לבושי אהרן · Levushei Ahron — סוכות (2026-09-21)

בס”ד
קהל בית שמואל
בנשיאות כ"ק מרן רבינו שליט"א
זרעו ויחיה אהבתו יזכור
הננו מתכבדים בזה להזמין כל הקהל הקודש ,אנשי שלומינו,
תלמידי וידידי ישיבתינו הקדושה ,ומתפללי ובאי בית מדרשינו שיחיו
לבוא ולהשתתף
בסעודת הילולא
וסיום ששה סדרי משנה
של הרה"ג ר' חיים יהודה זללה"ה
בנו יקירו וחביבו של יבלחט"א כ"ק מרן רבינו שליט"א
שתתקיים אי"ה
ביום ג' -ח"י תשרי ב' דחול המועד
בסוכה הגדולה בחצר בית מדרשינו
668 Myrtle Ave
תפלת מנחה בשעה 6:00
נטילת ידים בשעה 6:30
ויעלו דברי זכרון לעילוי נשמתו
הזכירו לפניו תורה ומעשים טובים של שוכני עפר
ושמחת בחגיך
אח"כ ימשיכו כמדי שנה בשנה
בשמחת בית השואבה
לכבוד אושפיזא דאהרן כהנא קדישא
חסידים ואנשי מעשה היו מרקדין לפניהם
הנהלת הקהלה
בעזהשי"ת
לבושי
אהרן חוברת כ'
שיעורים בספה"ק בני יששכר
עם הוספות וביאורים
שנשמעו מפום ממלל רברבן
כ"ק מרן רבינו שליט"א
.התוכן .
הושענא רבה
דרשת הושענא רבה
שנת תשפ"ו
יומא דהילולא
דברי התעוררות
ביומא דהילולא
ח"י תשרי שנת תשפ"ו
עלי' לציון
דברי התעוררות
עלי' לציון הק' לרגל יומ"ד
ג' האזינו ב' שנת תשפ"ז
נדבן השבוע
ידידינו הרבני הנכבד © כל הזכיות שמורות
מוה"ר אברהם מרדכי שניטצער הי"ו
לחבורת
לע"נ הרה"ג ר' חיים יהודה זללה"ה
בן יבלחט"א כ"ק מרן רבינו אהרן שליט"א
מתלמידיו של אהרן
שע"י קהל בית שמואל
קרויס בנשיאות כ"ק מרן רבינו שליט"א
נלב"ע ח"י תשרי תשפ"ד לפ"ק
ת.נ.צ.ב.ה.
ולרגל אושפיזא דאברהם רחימא להערות והארות או לנדב
יש לפנות:
זכות לימוד התוה"ק דרבים יעמוד לו להתברך 929.554.1237
בכל מילי דמיטב לו ולזרעו אחריו אמן MitalmidovShelAharon@gmail.com
קול
מתלמידיו של אהרן
718.258.7161
לשמוע הדרשות מחוברת זה
3-2-68 69
דרשת הושענא רבה תשפ"ו
5-3-15
יומד"ק ח"י תשרי תשפ"ו
5-3-16
עלי' לציון הק' לרגל יומ"ד
ג' האזינו ב' תשפ"ז
ג ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
דרשת הושענא רבה
שנת תשפ"ו לפ"ק
מורי ורבותי ,מיר שטייען יעצט אין די הייליגע גרויסע מינוטן פון די
אלע ימים נוראים ,די אלע מורא'דיגע טעג .מען האט אונז געגעבן אן
אלול ,אן ערב ראש השנה ,א ראש השנה ,אן עשרת ימי תשובה ,אן ערב
יום כיפור ,א יום כיפור ,א לעכטיגע שיינע יום טוב סוכות .מיר שטייען
יעצט ביים שפיץ פון דעם יום טוב ,פון די אלע טעג ,דער טאג הייסט
הושענא רבה.
רבי מאטעלע הארנאסטייפלער זי"ע ,א זון פון טשערקאסער ,א
טשערנאבלער אייניקל ,ער איז געווען דער שווער פון רבי שלום
אליעזר'ל ,מחותן געווען מיטן הייליגן דברי חיים דער הייליגער צאנזער
רב ,צו דערמאנען אזא טאג די הייליגע נעמען פון די צדיקים .די זעלבע
זאך וואס ער האט געזאגט ,האט געזאגט דער קאסאניער רב זי"ע דער
אור מלא.
הושענא רבה איז טייטש דריי טייטשן .אידיש געטייטשט ,הושענא
רבה -אונז דארף מיר א גרויסע ישועה .דאכט זיך מיר אז מען דארף
נישט לערנען קיין פירוש פון מטה לוי ,נישט קיין מחזור המפורש ,און
נישט קיין מאשר שמנה אין אידיש .יעדער איינער פארשטייט וואס
טייטשט הושענא רבה .מען ווייסט פונקטליך וואס עס מיינט הושענא
רבה ,מען דארף גאר א גרויסע ישועה.
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï ד
דער צווייטער טייטש האבן געטייטשט די צדיקים ,הושענא רבה -
דער גרויסער דארף אונז העלפן .דער גרויסער באשעפער ,נישט קיין
צווייטער ,נאר דער גרויסער באשעפער זאל אונז העלפן .דאס איז דער
צווייטער טייטש פון הושענא רבה.
דער דריטער טייטש פון הושענא רבה איז טייטש אז דער גרויסער
דארף געהאלפן ווערן ,ער דארף אויך א ישועה -דריי טייטשן אויף די
ווערטער פון הושענא רבה.
אפשר קען מען מסביר זיין די דריי טייטשן מיט א בחינה ,וועלן מיר
גיין צו די ערשטער איינס ביי איינס .די ערשטע האט מען געזאגט
הושענא רבה ,אונז דארף מיר א גרויסע ישועה .מען האט פריער געזאגט,
דאס ווייסט יעדער .אבער אולי קען מען זאגן ,צדיקים זאגן ווערטער,
לערנט מען אריין פשט אין זייערע הייליגע ווערטער.
צו דערמאנען דעם הייליגן טאג וואו מיר שטייען יעצט .דער הייליגער
רבי ר' הערש מיילעך -דער הייליגער רבי דער בני יששכר ,וואס אונז
רעדן מיר דא אין בית המדרש אין דעם מקום ,באותו מקום באותו זמן,
דערמאנען די ווערטער פון דעם הייליגן צדיק ,דער מליץ יושר ,דער
אפוטרופסא רבה דישראל ,זאגט ער אין די מאמרים פון חנוכה ,מען זאגט
אין בימי מתתיהו' ,ולעמך ישראל עשית תשועה גדולה' .וואס טייטש
תשועה גדולה? א ישועה ,וואס טייטשט תשועה 'גדולה' -א גרויסע
ישועה?
תוך דבריו ,אינמיטן א שמועס ,זאגט ער מורא'דיגע ווערטער .איך
וועל עס אביסל אויסשמועסן מען זאל פארשטיין ,אונזערע קליינע מוחות
זאלן פארשטיין וואס דאס מיינט .אונז דארף מיר וויסן ,טייערע אידן,
אונז זענען מיר מאמינים בני מאמינים ,אונז זענען מיר דורות גלייבן מיר
דעם הייליגן באשעפער .אמאל איז דא זמנים ביי א מענטש וואס איז
נישט אזוי רויזיג ,די זון שיינט נישט ,עס איז נישט ממזרח שמש ,נאר
וואס דען? עס איז עד מבואו ,די זון איז אונטערגעגאנגען ,עס איז טונקל.
אבער א איד דארף וויסן ,דאס איז אמונה וואס אונז האבן מיר בקבלה
דור אחר דור ,אז כל מה דעביד רחמנא ,וואס דער אייבערשטער טוט ,איז
ה ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
לטב עביד ,אלעס טוט דער אייבערשטער צום גוטן' .גם זו' ,די
ביטערקייט איז אויך 'לטובה' ,אלעס איז גוט פונעם אייבערשטן.
אבער רבותי ,צו קענען גלייבן ,צו קענען לעבן מיט דעם אז די
טונקלקייט און די ביטערקייט און די שוועריגקייט איז אויך גוט ,דארף
מען זיין אן אמת'ע מאמין .זאגן זאגט זיך עס ,אבער מען האט גערעדט
דעם חול המועד ,עס איז דא 'כוס ישועות אשא' ,ווען עס גייט גוט און
עס איז דא א ישועה' ,ובשם ה' אקרא' שטייט אין איין פסוק .אבער
טאמער חס ושלום ,חלילה' ,צרה ויגון אמצא' ,אז א מענטש גייט אדורך א
שווערע מינוט ,א שווערע מצב ,איז אפגעהאקט די פסוק ,שטייט די צוויי
פינטלעך און נאכדעם שטייט 'ובשם ה' אקרא' .מען דארף גרויס
התבוננות ,גרויס קלארקייט אז מען זאל זוכה זיין צו 'ובשם ה' אקרא'
אפילו ווען עס איז חס ושלום 'צרה ויגון אמצא'.
אבער דאס דארף מיר אונז גלייבן ,דאס איז אונזער נסיון ,דאס איז
אונזער ארבעט ,צו גלייבן אז ה' הוא האלקים ,ווען עס איז אלקים עס איז
מדת הדין ,איז אויך ה' -מלא חסדים.
דער הייליגער רבי פון סאטמאר זכותו הקדוש וטהור יגן עלינו ,ער
איז דאך געווען דער איד וואס האט געבלוטיגט פאר כלל ישראל ,דער
מושיען של ישראל ,ממשיך געווען רחמים וחסדים ,מבטל געווען גזירות.
מי מושל בי ,צדיק מושל בי ,ער האט געהאט דעם מורא'דיגן כח .האט
ער הושענא רבה אמאל געזאגט ביי די זיבעטע הקפה ,האט ער זיך זייער
צעוויינט ,ער האט זיך זייער אויסגעגאסן דאס הארץ .האט ער געזאגט,
מען זאגט אין די זיבעטע הקפה' ,למען איתן הנזרק בלהב אש' ,קודם
וועלן מיר טייטשן פשוט טייטש' ,איתן' ווערט אנגערופן אברהם אבינו,
איתן האזרחי ,ער איז איתן ,איתן איז טייטש דער שטארקער .פשוט
טייטש ,מען האט אים אריינגעווארפן אין קאלעך אויוון דעמאלטס ביי
נמרוד אין אור כשדים' ,למען איתן הנזרק' ער איז אריינגעווארפן געווארן
'בלהב אש'.
האט דער הייליגער רבי זכותו יגן עלינו געזאגט א נייע פשט .אונז
ווייסן מיר אז אברהם אבינו איז דער מקור החסדים ,ער איז חסד .אבער
נעבעך די חסדים זענען פארדעקט ,פונדרויסן איז דינים ,אונז דארף מיר
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï ו
גלייבן אז אלעס אינעווייניג איז חסדים ,אבער עס איז צוגעדעקט מיט
ביטערקייט ,מיט שלעכטקייט ,מיט זויערקייט ,מיט פייער ,עס איז אש.
האט דער הייליגער רבי געזאגט ,הושע נא! למען איתן ,די חסדים ,הנזרק,
עס איז אריינגעווארפן ,בלהב אש ,עס איז ארומגענומען מיט פלאמען
פייער .מען קען נישט צוקומען צו דיר .די חסדים זענען אינעווייניג און
אינדרויסן איז ביטער .דארט איז דער מצב ,דארט שטייען מיר.
דער הייליגער רבי דויד'ל דינובער א זון פונעם הייליגן רבי'ן ,האט
געזאגט א מורא'דיגע זאך .מען גייט זאגן 'מגדים תמתיק ותושיע' .פרעגט
ער די קשיא' ,מגדים' איז דאך טייטש זיס? וואס טייטש 'תמתיק ותושיע'?
אלעס איז זיס ,אלעס וואס דער אייבערשטער טוט איז גוט ,אבער
'תמתיק ותושיע' ,אונז זאל מיר שפירן און זען די זיסקייט .די בחינה וואס
דער הייליגער בארדיטשובער רב זאגט' ,הראנו ה' חסדך' .דער הייליגער
ישמח משה – 'שבענו מטובך' ,א בלינדער קען נישט זאט ווערן ווייל ער
זעט נישט' ,שבענו מטובך' ,אונז וויל מיר קענען זאט ווערן.
דאס איז די ערשטע ווארט הושענא רבה ,זאגט דער רבי אין מאמרים
פון כסלו' ,ולך עשית תשועה גדולה'' ,גדולה' איז טייטש חסד ,ווען מען
זעט די גרויסע ישועה .ווען עס איז באהאלטן איז עס נישט גרויס ,איז עס
באהאלטן .עס איז אפן בריש גלי .מען זאגט דאך יעדן טאג ביי ויברך דוד,
'לך ה' הגדולה והגבורה'' ,גדולה' איז חסד ,ווען עס איז גרויס ,דאס איז
חסד .ווען עס איז באהאלטן ,ווען עס איז 'נזרק בלהב אש' ,דאס איז נישט
קיין חסד .מען דארף גלייבן ,אבער מען זעט נישט ,עס איז זייער שווער.
רבותי לאמיר טראכטן א מינוט ,וויפיל אידן נעבעך לעבן מיט דעם,
זיי גלייבן און זיי ווילן גלייבן ,זיי האפן אז עס זאל זיין אפענע חסדים .איז
וועגן דעם זאגט מען 'הושענא רבה' ,א גרויסע ישועה ,נישט סתם א
ישועה ,די ישועה זאל זיין אן אפענע ישועה .דאס איז דער ערשטער
טייטש פון 'הושענא רבה'.
די צווייטע טייטש איז 'הושענא רבה' ,אז דער גרויסער מוז אונז
העלפן .וואס מיינט דאס? ווער דען? אין לנו להשען אלא על אבינו
שבשמים ,ווער דען קען אונז העלפן?
ז ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
קען אפשר זיין ,דער הייליגער רבי דויד'ל דינובער זי"ע ,ברענגט אין
ספר צמח דויד ,זאגט ער מורא'דיגע ווערטער ,מען דערמאנט די נעמען
הושענא רבה ,פשוט א ישועה פון די צדיקים אין הימל.
איך וועל מקדים זיין פאר זיין ווארט ,א ווארט פון רבי אליעזר'ל
דזשיקובער זי"ע .דער הייליגער רבי אליעזר'ל דזשיקובער האט אמאל
אויסגערופן ערב ראש השנה ,קיינער זאל זיך נישט זעצן צום טיש ,אפילו
קיין מכובדים אויך נישט ,שיינע אידן אויך נישט .ער איז אריינגעקומען
צום טיש ,דער עולם איז געשטאנען פון די ווייטן ,קיינער איז נישט
צוגעגאנגען צום טיש .און ער פרעגט דעם גבאי'ן הויך" ,וואס איז דאס?
וואו איז דער עולם? פארוואס זעצט מען זיך נישט צום טיש?" האט ער
געזאגט אז דער רבי האט געזאגט אז קיינער זאל נישט צוגיין אפילו
מכובדים אויך נישט .מען האט מורא געהאט צוצוגיין.
האט דער הייליגער רבי אליעזר'ל געזאגט ,איך האב נישט גערעדט צו
די אידן דא אונטן .מילין לצד עלאה ממללין ,איך האב גערעדט ארויף
אויבן .זעצן זיך די בית דין ראש השנה דן זיין אידישע קינדער .די
צדיקים ,די שרפי קודש ,די הייליגע צדיקים ,זעצן זיך צום בית דין טישל,
קיינער זאל נישט צוגיין צום טישל ,אפילו מכובדים אויך נישט ,גרויסע
צדיקים אויך נישט .דאס האב איך געמיינט .דא אונטן קען מען צוקומען.
אין הימל איז די בית דין וואס פסק'ענען פאר אידישע קינדער א גוט
יאר ,זענען די צדיקים וואס זענען נסתלק געווארן ,די גרויסע צדיקים.
רבי דויד'ל דינובער ברענגט פשט ,מען זאגט יעדן מאנטאג און
דאנערשטאג ביי ואנחנו לא נדע ,זאגט מען דארטן די ענין ,מען זאל נישט
דערמאנען "אל תזכר לנו עונות ראשונים" ,זאלסט אונז נישט געדענקען
די אמאליגע עונות" ,כי דלונו מאד" .פרעגט דער הייליגער רבי דויד'ל
דינובער ,קודם זאגט ער זאלסט נישט געדענקען עונות ראשונים ,און
נאכדעם ענדיגט ער צו "כי דלונו מאד"" .כי דלונו מאד" איז טייטש
אינגאנצן ארעם ,וואס נאר נישט עונות ראשונים?
זאגט דער הייליגער רבי ר' דויד'ל ,כמו שקיבלתי ,אז דער הייליגער
רבי ר' מענדעלע פון רימנוב ,זענען געקומען נשמות זיך אפקלאגן און
אפרעדן צו רבי ר' מענדעלע ,אז אין בית דין של מעלה זיצט רבי מיכל'ע
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï ח
זלאטשובער ,דער הייליגער צדיק הרב הקדוש רבי ר' מיכל'ע מזלאטשוב,
ער איז געווען זייער אפגעהיטן אין קדושה ,ער האט בימיו נישט
געזינדיגט ,ער האט קיינמאל נישט פוגם געווען .ער זיצט אין בית דין של
מעלה ,מי יאמר זכיתי לבי ,קיינער גייט נישט אדורך ריין .די נשמות האבן
געזאגט ,אונז קענען מיר נישט ארויסקריכן דארט ,עס איז צרות יגון
ואנחה ,האבן זיי געבעטן אז מען זאל אים מעביר זיין ,שטעלן א צווייטן.
און רבי ר' מענדעלע האט געזאגט און אזוי האט מען געטון.
טייטשט מיט דעם רבי דויד'ל דינובער זי"ע" ,אל תזכר לנו עונות
ראשונים" ,דערמאן אונז נישט דאס וואס איז געווען ביי זיי עונות ,אונז
קענען מיר נישט מיטגיין מיט דעם" .כי דלונו מאד" ,אונז זענען מיר
זייער ארימע מענטשן ,אונז האבן נישט גארנישט ,אונז זענען מיר
גארנישט ,אונז ווייסן מיר נישט גארנישט ,ממילא דערמאן נישט די עונות
פון אמאל .דו זעסט דאך ,מען האט געמוזט מעביר זיין דעם הייליגן רבי
ר' מעכעלע.
עס איז דא א ספר יגל יעקב פון מישקאלצער רב ,ברענגט אויך די
מעשה ,אבער לייגט צו א שיינע הוספה .ער זאגט אז אין הימל איז געווען
נאך איינער פון די בית דין ,דער הייליגער רבי ר' פנחס'ל קאריצער זי"ע.
ער איז זייער שטרענג געווען אין מדת אמת ,זיין גאנצע עבודה איז
געווען מדת אמת ,און ביי אים אויך האט קיינער נישט געקענט אדורך
גיין .איז געגאנגען רבי ר' מענדעלע און ער האט איבערגעטוישט ,ער
האט געשטעלט רבי מעכעלע זלאטשובער אויף אמת ,און ער האט
גענומען רבי פנחס'ל קאריצער אויף קדושה ,ממילא איז שוין געווען
אביסל גרינגער די זאך.
רש"י זאגט אין פרשת שופטים )דברים טז ,כ(' ,צדק צדק תרדוף למען
תחיה וירשת -הלך אחר בית דין יפה ,כדאי הוא מינוי הדיינים הכשרים
להחיותן ולהושיבן על אדמתן' .קען מען אפשר טייטשן ,הלך אחר בית דין
יפה -אין הימל זאל זיין א בית דין יפה .כדאי הוא מינוי הדיינים הכשרים
-די וואס זענען ראוי ,כשרים ,להחיותן -צו לאזן אידן לעבן ,ולהושיבן
על אדמתן -אכטונג געבן אין הימל וועם מען שטעלט און וואס מען
שטעלט.
