gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

לבושי אהרן · Levushei Ahron — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: לבושי אהרן · Levushei Ahron

שבוע: סוכות (2026-09-21)

לבושי אהרן · Levushei Ahron — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס”ד‬ ‫קהל בית שמואל‬ ‫בנשיאות כ"ק מרן רבינו שליט"א‬ ‫זרעו‬ ‫ויחיה‬ ‫אהבתו‬ ‫יזכור‬ ‫הננו מתכבדים בזה להזמין כל הקהל הקודש‪ ,‬אנשי שלומינו‪,‬‬ ‫תלמידי וידידי ישיבתינו הקדושה‪ ,‬ומתפללי ובאי בית מדרשינו שיחיו‬ ‫לבוא ולהשתתף‬ ‫בסעודת הילולא‬ ‫וסיום ששה סדרי משנה‬ ‫של הרה"ג ר' חיים יהודה זללה"ה‬ ‫בנו יקירו וחביבו של יבלחט"א כ"ק מרן רבינו שליט"א‬ ‫שתתקיים אי"ה‬ ‫ביום ג' ‪ -‬ח"י תשרי ב' דחול המועד‬ ‫בסוכה הגדולה בחצר בית מדרשינו‬ ‫‪668 Myrtle Ave‬‬ ‫תפלת מנחה בשעה ‪6:00‬‬ ‫נטילת ידים בשעה ‪6:30‬‬ ‫ויעלו דברי זכרון לעילוי נשמתו‬ ‫הזכירו לפניו תורה ומעשים טובים של שוכני עפר‬ ‫ושמחת בחגיך‬ ‫אח"כ ימשיכו כמדי שנה בשנה‬ ‫בשמחת בית השואבה‬ ‫לכבוד אושפיזא דאהרן כהנא קדישא‬ ‫חסידים ואנשי מעשה היו מרקדין לפניהם‬ ‫הנהלת הקהלה‬ ‫בעזהשי"ת‬ ‫לבושי‬ ‫אהרן‬ ‫חוברת כ'‬ ‫שיעורים בספה"ק בני יששכר‬ ‫עם הוספות וביאורים‬ ‫שנשמעו מפום ממלל רברבן‬ ‫כ"ק מרן רבינו שליט"א‬ ‫‪ .‬התוכן ‪.‬‬ ‫‬‫ הושענא רבה‬ ‫דרשת הושענא רבה‬ ‫שנת תשפ"ו‬ ‫‬ ‫ יומא דהילולא‬ ‫דברי התעוררות‬ ‫ביומא דהילולא‬ ‫ח"י תשרי שנת תשפ"ו‬ ‫ עלי' לציון‬ ‫‬ ‫דברי התעוררות‬ ‫עלי' לציון הק' לרגל יומ"ד‬ ‫ג' האזינו ב' שנת תשפ"ז‬ ‫‬ ‫ נדבן השבוע‬ ‫ידידינו הרבני הנכבד‬ ‫© כל הזכיות שמורות‬ ‫מוה"ר אברהם מרדכי שניטצער הי"ו‬ ‫לחבורת‬ ‫לע"נ הרה"ג ר' חיים יהודה זללה"ה‬ ‫בן יבלחט"א כ"ק מרן רבינו אהרן שליט"א‬ ‫מתלמידיו של אהרן‬ ‫שע"י קהל בית שמואל‬ ‫קרויס‬ ‫בנשיאות כ"ק מרן רבינו שליט"א‬ ‫נלב"ע ח"י תשרי תשפ"ד לפ"ק‬ ‫ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫ולרגל אושפיזא דאברהם רחימא‬ ‫להערות והארות או לנדב‬ ‫יש לפנות‪:‬‬ ‫זכות לימוד התוה"ק דרבים יעמוד לו להתברך‬ ‫‪929.554.1237‬‬ ‫בכל מילי דמיטב לו ולזרעו אחריו אמן‬ ‫‪MitalmidovShelAharon@gmail.com‬‬ ‫קול‬ ‫מתלמידיו של אהרן‬ ‫‪718.258.7161‬‬ ‫לשמוע הדרשות מחוברת זה‬ ‫‪3-2-68 69‬‬ ‫דרשת הושענא רבה תשפ"ו‬ ‫‪5-3-15‬‬ ‫יומד"ק ח"י תשרי תשפ"ו‬ ‫‪5-3-16‬‬ ‫עלי' לציון הק' לרגל יומ"ד‬ ‫ג' האזינו ב' תשפ"ז‬ ‫ג‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫דרשת הושענא רבה‬ ‫שנת תשפ"ו לפ"ק‬ ‫מורי ורבותי‪ ,‬מיר שטייען יעצט אין די הייליגע גרויסע מינוטן פון די‬ ‫אלע ימים נוראים‪ ,‬די אלע מורא'דיגע טעג‪ .‬מען האט אונז געגעבן אן‬ ‫אלול‪ ,‬אן ערב ראש השנה‪ ,‬א ראש השנה‪ ,‬אן עשרת ימי תשובה‪ ,‬אן ערב‬ ‫יום כיפור‪ ,‬א יום כיפור‪ ,‬א לעכטיגע שיינע יום טוב סוכות‪ .‬מיר שטייען‬ ‫יעצט ביים שפיץ פון דעם יום טוב‪ ,‬פון די אלע טעג‪ ,‬דער טאג הייסט‬ ‫הושענא רבה‪.‬‬ ‫רבי מאטעלע הארנאסטייפלער זי"ע‪ ,‬א זון פון טשערקאסער‪ ,‬א‬ ‫טשערנאבלער אייניקל‪ ,‬ער איז געווען דער שווער פון רבי שלום‬ ‫אליעזר'ל‪ ,‬מחותן געווען מיטן הייליגן דברי חיים דער הייליגער צאנזער‬ ‫רב‪ ,‬צו דערמאנען אזא טאג די הייליגע נעמען פון די צדיקים‪ .‬די זעלבע‬ ‫זאך וואס ער האט געזאגט‪ ,‬האט געזאגט דער קאסאניער רב זי"ע דער‬ ‫אור מלא‪.‬‬ ‫הושענא רבה איז טייטש דריי טייטשן‪ .‬אידיש געטייטשט‪ ,‬הושענא‬ ‫רבה ‪ -‬אונז דארף מיר א גרויסע ישועה‪ .‬דאכט זיך מיר אז מען דארף‬ ‫נישט לערנען קיין פירוש פון מטה לוי‪ ,‬נישט קיין מחזור המפורש‪ ,‬און‬ ‫נישט קיין מאשר שמנה אין אידיש‪ .‬יעדער איינער פארשטייט וואס‬ ‫טייטשט הושענא רבה‪ .‬מען ווייסט פונקטליך וואס עס מיינט הושענא‬ ‫רבה‪ ,‬מען דארף גאר א גרויסע ישועה‪.‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫ד‬ ‫דער צווייטער טייטש האבן געטייטשט די צדיקים‪ ,‬הושענא רבה ‪-‬‬ ‫דער גרויסער דארף אונז העלפן‪ .‬דער גרויסער באשעפער‪ ,‬נישט קיין‬ ‫צווייטער‪ ,‬נאר דער גרויסער באשעפער זאל אונז העלפן‪ .‬דאס איז דער‬ ‫צווייטער טייטש פון הושענא רבה‪.‬‬ ‫דער דריטער טייטש פון הושענא רבה איז טייטש אז דער גרויסער‬ ‫דארף געהאלפן ווערן‪ ,‬ער דארף אויך א ישועה ‪ -‬דריי טייטשן אויף די‬ ‫ווערטער פון הושענא רבה‪.‬‬ ‫אפשר קען מען מסביר זיין די דריי טייטשן מיט א בחינה‪ ,‬וועלן מיר‬ ‫גיין צו די ערשטער איינס ביי איינס‪ .‬די ערשטע האט מען געזאגט‬ ‫הושענא רבה‪ ,‬אונז דארף מיר א גרויסע ישועה‪ .‬מען האט פריער געזאגט‪,‬‬ ‫דאס ווייסט יעדער‪ .‬אבער אולי קען מען זאגן‪ ,‬צדיקים זאגן ווערטער‪,‬‬ ‫לערנט מען אריין פשט אין זייערע הייליגע ווערטער‪.‬‬ ‫צו דערמאנען דעם הייליגן טאג וואו מיר שטייען יעצט‪ .‬דער הייליגער‬ ‫רבי ר' הערש מיילעך ‪ -‬דער הייליגער רבי דער בני יששכר‪ ,‬וואס אונז‬ ‫רעדן מיר דא אין בית המדרש אין דעם מקום‪ ,‬באותו מקום באותו זמן‪,‬‬ ‫דערמאנען די ווערטער פון דעם הייליגן צדיק‪ ,‬דער מליץ יושר‪ ,‬דער‬ ‫אפוטרופסא רבה דישראל‪ ,‬זאגט ער אין די מאמרים פון חנוכה‪ ,‬מען זאגט‬ ‫אין בימי מתתיהו‪' ,‬ולעמך ישראל עשית תשועה גדולה'‪ .‬וואס טייטש‬ ‫תשועה גדולה? א ישועה‪ ,‬וואס טייטשט תשועה 'גדולה' ‪ -‬א גרויסע‬ ‫ישועה?‬ ‫תוך דבריו‪ ,‬אינמיטן א שמועס‪ ,‬זאגט ער מורא'דיגע ווערטער‪ .‬איך‬ ‫וועל עס אביסל אויסשמועסן מען זאל פארשטיין‪ ,‬אונזערע קליינע מוחות‬ ‫זאלן פארשטיין וואס דאס מיינט‪ .‬אונז דארף מיר וויסן‪ ,‬טייערע אידן‪,‬‬ ‫אונז זענען מיר מאמינים בני מאמינים‪ ,‬אונז זענען מיר דורות גלייבן מיר‬ ‫דעם הייליגן באשעפער‪ .‬אמאל איז דא זמנים ביי א מענטש וואס איז‬ ‫נישט אזוי רויזיג‪ ,‬די זון שיינט נישט‪ ,‬עס איז נישט ממזרח שמש‪ ,‬נאר‬ ‫וואס דען? עס איז עד מבואו‪ ,‬די זון איז אונטערגעגאנגען‪ ,‬עס איז טונקל‪.‬‬ ‫אבער א איד דארף וויסן‪ ,‬דאס איז אמונה וואס אונז האבן מיר בקבלה‬ ‫דור אחר דור‪ ,‬אז כל מה דעביד רחמנא‪ ,‬וואס דער אייבערשטער טוט‪ ,‬איז‬ ‫ה‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫לטב עביד‪ ,‬אלעס טוט דער אייבערשטער צום גוטן‪' .‬גם זו'‪ ,‬די‬ ‫ביטערקייט איז אויך 'לטובה'‪ ,‬אלעס איז גוט פונעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫אבער רבותי‪ ,‬צו קענען גלייבן‪ ,‬צו קענען לעבן מיט דעם אז די‬ ‫טונקלקייט און די ביטערקייט און די שוועריגקייט איז אויך גוט‪ ,‬דארף‬ ‫מען זיין אן אמת'ע מאמין‪ .‬זאגן זאגט זיך עס‪ ,‬אבער מען האט גערעדט‬ ‫דעם חול המועד‪ ,‬עס איז דא 'כוס ישועות אשא'‪ ,‬ווען עס גייט גוט און‬ ‫עס איז דא א ישועה‪' ,‬ובשם ה' אקרא' שטייט אין איין פסוק‪ .‬אבער‬ ‫טאמער חס ושלום‪ ,‬חלילה‪' ,‬צרה ויגון אמצא'‪ ,‬אז א מענטש גייט אדורך א‬ ‫שווערע מינוט‪ ,‬א שווערע מצב‪ ,‬איז אפגעהאקט די פסוק‪ ,‬שטייט די צוויי‬ ‫פינטלעך און נאכדעם שטייט 'ובשם ה' אקרא'‪ .‬מען דארף גרויס‬ ‫התבוננות‪ ,‬גרויס קלארקייט אז מען זאל זוכה זיין צו 'ובשם ה' אקרא'‬ ‫אפילו ווען עס איז חס ושלום 'צרה ויגון אמצא'‪.‬‬ ‫אבער דאס דארף מיר אונז גלייבן‪ ,‬דאס איז אונזער נסיון‪ ,‬דאס איז‬ ‫אונזער ארבעט‪ ,‬צו גלייבן אז ה' הוא האלקים‪ ,‬ווען עס איז אלקים עס איז‬ ‫מדת הדין‪ ,‬איז אויך ה' ‪ -‬מלא חסדים‪.‬‬ ‫דער הייליגער רבי פון סאטמאר זכותו הקדוש וטהור יגן עלינו‪ ,‬ער‬ ‫איז דאך געווען דער איד וואס האט געבלוטיגט פאר כלל ישראל‪ ,‬דער‬ ‫מושיען של ישראל‪ ,‬ממשיך געווען רחמים וחסדים‪ ,‬מבטל געווען גזירות‪.‬‬ ‫מי מושל בי‪ ,‬צדיק מושל בי‪ ,‬ער האט געהאט דעם מורא'דיגן כח‪ .‬האט‬ ‫ער הושענא רבה אמאל געזאגט ביי די זיבעטע הקפה‪ ,‬האט ער זיך זייער‬ ‫צעוויינט‪ ,‬ער האט זיך זייער אויסגעגאסן דאס הארץ‪ .‬האט ער געזאגט‪,‬‬ ‫מען זאגט אין די זיבעטע הקפה‪' ,‬למען איתן הנזרק בלהב אש'‪ ,‬קודם‬ ‫וועלן מיר טייטשן פשוט טייטש‪' ,‬איתן' ווערט אנגערופן אברהם אבינו‪,‬‬ ‫איתן האזרחי‪ ,‬ער איז איתן‪ ,‬איתן איז טייטש דער שטארקער‪ .‬פשוט‬ ‫טייטש‪ ,‬מען האט אים אריינגעווארפן אין קאלעך אויוון דעמאלטס ביי‬ ‫נמרוד אין אור כשדים‪' ,‬למען איתן הנזרק' ער איז אריינגעווארפן געווארן‬ ‫'בלהב אש'‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער רבי זכותו יגן עלינו געזאגט א נייע פשט‪ .‬אונז‬ ‫ווייסן מיר אז אברהם אבינו איז דער מקור החסדים‪ ,‬ער איז חסד‪ .‬אבער‬ ‫נעבעך די חסדים זענען פארדעקט‪ ,‬פונדרויסן איז דינים‪ ,‬אונז דארף מיר‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫ו‬ ‫גלייבן אז אלעס אינעווייניג איז חסדים‪ ,‬אבער עס איז צוגעדעקט מיט‬ ‫ביטערקייט‪ ,‬מיט שלעכטקייט‪ ,‬מיט זויערקייט‪ ,‬מיט פייער‪ ,‬עס איז אש‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער רבי געזאגט‪ ,‬הושע נא! למען איתן‪ ,‬די חסדים‪ ,‬הנזרק‪,‬‬ ‫עס איז אריינגעווארפן‪ ,‬בלהב אש‪ ,‬עס איז ארומגענומען מיט פלאמען‬ ‫פייער‪ .‬מען קען נישט צוקומען צו דיר‪ .‬די חסדים זענען אינעווייניג און‬ ‫אינדרויסן איז ביטער‪ .‬דארט איז דער מצב‪ ,‬דארט שטייען מיר‪.‬‬ ‫דער הייליגער רבי דויד'ל דינובער א זון פונעם הייליגן רבי'ן‪ ,‬האט‬ ‫געזאגט א מורא'דיגע זאך‪ .‬מען גייט זאגן 'מגדים תמתיק ותושיע'‪ .‬פרעגט‬ ‫ער די קשיא‪' ,‬מגדים' איז דאך טייטש זיס? וואס טייטש 'תמתיק ותושיע'?‬ ‫אלעס איז זיס‪ ,‬אלעס וואס דער אייבערשטער טוט איז גוט‪ ,‬אבער‬ ‫'תמתיק ותושיע'‪ ,‬אונז זאל מיר שפירן און זען די זיסקייט‪ .‬די בחינה וואס‬ ‫דער הייליגער בארדיטשובער רב זאגט‪' ,‬הראנו ה' חסדך'‪ .‬דער הייליגער‬ ‫ישמח משה – 'שבענו מטובך'‪ ,‬א בלינדער קען נישט זאט ווערן ווייל ער‬ ‫זעט נישט‪' ,‬שבענו מטובך'‪ ,‬אונז וויל מיר קענען זאט ווערן‪.‬‬ ‫דאס איז די ערשטע ווארט הושענא רבה‪ ,‬זאגט דער רבי אין מאמרים‬ ‫פון כסלו‪' ,‬ולך עשית תשועה גדולה'‪' ,‬גדולה' איז טייטש חסד‪ ,‬ווען מען‬ ‫זעט די גרויסע ישועה‪ .‬ווען עס איז באהאלטן איז עס נישט גרויס‪ ,‬איז עס‬ ‫באהאלטן‪ .‬עס איז אפן בריש גלי‪ .‬מען זאגט דאך יעדן טאג ביי ויברך דוד‪,‬‬ ‫'לך ה' הגדולה והגבורה'‪' ,‬גדולה' איז חסד‪ ,‬ווען עס איז גרויס‪ ,‬דאס איז‬ ‫חסד‪ .‬ווען עס איז באהאלטן‪ ,‬ווען עס איז 'נזרק בלהב אש'‪ ,‬דאס איז נישט‬ ‫קיין חסד‪ .‬מען דארף גלייבן‪ ,‬אבער מען זעט נישט‪ ,‬עס איז זייער שווער‪.‬‬ ‫רבותי לאמיר טראכטן א מינוט‪ ,‬וויפיל אידן נעבעך לעבן מיט דעם‪,‬‬ ‫זיי גלייבן און זיי ווילן גלייבן‪ ,‬זיי האפן אז עס זאל זיין אפענע חסדים‪ .‬איז‬ ‫וועגן דעם זאגט מען 'הושענא רבה'‪ ,‬א גרויסע ישועה‪ ,‬נישט סתם א‬ ‫ישועה‪ ,‬די ישועה זאל זיין אן אפענע ישועה‪ .‬דאס איז דער ערשטער‬ ‫טייטש פון 'הושענא רבה'‪.‬‬ ‫די צווייטע טייטש איז 'הושענא רבה'‪ ,‬אז דער גרויסער מוז אונז‬ ‫העלפן‪ .‬וואס מיינט דאס? ווער דען? אין לנו להשען אלא על אבינו‬ ‫שבשמים‪ ,‬ווער דען קען אונז העלפן?‬ ‫ז‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫קען אפשר זיין‪ ,‬דער הייליגער רבי דויד'ל דינובער זי"ע‪ ,‬ברענגט אין‬ ‫ספר צמח דויד‪ ,‬זאגט ער מורא'דיגע ווערטער‪ ,‬מען דערמאנט די נעמען‬ ‫הושענא רבה‪ ,‬פשוט א ישועה פון די צדיקים אין הימל‪.‬‬ ‫איך וועל מקדים זיין פאר זיין ווארט‪ ,‬א ווארט פון רבי אליעזר'ל‬ ‫דזשיקובער זי"ע‪ .‬דער הייליגער רבי אליעזר'ל דזשיקובער האט אמאל‬ ‫אויסגערופן ערב ראש השנה‪ ,‬קיינער זאל זיך נישט זעצן צום טיש‪ ,‬אפילו‬ ‫קיין מכובדים אויך נישט‪ ,‬שיינע אידן אויך נישט‪ .‬ער איז אריינגעקומען‬ ‫צום טיש‪ ,‬דער עולם איז געשטאנען פון די ווייטן‪ ,‬קיינער איז נישט‬ ‫צוגעגאנגען צום טיש‪ .‬און ער פרעגט דעם גבאי'ן הויך‪" ,‬וואס איז דאס?‬ ‫וואו איז דער עולם? פארוואס זעצט מען זיך נישט צום טיש?" האט ער‬ ‫געזאגט אז דער רבי האט געזאגט אז קיינער זאל נישט צוגיין אפילו‬ ‫מכובדים אויך נישט‪ .‬מען האט מורא געהאט צוצוגיין‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער רבי אליעזר'ל געזאגט‪ ,‬איך האב נישט גערעדט צו‬ ‫די אידן דא אונטן‪ .‬מילין לצד עלאה ממללין‪ ,‬איך האב גערעדט ארויף‬ ‫אויבן‪ .‬זעצן זיך די בית דין ראש השנה דן זיין אידישע קינדער‪ .‬די‬ ‫צדיקים‪ ,‬די שרפי קודש‪ ,‬די הייליגע צדיקים‪ ,‬זעצן זיך צום בית דין טישל‪,‬‬ ‫קיינער זאל נישט צוגיין צום טישל‪ ,‬אפילו מכובדים אויך נישט‪ ,‬גרויסע‬ ‫צדיקים אויך נישט‪ .‬דאס האב איך געמיינט‪ .‬דא אונטן קען מען צוקומען‪.‬‬ ‫אין הימל איז די בית דין וואס פסק'ענען פאר אידישע קינדער א גוט‬ ‫יאר‪ ,‬זענען די צדיקים וואס זענען נסתלק געווארן‪ ,‬די גרויסע צדיקים‪.‬‬ ‫רבי דויד'ל דינובער ברענגט פשט‪ ,‬מען זאגט יעדן מאנטאג און‬ ‫דאנערשטאג ביי ואנחנו לא נדע‪ ,‬זאגט מען דארטן די ענין‪ ,‬מען זאל נישט‬ ‫דערמאנען "אל תזכר לנו עונות ראשונים"‪ ,‬זאלסט אונז נישט געדענקען‬ ‫די אמאליגע עונות‪" ,‬כי דלונו מאד"‪ .‬פרעגט דער הייליגער רבי דויד'ל‬ ‫דינובער‪ ,‬קודם זאגט ער זאלסט נישט געדענקען עונות ראשונים‪ ,‬און‬ ‫נאכדעם ענדיגט ער צו "כי דלונו מאד"‪" .‬כי דלונו מאד" איז טייטש‬ ‫אינגאנצן ארעם‪ ,‬וואס נאר נישט עונות ראשונים?‬ ‫זאגט דער הייליגער רבי ר' דויד'ל‪ ,‬כמו שקיבלתי‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫רבי ר' מענדעלע פון רימנוב‪ ,‬זענען געקומען נשמות זיך אפקלאגן און‬ ‫אפרעדן צו רבי ר' מענדעלע‪ ,‬אז אין בית דין של מעלה זיצט רבי מיכל'ע‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫ח‬ ‫זלאטשובער‪ ,‬דער הייליגער צדיק הרב הקדוש רבי ר' מיכל'ע מזלאטשוב‪,‬‬ ‫ער איז געווען זייער אפגעהיטן אין קדושה‪ ,‬ער האט בימיו נישט‬ ‫געזינדיגט‪ ,‬ער האט קיינמאל נישט פוגם געווען‪ .‬ער זיצט אין בית דין של‬ ‫מעלה‪ ,‬מי יאמר זכיתי לבי‪ ,‬קיינער גייט נישט אדורך ריין‪ .‬די נשמות האבן‬ ‫געזאגט‪ ,‬אונז קענען מיר נישט ארויסקריכן דארט‪ ,‬עס איז צרות יגון‬ ‫ואנחה‪ ,‬האבן זיי געבעטן אז מען זאל אים מעביר זיין‪ ,‬שטעלן א צווייטן‪.‬‬ ‫און רבי ר' מענדעלע האט געזאגט און אזוי האט מען געטון‪.‬‬ ‫טייטשט מיט דעם רבי דויד'ל דינובער זי"ע‪" ,‬אל תזכר לנו עונות‬ ‫ראשונים"‪ ,‬דערמאן אונז נישט דאס וואס איז געווען ביי זיי עונות‪ ,‬אונז‬ ‫קענען מיר נישט מיטגיין מיט דעם‪" .‬כי דלונו מאד"‪ ,‬אונז זענען מיר‬ ‫זייער ארימע מענטשן‪ ,‬אונז האבן נישט גארנישט‪ ,‬אונז זענען מיר‬ ‫גארנישט‪ ,‬אונז ווייסן מיר נישט גארנישט‪ ,‬ממילא דערמאן נישט די עונות‬ ‫פון אמאל‪ .‬דו זעסט דאך‪ ,‬מען האט געמוזט מעביר זיין דעם הייליגן רבי‬ ‫ר' מעכעלע‪.‬‬ ‫עס איז דא א ספר יגל יעקב פון מישקאלצער רב‪ ,‬ברענגט אויך די‬ ‫מעשה‪ ,‬אבער לייגט צו א שיינע הוספה‪ .‬ער זאגט אז אין הימל איז געווען‬ ‫נאך איינער פון די בית דין‪ ,‬דער הייליגער רבי ר' פנחס'ל קאריצער זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז זייער שטרענג געווען אין מדת אמת‪ ,‬זיין גאנצע עבודה איז‬ ‫געווען מדת אמת‪ ,‬און ביי אים אויך האט קיינער נישט געקענט אדורך‬ ‫גיין‪ .‬איז געגאנגען רבי ר' מענדעלע און ער האט איבערגעטוישט‪ ,‬ער‬ ‫האט געשטעלט רבי מעכעלע זלאטשובער אויף אמת‪ ,‬און ער האט‬ ‫גענומען רבי פנחס'ל קאריצער אויף קדושה‪ ,‬ממילא איז שוין געווען‬ ‫אביסל גרינגער די זאך‪.‬‬ ‫רש"י זאגט אין פרשת שופטים )דברים טז‪ ,‬כ(‪' ,‬צדק צדק תרדוף למען‬ ‫תחיה וירשת ‪ -‬הלך אחר בית דין יפה‪ ,‬כדאי הוא מינוי הדיינים הכשרים‬ ‫להחיותן ולהושיבן על אדמתן'‪ .‬קען מען אפשר טייטשן‪ ,‬הלך אחר בית דין‬ ‫יפה ‪ -‬אין הימל זאל זיין א בית דין יפה‪ .‬כדאי הוא מינוי הדיינים הכשרים‬ ‫‪ -‬די וואס זענען ראוי‪ ,‬כשרים‪ ,‬להחיותן ‪ -‬צו לאזן אידן לעבן‪ ,‬ולהושיבן‬ ‫על אדמתן ‪ -‬אכטונג געבן אין הימל וועם מען שטעלט און וואס מען‬ ‫שטעלט‪.‬‬ ‫ט‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫אבער‪ ,‬מורי ורבותי‪ ,‬נאך די אלע טוישערייען‪ ,‬נאך די אלע וואס מען‬ ‫וויל גוט מאכן פאר אידן‪ ,‬אבער כי דלונו מאד‪ ,‬אונז זענען מיר זייער‬ ‫ארעם‪ .‬אונז קענען מיר נישט מיטגיין‪ ,‬אפילו די הייליגע צדיקים וואס‬ ‫זענען שוין מקיל‪ ,‬איז פאר אונז תשפ"ו זייער שווער‪ .‬אונז זענען מיר‬ ‫קליינע מענטשעלעך‪ ,‬מען דארף ארויסהאבן דעם מצב‪ ,‬מען טאר זיך‬ ‫נארן‪ .‬אונז זענען מיר זייער קליינע מענטשעלעך‪' .‬נמלים בשדה'‬ ‫נישט ַ‬ ‫שטייט דארט ביי די מרגלים‪ ,‬ווי קליינע קריכעדיגע‪ .‬אונז האבן מיר נישט‬ ‫קיין כוחות‪ ,‬אונז האבן מיר נישט קיין וועגווייזערס‪ ,‬אונז האבן מיר נישט‬ ‫גארנישט‪ .‬נו ווי קען מען אונז דן זיין?‬ ‫עס קומט אזעלכע הייליגע טעג‪ .‬שטייט אין הייליגן רבי'ן בני יששכר‬ ‫אין אגרא דכלה פרשת פקודי‪ ,‬אז דריי מאל אין די תורה שטייט די ווארט‬ ‫"חותם" מיט א ו'‪ .‬געווענליך אין די תורה איז "חתם" אן א ו'‪ .‬דריי מאל‬ ‫שטייט "חותם" מיט א ו'‪ .‬איינמאל ביים חושן משפט שטייט דאס ווארט‬ ‫"חותם" מיט א ו'‪ .‬איינמאל ביי אבני שהם שטייט אויך "חותם" מיט א ו'‪.‬‬ ‫און די דריטע מאל שטייט "חותם" ביים ציץ‪" ,‬פתוחי חותם קודש לה'"‪,‬‬ ‫שטייט "חותם" מיט א ו'‪ .‬זאגט דער הייליגער רבי ר' הערש מיילעך‪ ,‬ו'‬ ‫שטייט אין זוהר הקדוש איז די אות פון לעבן‪ .‬דאס איז ו' איז אות דחיים‪.‬‬ ‫"חותם" מיט א ו' מיינט אז ס'איז אנגעשריבן לעבן‪ ,‬גוטס‪ ,‬פרנסה‪ ,‬געזונט‪,‬‬ ‫אלע גוטע זאכן‪ .‬זאגט דער הייליגער רבי‪ ,‬וואס איז די דריי מאל "חותם"?‬ ‫דער ערשטער "חותם" איז ראש השנה‪' ,‬בראש השנה יכתבון'‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫ווערט אפגעשריבן פאר יענעם די יאר וואס קומט‪ ,‬און דאס איז די‬ ‫צדיקים חתמ'עט מען שוין‪ .‬דער הייליגער שינאווער רב איז אמאל‬ ‫אריינגעקומען ראש השנה ביינאכט אין בית המדרש נאכן דאווענען‪ ,‬ער‬ ‫"יאך בין שוין אפגע'חתמ'עט אויף א גוט‬‫האט זיך געגעבן א שטעל אויף‪ַ ,‬‬ ‫יאר‪ ,‬איך וועל אייך אויך וואונטשן א כתיבה וחתימה טובה"‪ .‬איז די‬ ‫ערשטע געחתמ'עט‪ ,‬די צדיקים זענען געחתמ'עט ראש השנה‪ ,‬דאס איז די‬ ‫ערשטע חותם‪.‬‬ ‫די צווייטע מאל וואס שטייט חותם ביי די אבני שוהם‪ ,‬דאס איז די‬ ‫בינונים‪ ,‬זאלן האבן א גוט יאר‪ .‬דאס איז די צווייטע‪ ,‬דאס איז יום כיפור‪.‬‬ ‫זאגט דער הייליגער רבי‪ ,‬נישט מער נישט ווייניגער‪ ,‬די שוואכערע‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫י‬ ‫מענטשן‪ ,‬נישט די צדיקים‪ ,‬נישט די בינונים‪ ,‬נאר גאר שוואך‪ ,‬די "יום‬ ‫הערבה"‪ ,‬די וואס "אין בו טעם ואין בו ריח"‪ ,‬אזעלכע פשוט'ע פראסטע‬ ‫מענטשן‪ ,‬זיי חתמ'ט מען היינט‪ ,‬האבן אויך א ו'‪ ,‬האבן אויך אן אות חיים‪.‬‬ ‫אונז ווילן מיר אויך לעבן‪ ,‬אונז דארפן מיר אויך גוטס‪ ,‬איך בין זייער‬ ‫שוואך‪' ,‬כי דלונו'‪ ,‬נישט סתם ארעם‪ ,‬נאר 'דלונו מאד'‪ ,‬זייער זייער ארעם‪,‬‬ ‫צעבראכענע‪ ,‬צעקריטשעטע אידן‪ ,‬צעבראכענע צעקוועטשטע אידן‪,‬‬ ‫נשברי לב‪ ,‬דכאי רוח‪ .‬אלע סימנים וואס אן אתרוג האט‪ ,‬עס האט א‬ ‫חגירה‪ ,‬עס האט חריצין ובליטין‪ ,‬עס האט א שקיעה‪ .‬דער איד נעבעך‬ ‫האט אויך אלע סימנים פון 'כי דלונו מאד'‪ ,‬ער האט אלע מיני סימנים‪.‬‬ ‫און ווען עס קומט אזא טאג‪ ,‬דער דריטער חותם‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫חתמ'עט‪ .‬אונז האבן מיר נישט קיין ברירה‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬אונז דארפן‬ ‫מיר נישט‪ ,‬אונז האבן זייער ליב די צדיקים‪ ,‬אבער זיי זענען צו הייליג‪ ,‬זיי‬ ‫זעען נישט דעם מצב העולם‪ ,‬זיי זעען נישט וואס אונז גייען מיר אדורך‪,‬‬ ‫זיי זענען שוין אויבן‪ .‬דער רבי ר' אלימלך זאגט אז פארוואס דערמאנט‬ ‫מען 'אבל אנחנו ואבותינו חטאנו'? זאגט דער הייליגער רבי ר' אלימלך‪,‬‬ ‫זיי זענען שוין דארט‪ ,‬עס וועט גארנישט שאטן‪ ,‬דו מעגסט זאגן 'אבותינו‬ ‫חטאנו'‪ .‬זיי זענען דארט אין די הייעך‪ ,‬זיי זענען נהנים מזיו השכינה‪ ,‬זיי‬ ‫לעבן דארטן‪' ,‬צדיקים יושבים ועטרותיהם בראשיהם ונהנים מזיו‬ ‫השכינה'‪ ,‬זיי ווייסן נישט וואס אונז פלאג מיר זיך דא‪ ,‬מען פלאגט זיך‬ ‫אזוי שטארק‪ ,‬מען פלאגט זיך אין געזונט‪ ,‬מען פלאגט זיך אין פרנסה‪,‬‬ ‫מען פלאגט זיך אין שידוכים‪ ,‬מען פלאגט זיך ‪ -‬אידן דארפן האבן קינדער‪,‬‬ ‫אידן דארפן האבן ערליכע קינדער‪ .‬זייער א געפלאגטן דור‪ ,‬עס ווערט פון‬ ‫יאר צו יאר שווערער און שווערער‪ .‬אונז האבן מיר נישט קיין כח אז‬ ‫דיינע גוטע צדיקים זאלן אונז דן זיין‪ ,‬אונז זענען מיר צו שוואך פאר זיי‪.‬‬ ‫וואס איז די עצה? די עצה איז 'מלפניך משפטינו יצא עיניך תחזינה‬ ‫מישרים'‪ .‬דער אייבערשטער אליינס‪ ,‬ער זעט אלעס‪ ,‬ער קריכט אריין אין‬ ‫יעדע אידישע הארץ‪ ,‬ער ווייסט היה הוה ויהיה‪ ,‬ער ווייסט וואס אידן‬ ‫גייען אדורך‪ ,‬ער ווייסט אלסדיג‪ ,‬ער קען יעדן יחיד‪ ,‬יעדן יחיד עקסטער‪,‬‬ ‫'וכל באי עולם עוברים לפניו כבני מרון'‪.‬‬ ‫יא‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫און דער אייבערשטער זעט אלעס‪ ,‬און דער אייבערשטער איז 'כי אתה‬ ‫הוא בעל הרחמים'‪ ,‬נאר ער האט רחמנות‪ ,‬ער איז דער בעל הבית אויף‬ ‫רחמים‪.‬‬ ‫וועגן דעם זאגט מען די צווייטע פשט‪ ,‬הושענא רבה איז טייטש דו‬ ‫זאלסט אונז העלפן‪ ,‬דער גרויסער זאל אונז העלפן‪ ,‬מיר דארפן נישט‬ ‫אנקומען צו קיינעם‪ ,‬נאר צום אייבערשטן אליינס‪ .‬אונז ווילן מיר דעם‬ ‫אייבערשטן אליינס‪ ,‬אונז דארפן מיר נישט קיינעם‪.‬‬ ‫*‬ ‫עס קומט אזא טאג‪ ,‬אונז בעטן מיר זיך ביים אייבערשטן‪ ,‬אונז האבן‬ ‫מיר די ד' מינים אין די הענט‪ .‬דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע פלעגט‬ ‫צו זאגן‪ ,‬אונז ווייסן מיר דאך אז די ד' מינים איז אקעגן די אותיות שם‬ ‫הוי"ה ברוך הוא‪ .‬די הדס איז א י'‪ ,‬די ערבה איז א ה'‪ ,‬די לולב איז א ו'‪,‬‬ ‫און די אתרוג איז די ה' אחרונה‪ .‬האט דער הייליגער ראפשיצער רב‬ ‫געזאגט‪ ,‬אין אזא צייט‪ ,‬ווי לאנג מען איז 'אוחז ביד'‪ ,‬מען כאפט אן די שם‬ ‫הוי"ה מיט די הענט‪ ,‬זענען מיר אונז בעל הבית‪.‬‬ ‫איך האב געטראכט‪ ,‬אפשר מען מעג זאגן‪ ,‬די גמרא זאגט אין מועד‬ ‫קטן )דף ט"ז ע"ב( אויפן פסוק )שמואל ב' כג‪ ,‬ח( 'יושב בשבת תחכמוני'‪ ,‬דרש'נט‬ ‫די גמרא 'תחכמוני' איז צוויי ווערטער‪' ,‬תהא כמוני'‪ .‬וואס טייטש? זאגט‬ ‫דער הייליגער דזיקובער רב‪ ,‬דער דזיקובער רב מאיר בן חי' ‪ -‬אזוי האט‬ ‫מען געזאגט אין דזיקוב‪ ,‬דער אמרי נועם‪ ,‬האט דער הייליגער דזיקובער‬ ‫רב געזאגט אזעלכע מורא'דיגע ווערטער‪ ,‬מורא'דיגע ווערטער רבותי!‬ ‫האט דער דזיקובער רב געזאגט אזוי‪ ,‬דער אייבערשטער האט געזאגט‬ ‫פאר דוד המלך‪' ,‬יושבת בשבת תהא כמוני'‪ ,‬דו ביסט דוד מלך‪ ,‬דו ביסט א‬ ‫מלך אזוי ווי איך‪ .‬וואס טייטש? א מלך איז דער וואס זיגלט אפ אלע‬ ‫גוטע גזירות‪ ,‬דאס איז דאך די כח פון א מלך‪' ,‬נחתם בטבעת המלך'‪ ,‬דער‬ ‫מלך האט א טבעת און מיט דעם זיגלט ער‪ .‬האט געזאגט דער הייליגער‬ ‫דזיקובער רב‪ ,‬עס קומט אזא טאג ווי הושענא רבה‪ ,‬נעמט מען אראפ די‬ ‫רינגעלעך פונעם לולב‪.‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫יב‬ ‫זאגט ער א מורא'דיגע זאך‪ :‬אין מדרש שטייט )ויקרא רבה ל'( אז די לולב‬ ‫איז דער אייבערשטער‪' ,‬לולב זה הקב"ה'‪ .‬נעמט מען אראפ די רינגעלעך‬ ‫פונעם אייבערשטן‪ ,‬און דער אייבערשטער גיט איבער די רינגעלעך פאר‬ ‫דוד המלך‪ ,‬ער איז א מלך‪ ,‬דו קענסט זיגלען פאר אידן אלעס גוטס‪.‬‬ ‫היינטיגן טאג איז דאך די אושפיזא דוד מלכא משיחא‪ .