיט א שאלה.
דער זון נישט יוצא געווען ידי חובתו!
היות ביי זיין דירה איז נישטא קיין פלאץ
כאטש ס’איז באקאנט די מחלוקת הראשונים צו מאכן א סוכה ,האט ער געלאזט מאכן א
לגבי עסן דעם ערשטן כזית ,ווען ס’רעגנט ,אויב ‘הענגעדיגע פארטש’ און דערויף געבויט א
מ’האט יוצא געווען מצוות סוכה אדער נישט, סוכה ,אזעלכע סוכות קען מען זען אין ירושלים
אבער ביי אונזער פאל האט ער לכו”ע נישט לרוב.
יוצא געווען.
דהיינו ,עס ווערט ארויסגעצויגן פונעם בנין א
ווייל די סברא פון די שיטה אז מ’איז יוצא פאדלאגע ,דאס ווערט אנגעהאלטן צום וואנט
מצות סוכה די ערשטע נאכט דעם ערשטן כזית פונעם בנין דורך שטארקע שטריק פון ביידע
אפילו ווען ס’רעגנט ,איז ווייל מ’איז מחויב אלס זייטן ,אזוי הענגט עס אינעם אויר העולם ,און
אכילה מדין שמחת יום טוב. דערויף בויט מען די סוכה.
אבער ביי דעם פאל ווען עס נאכ’ן אהערשטעלן די סוכה האט
באפאלט אים א פחד ,ער איז חש דער זון געזאגט פאר’ן טאטן אז ער
בכל גופו פון דעם ,ווי באקאנט אז האט א שטארקע פחד אריינצוגיין
די וואס ליידן פון פחד ווען זיי גייען אין אזא סארט הענגעדיגע סוכה,
אויף הויכע פלעצער ,הייבט דער אפילו פאר א רגע ,עס כאפט אים
גאנצער גוף אן צו טרייסלען ,באופן אן א טרייסל נאר אריינשטעלנדיג
זה איז מען זיכער נישט יוצא די א פוס.
מצוות שמחת יום טוב פון אכילה.
זאגט אים דער פאטער אז היות
דעריבער האט דער רב געזאגט ער איז שוין א בר חיובא ,מוז ער
פאר’ן פאטער פונעם בחור ,אז אריינגיין אין די סוכה די ערשטע
כאטש ער האט גרויס חשק אז נאכט כאטשיג צו עסן די ערשטע
7
שמחת התורה
הרה”ג ר’ פייוול קליין שליט”א
טעגליכע ווערטל איידער’ן שיעור בחבורת “זכרו”
בביהמ”ד הגדול סאטמאר וויליאמסבורג -פר’ נצו”י/האזינו תשפ”ו
ווי אזוי קען מען זיין בשמחה? “בשמחה” איז ס’איז געווען א נייער בדחן .די בדחנים רעדן
ר”ת “ה’כל ב’ידי ש’מים ח’וץ מ’יראת ש’מים”, דאך היינט פון דעם אז די זיידעס קומען אראפ
אז מ’ווייסט אז יעדע זאך וואס קומט פאר איז ביי די חתונה ,ער האט געזוכט א פרישע מליצה
בידי שמים ,און דער מענטש האט זיך נישט וואס קיינער האט נאכנישט געזאגט ,האט ער
וואס צו זארגן. געזאגט “רבותי מיר זענען ב”ה זוכה צו גרויסע
אורות – יעצט גייט זיין ירידת הדורות”...
א חשוב’ער ברסלב’ער יונגערמאן האט
געזאגט אז ער ארבעט זייער שטארק אויף *
שמחה ,האט מען אים געפרעגט צי ס’איז וועגן
צוויי יונגעלייט האבן זיך גע’טענה’ט ,איינער
דעם ווייל אין ליקוטי מהר”ן שטייט “מצוה
זאגט “דער רבי ז”ל האט נישט גערוקט די
גדולה להיות בשמחה תמיד”? האט ער געזאגט
זייגער זומער” ,זאגט דער צווייטער “אוודאי
“יא ,אבער נישט מצד די מצוה ,נאר אלס הכנה
נישט ,ר’ יוסף אשכנזי האט גערוקט ,דאס טוט
צו די מצוה”...
א גבאי”...
*
דער ערשטער זאגט “ניין ,באמת האט ער
“חרדה מסלקת את הדמים” ,שטייט עטליכע נישט גענוצט א צווייטע זייגער”.
מאל אין די מסכתא .אין דברי ישראל פון
היינט טוט זיך אין געזעץ וועגן די זייגערס
מאדזיצער רבי’ן ,טייטשט ער “חרדה” ,אז א
ווינטער זומער ,מ’וויל שפארן לעקטער.