ט ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
אבער ,מורי ורבותי ,נאך די אלע טוישערייען ,נאך די אלע וואס מען
וויל גוט מאכן פאר אידן ,אבער כי דלונו מאד ,אונז זענען מיר זייער
ארעם .אונז קענען מיר נישט מיטגיין ,אפילו די הייליגע צדיקים וואס
זענען שוין מקיל ,איז פאר אונז תשפ"ו זייער שווער .אונז זענען מיר
קליינע מענטשעלעך ,מען דארף ארויסהאבן דעם מצב ,מען טאר זיך
נארן .אונז זענען מיר זייער קליינע מענטשעלעך' .נמלים בשדה' נישט ַ
שטייט דארט ביי די מרגלים ,ווי קליינע קריכעדיגע .אונז האבן מיר נישט
קיין כוחות ,אונז האבן מיר נישט קיין וועגווייזערס ,אונז האבן מיר נישט
גארנישט .נו ווי קען מען אונז דן זיין?
עס קומט אזעלכע הייליגע טעג .שטייט אין הייליגן רבי'ן בני יששכר
אין אגרא דכלה פרשת פקודי ,אז דריי מאל אין די תורה שטייט די ווארט
"חותם" מיט א ו' .געווענליך אין די תורה איז "חתם" אן א ו' .דריי מאל
שטייט "חותם" מיט א ו' .איינמאל ביים חושן משפט שטייט דאס ווארט
"חותם" מיט א ו' .איינמאל ביי אבני שהם שטייט אויך "חותם" מיט א ו'.
און די דריטע מאל שטייט "חותם" ביים ציץ" ,פתוחי חותם קודש לה'",
שטייט "חותם" מיט א ו' .זאגט דער הייליגער רבי ר' הערש מיילעך ,ו'
שטייט אין זוהר הקדוש איז די אות פון לעבן .דאס איז ו' איז אות דחיים.
"חותם" מיט א ו' מיינט אז ס'איז אנגעשריבן לעבן ,גוטס ,פרנסה ,געזונט,
אלע גוטע זאכן .זאגט דער הייליגער רבי ,וואס איז די דריי מאל "חותם"?
דער ערשטער "חותם" איז ראש השנה' ,בראש השנה יכתבון' ,דעמאלטס
ווערט אפגעשריבן פאר יענעם די יאר וואס קומט ,און דאס איז די
צדיקים חתמ'עט מען שוין .דער הייליגער שינאווער רב איז אמאל
אריינגעקומען ראש השנה ביינאכט אין בית המדרש נאכן דאווענען ,ער
"יאך בין שוין אפגע'חתמ'עט אויף א גוטהאט זיך געגעבן א שטעל אויףַ ,
יאר ,איך וועל אייך אויך וואונטשן א כתיבה וחתימה טובה" .איז די
ערשטע געחתמ'עט ,די צדיקים זענען געחתמ'עט ראש השנה ,דאס איז די
ערשטע חותם.
די צווייטע מאל וואס שטייט חותם ביי די אבני שוהם ,דאס איז די
בינונים ,זאלן האבן א גוט יאר .דאס איז די צווייטע ,דאס איז יום כיפור.
זאגט דער הייליגער רבי ,נישט מער נישט ווייניגער ,די שוואכערע
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï י
מענטשן ,נישט די צדיקים ,נישט די בינונים ,נאר גאר שוואך ,די "יום
הערבה" ,די וואס "אין בו טעם ואין בו ריח" ,אזעלכע פשוט'ע פראסטע
מענטשן ,זיי חתמ'ט מען היינט ,האבן אויך א ו' ,האבן אויך אן אות חיים.
אונז ווילן מיר אויך לעבן ,אונז דארפן מיר אויך גוטס ,איך בין זייער
שוואך' ,כי דלונו' ,נישט סתם ארעם ,נאר 'דלונו מאד' ,זייער זייער ארעם,
צעבראכענע ,צעקריטשעטע אידן ,צעבראכענע צעקוועטשטע אידן,
נשברי לב ,דכאי רוח .אלע סימנים וואס אן אתרוג האט ,עס האט א
חגירה ,עס האט חריצין ובליטין ,עס האט א שקיעה .דער איד נעבעך
האט אויך אלע סימנים פון 'כי דלונו מאד' ,ער האט אלע מיני סימנים.
און ווען עס קומט אזא טאג ,דער דריטער חותם ,דער אייבערשטער
חתמ'עט .אונז האבן מיר נישט קיין ברירה ,רבונו של עולם ,אונז דארפן
מיר נישט ,אונז האבן זייער ליב די צדיקים ,אבער זיי זענען צו הייליג ,זיי
זעען נישט דעם מצב העולם ,זיי זעען נישט וואס אונז גייען מיר אדורך,
זיי זענען שוין אויבן .דער רבי ר' אלימלך זאגט אז פארוואס דערמאנט
מען 'אבל אנחנו ואבותינו חטאנו'? זאגט דער הייליגער רבי ר' אלימלך,
זיי זענען שוין דארט ,עס וועט גארנישט שאטן ,דו מעגסט זאגן 'אבותינו
חטאנו' .זיי זענען דארט אין די הייעך ,זיי זענען נהנים מזיו השכינה ,זיי
לעבן דארטן' ,צדיקים יושבים ועטרותיהם בראשיהם ונהנים מזיו
השכינה' ,זיי ווייסן נישט וואס אונז פלאג מיר זיך דא ,מען פלאגט זיך
אזוי שטארק ,מען פלאגט זיך אין געזונט ,מען פלאגט זיך אין פרנסה,
מען פלאגט זיך אין שידוכים ,מען פלאגט זיך -אידן דארפן האבן קינדער,
אידן דארפן האבן ערליכע קינדער .זייער א געפלאגטן דור ,עס ווערט פון
יאר צו יאר שווערער און שווערער .אונז האבן מיר נישט קיין כח אז
דיינע גוטע צדיקים זאלן אונז דן זיין ,אונז זענען מיר צו שוואך פאר זיי.
וואס איז די עצה? די עצה איז 'מלפניך משפטינו יצא עיניך תחזינה
מישרים' .דער אייבערשטער אליינס ,ער זעט אלעס ,ער קריכט אריין אין
יעדע אידישע הארץ ,ער ווייסט היה הוה ויהיה ,ער ווייסט וואס אידן
גייען אדורך ,ער ווייסט אלסדיג ,ער קען יעדן יחיד ,יעדן יחיד עקסטער,
'וכל באי עולם עוברים לפניו כבני מרון'.
יא ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
און דער אייבערשטער זעט אלעס ,און דער אייבערשטער איז 'כי אתה
הוא בעל הרחמים' ,נאר ער האט רחמנות ,ער איז דער בעל הבית אויף
רחמים.
וועגן דעם זאגט מען די צווייטע פשט ,הושענא רבה איז טייטש דו
זאלסט אונז העלפן ,דער גרויסער זאל אונז העלפן ,מיר דארפן נישט
אנקומען צו קיינעם ,נאר צום אייבערשטן אליינס .אונז ווילן מיר דעם
אייבערשטן אליינס ,אונז דארפן מיר נישט קיינעם.
*
עס קומט אזא טאג ,אונז בעטן מיר זיך ביים אייבערשטן ,אונז האבן
מיר די ד' מינים אין די הענט .דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע פלעגט
צו זאגן ,אונז ווייסן מיר דאך אז די ד' מינים איז אקעגן די אותיות שם
הוי"ה ברוך הוא .די הדס איז א י' ,די ערבה איז א ה' ,די לולב איז א ו',
און די אתרוג איז די ה' אחרונה .האט דער הייליגער ראפשיצער רב
געזאגט ,אין אזא צייט ,ווי לאנג מען איז 'אוחז ביד' ,מען כאפט אן די שם
הוי"ה מיט די הענט ,זענען מיר אונז בעל הבית.
איך האב געטראכט ,אפשר מען מעג זאגן ,די גמרא זאגט אין מועד
קטן )דף ט"ז ע"ב( אויפן פסוק )שמואל ב' כג ,ח( 'יושב בשבת תחכמוני' ,דרש'נט
די גמרא 'תחכמוני' איז צוויי ווערטער' ,תהא כמוני' .וואס טייטש? זאגט
דער הייליגער דזיקובער רב ,דער דזיקובער רב מאיר בן חי' -אזוי האט
מען געזאגט אין דזיקוב ,דער אמרי נועם ,האט דער הייליגער דזיקובער
רב געזאגט אזעלכע מורא'דיגע ווערטער ,מורא'דיגע ווערטער רבותי!
האט דער דזיקובער רב געזאגט אזוי ,דער אייבערשטער האט געזאגט
פאר דוד המלך' ,יושבת בשבת תהא כמוני' ,דו ביסט דוד מלך ,דו ביסט א
מלך אזוי ווי איך .וואס טייטש? א מלך איז דער וואס זיגלט אפ אלע
גוטע גזירות ,דאס איז דאך די כח פון א מלך' ,נחתם בטבעת המלך' ,דער
מלך האט א טבעת און מיט דעם זיגלט ער .האט געזאגט דער הייליגער
דזיקובער רב ,עס קומט אזא טאג ווי הושענא רבה ,נעמט מען אראפ די
רינגעלעך פונעם לולב.
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï יב
זאגט ער א מורא'דיגע זאך :אין מדרש שטייט )ויקרא רבה ל'( אז די לולב
איז דער אייבערשטער' ,לולב זה הקב"ה' .נעמט מען אראפ די רינגעלעך
פונעם אייבערשטן ,און דער אייבערשטער גיט איבער די רינגעלעך פאר
דוד המלך ,ער איז א מלך ,דו קענסט זיגלען פאר אידן אלעס גוטס.
היינטיגן טאג איז דאך די אושפיזא דוד מלכא משיחא .מען נעמט אראפ
די רינגעלעך ,זאגט דער דזיקובער רב ,צו געבן די רינגלעך פאר דוד
המלך .דוד המלך איז דער וואס חתמ'עט אן פאר אידישע קינדער אלעס
גוטס.
דארט שטייען מיר יעצט ,אונז ווילן מיר דער אייבערשטער זאל
איבערגעבן דעם רינגל ,אבער דער אייבערשטער ,ער ווייסט וואס אונז
דארפן מיר .לה' הישועה .אונז בעטן מיר דעם אייבערשטן ,אלע צדיקים
זענען הייליג ,אלע צדיקים מיינען די טובות פון אידן ,אבער זיי
פארשטייען נישט ווי אונז לעבן מיר היינט.
מורי ורבותי ,איך קען נישט אין א מקום קדוש זאגן וואו אונז לעבן
מיר ,עס איז דאך אזא מין אשפה .ווי מען האט היינט געזאגט אין הלל,
'מקימי מעפר דל "מאשפות" ירים אביון'.
אולי ,אונז האבן מיר פריער געזאגט' ,אל תזכר לנו עונות ראשונים
מהר יקדמונו רחמיך' ,דיין רחמנות' ,כי דלונו מאד' .אונז זענען מיר זייער
דל ,אונז קענען מיר נישט גיין מיט די צדיקים ,ביי זיי איז די עונות
ראשונים ,אונז זענען מיר זייער דל ,מוז מען אנקומען צום אייבערשטן.
'מקימי' ,דער אייבערשטער שטעלט אויף' ,מעפר' ,אפילו מען זיצט אין די
בלאטע – 'דל'' .מאשפות' איז ערגער ווי עפר ,אשפות איז א גארבעדזש
דאמפ' .מאשפות' ,אונז זענען מיר מיט די קאפ און פיס אריין אין
גארבעדזש אריין.
אבער עס קומט אזא טאג ,מען עפנט זיך אויף אביסל דאס הארץ,
מען רעדט זיך אויס צום אייבערשטן ,מען איז שופך שיח צום
אייבערשטן" ,הושענא רבה" ,דו זאלסט אונז העלפן ,דער גרויסער זאל
אונז העלפן ,אונז דארפן מיר נישט קיינעם' .מאשפות ירים אביון' איז
טייטש עס איז תאוב לכל דבר ,ער גלוסט צו אלע נישט גוטע זאכן ,אבער
דער אייבערשטער' ,יקדמונו רחמיך'.
יג ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
*
איך רעד צו אייך ,הארציגע ברידער ,הארציגע געטרייע גוטע פריינד,
איך בין גארנישט אנדערש ווי ענק ,איך זאג אייך באמת ,איך זאג נישט
קיין פשוט'ע דיבורים ,אבער דער אייבערשטער האט מיר געגעבן די כח
און די זכיה ,איך וויל מיך מעורר זיין ,וויל איך די קול זאל זיין פאר
אנדערע אויך .מיין רבי זי"ע פלעגט אלס זאגן ,איך רעד הויך אז אנדערע
זאלן אויך הערן אויסער איך .מיר דארפן זיך נעמען אין די הענט אריין.
איי וועסטו טראכטן ,איך בין שוין אין בלאטע ,איך בין שוין נעבעך
זייער טיף' ,טבעתי ביון מצולה ואין מעמד' ,איך קען מיך נישט
אויפהייבן .אבער זאלסט וויסן' ,גם שם ידך תאחזני' ,דער אייבערשטער
כאפט דיך אן דארט אונטן ,ווייל דער אייבערשטער פארשטייט יא ,דער
אייבערשטער פארשטייט אונזער מצב ,ווי האט מען איבערגעלאזט א דור
אזוי ארעם ,אזוי נאקעט ,אזוי גארנישט .נישטא די צדיקים ,נישטא די
אמאליגע .אמאל האבן מיר געהאט די אונגארישע רבנים ,אפגערעדט פון
דעם רבי'ן און פון די אלע אנדערע גרויסע לייבן ,האבן מיר געהאט די
צדיקים איבעראל ,אומעטום ,יעדן גאס איז געווען א צדיק ,א רב ,א
תלמיד חכם ,א ירא שמים ,א משפיע.
מען האט אונז איבערגעלאזט מיט אלע נארישקייטן ,מיט אלע
נסיונות ,מיט א שמוציגע גאס ,מיט א שמוציגע אומעטום ,כח הראיה ,כח
השמיעה ,די הארץ איז פארשטאפט ,אלעס איז פארמאכט ,און מען קען
האבן טענות?!
*
וואו וויל איך אפשרייבן די דריטע חותם מיט א ו' ,דאס איז פאר די
פשוט'ע אידן ,רבונו של עולם ,צו די 'וחתמנו' 'ותטיב לנו החתימה' ,עס
קומט אונז א גוטע חתימה .מען האט אונז אזוי אריינגעווארפן .מען בעט
אייביג' ,אל תשליכנו לעת זקנה' .צדיקים טייטשן ,ווען די וועלט וועט זיין
אויף די עלטער' ,עת זקנה אל תשליכנו' .זעט אויס אונזער תפלה איז
נאכנישט נתמלא געווארן ,עס איז נאכנישט געענטפערט געווארן.
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï יד
מען האט אונז אריינגעווארפן 'וישליחם אל ארץ אחרת' ,א גרויסער
למ"ד ,מען האט אונז אריינגעווארפן נעבעך' ,ויתערבו בגוים וילמדו
מעשיהם' ,אונז לערנען זיך אפ ,דאס איז דער למ"ד ,מען לערנט זיך אפ
פון די גוים.
און וואס זאלן מיר אונז טון? ווי קען מען נעמען א בשר ודם און זאגן
טו דאס ,טו דאס ,ווען מען לייגט אים אריין צווישן גוב אריות ,מען לייגט
אים צווישן די לייבן ,צווישן די שלענג ,נחשים ועקרבים ,און פון אונז
פארלאנגט מען עס מוז גע'חתמ'עט ווערן א גוט יאר.
למען האמת ,חותמו של הקדוש ברוך הוא אמת ,דער אייבערשטער
חתמ'עט מיט אמת ,אמת'דיג קומט אונז א גוט יאר .עס איז נישט קיין
המלצה ,עס איז נישט קיין גוטע ווערטער ,עס איז א מציאות ,נאר דער
גרויסער קען אונז העלפן .קיינער פארשטייט נישט ,קיינער אין די וועלט
פארשטייט נישט .איך וועל זאגן א געוואגט ווארט" ,אליינס פארשטייט
מען אויך נישט" ,מען איז אזוי פארטעמט ,מען איז אזוי פארהאקט ,אזוי
פארקלעמט ,אז מען ווייסט אליינס נישט וואו מען האלט ,מען גייט ארום
נעבעך אן א מח ,אן א כח ,אן א גארנישט .נאר איינער וואס זעט ,איינער
איז אבינו שבשמים ,דער הייליגער טאטע" ,הושענא רבה" איז טייטש
דער גרויסער זאל אונז העלפן ,דאס איז די צווייטע.
*
די דריטע איז" ,הושענא רבה" ,אז דער גרויסער דארף אויך געהאלפן
ווערן ,און דאס דארף נישט קיין ביאורים ,כשישראל בצער ,שכינה מה
אומרת ,קלני מראשי ,קלני מזרועי ,זאגט די משנה אין סנהדרין רבי מאיר.
ווען אידן זענען בצער ,טוט עס וויי פארן אייבערשטן.
'לא לנו ה' לא לנו' ,נישט פאר אונז ,נאר 'כי לשמך תן כבוד' .דיין
נאמען ,דיין כבוד ,עס איז נעבעך שמך מחולל בגוים .איה אלהיהם ,מען
זעט די שפיטעלער פול ,מען זעט קרענק ,מען זעט צרות .די נורסעס די
דאקטוירים פרעגן ,איה נא אלהיהם? וואו איז אייער גאט ,וואס גייט דא
פאר? מען ווערט אלעס אפגעשוואכט ,עס איז אלעס נעבעך א חילול שם
שמים.
טו ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
אבער רבותי ,מען קוקט אריין אין די תלמידי בעל שם טוב ,דער
הייליגער רבי ר' בער ,זאגט ער' ,כשאתה מתפלל ,אל תעש תפלתך קבע',
בעט נישט פאר דיר' ,אלא רחמים ותחנונים לפני המקום' פארן
אייבערשטן .אין עומדין להתפלל אלא מתוך כובד ראש )ברכות ל' ע"ב( -
זאגט דער רבי ר' בער ,מיינט מען די שכינה הקדושה .אלע צדיקים,
אומעטום וואו מען וועט אריינקוקן אין יעדע חסידישע ספר ,אז מען
דארף בעטן אויף צער השכינה .דער רבי זי"ע פלעגט וויינען און בעטן
אויף צער השכינה.
אבער איך מוז ארויסזאגן דעם אמת .די איינציגסטע וואס איך האב
געטראפן ,מסתמא איז דא מער ,די איינציגסטע פון די גרויסע צדיקים,
וואס איז דער מליץ יושר ,ווער קען בעטן? עס איז דא שארפע מימרות
אז 'אין בן דוד בא עד שתכלה פרוטה מן הכיס' ,דער ישמח משה האט עס
נאכגעזאגט פון רבי'ן פון לובלין בשם אליהו הנביא ,אז מען טאר זיך
נישט אינזין האבן' ,שתכלה פרוטה מן הכיס' ,די פרטיות פון די כיס של
לב זאל מען נישט טראכטן וואס דעמאלטס קען משיח קומען .מי יאמר
זכיתי לבי? אז עס טוט אונז וויי נעבעך ,ווען מען זעט נעבעך צרות
ישראל ,מען שפירט זיך אליינס אז מען דארף א ישועה ,טוט עס
פאפּן דעם אייבערשטן .דער ָ פערזענליך וויי ,מען קען נישט
אייבערשטער איז אמת' ,נצור לשוני מרע ושפתי מדבר מרמה'.
אבער עס איז דא דער הייליגער רבי ר' הערש מיילעך זיעועכ"י ,וואס
ער איז דער מליץ יושר פאר אידישע קינדער ,זאגט ער א מורא'דיגע זאך.