‬מען נעמט אראפ‬ ‫די רינגעלעך‪ ,‬זאגט דער דזיקובער רב‪ ,‬צו געבן די רינגלעך פאר דוד‬ ‫המלך‪ .‬דוד המלך איז דער וואס חתמ'עט אן פאר אידישע קינדער אלעס‬ ‫גוטס‪.‬‬ ‫דארט שטייען מיר יעצט‪ ,‬אונז ווילן מיר דער אייבערשטער זאל‬ ‫איבערגעבן דעם רינגל‪ ,‬אבער דער אייבערשטער‪ ,‬ער ווייסט וואס אונז‬ ‫דארפן מיר‪ .‬לה' הישועה‪ .‬אונז בעטן מיר דעם אייבערשטן‪ ,‬אלע צדיקים‬ ‫זענען הייליג‪ ,‬אלע צדיקים מיינען די טובות פון אידן‪ ,‬אבער זיי‬ ‫פארשטייען נישט ווי אונז לעבן מיר היינט‪.‬‬ ‫מורי ורבותי‪ ,‬איך קען נישט אין א מקום קדוש זאגן וואו אונז לעבן‬ ‫מיר‪ ,‬עס איז דאך אזא מין אשפה‪ .‬ווי מען האט היינט געזאגט אין הלל‪,‬‬ ‫'מקימי מעפר דל "מאשפות" ירים אביון'‪.‬‬ ‫אולי‪ ,‬אונז האבן מיר פריער געזאגט‪' ,‬אל תזכר לנו עונות ראשונים‬ ‫מהר יקדמונו רחמיך'‪ ,‬דיין רחמנות‪' ,‬כי דלונו מאד'‪ .‬אונז זענען מיר זייער‬ ‫דל‪ ,‬אונז קענען מיר נישט גיין מיט די צדיקים‪ ,‬ביי זיי איז די עונות‬ ‫ראשונים‪ ,‬אונז זענען מיר זייער דל‪ ,‬מוז מען אנקומען צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫'מקימי'‪ ,‬דער אייבערשטער שטעלט אויף‪' ,‬מעפר'‪ ,‬אפילו מען זיצט אין די‬ ‫בלאטע – 'דל'‪' .‬מאשפות' איז ערגער ווי עפר‪ ,‬אשפות איז א גארבעדזש‬ ‫דאמפ‪' .‬מאשפות'‪ ,‬אונז זענען מיר מיט די קאפ און פיס אריין אין‬ ‫גארבעדזש אריין‪.‬‬ ‫אבער עס קומט אזא טאג‪ ,‬מען עפנט זיך אויף אביסל דאס הארץ‪,‬‬ ‫מען רעדט זיך אויס צום אייבערשטן‪ ,‬מען איז שופך שיח צום‬ ‫אייבערשטן‪" ,‬הושענא רבה"‪ ,‬דו זאלסט אונז העלפן‪ ,‬דער גרויסער זאל‬ ‫אונז העלפן‪ ,‬אונז דארפן מיר נישט קיינעם‪' .‬מאשפות ירים אביון' איז‬ ‫טייטש עס איז תאוב לכל דבר‪ ,‬ער גלוסט צו אלע נישט גוטע זאכן‪ ,‬אבער‬ ‫דער אייבערשטער‪' ,‬יקדמונו רחמיך'‪.‬‬ ‫יג‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫*‬ ‫איך רעד צו אייך‪ ,‬הארציגע ברידער‪ ,‬הארציגע געטרייע גוטע פריינד‪,‬‬ ‫איך בין גארנישט אנדערש ווי ענק‪ ,‬איך זאג אייך באמת‪ ,‬איך זאג נישט‬ ‫קיין פשוט'ע דיבורים‪ ,‬אבער דער אייבערשטער האט מיר געגעבן די כח‬ ‫און די זכיה‪ ,‬איך וויל מיך מעורר זיין‪ ,‬וויל איך די קול זאל זיין פאר‬ ‫אנדערע אויך‪ .‬מיין רבי זי"ע פלעגט אלס זאגן‪ ,‬איך רעד הויך אז אנדערע‬ ‫זאלן אויך הערן אויסער איך‪ .‬מיר דארפן זיך נעמען אין די הענט אריין‪.‬‬ ‫איי וועסטו טראכטן‪ ,‬איך בין שוין אין בלאטע‪ ,‬איך בין שוין נעבעך‬ ‫זייער טיף‪' ,‬טבעתי ביון מצולה ואין מעמד'‪ ,‬איך קען מיך נישט‬ ‫אויפהייבן‪ .‬אבער זאלסט וויסן‪' ,‬גם שם ידך תאחזני'‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫כאפט דיך אן דארט אונטן‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער פארשטייט יא‪ ,‬דער‬ ‫אייבערשטער פארשטייט אונזער מצב‪ ,‬ווי האט מען איבערגעלאזט א דור‬ ‫אזוי ארעם‪ ,‬אזוי נאקעט‪ ,‬אזוי גארנישט‪ .‬נישטא די צדיקים‪ ,‬נישטא די‬ ‫אמאליגע‪ .‬אמאל האבן מיר געהאט די אונגארישע רבנים‪ ,‬אפגערעדט פון‬ ‫דעם רבי'ן און פון די אלע אנדערע גרויסע לייבן‪ ,‬האבן מיר געהאט די‬ ‫צדיקים איבעראל‪ ,‬אומעטום‪ ,‬יעדן גאס איז געווען א צדיק‪ ,‬א רב‪ ,‬א‬ ‫תלמיד חכם‪ ,‬א ירא שמים‪ ,‬א משפיע‪.‬‬ ‫מען האט אונז איבערגעלאזט מיט אלע נארישקייטן‪ ,‬מיט אלע‬ ‫נסיונות‪ ,‬מיט א שמוציגע גאס‪ ,‬מיט א שמוציגע אומעטום‪ ,‬כח הראיה‪ ,‬כח‬ ‫השמיעה‪ ,‬די הארץ איז פארשטאפט‪ ,‬אלעס איז פארמאכט‪ ,‬און מען קען‬ ‫האבן טענות?!‬ ‫*‬ ‫וואו וויל איך אפשרייבן די דריטע חותם מיט א ו'‪ ,‬דאס איז פאר די‬ ‫פשוט'ע אידן‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬צו די 'וחתמנו' 'ותטיב לנו החתימה'‪ ,‬עס‬ ‫קומט אונז א גוטע חתימה‪ .‬מען האט אונז אזוי אריינגעווארפן‪ .‬מען בעט‬ ‫אייביג‪' ,‬אל תשליכנו לעת זקנה'‪ .‬צדיקים טייטשן‪ ,‬ווען די וועלט וועט זיין‬ ‫אויף די עלטער‪' ,‬עת זקנה אל תשליכנו'‪ .‬זעט אויס אונזער תפלה איז‬ ‫נאכנישט נתמלא געווארן‪ ,‬עס איז נאכנישט געענטפערט געווארן‪.‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫יד‬ ‫מען האט אונז אריינגעווארפן 'וישליחם אל ארץ אחרת'‪ ,‬א גרויסער‬ ‫למ"ד‪ ,‬מען האט אונז אריינגעווארפן נעבעך‪' ,‬ויתערבו בגוים וילמדו‬ ‫מעשיהם'‪ ,‬אונז לערנען זיך אפ‪ ,‬דאס איז דער למ"ד‪ ,‬מען לערנט זיך אפ‬ ‫פון די גוים‪.‬‬ ‫און וואס זאלן מיר אונז טון? ווי קען מען נעמען א בשר ודם און זאגן‬ ‫טו דאס‪ ,‬טו דאס‪ ,‬ווען מען לייגט אים אריין צווישן גוב אריות‪ ,‬מען לייגט‬ ‫אים צווישן די לייבן‪ ,‬צווישן די שלענג‪ ,‬נחשים ועקרבים‪ ,‬און פון אונז‬ ‫פארלאנגט מען עס מוז גע'חתמ'עט ווערן א גוט יאר‪.‬‬ ‫למען האמת‪ ,‬חותמו של הקדוש ברוך הוא אמת‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫חתמ'עט מיט אמת‪ ,‬אמת'דיג קומט אונז א גוט יאר‪ .‬עס איז נישט קיין‬ ‫המלצה‪ ,‬עס איז נישט קיין גוטע ווערטער‪ ,‬עס איז א מציאות‪ ,‬נאר דער‬ ‫גרויסער קען אונז העלפן‪ .‬קיינער פארשטייט נישט‪ ,‬קיינער אין די וועלט‬ ‫פארשטייט נישט‪ .‬איך וועל זאגן א געוואגט ווארט‪" ,‬אליינס פארשטייט‬ ‫מען אויך נישט"‪ ,‬מען איז אזוי פארטעמט‪ ,‬מען איז אזוי פארהאקט‪ ,‬אזוי‬ ‫פארקלעמט‪ ,‬אז מען ווייסט אליינס נישט וואו מען האלט‪ ,‬מען גייט ארום‬ ‫נעבעך אן א מח‪ ,‬אן א כח‪ ,‬אן א גארנישט‪ .‬נאר איינער וואס זעט‪ ,‬איינער‬ ‫איז אבינו שבשמים‪ ,‬דער הייליגער טאטע‪" ,‬הושענא רבה" איז טייטש‬ ‫דער גרויסער זאל אונז העלפן‪ ,‬דאס איז די צווייטע‪.‬‬ ‫*‬ ‫די דריטע איז‪" ,‬הושענא רבה"‪ ,‬אז דער גרויסער דארף אויך געהאלפן‬ ‫ווערן‪ ,‬און דאס דארף נישט קיין ביאורים‪ ,‬כשישראל בצער‪ ,‬שכינה מה‬ ‫אומרת‪ ,‬קלני מראשי‪ ,‬קלני מזרועי‪ ,‬זאגט די משנה אין סנהדרין רבי מאיר‪.‬‬ ‫ווען אידן זענען בצער‪ ,‬טוט עס וויי פארן אייבערשטן‪.‬‬ ‫'לא לנו ה' לא לנו'‪ ,‬נישט פאר אונז‪ ,‬נאר 'כי לשמך תן כבוד'‪ .‬דיין‬ ‫נאמען‪ ,‬דיין כבוד‪ ,‬עס איז נעבעך שמך מחולל בגוים‪ .‬איה אלהיהם‪ ,‬מען‬ ‫זעט די שפיטעלער פול‪ ,‬מען זעט קרענק‪ ,‬מען זעט צרות‪ .‬די נורסעס די‬ ‫דאקטוירים פרעגן‪ ,‬איה נא אלהיהם? וואו איז אייער גאט‪ ,‬וואס גייט דא‬ ‫פאר? מען ווערט אלעס אפגעשוואכט‪ ,‬עס איז אלעס נעבעך א חילול שם‬ ‫שמים‪.‬‬ ‫טו‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫אבער רבותי‪ ,‬מען קוקט אריין אין די תלמידי בעל שם טוב‪ ,‬דער‬ ‫הייליגער רבי ר' בער‪ ,‬זאגט ער‪' ,‬כשאתה מתפלל‪ ,‬אל תעש תפלתך קבע'‪,‬‬ ‫בעט נישט פאר דיר‪' ,‬אלא רחמים ותחנונים לפני המקום' פארן‬ ‫אייבערשטן‪ .‬אין עומדין להתפלל אלא מתוך כובד ראש )ברכות ל' ע"ב( ‪-‬‬ ‫זאגט דער רבי ר' בער‪ ,‬מיינט מען די שכינה הקדושה‪ .‬אלע צדיקים‪,‬‬ ‫אומעטום וואו מען וועט אריינקוקן אין יעדע חסידישע ספר‪ ,‬אז מען‬ ‫דארף בעטן אויף צער השכינה‪ .‬דער רבי זי"ע פלעגט וויינען און בעטן‬ ‫אויף צער השכינה‪.‬‬ ‫אבער איך מוז ארויסזאגן דעם אמת‪ .‬די איינציגסטע וואס איך האב‬ ‫געטראפן‪ ,‬מסתמא איז דא מער‪ ,‬די איינציגסטע פון די גרויסע צדיקים‪,‬‬ ‫וואס איז דער מליץ יושר‪ ,‬ווער קען בעטן? עס איז דא שארפע מימרות‬ ‫אז 'אין בן דוד בא עד שתכלה פרוטה מן הכיס'‪ ,‬דער ישמח משה האט עס‬ ‫נאכגעזאגט פון רבי'ן פון לובלין בשם אליהו הנביא‪ ,‬אז מען טאר זיך‬ ‫נישט אינזין האבן‪' ,‬שתכלה פרוטה מן הכיס'‪ ,‬די פרטיות פון די כיס של‬ ‫לב זאל מען נישט טראכטן וואס דעמאלטס קען משיח קומען‪ .‬מי יאמר‬ ‫זכיתי לבי? אז עס טוט אונז וויי נעבעך‪ ,‬ווען מען זעט נעבעך צרות‬ ‫ישראל‪ ,‬מען שפירט זיך אליינס אז מען דארף א ישועה‪ ,‬טוט עס‬ ‫פאפּן דעם אייבערשטן‪ .‬דער‬ ‫ָ‬ ‫פערזענליך וויי‪ ,‬מען קען נישט‬ ‫אייבערשטער איז אמת‪' ,‬נצור לשוני מרע ושפתי מדבר מרמה'‪.‬‬ ‫אבער עס איז דא דער הייליגער רבי ר' הערש מיילעך זיעועכ"י‪ ,‬וואס‬ ‫ער איז דער מליץ יושר פאר אידישע קינדער‪ ,‬זאגט ער א מורא'דיגע זאך‪.‬‬ ‫מען דארף טאקע בעטן פאר צער השכינה‪ ,‬אבער זאגט ער‪ ,‬אבער‪ ,‬אבער‪,‬‬ ‫א איד ווייסט אז ער האלט נאכנישט דארט‪ ,‬א איד ווייסט אז עס טוט אים‬ ‫וויי ‪ -‬טוט אים וויי‪ ,‬ער האפט צוצוקומען צו דעם‪ .‬לעת עתה האלט ער‬ ‫נאך נישט דארט‪ ,‬מעג ער אויך בעטן‪ ,‬ווייל ער וויל משתוקק זיין‪ ,‬ער‬ ‫האט תשוקות‪ .‬אזוי זאגט ער אין הנהגת האדם‪ ,‬און אזוי זאגט ער אין‬ ‫מגיד תעלומה‪ ,‬ער שמועסט עס אויס‪ .‬איז דער רבי‪ ,‬דער הייליגער רבי ר'‬ ‫הערש מיילעך‪ ,‬נעמט זיך אן פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫אמת טאקע‪ ,‬אונז ווייסן מיר אז הושענא רבה‪ ,‬אז דער גרויסער דארף‬ ‫א ישועה‪ .‬צדיקים טייטשן‪' ,‬אדון המושיע‪ ,‬בלתך אין להושיע' ‪ -‬אז מען‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫טז‬ ‫טראכט נישט פון דיר קען מען נישט געהאלפן ווערן‪ ,‬מען מוז טראכטן‬ ‫פון דיר‪.‬‬ ‫אבער אונז זענען מיר קליינע מענטשן‪ ,‬ווי מען האט פריער געזאגט‪,‬‬ ‫ווען די האנט טוט וויי‪ ,‬טוט עס וויי פאר מיר‪ .‬יא‪ ,‬איך קען זאגן צער‬ ‫השכינה‪ ,‬אלעס זייער פיין‪ ,‬אבער אמת'דיג‪ .‬זאגט דער הייליגער רבי ר'‬ ‫הערש מיילעך‪ ,‬אז דער אייבערשטער ווייסט דאס‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫קוקט דאך אריין אין הארץ‪ ,‬ער ווייסט אז דו האסט געוואלט האבן דעם‬ ‫צער השכינה‪ ,‬אז דו האלטסט נאך נישט דארט‪ ,‬איז נעמט שוין אן דער‬ ‫אייבערשטער כאילו ביסט מתפלל פאר אים‪.‬‬ ‫דאס איז פשט וואס דער הייליגער קאסאניער רב‪ ,‬דער הייליגער רבי‬ ‫מאטעלע הורנוסטייפלער‪ ,‬האבן געזאגט דריי וועגן‪' .‬הושענא רבה' איז‬ ‫טייטש אז עס דארף זיין אפענע חסדים‪' ,‬הראני ה' חסדך'‪ ,‬עס זאל זיין‬ ‫בחינת 'גדולה'‪' ,‬ולעמך ישראל עשית תשועה גדולה'‪ .‬די צווייטע‪,‬‬ ‫'הושענא רבה'‪ ,‬אז דער גרויסער דארף אונז העלפן‪ .‬רבותי‪ ,‬דאס דארף‬ ‫מען בעטן‪ ,‬וועגן דעם שרייט מען נאכאמאל‪ ,‬הושענא‪ ,‬דו העלף אונז‪ .‬יא‪,‬‬ ‫עס וועט זיין ישועות‪ ,‬אבער דורך דיר‪ ,‬נאר דו פארשטייסט‪' ,‬עיניך‬ ‫תחזינה מישרים'‪ .‬און די דריטע איז‪' ,‬הושענא רבה' איז טייטש‪ ,‬אז דער‬ ‫גרויסער דארף א ישועה‪ ,‬מען טוט בעטן דעם אייבערשטן אז איך האב‬ ‫'געוואלט' האבן די ריכטיגע כוונה‪ ,‬און ביי דיר איז אנגענומען מיין רצון‪,‬‬ ‫מיין תשוקה‪' ,‬ואני תפלתי לך ה'' איך וויל בעטן פאר דיר 'עת רצון' דו‬ ‫זאלסט אננעמען די תשוקה וואס איך וויל בעטן פאר דיר‪ .‬אזוי קען זיין‬ ‫פשט אין די ווערטער‪.‬‬ ‫*‬ ‫דער טאג הייסט 'יום ערבה'‪ .‬יום ערבה איז אין די טאג האט מען‬ ‫ארומגעלייגט די מזבח‪ ,‬מען איז אראפגעגאנגען צו א פלאץ וואס הייסט‬ ‫'מוצא'‪ ,‬ווי די משנה זאגט )סוכה פ"ד מ"ה(‪ ,‬מען האט אפגעשניטן ערבות‪,‬‬ ‫מען האט מקיף געווען די מזבח מיט די ערבה‪ .‬עס איז א מנהג נביאים אז‬ ‫מען נעמט די ערבה וואס אונז טוען מיר‪ .‬דער טאג הייסט 'יום ערבה'‪.‬‬ ‫יז‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫איך האב געזען אין ספר 'בית פרץ'‪ ,‬ער איז געווען פון די חכמי בראד‪,‬‬ ‫פרעגט ער א מורא'דיגע קשיא‪ .‬עס שטייט אין מדרש אז די ד' מינים וואס‬ ‫מען נעמט‪ ,‬איין מין איז דער אתרוג‪ ,‬וואס איז 'יש בו טעם ויש בו ריח'‪,‬‬ ‫דאס ווייזט אויף תורה ומצוות‪ ,‬דאס איז דער צדיק‪ .‬דער צדיק איז דער‬ ‫אתרוג‪ .‬דער לולב איז דאך תמרים‪ ,‬עצי תמרים‪ .‬דער תמר איז 'יש בו‬ ‫טעם ואין בו ריח'‪ ,‬עס האט נישט קיין גערוך‪ .‬דאס איז אידן וואס זענען‬ ‫עוסק בתורה און ָאן מצוות‪ ,‬דאס איז דער לולב‪ .‬דער הדס שמעקט‪ ,‬איז‬ ‫'יש בו ריח ואין בו טעם'‪ ,‬דאס גייט ארויף אויף אידן וואס זענען עוסק‬ ‫במצוות ָאן א תורה‪ .‬און די ערבה איז 'אין בו לא טעם ולא ריח'‪ ,‬א פוסטע‬ ‫ערבה האט נישט דאס און נישט דאס‪ .‬איז דער ערבה‪ ,‬דאס איז וואס איז‬ ‫אויסגעלאשן אינגאנצן‪' .‬יבואו אלו ויאגדו באלו'‪ ,‬מען בינדט צוזאם אלע‬ ‫אינאיינעם‪' ,‬ויכפרו אלו על אלו'‪.‬‬ ‫פרעגט דער בית פרץ א מורא'דיגע קשיא‪ :‬ער קען מיר געבן א ליסטע‬ ‫פון ביימער וואס האבן נישט קיין פירות און האבן נישט קיין טעם‪ ,‬וואס‬ ‫עפעס נעמט מען אן ערבה? פארוואס נעמט מען פונקט אן ערבה? א‬ ‫אילן סרק‪ ,‬א בוים וואס האט סתם א צווייג‪ ,‬איז אויך אין בו טעם ואין בו‬ ‫ריח‪ ,‬און דאס איז אנטקעגן די פושעי ישראל‪ ,‬די וואס האבן נישט קיין‬ ‫טעם און קיין ריח‪ .‬פארוואס נעמט מען דעם מין ערבה?‬ ‫זאגט ער א מורא'דיגע זאך‪ ,‬רבותי‪ .‬זאגט ער‪ ,‬עס שטייט אין אר"י הק'‬ ‫אז 'ערבה' איז בגימטריא 'זרע'‪ ,‬פונקטליך רע"ז‪ ,‬דאס איז 'זרע'‪ .‬פשוט‬ ‫שטייט דאך פון צדיקים אז מען קען מעלה זיין אלעס וואס דארף‬ ‫תיקונים‪ ,‬דער רבי פלעגט אסאך רעדן דערפון‪ ,‬אסאך ספרי קודש זענען‬ ‫פארנומען מיט דעם‪ ,‬אז ערבה איז כנגד די פה‪ ,‬דער אתרוג איז די הארץ‪,‬‬ ‫די הדס איז די אויגן‪ ,‬די לולב איז די שדרה‪ ,‬און די ערבה איז די מויל‪.‬‬ ‫'פה' איז בגימטריא די זעלבע גימטריא ווי 'מילה'‪ ,‬אז די מויל דארף זיין‬ ‫אפגעהיטן‪ ,‬איז אלעס אפגעהיטן‪ ,‬דאס שטייט פון רוזינער‪ .‬על כל פנים‪,‬‬ ‫דאס איז דער ענין פון זרע אז עס איז א תיקון אויף די שווערע חטאים –‬ ‫דאס איז ערבה‪.‬‬ ‫אבער זאגט ער דער בית פרץ‪ ,‬א מורא'דיגע זאך‪ .‬אויב ערבה איז‬ ‫בגימטריא זרע‪ .‬די מדרש זאגט אז איינער ל"ע איז נישט געזונט‪ ,‬לא עלינו‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫יח‬ ‫ולא עליכם‪' ,‬אם יש עליו מלאך מליץ אחד מני אלף'‪ ,‬א מלאך וואס איז‬ ‫מליץ א טויזנטסטע חלק‪' ,‬ויאמר פדעהו מרדת שחת'‪ ,‬ער קען אויסלייזן‬ ‫פון ח"ו אוועקגיין פון דער וועלט‪ .‬דאס טייטש איין מלאך‪ ,‬מען דארף‬ ‫טרעפן א קליינע זכות‪.‬‬ ‫אמאל איז דא א מענטש נעבעך‪ ,‬לא טעם ולא ריח‪ ,‬גארנישט‬ ‫גארנישט‪ ,‬אויסגעלאשן‪ .‬איך וויל נישט זאגן אין א הייליגן טאג פארקערט‬ ‫אויך‪ ,‬נישט נאר אויסגעלאשן‪ .‬וואס איז די עצה? אבער טאמער עס וועט‬ ‫ארויסקומען פון אים גוטע קינדער‪ ,‬שיינע דורות‪ .‬מען זעט אמאל‪ ,‬זאגט‬ ‫ער דער בית פרץ‪ ,‬א מענטש וואס האט נישט קיין שום זכותים‪ ,‬ער האט‬ ‫נישט דעם מלאך מליץ מני אלף‪ ,‬און ער בלייבט לעבן‪ .‬פארוואס? עס‬ ‫שטייט דאך נאר ווען מלאך מליץ מני אלף דעמאלטס פדעהו מרדת‬ ‫שחת‪ .‬נאר ער האט גוטע קינדער‪ ,‬ער וועט האבן גוטע דורות‪ ,‬שיינע‬ ‫דורות‪ ,‬אין דעם זכות‪ ,‬ברא מזכה אבא‪ ,‬די קינדער זענען מזכה דעם‬ ‫טאטן‪ .‬גוטע קינדער‪' .‬ערבה' בגימטריא 'זרע'‪.‬‬ ‫טייערע אידן‪ ,‬טייערע הארציגע ברידער‪ ,‬אונז זענען מיר זייער‬ ‫פשוט'ע מענטשן‪ ,‬אבער איין זאך וואס אונז ווילן מיר‪ ,‬און איין זאך וואס‬ ‫יעדער טאטע איז משתוקק‪ ,‬עס איז נישטא קיין טאטע אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫ווי שוואך ער איז‪ ,‬אבער ער וויל האבן גוטע קינדער‪ ,‬די גרעסטע ברכה‬ ‫איז גוטע קינדער‪.‬‬ ‫עס איז געווען רבי משה'לע לעלובער איז געפארן קיין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫איז ער געגאנגען זיך געזעגענען פון ערשטן בעלזער רב דער שר שלום‪,‬‬ ‫דער בילגורייער רב האט דאס דערציילט‪ ,‬דער שר שלום פלעגט קיינמאל‬ ‫נישט ארויסגיין באגלייטן‪ .‬ווען רבי משה'לע לעלובער איז געווען ביי אים‪,‬‬ ‫איז ער נאכגעגאנגען רבי משה'לע לעלובער ער האט אים ארויסבאגלייט‪.‬‬ ‫און ער האט געזאגט פאר רבי משה'לע‪ ,‬פאר ער איז געפארן קיין ארץ‬ ‫ישראל‪ ,‬איך וויל אייך איבערגעבן א ווארט‪ ,‬מען האט געזאגט היינט אין‬ ‫הלל‪' ,‬יוסף ה' עליכם עליכם ועל בניכם'‪ ,‬וואס איז די צוויי מאל 'עליכם'?‬ ‫האט געזאגט דער הייליגער ערשטער בעלזער רב דער שר שלום‪,‬‬ ‫זכותו הקדוש והטהור יגן עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬ווען א איד ווערט אביסל‬ ‫בעסער ביי זיך אליינס‪ ,‬ער וויל האבן גוטע קינדער‪ ,‬היינטיגע דורות‬ ‫יט‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫דארף מען דאך האבן אזויפיל סיעתא דשמיא אויפצוציען ערליכע‬ ‫אפגעהיטענע לעכטיגע קינדער‪ ,‬ער וויל עס האבן‪ ,‬דאס איז זיין גרעסטע‬ ‫השתוקקות‪ ,‬דארף ער זען צו ארבעטן אויף זיך‪ ,‬אז ער וועט ווערן‬ ‫בעסער‪ ,‬וועלן די קינדער 'אויטאמאטיקלי' ווערן בעסער‪ .‬טייטשט מיט‬ ‫דעם דער הייליגער שר שלום‪' :‬יוסף ה' עליכם'‪ ,‬אז דו וועסט מאכן מער‬ ‫אידישקייט אויף דיר‪ ,‬איז 'עליכם'‪ ,‬דאס וואס וועט צוקומען אויף אייך‪,‬‬ ‫וועט ארויפגיין 'על בניכם'‪.‬‬ ‫עס איז דא א ווארט פון שינאווער רב‪ ,‬די זעלבע זאך זאגט דער שפת‬ ‫אמת‪ ,‬זיי זאגן די זעלבע זאך בערך‪' :‬ומל ה' אלקיך את לבבך ואת לבב‬ ‫זרעך'‪ .‬פרעגט דער שינאווער רב‪ ,‬וואס איז טייטש 'לבב זרעך'? די תורה‬ ‫איז דאך געגעבן געווארן פאר יעדן איינעם' עס וואלט געדארפט שטיין‬ ‫'ומל ה' אלקיך את לבבך'‪ ,‬וואס מיינט דאס 'לבב זרעך'? זאגט דער‬ ‫הייליגער שינאווער רב‪ ,‬אז 'ומל ה' אלקיך את לבבך'‪ ,‬אז דו וועסט תשובה‬ ‫טון‪ ,‬וועט עס ארויפגיין אויף דיינע קינדער‪ ,‬די בחינה‪' ,‬עליכם ועל‬ ‫בניכם'‪.‬‬ ‫דאס איז די יסוד‪ ,‬היינטיגע צייטן דארף מען איין זאך‪ :‬ווערן בעסער‬ ‫פאר די קינדערס וועגן‪ .‬יעדע טאטע וויל דאך האבן גוטע קינדער‪ ,‬אונז‬ ‫האבן נישט קיין זכותים‪ ,‬אבער די כח פון הבל פיהם תינוקות של בית‬ ‫רבן‪ ,‬וואס שטייט אין אור לישרים אז דאס מיינט בחורים אויך‪ ,‬דאס‬ ‫מיינט נישט נאר פיצלעך קינדער‪ .‬אז מען וועט אריינלייגן כוחות אין די‬ ‫קינדערלעך‪.‬‬ ‫אונז זאגן מיר פארן הייליגן באשעפער אין דעם הייליגן טאג‪ ,‬אונז‬ ‫ברענגען מיר דעם ערבה‪ .‬אונז זענען מיר טאקע 'אין בו טעם ואין בו‬ ‫ריח'‪ ,‬אונז זענען מיר זייער שוואך‪ ,‬אבער אונז ווילן מיר האבן ערבה ‪-‬‬ ‫זרע‪ ,‬גוטע קינדערלעך‪ ,‬דאס ווילן מיר האבן‪ ,‬אויף דעם איז אונזער‬ ‫שטרעבונג‪ ,‬און אויף דעם האפן מיר‪.‬‬ ‫*‬ ‫רבותי‪ ,‬אנצוקומען צו גוטע קינדער‪ ,‬אויסער די חינוך‪ ,‬און מען דארף‬ ‫אכטונג געבן מיט שמירה עליונה‪ ,‬דארף מען נאך א זאך טון‪.‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫כ‬ ‫עס איז דא א גמרא אין מסכת ראש השנה )דף ל"א ע"א(‪ ,‬די גמרא זאגט‬ ‫אין מסכת ראש השנה‪' ,‬אתקין רבי אבהו בקסרי'‪ ,‬דאס וואס אונז בלאזן‬ ‫מיר תשר"ק‪ ,‬תקיעה שברים תרועה תקיעה‪ ,‬די אלע מיני וועגן וואס מען‬ ‫בלאזט‪ ,‬האט רבי אבהו מתקן געווען אין שטאט קסרי‪ .‬פרעגט דער‬ ‫הייליגער רבינו האי גאון ‪ -‬פון די גאונים‪ ,‬איך פארשטיי נישט‪ ,‬פון משה‬ ‫רבינו ביז רבי אבהו האט מען נישט געבלאזן? יעדן דור בלאזט מען‪ .‬נו‪,‬‬ ‫וויאזוי מען האט געבלאזן אמאל‪ ,‬אזוי דארף מען בלאזן?! וואס דארף רבי‬ ‫אבהו קומען מיט אלע ספיקות און מסופק צו דריי מאל אזוי‪ ,‬שברים‪ ,‬צו‬ ‫שברים תרועה‪ ,‬צו תרועה אליינס? וואס טייטש וואס איז די ספק? מען‬ ‫האט דאך געבלאזן אלע יארן‪ ,‬מען האט אייביג געבלאזן‪ ,‬וואס איז די ענין‬ ‫וואס רבי אבהו איז געקומען? אזוי פרעגט רבינו האי גאון‪.‬‬ ‫דער הייליגער ריטב"א זאגט מורא'דיגע ווערטער‪ .‬דער ריטב"א זאגט‬ ‫אזוי‪ :‬יעדן דור טוישט זיך דער קלעזמער‪ ,‬איין דור איז א פידל די‬ ‫שענסטע‪ ,‬איין דור איז א טראמפעט די שענסטע‪ ,‬איין דור איז א‬ ‫קלארינעט די שענסטע‪ .‬עס טייטש יעדע תקופה יעדע מקום יעדע זמן‬ ‫האט זיך זיין כלי זמר וועלכע עס איז די ריכטיגע‪.‬‬ ‫די טרערן‪ ,‬די גמרא זאגט אין מסכת ראש השנה )דף ל"ג ע"ב( אז די אלע‬ ‫קולות זענען אזוי ווי טרערן‪ .‬שטייט דארטן 'יום תרועה יהיה לכם'‪ ,‬זאגט‬ ‫דער תרגום‪' ,‬יום יבבא'‪ .‬זאגט די גמרא‪ ,‬שטייט די מאמע פון סיסרא‪,‬‬ ‫'ותיבב אם סיסרא'‪ ,‬זי האט געוויינט‪ .‬איז תרועה אזוי ווי א געוויין‪,‬‬ ‫צעהאקטע קולות‪ .‬יעצט‪ ,‬עס איז געווען איין דור וואס די וויינעכץ איז‬ ‫געווען א תרועה‪ ,‬די מין געוויין מען האט געוויינט אויף דעם‪ ,‬די קולות‬ ‫זענען ארויסגעקומען‪ ,‬די מוזיק איז ארויסגעקומען אויף דעם אופן‪ .‬אן‬ ‫אנדערע דור איז ארויסגעקומען די קולות‪ ,‬מען האט געוויינט אויף‬ ‫שברים‪ ,‬עס איז אן אנדערע מין‪ .‬עס איז געווען א דור וואס איז געווען‬ ‫שברים תרועה ‪ -‬אלע ביידע‪.‬‬ ‫איז ממילא‪ ,‬דאס האט רבי אבהו געזאגט‪ ,‬דו קענסט נישט זאגן אין‬ ‫פריערדיגן דור האט מען אויך געבלאזן‪ ,‬פון משה רבינו בלאזט מען‪ .‬יעדן‬ ‫דור האט מען געוויינט אן אנדערע געוויין‪ .‬בעונותינו הרבים‪ ,‬די געוויין‬ ‫היינט‪ ,‬די בכיה היינט‪ ,‬איז א געוויין אויף זייער אסאך זאכן‪.‬‬ ‫כא‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫לאמיר זיך געבן א שטעל אפ‪ ,‬דא אין בית המדרש די הייליגסטע‬ ‫מינוטן‪ .‬טייערע ברידער‪ ,‬טייערע אידן‪ ,‬די געוויין דארף מען האבן‪ .‬שטייט‬ ‫אין מדרש‪ ,‬יעקב אבינו איז געווען בבית לבן‪ ,‬האט ער דארטן מקריב‬ ‫געווען‪ ,‬געטון זיין עבודה‪ .‬און וואס איז געווען דער ניסוך המים? זאגט‬ ‫דער מדרש‪ ,‬דאס זענען געווען די טרערן‪ .‬רבינו בחיי זאגט אויך אז דער‬ ‫ניסוך המים דאס איז טרערן‪ .‬יעצט אין סוכות איז דאך געווען שמחת בית‬ ‫השואבה‪ ,‬ניסוך המים‪ .‬מען דארף אין הימל האבן איין זאך‪ .‬אונזער מויל‬ ‫נעבעך איז נישט דער איידלסטער מויל‪ .‬אונזערע אויגן‪ ,‬איין זאך וואס‬ ‫קען העלפן אלסדינג‪ ,‬עס וואשט אפ‪ ,‬זאגט דער חתם סופר‪ ,‬דאס איז‬ ‫טרערן‪ .‬טרערן איז א מורא'דיגע זאך‪ ,‬די כח פון בכיה‪ .‬אמאליגע צייטן‪,‬‬ ‫אידן‪ ,‬עם הארצים‪ ,‬פשוט'ע אידן‪ ,‬געגאסן טרערן ביים דאווענען‪ ,‬זיי האבן‬ ‫נישט געוואוסט אלע טייטשן‪ ,‬זיי האבן נישט געוואוסט וואס 'בכשיל‬ ‫וכילפות יהלומון' איז טייטש‪ ,‬זיי האבן נישט געוואוסט 'הלעג השאננים'‬ ‫וואס איז טייטש‪ ,‬אבער זיי האבן געוויינט צום אייבערשטן‪ .‬מען דארף‬ ‫ווארט דער אייבערשטער‪.‬‬‫האבן טרערן‪ ,‬דאס ַ‬ ‫עס איז דא א מורא'דיגער רבי שלמה קלוגער‪ ,‬ער זאגט אזוי ווי עס‬ ‫איז דא תפלה בציבור‪ ,‬איז דא דמעות של ציבור‪ .‬ווען א ציבור צעוויינט‬ ‫זיך‪ ,‬אידן וויינען‪ .‬איך מיין אז מען דארף נישט מסביר זיין וואס צו וויינען‪,‬‬ ‫איך דארף נישט מסביר זיין דארפסט וויינען וועגן דעם‪ ,‬דארפסט וויינען‬ ‫וועגן דעם‪ .‬היינט איז שברים תרועה‪ ,‬שברים תרועה צוזאמען‪ .‬טאטעס‬ ‫קאפּענען די דאכענע‪ ,‬אז א קינד איז נעבעך אין שפיטאל‪,‬‬ ‫און מאמעס ָ‬ ‫אדער א קינד איז אראפגעקראכן פון אידישן דרך‪ ,‬אדער אהין אדער‬ ‫אהער‪ ,‬אדער עס איז נישטא קיין רואיגקייט צווישן די קינדער אין שטוב‪,‬‬ ‫שלום בית וכו' וכו'‪ .‬עס איז דאך מורא'דיג‪.‬‬ ‫אונז בעטן מיר‪ ,‬אסאך מאל זעט מען שתם תפלתי‪ ,‬די תפלות גייען‬ ‫פאר‪ ,‬עס איז 'סכתה בענן‬‫נישט אדורך‪ ,‬עס איז פארהאקט‪ ,‬עפעס גייט דא ָ‬ ‫מעבור תפלה'‪ .‬אבער איין זאך רבותי‪ ,‬אונז האבן מיר געדארפט אלע‬ ‫אנפאנגען צו וויינען א ריכטיגע בכיה‪ ,‬נישט זשאלעווען קיין טרערן‪.‬‬ ‫אמאל האט מען געקענט וויינען‪ ,‬אז עס איז געווען א הארץ‪' ,‬שפכי כמים‬ ‫לבך'‪ ,‬מען דארף האבן א הארץ‪ .‬היינט איז לא עלינו פון די גשם‪ ,‬פון די‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫כב‬ ‫נידריגקייט פונעם דור‪ ,‬איז דא שטיינער וואס ליגן אויפן הארץ‪' ,‬והסירותי‬ ‫את לב האבן'‪ ,‬מען דארף אראפנעמען דעם שטיין‪ ,‬דער שטיין לאזט נישט‬ ‫וויינען‪.‬‬ ‫אמאליגע אידן ער איז אריינגעקומען הושענא רבה אין בית המדרש‪,‬‬ ‫ער האט זיך צעוויינט צום אייבערשטן‪ ,‬ער האט געוואוסט אז דער‬ ‫אייבערשטער איז דא‪ ,‬איך דארף האבן נחת פון מיינע קינדער‪ ,‬איך דארף‬ ‫האבן מיינע קינדער זאלן האבן קינדער‪ ,‬איך האב קינדער וואס דארפן‬ ‫געהאלפן ווערן מיט קינדער‪ ,‬עס איז דא קינדער וואס דארפן האבן‬ ‫מנוחה אין שטוב‪ ,‬עס איז דא קינדער וואס האבן נישט קיין פרנסה‪ ,‬איך‬ ‫אליינס דארף האבן פרנסה‪ ,‬איך דארף זיין געזונט מיין בני בית דארף זיין‬ ‫געזונט‪.