מענטש ציטערט אז ער וועט נישט האבן קיין
געלט“ ,מסלקת את הדמים” ,דאס איז מסלק די אז מ’רעדט פון צייט .האט דערציילט א
שפע .מ’טאר נישט ציטערן. חשוב’ער איד ,ער פלעגט משמש זיין דעם
מנחת יצחק שבת ,האט ער מיטגעהאלטן
רבי מאיר פרעמישלאנער האט געזאגט
ווי שבת צופרי האט ער זיך מער געיאגט ווי
“אספרה אל חק” ווען מ’רעדט פון פרנסה,
פרייטאג .גראד געדאוונט ,געמאכט די סעודה,
חק לישנא דמזוני ,זאגט דער אויבערשטער
ער האט זיך אראפגעלייגט פאר א האלבע
“אני היום ילידתיך” ,ביזטו דען היינט געבוירן?
שעה ,און זיך געזעצט לערנען.
זעסטו נישט וויפיל מאל האסט געציטערט
און כ’האב דיר געהאלפן? עד הנה עזרונו און פלעגט ער זאגן פארוואס ער יאגט זיך אזוי,
מ’דארף נישט מורא האבן אויף ווייטער. ווייל דער תענוג פון האבן די גאנצע 7שעה
ברצופות ,דאס האט ער נישט געקענט האבן
א מענטש טאר נישט האבן קיין ציטער,
אינמיטן וואך ,אלס רב.
מ’דארף האבן א געוואלדיגע שלוות הנפש און
א רואיגקייט פון בטחון אין געלט ,און אין אלע *
8
האב געדולד
כ”ק אדמו”ר מליזענסק ב”פ שליט”א
“יושבי אהל” -שמועס פר’ האזינו תשפ”ז
אביסעלע סבלנות
צווישן ארויפגיין אויף א בארג אדער גיין אויף
א גראדע פלאץ? דער חילוק איז איין זאך:
אביסעלע סבלנות” .אז מ’האט נישט סבלנות,
ווערט שווער ,מ’ווערט אנגעצויגן. מ’האט אמאל געוואלט בודק זיין די תכונת
הנפש פון קינדער ,האט מען גענומען א מוסד
וואס האט קינדער פון קליין ביז גרויס ,אלע
איין משנה עידזשעס ,מ’האט געטיילט פאר די קינדער
“נאש”.
א מורא’דיגער מוסר השכל ,דא אין שול אין דער מלמד האט געזאגט פאר די קינדער
ליזענסק ,האמיר ר’ לייבוש באכנער ,ר’ משה אזוי“ :ווער ס’וויל יעצט ,געב איך איין קענדי,
ענגלענדער ,ס’איז געווען נאך א יונגערמאן ,ר’ ווער ס’איז גרייט צו ווארטן אויף אפאר שעה
שמואל גרינבוים ,האבן זיי מיר געבעטן כ’זאל ארום ,וועל איך געבן צוויי קענדיס” ,און ער
פארלערנען יעדן טאג נאך שחרית “איין משנה האט אנגעהויבן טיילן.
א טאג” ,אבער 7טעג א וואך.
א דריטל קינדער זענען געקומען נעמען שוין.
געענדיגט זיך האט זיך עס אז מ’האט נאך אפאר מינוט ,איז צוגעקומען נאך א דריטל.
פארגעלערנט גאנץ זרעים ,גאנץ מועד ,און נאר א קליין פראצענט ,א דריטל אדער אפשר
מ’האלט שוין יעצט סוף נשים ,מ’לערנט יעצט ווייניגער ,האבן אויסגעווארט אויף אפאר שעה
נזיר .פון איין משנה א טאג ,אבער יעדן טאג. ארום.
מ’קען טרעפן אלטע אידן ,אפילו תלמידי דער מלמד האט אראפגעשריבן וועלכע
חכמים ,וואס האבן געענדיגט ש”ס ,אבער קינדער האבן געוואלט צו באקומען איינס שוין,
ששה סדרי משנה נישט .מ’וועט זיך אוועקזעצן און וועלכע האבן געוואלט ווארטן צו באקומען
לערנען זרעים ,טהרות? מ’שטופט אהער און צוויי.
מ’שטופט אהין.
די אלע וואס האבן געווארט ,זענען
אז מ’לערנט אביסל ,קובץ על יד ירבה, אויסגעוואקסן תלמידי חכמים ,געהאט שיינע
צוביסלעך ,אבער זיך נישט אפשטעלן .סבלנות, פרנסות ,געהאט א גוטע שלום בית ,מוצלחים
געדולד. אין אלע שטחים אין לעבן .דער וואס האט
געדולד איז מצליח מיט אלעם אין לעבן.