מען דארף טאקע בעטן פאר צער השכינה ,אבער זאגט ער ,אבער ,אבער,
א איד ווייסט אז ער האלט נאכנישט דארט ,א איד ווייסט אז עס טוט אים
וויי -טוט אים וויי ,ער האפט צוצוקומען צו דעם .לעת עתה האלט ער
נאך נישט דארט ,מעג ער אויך בעטן ,ווייל ער וויל משתוקק זיין ,ער
האט תשוקות .אזוי זאגט ער אין הנהגת האדם ,און אזוי זאגט ער אין
מגיד תעלומה ,ער שמועסט עס אויס .איז דער רבי ,דער הייליגער רבי ר'
הערש מיילעך ,נעמט זיך אן פאר אידישע קינדער.
אמת טאקע ,אונז ווייסן מיר אז הושענא רבה ,אז דער גרויסער דארף
א ישועה .צדיקים טייטשן' ,אדון המושיע ,בלתך אין להושיע' -אז מען
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï טז
טראכט נישט פון דיר קען מען נישט געהאלפן ווערן ,מען מוז טראכטן
פון דיר.
אבער אונז זענען מיר קליינע מענטשן ,ווי מען האט פריער געזאגט,
ווען די האנט טוט וויי ,טוט עס וויי פאר מיר .יא ,איך קען זאגן צער
השכינה ,אלעס זייער פיין ,אבער אמת'דיג .זאגט דער הייליגער רבי ר'
הערש מיילעך ,אז דער אייבערשטער ווייסט דאס ,דער אייבערשטער
קוקט דאך אריין אין הארץ ,ער ווייסט אז דו האסט געוואלט האבן דעם
צער השכינה ,אז דו האלטסט נאך נישט דארט ,איז נעמט שוין אן דער
אייבערשטער כאילו ביסט מתפלל פאר אים.
דאס איז פשט וואס דער הייליגער קאסאניער רב ,דער הייליגער רבי
מאטעלע הורנוסטייפלער ,האבן געזאגט דריי וועגן' .הושענא רבה' איז
טייטש אז עס דארף זיין אפענע חסדים' ,הראני ה' חסדך' ,עס זאל זיין
בחינת 'גדולה'' ,ולעמך ישראל עשית תשועה גדולה' .די צווייטע,
'הושענא רבה' ,אז דער גרויסער דארף אונז העלפן .רבותי ,דאס דארף
מען בעטן ,וועגן דעם שרייט מען נאכאמאל ,הושענא ,דו העלף אונז .יא,
עס וועט זיין ישועות ,אבער דורך דיר ,נאר דו פארשטייסט' ,עיניך
תחזינה מישרים' .און די דריטע איז' ,הושענא רבה' איז טייטש ,אז דער
גרויסער דארף א ישועה ,מען טוט בעטן דעם אייבערשטן אז איך האב
'געוואלט' האבן די ריכטיגע כוונה ,און ביי דיר איז אנגענומען מיין רצון,
מיין תשוקה' ,ואני תפלתי לך ה'' איך וויל בעטן פאר דיר 'עת רצון' דו
זאלסט אננעמען די תשוקה וואס איך וויל בעטן פאר דיר .אזוי קען זיין
פשט אין די ווערטער.
*
דער טאג הייסט 'יום ערבה' .יום ערבה איז אין די טאג האט מען
ארומגעלייגט די מזבח ,מען איז אראפגעגאנגען צו א פלאץ וואס הייסט
'מוצא' ,ווי די משנה זאגט )סוכה פ"ד מ"ה( ,מען האט אפגעשניטן ערבות,
מען האט מקיף געווען די מזבח מיט די ערבה .עס איז א מנהג נביאים אז
מען נעמט די ערבה וואס אונז טוען מיר .דער טאג הייסט 'יום ערבה'.
יז ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
איך האב געזען אין ספר 'בית פרץ' ,ער איז געווען פון די חכמי בראד,
פרעגט ער א מורא'דיגע קשיא .עס שטייט אין מדרש אז די ד' מינים וואס
מען נעמט ,איין מין איז דער אתרוג ,וואס איז 'יש בו טעם ויש בו ריח',
דאס ווייזט אויף תורה ומצוות ,דאס איז דער צדיק .דער צדיק איז דער
אתרוג .דער לולב איז דאך תמרים ,עצי תמרים .דער תמר איז 'יש בו
טעם ואין בו ריח' ,עס האט נישט קיין גערוך .דאס איז אידן וואס זענען
עוסק בתורה און ָאן מצוות ,דאס איז דער לולב .דער הדס שמעקט ,איז
'יש בו ריח ואין בו טעם' ,דאס גייט ארויף אויף אידן וואס זענען עוסק
במצוות ָאן א תורה .און די ערבה איז 'אין בו לא טעם ולא ריח' ,א פוסטע
ערבה האט נישט דאס און נישט דאס .איז דער ערבה ,דאס איז וואס איז
אויסגעלאשן אינגאנצן' .יבואו אלו ויאגדו באלו' ,מען בינדט צוזאם אלע
אינאיינעם' ,ויכפרו אלו על אלו'.
פרעגט דער בית פרץ א מורא'דיגע קשיא :ער קען מיר געבן א ליסטע
פון ביימער וואס האבן נישט קיין פירות און האבן נישט קיין טעם ,וואס
עפעס נעמט מען אן ערבה? פארוואס נעמט מען פונקט אן ערבה? א
אילן סרק ,א בוים וואס האט סתם א צווייג ,איז אויך אין בו טעם ואין בו
ריח ,און דאס איז אנטקעגן די פושעי ישראל ,די וואס האבן נישט קיין
טעם און קיין ריח .פארוואס נעמט מען דעם מין ערבה?
זאגט ער א מורא'דיגע זאך ,רבותי .זאגט ער ,עס שטייט אין אר"י הק'
אז 'ערבה' איז בגימטריא 'זרע' ,פונקטליך רע"ז ,דאס איז 'זרע' .פשוט
שטייט דאך פון צדיקים אז מען קען מעלה זיין אלעס וואס דארף
תיקונים ,דער רבי פלעגט אסאך רעדן דערפון ,אסאך ספרי קודש זענען
פארנומען מיט דעם ,אז ערבה איז כנגד די פה ,דער אתרוג איז די הארץ,
די הדס איז די אויגן ,די לולב איז די שדרה ,און די ערבה איז די מויל.
'פה' איז בגימטריא די זעלבע גימטריא ווי 'מילה' ,אז די מויל דארף זיין
אפגעהיטן ,איז אלעס אפגעהיטן ,דאס שטייט פון רוזינער .על כל פנים,
דאס איז דער ענין פון זרע אז עס איז א תיקון אויף די שווערע חטאים –
דאס איז ערבה.
אבער זאגט ער דער בית פרץ ,א מורא'דיגע זאך .אויב ערבה איז
בגימטריא זרע .די מדרש זאגט אז איינער ל"ע איז נישט געזונט ,לא עלינו
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï יח
ולא עליכם' ,אם יש עליו מלאך מליץ אחד מני אלף' ,א מלאך וואס איז
מליץ א טויזנטסטע חלק' ,ויאמר פדעהו מרדת שחת' ,ער קען אויסלייזן
פון ח"ו אוועקגיין פון דער וועלט .דאס טייטש איין מלאך ,מען דארף
טרעפן א קליינע זכות.
אמאל איז דא א מענטש נעבעך ,לא טעם ולא ריח ,גארנישט
גארנישט ,אויסגעלאשן .איך וויל נישט זאגן אין א הייליגן טאג פארקערט
אויך ,נישט נאר אויסגעלאשן .וואס איז די עצה? אבער טאמער עס וועט
ארויסקומען פון אים גוטע קינדער ,שיינע דורות .מען זעט אמאל ,זאגט
ער דער בית פרץ ,א מענטש וואס האט נישט קיין שום זכותים ,ער האט
נישט דעם מלאך מליץ מני אלף ,און ער בלייבט לעבן .פארוואס? עס
שטייט דאך נאר ווען מלאך מליץ מני אלף דעמאלטס פדעהו מרדת
שחת .נאר ער האט גוטע קינדער ,ער וועט האבן גוטע דורות ,שיינע
דורות ,אין דעם זכות ,ברא מזכה אבא ,די קינדער זענען מזכה דעם
טאטן .גוטע קינדער' .ערבה' בגימטריא 'זרע'.
טייערע אידן ,טייערע הארציגע ברידער ,אונז זענען מיר זייער
פשוט'ע מענטשן ,אבער איין זאך וואס אונז ווילן מיר ,און איין זאך וואס
יעדער טאטע איז משתוקק ,עס איז נישטא קיין טאטע אויף דער וועלט,
ווי שוואך ער איז ,אבער ער וויל האבן גוטע קינדער ,די גרעסטע ברכה
איז גוטע קינדער.
עס איז געווען רבי משה'לע לעלובער איז געפארן קיין ארץ ישראל,
איז ער געגאנגען זיך געזעגענען פון ערשטן בעלזער רב דער שר שלום,
דער בילגורייער רב האט דאס דערציילט ,דער שר שלום פלעגט קיינמאל
נישט ארויסגיין באגלייטן .ווען רבי משה'לע לעלובער איז געווען ביי אים,
איז ער נאכגעגאנגען רבי משה'לע לעלובער ער האט אים ארויסבאגלייט.
און ער האט געזאגט פאר רבי משה'לע ,פאר ער איז געפארן קיין ארץ
ישראל ,איך וויל אייך איבערגעבן א ווארט ,מען האט געזאגט היינט אין
הלל' ,יוסף ה' עליכם עליכם ועל בניכם' ,וואס איז די צוויי מאל 'עליכם'?
האט געזאגט דער הייליגער ערשטער בעלזער רב דער שר שלום,
זכותו הקדוש והטהור יגן עלינו ועל כל ישראל ,ווען א איד ווערט אביסל
בעסער ביי זיך אליינס ,ער וויל האבן גוטע קינדער ,היינטיגע דורות
יט ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
דארף מען דאך האבן אזויפיל סיעתא דשמיא אויפצוציען ערליכע
אפגעהיטענע לעכטיגע קינדער ,ער וויל עס האבן ,דאס איז זיין גרעסטע
השתוקקות ,דארף ער זען צו ארבעטן אויף זיך ,אז ער וועט ווערן
בעסער ,וועלן די קינדער 'אויטאמאטיקלי' ווערן בעסער .טייטשט מיט
דעם דער הייליגער שר שלום' :יוסף ה' עליכם' ,אז דו וועסט מאכן מער
אידישקייט אויף דיר ,איז 'עליכם' ,דאס וואס וועט צוקומען אויף אייך,
וועט ארויפגיין 'על בניכם'.
עס איז דא א ווארט פון שינאווער רב ,די זעלבע זאך זאגט דער שפת
אמת ,זיי זאגן די זעלבע זאך בערך' :ומל ה' אלקיך את לבבך ואת לבב
זרעך' .פרעגט דער שינאווער רב ,וואס איז טייטש 'לבב זרעך'? די תורה
איז דאך געגעבן געווארן פאר יעדן איינעם' עס וואלט געדארפט שטיין
'ומל ה' אלקיך את לבבך' ,וואס מיינט דאס 'לבב זרעך'? זאגט דער
הייליגער שינאווער רב ,אז 'ומל ה' אלקיך את לבבך' ,אז דו וועסט תשובה
טון ,וועט עס ארויפגיין אויף דיינע קינדער ,די בחינה' ,עליכם ועל
בניכם'.
דאס איז די יסוד ,היינטיגע צייטן דארף מען איין זאך :ווערן בעסער
פאר די קינדערס וועגן .יעדע טאטע וויל דאך האבן גוטע קינדער ,אונז
האבן נישט קיין זכותים ,אבער די כח פון הבל פיהם תינוקות של בית
רבן ,וואס שטייט אין אור לישרים אז דאס מיינט בחורים אויך ,דאס
מיינט נישט נאר פיצלעך קינדער .אז מען וועט אריינלייגן כוחות אין די
קינדערלעך.
אונז זאגן מיר פארן הייליגן באשעפער אין דעם הייליגן טאג ,אונז
ברענגען מיר דעם ערבה .אונז זענען מיר טאקע 'אין בו טעם ואין בו
ריח' ,אונז זענען מיר זייער שוואך ,אבער אונז ווילן מיר האבן ערבה -
זרע ,גוטע קינדערלעך ,דאס ווילן מיר האבן ,אויף דעם איז אונזער
שטרעבונג ,און אויף דעם האפן מיר.
*
רבותי ,אנצוקומען צו גוטע קינדער ,אויסער די חינוך ,און מען דארף
אכטונג געבן מיט שמירה עליונה ,דארף מען נאך א זאך טון.
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï כ
עס איז דא א גמרא אין מסכת ראש השנה )דף ל"א ע"א( ,די גמרא זאגט
אין מסכת ראש השנה' ,אתקין רבי אבהו בקסרי' ,דאס וואס אונז בלאזן
מיר תשר"ק ,תקיעה שברים תרועה תקיעה ,די אלע מיני וועגן וואס מען
בלאזט ,האט רבי אבהו מתקן געווען אין שטאט קסרי .פרעגט דער
הייליגער רבינו האי גאון -פון די גאונים ,איך פארשטיי נישט ,פון משה
רבינו ביז רבי אבהו האט מען נישט געבלאזן? יעדן דור בלאזט מען .נו,
וויאזוי מען האט געבלאזן אמאל ,אזוי דארף מען בלאזן?! וואס דארף רבי
אבהו קומען מיט אלע ספיקות און מסופק צו דריי מאל אזוי ,שברים ,צו
שברים תרועה ,צו תרועה אליינס? וואס טייטש וואס איז די ספק? מען
האט דאך געבלאזן אלע יארן ,מען האט אייביג געבלאזן ,וואס איז די ענין
וואס רבי אבהו איז געקומען? אזוי פרעגט רבינו האי גאון.
דער הייליגער ריטב"א זאגט מורא'דיגע ווערטער .דער ריטב"א זאגט
אזוי :יעדן דור טוישט זיך דער קלעזמער ,איין דור איז א פידל די
שענסטע ,איין דור איז א טראמפעט די שענסטע ,איין דור איז א
קלארינעט די שענסטע .עס טייטש יעדע תקופה יעדע מקום יעדע זמן
האט זיך זיין כלי זמר וועלכע עס איז די ריכטיגע.
די טרערן ,די גמרא זאגט אין מסכת ראש השנה )דף ל"ג ע"ב( אז די אלע
קולות זענען אזוי ווי טרערן .שטייט דארטן 'יום תרועה יהיה לכם' ,זאגט
דער תרגום' ,יום יבבא' .זאגט די גמרא ,שטייט די מאמע פון סיסרא,
'ותיבב אם סיסרא' ,זי האט געוויינט .איז תרועה אזוי ווי א געוויין,
צעהאקטע קולות .יעצט ,עס איז געווען איין דור וואס די וויינעכץ איז
געווען א תרועה ,די מין געוויין מען האט געוויינט אויף דעם ,די קולות
זענען ארויסגעקומען ,די מוזיק איז ארויסגעקומען אויף דעם אופן .אן
אנדערע דור איז ארויסגעקומען די קולות ,מען האט געוויינט אויף
שברים ,עס איז אן אנדערע מין .עס איז געווען א דור וואס איז געווען
שברים תרועה -אלע ביידע.
איז ממילא ,דאס האט רבי אבהו געזאגט ,דו קענסט נישט זאגן אין
פריערדיגן דור האט מען אויך געבלאזן ,פון משה רבינו בלאזט מען .יעדן
דור האט מען געוויינט אן אנדערע געוויין .בעונותינו הרבים ,די געוויין
היינט ,די בכיה היינט ,איז א געוויין אויף זייער אסאך זאכן.
כא ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
לאמיר זיך געבן א שטעל אפ ,דא אין בית המדרש די הייליגסטע
מינוטן .טייערע ברידער ,טייערע אידן ,די געוויין דארף מען האבן .שטייט
אין מדרש ,יעקב אבינו איז געווען בבית לבן ,האט ער דארטן מקריב
געווען ,געטון זיין עבודה .און וואס איז געווען דער ניסוך המים? זאגט
דער מדרש ,דאס זענען געווען די טרערן .רבינו בחיי זאגט אויך אז דער
ניסוך המים דאס איז טרערן .יעצט אין סוכות איז דאך געווען שמחת בית
השואבה ,ניסוך המים .מען דארף אין הימל האבן איין זאך .אונזער מויל
נעבעך איז נישט דער איידלסטער מויל .אונזערע אויגן ,איין זאך וואס
קען העלפן אלסדינג ,עס וואשט אפ ,זאגט דער חתם סופר ,דאס איז
טרערן .טרערן איז א מורא'דיגע זאך ,די כח פון בכיה .אמאליגע צייטן,
אידן ,עם הארצים ,פשוט'ע אידן ,געגאסן טרערן ביים דאווענען ,זיי האבן
נישט געוואוסט אלע טייטשן ,זיי האבן נישט געוואוסט וואס 'בכשיל
וכילפות יהלומון' איז טייטש ,זיי האבן נישט געוואוסט 'הלעג השאננים'
וואס איז טייטש ,אבער זיי האבן געוויינט צום אייבערשטן .מען דארף
ווארט דער אייבערשטער.האבן טרערן ,דאס ַ
עס איז דא א מורא'דיגער רבי שלמה קלוגער ,ער זאגט אזוי ווי עס
איז דא תפלה בציבור ,איז דא דמעות של ציבור .ווען א ציבור צעוויינט
זיך ,אידן וויינען .איך מיין אז מען דארף נישט מסביר זיין וואס צו וויינען,
איך דארף נישט מסביר זיין דארפסט וויינען וועגן דעם ,דארפסט וויינען
וועגן דעם .היינט איז שברים תרועה ,שברים תרועה צוזאמען .טאטעס
קאפּענען די דאכענע ,אז א קינד איז נעבעך אין שפיטאל, און מאמעס ָ
אדער א קינד איז אראפגעקראכן פון אידישן דרך ,אדער אהין אדער
אהער ,אדער עס איז נישטא קיין רואיגקייט צווישן די קינדער אין שטוב,
שלום בית וכו' וכו' .עס איז דאך מורא'דיג.
אונז בעטן מיר ,אסאך מאל זעט מען שתם תפלתי ,די תפלות גייען
פאר ,עס איז 'סכתה בענןנישט אדורך ,עס איז פארהאקט ,עפעס גייט דא ָ
מעבור תפלה' .אבער איין זאך רבותי ,אונז האבן מיר געדארפט אלע
אנפאנגען צו וויינען א ריכטיגע בכיה ,נישט זשאלעווען קיין טרערן.
אמאל האט מען געקענט וויינען ,אז עס איז געווען א הארץ' ,שפכי כמים
לבך' ,מען דארף האבן א הארץ .היינט איז לא עלינו פון די גשם ,פון די
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï כב
נידריגקייט פונעם דור ,איז דא שטיינער וואס ליגן אויפן הארץ' ,והסירותי
את לב האבן' ,מען דארף אראפנעמען דעם שטיין ,דער שטיין לאזט נישט
וויינען.
אמאליגע אידן ער איז אריינגעקומען הושענא רבה אין בית המדרש,
ער האט זיך צעוויינט צום אייבערשטן ,ער האט געוואוסט אז דער
אייבערשטער איז דא ,איך דארף האבן נחת פון מיינע קינדער ,איך דארף
האבן מיינע קינדער זאלן האבן קינדער ,איך האב קינדער וואס דארפן
געהאלפן ווערן מיט קינדער ,עס איז דא קינדער וואס דארפן האבן
מנוחה אין שטוב ,עס איז דא קינדער וואס האבן נישט קיין פרנסה ,איך
אליינס דארף האבן פרנסה ,איך דארף זיין געזונט מיין בני בית דארף זיין
געזונט.