‬‬ ‫מען דארף זיך נעמען אין די הענט אריין‪ ,‬רבותי‪ ,‬די טרערן דארפן צו‬ ‫זיין‪ .‬וואו זענען די טרערן פון אמאליגע אידן? פשוט'ע דמעות‪ ,‬פשוט'ע‬ ‫טרערן‪' ,‬קול של בכי'‪ .‬דוד המלך איז געווען 'כי שמע ה' קול בכיי' דער‬ ‫אייבערשטער האט געהערט מיין קול פון געוויין‪ .‬ער זאגט טאקע 'הטה‬ ‫אזנו לי ובימי אקרא'‪' ,‬אהבתי כי ישמע ה' את קולי'‪ ,‬אבער אמאל גייט עס‬ ‫נישט‪ ,‬האט ער אונז אויסגעלערנט‪ ,‬היינט איז זיין טאג‪ ,‬אז 'שמע ה' קול‬ ‫בכיי'‪.‬‬ ‫רבותי‪ ,‬לאמיר מאכן א ציבור'דיגע דמעות‪ ,‬זאל יעדער איינער פארגיסן‬ ‫טרערן‪ ,‬זאל יעדער רחמנות האבן אויף זיך‪ ,‬רחמנות האבן אויף די בני בית‪.‬‬ ‫מען הערט דאך אזעלכע שמועות מבהילות היינט‪ ,‬קיינער ווייסט‬ ‫נישט וואס די נעקסטע מינוט ברענגט‪ ,‬מען ווייסט דאך נישט גארנישט‪.‬‬ ‫אזוי ווי איך האב געזאגט ביי נעילה‪ ,‬מען לעבט אין א שרעק‪ ,‬מען האט‬ ‫מורא צו גיין צום דאקטאר‪ ,‬מען ווייסט נישט וואס ער גייט זאגן‪ ,‬וואס ער‬ ‫גייט זען‪ ,‬וואס איך האב פחד היינט‪ .‬מען איז פשוט צערודערט‪ ,‬מען‬ ‫ציטערט‪ ,‬מען ציטערט פאר די קינדער‪ ,‬מען ציטערט פאר זיך‪.‬‬ ‫דאס איז דער טאג היינט‪ ,‬א מורא'דיגער טאג‪ .‬היינט איז א טאג וואס‬ ‫מען גיסט אלעס‪ ,‬זענען גדלים על מים‪ ,‬ערבה איז גדלה על כל מים‪ .‬איין‬ ‫כג‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫זאך אונז דארף מיר האבן גוטע קינדער און על כל מים‪ ,‬מיט א פייער‬ ‫מעג מען גיסן טרערן‪.‬‬ ‫איך בעט אייך‪ ,‬רבותי‪ ,‬זשאלעוועטס נישט קיין טרערן! שוינטס נישט‬ ‫די טרערן! מען קען וויינען‪ ,‬מען דארף נאר וועלן וויינען! בעסער צו וויינען‬ ‫פאראויס ווי חס ושלום צו וויינען נאכדעם‪ ,‬ווייל ווען מען וויינט וויינט‬ ‫מען‪ ,‬מען וויינט וויינט מען‪' ,‬כי שמע ה' קול בכיי'‪ .‬דאס איז די בכיות‪ ,‬דאס‬ ‫איז קול‪.‬‬ ‫וועגן דעם בלאזט מען שופר אין הושענא רבה‪ .‬וואו קומט יעצט‬ ‫שופר? אז עס איז א טאג פון בכיה‪ ,‬בלאזט מען תשר"ת ‪ -‬תקיעה שברים‬ ‫תרועה תקיעה‪ ,‬ביי יעדע הקפה‪.‬‬ ‫רבונו של עולם‪ ,‬איך ווייס נישט‪ ,‬מען קען וויינען אויף דעם‪ ,‬מען קען‬ ‫וויינען אויף דעם‪ ,‬עס איז פארשידענע געוויינעכץ‪ .‬אבער עס איז נעבעך‬ ‫דער דור האט אלע מיני געוויינעכץ‪ .‬די נבואה האט מתקן געווען אז דאס‬ ‫איז אלע מיני זאכן‪ ,‬דארטן שטייען מיר יעצט‪.‬‬ ‫*‬ ‫דאס איז דער כח הציבור‪ .‬עס שטייט פון הייליגע צדיקים‪ ,‬פון רבי ר'‬ ‫אלימלך ועוד‪ ,‬אז ציבור איז נישט טייטש צען אידן‪ ,‬זאגט דער אבני נזר‪,‬‬ ‫נישט צען אידן‪ ,‬נאר איינער האט אינזין דעם צווייטן‪ .‬אויב ביי דיר אין‬ ‫שטוב איז ברוך השם לעכטיג ‪ -‬הודו לה' כי טוב‪ ,‬דו ביסט געזונט‪ ,‬די‬ ‫שטוב איז געזונט‪ ,‬די קינדער זיי וואקסן אויס שיין‪ .‬אבער האסט א שכן‬ ‫אין בית המדרש וואס ער פלאגט זיך‪ ,‬וואס בעטסטו נישט פאר דיין גוטע‬ ‫פריינט? דאס איז טייטש ציבור ‪ -‬זאגט דער אבני נזר‪ .‬נישט ווען יעדער‬ ‫בעט פאר זיך‪ ,‬צען אידן וואס בעטן פאר זיך איז נישט קיין ציבור‪ .‬עס‬ ‫דארף איינער אינזין האבן דעם צווייטן‪ ,‬ואהבת לרעך כמוך‪ .‬לאז א טרער‬ ‫פאר דיין צווייטן ברידער‪ ,‬לאז א טרער! דיינע תפלות ווערן אנגענומען‪,‬‬ ‫'המתפלל בעד חבירו הוא נענה תחלה'‪ .‬האב אינזין!‬ ‫איך קען אידן וואס זענען דא אין בית המדרש וואס דארפן שידוכים‬ ‫פאר די קינדער‪ ,‬זיי פלאגן זיך‪ ,‬זיי ווילן געהאלפן ווערן‪ ,‬לאז א טרער פאר א‬ ‫איד זאל געהאלפן ווערן‪ .‬איך קען אידן וואס דארפן ישועות אין אנדערע‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫כד‬ ‫ענינים‪ ,‬דו קענסט זיי אויך‪ ,‬אונז קענען מיר זיי‪ .‬לאמיר וויינען פאר אידן‪,‬‬ ‫לאמיר וויינען‪ ,‬דאס איז צער הכלל ישראל‪ ,‬דאס ווערט ממילא צער‬ ‫השכינה‪ ,‬דאס זענען די מורא'דיגע כוחות פון דעם טאג‪.‬‬ ‫*‬ ‫'ערבה' איז טייטש 'זרע'‪ ,‬מען דארף בעטן אויף די קינדער‪ ,‬אויף די‬ ‫דורות‪ ,‬זאלן בלייבן אידן‪' .‬הבן יקיר לי אפרים אם ילד שעשועים כי מדי‬ ‫דברי בו זכור אזכרנו עוד על כן המו מעי לו'‪ .‬דוד המלך זאגט )תהלים ב‪ ,‬ז(‬ ‫'אני היום ילדתיך'‪ ,‬וואס וויל ער זאגן מיט דעם אז איך בין היינט‬ ‫געבוירן? עס שטייט פון פריערדיגע א משל‪ ,‬דער רבי פלעגט עס אויך‬ ‫ברענגען‪ ,‬אין תש"כ האט דאס דער רבי געזאגט‪ ,‬דער רבי ברענגט עס‬ ‫'שמעתי'‪ ,‬עס איז א משל וואס עס שטייט פון פריערדיגע‪.‬‬ ‫לכאורה שטעלט זיך א קשיא‪' ,‬הבן יקיר לי אפרים'‪ ,‬דאס איז א טייער‬ ‫קינד‪' ,‬אם ילד שעשועים'‪ ,‬דאס איז א פיצל קינד וואס איך טו מיך שפילן‬ ‫מיט אים‪ ,‬איך האב הנאה פון אים‪ .‬דארף שטיין 'על כן המו מעי לו'‪ ,‬מיין‬ ‫געדערעם ברומט‪' ,‬רחם ארחמנו נאם ה''‪ ,‬ווי קומט דאס 'כי מדי דברי בו‬ ‫זכור אזכרנו עוד'? איין קשיא‪.‬‬ ‫נאך א קשיא‪ ,‬וואס איז טייטש 'זכור אזכרנו'? איך דארף דערמאנען?‬ ‫'אין שכחה לפני כסא כבודך'‪ ,‬דער אייבערשטער פארגעסט נישט‬ ‫גארנישט‪ ,‬ווי קומט די 'זכור אזכרנו עוד'?‬ ‫נאר וואזשע דען? עס איז געווען אמאל א קינד‪ ,‬א פיצל קינד‪ ,‬דער‬ ‫טאטע האט זיך געשפילט מיט אים‪ ,‬ער איז אהיימגעקומען נאך א טאג‬ ‫ארבעט‪ ,‬ער האט זיך אפגעגעבן מיטן קינד און געשפילט מיט אים‪ .‬ווען‬ ‫דער קינד האט אנגעפאנגען צו זאגן די ווארט 'טאטי'‪ ,‬האט אים אזוי‬ ‫באנומען‪ ,‬ער איז געווען אזוי בשמחה‪' ,‬דער שעפעלע זי רופט מיך שוין‬ ‫טאטי‪ ,‬ער רעדט צו מיר'‪ .‬שפעטער ער האט זיך אפגעגעבן מיט אים‪ ,‬ער‬ ‫האט געלערנט מיט אים‪ ,‬ער האט אים אריינגעלייגט חכמה‪ ,‬אריינגעלייגט‬ ‫בינה‪ ,‬אריינגעלייגט דעת‪ ,‬ער איז אויפגעוואקסן‪ ,‬ער האט געקענט אסאך‬ ‫לערנען‪ ,‬און ער האט מצליח געווען‪.‬‬ ‫כה‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫ויהי היום‪ ,‬ער האט געכאפט א רוק נעבעך‪ ,‬איבערגעלאזט אלסדינג‪,‬‬ ‫ער איז געווארן זייער זייער נאכגעלאזט‪ ,‬עס איז אים געווארן‬ ‫פארשטאפט די קאפ‪ ,‬פארשטאפט די לערנען‪ ,‬ער האט נישט געלערנט‪,‬‬ ‫ער האט נישט געדאוונט‪ ,‬ער האט זיך אויפגעפירט זייער געמיין‪ .‬דער‬ ‫טאטע איז געווען זייער ברוגז‪ ,‬איך האב מיך אוועקגעגעבן מיין לייב און‬ ‫לעבן פאר דעם קינד‪ ,‬זיין בן יחיד‪ ,‬און איך האב געהאפט ער וועט מצליח‬ ‫זיין‪ ,‬ער וועט וואקסן א גדול‪ ,‬און נעבעך‪ ,‬נעבעך‪ ,‬נעבעך‪.‬‬ ‫דער קינד איז אבער געווען א קלוג קינד‪ .‬האט ער געזאגט‪" ,‬טאטי‪,‬‬ ‫טאטי‪ ,‬איך בעט דיך‪ ,‬איין זאך‪ ,‬איך בין א קליין קינד‪ ,‬דערמאן דיך צוריק‪,‬‬ ‫איך בין געווען א בעיבי‪ ,‬האסט הנאה געהאט פון איין ווארט 'טאטי'"‪.‬‬ ‫עס שטייט אין מדרש‪ ,‬ווען משיח וועט קומען‪ ,‬און די מקטריגים וועלן‬ ‫מקטרג זיין‪ ,‬וועט דער אייבערשטער זאגן‪' ,‬אחות לנו קטנה'‪ ,‬כלל ישראל‬ ‫איז אזויווי א קטנה‪ ,‬קליין‪ ,‬מען קען נישט האבן קיין טענות‪ ,‬עס איז א‬ ‫פיצעלע קינד‪ ,‬אומוויסנדיג‪" .‬טאטי‪ ,‬דערמאן דיך ווען איך האב געזאגט די‬ ‫ווארט 'טאטי'‪ ,‬האסטו זיך געפרייט"‪.‬‬ ‫טייטשט מיט דעם דער רבי‪ ,‬די משנה )סוטה מט‪' ,(:‬בעקבתא דמשיחא‬ ‫אין לנו להשען אלא על אבינו שבשמים'‪ .‬פרעגט דאך די וועלט‪' ,‬אין לנו‬ ‫להשען על אבינו שבשמים'? און ווען עס איז נישט עקבתא דמשיחא‪,‬‬ ‫האבן מיר זיך אויף וועם צו פארלאזן אויך נאר אויפן אייבערשטן? וואס‬ ‫איז פשט אז בעקבתא דמשיחא אין לנו להשען אלא על אבינו שבשמים?‬ ‫זאגט דער רבי פשט‪ ,‬די ווערטער 'אין לנו להשען אלא על אבינו‬ ‫שבשמים' זאגן מיר‪' ,‬הייליגער טאטע‪ ,‬אונז געדענקען מיר נאך אז דו‬ ‫ביסט אונזער טאטע‪ .‬אונז פירן מיר זיך נישט אויף ווי עס דארף צו זיין‪,‬‬ ‫דער מח איז פארקלאפט‪ ,‬די הארץ איז פארשטאפט‪ ,‬אונז טויגן מיר נישט‪.‬‬ ‫אבער איין זאך‪ ,‬אוי טאטע‪ ,‬אוי לעכטיגע טאטע‪ ,‬אוי הייליגע טאטע‪ ,‬די‬ ‫ווערטער געדענקען מיר‪' ,‬אין לנו להשען אלא'‪ ,‬אונז זאגן מיר נאך אבינו‬ ‫שבשמים‪ .‬אולי קען מען זאגן‪ ,‬דוד מלך ישראל‪ ,‬ער האט זיך דאך‬ ‫אנגענומען פאר אידישע קינדער‪ ,‬ער האט דאך דעם חותם‪ ,‬ער טוט אויף‬ ‫דעם אויפטו‪' ,‬אני היום ילדתיך'‪ ,‬איך בין א פריש קינד‪ ,‬איך שריי טאטע‪,‬‬ ‫דאס איז דער כח‪.‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫כו‬ ‫און דאס זאגן מיר יעדעס מאל ביי כתר‪' ,‬הוא אלקינו‪ ,‬הוא אבינו‪ ,‬הוא‬ ‫מלכנו'‪ ,‬אונז דערמאנען‪ ,‬אונז געדענקען מיר‪' ,‬הוא אלקינו‪ ,‬הוא אבינו'‪.‬‬ ‫אונז ווייסן מיר‪ ,‬א פיצל קינד מען וויגט אים איין צו שלאפן‪ ,‬די מאמע‬ ‫זינגט מיט אים אדון עולם‪ ,‬זי גיט זיך אפ מיט אלעמען‪ .‬די מאמע זאגט‬ ‫שעפעלע‪ ,‬לאמיר ליינען קריאת שמע ‪ -‬שמע ישראל‪ ,‬די יונגעלע זאגט‬ ‫מיט‪ ,‬די קליינע שעפעלע זאגט מיט‪" ,‬ה' אלקינו ה' אחד"‪ .‬די ווערטער‬ ‫"אלקינו" איז וועגן 'אני היום ילדתיך'‪ ,‬פון ווען מען איז געבוירן‪.‬‬ ‫עס קומט אן הושענא רבה‪ ,‬אונז האבן מיר נישט וואס אויפצואווייזן‪,‬‬ ‫אונז ווילן מיר האבן דעם חותם מיטן ו'‪ ,‬אונז ווילן מיר האבן א חותם‬ ‫מלא ‪ -‬כלל ישראל‪ .‬אבער איין זאך‪" ,‬אני היום ילדתיך"‪ ,‬אונז זענען מיר‬ ‫פיצעלע בעיביס‪ ,‬פיצעלע קינדער‪' ,‬אחות לנו קטנה'‪ ,‬דערמאן זיך צוריק‬ ‫רבונו של עולם‪ ,‬ווען מען האט געזאגט מיט אונז 'שמע ישראל ה'‬ ‫אלקינו'‪ .‬מען גייט יעצט אויסשרייען‪' ,‬הושע נא למענך אלקינו'‪ ,‬מיינט‬ ‫מען דעם "אלקינו" פון פיצל קינד‪ ,‬פון "אני היום ילדתיך"‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫געזאגט שמע ישראל‪ ,‬אבינו שבשמים‪' ,‬הוא אלקינו הוא אבינו'‪.‬‬ ‫גייען מיר יעצט אלע אויסשרייען‪ ,‬רבותי‪ ,‬אויסשרייען פארן לעכטיגן‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‬ ‫באשעפער‪ ,‬מיט מסירות נפש‪ ,‬אוועקגעבן די לעצטע כוחות‪… ,‬‬ ‫¿ל ַמﬠַ נ¿ ָך ¡‡ל ≈…‪‰‬ינ ּו …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫*‬ ‫בעצם‪ ,‬די נשמות קומען דאך אויבן פון תחת כסא הכבוד‪ ,‬פון נהנה‬ ‫מזיו השכינה‪ ,‬וואס דארפן זיי אראפקומען? נאר דער אייבערשטער האט‬ ‫אונז באשאפן‪ ,‬ווייל 'אין מלך בלא עם'‪ ,‬מען דארף האבן א פאלק זאל‬ ‫ממליך זיין דעם אייבערשטן‪ָ ,‬אן א פאלק איז נישטא קיין מלך‪ .‬אונז זענען‬ ‫מיר באשאפן געווארן פארן טובה פון דעם מלך מלכי המלכים‪ .‬מען קען‬ ‫נישט האבן קיין טענות אויף אונז אז זעען מיר אויס אזויווי אונז זע מיר‬ ‫אויס‪ ,‬ווייל אונז וואלטן מיר גערן געבליבן אויבן‪ .‬אונז וואלטן מיר‬ ‫קיינמאל נישט אראפגעקומען‪ ,‬ביי איינע פון די טעמים וואס מען איז‬ ‫אראפגעקומען איז ווייל 'אין מלך בלא עם'‪ ,‬דער אייבערשטער האט אונז‬ ‫באשאפן פאר 'זיין' כבוד וועגן‪ ,‬קען מען נישט דן זיין אידן ח"ו‪ ,‬ווייל דער‬ ‫כז‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫אייבערשטער איז דער וואס האט אונז אראפגעשיקט פאר זיין כבוד …‬ ‫נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ נ¿ ָך ּב …ו ¿ר ≈‡נ ּו …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫*‬ ‫אונז ווארט מיר אויף די גרויסע גאולה‪ .‬אידן ווארטן שוין יארן‪,‬‬ ‫מ'האפט יעדן טאג 'אחכה לו בכל יום שיבוא'‪' ,‬חוכי ישועות' מען האפט‬ ‫און מען האפט און מען בעט 'את צמח דוד'‪' ,‬ולירושלים עירך'‪ .‬אבער‬ ‫פארדעם‪ ,‬רבותי‪ ,‬זאגט מען אנפאנג שמונה עשרה‪' ,‬ראה נא בענינו‪,‬‬ ‫וגאלנו מהרה למען שמך'‪ .‬וואס איז דאס? שפעטער ביי 'את צמח'‪ ,‬ביי‬ ‫'ולירושלים'‪ ,‬דארט בעט מען אויף די גאולה‪ .‬וואס איז די 'יגאלנו מהרה‬ ‫למען שמך'? דער הייליגער תולדות זי"ע זאגט‪ ,‬אז פאר מען בעט די‬ ‫גרויסע גאולה דארף מען האבן א גאולה פרטיות‪ ,‬יעדער איינער ‪ -‬ווי‬ ‫דער רבי פלעגט נאכזאגן פון אלגאזי‪' .‬מכל משמר נצור לבך' – מען איז‬ ‫אין תפיסה‪' ,‬משמר' איז טייטש א תפיסה‪ ,‬ביי מקושש שטייט די לשון‬ ‫'ויהי במשמר'‪' .‬מכל משמר' ‪ -‬א מענטש איז איינגעשפארט ביי זיך‪' ,‬נצור‬ ‫לבך'‪ .‬א איד דארף צו וויסן אז ער איז אין תפיסה‪ ,‬אסאך זאכן וואס ער‬ ‫וויל נישט טון‪ ,‬אבער ער איז געפאנגען‪' ,‬הרגל נעשה טבע' וכו' וכו'‪ ,‬ער‬ ‫איז נישט פריי‪ ,‬ער איז נישט קיין בן חורין‪ ,‬ער איז ביי זיך אין תפיסה‪.‬‬ ‫דאס איז די ערשטע זאך דארף מען בעטן א גאולה פרטיות‪' .‬וגאלנו‬ ‫מהרה למען שמך' מיינט מען א גאולה פרטיות‪.‬‬ ‫שבת אין לכה דודי זאגט מען 'קרבה אל נפשי גאלה'‪ ,‬קודם מיין נפש‪,‬‬ ‫און נאכדעם קען מען בעטן א גאולה כלליות‪.‬‬ ‫עס קומט אזא טאג‪ ,‬א טאג וואס איז הושענא‪ ,‬מען שרייט 'צועקים‬ ‫הושענא'‪ ,‬דארף מען בעטן דעם אייבערשטן מען זאל אונז ארויסנעמען‬ ‫פון די אייגענע גלות‪ .‬ווי דער הייליגער ערשטער בעלזער רב‪ ,‬האט‬ ‫געזאגט‪' ,‬שתרחמני עוד בגלותי'‪ .‬האט ער געפרעגט‪ ,‬עס וואלט געדארפט‬ ‫שטיין 'שתרחמנו עוד מגלותי לגאלנו'‪ .‬וואס טייטש "בגלותי"? ווייל אפילו‬ ‫אין גלות דארף מען אויך האבן א גאולה‪' .‬שתרחמנו עוד בגלותי לגאלנו'‪.‬‬ ‫*‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫כח‬ ‫כ'מוז דא דערמאנען אז מען רעדט פון דעם‪ .‬מען דערמאנט עס ווען‬ ‫מען געדענקט‪ ,‬מען האט געהאפט פאריאר אז מען וועט שוין האבן‬ ‫גע'פועל'ט‪ ,‬אבער 'עדיין לא נושענו'‪ .‬עס איז דא א איד‪ ,‬עס איז דא אסאך‬ ‫אידן‪ ,‬אבער איין איד וואס איז דא הנלוה אלינו‪ ,‬וואס יעדער איינער‬ ‫ווייסט‪ ,‬נעבעך נחמיה צבי בן דינה‪ ,‬דער אייבערשטער זאל זיך מרחם זיין‪.‬‬ ‫מען דארף טראכטן‪ ,‬מען האט פריער געזאגט‪ ,‬אזוי ווי מען בעט פאר‬ ‫יענעם‪ ,‬דארף מען געדענקען אז עס איז דא א איד וואס איז אונטער די‬ ‫גראטעס‪ ,‬ער קען נישט זען די לעכטיגע זון‪ ,‬ער זעט נישט זיין משפחה‪,‬‬ ‫ער זעט נישט זיינע קינדער‪ ,‬ער זעט נישט זיינע אייניקלעך‪ .‬ער איז‬ ‫נעבעך 'אסור בזיקים ונכבדיהם בחבלי ברזל'‪ ,‬ער איז ארומגענומען מיט‬ ‫אייזערנע קייטן נעבעך‪ ,‬פון קאפ ביז פוס נעבעך‪ ,‬און ער איז נאך אלס‬ ‫דארט‪ ,‬ער זיצט דארטן‪.‬‬ ‫היינט איז דער טאג פון דוד המלך‪ ,‬תחכמני תהא כמוני‪ ,‬ער האט דעם‬ ‫טבעת המלך‪ ,‬הייליגער דוד המלך‪ .‬וויפיל אידן האבן שוין אויסגעזאגט‬ ‫תהלים‪ ,‬נישט איינס און נישט צוויי‪ ,‬און נישט הונדערט און נישט טויזנט‬ ‫פאר דעם איד‪ .‬מען איז מזכיר זיין נאמען מדי יום ביומו‪ .‬דער איד נעבעך‬ ‫שמאכט אין תפיסה‪ ,‬און אונז גייען מיר אהיים עסן קרעפלעך‪ .‬עס איז א‬ ‫מנהג‪ ,‬עס איז אן ענין צו עסן קרעפלעך‪ ,‬עס איז אן ענין צו עסן מזונות‪,‬‬ ‫ניסן‪ ,‬ניסן מזונות‪ ,‬אלעס איז זייער פיין‪ .‬אבער טראכט איין מינוט פאר דו‬ ‫גייסט עסן די קרעפלעך‪ ,‬פאר דו גייסט זיך וואשן צו די סעודה‪ ,‬דערמאן‬ ‫דיך אז דארט איז דא א איד נעבעך וואס ער איז נישט ביי זיך נעבעך‪ ,‬ער‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫איז נעבעך איינגעבינדן‪ ,‬איינגעקייטערט‪ .‬דאס איז א גאולה פרטית‪… ,‬‬ ‫נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ נ¿ ָך ‚ּ …ו ֲ‡ ≈לנ ּו …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫*‬ ‫מען גייט זאגן 'הושענא למענך דורשנו'‪ .‬דער הייליגער שינאווער רב‬ ‫זאגט‪ ,‬שטייט אין תהלים )קיט‪ ,‬קעו( 'תעיתי כשה אובד בקש עבדך'‪ .‬שטעלט‬ ‫זיך דער שינאווער רב זי"ע עס האט געדארפט שטיין 'תעיתי'‪ ,‬איך‬ ‫בלאנדזשע‪' ,‬כשה נאבד'‪ ,‬וואס טייטשט 'כשה אובד'? די שה האט זיך‬ ‫פארלוירן? זאגט ער‪' ,‬בעיני ראיתי'‪ ,‬הערטס ווערטער פון שינאווער רב‪,‬‬ ‫איך האב געזען מיט מיינע אויגן א פאסטוך האט געהאט שעפסעלעך‪,‬‬ ‫כט‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫און ער איז געווען אביסל ווייט פון איין שעפסעלע‪ ,‬די שעפסעלע האט‬ ‫געפילט אז ער האט פארלוירן זיין פאסטוך‪ .‬ער האט אנגעפאנגען צו‬ ‫לויפן אהין און אהער און געמעקעט אלע קולות‪ ,‬ער האט ממש געוויינט‪,‬‬ ‫ער האט נישט געוואוסט וואו זיך אהינצוטון‪.‬‬ ‫טייטשט מיט דעם דער הייליגער שינאווער רב‪' :‬תעיתי כשה אובד'‪,‬‬ ‫די שעפסעלע האט פארלוירן‪ ,‬דער פאסטוך האט נישט פארלוירן‬ ‫גארנישט‪ .‬די שעפסעלע‪ ,‬ווען זי איז אביסל מרוחק‪ ,‬פילט זי אז זי האט‬ ‫פארלוירן איר פאסטוך‪ .‬אזוי טייטשט דער הייליגער שינאווער רב‪,‬‬ ‫'שראיתי בעיני'‪.‬‬ ‫רבותי‪ ,‬דער אייבערשטער איז דאך דער רעיא מהימנא‪' ,‬ה' רועי לא‬ ‫אחסר'‪ ,‬אים פעלט גארנישט‪ .‬אבער אונז פעלט‪ ,‬אונז זענען מיר ווייט‬ ‫פונעם אייבערשטן‪ ,‬אונז שפירן מיר נישט קיין טעם אין אידישקייט‪ ,‬אונז‬ ‫שפירן מיר נישט קיין טעם אין ערליכקייט‪ ,‬אונז לויפן מיר ארום ווי‬ ‫מבולבל‪ ,‬נע ונד‪ ,‬אונז זענען מיר נישט דא און נישט דארט‪ ,‬אונז זענען‬ ‫מיר צעקראכן‪ ,‬אונז האבן מיר פיזור הנפש‪ ,‬מענטשן גייען ארום ָאן א‬ ‫קאפ‪ָ ,‬אן א נשמה‪ָ ,‬אן א הארץ‪ ,‬נישט קיין איד‪ ,‬חס ושלום איך וויל נישט‬ ‫זאגן עפעס‪ ,‬מען איז נישט אינגאנצן דא‪ ,‬מען איז פארבלאנדזשעט‪.‬‬ ‫'תעיתי כשה אובד'‪ ,‬אונז זענען מיר פארלוירענע שעפסעלעך‪.‬‬ ‫אונז בעטן מיר איין זאך דער אייבערשטער‪' ,‬בקש עבדך'‪ ,‬אונז קענען‬ ‫מיר נישט אליינס‪ ,‬דו מוזט אונז אויפזוכן‪ ,‬גיי צו צו יעדן איינעם און כאפ‬ ‫אים ָאן און נעם אים צוריק‪' .‬ואני קרבת אלקים לי טוב'‪ ,‬אונז זאלן מיר‬ ‫נאנט ווערן צום אייבערשטן‪' .‬קרוב ה' לכל קוראיו לכל אשר יקראוהו‬ ‫באמת'‪ ,‬אבער אונז קענען מיר נישט בעטן אמת'דיג‪ ,‬אונז זענען מיר‬ ‫צעבראכענע שארבן‪ ,‬אונז זענען מיר נעבעך ָאן א קאפ‪ָ ,‬אן א נשמה‪ָ ,‬אן א‬ ‫גארנישט‪ ,‬דו קענסט אונז צוריקנעמען‪' .‬ציון דורש אין לה בכלל דבעיא‬ ‫דרישה'‪ ,‬דאס כנסת ישראל דארף דרישה‪ ,‬דער אייבערשטער דארף אונז‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ נ¿ ָך ּ„ …ו ¿ר ׁ ≈˘נ ּו …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫דורש זיין‪' ,‬בקש עבדך' …‬ ‫‪ I‬הקפה א' ‪i‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ֲ‡ ‪ƒ‬מ ָּ˙ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫ל‬ ‫אין פרשת משפטים שטייט )שמות כד‪ ,‬ו(‪ ,‬מען האט געלייגט 'חצי הדם‬ ‫באגנות'‪ ,‬מען האט געשפריצט האלב בלוט מיט בעקעלעך אויפן מזבח‪,‬‬ ‫און האלב האט מען געשפריצט אויף אידישע קינדער‪ .‬זאגט רש"י‪ ,‬מי‬ ‫חלקו? בא מלאך וחלקו‪ ,‬ווייל אי אפשר לצמצם‪ ,‬מען האט איינגעטיילט‬ ‫האלב אהער און האלב אהין‪ .‬שטייט דארטן‪ ,‬עס איז געווען א ברית‬ ‫צווישן אידן און דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫שטעלט זיך דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע‪ ,‬פארוואס דארף זיין‬ ‫פונקטליך א מלאך חלקו? זאגט ער‪ ,‬ווייל די אידן מיטן אייבערשטן זענען‬ ‫תואמים‪ ,‬זיי זענען צווילינג‪' ,‬לא אני גדול ממך ולא הוא גדול ממני'‪,‬‬ ‫אייניג ‪' -‬ישראל וקודשא בריך הוא חד'‪ .‬עס איז אזא בונד‪ ,‬מען האט זיך‬ ‫צוזאמגעבינדן איינער מיטן צווייטן‪ .‬איז 'חצי הדם באגנות' האט מען‬ ‫געשפריצט וואס דאס ווייזט אויפן אייבערשטן‪ ,‬ארויף אויפן מזבח‪ ,‬און‬ ‫האלב אויף די אידן‪ ,‬ווייל די אידן מיטן אייבערשטן זענען איינס‪ ,‬עס איז‬ ‫א ברית‪.‬‬ ‫גייען מיר יעצט אויסשרייען‪ ,‬דער אייבערשטער זאל געדענקען אז זיי‬ ‫י˙ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ¿ ּב ‪ƒ‬ר ָ‬ ‫האבן זיך צוזאמגעבינדן מיטן אייבערשטן‪… .‬‬ ‫נָ ‡‪.‬‬ ‫די גמרא ברענגט אין יומא )דף ס"ט ע"ב(‪ ,‬ירמי' הנביא‪ ,‬דניאל‪ ,‬מען האט‬ ‫אויפגעהערט צו זאגן הגדול הגבור‪ ,‬איה גדולתו? איה נוראותיו? זענען‬ ‫געקומען די אנשי כנסת הגדולה‪ ,‬זיי האבן געזאגט אז עס איז 'שה אחת‬ ‫בין ע' זאבים'‪ ,‬אין דעם גלות האלט מען זיך‪ ,‬מען ווערט נישט פארלוירן‪,‬‬ ‫דארט איז 'הן הן נוראותיו‪ ,‬הן הן גבורותיו'‪ .‬אבער רבותי‪ ,‬עס איז נישט‬ ‫קיין שיינע נוראותיו‪ .‬יא‪ ,‬דער אייבערשטער איז שטארק אז מען קען זיך‬ ‫האלטן אין גלות‪ ,‬עס איז נישט קיין פראכט פארן אייבערשטן‪ .‬בעטן מיר‪,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ָ ּ‚ ¿„ ָל ¿ך ו¿ ‪¿ ˙ƒ‬פ ַ‡ ¿ר ָּ˙ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ָּ„ ָ˙ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ָ„ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ו‪ ƒ‬ע ּו ָ„ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫לא‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫מען וויל געדענקען אמאל א זאך‪ ,‬מאכט מען א זכר‪ ,‬אזוי געדענקט‬ ‫מען‪ .‬פון דעם זכר דערמאנט מען זיך‪ .‬א זכר איז נאר א דערמאנונג‪.‬‬ ‫אמאל האבן אידן געלעבט מיט דעם 'שויתי ה' לנגדי תמיד'‪ ,‬מען האט‬ ‫געלעבט מיטן אייבערשטן‪ .‬אפילו א שפראך פון א פשוט'ער עם הארץ‪ ,‬א‬ ‫שפראך פון א אידענע‪ ,‬איז געווען מען רעדט פון אייבערשטן‪ ,‬דער‬ ‫אייבערשטער זאל העלפן‪ ,‬מען האט געהאפט אויפן אייבערשטן‪ ,‬דער‬ ‫אייבערשטער‪ .‬היינט נעבעך‪ ,‬אמאל מען דערמאנט זיך‪ ,‬רעדט מען פונעם‬ ‫אייבערשטן‪ .‬און דאס איז נעבעך א ווייטאג‪ ,‬צער השכינה‪.‬‬ ‫עס קומט אזא טאג‪ ,‬זאגט מען פארן אייבערשטן‪ ,‬אונז ווילן מיר דיך‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ז‪¿ ƒ‬כ ָר ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫שטענדיג געדענקען‪ ,‬נישט נאר מאכן א זכר‪… .‬‬ ‫נָ ‡‪.‬‬ ‫מען האט פריער געזאגט דא ביי די הקדמה‪ ,‬אז אלעס איז חסדים‬ ‫פונעם אייבערשטן‪ ,‬נאר עס איז דא צוגעדעקטע חסדים‪' ,‬למען איתן‬ ‫הנזרק בלהב אש'‪ ,‬עס איז ארומגענומען מיט פייער‪ ,‬אינעווייניג איז חסד‪.‬‬ ‫די מדת החסד האט טענות‪ .‬די מדת החסד ‪ -‬זאגט דער הייליגער רבי‬ ‫דער בני יששכר‪ ,‬דאס איז נאך שטערקער‪ .‬עס איז דא אברהם אבינו איז‬ ‫די מקור החסד‪ ,‬דער איז מרכבה‪ ,‬און נאכדעם איז דא מדת החסד‪ .‬זיי‬ ‫האבן טענות‪ ,‬דאס הייסט חסד? חסד איז טייטש ווען מען זעט אפן גוטס‪.‬‬ ‫וועגן דעם בעט מען יעצט ביי די הקפה‪ ,‬די ערשטע הקפה איז אנטקעגן‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ַח ¿ס ָּ„ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫אברהם‪… .‬‬ ‫שטייט אין של"ה הקדוש‪ ,‬די נפקא מינה צווישן טוֹב מיט א חולם און‬ ‫צווישן טוּב מיט א מלאופם‪ .‬טוֹב מיט א חולם איז טייטש אפענע חסדים‪,‬‬ ‫עס איז אויף דער הייעך‪ ,‬מען זעט עס‪' ,‬ולתתך עליון'‪ .‬טוּב איז א‬ ‫מלאופם‪ ,‬א ו'‪ ,‬די פינטעלע איז אינמיטן ‪ -‬באהאלטן‪ .‬בעט מען דעם‬ ‫אייבערשטן מיט דעם פריערדיגן שמועס‪' ,‬למען חסדך'‪ ,‬זאגט מען אז עס‬ ‫זאל נישט זיין טוּבך‪ ,‬נאר עס זאל זיין טוֹבך‪' ,‬מכל טוֹב ומכל טוּב'‪ ,‬די טוּב‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ט ּו ָב ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫זאל ווערן טוֹב‪… .‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל בלייבן אחד יחיד ומיוחד‪ ,‬הוא אחד ואין שני‪,‬‬ ‫דארף מען בעטן אויף דעם‪ .‬עס איז דאך אזא בלבול המוחות היינט‪,‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫לב‬ ‫דארף מען בעטן אז אונז און אונזערע קינדער און קינדס קינדער‪' ,‬וזכנו‬ ‫לראות בנים ובני בנים עוסקים בתורה ובמצוות'‪ .‬דער ראפשיצער רב זי"ע‬ ‫פלעגט זאגן ביי א שמחה‪' ,‬עד סוף כל הדורות' אונז זאלן מיר האבן‬ ‫ערליכע קינדער‪.‬‬ ‫מען גייט אזוי‪ ,‬מען שיקט אין חדר‪ ,‬מען ווארט אפ‪ ,‬ברוך השם‪ ,‬ער‬ ‫קומט אהיים‪ ,‬דער אייבערשטער זאל העלפן ווייטער‪ ,‬ער גייט צוריק‬ ‫מארגן‪ .