אין ירושלים איז געווען רבי דוד בהר”ן,
‘רחוב בהר”ן’ איז על שמו .ער האט געהאט אן דער חזון איש איז אמאל ארויף מיט א תלמיד
עבודה ,ער האט גענומען פארדרייטע סחורה אויף א בארג .דער תלמיד האט אנגעהויבן
און ער האט עס אויפגעקניפט .מ’האט אים טיף אטעמען און קרעכצן ,זאגט דער חזון
געזאגט “ס’איז דאך ביטול תורה” ,האט ער איש פאר’ן תלמיד “וואס איז דער חילוק
9
כיבוד אב ואם
שאלות ותשובות דורך
הרה”ג ר’ שמעון גערטנער שליט”א
מו”ץ במאנסי
א ו יף ד י “ק לא רק י י ט” לי ניע ,פר’ נצ ו ”י/האז ינ ו תשפ”ו
שאלה :ס’איז דא א “משפחה ליין” ,און שאלה :מ’האט געזען שטיין אז צדקה
די מאמע האט זייער הנאה ווען מ’קומט פאר עלטערן קומט פאר עניי עירך ,אבער
ארויף ,וואס טוט מען ווען ס’שטערט פון ווען די עלטערן ספענדן געלט פאר אסאך
דאווענען ,און ס’וועט זיין ניכר אז מ’קומט זאכן וואס פעלט נישט אויס ,איז נאך אלץ
נישט ארויף אויף די ליין ,וועלכע קומט דא דער דין?
ערשט?
תשובה :יא .אויב מ’זעט אז מ’קען זיי
תשובה :אוודאי להלכה קומט דאווענען
ארויסהעלפן ,זיי קענען עס נוצן ,גייט עס אריין
פאר כיבוד אם ,א פרוי איז מחויב צו דאווענען
אין די מצוה .דאס וואס זיי ספענדן איז זייער
עפעס עכ”פ .אבער ס’איז יא כדאי אויב מ’קען
חשבון.
אויסארבעטן צו מאכן ביידע ,אפשר קען מען
דאווענען נאכדעם ,אדער אביסל פריער.
ווען ס’איז ממש א סתירה ,קען מען זאגן אז שאלה :מ’איז געפארן צו די מאמע ,האבן
מ’איז יעצט פארנומען און מ’קען נישט יעצט צוויי מענטשן געזאגט “אז דו גייסט צו
ארויפקומען. די מאמע ,געב איר א גריס” ,די מאמע
האט געזאגט “געב איר צוריק” .דארף
מען יעצט נאכגיין און אויפזוכן די מענטשן
שאלה :מ’האט אן עלטערער טאטע וואס צוריקצוגעבן די גריס?
דארף האבן פארשידענע הילף ,און די
קינדער פילן אז דער וועג ווי אזוי די מאמע
גייט צו דערצו ,איז נישט גוט פאר’ן טאטן. תשובה :נארמאל מיינט עס נישט אז
מעג מען זיך שטעלן אויף דעם? דו זאלסט אנרופן און נאכגיין .נאר היינט
ווען מ’זאגט ‘שיק צוריק’ מיינט עס ,אז ווען
תשובה :א זאך וואס מ’קען זיכער זאגן אז מ’טרעפט יענעם ,זאל מען צוריקשיקן.
ס’איז א סכנה ,דארפן די קינדער טון וואס אויב ס’איז א נאנטע ,מעג מען סתם אזוי רופן
זיי דארפן טון .אבער היות ס’איז זיכער אז די זיך אנוואונטשן ,און אז מ’רופט שוין סיי-ווי
מאמע מיינט נישט דא אריינצולייגן אין א סכנה,
קען מען דאך שוין איבערגעבן די גריס .אבער
נאר אזוי ווי אייביג ווען מ’קומט אין אזא מין
ס’מיינט נישט אז ס’איז ממש א חיוב.
מצב ,זענען דא חילוקי דיעות ,אמאל קען זיין
צווישן די קינדער ,און אמאל צווישן די מאמע.
10
לשון טוב
א גוט ווארט פאר א איד
הר”ר אהרן גראסמאן שליט”א
אין סעריע פון “לשון טוב” ,פר’ האזינו תשפ”ז
וואונדערבארע
ארויס פון די כלים ,ער האט זייער שטארק
הנאה געהאט .ער האט געפילט אז דער מגי”ש
מיינט עס אמת’דיג ,ער מאכט זיך נישט כדי צו
געבן חיזוק ,נאר ער האט באמת הנאה.