מען דארף זיך נעמען אין די הענט אריין ,רבותי ,די טרערן דארפן צו
זיין .וואו זענען די טרערן פון אמאליגע אידן? פשוט'ע דמעות ,פשוט'ע
טרערן' ,קול של בכי' .דוד המלך איז געווען 'כי שמע ה' קול בכיי' דער
אייבערשטער האט געהערט מיין קול פון געוויין .ער זאגט טאקע 'הטה
אזנו לי ובימי אקרא'' ,אהבתי כי ישמע ה' את קולי' ,אבער אמאל גייט עס
נישט ,האט ער אונז אויסגעלערנט ,היינט איז זיין טאג ,אז 'שמע ה' קול
בכיי'.
רבותי ,לאמיר מאכן א ציבור'דיגע דמעות ,זאל יעדער איינער פארגיסן
טרערן ,זאל יעדער רחמנות האבן אויף זיך ,רחמנות האבן אויף די בני בית.
מען הערט דאך אזעלכע שמועות מבהילות היינט ,קיינער ווייסט
נישט וואס די נעקסטע מינוט ברענגט ,מען ווייסט דאך נישט גארנישט.
אזוי ווי איך האב געזאגט ביי נעילה ,מען לעבט אין א שרעק ,מען האט
מורא צו גיין צום דאקטאר ,מען ווייסט נישט וואס ער גייט זאגן ,וואס ער
גייט זען ,וואס איך האב פחד היינט .מען איז פשוט צערודערט ,מען
ציטערט ,מען ציטערט פאר די קינדער ,מען ציטערט פאר זיך.
דאס איז דער טאג היינט ,א מורא'דיגער טאג .היינט איז א טאג וואס
מען גיסט אלעס ,זענען גדלים על מים ,ערבה איז גדלה על כל מים .איין
כג ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
זאך אונז דארף מיר האבן גוטע קינדער און על כל מים ,מיט א פייער
מעג מען גיסן טרערן.
איך בעט אייך ,רבותי ,זשאלעוועטס נישט קיין טרערן! שוינטס נישט
די טרערן! מען קען וויינען ,מען דארף נאר וועלן וויינען! בעסער צו וויינען
פאראויס ווי חס ושלום צו וויינען נאכדעם ,ווייל ווען מען וויינט וויינט
מען ,מען וויינט וויינט מען' ,כי שמע ה' קול בכיי' .דאס איז די בכיות ,דאס
איז קול.
וועגן דעם בלאזט מען שופר אין הושענא רבה .וואו קומט יעצט
שופר? אז עס איז א טאג פון בכיה ,בלאזט מען תשר"ת -תקיעה שברים
תרועה תקיעה ,ביי יעדע הקפה.
רבונו של עולם ,איך ווייס נישט ,מען קען וויינען אויף דעם ,מען קען
וויינען אויף דעם ,עס איז פארשידענע געוויינעכץ .אבער עס איז נעבעך
דער דור האט אלע מיני געוויינעכץ .די נבואה האט מתקן געווען אז דאס
איז אלע מיני זאכן ,דארטן שטייען מיר יעצט.
*
דאס איז דער כח הציבור .עס שטייט פון הייליגע צדיקים ,פון רבי ר'
אלימלך ועוד ,אז ציבור איז נישט טייטש צען אידן ,זאגט דער אבני נזר,
נישט צען אידן ,נאר איינער האט אינזין דעם צווייטן .אויב ביי דיר אין
שטוב איז ברוך השם לעכטיג -הודו לה' כי טוב ,דו ביסט געזונט ,די
שטוב איז געזונט ,די קינדער זיי וואקסן אויס שיין .אבער האסט א שכן
אין בית המדרש וואס ער פלאגט זיך ,וואס בעטסטו נישט פאר דיין גוטע
פריינט? דאס איז טייטש ציבור -זאגט דער אבני נזר .נישט ווען יעדער
בעט פאר זיך ,צען אידן וואס בעטן פאר זיך איז נישט קיין ציבור .עס
דארף איינער אינזין האבן דעם צווייטן ,ואהבת לרעך כמוך .לאז א טרער
פאר דיין צווייטן ברידער ,לאז א טרער! דיינע תפלות ווערן אנגענומען,
'המתפלל בעד חבירו הוא נענה תחלה' .האב אינזין!
איך קען אידן וואס זענען דא אין בית המדרש וואס דארפן שידוכים
פאר די קינדער ,זיי פלאגן זיך ,זיי ווילן געהאלפן ווערן ,לאז א טרער פאר א
איד זאל געהאלפן ווערן .איך קען אידן וואס דארפן ישועות אין אנדערע
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï כד
ענינים ,דו קענסט זיי אויך ,אונז קענען מיר זיי .לאמיר וויינען פאר אידן,
לאמיר וויינען ,דאס איז צער הכלל ישראל ,דאס ווערט ממילא צער
השכינה ,דאס זענען די מורא'דיגע כוחות פון דעם טאג.
*
'ערבה' איז טייטש 'זרע' ,מען דארף בעטן אויף די קינדער ,אויף די
דורות ,זאלן בלייבן אידן' .הבן יקיר לי אפרים אם ילד שעשועים כי מדי
דברי בו זכור אזכרנו עוד על כן המו מעי לו' .דוד המלך זאגט )תהלים ב ,ז(
'אני היום ילדתיך' ,וואס וויל ער זאגן מיט דעם אז איך בין היינט
געבוירן? עס שטייט פון פריערדיגע א משל ,דער רבי פלעגט עס אויך
ברענגען ,אין תש"כ האט דאס דער רבי געזאגט ,דער רבי ברענגט עס
'שמעתי' ,עס איז א משל וואס עס שטייט פון פריערדיגע.
לכאורה שטעלט זיך א קשיא' ,הבן יקיר לי אפרים' ,דאס איז א טייער
קינד' ,אם ילד שעשועים' ,דאס איז א פיצל קינד וואס איך טו מיך שפילן
מיט אים ,איך האב הנאה פון אים .דארף שטיין 'על כן המו מעי לו' ,מיין
געדערעם ברומט' ,רחם ארחמנו נאם ה'' ,ווי קומט דאס 'כי מדי דברי בו
זכור אזכרנו עוד'? איין קשיא.
נאך א קשיא ,וואס איז טייטש 'זכור אזכרנו'? איך דארף דערמאנען?
'אין שכחה לפני כסא כבודך' ,דער אייבערשטער פארגעסט נישט
גארנישט ,ווי קומט די 'זכור אזכרנו עוד'?
נאר וואזשע דען? עס איז געווען אמאל א קינד ,א פיצל קינד ,דער
טאטע האט זיך געשפילט מיט אים ,ער איז אהיימגעקומען נאך א טאג
ארבעט ,ער האט זיך אפגעגעבן מיטן קינד און געשפילט מיט אים .ווען
דער קינד האט אנגעפאנגען צו זאגן די ווארט 'טאטי' ,האט אים אזוי
באנומען ,ער איז געווען אזוי בשמחה' ,דער שעפעלע זי רופט מיך שוין
טאטי ,ער רעדט צו מיר' .שפעטער ער האט זיך אפגעגעבן מיט אים ,ער
האט געלערנט מיט אים ,ער האט אים אריינגעלייגט חכמה ,אריינגעלייגט
בינה ,אריינגעלייגט דעת ,ער איז אויפגעוואקסן ,ער האט געקענט אסאך
לערנען ,און ער האט מצליח געווען.
כה ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
ויהי היום ,ער האט געכאפט א רוק נעבעך ,איבערגעלאזט אלסדינג,
ער איז געווארן זייער זייער נאכגעלאזט ,עס איז אים געווארן
פארשטאפט די קאפ ,פארשטאפט די לערנען ,ער האט נישט געלערנט,
ער האט נישט געדאוונט ,ער האט זיך אויפגעפירט זייער געמיין .דער
טאטע איז געווען זייער ברוגז ,איך האב מיך אוועקגעגעבן מיין לייב און
לעבן פאר דעם קינד ,זיין בן יחיד ,און איך האב געהאפט ער וועט מצליח
זיין ,ער וועט וואקסן א גדול ,און נעבעך ,נעבעך ,נעבעך.
דער קינד איז אבער געווען א קלוג קינד .האט ער געזאגט" ,טאטי,
טאטי ,איך בעט דיך ,איין זאך ,איך בין א קליין קינד ,דערמאן דיך צוריק,
איך בין געווען א בעיבי ,האסט הנאה געהאט פון איין ווארט 'טאטי'".
עס שטייט אין מדרש ,ווען משיח וועט קומען ,און די מקטריגים וועלן
מקטרג זיין ,וועט דער אייבערשטער זאגן' ,אחות לנו קטנה' ,כלל ישראל
איז אזויווי א קטנה ,קליין ,מען קען נישט האבן קיין טענות ,עס איז א
פיצעלע קינד ,אומוויסנדיג" .טאטי ,דערמאן דיך ווען איך האב געזאגט די
ווארט 'טאטי' ,האסטו זיך געפרייט".
טייטשט מיט דעם דער רבי ,די משנה )סוטה מט' ,(:בעקבתא דמשיחא
אין לנו להשען אלא על אבינו שבשמים' .פרעגט דאך די וועלט' ,אין לנו
להשען על אבינו שבשמים'? און ווען עס איז נישט עקבתא דמשיחא,
האבן מיר זיך אויף וועם צו פארלאזן אויך נאר אויפן אייבערשטן? וואס
איז פשט אז בעקבתא דמשיחא אין לנו להשען אלא על אבינו שבשמים?
זאגט דער רבי פשט ,די ווערטער 'אין לנו להשען אלא על אבינו
שבשמים' זאגן מיר' ,הייליגער טאטע ,אונז געדענקען מיר נאך אז דו
ביסט אונזער טאטע .אונז פירן מיר זיך נישט אויף ווי עס דארף צו זיין,
דער מח איז פארקלאפט ,די הארץ איז פארשטאפט ,אונז טויגן מיר נישט.
אבער איין זאך ,אוי טאטע ,אוי לעכטיגע טאטע ,אוי הייליגע טאטע ,די
ווערטער געדענקען מיר' ,אין לנו להשען אלא' ,אונז זאגן מיר נאך אבינו
שבשמים .אולי קען מען זאגן ,דוד מלך ישראל ,ער האט זיך דאך
אנגענומען פאר אידישע קינדער ,ער האט דאך דעם חותם ,ער טוט אויף
דעם אויפטו' ,אני היום ילדתיך' ,איך בין א פריש קינד ,איך שריי טאטע,
דאס איז דער כח.
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï כו
און דאס זאגן מיר יעדעס מאל ביי כתר' ,הוא אלקינו ,הוא אבינו ,הוא
מלכנו' ,אונז דערמאנען ,אונז געדענקען מיר' ,הוא אלקינו ,הוא אבינו'.
אונז ווייסן מיר ,א פיצל קינד מען וויגט אים איין צו שלאפן ,די מאמע
זינגט מיט אים אדון עולם ,זי גיט זיך אפ מיט אלעמען .די מאמע זאגט
שעפעלע ,לאמיר ליינען קריאת שמע -שמע ישראל ,די יונגעלע זאגט
מיט ,די קליינע שעפעלע זאגט מיט" ,ה' אלקינו ה' אחד" .די ווערטער
"אלקינו" איז וועגן 'אני היום ילדתיך' ,פון ווען מען איז געבוירן.
עס קומט אן הושענא רבה ,אונז האבן מיר נישט וואס אויפצואווייזן,
אונז ווילן מיר האבן דעם חותם מיטן ו' ,אונז ווילן מיר האבן א חותם
מלא -כלל ישראל .אבער איין זאך" ,אני היום ילדתיך" ,אונז זענען מיר
פיצעלע בעיביס ,פיצעלע קינדער' ,אחות לנו קטנה' ,דערמאן זיך צוריק
רבונו של עולם ,ווען מען האט געזאגט מיט אונז 'שמע ישראל ה'
אלקינו' .מען גייט יעצט אויסשרייען' ,הושע נא למענך אלקינו' ,מיינט
מען דעם "אלקינו" פון פיצל קינד ,פון "אני היום ילדתיך" ,ווען מען האט
געזאגט שמע ישראל ,אבינו שבשמים' ,הוא אלקינו הוא אבינו'.
גייען מיר יעצט אלע אויסשרייען ,רבותי ,אויסשרייען פארן לעכטיגן
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡
באשעפער ,מיט מסירות נפש ,אוועקגעבן די לעצטע כוחות… ,
¿ל ַמﬠַ נ¿ ָך ¡‡ל ≈…‰ינ ּו …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
*
בעצם ,די נשמות קומען דאך אויבן פון תחת כסא הכבוד ,פון נהנה
מזיו השכינה ,וואס דארפן זיי אראפקומען? נאר דער אייבערשטער האט
אונז באשאפן ,ווייל 'אין מלך בלא עם' ,מען דארף האבן א פאלק זאל
ממליך זיין דעם אייבערשטןָ ,אן א פאלק איז נישטא קיין מלך .אונז זענען
מיר באשאפן געווארן פארן טובה פון דעם מלך מלכי המלכים .מען קען
נישט האבן קיין טענות אויף אונז אז זעען מיר אויס אזויווי אונז זע מיר
אויס ,ווייל אונז וואלטן מיר גערן געבליבן אויבן .אונז וואלטן מיר
קיינמאל נישט אראפגעקומען ,ביי איינע פון די טעמים וואס מען איז
אראפגעקומען איז ווייל 'אין מלך בלא עם' ,דער אייבערשטער האט אונז
באשאפן פאר 'זיין' כבוד וועגן ,קען מען נישט דן זיין אידן ח"ו ,ווייל דער
כז ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
‰ו ׁ ַ˘ע
אייבערשטער איז דער וואס האט אונז אראפגעשיקט פאר זיין כבוד …
נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ נ¿ ָך ּב …ו ¿ר ≈‡נ ּו …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
*
אונז ווארט מיר אויף די גרויסע גאולה .אידן ווארטן שוין יארן,
מ'האפט יעדן טאג 'אחכה לו בכל יום שיבוא'' ,חוכי ישועות' מען האפט
און מען האפט און מען בעט 'את צמח דוד'' ,ולירושלים עירך' .אבער
פארדעם ,רבותי ,זאגט מען אנפאנג שמונה עשרה' ,ראה נא בענינו,
וגאלנו מהרה למען שמך' .וואס איז דאס? שפעטער ביי 'את צמח' ,ביי
'ולירושלים' ,דארט בעט מען אויף די גאולה .וואס איז די 'יגאלנו מהרה
למען שמך'? דער הייליגער תולדות זי"ע זאגט ,אז פאר מען בעט די
גרויסע גאולה דארף מען האבן א גאולה פרטיות ,יעדער איינער -ווי
דער רבי פלעגט נאכזאגן פון אלגאזי' .מכל משמר נצור לבך' – מען איז
אין תפיסה' ,משמר' איז טייטש א תפיסה ,ביי מקושש שטייט די לשון
'ויהי במשמר'' .מכל משמר' -א מענטש איז איינגעשפארט ביי זיך' ,נצור
לבך' .א איד דארף צו וויסן אז ער איז אין תפיסה ,אסאך זאכן וואס ער
וויל נישט טון ,אבער ער איז געפאנגען' ,הרגל נעשה טבע' וכו' וכו' ,ער
איז נישט פריי ,ער איז נישט קיין בן חורין ,ער איז ביי זיך אין תפיסה.
דאס איז די ערשטע זאך דארף מען בעטן א גאולה פרטיות' .וגאלנו
מהרה למען שמך' מיינט מען א גאולה פרטיות.
שבת אין לכה דודי זאגט מען 'קרבה אל נפשי גאלה' ,קודם מיין נפש,
און נאכדעם קען מען בעטן א גאולה כלליות.
עס קומט אזא טאג ,א טאג וואס איז הושענא ,מען שרייט 'צועקים
הושענא' ,דארף מען בעטן דעם אייבערשטן מען זאל אונז ארויסנעמען
פון די אייגענע גלות .ווי דער הייליגער ערשטער בעלזער רב ,האט
געזאגט' ,שתרחמני עוד בגלותי' .האט ער געפרעגט ,עס וואלט געדארפט
שטיין 'שתרחמנו עוד מגלותי לגאלנו' .וואס טייטש "בגלותי"? ווייל אפילו
אין גלות דארף מען אויך האבן א גאולה' .שתרחמנו עוד בגלותי לגאלנו'.
*
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï כח
כ'מוז דא דערמאנען אז מען רעדט פון דעם .מען דערמאנט עס ווען
מען געדענקט ,מען האט געהאפט פאריאר אז מען וועט שוין האבן
גע'פועל'ט ,אבער 'עדיין לא נושענו' .עס איז דא א איד ,עס איז דא אסאך
אידן ,אבער איין איד וואס איז דא הנלוה אלינו ,וואס יעדער איינער
ווייסט ,נעבעך נחמיה צבי בן דינה ,דער אייבערשטער זאל זיך מרחם זיין.
מען דארף טראכטן ,מען האט פריער געזאגט ,אזוי ווי מען בעט פאר
יענעם ,דארף מען געדענקען אז עס איז דא א איד וואס איז אונטער די
גראטעס ,ער קען נישט זען די לעכטיגע זון ,ער זעט נישט זיין משפחה,
ער זעט נישט זיינע קינדער ,ער זעט נישט זיינע אייניקלעך .ער איז
נעבעך 'אסור בזיקים ונכבדיהם בחבלי ברזל' ,ער איז ארומגענומען מיט
אייזערנע קייטן נעבעך ,פון קאפ ביז פוס נעבעך ,און ער איז נאך אלס
דארט ,ער זיצט דארטן.
היינט איז דער טאג פון דוד המלך ,תחכמני תהא כמוני ,ער האט דעם
טבעת המלך ,הייליגער דוד המלך .וויפיל אידן האבן שוין אויסגעזאגט
תהלים ,נישט איינס און נישט צוויי ,און נישט הונדערט און נישט טויזנט
פאר דעם איד .מען איז מזכיר זיין נאמען מדי יום ביומו .דער איד נעבעך
שמאכט אין תפיסה ,און אונז גייען מיר אהיים עסן קרעפלעך .עס איז א
מנהג ,עס איז אן ענין צו עסן קרעפלעך ,עס איז אן ענין צו עסן מזונות,
ניסן ,ניסן מזונות ,אלעס איז זייער פיין .אבער טראכט איין מינוט פאר דו
גייסט עסן די קרעפלעך ,פאר דו גייסט זיך וואשן צו די סעודה ,דערמאן
דיך אז דארט איז דא א איד נעבעך וואס ער איז נישט ביי זיך נעבעך ,ער
‰ו ׁ ַ˘ע
איז נעבעך איינגעבינדן ,איינגעקייטערט .דאס איז א גאולה פרטית… ,
נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ נ¿ ָך ‚ּ …ו ֲ‡ ≈לנ ּו …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
*
מען גייט זאגן 'הושענא למענך דורשנו' .דער הייליגער שינאווער רב
זאגט ,שטייט אין תהלים )קיט ,קעו( 'תעיתי כשה אובד בקש עבדך' .שטעלט
זיך דער שינאווער רב זי"ע עס האט געדארפט שטיין 'תעיתי' ,איך
בלאנדזשע' ,כשה נאבד' ,וואס טייטשט 'כשה אובד'? די שה האט זיך
פארלוירן? זאגט ער' ,בעיני ראיתי' ,הערטס ווערטער פון שינאווער רב,
איך האב געזען מיט מיינע אויגן א פאסטוך האט געהאט שעפסעלעך,
כט ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
און ער איז געווען אביסל ווייט פון איין שעפסעלע ,די שעפסעלע האט
געפילט אז ער האט פארלוירן זיין פאסטוך .ער האט אנגעפאנגען צו
לויפן אהין און אהער און געמעקעט אלע קולות ,ער האט ממש געוויינט,
ער האט נישט געוואוסט וואו זיך אהינצוטון.