‬אבער מען דארף בעטן אין אזא גאס‪ ,‬אין אזא טומאה‪ ,‬אין אזא‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫זוהמא‪ ,‬זאלן זיי בלייבן מאמינים בני מאמינים‪ .‬וועגן דעם בעט מען …‬ ‫נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן י‪ ƒ‬ח ּו ָ„ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫בו ָ„ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ¿ּכ …‬‫…‬ ‫בלי עין הרע‪ ,‬כן ירבה וכן יפרוץ‪ ,‬די תורה צעשפרייט זיך‪ .‬עס איז דא‬ ‫פארשידענע כוללים‪ ,‬פארשידענע מסגרת וואס מען לערנט תורה‪ ,‬חבורות‬ ‫מיט ענינים‪ ,‬זייער שיין‪ .‬אבער איין זאך‪ ,‬מען דארף געדענקען‪ ,‬אז עס איז‬ ‫די אייבערשטערס תורה‪ .‬דאס איז נישט קיין פשוט'ע לערנען‪ ,‬ווי מען‬ ‫גייט אין קאלעדזש‪ ,‬א קאלעדזש סטודענט‪ .‬מען דארף וויסן עס איז‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪ ,‬מען זאל וויסן אז ¿ל ַמﬠַ ן ‪ƒ‬ל ּמ ּו ָ„ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫הייליג‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ַמ ¿לכ ּו ָ˙ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט געזאגט‪' ,‬למה לנצח תשכחנו‬ ‫תעזבנו לאורך ימים' )איכה ה‪ ,‬כ(? עס איז דא א וויכוח ווער זאל קודם‬ ‫צוריקקומען‪ .‬דער אייבערשטער זאגט 'שובו אלי ואשובה אליכם'‪ ,‬און‬ ‫אידן זאגן 'השיבנו ה' אליך'‪ .‬זאגט דער קאזניצער מגיד‪' ,‬למה לנצח' ‪-‬‬ ‫ווייל דו ווילסט אויספירן‪ ,‬כביכול‪' ,‬תשכחני תעזבני לאורך ימים'? נאר‬ ‫'השיבנו ה' אליך' ‪ -‬נעם אונז צוריק‪ .‬קען זיין לויט דעם דאס טייטש די‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן נ‪ָ ˆ¿ ƒ‬ח ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫הושענא‪… :‬‬ ‫וואס טייטשט 'הושענא למען סודך'? יעקב אבינו ביקש לגלות את‬ ‫הקץ ונסתלקה הימנו שכינה‪ ,‬התחיל לומר דברים אחרים‪ .‬רבונו של עולם‪,‬‬ ‫דו ווייסט ווען און וואס און וויאזוי‪ .‬ווי צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬דער וואס‬ ‫ווייסט דער זאגט נישט‪ ,‬דער וואס זאגט דער ווייסט נישט‪ .‬אבער רבונו‬ ‫של עולם‪ ,‬דו האסט א סוד‪ ,‬אבער דאס טאר נישט מעכב זיין די גאולה‪.‬‬ ‫לג‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫אונז דארפן וויכטיג האבן די גאולה‪ .‬העלף אונז‪ ,‬אפילו דער סוד בלייבט‬ ‫סו ָ„ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן …‬ ‫ביי דיר א סוד‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ﬠֻ ָ ּז ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫פארשידענע צדיקים האבן געזאגט די זעלבע זאך‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער איז 'שומר משמרתו של תורה'‪ .‬וואס שטייט אין דעם‬ ‫אייבערשטנס תפילין? 'מי כעמך ישראל גוי אחד בארץ'‪ .‬אויב אידן נעבעך‬ ‫וואלגערן זיך אויף דער ערד אין די בלאטע‪ ,‬איז דאך נעבעך די תפילין‬ ‫פונעם אייבערשטן ליגט נישט אויפן ריכטיגן פלאץ‪ .‬איז דאך חס ושלום‪,‬‬ ‫ווי איינער פון די צדיקים ‪ -‬דאכט זיך מיר דער בארדיטשובער רב האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך וועל מגלה זיין אז דיין תפילין איז נישט כשר ח"ו‪ ,‬ווייל 'מי‬ ‫כעמך ישראל' און דו לאזט זיי אונטן אויף דער ערד‪ .‬בעט מען‪'ְ ,‬פּ ֵאר'‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ּ ¿פ ≈‡ ָר ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫ווערט אנגערופן תפילין‪… ,‬‬ ‫שטייט ביי אברהם אבינו ‪ -‬וואס דאס איז זיין הקפה‪' ,‬והאמין בה'‬ ‫ויחשבה לו צדקה' )בראשית טו‪ ,‬ו(‪ .‬איך בין טאקע נישט ווערד‪ ,‬אבער דער‬ ‫אייבערשטער איז דאך מקיים די תורה‪ ,‬ער גיט צדקה‪ .‬אונז זענען מיר‬ ‫טאקע נישט ווערד‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬אבער דער טאטע אברהם‪ ,‬וואס עס‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן‬ ‫איז זיין הקפה‪ ,‬האט ער דאך געזאגט 'ויחשבה לו צדקה'‪… .‬‬ ‫‪¿ ˙ָ ˜ָ „¿ ˆƒ‬ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ¿˜ ֻ„ ּׁ ָ˘ ָ˙ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫די מדות זעט מען נאר ווען מען נוצט די מדות‪ .‬דער אייבערשטער‬ ‫איז א רחום ווען ער האט רחמנות‪ ,‬ער איז א חנון ווען ער גיט חנינה‪ .‬מען‬ ‫ווייסט דער אייבערשטער איז אלעס‪ ,‬ער איז א כל יכול‪ ,‬אבער וואו זעט‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫מען די מדות? ווען ער באנוצט זיך מיט די מדות‪ .‬בעט מען דיך‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫יך ָ‪ַ ‰‬ר ‪ּ ƒ‬בים …‬ ‫נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ַר ֲח ∆מ ָ‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ׁ ¿˘ ‪ƒ‬כינָ ָ˙ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ּ¿˙ ‪ּ ָ ‰ƒ‬ל ָ˙ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫‪ּƒ‬כי ָ‡ ַמ ¿ר ּ‪˙ƒ‬י עו… לָ ם ∆ח ∆ס„ י‪ּ ָ ƒ‬בנ∆ ‪.‰‬‬ ‫ימ‡‪.‬‬ ‫ַר ֲח ָמנָ ‡ ‪ַּ „¿ ‡ƒ‬כר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙י ּ‪¿ ‡ַ „¿ ‰‬ב ָר ָ‪‰‬ם ¿ר ‪ƒ‬ח ָ‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫לד‬ ‫‪ I‬הקפה ב' ‪i‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ∆‡ ∆בן ׁ ¿˘ ‪ּ ָ ˙ƒ‬י‪… ‰‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫אין בארדיטשובער סידור שטייט אז היינט איז נישט דא קיין בחירה‪.‬‬ ‫בחירה איז טייטש עס איז דא א רעכטע זייט און עס איז דא א צווייטע‬ ‫זייט‪ ,‬און מען קען בוחר זיין‪' ,‬ראה נתתי לפניך את החיים ואת המות את‬ ‫הטוב ואת הרע ובחרת בחיים' )דברים ל‪ ,‬טו(‪ .‬אבער טאמער איין זייט וועגט‬ ‫איבער‪ ,‬עס איז נישט אייניג‪ ,‬איז נישטא קיין בחירה‪ .‬היינט נעבעך די‬ ‫טומאה אין ארץ העמים‪ ,‬די טומאה איז מלא טומאה‪ ,‬עס איז נישטא קיין‬ ‫בחירה‪.‬‬ ‫בזמן שבית המקדש היה קיים האט דער בית המקדש געהייסן 'בית‬ ‫הבחירה'‪ ,‬ווייל דארט האט מען זיך אויסגעגראדט‪ .‬מען איז געקומען‬ ‫אויפן מקום המקדש שלש פעמים בשנה יראה כל זכורך‪ ,‬איז די בחירה‬ ‫געווארן אן אייניגע בחירה‪ .‬האט דער פלאץ געהייסן בית הבחירה‪ .‬וועגן‬ ‫דעם ומפני חטאינו‪ ,‬זאגט מען ואין אנחנו יכולים לעלות ולראות‬ ‫ולהשתחוות לפניך 'בבית בחירתך'‪ ,‬אונז האבן מיר נישט די בית הבחירה‪.‬‬ ‫עס קומט אזא טאג ווי הושענא רבה‪ ,‬רבותי‪ ,‬וואס מען האט שוין‬ ‫מוחל געווען די עבירות יום כיפור‪ ,‬סוכות איז די ד' ימים בין יום כיפור‬ ‫לסוכות‪ ,‬האבן מיר דאך גערעדט פון יערות דבש‪ ,‬איז הייליגע טעג‪ .‬סוכות‬ ‫איז דאך א יום טוב‪ .‬יעצט איז אויסגעגראדט די בחירה‪ ,‬מען בעט דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬עס זאל שוין אויפגעבויט ווערן די בית המקדש‪ ,‬וואס דארט‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ≈ ּבי˙ ַ‪ּ ¿ ‰‬ב ‪ƒ‬ח ָיר‪… ‰‬‬ ‫וועט זיין די בחירה שטענדיג‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‚ּ … ∆רן ָ‡ ¿רנָ ן …‬ ‫…‬ ‫דער הייליגער סטרעליסקער זי"ע זאגט‪ ,‬מען זאגט ביים דאווענען‪,‬‬ ‫'הבוחר בשירי זמרה'‪ .‬וואס מיינט עס שירי? שירי איז טייטש שיורי‪ .‬א‬ ‫מענטש גיבט ארויס זיינע הרגשים‪ ,‬ער צעדאוונט זיך‪ ,‬ער צעזינגט זיך‪,‬‬ ‫ער ווערט נתרגש‪ ,‬אבער אסאך מער ווי עס קומט ארויס בלייבט‬ ‫אינעווייניג‪ .‬דאס וואס איז אינעווייניג‪ ,‬דאס איז הייליג‪ ,‬דארט איז נישטא‬ ‫קיין פניות‪ ,‬קיינער זעט נישט‪ ,‬קיינער הערט נישט‪ ,‬דאס איז באהאלטן‪,‬‬ ‫לה‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫דאס איז שיורי זמרה‪ .‬הבוחר‪ ,‬דער אייבערשטער וועלט אויס בשירי ‪-‬‬ ‫בשיורי זמרה‪.‬‬ ‫דאס קען זיין אפשר פשט 'דביר המצונע'‪ ,‬די ווערטער וואס זענען‬ ‫באהאלטן‪ ,‬וואס קענען נישט ארויסקומען‪ .‬יעדע אידיש הארץ איז אסאך‬ ‫מער ווי ער זאגט ארויס‪ ,‬ווי ער קען ארויסזאגן‪ ,‬וואס ער לאזט זיך זאגן‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ¿„ ‪ƒ‬ביר‬ ‫ליגט אינעווייניג‪ .‬אויף דעם בעט מען דעם אייבערשטן‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫ַ‪ֻּ ‰‬מ ¿ˆנָ ע …‬ ‫יצחק אבינו‪ ,‬יעקב אבינו זענען געווען אויף הר המוריה‪ ,‬און דער‬ ‫פלאץ איז געבליבן הייליג‪ ,‬ווייל קדושה גייט נישט אוועק‪ .‬עס שטייט אין‬ ‫רמ"ק‪ ,‬דער הייליגער בני יששכר ברענגט עס‪ ,‬קדושה ווערט נאר נתרבה‪,‬‬ ‫עס ווערט נישט נעקר ממקום למקום‪ .‬זעען מיר דאך אז איינער איז‬ ‫הייליג‪ ,‬אפילו ער איז אביסל פארקראכן און פארפאטשקעט‪ ,‬אבער די‬ ‫הייליגקייט בלייבט‪ .‬ווי זעט מען דאס ביים הר המוריה? הר המוריה וואס‬ ‫איז געווען די עקידה‪ ,‬און שפעטער געווען דארטן יצחק און דארטן יעקב‬ ‫– ער איז געשלאפן דארטן‪ ,‬ויחלום והנה סולם‪ ,‬דאס אלעס איז די הר‬ ‫המוריה‪ ,‬און עס איז געבליבן קודש‪.‬‬ ‫זאגט מען פארן אייבערשטן‪ ,‬דו זעסט דאך פון דעם הר המוריה אז‬ ‫עס איז געבליבן די קדושה‪ ,‬והר יראה‪ ,‬עס ווערט אלע דורות געזען דעם‬ ‫הר‪ .‬בעט מען דיך אז אפילו אמאל מאכט זיך אז מען כאפט א גליטש‪ ,‬א‬ ‫ריק‪ ,‬אבער בשורשו ובתולדה זענען דאך הייליגע קינדער‪ ,‬און קוק אויף‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ַ‪‰‬ר ַ‪ּ ‰‬מ …ו ‪ƒ‬ר ָ ּי‪… ‰‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫דעם פון הר המוריה‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ו¿ ַ‪‰‬ר י≈ ָר ∆‡‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫מען גייט זאגן 'הושע נא זבול תפארתך'‪ .‬די גמרא אין מסכת חגיגה‬ ‫זאגט אז עס איז דא זיבן הימלען‪ :‬רקיע‪ ,‬שמים‪ ,‬מעון‪ ,‬מכון‪ ,‬ערבות‪,‬‬ ‫שחקים‪ ,‬זבול ‪ -‬זיבן הימלען איז דא‪ .‬יעדער הימל באדינט עפעס‬ ‫אנדערש‪ .‬די זבול‪ ,‬דער הימל‪ ,‬דארט איז דא די בית המקדש בנוי‪ .‬אין‬ ‫זבול‪ ,‬דארט איז די בית המקדש‪.‬‬ ‫רש"י זאגט )שמות כג‪ ,‬כ( 'למקום אשר הכינותי'‪ ,‬אז דער בית המקדש‬ ‫של מטה איז מכוון כנגד בית המקדש של מעלה‪ .‬און איינמאל זאגט רש"י‪,‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫לו‬ ‫בית המקדש של מעלה איז מכוון אקעגן מטה‪ .‬פרעגט רבי יהושע'לע‬ ‫בעלזער‪ ,‬וועלכע איז מכוון? אונטן אקעגן אויבן צי אויבן אקעגן אונטן?‬ ‫זאגט דער הייליגער בעלזער רב‪ ,‬אז ווען דער בית המקדש איז געווען‬ ‫בנוי דא אונטן‪ ,‬איז בית המקדש של מטה געווען מכוון כנגד מעלה‪ ,‬דאס‬ ‫טייטשט אז קדושה של מעלה מיט קדושה של מטה זענען געווען קעגן‬ ‫איבער‪.‬‬ ‫היינט אז עס איז נישטא קיין בית המקדש‪ ,‬איז 'ואהי להם למקדש‬ ‫מעט )יחזקאל יא‪ ,‬טז( אלו בתי כנסיות ובתי מדרשות' )מגילה כט‪ ,(.‬וואו עס איז‬ ‫דא א בית המדרש רוקט זיך די בית המקדש של מעלה אקעגן דעם‪ .‬איז‬ ‫וועגן דעם איינמאל שטייט מטה אקעגן מעלה‪ ,‬דאס איז געווען בזמן‬ ‫שבית המקדש קיים‪ ,‬מעלה אקעגן מטה איז היינטיגע צייטן וואס עס איז‬ ‫נישטא דער בית המקדש‪.‬‬ ‫טייטשט מיט דעם דער קרן לדוד 'מושיבי עקרת הבית'‪ ,‬די‬ ‫אויסגעריסענע הויז וואס איז אויסגעריסן‪ ,‬וועל איך צוריקשטעלן אויפן‬ ‫פלאץ‪ ,‬וועט דעמאלטס זיין 'אם הבנים שמחה הללויה'‪ ,‬וואס דעמאלטס‬ ‫וועט צוריקקומען די בית המקדש אויפן פלאץ‪ .‬היינט לויפט ארום די בית‬ ‫המקדש של מעלה איבעראל וואו עס איז דא א בית המדרש‪.‬‬ ‫קען זיין אז די בית המקדש של מעלה איז בבזיון‪ ,‬עס איז נישט שיין‪.‬‬ ‫שיין איז עס ווען עס איז אויף איין מקום‪ ,‬אויף זיין פלאץ‪ ,‬עס דארף‬ ‫נישט ארומלויפן‪ .‬יעצט וואנדערט עס אהער און וואנדערט עס אהין‪ ,‬וואו‬ ‫עס איז דא אן ערליכע בית המדרש גייט עס אנטקעגן דעם‪.‬‬ ‫אויף דעם בעט מען‪ ,‬די גמרא זאגט דאך זבול איז דארטן דער בית‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ז¿ ב ּול ּ‪¿ ˙ƒ‬פ ַ‡ ¿ר ּ∆˙ ָך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫המקדש של מעלה‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָחנָ ‪„ָ ‰‬ו‪… „ ƒ‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …‬ ‫טוב ַ‪ּ ¿ ‰‬ל ָב …נון …‬ ‫…‬ ‫יעדע זאך האט א שורש‪ ,‬און פון דארטן וואקסן ארויס די ענפים‪ .‬די‬ ‫אלע ענינים א שמחת חתן וכלה‪ ,‬יעדע שמחה‪ ,‬וואו איז די שורש פון‬ ‫שמחה? ארץ ישראל‪ .‬יפה נוף משוש כל הארץ‪ ,‬פון דער גאנצער וועלט‬ ‫איז דארט די מקום שמחה‪ .‬היינט האבן מיר עס נישט‪ ,‬וועגן דעם נעבעך‬ ‫לז‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫איז דא מענטשן זענען צעבראכן‪ ,‬צעקלאפט‪ ,‬קיין שום שמחה איז נישט‬ ‫די ריכטיגע שמחה‪ .‬שהשמחה במעונו‪ ,‬אין הימל איז די שמחה‪ ,‬אבער דא‬ ‫אונטן איז נישט די שמחה ווי עס דארף צו זיין‪ .‬אזא הייליגע טאג בעט‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ י¿ ≈פ‪… ‰‬נוף ¿מ˘ ……ו˘… ָּכל ָ‪∆ ‡ָ ‰‬ר‪… ı‬‬ ‫מען‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ּכ ‪ƒ‬ל ַיל˙ י… ‪ƒ‬פי …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‪ƒ‬לינַ ˙ ַ‪… ˜„∆ ˆּ ∆ ‰‬‬ ‫…‬ ‫שטייט פון הייליגן קאצקער זי"ע 'כי מי בשחק יערוך לה'‪ ,‬ידמה לה'‬ ‫בבני אלים' )תהלים פט‪ ,‬ז(‪ .‬אין הימל מלאכים זענען זריזים באשוותא‪ ,‬זיי‬ ‫לויפן טון די שליחות פונעם אייבערשטן‪ .‬אבער אן 'הכנה' צו א מצוה‪ ,‬זיך‬ ‫גרייטן צו א מצוה‪ ,‬דאס האבן זיי נישט‪.‬‬ ‫'כי מי בשחק' ווער אין הימל 'יערוך לה''‪ ,‬וועט מאכן א מערכה‪,‬‬ ‫צוגרייטן? 'ידמה לה' בבני אלים'‪ ,‬ביי די מלאכים איז נישטא אזא זאך‪.‬‬ ‫די הכנה ‪ -‬האבן צדיקים געזאגט‪ ,‬איז נאך גרעסער ווי די מצוה‪.‬‬ ‫מען קוקט אזא סוכות‪ ,‬מען גרייט זיך אזוי צו בויען די סוכה פארדעם‪,‬‬ ‫אויסצוצירן מיט נוי סוכה‪ ,‬די ד' מינים‪ ,‬מען גייט זוכן א שיינעם אתרוג‪ ,‬א‬ ‫כשר'ן לולב‪ ,‬כשר'ע הדסים מיט ערבות‪ .‬די הכנה צו די מצוה‪ ,‬פאר מען‬ ‫מאכט די ברכה‪ ,‬די הכנה‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער כביכול איז אויך אזוי 'מקדש ה' כוננו ידיך' ער‬ ‫גרייט צו‪' .‬מכון לשבתך פעלת ה''‪ .‬זאגט מען פארן אייבערשטן‪ ,‬דו ווייסט‬ ‫דאך וואס טייטש הכנה? מלאכים איז נישטא אזא זאך‪ .‬נעם אן די הכנות‬ ‫פון אידישע קינדער‪ ,‬אפילו אמאל די מצוה איז שוין נישט אזוי ווי עס‬ ‫כון ¿ל ׁ ‪¿ ˘ƒ‬ב ּ∆˙ ָך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָמ …‬ ‫דארף זיין‪ ,‬אבער די ברען‪ ,‬דעם קאך‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ נָ ו∆ ‪‡ֲ ˘ַ ׁ ‰‬נָ ן …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֻס ַּכ˙ ׁ ָ˘ ≈לם …‬ ‫…‬ ‫רבי יהושע'לע דזיקובער ‪ -‬דער עטרת ישועה זי"ע‪ ,‬האט געזאגט ביי‬ ‫די הושענות‪ :‬דער טאטע מאיר בן חי' ‪ -‬אזוי האט ער אים גערופן‪ ,‬האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬טאמער חס ושלום עס דארף אראפקומען ריטלעך‪ ,‬חס ושלום‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫לח‬ ‫פאר אלע שונאי ישראל‪ ,‬מען דארף קלאפן‪ ,‬אידישע קינדער‪ ,‬שיק זיי‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲﬠ ‪ƒ‬ל ַ ּי˙ ׁ ¿˘ ָב ‪ƒ‬טים‬ ‫צוריק ארויף‪ ,‬דאס איז 'שבט' איז טייטש א 'ריט'‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫די הקפה פון יצחק איז דאך די נישט חסד‪ ,‬די אנדערע מדה‪ ,‬נישט‬ ‫קיין לייכטע מדה‪ .‬זאגט מען אבער‪ ,‬אידישע קינדער מיט אלע חסרונות‪,‬‬ ‫מען בויט א הויז‪ ,‬איז ביים ווינקל לייגט מען א ווינקלשטיין‪ ,‬דאס איז די‬ ‫שטארט ארויס‪ ,‬דאס איז די פנת יקרת‪ ,‬די ווינקל‪ ,‬די טייערע‬ ‫ַ‬ ‫שטיין וואס‬ ‫ווינקלשטיין‪.‬‬ ‫זאגט מען‪ ,‬אפילו אמאל פון הימל דארף מען חס ושלום זיך‬ ‫אפרעכענען‪ ,‬אבער דו זאלסט נאך אלס געדענקען אז אונז זענען מיר די‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ ‪ƒ‬פנַ ˙ י‪ַ ˜¿ ƒ‬ר˙ …‬ ‫ווינקלשטיין‪ ,‬דעם אבן היקר‪ ,‬דעם אבן הפנה‪… .‬‬ ‫נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‪ּ ˆƒ‬י …ון ַ‪¿ ‰‬מ ֻˆ ∆ ּינ∆ ˙ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ˜… ∆„ ׁ˘ ַ‪˘ƒ ׁ „ָ ˜ּ √ ‰‬ים …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָרˆ ּוף ַ‡ ֲ‪ָ ‰‬ב‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫'לא לנו ה' לא לנו כי לשמך תן כבוד'‪ ,‬פארן אייבערשטנס נאמען‬ ‫דארף מען געבן כבוד‪ .‬סוכות האט געהייסן‪ ,‬דער טור פסק'נט ווי רבי‬ ‫אליעזר‪' ,‬ענני הכבוד'‪ .‬עס דארף זיין א כבוד פארן אייבערשטן‪ .‬די סוכה‬ ‫ברענגט א כבוד‪.‬‬ ‫אונז גייען מיר יעצט ארויס פון די סוכה וואס דער הייליגער אלשיך‬ ‫זאגט אז די סוכה דארט רוהט די שכינה‪ ,‬עס איז א זכר לענני הכבוד‪ ,‬איז‬ ‫עס שכינת כבודך‪ ,‬אונז נעמען מיר מיט דעם אור‪ ,‬דעם לעכטיגקייט‪ ,‬די‬ ‫בו ∆„ ָך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ׁ ¿˘ ‪ƒ‬כינַ ˙ ¿ּכ …‬ ‫כבוד מלכותו‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ≈ּ˙ל ַּ˙ ¿ל ּ ‪ƒ‬פ ּי …ו˙ …‬ ‫…‬ ‫ל¿ ָך ז¿רו… ﬠַ ‪ƒ‬עם ¿ ּ‚ב ּו ָר‪˙ָּ ,‰‬עו… ז יָ ¿„ ָך ָּ˙ר ּום י¿ ‪ƒ‬מינ∆ ָך‪.‬‬ ‫י‪„¿ ‰‬י‪ָ ˆ¿ ƒ‬ח˜ ﬠֲ ≈˜ ָי„‡‪.‬‬ ‫ַר ֲח ָמנָ ‡ ‪ַּ „¿ ‡ƒ‬כר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙ ּ‬ ‫לט‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫‪ I‬הקפה ג' ‪i‬‬ ‫אידישע קינדער זענען נמשל צו א חומה‪ ,‬וואס טייטש א חומה? א‬ ‫מויער‪ .‬מען קען זיי נישט צעברעכן‪ ,‬מען קען נישט אריינגיין אינעם‬ ‫שטאט‪ .‬עס איז פארהאקט און פארמאכט‪ .‬רש"י זאגט אין שיר השירים )ח‪,‬‬ ‫י( אני חומה ושדי כמגדלות‪ .‬זאגט רש"י אז איינער וואס איז שטארק אין‬ ‫אמונה וביראת ה'‪ ,‬ער איז א חומה אנטקעגן די גוים‪ ,‬די גוים ווילן מעביר‬ ‫זיין די אידן פון אמונה‪ ,‬איז 'אום' דער פאלק‪' ,‬אני חומה' איך האלט מיך‬ ‫שטארק‪.‬‬ ‫אולי‪ ,‬מען האט געזאגט פריער אז 'למענך אלקינו' איז ווען די קליינע‬ ‫קינדער שרייען שמע ישראל ה' אלקינו אני היום ילדתך‪ ,‬דאס איז אלקינו‪.‬‬ ‫אולי קען מען זאגן 'אלקינו' איז בגימטריא 'אמונה' פונקטליך‪ ,‬הונדערט‬ ‫און צוויי‪ .‬אלקינו איז אמונה‪ ,‬ווייל אונז ווערן מיר אויפגעהאדעוועט‪,‬‬ ‫אויפגעצויגן פונעם וויגעלע ביזן גריבעלע מיט אמונה‪ ,‬מיט אמונה‪.‬‬ ‫מען דארף רעדן צו די קינדער אמונה! אמונה! דאס איז די יסוד פון‬ ‫אידישקייט‪ .‬אמונה ‪ -‬גלייבן אינעם הייליגן באשעפער‪' ,‬הבורא ומנהיג לכל‬ ‫הברואים'‪ .‬וויאזוי איז דאס געשען? 'הוא לבדו עשה ועושה ויעשה לכל‬ ‫המעשים'‪ .‬מען דארף עס חזר'ן און חזר'ן‪' ,‬האמנתי כי אדבר'‪ ,‬יעדער‬ ‫ווייסט דאס‪ ,‬אבער רעדן דערפון און רעדן עס זאל ווערן א שטיק ביין‪.‬‬ ‫דעמאלטס איז אום אני חומה‪ ,‬דעמאלטס איז מען אין א מויער‪.‬‬ ‫דאס איז דער כח פון יעקב‪ ,‬וואס יעקב האט געהאט אלע שבטי קה‬ ‫זענען געווען ערליך‪ .‬די אנדערע האבן מיטגעמאכט א ישמעאל‪ ,‬א עשו‪.‬‬ ‫ער האט געהאט כולם אהובים‪ ,‬כולם ברורים‪ .‬וויאזוי? ווייל ער האט‬ ‫געפרעדיגט דעם 'אום אני חומה'‪ .‬דאס איז די דריטע הקפה‪ ,‬דאס איז‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫חו ָמ‪… ‰‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …‬ ‫‡ום ֲ‡נ‪ ƒ‬י …‬ ‫יעקב‪… ,‬‬ ‫די זון שיינט 'ממזרח שמש'‪ ,‬די זון שיינט מיט א קלארקייט‪' .‬יום בהיר‬ ‫בשחקים' שטייט אין פסוק )איוב לז‪ ,‬כא(‪ ,‬א טאג ווען עס איז לעכטיג אין די‬ ‫הימלען‪ .‬דאס טייטש‪ ,‬שטייט אין ירושלמי‪ ,‬ווען איינער זעט א בלויע‬ ‫הימל‪ ,‬האב איך געהערט פון מיין רבי'ן‪ ,‬נישט איינמאל‪ ,‬עטליכע מאל‪,‬‬ ‫ווען איינער זעט א בלויע הימל אן א שום וואלקן‪ ,‬איז א סימן ברכה‪ .‬די‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫מ‬ ‫זון שיינט און מען זעט נישט קיין וואלקן‪ ,‬מען זעט נישט גארנישט‪.‬‬ ‫אידישע קינדער דארפן זיין אזוי שטארק מיט די אמונה‪ ,‬נישט איך‪ ,‬יא‪,‬‬ ‫יא‪ ,‬נע‪ ,‬איך גלייב‪ ,‬איך האף‪ .‬ניין‪ ,‬ניין‪ ,‬ניין‪ ,‬מיט א קלארקייט‪ ,‬דאס איז‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ ּב ָר‪ַּ ‰‬כ ַח ָּמ‪… ‰‬‬ ‫ברה כחמה‪… ,‬‬ ‫נישט נאר ווען מען איז אין ארץ ישראל‪ ,‬ווען אלעס גייט גוט‪ ,‬נאר‬ ‫מען איז אין גלות‪ ,‬מען איז פארווארפן‪ ,‬דארף מען גלייבן אינעם הייליגן‬ ‫באשעפער אז כל מה דעביד רחמנא לטב עביד‪ .‬אונז האפן מיר אז עס‬ ‫זאל זיין לעכטיג‪ ,‬עס זאל זיין טוֹב‪ ,‬נישט טוּב‪ ,‬אבער ווילאנג עס איז נאך‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‚ּ …ו ָל‪ ‰‬ו¿ ס ּו ָר‪… ‰‬‬ ‫דא טוּב‪ ,‬דארף מען גלייבן …‬ ‫מיטן קאפ אין דער הויך‪ ,‬נישט מען פאלט איין‪ ,‬מען איז קוועטשעדיג‪,‬‬ ‫מען איז צעבראכן‪ .‬א תמר גייט גראד‪ ,‬א תמר איז אויפגעשטעלט הויך‪.‬‬ ‫עשן עולה כתמר זאגן חז"ל‪.‬‬ ‫הושע נא‪ ,‬מען זאל זיין אזוי זיכער אז דער אייבערשטער איז א בורא‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָּ„ ¿מ ָ˙‪¿ ‰‬ל ָ˙ ָמר …‬‫ומנהיג‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫יך …‬‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ַ‪‰ֲ ‰‬ר ּו‚ָ ‪ ‰‬ﬠָ ∆ל ָ‬ ‫…‬ ‫וואס טייטש 'ונחשבת כצאן טבחה'? דער הייליגער רבי ר' אלימלך‬ ‫זי"ע זאגט אין אנפאנג צעטל קטן‪ ,‬ובכל עת שהוא פנה מן התורה‪ ,‬און ער‬ ‫קען למעשה נישט לערנען‪ ,‬אבער בשכבו על משכבו זאל ער טראכטן‬ ‫'כאילו אש גדול ונורא ובוער עד לב השמים‪ ,‬ובשביל קדושת השם יתברך‬ ‫מטיל עצמו לתוך כבשן האש‪ .‬די מחשבה‪ ,‬מיט דעם‪ ,‬זאגט ער‪ ,‬איז מען‬ ‫יוצא קריאת שמע כדין און תפלה כדין‪ .‬דאס דארף א איד קענען טראכטן‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ו¿ נ∆ ¡ח ׁ ∆˘ ∆ב˙ – מען טראכט – ¿ּכˆ…‡ן ‪ƒ‬ט ¿ב ָח‪‰‬‬ ‫וועגן דעם זאגט מען …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫וואס טייטש 'זרויה בין מכעיסיה'? זיי זענען נעבעך אריינגעווארפן‬ ‫צווישן די אלע רשעים‪ ,‬מען האט פיינט אידן‪ .‬איך האב געטראכט‪ ,‬אולי‬ ‫מעג מען אפשר זאגן‪ ,‬מען זאגט ביי סוף שמונה עשרה )ימים נוראים(‪' ,‬אבינו‬ ‫מלכנו זכור רחמיך וכבוש כעסך‪ ,‬וכלה דבר וחרב ורעב ושבי ומשחית ועון‬ ‫ומגפה ופגע רע‪ ,‬וכל מחלה וכל תקלה וכל קטטה וכל מיני פורעניות וכל‬ ‫גזרה רעה "ושנאת חנם" מעלינו ומעל כל בני בריתך'‪ .‬אלעס פארשטיי‬ ‫מא‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫איך זייער גוט‪ ,‬כל מחלה‪ ,‬כל תקלה‪ ,‬כל קטטה‪ ,‬דער אייבערשטער זאל‬ ‫אפהיטן די אלע זאכן‪ .‬ווי קומט עס 'ושנאת חנם'? דער בית המקדש איז‬ ‫חרוב געווארן וועגן שנאת חנם‪ ,‬אבער וואו קומט עס אהער? האב איך‬ ‫געטראכט‪ ,‬אולי מעג מען זאגן‪ ,‬דאס מיינט די אנטיסעמיטיזם‪ ,‬די גוים‬ ‫האבן פיינט א איד‪.‬‬ ‫שטייט א מוראדיגע חתם סופר‪ ,‬הערטס ווערטער פון הייליגן חתם‬ ‫סופר זי"ע‪ ,‬לעתיד לבוא וועלן זיי אויך מקנא זיין די אידן‪ ,‬און שנאה‬ ‫מחמת קנאה גייט נישט אוועק‪ ,‬און זיי וועלן פיינט האבן די אידן אפילו‬ ‫לעתיד לבוא ‪ -‬אזוי זאגט דער הייליגער חתם סופר‪ .‬זיי וועלן שמייכלען‬ ‫'ויכחשו אויביך לך'‪ ,‬זיי וועלן לייקענען‪ ,‬אבער זיי וועלן האבן אין הארץ א‬ ‫שנאה ‪ -‬אזוי זאגט ער‪.‬‬ ‫'שנאת הבריות' מיינט דאס אז זיי האבן אונז פיינט‪ .‬וועגן דעם בעט‬ ‫מען דא‪' ,‬ושנאת חנם מעלינו ומעל כל בני בריתך'‪ .‬וואס טייטשט בני‬ ‫בריתך? דו מוזט נישט זיין קיין חסידישער איד‪ ,‬דו מוזט נישט זיין עפעס‬ ‫קיין אפגעהיטענער איד‪ .‬אז דו ביסט גע'מל'עט‪ ,‬דו ביסט א איד‪ ,‬האט ער‬ ‫דיר פיינט‪ .‬אזוי ווי אין אוישוויץ‪ ,‬ווער עס איז געווען א אידישע נשמה‪ ,‬צי‬ ‫ער האט געהאלטן אידישקייט צי נישט‪ ,‬האט ער דיר פיינט‪.