דער מגי”ש זאגט אים “דו ווייסט זעבי ,דו
סברות
רעדסט צו די זאך ,דו האסט א גוטע קאפ, טייערע אידן ,הערטס א מורא’דיגע מעשה
דו האסט זייער גוטע כשרונות” .דער בחור וואס כ’האב געהערט פון א יונגערמאן ,ר’ זאב,
איז געווען נעבעך זייער הונגעריג פאר גוטע פון לעיקוואד.
ווערטער ,האט ער זיך אנגעהויבן דרייען נעבן
מ’רעדט דא פון א יונגערמאן וואס איז א
דעם מגי”ש און פרובירט צו זאגן סברות...
ראש החבורה ,אן עילוי ,א ירא שמים ,ער האט
און דער מגי”ש האט עס צוגעשטעלט ,ער זיכער אן עתיד בס”ד .כ’האב אים געפרעגט
פלעגט כסדר אויסרימען ביי יעדע געלעגנהייט בתוך הדברים צי ער איז אלעמאל געווען פון די
זיינע וואונדערבארע סברות ,וואספארא שכל מצוינים? זאגט ער “ממש נישט” ,ער איז געווען
הישר און שיקול הדעת ער האט .איין טאג איז אמאל ‘זעבי’ ,א צוריקגעצויגן יונגל.
זעבי נישט געווען ביים שיעור ,דעם נעקסטן
טאג זאגט ער אים “זעבי ,כ’קען נישט אן דיר, ער האט געהאט כשרונות ,אבער ער האט
כ’דארף דיר האבן” .דאס האט אים געמאכט נישט פרובירט ארויסצושטיין מיט זיינע
פילן ממש אמחי’. כשרונות ,און ס’איז אים נישט גרינג אנגעקומען
צו טרעפן חברים .א שטיק צייט האט ער
ר’ זאב זאגט מיר ,מיט די צייט האט פרובירט צו לערנען אסאך ,ס’איז אים אבער
ער אנגעהויבן אויפהערן לעבן אויף די נישט געגאנגען ,ער האט עפעס נישט געטראפן
קאמפלימענטן פונעם מגי”ש ,נישט זיין אזוי זיין וועג.
שיכור צו באקומען גוטע ווערטער ,ער האט
אנגעהויבן גלייבן אז יא ,איך האב אייגענע דאס האט אים געמאכט מער און מער
כוחות ,כ’האב כשרונות ,כ’האב מיין וועג פון צוריקגעצויגן ,א שטילער ,ער איז נישט
טראכטן. ארויסגעשטאנען מיט גארנישט.
ווי מער ער האט זיך אנגעהויבן פארלאזן ויהי היום ,ער איז אנגעקומען אין ישיבה
אויף זיינע כשרונות וואס דער אויבערשטער גדולה שיעור א’ .איין טאג האט ער געזאגט
האט אים געגעבן ,האט ער אנגעהויבן ווייניגער פאר’ן מגיד שיעור א סברא ,דער מגי”ש איז
11
סכך כשר
הרה”ג ר’ אפרים זלמן מרגליות שליט”א
שיעור כשרות המאכלים“ ,יושבי אהל” ,פר’ האזינו תשפ”ז
ס’איז מסתבר אז אינמיטן די סעודה לאמיר רעדן וועגן די שאלה פון בודק זיין
ערגעצוואו ווען מ’האלט אינמיטן עסן קען עס סכך פון שרצים און תולעים.
אנקומען אין טעלער ,און ח”ו קען א מענטש
די זאך אז סכך קען האבן אויף זיך שרצים,
דאס קומען עסן.
ווערט שוין דערמאנט אין פרי מגדים אין הלכות
דאס מציאות האבן מיר געפרעגט שבת (סימן שט”ו) ,ער רעדט ארום וועגן א דין
פארגאנגענע יארן אסאך מענטשן ,מ’האט זיי אין הלכות אוהל ,אז ס’זענען דא וואס טוען אן
געבעטן זיי זאלן בודק זיין צי זייער סכך איז סוכות א ברייטע הוטל ,די ברים איז מער ווי א
פארפעסטעט .אסאך האבן גארנישט געטראפן, טפח ,צו באשיצן פון שרצים וואס פאלן אראפ
אבער ס’זענען געווען אסאך וואס האבן יא פון די סכך ,אז ס’זאל נישט אריינפאלן אין די
געטראפן ,אפילו אין נייע ,אין פרישע סחורה. טעלער.