טייטשט מיט דעם דער הייליגער שינאווער רב' :תעיתי כשה אובד',
די שעפסעלע האט פארלוירן ,דער פאסטוך האט נישט פארלוירן
גארנישט .די שעפסעלע ,ווען זי איז אביסל מרוחק ,פילט זי אז זי האט
פארלוירן איר פאסטוך .אזוי טייטשט דער הייליגער שינאווער רב,
'שראיתי בעיני'.
רבותי ,דער אייבערשטער איז דאך דער רעיא מהימנא' ,ה' רועי לא
אחסר' ,אים פעלט גארנישט .אבער אונז פעלט ,אונז זענען מיר ווייט
פונעם אייבערשטן ,אונז שפירן מיר נישט קיין טעם אין אידישקייט ,אונז
שפירן מיר נישט קיין טעם אין ערליכקייט ,אונז לויפן מיר ארום ווי
מבולבל ,נע ונד ,אונז זענען מיר נישט דא און נישט דארט ,אונז זענען
מיר צעקראכן ,אונז האבן מיר פיזור הנפש ,מענטשן גייען ארום ָאן א
קאפָ ,אן א נשמהָ ,אן א הארץ ,נישט קיין איד ,חס ושלום איך וויל נישט
זאגן עפעס ,מען איז נישט אינגאנצן דא ,מען איז פארבלאנדזשעט.
'תעיתי כשה אובד' ,אונז זענען מיר פארלוירענע שעפסעלעך.
אונז בעטן מיר איין זאך דער אייבערשטער' ,בקש עבדך' ,אונז קענען
מיר נישט אליינס ,דו מוזט אונז אויפזוכן ,גיי צו צו יעדן איינעם און כאפ
אים ָאן און נעם אים צוריק' .ואני קרבת אלקים לי טוב' ,אונז זאלן מיר
נאנט ווערן צום אייבערשטן' .קרוב ה' לכל קוראיו לכל אשר יקראוהו
באמת' ,אבער אונז קענען מיר נישט בעטן אמת'דיג ,אונז זענען מיר
צעבראכענע שארבן ,אונז זענען מיר נעבעך ָאן א קאפָ ,אן א נשמהָ ,אן א
גארנישט ,דו קענסט אונז צוריקנעמען' .ציון דורש אין לה בכלל דבעיא
דרישה' ,דאס כנסת ישראל דארף דרישה ,דער אייבערשטער דארף אונז
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ נ¿ ָך ּ„ …ו ¿ר ׁ ≈˘נ ּו …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. דורש זיין' ,בקש עבדך' …
Iהקפה א' i
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ֲ‡ ƒמ ָּ˙ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï ל
אין פרשת משפטים שטייט )שמות כד ,ו( ,מען האט געלייגט 'חצי הדם
באגנות' ,מען האט געשפריצט האלב בלוט מיט בעקעלעך אויפן מזבח,
און האלב האט מען געשפריצט אויף אידישע קינדער .זאגט רש"י ,מי
חלקו? בא מלאך וחלקו ,ווייל אי אפשר לצמצם ,מען האט איינגעטיילט
האלב אהער און האלב אהין .שטייט דארטן ,עס איז געווען א ברית
צווישן אידן און דעם אייבערשטן.
שטעלט זיך דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע ,פארוואס דארף זיין
פונקטליך א מלאך חלקו? זאגט ער ,ווייל די אידן מיטן אייבערשטן זענען
תואמים ,זיי זענען צווילינג' ,לא אני גדול ממך ולא הוא גדול ממני',
אייניג ' -ישראל וקודשא בריך הוא חד' .עס איז אזא בונד ,מען האט זיך
צוזאמגעבינדן איינער מיטן צווייטן .איז 'חצי הדם באגנות' האט מען
געשפריצט וואס דאס ווייזט אויפן אייבערשטן ,ארויף אויפן מזבח ,און
האלב אויף די אידן ,ווייל די אידן מיטן אייבערשטן זענען איינס ,עס איז
א ברית.
גייען מיר יעצט אויסשרייען ,דער אייבערשטער זאל געדענקען אז זיי
י˙ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ¿ ּב ƒר ָ
האבן זיך צוזאמגעבינדן מיטן אייבערשטן… .
נָ ‡.
די גמרא ברענגט אין יומא )דף ס"ט ע"ב( ,ירמי' הנביא ,דניאל ,מען האט
אויפגעהערט צו זאגן הגדול הגבור ,איה גדולתו? איה נוראותיו? זענען
געקומען די אנשי כנסת הגדולה ,זיי האבן געזאגט אז עס איז 'שה אחת
בין ע' זאבים' ,אין דעם גלות האלט מען זיך ,מען ווערט נישט פארלוירן,
דארט איז 'הן הן נוראותיו ,הן הן גבורותיו' .אבער רבותי ,עס איז נישט
קיין שיינע נוראותיו .יא ,דער אייבערשטער איז שטארק אז מען קען זיך
האלטן אין גלות ,עס איז נישט קיין פראכט פארן אייבערשטן .בעטן מיר,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ָ ּ‚ ¿„ ָל ¿ך ו¿ ¿ ˙ƒפ ַ‡ ¿ר ָּ˙ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ָּ„ ָ˙ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
‰ו ָ„ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן … …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ו ƒע ּו ָ„ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
לא ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
מען וויל געדענקען אמאל א זאך ,מאכט מען א זכר ,אזוי געדענקט
מען .פון דעם זכר דערמאנט מען זיך .א זכר איז נאר א דערמאנונג.
אמאל האבן אידן געלעבט מיט דעם 'שויתי ה' לנגדי תמיד' ,מען האט
געלעבט מיטן אייבערשטן .אפילו א שפראך פון א פשוט'ער עם הארץ ,א
שפראך פון א אידענע ,איז געווען מען רעדט פון אייבערשטן ,דער
אייבערשטער זאל העלפן ,מען האט געהאפט אויפן אייבערשטן ,דער
אייבערשטער .היינט נעבעך ,אמאל מען דערמאנט זיך ,רעדט מען פונעם
אייבערשטן .און דאס איז נעבעך א ווייטאג ,צער השכינה.
עס קומט אזא טאג ,זאגט מען פארן אייבערשטן ,אונז ווילן מיר דיך
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ז¿ ƒכ ָר ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע שטענדיג געדענקען ,נישט נאר מאכן א זכר… .
נָ ‡.
מען האט פריער געזאגט דא ביי די הקדמה ,אז אלעס איז חסדים
פונעם אייבערשטן ,נאר עס איז דא צוגעדעקטע חסדים' ,למען איתן
הנזרק בלהב אש' ,עס איז ארומגענומען מיט פייער ,אינעווייניג איז חסד.
די מדת החסד האט טענות .די מדת החסד -זאגט דער הייליגער רבי
דער בני יששכר ,דאס איז נאך שטערקער .עס איז דא אברהם אבינו איז
די מקור החסד ,דער איז מרכבה ,און נאכדעם איז דא מדת החסד .זיי
האבן טענות ,דאס הייסט חסד? חסד איז טייטש ווען מען זעט אפן גוטס.
וועגן דעם בעט מען יעצט ביי די הקפה ,די ערשטע הקפה איז אנטקעגן
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ַח ¿ס ָּ„ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. אברהם… .
שטייט אין של"ה הקדוש ,די נפקא מינה צווישן טוֹב מיט א חולם און
צווישן טוּב מיט א מלאופם .טוֹב מיט א חולם איז טייטש אפענע חסדים,
עס איז אויף דער הייעך ,מען זעט עס' ,ולתתך עליון' .טוּב איז א
מלאופם ,א ו' ,די פינטעלע איז אינמיטן -באהאלטן .בעט מען דעם
אייבערשטן מיט דעם פריערדיגן שמועס' ,למען חסדך' ,זאגט מען אז עס
זאל נישט זיין טוּבך ,נאר עס זאל זיין טוֹבך' ,מכל טוֹב ומכל טוּב' ,די טוּב
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ט ּו ָב ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. זאל ווערן טוֹב… .
דער אייבערשטער זאל בלייבן אחד יחיד ומיוחד ,הוא אחד ואין שני,
דארף מען בעטן אויף דעם .עס איז דאך אזא בלבול המוחות היינט,
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï לב
דארף מען בעטן אז אונז און אונזערע קינדער און קינדס קינדער' ,וזכנו
לראות בנים ובני בנים עוסקים בתורה ובמצוות' .דער ראפשיצער רב זי"ע
פלעגט זאגן ביי א שמחה' ,עד סוף כל הדורות' אונז זאלן מיר האבן
ערליכע קינדער.
מען גייט אזוי ,מען שיקט אין חדר ,מען ווארט אפ ,ברוך השם ,ער
קומט אהיים ,דער אייבערשטער זאל העלפן ווייטער ,ער גייט צוריק
מארגן .אבער מען דארף בעטן אין אזא גאס ,אין אזא טומאה ,אין אזא
‰ו ׁ ַ˘ע
זוהמא ,זאלן זיי בלייבן מאמינים בני מאמינים .וועגן דעם בעט מען …
נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן י ƒח ּו ָ„ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
בו ָ„ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ¿ּכ ……
בלי עין הרע ,כן ירבה וכן יפרוץ ,די תורה צעשפרייט זיך .עס איז דא
פארשידענע כוללים ,פארשידענע מסגרת וואס מען לערנט תורה ,חבורות
מיט ענינים ,זייער שיין .אבער איין זאך ,מען דארף געדענקען ,אז עס איז
די אייבערשטערס תורה .דאס איז נישט קיין פשוט'ע לערנען ,ווי מען
גייט אין קאלעדזש ,א קאלעדזש סטודענט .מען דארף וויסן עס איז
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ,מען זאל וויסן אז ¿ל ַמﬠַ ן ƒל ּמ ּו ָ„ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. הייליג… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ַמ ¿לכ ּו ָ˙ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט געזאגט' ,למה לנצח תשכחנו
תעזבנו לאורך ימים' )איכה ה ,כ(? עס איז דא א וויכוח ווער זאל קודם
צוריקקומען .דער אייבערשטער זאגט 'שובו אלי ואשובה אליכם' ,און
אידן זאגן 'השיבנו ה' אליך' .זאגט דער קאזניצער מגיד' ,למה לנצח' -
ווייל דו ווילסט אויספירן ,כביכול' ,תשכחני תעזבני לאורך ימים'? נאר
'השיבנו ה' אליך' -נעם אונז צוריק .קען זיין לויט דעם דאס טייטש די
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן נָ ˆ¿ ƒח ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. הושענא… :
וואס טייטשט 'הושענא למען סודך'? יעקב אבינו ביקש לגלות את
הקץ ונסתלקה הימנו שכינה ,התחיל לומר דברים אחרים .רבונו של עולם,
דו ווייסט ווען און וואס און וויאזוי .ווי צדיקים האבן געזאגט ,דער וואס
ווייסט דער זאגט נישט ,דער וואס זאגט דער ווייסט נישט .אבער רבונו
של עולם ,דו האסט א סוד ,אבער דאס טאר נישט מעכב זיין די גאולה.
לג ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
אונז דארפן וויכטיג האבן די גאולה .העלף אונז ,אפילו דער סוד בלייבט
סו ָ„ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן … ביי דיר א סוד… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ﬠֻ ָ ּז ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
פארשידענע צדיקים האבן געזאגט די זעלבע זאך ,אז דער
אייבערשטער איז 'שומר משמרתו של תורה' .וואס שטייט אין דעם
אייבערשטנס תפילין? 'מי כעמך ישראל גוי אחד בארץ' .אויב אידן נעבעך
וואלגערן זיך אויף דער ערד אין די בלאטע ,איז דאך נעבעך די תפילין
פונעם אייבערשטן ליגט נישט אויפן ריכטיגן פלאץ .איז דאך חס ושלום,
ווי איינער פון די צדיקים -דאכט זיך מיר דער בארדיטשובער רב האט
געזאגט ,איך וועל מגלה זיין אז דיין תפילין איז נישט כשר ח"ו ,ווייל 'מי
כעמך ישראל' און דו לאזט זיי אונטן אויף דער ערד .בעט מען'ְ ,פּ ֵאר'
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ּ ¿פ ≈‡ ָר ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ווערט אנגערופן תפילין… ,
שטייט ביי אברהם אבינו -וואס דאס איז זיין הקפה' ,והאמין בה'
ויחשבה לו צדקה' )בראשית טו ,ו( .איך בין טאקע נישט ווערד ,אבער דער
אייבערשטער איז דאך מקיים די תורה ,ער גיט צדקה .אונז זענען מיר
טאקע נישט ווערד ,רבונו של עולם ,אבער דער טאטע אברהם ,וואס עס
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן
איז זיין הקפה ,האט ער דאך געזאגט 'ויחשבה לו צדקה'… .
¿ ˙ָ ˜ָ „¿ ˆƒך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ¿˜ ֻ„ ּׁ ָ˘ ָ˙ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
די מדות זעט מען נאר ווען מען נוצט די מדות .דער אייבערשטער
איז א רחום ווען ער האט רחמנות ,ער איז א חנון ווען ער גיט חנינה .מען
ווייסט דער אייבערשטער איז אלעס ,ער איז א כל יכול ,אבער וואו זעט
‰ו ׁ ַ˘ע
מען די מדות? ווען ער באנוצט זיך מיט די מדות .בעט מען דיך… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
יך ַָ ‰ר ּ ƒבים … נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ַר ֲח ∆מ ָ
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ׁ ¿˘ ƒכינָ ָ˙ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ּ¿˙ ּ ָ ‰ƒל ָ˙ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
ּƒכי ָ‡ ַמ ¿ר ּ˙ƒי עו… לָ ם ∆ח ∆ס„ יּ ָ ƒבנ∆ .‰
ימ‡.
ַר ֲח ָמנָ ‡ ַּ „¿ ‡ƒכר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙י ּ¿ ‡ַ „¿ ‰ב ָר ָ‰ם ¿ר ƒח ָ
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï לד
Iהקפה ב' i
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ∆‡ ∆בן ׁ ¿˘ ּ ָ ˙ƒי… ‰
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
אין בארדיטשובער סידור שטייט אז היינט איז נישט דא קיין בחירה.
בחירה איז טייטש עס איז דא א רעכטע זייט און עס איז דא א צווייטע
זייט ,און מען קען בוחר זיין' ,ראה נתתי לפניך את החיים ואת המות את
הטוב ואת הרע ובחרת בחיים' )דברים ל ,טו( .אבער טאמער איין זייט וועגט
איבער ,עס איז נישט אייניג ,איז נישטא קיין בחירה .היינט נעבעך די
טומאה אין ארץ העמים ,די טומאה איז מלא טומאה ,עס איז נישטא קיין
בחירה.
בזמן שבית המקדש היה קיים האט דער בית המקדש געהייסן 'בית
הבחירה' ,ווייל דארט האט מען זיך אויסגעגראדט .מען איז געקומען
אויפן מקום המקדש שלש פעמים בשנה יראה כל זכורך ,איז די בחירה
געווארן אן אייניגע בחירה .האט דער פלאץ געהייסן בית הבחירה .וועגן
דעם ומפני חטאינו ,זאגט מען ואין אנחנו יכולים לעלות ולראות
ולהשתחוות לפניך 'בבית בחירתך' ,אונז האבן מיר נישט די בית הבחירה.
עס קומט אזא טאג ווי הושענא רבה ,רבותי ,וואס מען האט שוין
מוחל געווען די עבירות יום כיפור ,סוכות איז די ד' ימים בין יום כיפור
לסוכות ,האבן מיר דאך גערעדט פון יערות דבש ,איז הייליגע טעג .סוכות
איז דאך א יום טוב .יעצט איז אויסגעגראדט די בחירה ,מען בעט דעם
אייבערשטן ,עס זאל שוין אויפגעבויט ווערן די בית המקדש ,וואס דארט
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ≈ ּבי˙ ַּ ¿ ‰ב ƒח ָיר… ‰
וועט זיין די בחירה שטענדיג… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‚ּ … ∆רן ָ‡ ¿רנָ ן …
…
דער הייליגער סטרעליסקער זי"ע זאגט ,מען זאגט ביים דאווענען,
'הבוחר בשירי זמרה' .וואס מיינט עס שירי? שירי איז טייטש שיורי .א
מענטש גיבט ארויס זיינע הרגשים ,ער צעדאוונט זיך ,ער צעזינגט זיך,
ער ווערט נתרגש ,אבער אסאך מער ווי עס קומט ארויס בלייבט
אינעווייניג .דאס וואס איז אינעווייניג ,דאס איז הייליג ,דארט איז נישטא
קיין פניות ,קיינער זעט נישט ,קיינער הערט נישט ,דאס איז באהאלטן,
לה ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
דאס איז שיורי זמרה .הבוחר ,דער אייבערשטער וועלט אויס בשירי -
בשיורי זמרה.
דאס קען זיין אפשר פשט 'דביר המצונע' ,די ווערטער וואס זענען
באהאלטן ,וואס קענען נישט ארויסקומען .יעדע אידיש הארץ איז אסאך
מער ווי ער זאגט ארויס ,ווי ער קען ארויסזאגן ,וואס ער לאזט זיך זאגן
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ¿„ ƒביר
ליגט אינעווייניג .אויף דעם בעט מען דעם אייבערשטן… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
ַֻּ ‰מ ¿ˆנָ ע …
יצחק אבינו ,יעקב אבינו זענען געווען אויף הר המוריה ,און דער
פלאץ איז געבליבן הייליג ,ווייל קדושה גייט נישט אוועק .עס שטייט אין
רמ"ק ,דער הייליגער בני יששכר ברענגט עס ,קדושה ווערט נאר נתרבה,
עס ווערט נישט נעקר ממקום למקום .זעען מיר דאך אז איינער איז
הייליג ,אפילו ער איז אביסל פארקראכן און פארפאטשקעט ,אבער די
הייליגקייט בלייבט .ווי זעט מען דאס ביים הר המוריה? הר המוריה וואס
איז געווען די עקידה ,און שפעטער געווען דארטן יצחק און דארטן יעקב
– ער איז געשלאפן דארטן ,ויחלום והנה סולם ,דאס אלעס איז די הר
המוריה ,און עס איז געבליבן קודש.
זאגט מען פארן אייבערשטן ,דו זעסט דאך פון דעם הר המוריה אז
עס איז געבליבן די קדושה ,והר יראה ,עס ווערט אלע דורות געזען דעם
הר .בעט מען דיך אז אפילו אמאל מאכט זיך אז מען כאפט א גליטש ,א
ריק ,אבער בשורשו ובתולדה זענען דאך הייליגע קינדער ,און קוק אויף
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ַ‰ר ַּ ‰מ …ו ƒר ָ ּי… ‰
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. דעם פון הר המוריה… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ו¿ ַ‰ר י≈ ָר ∆‡… ‰
…
מען גייט זאגן 'הושע נא זבול תפארתך' .די גמרא אין מסכת חגיגה
זאגט אז עס איז דא זיבן הימלען :רקיע ,שמים ,מעון ,מכון ,ערבות,
שחקים ,זבול -זיבן הימלען איז דא .יעדער הימל באדינט עפעס
אנדערש .די זבול ,דער הימל ,דארט איז דא די בית המקדש בנוי .אין
זבול ,דארט איז די בית המקדש.
רש"י זאגט )שמות כג ,כ( 'למקום אשר הכינותי' ,אז דער בית המקדש
של מטה איז מכוון כנגד בית המקדש של מעלה .און איינמאל זאגט רש"י,
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï לו
בית המקדש של מעלה איז מכוון אקעגן מטה .פרעגט רבי יהושע'לע
בעלזער ,וועלכע איז מכוון? אונטן אקעגן אויבן צי אויבן אקעגן אונטן?