‬‬ ‫בעט מען דעם אייבערשטן‪ ,‬אבינו מלכינו‪ ,‬זכור רחמיך‪" ,‬ושנאת חנם"‬ ‫מעלינו ומעל כל בני בריתך‪ ,‬דאס איז דער ענין פון שנאה‪.‬‬ ‫איז זרויה בין מכעיסיה‪ ,‬מען איז אריינגעווארפן צווישן די‬ ‫אויפגערעגטע גוים‪ ,‬זיי האבן כעס‪ ,‬זיי קריצן די ציין אויף אונז‪ .‬מען דארף‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫י‪… ‰‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ז¿ ר ּויָ ‪ּ ≈ ‰‬בין ַמ ¿כ ‪ƒ‬ע ∆‬ ‫יס ָ‬ ‫האבן שמירה עליונה …‬ ‫ריכטיג דביקות איז טייטש אז מען איז באהאפטן 'כצמיד פתיל' ווי‬ ‫רש"י זאגט )בראשית ל‪ ,‬ח(‪' :‬נפתולי אלקים נפתלתי' איז באהאפטן‪ ,‬מען איז‬ ‫באהאפטן צום אייבערשטן‪ .‬אידישע קינדער ווילן זיין נאנט צום‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬ווילן זיין באהאפטן צום אייבערשטן‪ ,‬אבער זיי זענע נעבעך‬ ‫פארווארפן צווישן די גוים‪ ,‬ויתערבו בגוים וילמדו מעשיהם‪ .‬אבער בעצם‬ ‫עס קומט א סוכות‪ ,‬וואס סוכות איז דאך די הבדלה בין ישראל לעמים‪,‬‬ ‫עס שטייט דאך אין 'יסוד יוסף' אז א גוי טאר נישט אריינקומען אין די‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫מב‬ ‫סוכה‪ ,‬ער פסל'ט די סוכה‪ .‬דאס איז דאך בהוציאי אותם מארץ מצרים‪,‬‬ ‫אשר בחר בנו מכל עם – דאס איז עס‪ ,‬איז דעמאלטס שטייט אין אר"י הק'‬ ‫'שמאלו תחת לראשי' דאס איז די ימים נוראים‪' ,‬וימינו תחבקני' די סוכה‬ ‫נעמטס אונז ארום‪ ,‬אזוי ווי חיבוק עס נעמט אונז ארום‪ .‬וועגן דעם איז די‬ ‫הלכה שתים כהלכתן‪ ,‬די וואנט האט צוויי גרויסע חלקים‪ ,‬די ערשטע איז‬ ‫אפילו טפח‪ ,‬דאס איז די 'חבוקה'‪.‬‬ ‫וועגן דעם זאגט מען יעצט נאך סוכות‪ ,‬מען גייט ארויס פון די סוכה‪,‬‬ ‫אפילו אונז זענען מיר זרויה בין מכעיסיה‪ ,‬אונז זענען מיר צעווארפן‬ ‫צווישן די גוים‪ ,‬אבער מען איז חבוק אינעם אייבערשטן‪ ,‬ודבוקה‪ ,‬אונז‬ ‫זענען מיר דבוק אינעם אייבערשטן‪ ,‬מען שיידט זיך נישט אפ פונעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬אונז ווילן מיר בלייבן נאנט צום אייבערשטן‪ .‬ואתם הדבקים‬ ‫בה' אלקיכם‪ ,‬ולדבקה בו‪ ,‬ודבקנו במצותיך‪ ,‬שרייט מען אויס יעצט סוכות‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲחב ּו ָ˜‪ּ ‰‬ו ¿„ב ּו ָ˜‪ּ ָ ‰‬ב ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫אידישקייט איז אן עול‪ ,‬אבער הריני מקבל עלי עול מלכות שמים‪.‬‬ ‫איך נעם עס אן‪ ,‬איך ווארף מיך אונטער פארן אייבערשטן‪.‬‬ ‫דער הייליגער רבי אהרן קארלינער זי"ע זאגט‪ ,‬אשר קרך בדרך‪ ,‬עמלק‬ ‫באלקן‪ ,‬עס איז שווער‬ ‫ער לייגט ארויף א קורה אויף דיין פלייצע‪ ,‬א ַ‬ ‫אידישקייט‪ ,‬עס קוועטשט דיך אראפ‪ .‬ניין‪ ,‬ניין‪ ,‬ניין‪ ,‬מען האט הנאה צו‬ ‫האלטן א שבת‪ ,‬מען האט הנאה צו שאקלען די ד' מינים‪ ,‬מען האט הנאה‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‬ ‫צו פאסטן יום כיפור‪ ,‬עס איז א תענוג‪ .‬וועגן דעם זאגט מען …‬ ‫טוﬠ∆ נ∆ ˙ ﬠֻ ָ ּל ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ י¿ ‪ƒ‬ח ָי„‪¿ ‰‬ליַ ֲח ָ„ ¿ך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ּכב ּו ׁ ָ˘‪ּ ַ ‰‬ב‚ּ …ו ָל‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫אין פסוק שטייט )ישעי' כט‪ ,‬יג( 'יען כי נגש העם הזה בפיו ובשפתיו‬ ‫כבדוני ולבו רחק ממני ותהי יראתם אותי מצות אנשים מלומדה'‪ .‬מען‬ ‫לערנט‪ ...‬יא מען דארף לערנען משניות אזוי ווי ווען מען לערנט א פסוק‪,‬‬ ‫עס איז נישט אמת'דיג‪ ,‬עס דארף זיין פון הארץ‪ ,‬דער לב דארף זיין‪' ,‬מי‬ ‫יתן והיה לבב"ם זה להם ליראה אותי כל הימים'‪ ,‬נישט חיצוניות'דיג‪.‬‬ ‫וועגן דעם בעטן מיר דעם אייבערשטן יעצט אין גלות‪ ,‬אונז זענען מיר‬ ‫מג‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫נעבעך 'כבושה בגולה'‪ ,‬אונז זענען מיר איינגעטונקען אין גלות‪ ,‬איז‬ ‫ממילא 'לומדת יראתך'‪ ,‬מען לערנט נאר יראת שמים‪ ,‬עס איז נישט‬ ‫לו ∆מ ∆„˙ י‪¿ ƒ‬ר ָ‡ ָ˙ ¿ך‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …‬ ‫אמת'דיג‪ ,‬עס איז נישט פון הארץ‪ .‬בעט מען‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫מען מוז דערמאנען נעבעך די אידן וואס גייען אדורך די ביטערע‬ ‫רפואות‪ ,‬וואס מען איז נשתנה צורה‪ ,‬מען פארלירט דעם צלם אלקים‬ ‫נעבעך‪ .‬גדולים וטובים‪ ,‬חשוב'ע אידן‪ ,‬וואס אין אוישוויץ האבן זיך אידן‬ ‫מוסר נפש געווען נישט אנצורירן דעם צלם אלקים‪ ,‬מסירות נפש‪ ,‬און‬ ‫היינט נעבעך פון קרענק ל"ע‪ ,‬מיט די ביטערע רפואות פאר אלע שונאי‬ ‫ישראל‪ ,‬פאלט אראפ דעם צלם אלקים‪.‬‬ ‫דער הייליגער רבי ר' הערש מיילעך זאגט אין זיין הייליגן ספר 'והיה‬ ‫ברכה'‪ ,‬אז א איד רירט אן דעם צלם אלקים‪ ,‬קען ער נישט פארשטיין‬ ‫לערנען‪ ,‬עס איז נישט מעגליך‪ .‬זאגט ער‪ ,‬איי מען זעט דאך די אלע‪...‬‬ ‫דאס איז נישט קיין תורה‪ ,‬דאס איז 'קאלעדזש סטודענטס'‪ ,‬דאס איז נישט‬ ‫קיין תורה‪ .‬תורה טאר מען נישט אנרירן דעם זקן‪ ,‬די י"ג מדות של‬ ‫רחמים‪.‬‬ ‫צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬רבי ר' הערש זי"ע‪' ,‬כי מציון' אז מען כאפט‬ ‫זיך אן די בארד ווען מען פארשטייט נישט‪' ,‬תצא תורה' מען איז ממשיך‬ ‫די י"ג מדות של רחמים‪ .‬דאס איז נעבעך ווען מען רירט אן דעם בארד‬ ‫בשאט נפש‪.‬‬ ‫אבער נעבעך‪ ,‬די וואס ווילן האבן א צלם אלקים‪ ,‬איז נעבעך‪ ,‬וואס‬ ‫מען טשעפעט זיי‪ ,‬ל"ע‪ ,‬נישט נאר די קרענק ל"ע‪ ,‬נישט נאר די יסורים‪,‬‬ ‫נישט נאר די דורכגאנג נעבעך וואס זיי ווייסן נישט וואס די נעקסטע‬ ‫מינוט וועט ברענגען‪ ,‬אבער נעבעך נעבעך‪ ,‬ער פארלירט דעם צלם‬ ‫אלקים‪ ,‬ער פארלירט דעם גאנצן זקן‪ ,‬די גאנצע ענין פון זקן מלא רחמים‪.‬‬ ‫דארף מען בעטן אין אזא טאג אז עס זאל נישט זיין קיין קרענק ביי‬ ‫באקן‪.‬‬ ‫קיין אידן‪ ,‬און עס זאל נישט זיין קיין 'מרוטת לחי' אויסגעפליקטע ַ‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿מר ּו ַט˙ ∆ל ‪ƒ‬חי …‬ ‫…‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫מד‬ ‫לא די זה די יסורים וואס זיי גייען אדורך‪ ,‬די איבל‪ ,‬ל"ע די יסורים‪,‬‬ ‫ממש כאפן פראסקעס‪ ,‬נישט איין פראסק‪ ,‬נישט צוויי‪ ,‬נישט דריי‪ ,‬מען‬ ‫פאטשט זיי אן נעבעך‪ ,‬און נעבעך נעבעך נעבעך‪ ,‬און אחינו בני ישראל‪,‬‬ ‫מען רעדט דא אמאל פון טאטעס‪ ,‬מען רעדט אמאל פון מאמעס‪ ,‬מען‬ ‫רעדט פון פיצעלע קינדער‪ ,‬מען רעדט פון בנים ובנות‪ .‬רבותי‪ ,‬היינט איז‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ נ¿ ˙ ּונָ ‪¿ ‰‬ל ַמ ‪ּƒ‬כים …‬ ‫דער טאג‪ ,‬מען קען צעברעכן אלע גזירות‪… .‬‬ ‫נָ ‡‪.‬‬ ‫גרויסע צדיקים קענען אמאל זיך עקשנען און טון זאכן‪' ,‬מי מושל בי‬ ‫צדיק מושל בי'‪ ,‬האט דער קאזניצער מגיד זי"ע געזאגט‪" ,‬רבונו של עולם‪,‬‬ ‫סו ∆ב ∆ל˙ ‪ƒ‬ס ¿ב ָל ¿ך‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …‬ ‫אז דו ליידסט‪ ,‬וויל מען מיטליידן מיט דיר"‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫נישט סתם אידן זענען ארעם‪' .‬עניה סוערה' איז טייטש‪ ,‬אזויווי מען‬ ‫האט געזען יעצט א שטורעם ווינט‪ ,‬דאס איז 'עניה סוערה'‪ ,‬א‬ ‫שטורעמדיגע עניה‪.‬‬ ‫אונז זענען מיר אזוי צעבראכן‪ ,‬רבונו של עולם‪ .‬אונז גייען מיר יעצט‬ ‫די דריטע הקפה וואס איז יעקב‪ ,‬וואס ער איז דער כלל ישראל‪ ,‬ער איז‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲﬠנ‪ּ ָ ƒ‬י‪‰‬‬ ‫דער בחיר שבאבות‪ ,‬אבער קוק אן ווי אידן זעען אויס‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫סו ֲﬠ ָר‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫טו ‪ƒ‬ב ָ ּי‪… ‰‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ ¿פ„ ּויַ ˙ …‬ ‫…‬ ‫'צאן' סימבאליזירט תמימות‪ ,‬אן אומשולדיגע שעפעלע‪ .‬וואס איז א‬ ‫שעפסעלע נעבעך? וואויל‪ ,‬זיי זענען הייליג‪ .‬און וואס זאל מען טון‬ ‫נעבעך? מען לאזט אונז ארומפאשענען דא אין די פרעמדע פעלדער‪ .‬אונז‬ ‫האבן נישט דעם ריכטיגן פאסטוך‪ .‬ווי מען האט פריער געזאגט‪ ,‬דארט‬ ‫איז דא א ה' רועי‪ ,‬דער אייבערשטער איז דא‪ .‬אונז האבן נישט די‬ ‫אמאליגע צדיקים‪ ,‬אונז דרייען מיר זיך ארום כצאן בלי רועה‪.‬‬ ‫אבער איין זאך‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬קענסט נישט האבן קיין טענות אויף‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‬ ‫דיינע שעפסעלעך‪ .‬אונז זענען מיר תמימות'דיגע שעפעלעך‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫ˆ…‡ן ָ˜ ָ„ ׁ ‪˘ƒ‬ים …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿˜ ‪ּ ‰ƒ‬ל …ו˙ יַ ֲﬠ˜…ב …‬ ‫…‬ ‫מה‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫אונז טראגן מיר דעם אייבערשטנס נאמען 'ישראל'‪ ,‬אונז טראגן מיר‬ ‫דיין נאמען‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬פאר דיין כבוד וועגן‪ ,‬פאר דיין נאמען זאל‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ר ׁ˘ ּו ‪ƒ‬מים ‪ּ ƒ‬ב ׁ ¿˘ ∆מ ָך …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫נישט מחולל ווערן‪… ,‬‬ ‫פארוואס איז די 'נערה המאורסה' נישט שולדיג‪ ,‬ווייל 'צעקה נערה‬ ‫ואין מושיע לה'‪ .‬אז מען שרייט איז א סימן אז עס טוט וויי‪ ,‬וועגן דעם‬ ‫שרייט מען‪ .‬זי איז נישט שולדיג‪ ,‬עס איז געווען אין מושיע לה‪.‬‬ ‫אונז שרייען מיר צום אייבערשטן‪ ,‬אונז בעטן מיר הושענא‪ ,‬צועקים‪,‬‬ ‫אונז שרייען מיר הושענא‪ .‬אונז זענען מיר טאקע גארנישט ווערד‪ ,‬אבער‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫אונז שרייען מיר צום אייבערשטן‪ ,‬מען שרייט ארויס מנהמת לבם‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …‬ ‫נָ ‡ ׁ˘ …ו ֲ‡‚‪ ƒ‬ים …‬ ‫'השלך על ה' יהבך'‪ ,‬ווי א קינד ווארפט זיך ארויף אויפן מאמעס‬ ‫שויס‪ ,‬א קינד צי ער איז וואויל‪ ,‬צי ער איז נישט וואויל‪ ,‬אבער די מאמע‬ ‫נעמט אים אויפן שויס ווייל עס איז איר קינד‪.‬‬ ‫רבונו של עולם‪ ,‬עס איז הושענא רבה‪ ,‬אונז האבן פריער גערעדט מען‬ ‫דארף גרויסע ישועות‪ ,‬אונז ווארפן מיר זיך ארויף אויף דיר‪ ,‬אונז זענען‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ּ˙מ ּו ‪ƒ‬כים ﬠָ ∆ל ָ‬ ‫יך …‬ ‫מיך תומך אויף דיר‪… ,‬‬ ‫ּ‪˙≈ּ ˙ƒ‬ן ¡‡ ∆מ˙ ל¿ יַ ﬠֲ ˜…ב‪∆ ,‬ח ∆ס„ ל¿ ַ‡ ¿ב ָר ָ‪‰‬ם‪.‬‬ ‫ימ‡‪.‬‬ ‫י‪„¿ ‰‬יַ ﬠֲ ˜…ב ׁ ¿˘ל≈ ָ‬ ‫ַר ֲח ָמנָ ‡ ‪ַּ „¿ ‡ƒ‬כר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙ ּ‬ ‫‪ I‬הקפה ד' ‪i‬‬ ‫יעדעס יאר זאגט מען נאכאמאל און נאכאמאל‪ ,‬מען גייט זיין וואויל‪,‬‬ ‫מען טוט תשובה‪ .‬נעבעך‪ ,‬די יאר גייט אדורך נישט אינגאנצן ווי מען האט‬ ‫געפלאנט און ווי געזאגט‪ .‬אבער רבונו של עולם‪ ,‬האבן די צדיקים‬ ‫געטייטשט‪ ,‬דאכט זיך מיר רבי משה'לע סאמבורער זי"ע האט געטייטשט‪,‬‬ ‫דער קאסאניער רב ברענגט די ווארט‪ .‬איך האב נישט צו וועם זיך צו‬ ‫ווענדן‪ .‬איך מוז דיך בעטן‪ ,‬איך מוז דיר נאכאמאל זאגן‪ ,‬העלף מיר‪ ,‬רבונו‬ ‫של עולם‪ ,‬ווייל איך האב נישט קיין צווייטן‪ ,‬צי איך בין יא גערעכט‪ ,‬צי‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫„ון ַ‪ּ ‰‬מ …ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ‡ …‬ ‫איך בין נישט גערעכט‪… .‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫מו‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‪ּ ƒ‬ב ¿ל ¿ּ˙ ָך ≈‡ין ¿ל …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫…‬ ‫דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע טייטשט‪' ,‬כי גבר עלינו חסדו'‬ ‫)תהלים קיז‪ ,‬ב(‪ ,‬ווי שטימט די צוויי זאכן? גבר ‪ -‬גבורה ‪ -‬חסדו‪ .‬זאגט דער‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬אז דער אייבערשטער דארף געבן חסדים מיט א‬ ‫שטארקייט‪ .‬דאס טייטשט‪ ,‬מען נוצט די גבורה אויף חסדים‪' .‬כי גבר‬ ‫עלינו' ‪ -‬וואס טוט מען מיט די גבורה? נישט ח"ו נישט גוטע זאכן‪ ,‬נאר‬ ‫'חסדו' – עס קומט אראפ א שפע‪ ,‬אזויווי א גרויסע שלויך עס זאל רינען‬ ‫שפע‪ ,‬הצלחה ‪ -‬אסאך‪.‬‬ ‫קען זיין מיט דעם קען מען דא טייטשן‪ ,‬דער אייבערשטער וויל‬ ‫העלפן אידישע קינדער נישט א ישועה'לע עפעס יוצא צו זיין‪ ,‬נאר 'גבור‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‪ּ ‚ּ ƒ‬ב …ור ו¿ ַרב ¿ל …‬ ‫ורב להושיע'‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ַּ„ ּל …ו ‪˙ƒ‬י ו¿ ‪ƒ‬לי י¿ …‬ ‫…‬ ‫דער הייליגער רבי רבי הערש מיילעך‪ ,‬געבויט אויפן אר"י הק'‪ ,‬געבויט‬ ‫אויף רש"י‪ ,‬נודע ביהודה‪ ,‬אלע זאגן אז די שלש עשרה מדות פאנגען זיך‬ ‫אן פון "אל"‪ ,‬נישט פון "ה' ה'"‪.‬‬ ‫עס קומט יעצט די הייליגע טעג‪ ,‬מען מאכט די הקפות‪ .‬זאגט דער‬ ‫הייליגער רבי רבי הערש מיילעך‪ ,‬א"ל במילואו‪ ,‬אז מען שרייבט ארויס‬ ‫א"ל ‪ -‬אל"ף למ"ד‪ ,‬איז בגימטריא הק"ף ‪ -‬הקפה‪ .‬דאס איז די כוונה פון‬ ‫הקפות‪ ,‬מען דארף אינזין האבן די שם א"ל‪ ,‬אזוי ברענגט דער הייליגער‬ ‫בני יששכר‪.‬‬ ‫אין דעם טאג פון הושענא רבה מאכט מען דאך זיבן הקפות‪ ,‬איז זיבן‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ‪‡≈ ‰‬ל ַ‪ּ ‰‬מ …ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ‬ ‫מאל די שם א"ל‪ .‬און דאס דערמאנט מען יעצט‪… :‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫וואס איז די צוויי לשונות 'ומציל' 'ומושיע'? אמאל איז דער‬ ‫אייבערשטער מציל פון א שונא‪ ,‬ער איז מציל פון א באנדיט‪ ,‬מציל פון א‬ ‫חי'‪ .‬אבער מען איז נאכנישט געהאלפן‪ ,‬מען איז פשוט אוועק פון די‬ ‫שלעכטס‪ ,‬מען נעמט דיך אוועק‪ ,‬מען איז דיך מציל פון די פורעניות‪.‬‬ ‫אבער דער אייבערשטער ווען ער איז מציל‪ ,‬איז נישט נאר מציל פון די‬ ‫מז‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫מו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּו ַמ ‪ˆּ ƒ‬יל ּו …‬ ‫פורעניות‪ ,‬ער שיקט שוין א גאנצע ישועה‪… .‬‬ ‫נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …זו ֲﬠ ∆˜ ָ‬ ‫יך ּ˙ …ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫…‬ ‫א איד לעבט מיט האפן‪ ,‬דאס איז א איד‪' .‬כי לישועתך קוינו כל היום'‪,‬‬ ‫'קוה קויתי אל ה''‪' ,‬קוה אל ה' חזק ויאמץ לבך וקוה אל ה''‪ .‬דאס איז די‬ ‫גאנצע עקזיסטענץ פון א איד‪ ,‬האפן‪ ,‬האפן‪ .‬מען זאגט פארן אייבערשטן‪,‬‬ ‫מען זאל שיקן די גואל צדק‪' ,‬כי מחכי"ם אנחנו לך'‪ .‬אונז ווארטן מיר‪ ,‬אונז‬ ‫האפן מיר‪ .‬דאס איז גענוג א סיבה אז דו זאלסט שיקן דעם גואל צדק‪,‬‬ ‫אידן האפן צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫דער אבני נזר ברענגט‪ ,‬דער רמח"ל ‪ -‬דער מסילת ישרים זאגט עס‬ ‫אויך‪ ,‬אז א איד וואס האט געהאפט ביים לעבן‪ ,‬און ער וועט זיין אין‬ ‫גיהנם און ער וועט האפן ארויסצוגיין‪ ,‬זאגן זיי ביידע אז עס וועט קומען‬ ‫א מלאך‪ ,‬מען וועט עפענען די דאך פון די גיהנם און מען וועט אים‬ ‫ארויסנעמען‪ ,‬ווייל ער האט געלעבט מיט האפן‪.‬‬ ‫ביי א גוי איז נישטא אזא זאך ווי האפן‪ ,‬ביי א איד איז דא אזא זאך‪,‬‬ ‫ער האפט‪ ,‬ער האפט‪ ,‬ער האפט‪ .‬און די וואס האפן קריכן ארויס פון‬ ‫זייערע פעקלעך אז עס איז באשערט פון הימל‪ ,‬אבער א איד דארף האפן‬ ‫און האפן‪.‬‬ ‫עס קומט הושענא רבה‪ ,‬אונז דארף מיר א ישועה‪ .‬וויאזוי דארף מען‬ ‫א ישועה? וואס? אונז האפן מיר‪ .‬גייען מיר זאגן 'חוכיך'‪ ,‬די וואס האפן צו‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫יך …‬ ‫חו ∆כ ָ‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …‬ ‫דיר‪' ,‬הושיע'‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ט ָל ∆‡ ָ‬ ‫יך ַּ˙ ¿˘… ‪ּ ƒ‬ביﬠַ …‬ ‫…‬ ‫מען גייט זאגן 'יבול להשפיע'‪ .‬מען דארף מתפלל זיין אויף דעם‪ ,‬עס‬ ‫איז אסאך גרינגער פאר די צרה ח"ו‪' .‬לעולם יקדים אדם תפלה לצרה'‪.‬‬ ‫מען דארף בעטן פאראויס‪ .‬א מענטש טראכט‪ ,‬וואס האב איך צו בעטן?‬ ‫יא‪ ,‬דו דארפסט בעטן‪ ,‬תפלה דארף זיין פארדעם‪ .‬ווייל נאכדעם איז שוין‬ ‫דא נעבעך די גזירה‪ ,‬און דעמאלטס איז שוין שווער‪ .‬יבו"ל איז נוטריקון‬ ‫ו'נגע ל'א י'קרב ב'אהלך ‪ -‬דאס איז יבול‪ .‬דארף מען בעטן אז 'ונגע לא‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫מח‬ ‫יקרב באהלך'‪ ,‬עס זאל נישט ח"ו צוקומען קיין פלאג‪ ,‬קיין קרענק‪ ,‬קיין‬ ‫צרות ח"ו‪ .‬דאס בעט מען אין אזא הייליגע טאג‪.‬‬ ‫און וועגן דעם זאגט מען צוויי מאל הושענא‪ ,‬איינמאל הושענא‬ ‫פארדעם‪ ,‬און ח"ו א איד דארף שוין א ישועה‪ ,‬איז הושענא נאכדעם‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ י¿ ב ּול ¿ל ַ‪ƒ ּ ˘¿ ׁ ‰‬פיﬠַ …‬ ‫…‬ ‫מען גייט זאגן 'כל שיח תדשא ותושיע'‪ .‬קען זיין‪ ,‬די גמרא זאגט אין‬ ‫ברכות )דף ו' ע"ב( אז 'תפלה' איז פון די 'דברים העומדים ברומו של עולם'‪,‬‬ ‫תפלה איז פון די זאכן וואס שטייען אין די הויכע וועלטן‪' ,‬ובני אדם‬ ‫מזלזלין בהם'‪ .‬פרעגט דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע‪ ,‬אויב תפלה איז‬ ‫אזוי גרויס אז עס איז 'עומדים ברומו של עולם'‪ ,‬נו פארוואס טאקע 'בני‬ ‫אדם מזלזלין בהם'? עס איז דאך אזא גרויסע זאך‪.‬‬ ‫זאגט דער הייליגער בעל שם הקדוש‪ ,‬א מענטש דאוונט און דאוונט‬ ‫סטאק‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫און דאוונט‪ ,‬אבער ער ווערט נישט געענטפערט‪ .‬די תפלות זענען‬ ‫זיי בלייבן דארט‪ ,‬און וועגן דעם איז 'בני אדם מזלזלין בהם'‪ .‬טייטשט דער‬ ‫בעל שם הקדוש‪ ,‬תפלה איז דברים 'העומדים' ברומו של עולם‪ ,‬זיי שטייען‬ ‫דארט אין דער הייעך‪ ,‬זיי גייען נישט דורך‪ ,‬וועגן דעם איז 'בני אדם‬ ‫מזלזלין בהם'‪.‬‬ ‫מען דארף מתפלל זיין אין אזא טאג‪ .‬דער הייליגער ראפשיצער רב‬ ‫זי"ע זאגט‪ ,‬מען גייט באלד זאגן 'עננים מלהמניע'‪' .‬עננים' איז א לשון‬ ‫ענטפערן‪' ,‬ועונה לעמו ישראל'‪' .‬עננים מלהמניע'‪ ,‬דער אייבערשטער זאל‬ ‫זיך נישט צוריקהאלטן צו ענטפערן‪ ,‬דער אייבערשטער זאל ענטפערן‪,‬‬ ‫אננעמען אידישע תפלות‪.‬‬ ‫דאס קען מען טייטשן דא‪' ,‬שיח' איז טייטש דאווענען‪' ,‬ויצא יצחק‬ ‫לשוח בשדה'‪' .‬כל שיח'‪ ,‬יעדע דאווענען‪' ,‬תדשא'‪ ,‬זאל וואקסן גראז‪ ,‬זאל‬ ‫יח ַּ˙ ¿„ ׁ ≈˘‡‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָּכל ‪ַ …˘ƒ‬‬ ‫וואקסן פירות‪' ,‬ותושיע'‪ ,‬זאלסט אונז העלפן‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫˙ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫ו¿ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל‚≈ י‡ ַ ּבל ַּ˙ ¿ר ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫˙ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿מ‚ָ ‪„ƒ‬ים ַּ˙ ¿מ ּ‪˙ƒ‬י˜ ו¿ …‬ ‫…‬ ‫מט‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫עס איז דא 'המכסה שמים בעבים'‪ ,‬דער אייבערשטער דעקט צו די‬ ‫הימל מיט שווארצע וואלקענעס‪ ,‬דער אייבערשטער זאל אפהיטן‪ .‬אמאל‬ ‫איז דא אז עס איז פארהאקט און פארקלאפט‪ ,‬עס איז דא שווארצע‬ ‫וואלקענעס וואס טויגן נישט‪ .‬בעט מען אין אזא טאג‪' ,‬נשיאים' איז טייטש‬ ‫די וואלקענעס‪' ,‬להסיע'‪ ,‬זאלן זיך צעשפרייטן‪ ,‬זאלן ארויפגיין אויף די‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ נ¿ ‪ƒ …˘ƒ‬‬ ‫י‡ים ¿ל ַ‪ƒּ ‰‬סיﬠַ …‬ ‫גוים‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿˘… ‪ƒ‬ע ‪ƒ‬ירים ¿ל ָ‪‰‬נ‪ ƒ‬יﬠַ …‬ ‫…‬ ‫איבער'חזר'ן דער הייליגער ראפשיצער רב‪ ,‬נפתלי צבי בן מנחם‬ ‫מענדל זכותו הקדוש והטהור יגן עלינו‪ ,‬האט געטייטשט 'עננים'‪ ,‬מען זאל‬ ‫ענטפערן‪' ,‬ועונה לעמו ישראל'‪' ,‬מלהמניע'‪ ,‬דער אייבערשטער זאל זיך‬ ‫נישט צוריקהאלטן‪ .‬אידן דאווענען‪ ,‬עס איז א שוואכע דור‪ ,‬דער‬ ‫אייבערשטער זאל ָאננעמען יעדע תפלה פון יעדע אידיש קינד‪ ,‬בכל מקום‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲﬠנָ נ‪ ƒ‬ים ‪ƒ‬מ ¿ ּל ַ‪¿ ‰‬מנ‪ ƒ‬יﬠַ …‬ ‫ובכל אתר‪… .‬‬ ‫איינע פון די עצות אז אידן זאלן קענען רעדן צום אייבערשטן‪ ,‬זיי‬ ‫זאלן האבן די דיבורים פארן אייבערשטן‪ ,‬אז א איד האט פרנסה‪ ,‬ער איז‬ ‫נישט געדריקט‪ ,‬ער האט הרחבת הדעת‪ ,‬ער האט מנוחת הנפש‪ ,‬קען ער‬ ‫רעדן‪ ,‬קען ער לערנען‪ ,‬קען ער דאווענען‪ .‬וועגן דעם תיכף נאכדעם בעט‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּפ …ו ≈˙ ַח יָ „ ּו ַמ ¿˘… ‪ּ ƒ‬ביﬠַ …‬ ‫מען …‬ ‫עס קען אפשר זיין‪ ,‬דער חותם פונעם אייבערשטן‪ ,‬חותם ‪ -‬ווי מיר‬ ‫האבן נעכטן געלערנט אין בני יששכר‪ ,‬איז בגימטריא תנ"ד‪ .‬דאס איז‬ ‫חותם‪' .‬יד' במילואו‪ ,‬אז מ'שרייבט ארויס די ווארט יד‪ ,‬יו"ד דל"ת‪ ,‬איז‬ ‫אויך בגימטריא תנ"ד‪ ,‬כמנין חות"ם‪.‬‬ ‫היינט איז דאך דער חותם בתוך חותם‪ ,‬זאגט דער הייליגער רבי ר'‬ ‫אלימלך‪ ,‬איז דער חותם איז אז מען זאל אנחתמ'ענען אידישע קינדער‬ ‫הרחבה מיט פרנסה‪ .‬דאס טייטשט 'פותח' מען זאל עפענען 'יד ומשביע'‪,‬‬ ‫אזוי וועלן אידן זאט ווערן‪ ,‬וועסטו זען רבונו של עולם ווי וואויל איז דיין‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּפ …ו ≈˙ ַח יָ „ ּו ַמ ¿˘… ‪ּ ƒ‬ביﬠַ …‬ ‫אידישע פאלק‪' ,‬מי כעמך ישראל'‪… .‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫נ‬ ‫'צמאה נפשי לאלקים לאל חי'‪ ,‬אידן גלוסטן‪ ,‬זענען דורשטיג‪ ,‬צמאים‬ ‫לדבר ה'‪ ,‬מען האט נישט ווער עס זאל פיטערן‪ ,‬מען האט נישט ווער עס‬ ‫זאל אריינלייגן‪ ,‬אריינבלאזן‪ ,‬דער אייבערשטער איז אל חי וקים‪.‬‬ ‫בעט מען דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אונז דארף מיר נישט קיינעם‪ ,‬אונז‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ˆ ≈מ ∆‡ ָ‬ ‫יך ַּ˙ ¿˘… ‪ּ ƒ‬ביﬠַ …‬ ‫דארף מיר דיך‪ ,‬חבוקה ודבוקה בך‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫˜ו ¿ר ∆‡ ָ‬ ‫יך ּ˙ …ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …‬ ‫…‬ ‫מען דארף וויסן אז דער אייבערשטער האט ליב אידישע קינדער‪,‬‬ ‫'הבוחר בעמו ישראל באהבה'‪ .‬דער אייבערשטער האט ליב‪.‬‬ ‫עס איז דא א ספר וואס הייסט 'מאור החיים'‪ ,‬ער איז געווען א תלמיד‬ ‫פון הייליגן אור החיים הקדוש‪ .‬דער אור החיים הקדוש‪ ,‬פאר ער איז‬ ‫געקומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט ער געוואוינט אין איטאליע‪ .‬ברענגט ער‬ ‫א ווארט וואס ער האט געהערט פון הייליגן אור החיים‪' :‬הבן יקיר לי‬ ‫אפרים אם ילד שעשועים כי מדי דברי בו זכור אזכרנו עוד על כן המו‬ ‫מעי לו רחם ארחמנו נאום ה''‪ .‬זאגט ער א מורא'דיגע זאך‪ :‬א קליין קינד‬ ‫קען זיין פארשמירט פון קאפ ביז פיס‪ ,‬און דער טאטע און די מאמע‬ ‫עקלען זיך נישט‪ .‬זיי הייבן אים אויף‪ ,‬זיי נעמען אים ארום‪ ,‬זיי קושן אים‬ ‫צוזאם‪ .‬אן ערוואקסענער מענטש שטייט ער פון די ווייטנס‪.‬‬ ‫זאגט ער‪' ,‬הבן יקיר לי אפרים‪ ,‬אם ילד שעשועים‪ ,‬כי מדי דברי בו‬ ‫זכור אזכרנו עוד' ‪ -‬איך פאנג נאר אן צו רעדן פון אים‪ ,‬ווער איך‬ ‫איבערגענומען‪ .‬מעג זיין שמוציג‪ ...‬פארוואס? ווייל דער אייבערשטער‬ ‫האט ליב זיינע קינדער‪.‬‬ ‫און דאס דארפן מיר געדענקען‪ .‬נישט אונז האבן מיר ליב דעם‬ ‫אייבערשטן ‪ -‬הלוואי זאלן מיר אונז ליב האבן‪ ,‬הלוואי‪ ,‬הלוואי‪ ,‬אבער מיר‬ ‫זאלן זוכה זיין צו דעם ‪ -‬אבער דער אייבערשטער האט אונז אייביג ליב‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿רח ּו ∆מ ָ‬ ‫יך‬ ‫וועגן דעם זאגט מען‪' ,‬רחומיך' איז טייטש ליבשאפט‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬‫ּ˙ …ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ׁ˘ …ו ֲח ∆ר ָ‬ ‫יך …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫ימ ָ‬ ‫יך ּ˙ …ו ׁ ‪˘ƒ‬יﬠַ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ּ˙ ‪ƒ‬מ ∆‬ ‫…‬ ‫נא‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫ימינ¿ ָך נ∆ ַˆח‪.