איינער האט מיר אפילו געזאגט ,די סכך האט דאס מציאות איז אז היינט צוטאגס איז נאך
געהאט שרצים ,האט ער עס ארויפגעלייגט אלץ דא .און נישט נאר אין אלטע סכך ,וואס
געהעריג אויפ’ן דאך ,און געווארט צו זען אויב מ’האט שוין געהאט פאריאר ,און נישט נאר
די שרצים גייען אנקומען אויף די טיש .ווי אזוי וואס מ’טרעפט אין די גרינע ,וואס מ’האט
זעט מען? מ’לייגט א ווייסע טיש ,אדער א אייביג געוואוסט ,נאר מ’טרעפט אפילו אין
ווייסע טישטוך אונטער די סכך ,און אז ס’פאלן “קיינעס סכך” ,און אפילו אין נייע.
אראפ שרצים קען מען עס באמערקן.
אז ס’קומט יעצט אן א קאנטעינאר פון כינע,
ער האט געלאזט די טיש אונטער די סכך מ’עפנט עס אויף און מ’איז בודק ,און מ’טרעפט
איבערנאכט ,און צופרי האט ער געטראפן דארט א גאנצע חתונה פון שרצים.
אסאך שרצים אויף די טיש.
וועלכע שרצים טרעפט מען? האמיר שוין
דער פראבלעם פון שרצים אין די סכך איז גערעדט מיט פארשידענע מומחים וועלכע
צווייפאכיג .קודם די שרצים ,רח”ל ,מ’זיצט אין האבן שוין געקוקט ,האבן זיי געטראפן “ווייסע
די סוכה ,בצלא דמהימנותא ,און מ’קען נכשל ספיידערס” ,ס’איז מער דורכזיכטיג ,ס’איז
ווערן אין אזויפיל צענדליגער לאווין ,זאל דער אביסל שווער צו טרעפן ,אז מ’קוקט גוט ,זעט
אויבערשטער אפהיטן. מען זיי.
נאך א חשש איז דא ,אונז ווייס מיר ,אין שו”ע אויך טרעפט מען “מייטס”“ ,בוקלייטס”,
סימן תרכ”ט (סי”ד) ,חז”ל האבן גע’אסר’ט און “בידעלס” .יעדער שרץ קומט פאר אן
מסכך צו זיין מיט סכך וואס די בלעטער פאלן אנדערע סיבה ,ס’זענען דא וואס קומען וועגן
אראפ ,אדער ס’האט נישט קיין גוטע שמעק, סטארעדזש-אישוס ,אנדערע קומען פון
ווייל כ’האב מורא אז ער וועט ארויסגיין פון די אנדערע אישוס .אבער דאס מציאות איז אז
סוכה. ס’איז דא ,און אסאך מאל בשפע רב.
12
ּג ֹורַל ַה ַּצ ִדּיקִים
שמועס מיט הר”ר משה יצחק ווערטהיימער הי”ו
איבער “חלוקת הירושה” בחצר הק’ סאטמאר
“קול מבשר” -פר’ האזינו תשפ”ז
דער רבי פלעגט מיר יעדן טאג געבן
ר’ וועלוול שמעלצער :לויט ווי מ’הערט
צאמצולייגן די “רבינו תם תפילין” פונעם ביזטו געשטאנען אונטער די גאנצע
הייליגן קדושת יו”ט ,ס’איז ביי מיר קיינמאל חלוקת הירושה ,אפשר וואלט מען
נישט געווארן א רגילות ,מ’רעדט דאך פונעם געקענט מאכן א שטיקל אינטערוויו וועגן
קדושת יו”ט’ס תפילין .די מנורה איז אויך דעם?
פונעם קדושת יו”ט .פורים בין איך ארויף
מיט’ן רבי’ן צום באלעמער מיט’ן קדושת יו”ט’ס
ר’ משה יצחק ווערטהיימער :ניין .כ’בין
מגילה.
נאכנישט גרייט אויף קיין אינטערוויו ,ס’איז
ווי אזוי די זאך איז צושטאנד געקומען ,כ’רעד נאכנישט פארטיג.
מיר נישט איין אז כ’קען עפעס .למעשה ,איך
אבער כ’האב למעשה א שטיקל הכרת הטוב
ארבעט פאר ר’ יחזקאל דוד בערקאוויטש און
פאר דיר ,מיין שמעון איז געווען ביי דיר אין
ר’ יואלי זופניק.
קעמפ ,ער רעדט נאך אלץ פון דעם 3-4 .קשיות
צוויי-דריי יאר צוריק באקום איך איין טאג א קענסטו מיר פרעגן.
פאון קאל ,ר’ יחזקאל בערקאוויטש איז אויפ’ן
טעלעפאן צוזאמען מיט ר’ ליפא פריעדמאן:
ר’ וועלוול :קודם ,ווי אזוי האט זיך
“משה יצחק ,אונז זיץ מיר דא אויף א מיטינג אנגעהויבן די גאנצע זאך?