זאגט דער הייליגער בעלזער רב ,אז ווען דער בית המקדש איז געווען
בנוי דא אונטן ,איז בית המקדש של מטה געווען מכוון כנגד מעלה ,דאס
טייטשט אז קדושה של מעלה מיט קדושה של מטה זענען געווען קעגן
איבער.
היינט אז עס איז נישטא קיין בית המקדש ,איז 'ואהי להם למקדש
מעט )יחזקאל יא ,טז( אלו בתי כנסיות ובתי מדרשות' )מגילה כט ,(.וואו עס איז
דא א בית המדרש רוקט זיך די בית המקדש של מעלה אקעגן דעם .איז
וועגן דעם איינמאל שטייט מטה אקעגן מעלה ,דאס איז געווען בזמן
שבית המקדש קיים ,מעלה אקעגן מטה איז היינטיגע צייטן וואס עס איז
נישטא דער בית המקדש.
טייטשט מיט דעם דער קרן לדוד 'מושיבי עקרת הבית' ,די
אויסגעריסענע הויז וואס איז אויסגעריסן ,וועל איך צוריקשטעלן אויפן
פלאץ ,וועט דעמאלטס זיין 'אם הבנים שמחה הללויה' ,וואס דעמאלטס
וועט צוריקקומען די בית המקדש אויפן פלאץ .היינט לויפט ארום די בית
המקדש של מעלה איבעראל וואו עס איז דא א בית המדרש.
קען זיין אז די בית המקדש של מעלה איז בבזיון ,עס איז נישט שיין.
שיין איז עס ווען עס איז אויף איין מקום ,אויף זיין פלאץ ,עס דארף
נישט ארומלויפן .יעצט וואנדערט עס אהער און וואנדערט עס אהין ,וואו
עס איז דא אן ערליכע בית המדרש גייט עס אנטקעגן דעם.
אויף דעם בעט מען ,די גמרא זאגט דאך זבול איז דארטן דער בית
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ז¿ ב ּול ּ¿ ˙ƒפ ַ‡ ¿ר ּ∆˙ ָך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. המקדש של מעלה… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָחנָ „ָ ‰ו… „ ƒ
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …
טוב ַּ ¿ ‰ל ָב …נון … …
יעדע זאך האט א שורש ,און פון דארטן וואקסן ארויס די ענפים .די
אלע ענינים א שמחת חתן וכלה ,יעדע שמחה ,וואו איז די שורש פון
שמחה? ארץ ישראל .יפה נוף משוש כל הארץ ,פון דער גאנצער וועלט
איז דארט די מקום שמחה .היינט האבן מיר עס נישט ,וועגן דעם נעבעך
לז ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
איז דא מענטשן זענען צעבראכן ,צעקלאפט ,קיין שום שמחה איז נישט
די ריכטיגע שמחה .שהשמחה במעונו ,אין הימל איז די שמחה ,אבער דא
אונטן איז נישט די שמחה ווי עס דארף צו זיין .אזא הייליגע טאג בעט
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ י¿ ≈פ… ‰נוף ¿מ˘ ……ו˘… ָּכל ָ∆ ‡ָ ‰ר… ı
מען… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ּכ ƒל ַיל˙ י… ƒפי …
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ƒלינַ ˙ ַ… ˜„∆ ˆּ ∆ ‰
…
שטייט פון הייליגן קאצקער זי"ע 'כי מי בשחק יערוך לה' ,ידמה לה'
בבני אלים' )תהלים פט ,ז( .אין הימל מלאכים זענען זריזים באשוותא ,זיי
לויפן טון די שליחות פונעם אייבערשטן .אבער אן 'הכנה' צו א מצוה ,זיך
גרייטן צו א מצוה ,דאס האבן זיי נישט.
'כי מי בשחק' ווער אין הימל 'יערוך לה'' ,וועט מאכן א מערכה,
צוגרייטן? 'ידמה לה' בבני אלים' ,ביי די מלאכים איז נישטא אזא זאך.
די הכנה -האבן צדיקים געזאגט ,איז נאך גרעסער ווי די מצוה.
מען קוקט אזא סוכות ,מען גרייט זיך אזוי צו בויען די סוכה פארדעם,
אויסצוצירן מיט נוי סוכה ,די ד' מינים ,מען גייט זוכן א שיינעם אתרוג ,א
כשר'ן לולב ,כשר'ע הדסים מיט ערבות .די הכנה צו די מצוה ,פאר מען
מאכט די ברכה ,די הכנה.
דער אייבערשטער כביכול איז אויך אזוי 'מקדש ה' כוננו ידיך' ער
גרייט צו' .מכון לשבתך פעלת ה'' .זאגט מען פארן אייבערשטן ,דו ווייסט
דאך וואס טייטש הכנה? מלאכים איז נישטא אזא זאך .נעם אן די הכנות
פון אידישע קינדער ,אפילו אמאל די מצוה איז שוין נישט אזוי ווי עס
כון ¿ל ׁ ¿ ˘ƒב ּ∆˙ ָך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָמ …
דארף זיין ,אבער די ברען ,דעם קאך… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ נָ ו∆ ‡ֲ ˘ַ ׁ ‰נָ ן …
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֻס ַּכ˙ ׁ ָ˘ ≈לם …
…
רבי יהושע'לע דזיקובער -דער עטרת ישועה זי"ע ,האט געזאגט ביי
די הושענות :דער טאטע מאיר בן חי' -אזוי האט ער אים גערופן ,האט
געזאגט ,טאמער חס ושלום עס דארף אראפקומען ריטלעך ,חס ושלום
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï לח
פאר אלע שונאי ישראל ,מען דארף קלאפן ,אידישע קינדער ,שיק זיי
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲﬠ ƒל ַ ּי˙ ׁ ¿˘ ָב ƒטים
צוריק ארויף ,דאס איז 'שבט' איז טייטש א 'ריט'… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
…
די הקפה פון יצחק איז דאך די נישט חסד ,די אנדערע מדה ,נישט
קיין לייכטע מדה .זאגט מען אבער ,אידישע קינדער מיט אלע חסרונות,
מען בויט א הויז ,איז ביים ווינקל לייגט מען א ווינקלשטיין ,דאס איז די
שטארט ארויס ,דאס איז די פנת יקרת ,די ווינקל ,די טייערע
ַ שטיין וואס
ווינקלשטיין.
זאגט מען ,אפילו אמאל פון הימל דארף מען חס ושלום זיך
אפרעכענען ,אבער דו זאלסט נאך אלס געדענקען אז אונז זענען מיר די
‰ו ׁ ַ˘ע
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ ƒפנַ ˙ יַ ˜¿ ƒר˙ …
ווינקלשטיין ,דעם אבן היקר ,דעם אבן הפנה… .
נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ ˆƒי …ון ַ¿ ‰מ ֻˆ ∆ ּינ∆ ˙ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ˜… ∆„ ׁ˘ ַ˘ƒ ׁ „ָ ˜ּ √ ‰ים …
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָרˆ ּוף ַ‡ ֲָ ‰ב… ‰
…
'לא לנו ה' לא לנו כי לשמך תן כבוד' ,פארן אייבערשטנס נאמען
דארף מען געבן כבוד .סוכות האט געהייסן ,דער טור פסק'נט ווי רבי
אליעזר' ,ענני הכבוד' .עס דארף זיין א כבוד פארן אייבערשטן .די סוכה
ברענגט א כבוד.
אונז גייען מיר יעצט ארויס פון די סוכה וואס דער הייליגער אלשיך
זאגט אז די סוכה דארט רוהט די שכינה ,עס איז א זכר לענני הכבוד ,איז
עס שכינת כבודך ,אונז נעמען מיר מיט דעם אור ,דעם לעכטיגקייט ,די
בו ∆„ ָך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ׁ ¿˘ ƒכינַ ˙ ¿ּכ …
כבוד מלכותו… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ≈ּ˙ל ַּ˙ ¿ל ּ ƒפ ּי …ו˙ …
…
ל¿ ָך ז¿רו… ﬠַ ƒעם ¿ ּ‚ב ּו ָר˙ָּ ,‰עו… ז יָ ¿„ ָך ָּ˙ר ּום י¿ ƒמינ∆ ָך.
י„¿ ‰יָ ˆ¿ ƒח˜ ﬠֲ ≈˜ ָי„‡.
ַר ֲח ָמנָ ‡ ַּ „¿ ‡ƒכר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙ ּ
לט ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
Iהקפה ג' i
אידישע קינדער זענען נמשל צו א חומה ,וואס טייטש א חומה? א
מויער .מען קען זיי נישט צעברעכן ,מען קען נישט אריינגיין אינעם
שטאט .עס איז פארהאקט און פארמאכט .רש"י זאגט אין שיר השירים )ח,
י( אני חומה ושדי כמגדלות .זאגט רש"י אז איינער וואס איז שטארק אין
אמונה וביראת ה' ,ער איז א חומה אנטקעגן די גוים ,די גוים ווילן מעביר
זיין די אידן פון אמונה ,איז 'אום' דער פאלק' ,אני חומה' איך האלט מיך
שטארק.
אולי ,מען האט געזאגט פריער אז 'למענך אלקינו' איז ווען די קליינע
קינדער שרייען שמע ישראל ה' אלקינו אני היום ילדתך ,דאס איז אלקינו.
אולי קען מען זאגן 'אלקינו' איז בגימטריא 'אמונה' פונקטליך ,הונדערט
און צוויי .אלקינו איז אמונה ,ווייל אונז ווערן מיר אויפגעהאדעוועט,
אויפגעצויגן פונעם וויגעלע ביזן גריבעלע מיט אמונה ,מיט אמונה.
מען דארף רעדן צו די קינדער אמונה! אמונה! דאס איז די יסוד פון
אידישקייט .אמונה -גלייבן אינעם הייליגן באשעפער' ,הבורא ומנהיג לכל
הברואים' .וויאזוי איז דאס געשען? 'הוא לבדו עשה ועושה ויעשה לכל
המעשים' .מען דארף עס חזר'ן און חזר'ן' ,האמנתי כי אדבר' ,יעדער
ווייסט דאס ,אבער רעדן דערפון און רעדן עס זאל ווערן א שטיק ביין.
דעמאלטס איז אום אני חומה ,דעמאלטס איז מען אין א מויער.
דאס איז דער כח פון יעקב ,וואס יעקב האט געהאט אלע שבטי קה
זענען געווען ערליך .די אנדערע האבן מיטגעמאכט א ישמעאל ,א עשו.
ער האט געהאט כולם אהובים ,כולם ברורים .וויאזוי? ווייל ער האט
געפרעדיגט דעם 'אום אני חומה' .דאס איז די דריטע הקפה ,דאס איז
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
חו ָמ… ‰ ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …
‡ום ֲ‡נ ƒי … יעקב… ,
די זון שיינט 'ממזרח שמש' ,די זון שיינט מיט א קלארקייט' .יום בהיר
בשחקים' שטייט אין פסוק )איוב לז ,כא( ,א טאג ווען עס איז לעכטיג אין די
הימלען .דאס טייטש ,שטייט אין ירושלמי ,ווען איינער זעט א בלויע
הימל ,האב איך געהערט פון מיין רבי'ן ,נישט איינמאל ,עטליכע מאל,
ווען איינער זעט א בלויע הימל אן א שום וואלקן ,איז א סימן ברכה .די
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï מ
זון שיינט און מען זעט נישט קיין וואלקן ,מען זעט נישט גארנישט.
אידישע קינדער דארפן זיין אזוי שטארק מיט די אמונה ,נישט איך ,יא,
יא ,נע ,איך גלייב ,איך האף .ניין ,ניין ,ניין ,מיט א קלארקייט ,דאס איז
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ ּב ָרַּ ‰כ ַח ָּמ… ‰
ברה כחמה… ,
נישט נאר ווען מען איז אין ארץ ישראל ,ווען אלעס גייט גוט ,נאר
מען איז אין גלות ,מען איז פארווארפן ,דארף מען גלייבן אינעם הייליגן
באשעפער אז כל מה דעביד רחמנא לטב עביד .אונז האפן מיר אז עס
זאל זיין לעכטיג ,עס זאל זיין טוֹב ,נישט טוּב ,אבער ווילאנג עס איז נאך
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‚ּ …ו ָל ‰ו¿ ס ּו ָר… ‰
דא טוּב ,דארף מען גלייבן …
מיטן קאפ אין דער הויך ,נישט מען פאלט איין ,מען איז קוועטשעדיג,
מען איז צעבראכן .א תמר גייט גראד ,א תמר איז אויפגעשטעלט הויך.
עשן עולה כתמר זאגן חז"ל.
הושע נא ,מען זאל זיין אזוי זיכער אז דער אייבערשטער איז א בורא
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָּ„ ¿מ ָ˙¿ ‰ל ָ˙ ָמר …ומנהיג… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
יך …‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ַ‰ֲ ‰ר ּו‚ָ ‰ﬠָ ∆ל ָ
…
וואס טייטש 'ונחשבת כצאן טבחה'? דער הייליגער רבי ר' אלימלך
זי"ע זאגט אין אנפאנג צעטל קטן ,ובכל עת שהוא פנה מן התורה ,און ער
קען למעשה נישט לערנען ,אבער בשכבו על משכבו זאל ער טראכטן
'כאילו אש גדול ונורא ובוער עד לב השמים ,ובשביל קדושת השם יתברך
מטיל עצמו לתוך כבשן האש .די מחשבה ,מיט דעם ,זאגט ער ,איז מען
יוצא קריאת שמע כדין און תפלה כדין .דאס דארף א איד קענען טראכטן.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ו¿ נ∆ ¡ח ׁ ∆˘ ∆ב˙ – מען טראכט – ¿ּכˆ…‡ן ƒט ¿ב ָח‰
וועגן דעם זאגט מען …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
…
וואס טייטש 'זרויה בין מכעיסיה'? זיי זענען נעבעך אריינגעווארפן
צווישן די אלע רשעים ,מען האט פיינט אידן .איך האב געטראכט ,אולי
מעג מען אפשר זאגן ,מען זאגט ביי סוף שמונה עשרה )ימים נוראים(' ,אבינו
מלכנו זכור רחמיך וכבוש כעסך ,וכלה דבר וחרב ורעב ושבי ומשחית ועון
ומגפה ופגע רע ,וכל מחלה וכל תקלה וכל קטטה וכל מיני פורעניות וכל
גזרה רעה "ושנאת חנם" מעלינו ומעל כל בני בריתך' .אלעס פארשטיי
מא ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
איך זייער גוט ,כל מחלה ,כל תקלה ,כל קטטה ,דער אייבערשטער זאל
אפהיטן די אלע זאכן .ווי קומט עס 'ושנאת חנם'? דער בית המקדש איז
חרוב געווארן וועגן שנאת חנם ,אבער וואו קומט עס אהער? האב איך
געטראכט ,אולי מעג מען זאגן ,דאס מיינט די אנטיסעמיטיזם ,די גוים
האבן פיינט א איד.
שטייט א מוראדיגע חתם סופר ,הערטס ווערטער פון הייליגן חתם
סופר זי"ע ,לעתיד לבוא וועלן זיי אויך מקנא זיין די אידן ,און שנאה
מחמת קנאה גייט נישט אוועק ,און זיי וועלן פיינט האבן די אידן אפילו
לעתיד לבוא -אזוי זאגט דער הייליגער חתם סופר .זיי וועלן שמייכלען
'ויכחשו אויביך לך' ,זיי וועלן לייקענען ,אבער זיי וועלן האבן אין הארץ א
שנאה -אזוי זאגט ער.
'שנאת הבריות' מיינט דאס אז זיי האבן אונז פיינט .וועגן דעם בעט
מען דא' ,ושנאת חנם מעלינו ומעל כל בני בריתך' .וואס טייטשט בני
בריתך? דו מוזט נישט זיין קיין חסידישער איד ,דו מוזט נישט זיין עפעס
קיין אפגעהיטענער איד .אז דו ביסט גע'מל'עט ,דו ביסט א איד ,האט ער
דיר פיינט .אזוי ווי אין אוישוויץ ,ווער עס איז געווען א אידישע נשמה ,צי
ער האט געהאלטן אידישקייט צי נישט ,האט ער דיר פיינט.
בעט מען דעם אייבערשטן ,אבינו מלכינו ,זכור רחמיך" ,ושנאת חנם"
מעלינו ומעל כל בני בריתך ,דאס איז דער ענין פון שנאה.
איז זרויה בין מכעיסיה ,מען איז אריינגעווארפן צווישן די
אויפגערעגטע גוים ,זיי האבן כעס ,זיי קריצן די ציין אויף אונז .מען דארף
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
י… ‰ ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ז¿ ר ּויָ ּ ≈ ‰בין ַמ ¿כ ƒע ∆
יס ָ האבן שמירה עליונה …
ריכטיג דביקות איז טייטש אז מען איז באהאפטן 'כצמיד פתיל' ווי
רש"י זאגט )בראשית ל ,ח(' :נפתולי אלקים נפתלתי' איז באהאפטן ,מען איז
באהאפטן צום אייבערשטן .אידישע קינדער ווילן זיין נאנט צום
אייבערשטן ,ווילן זיין באהאפטן צום אייבערשטן ,אבער זיי זענע נעבעך
פארווארפן צווישן די גוים ,ויתערבו בגוים וילמדו מעשיהם .אבער בעצם
עס קומט א סוכות ,וואס סוכות איז דאך די הבדלה בין ישראל לעמים,
עס שטייט דאך אין 'יסוד יוסף' אז א גוי טאר נישט אריינקומען אין די
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï מב
סוכה ,ער פסל'ט די סוכה .דאס איז דאך בהוציאי אותם מארץ מצרים,
אשר בחר בנו מכל עם – דאס איז עס ,איז דעמאלטס שטייט אין אר"י הק'
'שמאלו תחת לראשי' דאס איז די ימים נוראים' ,וימינו תחבקני' די סוכה
נעמטס אונז ארום ,אזוי ווי חיבוק עס נעמט אונז ארום .וועגן דעם איז די
הלכה שתים כהלכתן ,די וואנט האט צוויי גרויסע חלקים ,די ערשטע איז
אפילו טפח ,דאס איז די 'חבוקה'.
וועגן דעם זאגט מען יעצט נאך סוכות ,מען גייט ארויס פון די סוכה,
אפילו אונז זענען מיר זרויה בין מכעיסיה ,אונז זענען מיר צעווארפן
צווישן די גוים ,אבער מען איז חבוק אינעם אייבערשטן ,ודבוקה ,אונז
זענען מיר דבוק אינעם אייבערשטן ,מען שיידט זיך נישט אפ פונעם
אייבערשטן ,אונז ווילן מיר בלייבן נאנט צום אייבערשטן .ואתם הדבקים
בה' אלקיכם ,ולדבקה בו ,ודבקנו במצותיך ,שרייט מען אויס יעצט סוכות.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲחב ּו ָ˜ּ ‰ו ¿„ב ּו ָ˜ּ ָ ‰ב ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
אידישקייט איז אן עול ,אבער הריני מקבל עלי עול מלכות שמים.
איך נעם עס אן ,איך ווארף מיך אונטער פארן אייבערשטן.