‬‬ ‫נ¿ ‪ƒ‬עימו… ˙ ‪ּ ƒ‬ב ‪ƒ‬‬ ‫ימנָ ‡‪.‬‬ ‫מ˘‪ַ ‰‬ר ¿עיָ ‡ ¿מ ≈‪¿ ‰‬‬ ‫י‪∆ ׁ „¿ ‰‬‬ ‫ַר ֲח ָמנָ ‡ ‪ַּ „¿ ‡ƒ‬כר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙ ּ‬ ‫‪ I‬הקפה ה' ‪i‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ‡ ָ„ם ּו ¿ב ≈‪ָ ‰‬מ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ ּב ָ˘…ר ו¿ ר ּו ַח ּונ¿ ׁ ָ˘ ָמ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‪‚ּ ƒ‬י„ ו¿ ﬠ∆ ∆ˆם ו¿ ָ˜ ¿ר ָמ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ¿„מ ּו˙ ו¿ ∆ˆ ∆לם ו¿ ‪ƒ‬ר ¿˜ ָמ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …‬ ‫‪‰‬ו„ ַל ∆‪∆ ‰‬בל ָּ„ ָמ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ו¿ נ‪¿ ƒ‬מ ׁ ַ˘ל ַּכ ¿ ּב ≈‪… ‰‬‬ ‫מו˙ נ‪ָ „¿ ƒ‬מ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫˜ו ָמ‪… ‰‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ז‪ ƒ‬יו ו¿ …‬ ‫˙ ַ‡ר ו¿ …‬ ‫…‬ ‫שטייט אין של"ה הקדוש אז 'אדמה' האט צוויי פשטים‪ .‬איינס איז‪,‬‬ ‫יציר כפיו של השם יתברך איז נוצר מן האדמה‪ ,‬מען האט אים‬ ‫אויסגעפארעמט פון דער ערד‪ .‬און נאכדעם איז ֲא ַד ֶמה‪ֲ ,‬א ַד ֶמה לעליון‪ ,‬זיך‬ ‫צוגלייכן צו די מלאכים‪ ,‬צו העכערע‪ .‬און דאס טייטשט חידוש פני אדמה‪.‬‬ ‫די ארבעט פון א איד וואס איז גענומען פון ֲא ָד ָמה‪ ,‬און מאכן דערפון‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‪ƒ‬ח ּ„ ּו ׁ˘ ּ ¿פנ≈ י ֲ‡ ָ„ ָמ‪… ‰‬‬ ‫ֲא ַד ֶמה‪… .‬‬ ‫'טיעת עצי נשמה'‪ ,‬וואס איז פשט אין די ווערטער? פשט איז‪ ,‬אז די‬ ‫אילני סרק וואס זיי האבן נישט קיין פירות‪ ,‬זאל דער אייבערשטער מאכן‬ ‫אז זיי זאלן וואקסן פירות‪ .‬אונז ווייסן מיר דאך אז פארוואס וואקסט‬ ‫נישט? ביי די בריאה‪ ,‬שטייט אין חזקוני‪ ,‬איז נישט געווען אזא זאך ווי‬ ‫אילני סרק‪ ,‬יעדע בוים דארף וואקסן פירות‪ .‬נאר עס איז געווען אזעלכע‬ ‫ביימער וואס האבן נישט געוואלט משנה זיין די רצון פונעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער האט געזאגט אז עס זאל זיין 'טעם עצו ופריו שוה'‪,‬‬ ‫דער טעם פונעם האלץ און די פירות זאלן זיין אייניג‪ ,‬און דער ערד האט‬ ‫משנה געווען‪ ,‬און עס איז געוואקסן אז דער טעם עצו ופריו זענען נישט‬ ‫שוה‪ .‬עס איז איבערגעבליבן נאר ביי אתרוג און ביי פלפלין און אפאר‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫נב‬ ‫זאכן‪ ,‬אבער בעצם איז נישט‪ .‬האבן אסאך ביימער נישט געוואלט משנה‬ ‫זיין די רצון השם‪ ,‬האבן זיי נישט געוואקסן קיין פירות‪ .‬פון דארט נעמט‬ ‫זיך אילני סרק‪.‬‬ ‫אבער בעצם האט דער ערד געטון אן עבירה לשמה ‪ -‬זאגט דער‬ ‫אפטער רב‪ .‬זי האט דירעקט משנה געווען די רצון הבורא‪ ,‬אז ווען א‬ ‫מענטש וועט זינדיגן וועט ער זאגן‪" ,‬איך קום פון דער ערד‪ ,‬אדם יסודו‬ ‫מעפר‪ ,‬און דער ערד האט משנה געווען‪ ,‬ותולין הקלקלה במקולקל"‪.‬‬ ‫אבער ווען משיח וועט קומען‪ ,‬וועט זיין 'אז ירננו כל עצי יער' ‪ -‬האב‬ ‫איך געטייטשט אמאל‪ ,‬דעמאלטס וועלן די וואלד ביימער זינגען‪ ,‬ווייל‬ ‫'לפני ה' כי בא לשפוט הארץ'‪ ,‬מען וועט משפט'ן די ארץ פארוואס זי‬ ‫האט משנה געווען‪ .‬הגם זי האט געטון לשמה‪ ,‬אבער עס איז אן עבירה‬ ‫לשמה‪ ,‬איז דעמאלטס 'אז ירננו כל עצי יער'‪ ,‬זיי וועלן וואקסן פירות‪.‬‬ ‫איז דאס איז דער רמז וואס שטייט דא‪' :‬טיעת' זי וועט אנפלאנצן 'עצי‬ ‫נשמה'‪ ,‬די פוסטע ביימער וועלן אי"ה וואקסן‪ ,‬עס וועט זיין 'חידוש פני‬ ‫אדמה'‪ ,‬דער ערד וועט תשובה טון‪ ,‬ממילא 'טיעת עצי נשמה'‪ ,‬וועלן‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‪ƒ‬טיﬠַ ˙ ֲﬠ ≈ˆי נ¿ ׁ ַ˘ ָּמ‪… ‰‬‬ ‫וואקסן פירות‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ י¿ ָ˜ ‪ƒ‬בים ו¿ ָ˜ ָמ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ּכ ָר ‪ƒ‬מים ו¿ ׁ ‪ָ ˜¿ ˘ƒ‬מ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ≈˙ ≈בל ַ‪¿ּ ‰‬מ ֻס ָ ּי ָמ‪… ‰‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‪ƒ‬מ ¿ט …‬ ‫רו˙ ע…ז ¿ל ַס ּ¿מ ָמ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ נ¿ ׁ ‪ּ ָ ˘ƒ‬י‪¿ ‰‬ל ַ˜ ¿ ּי ָמ‪… ‰‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫˜ו ¿מ ָמ‪… ‰‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‪ƒ …˘ƒ‬‬ ‫יחים ¿ל …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲﬠ ָ„נ‪ ƒ‬ים ¿לﬠָ ¿ˆ ָמ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫די יונגע קינדער היינט‪ ,‬די אלע מיני 'אלערדזשיס'‪ ,‬איך האב געהערט‬ ‫פון מיין רבי'ן זי"ע‪ ,‬אינדערהיים איז נישט געווען אזא זאך אינגאנצן ווי‬ ‫'אלערדזשיס'‪ .‬עס איז נאר געווארן פון די 'פעלושן'‪ ,‬פון די אלע לופט‪ ,‬די‬ ‫נג‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫אלע ענינים‪ ,‬איז געווארן נעבעך‪ ,‬און קינדער פלאגן זיך‪ ,‬נישט נאר‬ ‫קינדער‪ ,‬אנשים ונשים‪ ,‬מען פלאגט זיך‪.‬‬ ‫דארף מען בעטן דעם אייבערשטן‪ ,‬עס זאל אריינקומען אין די‬ ‫בלומען‪ ,‬עס זאל אריינקומען די יונגע פירות‪ ,‬די יונגע בלעטלעך‪ ,‬די יונגע‬ ‫ביימער‪ ,‬זאלן געשטארקט ווערן‪ .‬דאס זענען די קומענדיגע פאר‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ ¿פ ָר ‪ƒ‬חים ¿ל ַ‪ֲ ‰‬ﬠ ‪ָ ˆƒ‬‬ ‫ימ‪… ‰‬‬ ‫שטיקלעך‪… .‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ˆ ָמ ‪ƒ‬חים ¿ל‚ָ ׁ ¿˘ ָמ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ˜ ‪ƒ‬רים ¿לזָ ¿ר ָמ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫יבים ¿ל ׁ ַ˘ ¿ ּל ָמ‪… ‰‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ר ‪ƒ‬ב ‪ƒ‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ׁ ¿˘ ‪ּ ָ ˙ƒ‬י‪¿ ‰‬ל …‬ ‫רו ≈מ ָמ‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬‫ימ‪… ‰‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ¿˙ל ּויָ ‪ ‰‬ﬠַ ל ¿ ּב ‪ƒ‬ל ָ‬ ‫…‬ ‫י¿ ‪…‰‬וָ ‪„‡ֲ ‰‬ו… נ≈ ינ ּו ָמ‪ ƒּ„‡ַ ‰‬יר ׁ ‪¿ ˘ƒ‬מ ָך ¿ ּב ָכל ָ‪∆ ‡ָ ‰‬ר‪˘∆ ׁ ‡ֲ ,ı‬ר ּ¿˙נָ ‪‰ ‰‬ו… ¿„ ָך ﬠַ ל‬ ‫ַ‪ָ ˘ָ ּׁ ‰‬מי‪ ƒ‬ם‪.‬‬ ‫י‪‰ֲ ‡ַ „¿ ‰‬ר …ן ַּכ ֲ‪‰‬נָ ‡ ַ˜ ‪ָ ׁ „ƒ‬‬ ‫י˘‡‪.‬‬ ‫ַר ֲח ָמנָ ‡ ‪ַּ „¿ ‡ƒ‬כר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙ ּ‬ ‫‪ I‬הקפה ו' ‪i‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲ‡ ָ„ ָמ‪≈ ‰‬מ ∆‡ ∆רר …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ ּב ≈‪ָ ‰‬מ‪ƒ ‰‬מ ּ¿מ ׁ ַ˘ ∆ּכ ∆ל˙ …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‚ּ …ו ∆רן ‪ƒ‬מ ָ ּ‚זָ ם …‬ ‫…‬ ‫דער הייליגער קאזניצער מגיד זכותו הקדוש והטהור יגן עלינו ועל כל‬ ‫ישראל‪ ,‬האט געזאגט אויף 'דגן מדלקת'‪ ,‬אז 'דגן' גייט ארויף אויף די‬ ‫בחורים ‪ -‬בחורי ישראל‪' .‬מדלקת'‪ ,‬זיי האבן א ברען‪ ,‬אש בוער בקרבם‪,‬‬ ‫אש התאוה‪.‬‬ ‫דארף מען בעטן‪ ,‬דאס איז די זעקסטע הקפה‪ ,‬דאס איז יוסף‪ ,‬דאס איז‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָּ„‚ָ ן ‪ƒ‬מ ַּ„ ∆ ּל ∆˜˙ …‬ ‫קדושה‪… :‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫נד‬ ‫מען דערמאנט אלס‪ ,‬דער אייבערשטער זאל אפהיטן‪ ,‬זיי טשעפענען‬ ‫זיך אריין די נישט גוטע חברה‪ ,‬עס קומט אריין א קללה אין די‬ ‫פארמעגנס‪ ,‬זיי זענען בודק זאכן וואס זיי דארפן נישט זען‪ .‬בעט מען דעם‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …‬ ‫‪‰‬ון ‪ƒ‬מ ּ¿מ ≈‡ ָר‪… ‰‬‬ ‫אייבערשטן אזא הייליגע טאג‪… :‬‬ ‫די לופט היינט איז יאגעדיג‪ ,‬מען האט נישט קיין מנוחה‪ .‬די אלע לא‬ ‫עלינו ולא עליכם אסאך פון די נישט געזונטהייט קומט וויאזוי מען עסט‬ ‫‪ -‬ווי דער רמב"ם זאגט‪ ,‬געכאפט און געיאגט‪ ,‬מען האט נישט קיין ישוב‬ ‫הדעת‪ ,‬מען דארף זיצן מיט א מנוחה‪.‬‬ ‫בעט מען דעם אייבערשטן 'ואוכל ממהומה'‪ ,‬מען זאל נישט עסן מיט‬ ‫א מהומה‪ ,‬מען זאל זיין מיט א ישוב הדעת‪ ,‬מען זאל זיצן מיט מנוחה‪,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ו¿ …‬ ‫‡ו ∆כל ‪ƒ‬מ ּ¿מ‪ּ ‰‬ו ָמ‪… ‰‬‬ ‫מיט שמחה‪… ,‬‬ ‫'זית' גייט ארויף אויף די קינדערלעך‪' .‬נשל' איז טייטש עס פאלט‬ ‫אראפ פון בוים פאר די צייט‪.‬‬ ‫מורי ורבותי‪ ,‬ליידער ליידער‪ ,‬די פארגאנגענע יאר‪ ,‬בחורי ישראל‪ ,‬כמה‬ ‫אופנים לא עלינו זענען נעדר געווארן מן העולם‪ .‬נעבעך עלטערן האבן‬ ‫פארלוירן קינדערלעך‪ ,‬בנים מיט בנות‪ ,‬קליינע קינדער‪ ,‬בחורים‪,‬‬ ‫ערוואקסענע מיידלעך‪ ,‬נעבעך‪ ,‬פלוצלונג על לא דבר‪.‬‬ ‫מען דארף בעטן דעם אייבערשטן די זעקסטע הקפה‪ ,‬אין זכות פון‬ ‫יוסף צדיקא‪ ,‬זאלן אידישע קינדער נישט חס ושלום אראפפאלן פון בוים‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ זַ י‪ƒ ˙ ƒ‬מ ∆ ּנ ׁ ∆˘ל …‬ ‫פאר די צייט‪… ,‬‬ ‫מען זעט קינדערלעך נעבעך פלאגן זיך אין לערנען‪ ,‬מען גייט צו דעם‬ ‫טעראפיסט‪ ,‬צו דעם‪ ,‬מען זוכט‪ ,‬עס איז פארשטאפט‪ ,‬עס גייט נישט‪ ,‬מען‬ ‫גיט עס א נאמען אזוי‪ ,‬מען גיט עס א נאמען אזוי‪ .‬דאס איז די קליפה‪.‬‬ ‫חט"ה איז בגימטריא כ"ב‪ ,‬דאס איז די כ"ב אותיות התורה‪ .‬דאס דארף‬ ‫מען בעטן‪ ,‬תינוקות של בית רבן זאלן האבן חשקות התורה‪ ,‬הבנת התורה‪,‬‬ ‫זאל זיך עפענען אלעס‪ .‬מען קען פועל'ן היינט אז די קינדער זאלן וואקסן‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‪ƒ‬ח ּ ָט‪≈ ‰‬מ ָח‚ָ ב …‬ ‫ערליכע אידן‪ ,‬תלמידי חכמים‪… ,‬‬ ‫נה‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫'טרף' איז טייטש פרנסה‪' ,‬הטריפני לחם חוקי' )משלי ל‪ ,‬ח(‪ .‬אמאל איז‬ ‫דא מיט די טעקסעס‪ ,‬מיט די זאכן‪ ,‬זיי נעמען צו די גאנצע‪ ,‬עס בלייבט‬ ‫נישט איבער גארנישט‪ ,‬מען לייגט ארויף שטייערן מיט שטותים והבלים‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ∆ט ∆רף‬ ‫היינט קען מען פועל'ן און בעטן דעם הייליגן באשעפער‪… :‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪ƒ‬מ‚ּ …ו ַבי …‬ ‫יעדע זאך וואס מאכט זיך שפעטער איז א סימן אז אין שורש טויג‬ ‫נישט‪ .‬אמאל זעט מען די תוצאה שפעטער‪' .‬יקב' איז טייטש די וויין‬ ‫קעלער‪' .‬כרם' איז טייטש די וויין גארטן‪ .‬וואלט דאך געדארפט שטיין‬ ‫קודם 'כרם מתולעת'‪ ,‬און נאכדעם 'יקב מילק'‪ .‬נאר אמאל שפעטער‬ ‫ווערט מען געוואויר אויף צוריק‪.‬‬ ‫מען דארף בעטן דעם אייבערשטן מען זאל האבן די ריכטיגע דעת‪ ,‬די‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ י∆ ∆˜ב ‪ƒ‬מ ∆ ּי ∆ל˜ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫ריכטיגע אויגן‪… ,‬‬ ‫היינט גיט מען עס א נאמען 'אינפעקשאנס' מיט די אלע מיני זאכן‪.‬‬ ‫ביי א אידישע וויין גארטן‪ ,‬כרם איז די אידישע וויין גארטן‪ ,‬כאפט זיך‬ ‫ווארעם בגשמיות‪ ,‬און די זעלבע זאך ברוחניות‪.‬‬ ‫אריין אמאל א קליינע ָ‬ ‫אמאל שיקט מען א קינד אין חדר פון א גוטע שטוב‪ ,‬גוטע עלטערן‪ ,‬גוטע‬ ‫חינוך‪ ,‬און עס טשעפעט זיך אן מיט א צווייטן חבר‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫זאל אפהיטן‪ ,‬אין איין מינוט איז ער אין שאול תחתית‪.‬‬ ‫מען דארף בעטן דעם אייבערשטן אז די קינדער זאלן האבן ערליכע‬ ‫חברים‪ ,‬אן ערליכע סביבה‪ .‬מען שיקט קינדער אמאל‪ ,‬מיידלעך אריבער‬ ‫שלאפן צו א שכינה‪ ,‬צו א פרענד‪ ,‬צו א וואס‪ .‬מען ווייסט קיינער נישט‬ ‫וואס טוט זיך דארט‪ .‬עס איז א משוגענע טמא'נע וועלט‪ .‬דארף מען בעטן‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ∆ּכ ∆רם‬ ‫דעם אייבערשטן די וו ָארעם זאל זיך נישט אריינכאפן‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪ƒ‬מ ּ˙ …ו ַלﬠַ ˙ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ∆ל ∆˜ ׁ˘ ≈מ ַ‡ ¿ר ∆ ּב‪… ‰‬‬‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ∆מ‚∆ „ ‪ƒ‬מ ¿ ּˆ ָל ַˆל …‬ ‫…‬ ‫וואס טייטשט 'נפש מבהלה'? מען זאגט יעדן טאג ביים דאווענען‪,‬‬ ‫'למען לא ניגע לריק ולא נלד לבהלה'‪ .‬דאס גייט ארויף אויף די‬ ‫קינדערלעך‪' ,‬נלד לבהלה'‪ ,‬חס ושלום‪ ,‬מאכט זיך מיט עלטערן‪ ,‬פון מינוט‬ ‫אויף מינוט ווערט מען געוואויר אז עפעס טויג נישט‪ ,‬הן ברוחניות ‪-‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫נו‬ ‫נישט גוטע חברים‪ ,‬נישט אפגעהיטן‪ ,‬נישט ערליך‪ .‬הן בגשמיות ‪ -‬ער‬ ‫קומט פון א דאקטאר‪ ,‬די טעסט איז נישט גוט לא עלינו‪ .‬דאס איז 'נלד‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ נ∆ ∆פ ׁ˘ ‪ƒ‬מ ∆ ּב ָ‪ָ ‰‬ל‪… ‰‬‬ ‫מבהלה'‪ .‬בעט מען דעם אייבערשטן יעצט‪… ,‬‬ ‫נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ˘ ַ…בע ‪ƒ‬מ ָּס ¿לﬠָ ם …‬ ‫…‬ ‫אמאל מאכט זיך‪ ,‬א גאנצע קבוצה אידן האבן א געשעפט און עס גייט‬ ‫נעבעך שלאפן‪ ,‬און עס לעשט זיך אויס נעבעך אין דער עדר פון אידישע‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲﬠ ָ„ ‪ƒ‬רים ‪ƒ‬מ ַּ„ ּל ּו˙ …‬ ‫קינדער‪… ,‬‬ ‫רבי חיים מאיר'ל פון וויזניץ איז געווען אמאל ביי רבי יהושע'לע‬ ‫דזיקובער ביי הושענא רבה‪ ,‬האט ער געהערט ווי דער הייליגער עטרת‬ ‫ישועה האט געזאגט אזוי‪" :‬דער טאטע מאיר בן חי' האט זייער געוויינט‬ ‫יאך וויין ערגעץ‬ ‫ביי 'הושענא נפש מבהלה'‪ ,‬זייער געוויינט‪ .‬אבער ַ‬ ‫אנדערש‪' ,‬פירות משדפון'‪ .‬פירות‪ ,‬דאס טייטשט גוטע פירות‪ ,‬מען האט‬ ‫פיינע קינדערלעך‪ ,‬ערליכע דורות‪ ,‬שיינע דורות‪ ,‬און פלוצלינג גיט א‬ ‫קנאק‪' .‬שדפון' איז טייטש א קנאק‪ .‬עס לעשט זיך אויס פלוצלינג‪ ,‬מען‬ ‫ווייסט נישט פארוואס‪ ,‬פאר ווען‪ ,‬פאר וואו‪ ,‬און אויף דעם וויין איך"‪.‬‬ ‫עס איז געווען דעמאלטס פאר די ערשטע וועלט קריג‪ .‬אויף דעם‬ ‫האט ער געזאגט דעמאלטס 'הושע נא פירות משדפון'‪ .‬זיי זענען נעבעך‬ ‫אפגעגליטשט אסאך קינדערלעך‪ .‬בעט מען דעם אייבערשטן‪ ,‬היינט דארף‬ ‫מען אויך רחמים‪ ,‬אויבן פוץ‪ ,‬אונטן שמוץ‪ ,‬מען קען אויסזען מיט די‬ ‫מלבושי כהונה‪ ,‬מיטן שיינעם שטריימל‪ ,‬מיטן געשטריקטן גארטל‪ ,‬אבער‬ ‫אינעווייניג נעבעך דארף א גרויסע ישועה‪ .‬מען דארף מתפלל זיין אין‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫רו˙ ‪ƒ‬מ ּׁ ‪… „ָּ ˘ƒ‬‬ ‫פון …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ ≈פ …‬ ‫אזא הייליגע טאג‪… ,‬‬ ‫נעבעך קינדערלעך פלאגן זיך אזוי‪ .‬נעבעך עס איז דא אזעלכע וואס‬ ‫טראגן עס נישט איבער‪ .‬אויף דעם בעט מען די זעקסטע הקפה‪ ,‬בעט‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ˆ…‡ן ‪ƒ‬מ ¿ ּˆ ‪ƒ‬מי˙ ּו˙ …‬ ‫מען אויף די שעפעלעך‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ˜ ‪ˆƒ‬יר ‪ƒ‬מ ¿ּ˜ ָל ָל‪… ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …‬ ‫רוב ≈מ ָר …זון …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ׁ ‪ּ ˘ƒ‬ב …ו ∆ל˙ ‪ƒ‬מ ‪ּ ָ ˆּ ƒ‬נ …‬ ‫מון …‬ ‫…‬ ‫נז‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ּ˙ב ּו ָ‡‪≈ ‰‬מ ָח ‪ƒ‬סיל …‬ ‫…‬ ‫ַˆ„ּ‪ ƒ‬י˜ י¿ ‪…‰‬וָ ‪ּ ¿ ‰‬ב ָכל „ּ¿ ָר ָכיו‪ ,‬ו¿ ָח ‪ƒ‬סי„ ¿ ּב ָכל ַמﬠֲ ָ˘…יו‪.‬‬ ‫י‪„¿ ‰‬יו… ≈סף ַˆ ‪ָ „ƒ‬‬ ‫י˜‡‪.‬‬ ‫ַר ֲח ָמנָ ‡ ‪ַּ „¿ ‡ƒ‬כר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙ ּ‬ ‫‪ I‬הקפה ז' ‪i‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫י˙ן ַ‪ּ ƒ ‰‬נז¿ ָר˜ ¿ ּב ַל ַ‪‰‬ב ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ≈‡ ָ‬ ‫…‬ ‫וואס טייטשט 'למען בן הנעקד על עצים ואש' און 'למען גבור הנאבק‬ ‫עם שר אש'? קען אפשר זיין‪ ,‬דער הייליגער אור לשמים זי"ע ברענגט פון‬ ‫רבי'ן פון לובלין‪' ,‬והנה איל אחר נאחז בסבך בקרניו' )בראשית כב‪ ,‬יג(‪ ,‬וואס‬ ‫איז דער לשון 'איל אחר'? דער ערשטער איז געווען עפעס אן איל? דער‬ ‫ערשטער איז דאך געווען יצחק? וואס איז טייטש 'והנה איל אחר'? זאגט‬ ‫ער א מוראדיגע זאך‪ ,‬אז עס איז דא נאך אן עקידה‪ .‬עס איז דא איין‬ ‫עקידה וואס איז געווען דעמאלטס‪' ,‬עקידת יצחק לזרעו היום ברחמים‬ ‫תזכור'‪ .‬עס איז דא אן עקידה וואס היינטיגע צייטן‪ ,‬די ביטערע נסיונות‪,‬‬ ‫די ביטערע גאסן‪ ,‬די טומאה איז איבעראל‪ ,‬בכל ארץ העמים‪ ,‬איבעראל‬ ‫אויפן גרעסטן פארנעם‪ ,‬און אידישע קינדערלעך‪ ,‬עס זאל זיין אנשים‪,‬‬ ‫נשים‪ ,‬בנים ובנות‪ ,‬ראנגלען זיך מיט די נסיונות‪ ,‬דאס איז אזוי ווי אן‬ ‫עקידה‪ ,‬א פרישע עקידה‪' .‬והנה איל אחר'‪ ,‬אין די שפעטערדיגע דורות‪,‬‬ ‫'נאחז בסבך'‪ ,‬מען איז פארפלאנטערט אין די צווייגן‪ ,‬מען מוטשעט זיך‪.‬‬ ‫זאגט דער פסוק 'בקרניו' ווען אידן לייכטן‪ ,‬די אידן האבן א מוראדיגע‬ ‫זכות‪ .‬ווען מען דערמאנט דא די זיבעטע הקפה‪ ,‬דערמאנט מען 'למען בן‬ ‫הנעקד על עצים ואש'‪ .‬וואס טייטשט 'בן הנעקד'? אידישע קינדער זענען‬ ‫בנים למקום‪' .‬למען בן הנעקד'‪ ,‬אידישע קינדער וואס פלאגן זיך 'על‬ ‫עצים ואש'‪ ,‬על דא ועל דא‪ ,‬מען מוטשעט זיך‪' .‬למען גבור הנאבק'‪ ,‬מען‬ ‫טוט זיך ראנגלען מיטן שר אש‪ ,‬איהי נורא ואנן בשרא ‪ -‬זאגט די גמרא‬ ‫)קידושין פא‪ ,(.‬אונז זענען מיר פשוט פלייש און ער איז פייער‪ ,‬און מען‬ ‫נעמט דעם פליישיגן פשוט'ן איד‪ ,‬און מען ווארפט אים אריין אינמיטן‬ ‫גרוב פון עריות‪ ,‬פון טומאה‪ ,‬פון זוהמא‪ ,‬און מען שלאגט זיך‪ .‬אוי וויי‪,‬‬ ‫דאס איז נאך אן עקידה‪.‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫נח‬ ‫קען זיין אזוי ווי ער זאגט אז עס איז נאך אן עקידה‪ ,‬מעג מען זאגן‬ ‫אולי‪ ,‬אזוי ווי יעקב האט זיך געשלאגן מיטן ס"מ‪ ,‬איז די דורות וואס מען‬ ‫שלאגט זיך מיט די נסיונות איז נאכאמאל‪' ,‬למען גבור הנאבק'‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫ביים 'בן' איז דא נאך א עקידה‪ ,‬איז 'הנאבק עם שר אש' אויך דא נאך‬ ‫איינס‪ ,‬און מען שלאגט זיך‪.‬‬ ‫קומט דעם גרויסן טאג פון הושענא רבה‪ ,‬אונז דארף מיר גרויסע‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ≈ ּבן ַ‪ּ ∆ ‰‬נﬠ¡ ַ˜„ ﬠַ ל‬ ‫ישועות‪ .‬דערמאנט מען פארן אייבערשטן …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫ﬠ≈ ‪ˆƒ‬ים וָ ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫מתפלל זיין פאר די אייגענע קינדערלעך און פאר זיך אז מען זאל‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫קענען עומד זיין בנסיון די גרויסע מלחמה אין די היינטיגע צייט …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ‪ּ ‚ּ ƒ‬ב …ור ַ‪ּ ∆ ‰‬נ ¡‡ ַב˜ ‪ƒ‬עם ַ˘…ר ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‡ור וַ ֲﬠנַ ן ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ּ¿„‚ָ ‪ƒ‬לים נָ ‪ƒ‬ח ָ‬ ‫י˙ ¿ ּב …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫רום ו¿ נ‪˙¿ ƒ‬ﬠַ ָ ּל‪ּ¿ ‰‬כ ַמ ¿ל ֲ‡ ≈כי ≈‡ ׁ˘ …‬‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ‪ֲ …‰‬ﬠ ָל‪ַ ‰‬ל ָּמ …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ו¿ ‪ּ ‰‬ו‡ ָל ¿ך ¿ּכ ∆ס‚∆ ן ¿ ּב ∆‡ ¿ר ∆‡ ≈ ּלי ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫רו˙ ַ‪ּ ¿ ‰‬נ˙ ּו …נו˙ ≈מ ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ז∆ ∆ב„ ּ‪ּ ¿ „ƒ‬ב …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫יעו˙ וַ ֲﬠנַ ן ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ‪ƒ‬ח ּפ ּוי י¿ ‪ƒ‬ר …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ∆ט ∆כס ַ‪‰‬ר יָ ַר ¿„ ָּ˙ ﬠָ ָליו ָ ּב ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫…‬ ‫אוי מען דארף דערמאנען‪ ,‬דער אייבערשטער האט געהאט א גוטע‬ ‫פריינד דער בית המקדש‪ ,‬עס איז געווען 'ידיד ה''‪ ,‬עס איז געווען א‬ ‫ידידות פארן אייבערשטן‪ ,‬דער אייבערשטער איז אראפגעקומען פון‬ ‫הימל‪ ,‬וואס דארט איז שמים‪ ,‬איז אש ומים‪ ,‬ער איז אראפגעקומען דא‬ ‫אונטן וואוינען‪ ,‬ושכנתי בתוכם‪ ,‬אונז האבן מיר היינט נישט דעם בית‬ ‫המקדש‪ ,‬בעט מען דעם אייבערשטן‪ ,‬מען זאל צוריק דערמאנען יענעם‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן י¿ ‪„ƒ‬י„ ּו˙ ַ ּבי‪˘∆ ׁ ‡ֲ ˙ ƒ‬ר ָ‡ ַ‪¿ ‰‬ב ָּ˙ ‪ƒ‬מ ּׁ ¿˘ ≈מי ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫זכות …‬ ‫אונז האבן מיר געהאט צדיקים וואס ווען עס איז געווען נעבעך‬ ‫ביטערע גזירות‪ ,‬זיי האבן נישט איינגערוהט‪ ,‬זיי האבן געריסן אלע גזירות‬ ‫מיט דאווענען‪ ,‬מיט כוחות‪ ,‬מיט צדקה‪ ,‬ועוד ועוד‪ ,‬וואס צדיקים האבן‬ ‫געטון מבטל זיין די גזירות פון אידישע קינדער‪.‬‬ ‫נט‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫טייערע אידן‪ ,‬אונז געזעגענען מיר זיך פון אזעלכע הייליגע טעג‪ ,‬פון‬ ‫אזא הייליגן יום טוב‪ ,‬מען דארף בעטן דעם אייבערשטן‪ .‬מען האט היינט‬ ‫גערעדט די כח הציבור‪ ,‬די כח דמעות של ציבור‪ .‬זאל מבטל זיין‪ ,‬ממתיק‬ ‫זיין אלע גזירות פון אידישע קינדער די בכל אתר ואתר‪.‬‬ ‫תשפ"ה איז געווען נישט קיין לייכט יאר‪ ,‬עס קומט א נייע יאר‬ ‫תשפ"ו‪ .‬אונז זענען מיר שותפים מיטן אייבערשטן‪ .‬קען זיין אין די זכות‬ ‫פון שבת קודש‪ ,‬כל האומר ויכולו נעשה שותף‪ ,‬שות"ף איז נוטריקון‬ ‫תשפ"ו מיטן אייבערשטנס הילף אין קדושת שבת‪ ,‬אז מען וועט אפהיטן‬ ‫בעסער דעם שבת‪ ,‬כל דיין שדן דין אמת‪ ,‬מען וועט פסק'ענען אמת'דיג‪,‬‬ ‫מען וועט זיך אויפפירן אמת'דיג‪ ,‬נעשה שותף‪ ,‬דאס איז תשפ"ו‪.‬‬ ‫אבער רבותי‪ ,‬מען דארף האבן כח התפלה‪ ,‬מען דארף האבן כח‬ ‫הדמעה‪ ,‬כח בכיות‪ .‬אונז שטייען מיר יעצט אונז דארף מיר אויסלעשן די‬ ‫פייער‪ ,‬די 'נזרק' בלהב אש'‪ ,‬עס פלאקערט א פייער‪ ,‬אונז ווייסן מיר נישט‬ ‫וואס‪ ,‬אבער אונז האבן נאך א בית המדרש‪ ,‬מען קען נאך ערלעדיגן די‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ָּכ ַמ ּ‪ ‰‬ﬠַ „ ׁ ָ˘ ¿˜ﬠָ ‪… ˘ׁ ‡≈ ‰ָ ‰‬‬ ‫פאר מינוט …‬ ‫אהרן הכהן ווען ער איז אריינגעקומען טון די עבודה‪ ,‬מחתה קטורת‬ ‫און גחלי אש‪ ,‬ביי די מעשה פון קרח אויך‪ ,‬האט ער אוועקגענומען די‬ ‫חרון אף‪ .‬קטרת איז אתקטר בקטירה לחיי עלמין‪ ,‬מען קניפט זיך צו צום‬ ‫אייבערשטן‪ .‬די הייליגע צדיקים‪ ,‬משה‪ ,‬אהרן‪ ,‬זיי זענען הוא ינחינו הוא‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫רון ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ָל ַ˜ח ַמ ¿ח ַּ˙˙ ≈‡ ׁ˘ ו¿ ≈‪ƒ ‰‬סיר ֲח …‬ ‫ינהלינו‪… .‬‬ ‫די כח הקנאות פון פנחס 'איש קנא לאלקיו'‪ ,‬ער איז אויפגעשפרינגען‪,‬‬ ‫ער האט מקנא געווען קנאת ה' צבאות‪ ,‬זיין כח פון קנאות‪ ,‬פון מסירות‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע‬ ‫„ו ָל‪ּ ָ ‰‬ב ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ¿מ ַ˜ ≈ ּנ‡ ‪˜ƒ‬נ¿ ָ‡‪… ¿‚ ‰‬‬ ‫נפש‪ ,‬זאל אונז ביישטיין‪… ,‬‬ ‫נָ ‡‪.‬‬ ‫יהושע האט אויפגעהויבן זיינע הענט צום אייבערשטן ווען ער האט‬ ‫מלחמה געהאלטן מיט די אמוריים‪ ,‬און מיט די כח 'וישא את כפיו‪ ,‬בזמן‬ ‫שמסתכלין כלפי מעלה משעבדין לבם‪ ,‬כאשר ירים משה את ידו'‪ ,‬קען‬ ‫מען פועל'ן‪' .