אין ר’ אליעזר שיינער’ס הויז אין מאנסי – ער
רעכנט מיר אויס ווער ס’איז דארט ,פון ביידע ר’ משה יצחק :אלע גרויס קארפן קעפ האבן
צדדים – ביידע זייטן טראסטן משה פרובירט אז די זאך זאל צושטאנד
יצחק ווערטהיימער זאל טון די קומען ,אבער ס’איז אריבער 20
טעכנישע ארבעט פאר די ירושה, יאר ,און ס’איז נישט געשען.
מ’דארף צאמנעמען די זאך און
די זאכן זענען פאר מיר
שאצן ,מ’וועט מאכן א גורל ,און
פערזענליך א חשוב’ע זאך ,ווייל
יעדער וועט זיין צופרידן אי”ה”.
איך האב געהאט די זכי’ זיך צו
אקעי ,פיין ,ס’איז א ריזיגע כבוד. דרייען ביים רבי’ן ז”ל אין שטוב
אבער ,כ’האב עס געטרייט צו נאך אלס יונג בחור’ל ,כ’האב
טאפן ,און כ’האב נישט געזען אין צוגעהאלפן ביי די רביצין אייביג.
די צדדים א שטארקע אינטערעסע שפעטער בין איך געווארן הויז-
אז דאס זאל געשען. בחור.
13
נָגִיל ְונָשִ ׂישׂ
הרב פישל שעכטער שליט”א
הכנסת ספר תורה לע”נ א קליין קינד ע”ה – כ”ז אלול תשפ”ו
לפום צערא
יונגעלייט טוען גארנישט ,זיי קענען ניטאמאל
די עשרת הדברות”.
האט אים רבי יענקעלע געזאגט “איך זע אז
צוויי פון די עשרת הדברות קענט איר‘ ,אנכי’ איך האב אמאל געהאט די געלעגנהייט
און ‘לא יהיה לך’”... ארומצוגיין מיט רבי יענקעלע גאלינסקי ז”ל
קאלעקטן צדקה.
זיי האבן זיך ארומ’הרג’עט איינער דעם
אנדערן ,און צום סוף האט דער עושר געגעבן מ’איז אנגעקומען צו א טיר פון אן עושר,
א טשעק פון 5טויזנט דאלאר. שטייט דארט א צעטל מיט די זמנים ,מ’קען
נאר קומען פון איין שבת מברכים ביז’ן מולד...
האט מיר רבי יענקעלע געזאגט “כ’וויל דיר יעצט איז נישט דער זמן.
עפעס זאגן ,ווען מ’זאגט ‘ראש ישיבה ,פליז
קאם אין ,זעצט אייך’ ,אזוי דארף מען צו טון, אבער רבי יענקעלע קלאפט ,נישט סתם ,נאר
אבער דעמאלט ווייס איך אז כ’באקום 36 ‘בום בום’ ,ער זעצט און זעצט .כ’האב געזאגט
דאלאר ...איך דארף האבן מ’זאל מיך צערייסן פאר רבי יענקעלע “ס’איז א שאד צו קלאפן ,ער
אויף שטיק-שטיקער ,דעמאלט ווייס איך אז נעמט נישט אויף יעצט” .זאגט ער מיר “לערן
כ’בין מצליח”. דיר נישט אויס מיין ביזנעס”...
די טיר עפנט זיך און א קליין יונגעלע
האט ער מיר דערציילט אז ער האט אמאל
שטייט דארט ,ער זאגט “מיין טאטע איז נישט
געהאט די זעלבע זאך אין פייוו-טאונס ,ער
אינדערהיים” .זאגט אים רבי יענקעלע “פרעג
האט געקלינגען די בעל .האט מען אים געזאגט
דיין טאטע נאכאמאל צי ער איז אינדערהיים
“ס’איז אינמיטן א שבע ברכות ,איר קענט נישט
אדער נישט” ...דאס יונגעלע קומט צוריק “מיין
אריינקומען יעצט”.
טאטע זאגט אז ער איז נישט אינדערהיים”...
האט ער געפרעגט “אפשר קען איך זאגן
האט רבי יענקעלע אריינגעשטעקט זיין קאפ
אפאר ווערטער ביי די שבע ברכות?” זאגט מען
און געזאגט“ :בעריש בעריש ,אויב ווען איר
אים “יא ,נאו פראבלעם ,ווארט אינדרויסן” .ער
זענט אינדערהיים ,זענט איר נישט אינדערהיים,
האט געווארט אין בעק פון די הויז ,מ’האט אים
וואס וועט זיין ווען ס’וועט קומען די צייט ווען
נישט געזאגט אז ס’איז דא דארט א סווימינג-
איר וועט טאקע נישט זיין אינדערהיים?”