דער הייליגער רבי אהרן קארלינער זי"ע זאגט ,אשר קרך בדרך ,עמלק
באלקן ,עס איז שווער ער לייגט ארויף א קורה אויף דיין פלייצע ,א ַ
אידישקייט ,עס קוועטשט דיך אראפ .ניין ,ניין ,ניין ,מען האט הנאה צו
האלטן א שבת ,מען האט הנאה צו שאקלען די ד' מינים ,מען האט הנאה
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡
צו פאסטן יום כיפור ,עס איז א תענוג .וועגן דעם זאגט מען …
טוﬠ∆ נ∆ ˙ ﬠֻ ָ ּל ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ י¿ ƒח ָי„¿ ‰ליַ ֲח ָ„ ¿ך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ּכב ּו ׁ ָ˘ּ ַ ‰ב‚ּ …ו ָל… ‰
…
אין פסוק שטייט )ישעי' כט ,יג( 'יען כי נגש העם הזה בפיו ובשפתיו
כבדוני ולבו רחק ממני ותהי יראתם אותי מצות אנשים מלומדה' .מען
לערנט ...יא מען דארף לערנען משניות אזוי ווי ווען מען לערנט א פסוק,
עס איז נישט אמת'דיג ,עס דארף זיין פון הארץ ,דער לב דארף זיין' ,מי
יתן והיה לבב"ם זה להם ליראה אותי כל הימים' ,נישט חיצוניות'דיג.
וועגן דעם בעטן מיר דעם אייבערשטן יעצט אין גלות ,אונז זענען מיר
מג ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
נעבעך 'כבושה בגולה' ,אונז זענען מיר איינגעטונקען אין גלות ,איז
ממילא 'לומדת יראתך' ,מען לערנט נאר יראת שמים ,עס איז נישט
לו ∆מ ∆„˙ י¿ ƒר ָ‡ ָ˙ ¿ך
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …
אמת'דיג ,עס איז נישט פון הארץ .בעט מען… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
…
מען מוז דערמאנען נעבעך די אידן וואס גייען אדורך די ביטערע
רפואות ,וואס מען איז נשתנה צורה ,מען פארלירט דעם צלם אלקים
נעבעך .גדולים וטובים ,חשוב'ע אידן ,וואס אין אוישוויץ האבן זיך אידן
מוסר נפש געווען נישט אנצורירן דעם צלם אלקים ,מסירות נפש ,און
היינט נעבעך פון קרענק ל"ע ,מיט די ביטערע רפואות פאר אלע שונאי
ישראל ,פאלט אראפ דעם צלם אלקים.
דער הייליגער רבי ר' הערש מיילעך זאגט אין זיין הייליגן ספר 'והיה
ברכה' ,אז א איד רירט אן דעם צלם אלקים ,קען ער נישט פארשטיין
לערנען ,עס איז נישט מעגליך .זאגט ער ,איי מען זעט דאך די אלע...
דאס איז נישט קיין תורה ,דאס איז 'קאלעדזש סטודענטס' ,דאס איז נישט
קיין תורה .תורה טאר מען נישט אנרירן דעם זקן ,די י"ג מדות של
רחמים.
צדיקים האבן געזאגט ,רבי ר' הערש זי"ע' ,כי מציון' אז מען כאפט
זיך אן די בארד ווען מען פארשטייט נישט' ,תצא תורה' מען איז ממשיך
די י"ג מדות של רחמים .דאס איז נעבעך ווען מען רירט אן דעם בארד
בשאט נפש.
אבער נעבעך ,די וואס ווילן האבן א צלם אלקים ,איז נעבעך ,וואס
מען טשעפעט זיי ,ל"ע ,נישט נאר די קרענק ל"ע ,נישט נאר די יסורים,
נישט נאר די דורכגאנג נעבעך וואס זיי ווייסן נישט וואס די נעקסטע
מינוט וועט ברענגען ,אבער נעבעך נעבעך ,ער פארלירט דעם צלם
אלקים ,ער פארלירט דעם גאנצן זקן ,די גאנצע ענין פון זקן מלא רחמים.
דארף מען בעטן אין אזא טאג אז עס זאל נישט זיין קיין קרענק ביי
באקן.
קיין אידן ,און עס זאל נישט זיין קיין 'מרוטת לחי' אויסגעפליקטע ַ
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿מר ּו ַט˙ ∆ל ƒחי …
…
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï מד
לא די זה די יסורים וואס זיי גייען אדורך ,די איבל ,ל"ע די יסורים,
ממש כאפן פראסקעס ,נישט איין פראסק ,נישט צוויי ,נישט דריי ,מען
פאטשט זיי אן נעבעך ,און נעבעך נעבעך נעבעך ,און אחינו בני ישראל,
מען רעדט דא אמאל פון טאטעס ,מען רעדט אמאל פון מאמעס ,מען
רעדט פון פיצעלע קינדער ,מען רעדט פון בנים ובנות .רבותי ,היינט איז
‰ו ׁ ַ˘ע
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ נ¿ ˙ ּונָ ¿ ‰ל ַמ ּƒכים …
דער טאג ,מען קען צעברעכן אלע גזירות… .
נָ ‡.
גרויסע צדיקים קענען אמאל זיך עקשנען און טון זאכן' ,מי מושל בי
צדיק מושל בי' ,האט דער קאזניצער מגיד זי"ע געזאגט" ,רבונו של עולם,
סו ∆ב ∆ל˙ ƒס ¿ב ָל ¿ך
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …
אז דו ליידסט ,וויל מען מיטליידן מיט דיר"… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
…
נישט סתם אידן זענען ארעם' .עניה סוערה' איז טייטש ,אזויווי מען
האט געזען יעצט א שטורעם ווינט ,דאס איז 'עניה סוערה' ,א
שטורעמדיגע עניה.
אונז זענען מיר אזוי צעבראכן ,רבונו של עולם .אונז גייען מיר יעצט
די דריטע הקפה וואס איז יעקב ,וואס ער איז דער כלל ישראל ,ער איז
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲﬠנּ ָ ƒי‰
דער בחיר שבאבות ,אבער קוק אן ווי אידן זעען אויס… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
סו ֲﬠ ָר… ‰
…
טו ƒב ָ ּי… ‰
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ ¿פ„ ּויַ ˙ …
…
'צאן' סימבאליזירט תמימות ,אן אומשולדיגע שעפעלע .וואס איז א
שעפסעלע נעבעך? וואויל ,זיי זענען הייליג .און וואס זאל מען טון
נעבעך? מען לאזט אונז ארומפאשענען דא אין די פרעמדע פעלדער .אונז
האבן נישט דעם ריכטיגן פאסטוך .ווי מען האט פריער געזאגט ,דארט
איז דא א ה' רועי ,דער אייבערשטער איז דא .אונז האבן נישט די
אמאליגע צדיקים ,אונז דרייען מיר זיך ארום כצאן בלי רועה.
אבער איין זאך ,רבונו של עולם ,קענסט נישט האבן קיין טענות אויף
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡
דיינע שעפסעלעך .אונז זענען מיר תמימות'דיגע שעפעלעך… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
ˆ…‡ן ָ˜ ָ„ ׁ ˘ƒים …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿˜ ּ ‰ƒל …ו˙ יַ ֲﬠ˜…ב …
…
מה ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
אונז טראגן מיר דעם אייבערשטנס נאמען 'ישראל' ,אונז טראגן מיר
דיין נאמען ,רבונו של עולם ,פאר דיין כבוד וועגן ,פאר דיין נאמען זאל
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ר ׁ˘ ּו ƒמים ּ ƒב ׁ ¿˘ ∆מ ָך …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. נישט מחולל ווערן… ,
פארוואס איז די 'נערה המאורסה' נישט שולדיג ,ווייל 'צעקה נערה
ואין מושיע לה' .אז מען שרייט איז א סימן אז עס טוט וויי ,וועגן דעם
שרייט מען .זי איז נישט שולדיג ,עס איז געווען אין מושיע לה.
אונז שרייען מיר צום אייבערשטן ,אונז בעטן מיר הושענא ,צועקים,
אונז שרייען מיר הושענא .אונז זענען מיר טאקע גארנישט ווערד ,אבער
‰ו ׁ ַ˘ע
אונז שרייען מיר צום אייבערשטן ,מען שרייט ארויס מנהמת לבם… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …
נָ ‡ ׁ˘ …ו ֲ‡‚ ƒים …
'השלך על ה' יהבך' ,ווי א קינד ווארפט זיך ארויף אויפן מאמעס
שויס ,א קינד צי ער איז וואויל ,צי ער איז נישט וואויל ,אבער די מאמע
נעמט אים אויפן שויס ווייל עס איז איר קינד.
רבונו של עולם ,עס איז הושענא רבה ,אונז האבן פריער גערעדט מען
דארף גרויסע ישועות ,אונז ווארפן מיר זיך ארויף אויף דיר ,אונז זענען
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ּ˙מ ּו ƒכים ﬠָ ∆ל ָ
יך … מיך תומך אויף דיר… ,
ּ˙≈ּ ˙ƒן ¡‡ ∆מ˙ ל¿ יַ ﬠֲ ˜…ב∆ ,ח ∆ס„ ל¿ ַ‡ ¿ב ָר ָ‰ם.
ימ‡.
י„¿ ‰יַ ﬠֲ ˜…ב ׁ ¿˘ל≈ ָ
ַר ֲח ָמנָ ‡ ַּ „¿ ‡ƒכר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙ ּ
Iהקפה ד' i
יעדעס יאר זאגט מען נאכאמאל און נאכאמאל ,מען גייט זיין וואויל,
מען טוט תשובה .נעבעך ,די יאר גייט אדורך נישט אינגאנצן ווי מען האט
געפלאנט און ווי געזאגט .אבער רבונו של עולם ,האבן די צדיקים
געטייטשט ,דאכט זיך מיר רבי משה'לע סאמבורער זי"ע האט געטייטשט,
דער קאסאניער רב ברענגט די ווארט .איך האב נישט צו וועם זיך צו
ווענדן .איך מוז דיך בעטן ,איך מוז דיר נאכאמאל זאגן ,העלף מיר ,רבונו
של עולם ,ווייל איך האב נישט קיין צווייטן ,צי איך בין יא גערעכט ,צי
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
„ון ַּ ‰מ …ו ׁ ˘ƒיﬠַ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ‡ …
איך בין נישט גערעכט… .
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï מו
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ ƒב ¿ל ¿ּ˙ ָך ≈‡ין ¿ל …
‰ו ׁ ˘ƒיﬠַ … …
דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע טייטשט' ,כי גבר עלינו חסדו'
)תהלים קיז ,ב( ,ווי שטימט די צוויי זאכן? גבר -גבורה -חסדו .זאגט דער
ראפשיצער רב זי"ע ,אז דער אייבערשטער דארף געבן חסדים מיט א
שטארקייט .דאס טייטשט ,מען נוצט די גבורה אויף חסדים' .כי גבר
עלינו' -וואס טוט מען מיט די גבורה? נישט ח"ו נישט גוטע זאכן ,נאר
'חסדו' – עס קומט אראפ א שפע ,אזויווי א גרויסע שלויך עס זאל רינען
שפע ,הצלחה -אסאך.
קען זיין מיט דעם קען מען דא טייטשן ,דער אייבערשטער וויל
העלפן אידישע קינדער נישט א ישועה'לע עפעס יוצא צו זיין ,נאר 'גבור
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ˘ƒיﬠַ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ ‚ּ ƒב …ור ו¿ ַרב ¿ל …
ורב להושיע'… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ˘ƒיﬠַ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ַּ„ ּל …ו ˙ƒי ו¿ ƒלי י¿ …
…
דער הייליגער רבי רבי הערש מיילעך ,געבויט אויפן אר"י הק' ,געבויט
אויף רש"י ,נודע ביהודה ,אלע זאגן אז די שלש עשרה מדות פאנגען זיך
אן פון "אל" ,נישט פון "ה' ה'".
עס קומט יעצט די הייליגע טעג ,מען מאכט די הקפות .זאגט דער
הייליגער רבי רבי הערש מיילעך ,א"ל במילואו ,אז מען שרייבט ארויס
א"ל -אל"ף למ"ד ,איז בגימטריא הק"ף -הקפה .דאס איז די כוונה פון
הקפות ,מען דארף אינזין האבן די שם א"ל ,אזוי ברענגט דער הייליגער
בני יששכר.
אין דעם טאג פון הושענא רבה מאכט מען דאך זיבן הקפות ,איז זיבן
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ‡≈ ‰ל ַּ ‰מ …ו ׁ ˘ƒיﬠַ
מאל די שם א"ל .און דאס דערמאנט מען יעצט… :
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
…
וואס איז די צוויי לשונות 'ומציל' 'ומושיע'? אמאל איז דער
אייבערשטער מציל פון א שונא ,ער איז מציל פון א באנדיט ,מציל פון א
חי' .אבער מען איז נאכנישט געהאלפן ,מען איז פשוט אוועק פון די
שלעכטס ,מען נעמט דיך אוועק ,מען איז דיך מציל פון די פורעניות.
אבער דער אייבערשטער ווען ער איז מציל ,איז נישט נאר מציל פון די
מז ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
‰ו ׁ ַ˘ע
מו ׁ ˘ƒיﬠַ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּו ַמ ˆּ ƒיל ּו …
פורעניות ,ער שיקט שוין א גאנצע ישועה… .
נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …זו ֲﬠ ∆˜ ָ
יך ּ˙ …ו ׁ ˘ƒיﬠַ … …
א איד לעבט מיט האפן ,דאס איז א איד' .כי לישועתך קוינו כל היום',
'קוה קויתי אל ה''' ,קוה אל ה' חזק ויאמץ לבך וקוה אל ה'' .דאס איז די
גאנצע עקזיסטענץ פון א איד ,האפן ,האפן .מען זאגט פארן אייבערשטן,
מען זאל שיקן די גואל צדק' ,כי מחכי"ם אנחנו לך' .אונז ווארטן מיר ,אונז
האפן מיר .דאס איז גענוג א סיבה אז דו זאלסט שיקן דעם גואל צדק,
אידן האפן צום אייבערשטן.
דער אבני נזר ברענגט ,דער רמח"ל -דער מסילת ישרים זאגט עס
אויך ,אז א איד וואס האט געהאפט ביים לעבן ,און ער וועט זיין אין
גיהנם און ער וועט האפן ארויסצוגיין ,זאגן זיי ביידע אז עס וועט קומען
א מלאך ,מען וועט עפענען די דאך פון די גיהנם און מען וועט אים
ארויסנעמען ,ווייל ער האט געלעבט מיט האפן.
ביי א גוי איז נישטא אזא זאך ווי האפן ,ביי א איד איז דא אזא זאך,
ער האפט ,ער האפט ,ער האפט .און די וואס האפן קריכן ארויס פון
זייערע פעקלעך אז עס איז באשערט פון הימל ,אבער א איד דארף האפן
און האפן.
עס קומט הושענא רבה ,אונז דארף מיר א ישועה .וויאזוי דארף מען
א ישועה? וואס? אונז האפן מיר .גייען מיר זאגן 'חוכיך' ,די וואס האפן צו
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ˘ƒיﬠַ …
יך … חו ∆כ ָ
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ … דיר' ,הושיע'… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ט ָל ∆‡ ָ
יך ַּ˙ ¿˘… ּ ƒביﬠַ … …
מען גייט זאגן 'יבול להשפיע' .מען דארף מתפלל זיין אויף דעם ,עס
איז אסאך גרינגער פאר די צרה ח"ו' .לעולם יקדים אדם תפלה לצרה'.
מען דארף בעטן פאראויס .א מענטש טראכט ,וואס האב איך צו בעטן?
יא ,דו דארפסט בעטן ,תפלה דארף זיין פארדעם .ווייל נאכדעם איז שוין
דא נעבעך די גזירה ,און דעמאלטס איז שוין שווער .יבו"ל איז נוטריקון
ו'נגע ל'א י'קרב ב'אהלך -דאס איז יבול .דארף מען בעטן אז 'ונגע לא
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï מח
יקרב באהלך' ,עס זאל נישט ח"ו צוקומען קיין פלאג ,קיין קרענק ,קיין
צרות ח"ו .דאס בעט מען אין אזא הייליגע טאג.
און וועגן דעם זאגט מען צוויי מאל הושענא ,איינמאל הושענא
פארדעם ,און ח"ו א איד דארף שוין א ישועה ,איז הושענא נאכדעם.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ י¿ ב ּול ¿ל ַƒ ּ ˘¿ ׁ ‰פיﬠַ …
…
מען גייט זאגן 'כל שיח תדשא ותושיע' .קען זיין ,די גמרא זאגט אין
ברכות )דף ו' ע"ב( אז 'תפלה' איז פון די 'דברים העומדים ברומו של עולם',
תפלה איז פון די זאכן וואס שטייען אין די הויכע וועלטן' ,ובני אדם
מזלזלין בהם' .פרעגט דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע ,אויב תפלה איז
אזוי גרויס אז עס איז 'עומדים ברומו של עולם' ,נו פארוואס טאקע 'בני
אדם מזלזלין בהם'? עס איז דאך אזא גרויסע זאך.
זאגט דער הייליגער בעל שם הקדוש ,א מענטש דאוונט און דאוונט
סטאק,
ָ און דאוונט ,אבער ער ווערט נישט געענטפערט .די תפלות זענען
זיי בלייבן דארט ,און וועגן דעם איז 'בני אדם מזלזלין בהם' .טייטשט דער
בעל שם הקדוש ,תפלה איז דברים 'העומדים' ברומו של עולם ,זיי שטייען
דארט אין דער הייעך ,זיי גייען נישט דורך ,וועגן דעם איז 'בני אדם
מזלזלין בהם'.
מען דארף מתפלל זיין אין אזא טאג .דער הייליגער ראפשיצער רב
זי"ע זאגט ,מען גייט באלד זאגן 'עננים מלהמניע'' .עננים' איז א לשון
ענטפערן' ,ועונה לעמו ישראל'' .עננים מלהמניע' ,דער אייבערשטער זאל
זיך נישט צוריקהאלטן צו ענטפערן ,דער אייבערשטער זאל ענטפערן,
אננעמען אידישע תפלות.
דאס קען מען טייטשן דא' ,שיח' איז טייטש דאווענען' ,ויצא יצחק
לשוח בשדה'' .כל שיח' ,יעדע דאווענען' ,תדשא' ,זאל וואקסן גראז ,זאל
יח ַּ˙ ¿„ ׁ ≈˘‡
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָּכל ַ …˘ƒ
וואקסן פירות' ,ותושיע' ,זאלסט אונז העלפן… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
˙ו ׁ ˘ƒיﬠַ …
ו¿ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל‚≈ י‡ ַ ּבל ַּ˙ ¿ר ׁ ˘ƒיﬠַ …
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
˙ו ׁ ˘ƒיﬠַ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿מ‚ָ „ƒים ַּ˙ ¿מ ּ˙ƒי˜ ו¿ …
…
מט ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
עס איז דא 'המכסה שמים בעבים' ,דער אייבערשטער דעקט צו די
הימל מיט שווארצע וואלקענעס ,דער אייבערשטער זאל אפהיטן .אמאל
איז דא אז עס איז פארהאקט און פארקלאפט ,עס איז דא שווארצע
וואלקענעס וואס טויגן נישט .בעט מען אין אזא טאג' ,נשיאים' איז טייטש
די וואלקענעס' ,להסיע' ,זאלן זיך צעשפרייטן ,זאלן ארויפגיין אויף די
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ נ¿ ƒ …˘ƒ
י‡ים ¿ל ַƒּ ‰סיﬠַ … גוים… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿˘… ƒע ƒירים ¿ל ָ‰נ ƒיﬠַ …
…
איבער'חזר'ן דער הייליגער ראפשיצער רב ,נפתלי צבי בן מנחם
מענדל זכותו הקדוש והטהור יגן עלינו ,האט געטייטשט 'עננים' ,מען זאל
ענטפערן' ,ועונה לעמו ישראל'' ,מלהמניע' ,דער אייבערשטער זאל זיך
נישט צוריקהאלטן .אידן דאווענען ,עס איז א שוואכע דור ,דער
אייבערשטער זאל ָאננעמען יעדע תפלה פון יעדע אידיש קינד ,בכל מקום
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲﬠנָ נ ƒים ƒמ ¿ ּל ַ¿ ‰מנ ƒיﬠַ …
ובכל אתר… .