‬נשיאת כפים' מען הייבט אויף די הענט פארן אייבערשטן‪,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫„ו ו¿ יָ ¿ר„ ּו ַ‡ ¿בנ≈ י ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן נָ ף יָ …‬ ‫…‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫ס‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ָ˘…ם ¿ט ≈ל‪ָ ‰‬ח ָלב ¿ּכ ‪ƒ‬ליל ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ﬠָ ַמ„ ַ ּב‚ּ …ו ∆רן ו¿ נ‪ַ ˙¿ ƒ‬ר ָ ּˆ‪ָ ‰‬ב ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ּ ‪ƒ‬פ ≈ ּלל ָ ּב ֲﬠזָ ָר‪ ‰‬ו¿ יָ ¿ר ָ„‪… ˘ׁ ‡≈ ‰ָ ‰‬‬ ‫…‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ‪ˆƒ‬יר ﬠָ ָל‪ ‰‬ו¿ נ‪˙¿ ƒ‬ﬠַ ָ ּל‪ּ ¿ ‰‬ב ∆ר ∆כב ו¿ ס ּו ≈סי ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫…‬ ‫פשוט פשט איז‪' ,‬למען קדושים מושלחים באש' גייט ארויף אויף‬ ‫חנניה מישאל ועזריה וואס מען האט זיי אריינגעווארפן אין כבשן האש‪.‬‬ ‫אבער איך מיין אז עס איז דא נאך א פשוט'ערער פשט‪.‬‬ ‫אונז דערמאנען זיך צוריק‪ ,‬איך האב געהערט‪ ,‬מיין טאטע איז געווען‬ ‫א איד פון אוישוויץ‪ ,‬מיין מאמע עליה השלום זענען געווען פון אוישוויץ‪,‬‬ ‫מיין רבי‪ ,‬די אלע‪ ,‬מען האט געהערט מפעם לפעם‪ ,‬זיי האבן זיך‬ ‫ארויסגערעדט אזוי נישט עמטליך וואס עס איז פארגעגאנגען דארטן‪,‬‬ ‫וואס מען האט געטון מיט אידישע קינדער‪ ,‬געפייניגט‪ ,‬מען האט זיי‬ ‫אריינגעווארפן ברענעדיגערהייט אין קאלעך אויוון‪.‬‬ ‫עס קומט אזא טאג‪ ,‬זייער בלוט ליגט על פגדודי דקדושה אויף די‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן‬ ‫כפורת פארן אייבערשטן‪ ,‬דערמאנט מען זייער זכות‪… ,‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫„ו ׁ ‪˘ƒ‬ים ֻמ ׁ ¿˘ ָל ‪ƒ‬כים ָ ּב ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫¿˜ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ‪ƒ‬ר ּב …ו‡ ‪ƒ‬ר ¿ב ָבן ָחז ו¿ נַ ֲ‪≈ ‰‬רי ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫…‬ ‫מו˙ ‪ƒ‬ע ¿יר ָך ַ‪ ׂ˘¿ ּ ‰‬ר ּו ָפ‪ָ ‰‬ב ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ׁ ‪¿ ˘ƒ‬מ …‬‫…‬ ‫„ו˙ ַ‡ ּל ּו ≈פי י¿ ‪ּ ‰‬ו ָ„‪…˘ƒ ˙ָּ ‰‬ים ¿ּכ ‪ƒ‬כ ּי …ור ≈‡ ׁ˘ …‬ ‫‪‰‬ו ׁ ַ˘ע נָ ‡‪.‬‬ ‫¿ל ַמﬠַ ן ּ˙ …ו ¿ל …‬ ‫ל¿ ָך י¿ ‪…‰‬וָ ‪ָּ „ֻ ‚ּ ¿ ‰ַ ‰‬ל‪ ‰‬ו¿ ַ‪‚ּ ¿ ‰‬ב ּו ָר‪ ‰‬ו¿ ַ‪¿ ˙ƒּ ‰‬פ ∆‡ ∆ר˙ ו¿ ַ‪ּ≈ ‰‬נ ַˆח ו¿ ַ‪‰‰‬ו… „ ‪ּƒ‬כי כ…ל ַ ּב ּׁ ָ˘ ַמי‪ ƒ‬ם‬ ‫‡˘‪ :‬ו¿ ָ‪‰‬יָ ‪ ‰‬י¿ ‪…‰‬וָ ‪ ‰‬ל¿ ∆מל∆ ¿ך ﬠַ ל‬ ‫ּו ָב ָ‡ ∆ר‪ :ı‬ל¿ ָך י¿ ‪…‰‬וָ ‪ַּ ‰ַ ‰‬מ ¿מלָ ָכ‪ ‰‬ו¿ ַ‪ƒּ ‰‬מ ¿˙נַ ˘ּׂ ≈ ‡ ל¿ כ…ל ל¿ ר … ׁ‬ ‫ָּכל ָ‪∆ ‡ָ ‰‬ר‪ּ ַ ı‬ב ּיו… ם ַ‪ּ ‰‰‬ו‡ י‪‰¿ ƒ‬י∆ ‪ ‰‬י¿ ‪…‰‬וָ ‪ָ ‡∆ ‰‬ח„ ּו ׁ ¿˘מו… ∆‡ ָח„‪ּ :‬ו ¿ב˙ו… ָר ¿˙ ָך ָּכ˙ ּוב ל≈ ‡מ…ר‬ ‫ׁ ¿˘ ַמע י‪ָ …˘¿ ƒ‬ר ≈‡ל י¿ ‪…‰‬וָ ‪‡¡ ‰‬ל … ≈‪‰‬ינ ּו י¿ ‪…‰‬וָ ‪ָ ‡∆ ‰‬ח„‪ּ ָ :‬בר ּו ¿ך ׁ ≈˘ם ¿ּכבו… „ ַמל¿ כוּ˙ו… ל¿ עו… לָ ם‬ ‫וָ ﬠ∆ „‪:‬‬ ‫יח‡‪.‬‬ ‫י‪„ָ „¿ ‰‬ו‪ַ „ ƒ‬מל¿ ָּכ‡ ¿מ ׁ ‪ָ ˘ƒ‬‬ ‫ַר ֲח ָמנָ ‡ ‪ַּ „¿ ‡ƒ‬כר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙ ּ‬ ‫סא‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫דברי התעוררות‬ ‫ביומא דהילולא‬ ‫ח"י תשרי תשפ"ו לפ"ק‬ ‫לחיים‪ ,‬דער אייבערשטער זאל העלפן‪ ,‬רבי חיים יודא ז"ל זאל זיין א‬ ‫גוטער בעטער פאר די קינדערלעך‪ ,‬די גאנצע משפחה‪ ,‬יעדער זאל האבן‬ ‫הצלחה און סייעתא דשמיא‪ ,‬אלעס זאל זיך פירן גוט און גרינג‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן ער זאל זיין א גוטער בעטער פאר זיין‬ ‫טאטע‪ ,‬פאר זיין מאמע‪ ,‬רבי חיים יהודה בן אהרן‪ ,‬תהא נשמתו צרורה‬ ‫בצרור החיים‪ ,‬אלע בני משפחה וכל הנלוים אליו‪ ,‬אלע ידידים‪ ,‬אלע גוטע‬ ‫פריינט‪ .‬די נשמה זאל פועלן פאר יעדן איינעם וואס ער דארף‪ ,‬און מען‬ ‫זאל שוין זוכה זיין ויקיצו וירננו שוכני עפר בביאת הגואל במהרה‪.‬‬ ‫*‬ ‫מען זאגט ביים בענטשן‪' ,‬הרחמן הוא יקים לנו את סוכת דוד הנופלת'‪.‬‬ ‫מפרשים שטעלן זיך‪ ,‬די לשון הפסוק אין עמוס אין תרי עשר )עמוס ט‪ ,‬יא(‬ ‫איז 'ביום ההוא אקים את סוכת דויד הנופלת' ‪ -‬דארט איז דער מקור פון‬ ‫דעם לשון ‪' -‬ביום ההוא' ווען משיח וועט קומען‪' ,‬אקים'‪ ,‬וועל איך‬ ‫אויפשטעלן 'סוכת דוד הנפלת'‪ .‬וואס טייטשט 'סוכת דוד הנפלת'? רש"י‬ ‫זאגט אז עס גייט ארויף אויפן בית המקדש ווערט אנגערופן 'סוכת דוד'‪,‬‬ ‫מען זאגט אין די הושענות 'הושענא סוכת דוד'‪ ,‬דאס מיינט דער בית‬ ‫המקדש‪ .‬דער תרגום יונתן ברענגט אן אנדערע פשט‪ ,‬אז 'סוכת דוד'‬ ‫מיינט 'מלכות בית דוד'‪.‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫סב‬ ‫עס איז דא א ספר 'כתר ראש' פון רבי חיים וואלאזשינער זי"ע‪ ,‬ער‬ ‫זאגט אז 'סוכת דוד' גייט ארויף אויף כלל ישראל‪ .‬די גמרא זאגט אין‬ ‫ברכות )דף ד' ע"ב( 'נפלה ולא תוסיף קום בתולת ישראל' )עמוס ה‪ ,‬ב(‪' ,‬נפלה'‬ ‫עס וועט אראפפאלן‪' ,‬ולא תוסיף' עס וועט נישט קענען מער פאלן‪,‬‬ ‫דעמאלטס וועט זיין 'קום בתולת ישראל'‪ .‬איז 'סוכת דוד הנופלת' כלל‬ ‫ישראל פאלט אראפ‪ ,‬דעמאלטס וועט זיין 'קום בתולת ישראל'‪.‬‬ ‫יהי' איך שיהי'‪ ,‬פארשידענע טייטשן‪ ,‬אבער מען זאגט 'הרחמן הוא‬ ‫יקים לנו את סוכת דוד הנפולת'‪' .‬שנפלה' וואלט מען געדארפט זאגן‪ ,‬עס‬ ‫איז אראפגעפאלן‪ ,‬עס איז נעבעך חרוב געווארן‪ ,‬פארוואס זאגט מען‬ ‫'הנופלת' א לשון הוה אז עס האלט אין איין פאלן?‬ ‫'בסוכות תשבו שבעת ימים כל האזרח בישראל ישבו בסוכות‪ ,‬למען‬ ‫ידעו דורותיכם כי בסוכות הושבתי את בני ישראל בהוציאי אותם מארץ‬ ‫מצרים' )ויקרא כג‪ ,‬מג(‪ .‬פרעגן די מפרשים‪ ,‬דער הייליגער רבי ר' הערש‬ ‫אלימלך אין בני יששכר איז מרמז די קשיא‪ ,‬פארוואס שטייט 'למען ידעו'‪,‬‬ ‫איבעראל שטייט 'למען תזכרו'‪ ,‬ביי ציצית שטייט )במדבר טו‪ ,‬מ( 'למען‬ ‫תזכרו ועשיתם אותם'‪ .‬וואס איז די לשון 'למען ידעו'? און וואס איז די‬ ‫לשון 'כי בסוכות הושבתי את בני ישראל'‪ ,‬וואס וויל ער מיר זאגן 'כי‬ ‫בסוכות הושבתי'? אידן זענען געווען אין 'סוכות'‪ .‬וואס איז 'הושבתי'‪ ,‬איך‬ ‫האב אריינגעזעצט אידן? וואס איז פשט אין דעם?‬ ‫קען אפשר זיין דער ענין אזוי‪ .‬עס שטייט אין פסיקתא‪ ,‬רבי חלבו האט‬ ‫נאכגעזאגט פון בי רב שילא‪ ,‬אז שלמה המלך האט געוואלט זאגן א‬ ‫מזמור ווען ער האט געבויט די בית המקדש‪ .‬שטייט אין מדרש אין‬ ‫פסיקתא אז דוד המלך האט געזאגט‪ ,‬ער האט פרובירט צו זאגן‪' ,‬התפלל‪,‬‬ ‫התפלל' און עס איז עפעס נישט געגאנגען‪' .‬ולא ירדה אש מן השמים'‪ ,‬עס‬ ‫איז נישט אראפגעקומען קיין פייער פון הימל‪' .‬עד שאמר'‪ ,‬ביז ווען ער‬ ‫האט געזאגט 'זכרה לחסדי דוד עבדי'‪ ,‬געדענק מיין קנעכט דוד‪.‬‬ ‫דעמאלטס איז אראפגעקומען די אש מן השמים‪ ,‬און דעמאלטס האט ער‬ ‫געזאגט 'מזמור שיר חנוכת הבית לדוד‪ ,‬ארוממך ה' כי דליתני'‪ ,‬די‬ ‫קאפיטל האט ער דעמאלטס געזאגט אין זכות פון דוד און דעמאלטס איז‬ ‫סג‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫אראפגעקומען אש מן השמים‪ ,‬און דעמאלטס האט מען מקדש געווען‬ ‫דעם בית המקדש‪.‬‬ ‫וואס איז פשט אין די ווערטער? שלמה המלך האט געדאוונט און‬ ‫געדאוונט און געדאוונט‪ ,‬ער האט דאך אויפגעבויט די בית המקדש‪ ,‬ער‬ ‫האט גארנישט געארבעט‪ .‬ער האט געזאגט‪' ,‬זכרה לחסדי דוד עבדי'‪,‬‬ ‫דעמאלטס 'מזמור שיר חנוכת הבית לדוד'‪ ,‬דעמאלטס איז אראפגעקומען‬ ‫די פייער און עס איז נתקדש געווארן‪ .‬עס דארף דאך א ביאור דעם ענין‪.‬‬ ‫*‬ ‫מיר זענען זיך צוזאמגעקומען היינט צום יומא דהילולא פאר מיין‬ ‫אומפארגעסליכע זון‪ ,‬רבי חיים יהודה זכרונו לברכה‪ ,‬לא ימוש מתוך‬ ‫זכרוני‪ .‬איך קען אייך זאגן בנאמנות‪ ,‬עס גייט נישט אדורך פיר און‬ ‫צוואנציג שעה וואס איך געדענק נישט דעם הייליגן נשמה‪.‬‬ ‫יעדער טאטע האט א קשר‪ ,‬יעדער מאמע האט א קשר מיט א קינד‪,‬‬ ‫אבער אמאל איז דא א קינד וואס האט געטראגן דעם עול‪ ,‬געווען אזוי‬ ‫איבערגעגעבן‪ ,‬אזוי מסור בלב ונפש‪ ,‬יומם ולילה‪ ,‬דאס קען מען נישט‬ ‫פארגעסן‪ ,‬דאס פארגעסט זיך נישט‪ .‬איך האב פאריאר נאכגעזאגט פון‬ ‫הרב קאפלמאן זצ"ל אז עס איז א לאך אין הארץ און דאס קען זיך נישט‬ ‫פארנייען‪ .‬אזוי איז עס‪ ,‬מען זאל נישט געפרואווט ווערן‪ ,‬איך האב אויך‬ ‫נישט געוואוסט וואס דאס מיינט‪ ,‬און קיינער זאל נישט וויסן וואס דאס‬ ‫מיינט‪ ,‬אבער עס איז זייער שווער‪.‬‬ ‫בפרט א קינד וואס איז געווען אזוי איבערגעגעבן‪ ,‬בכל דבר וואס איז‬ ‫שייך לביתנו‪ ,‬אלע זמנים‪ ,‬יעדע געלעגנהייט‪ ,‬יעדע מצב איז ער דא‬ ‫געווען‪ ,‬אומגעזאגט‪ ,‬אומגעהערט‪ ,‬אבער ער האט ערלעדיגט וואס עס‬ ‫דארף ווערן ערלעדיגט‪ .‬איך האב נישט געוואוסט אפילו וואס ער‬ ‫ערלעדיגט‪ ,‬אבער עס איז געווארן ערלעדיגט‪ .‬עס איז לא יאומן כי יסופר‪.‬‬ ‫דא אין בית המדרש‪ ,‬די מתפללי בית המדרש זעען דעם חלל‪ ,‬ווער עס‬ ‫ליגט דא אינעווייניג‪ ,‬דעם מורא'דיגן חלל אין יעדן ענין‪ ,‬אין יעדן געביט‪.‬‬ ‫די הייליגע טעג‪ ,‬די פרייליכע טעג‪ ,‬זמן שמחתינו‪ ,‬וואס ער האט‬ ‫אנגעווערטשאפט און דא געפירט א מערכה‪ ,‬לא יאומן כי יסופר‪.‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫סד‬ ‫אבער איך וויל דא רעדן פון אן ענין וואס איך האב געטראכט היינט‪,‬‬ ‫וואס מ'דארף דא אביסל ערוועקן‪.‬‬ ‫אין תהלים )נו‪ ,‬יא( שטייט 'באלקים אהלל דבר‪ ,‬בה' אהלל דבר'‪ ,‬זאגט‬ ‫די גמרא )ברכות ס‪ ,(:‬אז דוד המלך‪ ,‬מלך ישראל‪ ,‬האט אלס געדאנקט דעם‬ ‫אייבערשטן‪' .‬בה'' ווען עס איז געווען רחמים‪' ,‬אהלל דבר' דעמאלטס‬ ‫דאנקט זיך‪ .‬אבער דער חידוש איז נישט 'בה' אהלל דבר'‪ ,‬נאר דוד המלך‬ ‫איז 'באלקים אהלל דבר'‪ ,‬ווען עס איז געווען שווערע צייטן‪ ,‬האט ער‬ ‫אויך געדאנקט דעם אייבערשטן‪ .‬ער האט אייביג געדאנקט‪ .‬די 'כשם‬ ‫שמברך' איז געווען ביי דוד המלך מיט א גרויסן פארנעם‪ ,‬ער האט דאך‬ ‫מיטגעמאכט צרות יגון ואנחה‪ ,‬מען האט דאך נישט קיין השגה וואס דער‬ ‫מלך ישראל‪ ,‬דוד המלך האט מיטגעמאכט‪ ,‬נישט אומזיסט איז דער‬ ‫תהלימ'ל אזוי אנגענומען ביי כלל ישראל און עס פועל'ט ישועות‪ ,‬ווייל‬ ‫דוד המלך האט מיטגעמאכט 'בברחו מפני אבשלום בנו'‪ ,‬זיין אייגן קינד‬ ‫האט אים געוואלט הרג'ענען‪ ,‬לא עלינו ולא עליכם‪ .‬דוד המלך האט‬ ‫מיטגעמאכט איבערמענטשליכע‪ ,‬אומפארשטענדליכע צרות יגון ואנחה‪,‬‬ ‫אבער 'באלקים אהלל דבר'‪ ,‬ער האט אלס געדאנקט דעם אייבערשטן‪ .‬עס‬ ‫איז נישט געווען א בחינה ביי אים ער זאל זיין צעבראכן‪ ,‬ער זאל זיין‬ ‫מיואש‪ ,‬ער זאל זיין 'דעפרעסט'‪ .‬עס איז נישט געווען אזא זאך‪ .‬ער איז‬ ‫געווען א שטיק שבח והודיה‪ .‬נישט אומזיסט איז דא דער 'שיר' 'מזמור'‬ ‫פון דוד המלך‪' ,‬מזמור לדוד'‪' ,‬למנצח בנגינות'‪ ,‬אלע מיני יסודות פון דוד‬ ‫המלך‪.‬‬ ‫עס איז דא א שטיקל פון רבי יונתן אייבשיץ זי"ע‪ ,‬וואס ער זאגט א‬ ‫מורא'דיגע זאך‪ .‬שטייט אין תהלים )מט‪ ,‬ה( 'אפתח בכינור חידתי'‪ ,‬וואס איז‬ ‫פשט 'אפתח בכינור'‪ ,‬מיט א פידל? דוד המלך איז דאך געווען 'כינור היה‬ ‫תלוי למעלה מראשותיו'‪ ,‬די גמרא אין ברכות זאגט )דף ג' ע"ב(‪ ,‬ער איז‬ ‫געשלאפן מיט א פידל‪ .‬סוכות איז א זמן ביי צדיקים מען האט געשפילט‬ ‫מיטן פידל‪ ,‬וואס איז דער ענין?‬ ‫זאגט דער הייליגער רבי יונתן אייבשיץ זיעועכ"י‪ ,‬א פידל‪ ,‬ווי מער‬ ‫מען דרוקט אויף די סטרונעס‪ ,‬מען קוועטשט אראפ די סטרונעס‪ ,‬קומט‬ ‫ארויס א זיסערע קול‪ ,‬אזוי איז א פידל‪ ,‬די וואס קענען שפילן א פידל‬ ‫סה‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫ווייסן דאס‪ ,‬אז מען דרוקט אויף די סטרונעס‪ ,‬מען דרוקט גוט שטארק‪,‬‬ ‫קומט ארויס מער א זיסע נעימות'דיגע קול‪ .‬דוד המלך האט מען זייער‬ ‫אסאך געדרוקט‪ ,‬ער האט געהאט דוחקא בתר דוחקא‪ .‬אבער 'אפתח‬ ‫בכינור חידתי'‪ ,‬ער איז געווען אזוי ווי דער פידל‪ ,‬ער האט ארויסגעגעבן א‬ ‫שענערע קול‪ ,‬ווי מער מען האט אים געדרוקט‪ ,‬האט ער געזונגען‬ ‫שענער‪' ,‬באלקים אהלל דבר‪ ,‬בה' אהלל דבר'‪.‬‬ ‫רבותי‪ ,‬עס איז דא א ווארט פון טשארטקובער רבי'ן‪ ,‬יש אומרים אז‬ ‫עס קומט פון דער קאברינער‪ ,‬פון לעכאוויטש‪ ,‬פון דעם חדר‪ .‬אבער דער‬ ‫ווארט איז א מורא'דיגע ווארט‪ .‬וואס איז דער ווארט? מ'זאגט אין הלל‪,‬‬ ‫יעדן טאג יעצט סוכות‪' ,‬צרה ויגון אמצא ובשם ה' אקרא'‪ ,‬איין פסוק‪' .‬כוס‬ ‫ישועות אשא ובשם ה' אקרא'‪ .‬רבותי‪ ,‬עס איז דא א גרויסע חילוק צווישן‬ ‫די צוויי פסוקים‪ ,‬קודם קען מען עס אפטייטשן‪' ,‬צרה ויגון אמצא'‪ ,‬איך‬ ‫פלאג‪' ,‬ובשם ה' אקרא'‪ ,‬איך רוף‬ ‫ָ‬ ‫בין אינמיטן א צרה‪ ,‬איך בין אינמיטן א‬ ‫דעם שם הוי"ה‪ ,‬דעם אייבערשטן‪ ,‬איך דאנק אים און איך בעט אים‪ ,‬דאס‬ ‫איז איין פסוק‪' .‬כוס ישועות אשא'‪ ,‬איך האב א ישועה‪ ,‬איך הייב אויף‬ ‫דעם כוס‪' ,‬ובשם ה' אקרא'‪ ,‬אבער עס איז דא א נפקא מינה צווישן די‬ ‫צוויי‪ .‬דער ערשטער ענדיגט זיך א פסוק‪' ,‬צרה ויגון אמצא'‪ ,‬קומט‬ ‫נאכדעם צוויי פינטלעך‪ ,‬פארטיג א פסוק‪ ,‬און 'ובשם ה' אקרא' איז א‬ ‫נעקסטער פסוק‪ ,‬דאס איז ביי דעם‪ .‬ביי 'כוס ישועות אשא ובשם ה'‬ ‫אקרא' איז איין פסוק‪ .‬וואס איז פשט?‬ ‫זאגט דער הייליגער טשארטקובער אדער דער קאברינער‪ ,‬דער‬ ‫לעכאוויטשער חדר‪ ,‬זאגן זיי א מורא'דיגע ווארט‪ .‬ווען עס איז 'צרה ויגון‬ ‫אמצא'‪ ,‬מוז מען האבן א הפסק‪ ,‬התבוננות‪ ,‬איך זאל קענען דאנקען דעם‬ ‫אייבערשטן‪ .‬וועלכע מענטש אינמיטן א צרה קען דאנקען דעם‬ ‫אייבערשטן? מען דארף זוכה זיין דערצו‪' .‬צרה ויגון אמצא' איז דא א‬ ‫פינטל‪ ,‬עס שטעלט זיך אפ‪ ,‬מתבונן זיין און נאכדעם 'ובשם ה' אקרא'‪.‬‬ ‫'כוס ישועות אשא' דאנקט זיך פון זיך אליין‪ ,‬עס איז איין פסוק‪' ,‬ובשם ה'‬ ‫אקרא'‪.‬‬ ‫דער הייליגער תפארת שלמה זי"ע האט געהאט אן איידעם‪ ,‬ער האט‬ ‫געהייסן רבי ליפמאן‪ ,‬א גרויסער צדיק געווען‪ .‬ער איז אמאל אנגעקומען‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫סו‬ ‫קיין קאצק צום קאצקער רבי'ן‪ .‬האט דער קאצקער רבי געזאגט‪' ,‬ליפמאן‪,‬‬ ‫זאג מיר עפעס נאך פון דיין שווער‪ ,‬פונעם ראדאמסקער רבי'ן‪ ,‬רבי‬ ‫שלמה'לע'‪ .‬ער טראכט און טראכט‪ ,‬זאגט ער כ'וועל זאגן פארן קאצקער‬ ‫רבי'ן א ווארט פון מיין שווער‪ .‬דוד המלך איז אנדערש ווי אהרן הכהן‪.‬‬ ‫אהרן הכהן‪ ,‬לא עלינו ולא עליכם‪ ,‬ער האט פארלוירן נעבעך נדב‬ ‫ואביהוא‪' ,‬וידום אהרן'‪ ,‬ער איז שטיל געשוויגן‪ ,‬ער האט גארנישט‬ ‫געקרעכצט‪ ,‬גארנישט געזאגט‪ .‬ער האט געוואוסט‪' ,‬קבלו עליכם מן‬ ‫השמים' אזוי וויל דער אייבערשטער‪ .‬דוד המלך‪' ,‬למען יזמר"ך כבוד'‪,‬‬ ‫ווען מ'האט אים גע'רודפ'ט האט ער געזונגען‪' ,‬ולא ידום'‪ ,‬ער איז נישט‬ ‫געווען אזוי ווי אהרן וואס האט געשוויגן‪ ,‬ער איז געווען א מדרגה‬ ‫העכער‪.‬‬ ‫דער קאצקער רבי איז איבערגענומען געווארן פון דעם ווארט פונעם‬ ‫תפארת שלמה‪ ,‬א מורא'דיגע ווארט‪ ,‬א מורא'דיגע ווארט‪ ,‬אז אהרן הכהן‬ ‫איז געווען 'וידום'‪ ,‬דוד המלך איז געווען א העכערע מדרגה‪ ,‬למען 'יזמרך'‬ ‫כבוד‪.‬‬ ‫'מזמור שיר חנוכת הבית לדוד'‪ ,‬שלמה האט עס געזאגט ווען עס איז‬ ‫אראפגעקומען די אש מן השמים‪ .‬וואס שטייט אין מזמור שיר חנוכת‬ ‫הבית? שטייט‪' ,‬ארוממך ה' כי דליתני ולא שמחת אויבי לי‪ ,‬ה' אלקי‬ ‫שועתי אליך ותרפאני'‪ ,‬ער איז געווען קראנק ל"ע‪' ,‬העלית מן שאול‬ ‫נפשי'‪ ,‬ער איז געווען אין גרוב‪ ,‬דוד המלך איז געווען אין א ביטערע מצב‪,‬‬ ‫אבער למען 'יזמרך' כבוד‪ ,‬איך האב 'געזינגען' 'ולא ידום'‪.‬‬ ‫מורי ורבותי‪ ,‬דער בעלזער רב‪ ,‬רבי אהר'עלע‪ ,‬נאך אוישוויץ‪ ,‬עס איז‬ ‫געווען א מורא'דיגע מצב נעבעך‪ ,‬ער האט אליינס פארלוירן א שטוב‪ ,‬ער‬ ‫איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬ער האט זיך צוזאמגענומען מיט די פאר‬ ‫איבערגעבליבענע אידעלעך‪ ,‬בעלזע חסידים‪ ,‬און מען האט געמאכט א‬ ‫סעודת הודאה‪ .‬איז געווען א איד וואס איז געזעסן דארט‪ ,‬און ער פרעגט‪:‬‬ ‫רבי‪ ,‬וואס סעודת הודאה? ווען סעודת הודאה? דער רבי האט גע'חשבונ'ט‬ ‫וויפיל אידן זענען נעבעך אומגעקומען עלו על מוקדה‪ ,‬זענען ארויף מיט‬ ‫פלאמען פארן אייבערשטן‪ ,‬כבשן האש? דער רבי מאכט א סעודת הודאה‬ ‫סז‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫אז ער איז געבליבן? וואו קומט אהער א סעודת הודאה? אזוי האט ער‬ ‫געפרעגט דעם בעלזער רב‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער בעלזער רב זי"ע געזאגט אזוי‪ ,‬א מורא'דיגע‬ ‫מורא'דיגע פשט‪ .‬שטייט אין פרשת בשלח ‪ -‬עס איז געווען דעמאלטס שבת‬ ‫שירה ווען מען האט געמאכט די סעודת הודאה‪ ,‬שבת שירה‪ ,‬א זמן פון‬ ‫הודאה‪ .‬שטייט אין פרשת בשלח )שמות יג‪ ,‬יח(‪' ,‬וחמושים עלו בני ישראל‬ ‫מארץ מצרים'‪ .‬זאגט רש"י‪ ,‬וויפיל זענען ארויסגעגאנגען פון מצרים? אחד‬ ‫מחמשה‪ .‬עס זענען ארויס זעקס הונדערט טויזנט אידן‪ ,‬אבער דאס איז‬ ‫פאר וויפיל מיליאן זענען געבליבן‪ .‬עס‬ ‫געווען אן אחד מחמש‪ .‬שטעלט אייך ָ‬ ‫איז דא א דעה אין חז"ל אחד מחמשים‪ ,‬דרייסיג מיליאן איז געבליבן דארטן‪.‬‬ ‫פאר‪ .‬זאגט דער בעלזער רב‪,‬‬‫אחד מחמש מאות איז דא א דעה‪ .‬שטעלט אייך ָ‬ ‫עס איז ארויסגעגאנגען פראצענטועל גארנישט לגבי וואס איז געבליבן‪.‬‬ ‫אבער‪' ,‬אז ישיר משה ובני ישראל את השירה הזאת לה''‪ .‬מען האט געזונגען‬ ‫שירה‪' .‬עלה בלבו לשיר'‪ .‬וואס פשט? ווי קען דאס זיין? דיין קשיא‪ .‬דו‬ ‫פרעגסט ווי קען מען זינגען שירה? ווי קען מען דאנקען דעם אייבערשטן?‬ ‫אז עס געשעט אזעלכע אומגליקן‪ ,‬ווי קען מען דאנקען דעם אייבערשטן?‬ ‫האט געזאגט דער בעלזער רב‪ ,‬רש"י זאגט 'מכאן רמז לתחיית המתים‬ ‫מן התורה'‪ .‬זאלסט וויסן אז דאס איז א נצחיות‪ ,‬זיי זענען געגאנגען‬ ‫שלאפן פאר א שטיק צייט‪ ,‬אבער זיי גייען צוריקקומען‪' ,‬יקיצו וירננו‬ ‫שוכני עפר'‪ ,‬מען דארף האבן אמונה אז עס איז נאר א צייטווייליגע זאך‪.‬‬ ‫די אלע וואס זענען פארברענט געווארן אין אוישוויץ ‪ -‬האט געזאגט דער‬ ‫בעלזער רב‪ ,‬דאס איז נאר א דורכגאנג‪ ,‬עס איז עראי‪ ,‬עס וועט קומען די‬ ‫עולם הבא‪ ,‬די עולם הנצחי‪ ,‬וועלן זיי אלע אויפשטיין תחיית המתים‪ ,‬אזוי‬ ‫לעבט א איד‪.‬‬ ‫מורי ורבותי‪ ,‬איך טראכט אריין‪ ,‬רבי חיים יהודה זכרונו לברכה‪ ,‬ווען‬ ‫מען האט אים דייאגנאזט אין שפיטאל‪ ,‬דעמאלטס ווען ער האט נעבעך‬ ‫געהערט די ביטערע בשורה‪ ,‬די דאקטוירים ימח שמם זאגן דאך אין פנים‬ ‫אריין ָאן רחמנות‪ָ ,‬אן א געפיל‪ ,‬נישט מער נישט ווייניגער‪ ,‬די כוחות‬ ‫למעלה מדרך הטבע‪ .‬צוויי זאכן האט ער געטון‪ ,‬איין זאך האט ער געטון‪,‬‬ ‫ער האט געמאכט א ניגון‪ ,‬ער האט דאך די גרויסע כח אין נגינה‪ .‬ער האט‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫סח‬ ‫פאר‪ ,‬א מענטש זעט דעם טויט‬ ‫געמאכט דעמאלטס א ניגון‪ .‬שטעלט אייך ָ‬ ‫פאר די פנים‪ ,‬און ער מאכט א ניגון צו דאנקען דעם אייבערשטן‪ ,‬עס איז‬ ‫דאך לא יאומן כי יסופר‪ ,‬ווי א בשר ודם קען עס טון‪' .‬אז ישיר'‪' ,‬אז עלה‬ ‫בלבו לשיר'‪ ,‬דעמאלטס האט ער געקענט‪.‬‬ ‫אתרוג דא ליבא‬ ‫אפשר קען מען זאגן א רמז אז עס האט צו טון מיט סוכות‪ ,‬ווייל עס‬ ‫שטייט אין זוהר הקדוש )פ' ויחי רכ‪' (:‬אתרוג דא ליבא'‪ ,‬אתרוג איז דער‬ ‫הארץ‪ .‬אין מדרש שטייט אז אתרוג איז אקעגן די הארץ‪' .‬עלה בלבו‬ ‫לשיר'‪ ,‬ער האט נישט געוואוסט נעבעך וואס‪' ,‬ניבא ולא ידע מה ניבא'‪ ,‬אז‬ ‫ער וועט לעבן ביז סוכות‪ .‬קיין קרעכץ נישט געגעבן‪.‬‬ ‫שלא לצער אביו‬ ‫אבער ער האט געהאט נאך א דאגה‪ ,‬וואס לא יאומן כי יסופר‪ ,‬נישט‬ ‫אנרופן‪ ,‬נישט זיין טאטן‪ ,‬נישט זיין מאמען‪ ,‬נישט מצער זיין‪ .‬ער האט‬ ‫געזאגט פאר זיינע ארומיגע‪ ,‬אבער מיר האט ער נישט געזאגט קיין איין‬ ‫ווארט‪" ,‬טאטי מאמי זאלן נישט האבן קיין צער"‪ .‬איר קענט זיך‬ ‫פארשטעלן וואס דאס מיינט? א קינד איז דאך כרוך אחר אביו ואמו‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫איך בין דאך מיטגעגאנגען מיט אים צוויי א האלב יאר‪ ,‬יעדעס מאל‪,‬‬ ‫וואו און ווען און וואס און וואו בין איך מיטגעגאנגען‪ .‬קיין איין מאל! איך‬ ‫קען עס זאגן אין א מקום קדוש אין א סוכה‪ ,‬קיין איין מאל האט ער נישט‬ ‫געזאגט קיין קרעכץ! 'טאטי וואס זאגט דער דאקטאר'? קיין ווארט נישט! די‬ ‫אמונה‪ ,‬די דורכגעקאכט אין אידישקייט‪ ,‬דעם 'אז ישיר'‪ ,‬דעם 'למען יזמרך‬ ‫כבוד'‪ ,‬דעם 'מזמור שיר חנוכת הבית'‪ ,‬דאס איז געווען זיין מורא'דיגע כח‪.‬‬ ‫דאס איז לא יאומן כי יסופר‪ ,‬דאס איז דער כח‪.‬‬ ‫מען גיט א קוק דוד המלך ‪ -‬איך האב אזוי מתבונן געווען ‪ -‬לאמיר‬ ‫געבן א בליק אויף דעם דוד המלך‪ ,‬וואס ער איז געווען דער ראש פון‬ ‫שירה‪ ,‬ער איז געווען 'בשם אהלל דבר‪ ,‬באלקים אהלל דבר'‪ .‬דער דוד‬ ‫המלך‪ ,‬ער איז געבוירן‪ ,‬האט ער געדארפט זיין א נפל‪ ,‬ער האט נישט‬ ‫געהאט קיין יארן‪ ,‬ער האט געלעבט דריי חדשים דער דוד המלך‪ ,‬נישט‬ ‫מער ווי דריי חדשים‪ .‬שטייט אין ילקוט )בראשית‪ ,‬רמז מ"א(‪ ,‬אדם הראשון‬ ‫סט‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫האט געזען‪' ,‬זה ספר תולדות אדם‪ ,‬הראה הקב"ה לאדם הראשון דור דור‬ ‫ודורשיו'‪ ,‬האט ער געוויזן דוד המלך‪ .‬פרעגט ער‪' ,‬וואס איז דאס‪ ,‬דריי‬ ‫חדשים האט ער צו לעבן'‪ .‬עס איז דא א זאך ווען מען גיט אוועק א מתנה‬ ‫אין הימל? אזוי האט געפרעגט אדם הראשון‪ .‬זאגט דער אייבערשטער‪,‬‬ ‫'יא'‪ .‬זאגט ער‪' ,‬ווי לאנג דארף איך לעבן'? זאגט דער אייבערשטער‪,‬‬ ‫'טויזנט יאר'‪' .‬איך געב אים זיבעציג יאר פון מיין לעבן'‪ ,‬האט געזאגט‬ ‫אדם הראשון‪' ,‬איך וועל לעבן ניין הונדערט און דרייסיג יאר‪ ,‬און די‬ ‫איבריגע גיב איך פאר דוד המלך'‪ .‬האט געזאגט דער אייבערשטער‪' ,‬מען‬ ‫דארף עדות אויף דעם‪ ,‬אפשר זאגסטו און דו וועסט צוריקציען'‪ .‬איז‬ ‫געגאנגען און מען האט גענומען מלאך מט"ט‪ ,‬ער האט אונטערגעשריבן‪,‬‬ ‫כביכול דער אייבערשטער האט אונטערגעשריבן‪ ,‬און אדם הראשון האט‬ ‫אונטערגעשריבן‪ .‬מען האט אוועקגעגעבן זיבעציג יאר‪.‬‬ ‫הערטס א מעשה‪ ,‬עס איז אנגעקומען‪ ,‬ווען ער האט שוין געהאלטן‬ ‫ביי ניין הונדערט און דרייסיג יאר ‪ -‬אדם הראשון‪' ,‬כאלף שנים בעיניך‬ ‫כיום אתמול'‪ ,‬זאגט ער פארן אייבערשטן‪ :‬איך האב חרטה‪ ,‬איך וויל נאך‬ ‫לעבן‪ ,‬איך לעב דאך‪ ,‬פארוואס זאל איך אוועקגעבן די זיבעציג יאר? זאגט‬ ‫דער אייבערשטער‪ :‬דו האסט געמאכט א שבועה‪ ,‬א נדר‪ ,‬דו קענסט נישט‬ ‫חרטה האבן‪ .‬זאגט ער‪ ,‬כ'וויל דאך חרטה האבן‪ .‬מען האט אים געזאגט‪:‬‬ ‫יעקב אבינו‪ ,‬דיין אייניקל וואס וועט ארויסקומען פון דיר‪ ,‬איז 'וידר יעקב‬ ‫נדר לאמר'‪ ,‬און ער האט איינגעהאלטן זיין נדר‪ ,‬מען קען נישט‬ ‫צוריקציען‪.‬‬ ‫טייטשט מיט דעם דער של"ה הק' א מורא'דיגע טייטש‪ .‬שטייט‬ ‫דארטן 'אל תבטחו בנדיבים'‪ .‬אדם הראשון האט געגעבן יארן‪ ,‬ער האט‬ ‫מנדב געווען יארן‪ ,‬פארלאז דיך נישט אויף דעם נדיב‪' ,‬אל תבטחו‬ ‫בנדיבים בבן אדם שאין לו תשועה'‪' .‬תצא רוחו' ווען ער האלט ביים‬ ‫שטארבן‪ ,‬איז 'ישוב לאדמתו'‪ ,‬און ממילא זעסטו דאך אז עס איז גארנישט‬ ‫ווערד‪ .‬אבער יעקב האט געראטעוועט די מצב‪' ,‬אשרי שאל יעקב בעזרו‬ ‫שברו על ה' אלקיו'‪ ,‬ווייל יעקב אבינו האט קיינמאל נישט עובר געווען‬ ‫קיין נדר‪.‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫ע‬ ‫קומט דאך אויס אז אדם הראשון האט געהאט געשאנקענע יארן‪ .‬ער‬ ‫איז געווען א נפל און ער האט נישט געהאט גארנישט‪ ,‬נאר אדם הראשון‬ ‫האט אים געגעבן‪ .‬דער דוד המלך אין די געשאנקענע יארן האט ער‬ ‫געהאט ביטערע יארן‪ ,‬ביטערע יארן‪ .‬מען האט פריער געזאגט "באלקים‬ ‫הלל דבר'‪ ,‬אבער 'מזמור לדוד' ער האט געזונגען שטענדיג‪ .‬עס איז א‬ ‫מדרגה‪.