פול ,ס’איז געווען טונקל ,און נעבעך ,ער איז
אריינגעפאלן... און ר’ בעריש איז אנגעקומען! ...א נס,
מסתמא דורכ’ן פענסטער...
זיי האבן געהאט אן אלארעם וואס פייפט
ווען איינער פאלט אריין ,דער עולם איז מ’האט זיך אנגעהויבן ארומ’טענה’ן“ .דו
ארויסגעלאפן. קאלעקסט פאר א כולל? די היינטיגע כולל-
14
ְכּרַ חֵם אָב
הרב יואל לעבאוויטש שליט”א
שמועס פר’ האזינו תשפ”ז
ווי בעסטע
ס’איז געווען א פייט ,געענדיגט ,דאס איז
שוין געווען ,יעצט גיי ווייטער .האסט דיך גע’גט
פאר א סיבה ,ווייל דו ווילסט גיין ווייטער מיט’ן
לעבן ,גיי טאקע ווייטער ,דיינע קינדער דארפן
נישט ליידן וועגן דעם.
ברידער
ווען עלטערן וואלטן געוואוסט וואספארא כ’בין געווען ביי א בר מצוה לעצטנס ,כ’בין
היראו’ס זיי קענען זיין ,כ’רעד אסאך מאל צו געווען אזוי נתפעל .די עלטערן האבן זיך גע’גט
אזעלכע עלטערן ,די מאמע זאגט “אבער ער שוין א שטיק צייט צוריק ,האסט נישט געקענט
האט שוין נישט געזען דאס קינד אזוי לאנג ,ווי דערקענען אז דא איז אפילו געווען א גט .ביידע
אזוי קען מען דאס פיקסן?” האבן שוין חתונה געהאט נאכאמאל ,ביידע
טאטעס האבן באקומען אייניגע אטענשאן.
זאג איך אקעי ,ס’איז געווען א מיסטעיק ,איר
ווייסט ווי אזוי איר קענסט עס פיקסן? זייט איר דער בחור האט געהאט א שמייכל פון דא ביז
די היראו ,זאגט פאר אייער קינד“ ,זאלסט וויסן, דא ,ער האט נישט אויסגעקוקט ווי א קינד פון
ביזט געווען יונג ,כ’האב דיר נישט געוואלט א צעבראכענע שטוב ,ווייל ס’איז טאקע נישט
צומישן ,אבער זאלסט וויסן אז דו האסט א א צעבראכענע שטוב .ווען עלטערן שיידן זיך
טאטע ,דיין טאטע האט דיר ליב ,דיין טאטע און ס’גייט ווייטער אן גוט ,איז עס נישט קיין
וויל דיר זען ,דיין טאטע וויל דיר קענען”. צעבראכענע שטוב.
זיי דו וואס ברענגט זיי נאנט .ער גייט אייביג אויב מ’מאכט עס אויף א קלוגן אופן ,אז
זאגן “ווייסט מאמי ,ווען כ’בין געווען קליין דאס קינד זאל נישט פילן ווי אים פעלט עפעס,
האב איך נאכנישט פארשטאנען ,און דו האסט כ’האב מיין טאטע וואס האט מיר ליב ,כ’האב
געהאט שכל ווי אזוי עס צו פיקסן”. מיין מאמע וואס האט מיר ליב ,נאר צווישן זיך
האבן זיי נייע שותפים ,און מ’טוט נישט חלילה
בארעדן איינער דעם צווייטן ,אין א וועג קען
קיינמאל נישט עס נאך זיין שענער ,ווייל זיי באקומען דאפלטע
ליבשאפט.
פארגעסן פאריגע וואך האב איך געזינגען אויף א
חתונה ביי מצוה-טאנץ ,כ’בין געווען אזוי
ווען עלטערן וואלטן געוואוסט וואספארא איבערגענומען .די מיידל’ס שטיף טאטע מיט’ן
העלפליין טאטע מאמע זענען ,אפילו ווען עכטן טאטן האבן זיך מכבד געווען איינער דעם
דער טאטע אדער מאמע איז נישט דער צווייטן כאילו זיי זענען בעסטע ברידער .זיי
נארמאלסטער מענטש ,קען זיין מ’האט אסאך האבן עס געטון ווייל זיי האבן ליב זייער קינד.
15
אסיפה
געקליבענע סיפורים און געשעענישן געזאמלט
פון די היימישע ליניעס און גליונות
שלום על ישראל
קען נישט שרייבן”.
פיין ,איך וועל שרייבן .איך האב געשריבן,
ער האט מיר געמאכט פאר א שליח ,מ’האט
געמאכט א קנין מיט עדים ,אז ער איז מוחל, הרה”ח ר’ אברהם האלפערין הי”ו – “קול
און אויב ציט ער צוריק ,איז זיין צוריקציען מבשר” ,ב’ האזינו תשפ”ז:
גארנישט ווערד.
ב”ה דעם ערב יו”ט ראש השנה האט זיך
מ’האט איבערגעגעבן דעם בריוו ,און ס’איז געענדיגט א מחלוקת צווישן צוויי אידן וואס
געווארן א שלום ,אויף אזוי ווייט ,דער וועם ער זענען געווען צוקריגט פאר בערך 40יאר!
האט מוחל געווען האט חתונה געמאכט ,און ער
40יאר צוריק האט מען זיך צו’הרג’עט פאר
איז געקומען אויף די חתונה וואונטשן מזל טוב!
בעבישקייטן ,און ב”ה איך האב געהאט די זכי’
איז ער נישט אנגעווייטאגט אויף יענעם? שלום צו מאכן ,און דאס האט מיר אריינגעפושט
זיכער אז יא ,ער ליידט צרות וועגן די זאך וואס אינעם יו”ט מיט א מורא’דיגע שמחה.
יענער האט געטון ,ס’האט אבער נישט קיין
רבי צדוק הכהן זאגט ,ווען איינער איז מצער
שייכות ,ער האט געוואלט פאר ר”ה מאכן א
א צווייטן קען אים קומען א שטראף ,אבער
נחת רוח פאר’ן רבוש”ע ,ער האט מקיים געווען
דעם “ואהבת את ה’ אלקיך בכל לבבך ובכל דער וואס איז נישט מוחל האלט אן די שטריק
נפשך ובכל מאודך”. פון די מחלוקה ,און דאס פייער קען אנקומען צו
אים אויכעט .וועגן דעם דארף מען מוחל זיין.
א מענטש איז דאך נאר א מענטש ,ס’איז
נישט גרינג אויפצוגעבן א ווייטאג אויף יענעם, ‘מוחל זיין’ מיט א ‘טינא בלב’ זענען צוויי
אבער מוחל זיין און א טינא בלב זענען צוויי אנדערע זאכן .מ’דארף ארויסזאגן מיט’ן מויל
אנדערע זאכן. “איך בין מוחל” ,און אפילו ס’בלייבט נאך א
טינא בלב ,איז דאס נאך אלץ א געהעריגע
א מחלוקת קען געשען וועגן א בעבישקייט, מחילה.
אבער מענטשן זענען זייער סענסיטיוו ,וגם אני
בתוכם .רוב בדחנים זענען סענסיטיוו ,וועגן איך האב יעצט געהאט א מעשה ,א איד האט
דעם שטייען זיי אויפ’ן בענקל און ווארטן מ’זאל מיר געקאלט צוויי וואכן פאר יו”ט ,א איד האט
לאכן פון זייערע דזשאוקס... אים מורא’דיג מצער געווען ,און ער ליידט וועגן
דעם ביטערע צרות .ער פרעגט מיר “ווי אזוי
די שוועריקייט פון מאכן שלום איז ,ווייל
קען איך אים מוחל זיין? כ’וויל און כ’וויל ,אבער
יעדער האט זיין מעשה ,און ער האלט אז זיין
ס’גייט נישט”.
מעשה איז גערעכט .מ’זאגט א ווערטל ,ווער
האט “שלום בית”? דער שכן ,ווייל ער הערט זאג איך אים ,כ’האב פאר דיר אן עצה ,שרייב
ביידע מעשיות... אראפ אויף א צעטל די מחילה .זאגט ער “איך
16
ביז אהער בלויז א 'טעימה קלה' פון
מטעמים
א חידוש'דיגע יצירה וואך נאך וואך -נאנט
צו 100זייטן אנגעפילט מיט לויטער תוכן
זאפטיגע ציטאטן פון דרשות און שיעורים פון
רבנים ומגידים און היימישע ליניעס
אלעס אויף אידיש -אויף א ליינבארע געשמאקע
סטיל -געאייגנט פאר די גאנצע משפחה
צו באקומען ביי די מקוואות און סופערמארקעטס אין וויליאמסבורג,
בארא פארק ,מאנסי ,קרית יואל ,סקווירא ,לעיקוואד ,מאנטרעאל,
קרית טאהש
צו סובסקרייבן אויף אימעיל:
subscribe@matamimweekly.com
'מַטעַמִּ ים'ְ ...לה ְִת ַענֵּג ְבּתַ עֲנוּגִים
ָכּל מִינֵי ְ
17