‬‬ ‫אולי קען מען זאגן דא א מורא'דיגע זאך‪ .‬דוד המלך‪ ,‬יעדע מינוט‬ ‫האט ער געמיינט ער שטארבט‪ ,‬אפילו די יארן וואס ער האט געקריגן‬ ‫האט אדם הראשון געוואלט צוריקציען‪.‬‬ ‫דוד המלך‪ ,‬זאגט מען אין 'לדוד ה' אורי'‪' ,‬לדוד ה' אורי' גייט ארויף‬ ‫אויף ראש השנה – זאגט דער מדרש שוחר טוב‪' ,‬וישעי' גייט ארויף אויף‬ ‫יום כיפור‪' .‬ה' מעוז חיי'‪ ,‬דאס איז סוכות‪ ,‬אזוי זאגט דער פנים יפות‪.‬‬ ‫דארט שטייט 'כי יצפנני בסכה' זאגט דוד המלך‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫באהאלט מיך אין די סוכה‪' ,‬יסתירני בסתר אהלו'‪ ,‬איז פיל איך מיך 'בצור‬ ‫ירוממני'‪ ,‬ער הייבט מיך אויף אויף א פעלזן שטיין‪.‬‬ ‫די סוכה איז אן אוהל ארעי‪ ,‬די גמרא זאגט )דף ב' ע"א( 'צא מדירת קבע‬ ‫ושב בדירת עראי'‪ ,‬דאס איז די סוכה‪ .‬וואס טייטשט אוהל ארעי? מען‬ ‫צענעמט עס‪ ,‬עס גייט‪ ,‬עס קומט‪ ,‬עס איז נישט קיין בנין‪ ,‬עס איז נישט‬ ‫קיין הויז‪' .‬סוכת הנופלת'‪ ,‬יעדע מינוט קען עס איינפאלן‪ .‬עס איז נישט‬ ‫פשט אז עס איז נפלה‪ ,‬יעצט שטייט די סוכה‪ ,‬איך ווייס נישט וואס עס‬ ‫וועט זיין די נעקסטע שעה‪ ,‬די נעקסטע טאג‪ ,‬די נעקסטע וואך‪ ,‬עס איז‬ ‫דאך אן אוהל ארעי‪ .‬זאגט דוד המלך‪ ,‬איך לערן מיך אפ פון סוכה‪ ,‬סוכה‬ ‫איז 'צלא דמהימנותא'‪ ,‬שטייט פון צדיקים אז פסח איז 'מיכלא'‬ ‫דמהימנותא‪' .‬צלא דמהימנותא'‪ ,‬זאגט דער הייליגער דברי חיים‪ ,‬איז‬ ‫אסאך שטערקער‪ ,‬איך וואוין אין די אמונה‪ ,‬איך בין אונטער די שאטן פון‬ ‫שאטן‪,‬‬ ‫די אמונה‪ .‬איך עס אמונה‪ ,‬איז א מדרגה‪ ,‬אבער איך בין אונטער די ָ‬ ‫'כי יצפנני בסכה'‪ .‬דאס ווייזט דוד המלך‪ ,‬דוד המלך זאגט עס אז עס איז‬ ‫אן אוהל ארעי‪' ,‬סוכת הנופלת'‪ .‬אבער וויאזוי האלט איך מיך? איך גלייב‬ ‫אינעם אייבערשטן‪ ,‬איך האב בטחון אינעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫עא‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫בני היקר והחביב והנחמד כבבת עיני‪ ,‬האט געהאט די מדרגה פון‬ ‫אמונה און בטחון אויפן גרויסן פארנעם‪.‬‬ ‫אמונה ברורה‬ ‫איך שטיי און איך שטוין‪ ,‬איך זאג באמת'ן‪ ,‬אין די יארן‪ ,‬אין די‬ ‫דרייסיגער יארן‪ ,‬זאל א מענטש זיך אזוי אויפהייבן‪ ,‬האבן אזא ריינע‬ ‫אמונה‪ ,‬די אמונה ברורה‪ ,‬נישט צווייפלען‪ .‬ער האט דאך געקענט‬ ‫טראכטן‪ ,‬ער איז דאך געווען א קלוגער מענטש‪ ,‬ער האט דאך געזען וואו‬ ‫ער האלט‪ ,‬ער האט פארשטאנען וואו ער האלט‪ ,‬אבער ער איז‬ ‫אנגעגאנגען מיט א תוקף‪.‬‬ ‫כיבוד אב‬ ‫כ'האב שוין פאריאר יארן געזאגט‪ ,‬ער איז אראפגעקומען פרייטאג‬ ‫צונאכטס‪ ,‬ממש ווי לאנג עוד בו נשמתו‪ ,‬איז ער אראפגעקומען זאגן גוט‬ ‫שבת פאר די עלטערן‪ .‬ער האט זיך אנגעשטרענגט‪ ,‬ער איז אנגעקומען צו‬ ‫מיר אהיים‪ ,‬ער האט זיך אראפגעלייגט נעבעך דעם קאפ‪ ,‬ער האט נישט‬ ‫געהאט קיין טראפ כח‪ ,‬ער איז געווען שוואך‪ ,‬אבער ער איז אנגעגאנגען‬ ‫מיט א שמייכל און פרובירט אלסדיג‪.‬‬ ‫איך האב שוין געזאגט דאס אויך איינמאל‪ ,‬ער איז געקומען אין בית‬ ‫המדרש שטיין ביים בימה אז דער טאטע זאל נישט דאגה'ן אז ער איז‬ ‫נישט געקומען היינט אין בית המדרש‪ ,‬אז דער טאטע וועט ווערן אויס‬ ‫מענטש און ער וועט זיך זארגן וואו ער איז‪ .‬ער האט גוט פארשטאנען‬ ‫וואס איך זארג מיך‪ ,‬אבער ער איז געקומען און זיך געשטופט און‬ ‫געשטופט‪ ,‬די מדרגה אין כיבוד אב‪.‬‬ ‫עס קומט יעצט א יארצייט‪ ,‬דארף א איד וויסן און טראכטן וואס מען‬ ‫האט דא פארלוירן‪ ,‬און וואס אונז קענען מיר זיך אפלערנען‪ .‬דאס וועט‬ ‫זיין א תיקון ועילוי פאר די הייליגע נשמה‪ ,‬צו וויסן אז מען וועט זיך‬ ‫אפלערנען פון דעם‪ ,‬האבן דעם אמונה‪ ,‬דעם ריכטיגן אמונה‪.‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫עב‬ ‫שלא שם חלקינו כהם‬ ‫דער הייליגער רבי ברענגט פונעם הייליגן חיד"א‪ ,‬אז דער חיד"א‬ ‫פרעגט דאך די קשיא בשם קדמונים‪ ,‬פארוואס אויפן מן און אויפן ְבּ ֵאר‬ ‫האט מען נישט געמאכט קיין זכר‪ ,‬אבער אויף ענני הכבוד האט מען יא‬ ‫געמאכט א זכר? ברענגט דער הייליגער רבי ר' הערש אלימלך בשם רבי‬ ‫ישי זאן‪ ,‬א ספרדישער גדול‪ ,‬זאגט ער א מורא'דיגע זאך‪ :‬דער מן האט‬ ‫מען זיך אפגערעדט‪ ,‬אז מען האט נישט וואס צו עסן‪ ,‬אונז זענען מיר‬ ‫הונגעריג‪ ,‬דער באר אונז זענען מיר דארשטיג‪ .‬אזא זאך מאכט מען נישט‬ ‫קיין זכר‪ ,‬אז מען רעדט זיך אפ מאכט מען נישט קיין זכר‪ .‬די ענני הכבוד‬ ‫האבן אידן נישט געבעטן‪ ,‬דאס האט דער אייבערשטער אליינס געגעבן‪.‬‬ ‫און א איד זאל דאנקען דעם אייבערשטן מאכט מען א זכר אויף א זאך‬ ‫וואס דער אייבערשטער האט געגעבן‪ ,‬ווייל איך האב מיך פארלאזט אויפן‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫וואס איז די ענני הכבוד? ארומגענומען‪ ,‬וואס היט מיך אפ‪ ,‬איך האב‬ ‫נישט קיין שום דאגה פון די שונאים‪ ,‬פון די מצריים‪ ,‬עס האט מיך‬ ‫אפגעהיטן‪ ,‬עס האט געברענגט אלע השפעות‪ ,‬די ענני הכבוד‪' .‬למען‬ ‫ידעו'‪ ,‬נישט נאר מען דארף געדענקען‪ ,‬נאר למען ידעו‪ ,‬איר זאלט עס‬ ‫וויסן תשפ"ו‪ ,‬זאלט איר וויסן‪ ,‬למען ידעו דורותיכם‪ ,‬כי בסוכות 'הושבתי'‬ ‫את בני ישראל‪ .‬איר זאלט מרגיש זיין אז איך האב ענק אריינגעזעצט‪ .‬א‬ ‫איד האט נישט וואס צו דאגה'נען פון וואו וועל איך נעמען פרנסה‪ ,‬פון‬ ‫וואו וועל איך האבן דאס‪ ,‬פון וואו וועל איך האבן א שידוך‪ ,‬פון וואו וועל‬ ‫איך האבן אלעס‪ .‬זאלסט וויסן‪ ,‬עס איז דא א באשעפער‪' .‬שלא שם חלקנו‬ ‫כהם וגורלנו ככל המונם'‪ ,‬אונז האמיר א באשעפער וואס אונז האמיר צו‬ ‫אים צו האפן‪.‬‬ ‫נפשי כגמול עלי אמו‬ ‫עס איז דא א פסוק‪ ,‬א מורא'דיגע פסוק אין סוף פרשת שמות‪ ,‬אולי‬ ‫קען מען זאגן א דבר חדש‪ .‬אין סוף פרשת שמות שטייט אזוי אין פסוק‬ ‫אין פרשת פקודי )שמות מ‪ ,‬לח( 'כי ענן ה' על המשכן'‪ ,‬די וואלקן איז געווען‬ ‫אויפן משכן‪' ,‬יומם' בייטאג‪ ,‬דאס איז די ענני הכבוד‪' ,‬ואש' און די עמוד‬ ‫עג‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫האש 'תהיה לילה'‪' ,‬לעיני כל בית ישראל בכל מסעיהם‪ ,‬חזק חזק ונתחזק'‪.‬‬ ‫וואס פשט אין דעם? איז דא אן אינטערסאנטע רש"י‪ .‬רש"י זאגט‪ ,‬ווען‬ ‫אידן זענען געגאנגען‪ ,‬איז דער ענן געגאנגען צו דער פלאץ וואו זיי זאלן‬ ‫רוען‪ .‬דאס טייטשט‪ ,‬ער איז שוין געגאנגען 'ויסעו מסוכות ויחנו‬ ‫ברעמסס'‪ ,‬איז דער וואלקן געגאנגען פון סוכות צו רעמסס‪ ,‬מקום‬ ‫חנייתם‪ .‬איי‪ ,‬פרעגט רש"י א קשיא‪ ,‬פארוואס שטייט 'בכל מסעיהם'‪ ,‬עס‬ ‫האט דאך גערוט דארטן‪' .‬וילך למסעיו‪ ,‬אלה מסעי'? זאגט רש"י‪,‬‬ ‫'שהמקום החניה חזרו ונסעו'‪ .‬זיי האבן דאך געהאלטן אין איין ציען‪ ,‬זיי‬ ‫האבן דאך געדארפט אריינגיין קיין ארץ ישראל עמפטליך‪ .‬איז די גאנצע‬ ‫זאך געווען געצויגן געצויגן‪ .‬שטייט 'בכל מסעיהם'‪ ,‬אפילו זיי האבן‬ ‫גערוט‪ ,‬אבער ווען זיי האבן גערוט איז אויך געווען א צוועק פונעם ציען‪.‬‬ ‫אבער עס איז נאך אלס שווער‪ ,‬זיי זענען טאקע געגאנגען למסעיהם‪,‬‬ ‫אבער למעשה האבן זיי גערוט‪ ,‬עס איז געווען א 'ויחנו'‪ ,‬ווייל זיי זענען‬ ‫ווייטער געגאנגען איז 'ויחנו‪ ,‬ויסעו'?‬ ‫קען זיין דער ענין אזוי‪ .‬עס איז דא א ווארט פון אסיפת מוסר‪ ,‬רבי‬ ‫חיים שמואלעוויטש זצ"ל זאגט זייער א שיינער פשט‪ ,‬כ'האב עס שוין‬ ‫כמה פעמים נאכגעזאגט‪ .‬די גמרא אין מסכת שבת זאגט )דף ל"א ע"ב( אז די‬ ‫אבות מלאכות‪ ,‬איינס איז 'סותר'‪ ,‬מען צעווארפט א זאך‪' ,‬סותר על מנת‬ ‫לבנות במקומה'‪ ,‬מען דארף אייביג אויפבויען אויף יענע פלאץ‪ ,‬א מלאכה‬ ‫אין די תורה הייסט נאר לגבי שבת‪ ,‬ווען דו צעווארפסט עס דארט‬ ‫אויפצובויען‪ .‬פרעגט די גמרא‪ ,‬מען לערנט דאך אלעס ארויס פון משכן‪,‬‬ ‫און אין משכן האט מען צעווארפן דעם משכן און מען האט גערוט‬ ‫ערגעץ אנדערש‪ ,‬מען האט נישט גערוט אויף דעם פלאץ? ענטפערט די‬ ‫גמרא‪ ,‬עס הייסט אזוי ווי מען האט גערוט אויף דעם פלאץ‪ .‬פארוואס?‬ ‫כיון דכתיב‪ ,‬ווייל עס שטייט אין פסוק )במדבר ט‪ ,‬יח( 'על פי ה' יסעו ועל פי‬ ‫ה' יחנו'‪ ,‬כמאן דנבנה במקומו דמי‪ ,‬סותר על מנת לבנות‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער האט געפירט‪ ,‬מען איז נישט געווען קיין אייגענער בעל‬ ‫הבית‪ ,‬איז ממילא‪ ,‬אפילו מען האט גערוט ערגעץ אנדערש‪ ,‬הייסט עס‬ ‫דארטן די זעלבע פלאץ‪ ,‬עד כאן דברי הגמרא‪.‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫עד‬ ‫פארט‬‫איז ער מסביר א מורא'דיגע זאך‪ .‬זאגט ער אזוי‪ ,‬ווען איינער ָ‬ ‫למשל פון וויליאמסבורג קיין בארא פארק‪ ,‬ער פארט צען מינוט‪ ,‬איז ער‬ ‫צען מינוט אוועק פון וויליאמסבורג‪ .‬מען פרעגט אים וואו ביזטו? איך בין‬ ‫שוין צען מינוט אוועק‪ ,‬עס איז נאך דא א צוואנציג מינוט אנצוקומען קיין‬ ‫בארא פארק‪ .‬וואס איז טאמער א קינד זיצט אויף די מאמעס שויס און זי‬ ‫פארט אין א קאר סערוויס‪ .‬ווען מען וועט רעדן וואו דאס קינד איז‪ ,‬וועט‬ ‫מען נישט זאגן אז דאס קינד איז געווען אין וויליאמסבורג און ער גייט‬ ‫קיין בארא פארק‪ ,‬נאר דאס קינד זיצט אויף די מאמעס שויס! וואו די‬ ‫מאמע איז‪ ,‬איז עס פארבינדן מיטן מאמען‪ ,‬עס האט גארנישט צו טון מיט‬ ‫דא‪ ,‬דארט‪ .‬זי זיצט אויף די מאמעס שויס‪.‬‬ ‫זאגט רבי חיים ז"ל‪ ,‬נפלא מאוד‪ ,‬דוד המלך איז 'נפשי כגמול עלי אמו‪,‬‬ ‫כגמול עלי נפשי'‪ ,‬ער זייגט פוונעם מאמע און ער זיצט אויפן מאמעס‬ ‫שויס‪ .‬דאס איז דוד המלך‪ ,‬ער פארלאזט זיך אויפן אייבערשטן‪ .‬ממילא‬ ‫איז נישט שייך צו זאגן‪ ,‬נאר איך בין אויפן מאמעס שויס‪ ,‬וואו איך בין בין‬ ‫איך אויפן מאמעס שויס‪.‬‬ ‫השלך על ה' יהבך‬ ‫רבותי‪ ,‬שטייט אין אר"י הק' אז די סוכה ווערט אנגערופן 'אימא‬ ‫עלאה'‪ ,‬די אויבערשטע מאמע‪ .‬דאס איז פשט‪ ,‬ווייל די סוכה לערנט אונז‬ ‫אויס‪ ,‬אונז זעמיר נישט דא‪ ,‬אונז זעמיר נישט דארט‪ ,‬מען פארלאזט זיך‬ ‫אויפן הייליגן באשעפער‪ ,‬אזוי ווי די קינד אויפן מאמען‪' .‬השלך על ה'‬ ‫יהבך'‪ ,‬מען ווארפט זיך ארויף אויפן אייבערשטן‪ ,‬דאס איז די סוכה‪.‬‬ ‫אולי קען מען טייטשן מיט דעם זייער שיין‪' .‬כי ענן ה' על המשכן'‪,‬‬ ‫בייטאג איז געווען די ענן‪' ,‬ואש תהיה לילה'‪ ,‬איז 'לעיני כל בית ישראל‬ ‫בכל מסעיהם'‪ ,‬דאס איז‪ ,‬דארט ציען זיי‪ ,‬מען קען נישט זאגן אז מען רוט‬ ‫דא‪ ,‬מען רוט דארט‪ .‬מען רוט אין ערגעץ נישט‪ .‬די מסעות איז אלעס‬ ‫מיטן אייבערשטן‪' ,‬נפשי כגמול עלי אמו'‪.‬‬ ‫ווען א איד ווייסט דאס‪ ,‬איז 'חזק חזק ונתחזק'‪ .‬דו ביסט נישט‪ ,‬עס איז‬ ‫נישט 'אינפלעישן'‪ ,‬עס איז נישט שווערע צייטן‪ ,2025 ,‬עס איז נישט דא‬ ‫עה‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫קיין פרנסה‪ ,‬נישט קיין פייוו נישט‪ ,‬נישט קיין גארנישט‪ ,‬אפילו נישט‬ ‫תשפ"ו אויך נישט‪ .‬נאר עס איז דא א רבונו של עולם!‬ ‫כי יצפנני בסוכה‬ ‫דאס לערנט אונז אויס די סוכה‪' ,‬כי יצפנני בסוכה'‪ ,‬אפילו עס איז‬ ‫'ביום רעה'‪ ,‬עס גייט אמאל נישט אזוי ווי מען וויל‪ ,‬אבער 'בה' אהלל דבר‪,‬‬ ‫באלקים אהלל דבר'‪' ,‬נפשי כגמול עלי אמו'‪ ,‬דאס לערנט אונז אויס דוד‬ ‫המלך‪' .‬הרחמן הוא יקים לנו את סוכת דוד' עס איז אן אהל עראי‪,‬‬ ‫'הנופלת'‪ ,‬עס האלט אין איין פאלן‪ ,‬אבער 'הוא יקים לנו'‪' ,‬קום בתולת‬ ‫ישראל'‪ ,‬א איד ווערט נישט פארלוירן‪ .‬דאס לערנט אונז אויס 'למען‬ ‫יזמרך כבוד ולא ידום'‪.‬‬ ‫צלא דמהימנותא‬ ‫און דאס קען מען זאגן אויף מיין טייערער זון זאל רוען אין לעכטיגן‬ ‫פּאר ווערטער‪ ,‬גלייבטס מיר‬‫גן עדן‪ .‬עס איז מיר זייער שווער צו רעדן די ָ‬ ‫אידן‪ ,‬עס קומט מיר ָאן זייער שווער‪ .‬אבער איך וויל דאך טון א טובה‬ ‫פאר די הייליגע נשמה‪ ,‬איך וויל דאך עפעס אויפטון‪ .‬איך טראכט אז איין‬ ‫איד וועט נתעורר ווערן צו האבן אביסל מער אמונה‪' ,‬צלא דמהימנותא'‪,‬‬ ‫'צלא דקודשא בריך הוא'‪ ,‬מען וועט זיך אביסל מער מאמין זיין אין‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬דאס איז שוין כדאי‪ ,‬דאס וועט זיין א זכות‪.‬‬ ‫לעשות נייחא לנשמתו‬ ‫און פאר מען געזעגנט זיך דא מיט די סעודת הילולא‪ ,‬וויל איך‬ ‫נאכאמאל זאגן און בעטן‪ ,‬טייערע אידן‪ ,‬פארגעסט נישט די נשמה‪ .‬ווען‬ ‫מען קען כאפן א משנה‪ ,‬מען קען כאפן א קאפיטל תהלים‪ ,‬מען קען זאגן‬ ‫א ברכה לעילוי נשמתו‪ .‬איין זאך קען איך אייך זאגן‪ ,‬אז דער איד איז‬ ‫קיינמאל נישט שולדיג געבליבן קיינעם‪ .‬ער איז געווען א מורא'דיגער‬ ‫מורא'דיגער מכיר טובה‪ ,‬זייער 'קארעקט'‪ ,‬און ער וועט מטיב זיין פאר‬ ‫יעדן איינעם‪' ,‬מיטב שדהו ומיטב כרמו ישלם'‪.‬‬ ‫און די קינדערלעך‪ ,‬זאלסטו נישט פארגעסן ‪ -‬רבי חיים יודל‪ ,‬דיינע‬ ‫לעכטיגע שעפעלעך‪ ,‬האסט איבערגעלאזט דא א שיינע גארטן‪ ,‬בנים‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫עו‬ ‫ובנות‪ ,‬יראים ושלמים‪ ,‬לעכטיגע קינדערלעך‪ .‬מען זעט די חינוך וואס‬ ‫עטס האטס אריינגעלייגט‪ .‬דער אייבערשטער זאל העלפן עס זאל‬ ‫ווייטער אנגיין‪ ,‬מען זאל קענען פירן ווייטער די שטוב‪ .‬די אלע וואס‬ ‫העלפן צו‪ ,‬דער אייבערשטער זאל געבן כח און געזונט פאר יעדן איינעם‪.‬‬ ‫מיר זאלן אלע זוכה זיין בקרוב במהרה מתוך שמחה‪ ,‬עס איז דאך‬ ‫פארט זמן שמחתינו‪ .‬בה' אהלל דבר באלקים אהלל דבר‪ ,‬כ'בין נישט די‬ ‫מדרגה‪ ,‬אבער עס איז דא אזא זאך‪ ,‬מען דארף זיך פרייען‪ ,‬זמן שמחתנו‪.‬‬ ‫זאל דער אייבערשטער העלפן‪ ,‬יעדער זאל געהאלפן ווערן בכל משאלות‬ ‫לבבם לטובה‪ .‬מען זאל האבן א פרייליכן יום טוב‪ ,‬א לעכטיגן יום טוב‪.‬‬ ‫כלל ישראל זאל שוין זיין הושענא למענך גואלינו בפרטיות‪ ,‬גואלינו‬ ‫בכלליות‪ ,‬בביאת הגואל במהרה דידן אמן‪.‬‬ ‫עז‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Ê"Ù˘˙ '˜‰ ÔÂÈˆÏ 'ÈÏÚ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫דברי התעוררות‬ ‫עלי' לציון הק' לרגל יומא דהילולא‬ ‫ג' האזינו ב' תשפ"ז לפ"ק‬ ‫דוד המלך האט געמאכט א תהלים פון הונדערט און פופציג‬ ‫קאפיטלעך און ווען א איד דארף א ישועה‪ ,‬וואס א איד דארף געהאלפן‬ ‫ווערן‪ ,‬אלע מיני בקשות‪ ,‬אלע מיני תחינות ותפלות האט ער אריינגעלייגט‬ ‫אין דעם הייליגן תהלימ'ל עד סוף כל הדורות‪.‬‬ ‫דוד המלך זאגט )תהלים קט‪ ,‬ד( "ואני תפלה"‪ ,‬איך בין א שטיק‬ ‫דאווענען‪ .‬שטייט פון הייליגן רבי ר' בונם פון פרשיסחא זי"ע‪ ,‬קומט‬ ‫אמאל אן ארעמאן צום טיר‪ ,‬און ער קלאפט אויפן טיר‪ .‬מען זאגט אין‬ ‫סליחות יעדן טאג‪' ,‬דלתך דפקנו'‪ ,‬אונז קלאפן מיר אויפן טיר‪' ,‬רחום‬ ‫וחנון'‪' ,‬רחום וחנון דפקנו דלתך'‪ ,‬צוויי לשונות‪ .‬מען קלאפט אויפן טיר‬ ‫'כעני העומד בפתח'‪ ,‬ווי אן ארעמאן שטייט ביים טיר‪ .‬קומט ארויס דער‬ ‫עושר און ער פרעגט אים‪ ,‬וואס ווילסטו? וואס דארפסטו? און יענער‬ ‫קוים קרעכצט ארויס‪ ,‬ער האט א שטוב מיט קינדער‪ ,‬ער דארף חתונה‬ ‫מאכן‪ ,‬וכו' וכו'‪ .‬יעדער איינער האט דאך זיין פתגם וואס ער זאגט‪.‬‬ ‫דוד מלך ישראל זאגט איין זאך‪ ,‬איך דארף נישט זאגן גארנישט‪.‬‬ ‫קוקסט מיך אן‪ ,‬ווי אפגעריסן‪ ,‬ווי אפגעשליסן איך בין‪ ,‬ווי צוזאמגעבראכן‬ ‫איך בין‪ ,‬אפיסת הכוחות‪ ,‬לית דין בר נש‪ ,‬אינגאנצן נישט קיין מענטש‪,‬‬ ‫אינגאנצן נישט דאהי‪ .‬קוקסט מיך אן ‪ -‬זאגט דוד המלך‪ ,‬איך דארף נישט‬ ‫זאגן‪ ,‬פרעג נישט גארנישט‪" ,‬ואני" ‪ -‬קוקסט מיך אן ‪" -‬תפלה"‪ ,‬דאס‬ ‫אליינס דאווענט‪ ,‬דארפסט שוין נישט ארויסזאגן וואס איך בעט‪.‬‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Ê"Ù˘˙ '˜‰ ÔÂÈˆÏ 'ÈÏÚ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫עח‬ ‫מען איז געקומען דא פוקד זיין די ציון פון מיין געליבטער קינד‪ ,‬ר'‬ ‫חיים יהודה זכרונו לברכה‪ ,‬עליו השלום‪ ,‬געקומען איבער א מנין אידן דא‬ ‫צו דיין ציון‪ ,‬דיין נשמה איז דא‪ ,‬עס איז אראפגעקומען דיין נשמה‪ .‬איך‬ ‫בין דיין טאטע וואס האט דיך באגלייט‪ .‬קוק מיך אן‪ ,‬איך האב נישט וואס‬ ‫צו זאגן‪ ,‬נאר קוק מיך אן ווי איך זע אויס‪' .‬ואני תפלה'‪' ,‬משול כחרס‬ ‫הנשבר‪ ,‬כציץ נובל‪ ,‬וכאבק פורח'‪ ,‬גארנישט מיט נישט‪ ,‬חרוב ונחרב‪.‬‬ ‫דו ביסט דאך שוין דארטן אויבן על כנפי השכינה‪ ,‬דו זעסט ווי‬ ‫לעכטיג עס איז‪ ,‬דו ביסט נהנה‪' ,‬צדיקים יושבים ונהנים מזיו השכינה'‪ ,‬דו‬ ‫זיצסט דארט און ביסט נהנה‪.‬‬ ‫דו ביסט דאך געווען דער גרויסער תהלים זאגער‪ ,‬א שטיק תהלים‪ .‬דו‬ ‫האסט דאך כל ימיך עוסק געווען אין שירות ותשבחות פון דוד המלך‪.‬‬ ‫אלס בחור נאך‪ ,‬אלס האסטו געזאגט תהלים‪ ,‬דו האסט געזאגט מיט די‬ ‫קינדערלעך תהלים יעדן שבת‪ .‬דו ביסט דאך געווען א שטיק תהלים‪ .‬דו‬ ‫קענסט דעם קאפיטל פון 'ואני תפלה'‪.‬‬ ‫עס שטייט אז אין די הייליגע טעג איז מען דן ספרי חיים און ספרי‬ ‫מתים‪ .‬מען האט דאך שוין דן געווען נאך הונדערט און צוואנציג‪ ,‬וואס‬ ‫איז די ספרי חיים וספרי מתים? מען קען נישט באשולדיגן די חיים‪' ,‬אשר‬ ‫חיים עודנה'‪ ,‬די וואס לעבן קען מען נישט באשולדיגן אז נעבעך אז מען‬ ‫האט פארלוירן א קינד‪ ,‬מען האט פארלוירן א טאטן‪ ,‬מען האט פארלוירן‬ ‫א ברודער‪ ,‬דאס קען מען נישט דן זיין‪ .‬עס זאל נישט וויסן קיין שום‬ ‫אידיש קינד וואס דאס מיינט‪ .‬די לעבן טוישט זיך‪ ,‬עס איז נישט קיין‬ ‫לעבן‪ .‬מען איז דן אויף איינמאל די ספרי חיים‪ ,‬מוז מען זען די ספרי‬ ‫מתים אויך‪ ,‬מען זעט אז עס איז אן אנדערע מצב‪ ,‬עס איז גאנץ אנדערש‬ ‫די מצב‪ ,‬עס איז נישט ווי אמאל‪.‬‬ ‫איך בעט דיך‪ ,‬חיים יהודה‪ ,‬איך בעט דיך‪ ,‬בעט פאר דיין טאטן‪ ,‬בעט‬ ‫פאר דיין מאמען‪ ,‬זי דארף האבן כח‪ .‬דיינע עלטערן‪ ,‬זאלן לעבן ביז‬ ‫הונדערט און צוואנציג‪ ,‬ווערן נישט יונגער‪ .‬עס איז דא אפיסת הכוחות‪,‬‬ ‫מען זאל האבן אל תשליכני לעת זקנה‪ ,‬דער אייבערשטער זאל אונז געבן‬ ‫די כוחות‪ ,‬ככלות כוחנו אל תעזבנו‪.‬‬ ‫עט‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Ê"Ù˘˙ '˜‰ ÔÂÈˆÏ 'ÈÏÚ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫זיי זענען געקומען דא פוקד זיין דיינע לעכטיגע‪ ,‬זיסע‪ ,‬שיינע דורות‬ ‫וואס דו האסט איבערגעלאזט‪ .‬איך קען דיר מעיד זיין‪ ,‬איך בין דאך דא‬ ‫אונטן‪ .‬דו האסט איבערגעלאזט א שיינעם דור‪ .‬דו קענסט רואיג דאווענען‬ ‫'לדור ודור המליכו לאל'‪ .‬קינדער וואס ברענגען ארויס כבוד שמים‪,‬‬ ‫קידוש שם שמים‪ .‬ערליך‪ ,‬איידל‪ ,‬אפגעהיטן‪ ,‬באשיידן וואס אידישע‬ ‫קינדער דארפן זיין‪.‬‬ ‫דיינע יונגעלעך‪ ,‬דיין זון שמואל‪ ,‬דיין זון אברהם מרדכי‪ ,‬דיין זון‬ ‫שמעון‪ ,‬כולם אהובים‪ ,‬כולם ברורים‪ ,‬וואקסן שיין‪ ,‬ערליך‪ .‬ירא שמים‪,‬‬ ‫לערנען‪ ,‬ליגן אין תורה מיט התמדה‪ ,‬וואוילע קינדער‪ ,‬ממש לעכטיגע‬ ‫קינדער האסטו איבערגעלאזט אויף דער וועלט‪ ,‬וואס טראגן ארויף דיין‬ ‫נשמה‪ .‬דיינע חשוב'ע איידעלע צניעות'דיגע טעכטער‪ ,‬ליבא‪ ,‬פרומט‬ ‫דבורה‪ ,‬חי' בריינדל‪ ,‬פערל‪ ,‬און שרה'לע ‪ -‬דיינע לעכטיגע טעכטער‪ ,‬זענען‬ ‫אלע כולם אהובים‪ ,‬כולם ברורים‪ .‬דו האסט שוין ברוך השם המשכת‬ ‫הדורות‪ ,‬דו האסט שוין ברוך השם אן אייניקל וואס טראגט דיין נאמען‪,‬‬ ‫וואס טראגט דעם נאמען פון דעם רבי'ן וואס דו ביסט געווען דבוק כל‬ ‫ימיך‪ .‬דער הייליגער רבי רפאל‪ ,‬און דיין זכות‪ ,‬און די זכות פונעם הייליגן‬ ‫רבי'ן‪ ,‬זאל מגן זיין‪ ,‬ער זאל וואקסן גרויס‪ ,‬געזונט און ערליך‪ ,‬זען אידיש‬ ‫נחת‪ .‬דו האסט א חשוב'ע איידעם וואס האט דיך אויך אינזין שטענדיג‪,‬‬ ‫געטריי און איבערגעגעבן פאר די משפחה‪.‬‬ ‫ברוך השם‪ ,‬דו קענסט רואיג זאגן‪' ,‬שלא נבוש ולא נכלם לא בעולם‬ ‫הזה ולא בעולם הבא'‪ .‬אונז שעמען מיר זיך נישט‪ ,‬ברוך השם‪ ,‬אלעס‬ ‫דיינע כוחות וואס דו האסט אריינגעלייגט‪ ,‬דיין עבודה‪ ,‬דיינע שבתים‪,‬‬ ‫דיינע ניגונים‪ ,‬דיין ווארימקייט‪ ,‬לא יאומן כי יסופר‪.‬‬ ‫עס קומט יעצט דער הייליגער טאג‪ ,‬האסט דיינע ברידערס וואס האבן‬ ‫דיך אינזין‪ ,‬יעדער איינער טוט פאר דיין נשמה‪ .‬יעדער טוט אויף זיין‬ ‫אופן‪ ,‬איינער מיטן לימוד‪ ,‬איינער מיט צדקה‪ ,‬איינער מיט מעשים טובים‪.‬‬ ‫אלע טוען‪ ,‬אלע האבן דיך אינזין‪ ,‬אלע דיינע שוועסטערס האבן דיך‬ ‫אינזין‪ .‬פארגעס נישט פון אונז‪ ,‬פארגעס נישט‪ .‬איך זאג נאכאמאל‪,‬‬ ‫פארגעס נישט דעם שורש‪ ,‬דאס זענען אלעס ענפים‪ ,‬פירות ועלים‪.‬‬ ‫פארגעס נישט דעם שורש‪ ,‬פארגעס נישט מיך‪ ,‬איך בעט דיך‪ .‬איך רעד‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Ê"Ù˘˙ '˜‰ ÔÂÈˆÏ 'ÈÏÚ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫פ‬ ‫אפן‪ ,‬חיים יהודה‪ ,‬איך בעט דיך‪ ,‬האב מיך אינזין‪ .‬דארט אויבן קענסטו‬ ‫פועל'ן אסאך גרינגער‪ ,‬ארויפצוטראגן א תפלה פון דא איז נישט לייכט‪,‬‬ ‫אונטערוועגנס דארף עס דורכגיין פארשידענע דורכגענג ביז מען לאזט‬ ‫אדורך‪ .‬אבער דו ביסט דאך שוין דארט נעבן כסא הכבוד‪ ,‬לפני כסא‬ ‫כבודך‪ ,‬ויכון בחסד כסאך‪ ,‬דו ביסט דאך שוין דארט‪.‬‬ ‫עס קומט יעצט א גמר חתימה טובה‪ ,‬בעט און פויעל‪ ,‬אין בית המדרש‬ ‫‪ -‬אלע הנלוים עליך‪ ,‬אלע מתפללים וואס זיי האבן געהאט א קשר מיט‬ ‫דיר‪ ,‬וואס זיי האבן געטון פאר דיר‪ ,‬בכלל די מתפללים‪ ,‬און בפרט דיינע‬ ‫חברים‪ ,‬דיינע ידידים‪ ,‬וועמען דו האסט זיך אפגעגעבן מיט זיי אין בית‬ ‫המדרש‪ ,‬און דיינע תלמידים וואס דו האסט געלערנט תורה מיט זיי‪ .‬עס‬ ‫קומט יעצט יום הקדוש‪ ,‬מסכת יומא איז דאך געווען דיין מסכתא‪ ,‬די‬ ‫מסכתא פון יום כיפור‪ .‬און דיינע ידידים אהובים‪ ,‬וואס דו האסט דיך‬ ‫אוועקגעגעבן שטילערהייט‪ ,‬קיינער ווייסט נישט וואס דו האסט געטון‬ ‫אין לעבן‪ .‬איך בין דאך געגאנגען מיט דיר‪ ,‬נישט מער געדאכט ביי קיין‬ ‫אנדערע‪ ,‬דער אייבערשטער זאל אפהיטן‪ .‬איך בין דאך געגאנגען מיט‬ ‫דיר‪ ,‬יעדעס מאל בין איך געגאנגען מיט דיר‪ .‬איך האב דיך נישט געקענט‪,‬‬ ‫שטיל‪ ,‬באשיידן‪ ,‬קיין קרעכץ נישט‪ ,‬קיין תרעומות‪ ,‬גארנישט‪ ,‬נאר איידל‪.‬‬ ‫און דיינע חברים האבן דיך אויך נישט געקענט‪ ,‬דיין הארץ‪ ,‬דיין געפיל‪,‬‬ ‫דיין איבערגעגעבנקייט‪ .‬יעצט איז א זמן וואס דו זאלסט מתפלל זיין פאר‬ ‫זיי‪ .‬יעדער דארף האבן א גוט יאר‪ ,‬יעדער דארף האבן א געבענטשט יאר‪,‬‬ ‫א געהאלפן יאר‪.‬‬ ‫עס קומט א נייע יאר תשפ"ז‪ .‬איך מיין ‪ -‬דו ביסט דאך געווען א חכם‪,‬‬ ‫א מבין‪ ,‬דו ביסט געווען קלוג‪ ,‬קלוג‪ ,‬קלוג‪ .‬דו קענסט דארט ערלעדיגן‬ ‫עפעס‪ ,‬אז מען זאל שוין שיקן דעם גואל צדק‪ .‬כלל ישראל קען שוין נישט‬ ‫אזוי אנגיין‪ ,‬מען האט נישט קיין כח‪ ,‬מען איז צוזאמגעבראכן‪ ,‬מען זעט‬ ‫נישט קיין לעכטיגקייט‪ ,‬מען זעט נישט קיין ישועה‪ ,‬לדוד ה' אורי וישעי‪.‬‬ ‫בעט‪ ,‬זע‪ ,‬זיי מעורר רחמים דארט אויבן‪ ,‬האסט דאך דעם הייליגן‬ ‫רבי'ן וואס דו ליגסט דא תוך צלו‪ ,‬בצל כנפיך תסתירני‪ ,‬דו ביסט דאך‬ ‫באהאלטן דארטן‪ ,‬בצל כנפיו‪ ,‬דו ביסט דאך על כנפי השכינה‪ .‬זע צו טון‪,‬‬ ‫און זיי מעורר רחמים‪ ,‬און בעט דעם אייבערשטן זאל רחמנות האבן‪,‬‬ ‫פא‬ ‫‡‪Ô¯‰‬‬ ‫‪Ê"Ù˘˙ '˜‰ ÔÂÈˆÏ 'ÈÏÚ‬‬ ‫‪È˘Â·Ï‬‬ ‫עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬עס זאל שוין זיין יקיצו וירננו שוכני עפר‪ ,‬מיר זאלן‬ ‫דיך שוין זען צוריק‪ ,‬אונז ווארט מיר דיך מתוך שמחה צו זען מיט דעם‬ ‫גוף אויף דער וועלט‪ ,‬מיטן אייבערשטנס הילף וועלן מיר זוכה זיין צו א‬ ‫גמר חתימה טובה יעדער איינער‪.‬‬ ‫זאל דער אייבערשטער העלפן אז דיין זכות זאל מגין זיין אויף יעדן‬ ‫איינעם‪ ,‬און מיר זאלן אלע געהאלפן ווערן מיט א דבר ישועה ורחמים‪,‬‬ ‫און מען זאל זוכה זיין מקבל זיין פני משיח צדקנו במהרה דידן אמן‪.‬‬