איינע פון די עצות אז אידן זאלן קענען רעדן צום אייבערשטן ,זיי
זאלן האבן די דיבורים פארן אייבערשטן ,אז א איד האט פרנסה ,ער איז
נישט געדריקט ,ער האט הרחבת הדעת ,ער האט מנוחת הנפש ,קען ער
רעדן ,קען ער לערנען ,קען ער דאווענען .וועגן דעם תיכף נאכדעם בעט
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּפ …ו ≈˙ ַח יָ „ ּו ַמ ¿˘… ּ ƒביﬠַ …
מען …
עס קען אפשר זיין ,דער חותם פונעם אייבערשטן ,חותם -ווי מיר
האבן נעכטן געלערנט אין בני יששכר ,איז בגימטריא תנ"ד .דאס איז
חותם' .יד' במילואו ,אז מ'שרייבט ארויס די ווארט יד ,יו"ד דל"ת ,איז
אויך בגימטריא תנ"ד ,כמנין חות"ם.
היינט איז דאך דער חותם בתוך חותם ,זאגט דער הייליגער רבי ר'
אלימלך ,איז דער חותם איז אז מען זאל אנחתמ'ענען אידישע קינדער
הרחבה מיט פרנסה .דאס טייטשט 'פותח' מען זאל עפענען 'יד ומשביע',
אזוי וועלן אידן זאט ווערן ,וועסטו זען רבונו של עולם ווי וואויל איז דיין
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּפ …ו ≈˙ ַח יָ „ ּו ַמ ¿˘… ּ ƒביﬠַ …
אידישע פאלק' ,מי כעמך ישראל'… .
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï נ
'צמאה נפשי לאלקים לאל חי' ,אידן גלוסטן ,זענען דורשטיג ,צמאים
לדבר ה' ,מען האט נישט ווער עס זאל פיטערן ,מען האט נישט ווער עס
זאל אריינלייגן ,אריינבלאזן ,דער אייבערשטער איז אל חי וקים.
בעט מען דעם הייליגן באשעפער ,אונז דארף מיר נישט קיינעם ,אונז
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ˆ ≈מ ∆‡ ָ
יך ַּ˙ ¿˘… ּ ƒביﬠַ … דארף מיר דיך ,חבוקה ודבוקה בך… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ˜ו ¿ר ∆‡ ָ
יך ּ˙ …ו ׁ ˘ƒיﬠַ … ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …
…
מען דארף וויסן אז דער אייבערשטער האט ליב אידישע קינדער,
'הבוחר בעמו ישראל באהבה' .דער אייבערשטער האט ליב.
עס איז דא א ספר וואס הייסט 'מאור החיים' ,ער איז געווען א תלמיד
פון הייליגן אור החיים הקדוש .דער אור החיים הקדוש ,פאר ער איז
געקומען קיין ארץ ישראל ,האט ער געוואוינט אין איטאליע .ברענגט ער
א ווארט וואס ער האט געהערט פון הייליגן אור החיים' :הבן יקיר לי
אפרים אם ילד שעשועים כי מדי דברי בו זכור אזכרנו עוד על כן המו
מעי לו רחם ארחמנו נאום ה'' .זאגט ער א מורא'דיגע זאך :א קליין קינד
קען זיין פארשמירט פון קאפ ביז פיס ,און דער טאטע און די מאמע
עקלען זיך נישט .זיי הייבן אים אויף ,זיי נעמען אים ארום ,זיי קושן אים
צוזאם .אן ערוואקסענער מענטש שטייט ער פון די ווייטנס.
זאגט ער' ,הבן יקיר לי אפרים ,אם ילד שעשועים ,כי מדי דברי בו
זכור אזכרנו עוד' -איך פאנג נאר אן צו רעדן פון אים ,ווער איך
איבערגענומען .מעג זיין שמוציג ...פארוואס? ווייל דער אייבערשטער
האט ליב זיינע קינדער.
און דאס דארפן מיר געדענקען .נישט אונז האבן מיר ליב דעם
אייבערשטן -הלוואי זאלן מיר אונז ליב האבן ,הלוואי ,הלוואי ,אבער מיר
זאלן זוכה זיין צו דעם -אבער דער אייבערשטער האט אונז אייביג ליב.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿רח ּו ∆מ ָ
יך וועגן דעם זאגט מען' ,רחומיך' איז טייטש ליבשאפט… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.ּ˙ …ו ׁ ˘ƒיﬠַ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ˘ƒיﬠַ … ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ׁ˘ …ו ֲח ∆ר ָ
יך … …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ימ ָ
יך ּ˙ …ו ׁ ˘ƒיﬠַ … ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ּ˙ ƒמ ∆
…
נא ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
ימינ¿ ָך נ∆ ַˆח.
נ¿ ƒעימו… ˙ ּ ƒב ƒ
ימנָ ‡.
מ˘ַ ‰ר ¿עיָ ‡ ¿מ ≈¿ ‰
י∆ ׁ „¿ ‰
ַר ֲח ָמנָ ‡ ַּ „¿ ‡ƒכר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙ ּ
Iהקפה ה' i
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ‡ ָ„ם ּו ¿ב ≈ָ ‰מ… ‰
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ ּב ָ˘…ר ו¿ ר ּו ַח ּונ¿ ׁ ָ˘ ָמ… ‰
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‚ּ ƒי„ ו¿ ﬠ∆ ∆ˆם ו¿ ָ˜ ¿ר ָמ… ‰
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ¿„מ ּו˙ ו¿ ∆ˆ ∆לם ו¿ ƒר ¿˜ ָמ… ‰
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …
‰ו„ ַל ∆∆ ‰בל ָּ„ ָמ… ‰ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ו¿ נ¿ ƒמ ׁ ַ˘ל ַּכ ¿ ּב ≈… ‰
מו˙ נָ „¿ ƒמ… ‰ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
˜ו ָמ… ‰ ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ז ƒיו ו¿ …
˙ ַ‡ר ו¿ … …
שטייט אין של"ה הקדוש אז 'אדמה' האט צוויי פשטים .איינס איז,
יציר כפיו של השם יתברך איז נוצר מן האדמה ,מען האט אים
אויסגעפארעמט פון דער ערד .און נאכדעם איז ֲא ַד ֶמהֲ ,א ַד ֶמה לעליון ,זיך
צוגלייכן צו די מלאכים ,צו העכערע .און דאס טייטשט חידוש פני אדמה.
די ארבעט פון א איד וואס איז גענומען פון ֲא ָד ָמה ,און מאכן דערפון
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ƒח ּ„ ּו ׁ˘ ּ ¿פנ≈ י ֲ‡ ָ„ ָמ… ‰
ֲא ַד ֶמה… .
'טיעת עצי נשמה' ,וואס איז פשט אין די ווערטער? פשט איז ,אז די
אילני סרק וואס זיי האבן נישט קיין פירות ,זאל דער אייבערשטער מאכן
אז זיי זאלן וואקסן פירות .אונז ווייסן מיר דאך אז פארוואס וואקסט
נישט? ביי די בריאה ,שטייט אין חזקוני ,איז נישט געווען אזא זאך ווי
אילני סרק ,יעדע בוים דארף וואקסן פירות .נאר עס איז געווען אזעלכע
ביימער וואס האבן נישט געוואלט משנה זיין די רצון פונעם אייבערשטן.
דער אייבערשטער האט געזאגט אז עס זאל זיין 'טעם עצו ופריו שוה',
דער טעם פונעם האלץ און די פירות זאלן זיין אייניג ,און דער ערד האט
משנה געווען ,און עס איז געוואקסן אז דער טעם עצו ופריו זענען נישט
שוה .עס איז איבערגעבליבן נאר ביי אתרוג און ביי פלפלין און אפאר
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï נב
זאכן ,אבער בעצם איז נישט .האבן אסאך ביימער נישט געוואלט משנה
זיין די רצון השם ,האבן זיי נישט געוואקסן קיין פירות .פון דארט נעמט
זיך אילני סרק.
אבער בעצם האט דער ערד געטון אן עבירה לשמה -זאגט דער
אפטער רב .זי האט דירעקט משנה געווען די רצון הבורא ,אז ווען א
מענטש וועט זינדיגן וועט ער זאגן" ,איך קום פון דער ערד ,אדם יסודו
מעפר ,און דער ערד האט משנה געווען ,ותולין הקלקלה במקולקל".
אבער ווען משיח וועט קומען ,וועט זיין 'אז ירננו כל עצי יער' -האב
איך געטייטשט אמאל ,דעמאלטס וועלן די וואלד ביימער זינגען ,ווייל
'לפני ה' כי בא לשפוט הארץ' ,מען וועט משפט'ן די ארץ פארוואס זי
האט משנה געווען .הגם זי האט געטון לשמה ,אבער עס איז אן עבירה
לשמה ,איז דעמאלטס 'אז ירננו כל עצי יער' ,זיי וועלן וואקסן פירות.
איז דאס איז דער רמז וואס שטייט דא' :טיעת' זי וועט אנפלאנצן 'עצי
נשמה' ,די פוסטע ביימער וועלן אי"ה וואקסן ,עס וועט זיין 'חידוש פני
אדמה' ,דער ערד וועט תשובה טון ,ממילא 'טיעת עצי נשמה' ,וועלן
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ƒטיﬠַ ˙ ֲﬠ ≈ˆי נ¿ ׁ ַ˘ ָּמ… ‰
וואקסן פירות… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ י¿ ָ˜ ƒבים ו¿ ָ˜ ָמ… ‰
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ּכ ָר ƒמים ו¿ ׁ ָ ˜¿ ˘ƒמ… ‰
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ≈˙ ≈בל ַ¿ּ ‰מ ֻס ָ ּי ָמ… ‰
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ƒמ ¿ט …
רו˙ ע…ז ¿ל ַס ּ¿מ ָמ… ‰ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ נ¿ ׁ ּ ָ ˘ƒי¿ ‰ל ַ˜ ¿ ּי ָמ… ‰
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
˜ו ¿מ ָמ… ‰ ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ƒ …˘ƒ
יחים ¿ל … …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲﬠ ָ„נ ƒים ¿לﬠָ ¿ˆ ָמ… ‰
…
די יונגע קינדער היינט ,די אלע מיני 'אלערדזשיס' ,איך האב געהערט
פון מיין רבי'ן זי"ע ,אינדערהיים איז נישט געווען אזא זאך אינגאנצן ווי
'אלערדזשיס' .עס איז נאר געווארן פון די 'פעלושן' ,פון די אלע לופט ,די
נג ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
אלע ענינים ,איז געווארן נעבעך ,און קינדער פלאגן זיך ,נישט נאר
קינדער ,אנשים ונשים ,מען פלאגט זיך.
דארף מען בעטן דעם אייבערשטן ,עס זאל אריינקומען אין די
בלומען ,עס זאל אריינקומען די יונגע פירות ,די יונגע בלעטלעך ,די יונגע
ביימער ,זאלן געשטארקט ווערן .דאס זענען די קומענדיגע פאר
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ ¿פ ָר ƒחים ¿ל ֲַ ‰ﬠ ָ ˆƒ
ימ… ‰ שטיקלעך… .
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ˆ ָמ ƒחים ¿ל‚ָ ׁ ¿˘ ָמ… ‰
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ˜ ƒרים ¿לזָ ¿ר ָמ… ‰
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
יבים ¿ל ׁ ַ˘ ¿ ּל ָמ… ‰
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ר ƒב ƒ
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ׁ ¿˘ ּ ָ ˙ƒי¿ ‰ל …
רו ≈מ ָמ… ‰ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.ימ… ‰ ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ¿˙ל ּויָ ‰ﬠַ ל ¿ ּב ƒל ָ
…
י¿ …‰וָ „‡ֲ ‰ו… נ≈ ינ ּו ָמ ƒּ„‡ַ ‰יר ׁ ¿ ˘ƒמ ָך ¿ ּב ָכל ָ∆ ‡ָ ‰ר˘∆ ׁ ‡ֲ ,ıר ּ¿˙נָ ‰ ‰ו… ¿„ ָך ﬠַ ל
ַָ ˘ָ ּׁ ‰מי ƒם.
י‰ֲ ‡ַ „¿ ‰ר …ן ַּכ ֲ‰נָ ‡ ַ˜ ָ ׁ „ƒ
י˘‡. ַר ֲח ָמנָ ‡ ַּ „¿ ‡ƒכר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙ ּ
Iהקפה ו' i
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲ‡ ָ„ ָמ≈ ‰מ ∆‡ ∆רר …
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ ּב ≈ָ ‰מƒ ‰מ ּ¿מ ׁ ַ˘ ∆ּכ ∆ל˙ …
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ‚ּ …ו ∆רן ƒמ ָ ּ‚זָ ם …
…
דער הייליגער קאזניצער מגיד זכותו הקדוש והטהור יגן עלינו ועל כל
ישראל ,האט געזאגט אויף 'דגן מדלקת' ,אז 'דגן' גייט ארויף אויף די
בחורים -בחורי ישראל' .מדלקת' ,זיי האבן א ברען ,אש בוער בקרבם,
אש התאוה.
דארף מען בעטן ,דאס איז די זעקסטע הקפה ,דאס איז יוסף ,דאס איז
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָּ„‚ָ ן ƒמ ַּ„ ∆ ּל ∆˜˙ …
קדושה… :
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï נד
מען דערמאנט אלס ,דער אייבערשטער זאל אפהיטן ,זיי טשעפענען
זיך אריין די נישט גוטע חברה ,עס קומט אריין א קללה אין די
פארמעגנס ,זיי זענען בודק זאכן וואס זיי דארפן נישט זען .בעט מען דעם
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …
‰ון ƒמ ּ¿מ ≈‡ ָר… ‰ אייבערשטן אזא הייליגע טאג… :
די לופט היינט איז יאגעדיג ,מען האט נישט קיין מנוחה .די אלע לא
עלינו ולא עליכם אסאך פון די נישט געזונטהייט קומט וויאזוי מען עסט
-ווי דער רמב"ם זאגט ,געכאפט און געיאגט ,מען האט נישט קיין ישוב
הדעת ,מען דארף זיצן מיט א מנוחה.
בעט מען דעם אייבערשטן 'ואוכל ממהומה' ,מען זאל נישט עסן מיט
א מהומה ,מען זאל זיין מיט א ישוב הדעת ,מען זאל זיצן מיט מנוחה,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ו¿ …
‡ו ∆כל ƒמ ּ¿מּ ‰ו ָמ… ‰ מיט שמחה… ,
'זית' גייט ארויף אויף די קינדערלעך' .נשל' איז טייטש עס פאלט
אראפ פון בוים פאר די צייט.
מורי ורבותי ,ליידער ליידער ,די פארגאנגענע יאר ,בחורי ישראל ,כמה
אופנים לא עלינו זענען נעדר געווארן מן העולם .נעבעך עלטערן האבן
פארלוירן קינדערלעך ,בנים מיט בנות ,קליינע קינדער ,בחורים,
ערוואקסענע מיידלעך ,נעבעך ,פלוצלונג על לא דבר.
מען דארף בעטן דעם אייבערשטן די זעקסטע הקפה ,אין זכות פון
יוסף צדיקא ,זאלן אידישע קינדער נישט חס ושלום אראפפאלן פון בוים
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ זַ יƒ ˙ ƒמ ∆ ּנ ׁ ∆˘ל …
פאר די צייט… ,
מען זעט קינדערלעך נעבעך פלאגן זיך אין לערנען ,מען גייט צו דעם
טעראפיסט ,צו דעם ,מען זוכט ,עס איז פארשטאפט ,עס גייט נישט ,מען
גיט עס א נאמען אזוי ,מען גיט עס א נאמען אזוי .דאס איז די קליפה.
חט"ה איז בגימטריא כ"ב ,דאס איז די כ"ב אותיות התורה .דאס דארף
מען בעטן ,תינוקות של בית רבן זאלן האבן חשקות התורה ,הבנת התורה,
זאל זיך עפענען אלעס .מען קען פועל'ן היינט אז די קינדער זאלן וואקסן
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ƒח ּ ָט≈ ‰מ ָח‚ָ ב …
ערליכע אידן ,תלמידי חכמים… ,
נה ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
'טרף' איז טייטש פרנסה' ,הטריפני לחם חוקי' )משלי ל ,ח( .אמאל איז
דא מיט די טעקסעס ,מיט די זאכן ,זיי נעמען צו די גאנצע ,עס בלייבט
נישט איבער גארנישט ,מען לייגט ארויף שטייערן מיט שטותים והבלים.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ∆ט ∆רף
היינט קען מען פועל'ן און בעטן דעם הייליגן באשעפער… :
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
ƒמ‚ּ …ו ַבי …
יעדע זאך וואס מאכט זיך שפעטער איז א סימן אז אין שורש טויג
נישט .אמאל זעט מען די תוצאה שפעטער' .יקב' איז טייטש די וויין
קעלער' .כרם' איז טייטש די וויין גארטן .וואלט דאך געדארפט שטיין
קודם 'כרם מתולעת' ,און נאכדעם 'יקב מילק' .נאר אמאל שפעטער
ווערט מען געוואויר אויף צוריק.
מען דארף בעטן דעם אייבערשטן מען זאל האבן די ריכטיגע דעת ,די
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ י∆ ∆˜ב ƒמ ∆ ּי ∆ל˜ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ריכטיגע אויגן… ,
היינט גיט מען עס א נאמען 'אינפעקשאנס' מיט די אלע מיני זאכן.
ביי א אידישע וויין גארטן ,כרם איז די אידישע וויין גארטן ,כאפט זיך
ווארעם בגשמיות ,און די זעלבע זאך ברוחניות. אריין אמאל א קליינע ָ
אמאל שיקט מען א קינד אין חדר פון א גוטע שטוב ,גוטע עלטערן ,גוטע
חינוך ,און עס טשעפעט זיך אן מיט א צווייטן חבר ,דער אייבערשטער
זאל אפהיטן ,אין איין מינוט איז ער אין שאול תחתית.
מען דארף בעטן דעם אייבערשטן אז די קינדער זאלן האבן ערליכע
חברים ,אן ערליכע סביבה .מען שיקט קינדער אמאל ,מיידלעך אריבער
שלאפן צו א שכינה ,צו א פרענד ,צו א וואס .מען ווייסט קיינער נישט
וואס טוט זיך דארט .עס איז א משוגענע טמא'נע וועלט .דארף מען בעטן
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ∆ּכ ∆רם
דעם אייבערשטן די וו ָארעם זאל זיך נישט אריינכאפן… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
ƒמ ּ˙ …ו ַלﬠַ ˙ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ∆ל ∆˜ ׁ˘ ≈מ ַ‡ ¿ר ∆ ּב… ‰…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ∆מ‚∆ „ ƒמ ¿ ּˆ ָל ַˆל …
…
וואס טייטשט 'נפש מבהלה'? מען זאגט יעדן טאג ביים דאווענען,
'למען לא ניגע לריק ולא נלד לבהלה' .דאס גייט ארויף אויף די
קינדערלעך' ,נלד לבהלה' ,חס ושלום ,מאכט זיך מיט עלטערן ,פון מינוט
אויף מינוט ווערט מען געוואויר אז עפעס טויג נישט ,הן ברוחניות -
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï נו
נישט גוטע חברים ,נישט אפגעהיטן ,נישט ערליך .הן בגשמיות -ער
קומט פון א דאקטאר ,די טעסט איז נישט גוט לא עלינו .דאס איז 'נלד
‰ו ׁ ַ˘ע
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ נ∆ ∆פ ׁ˘ ƒמ ∆ ּב ָָ ‰ל… ‰
מבהלה' .בעט מען דעם אייבערשטן יעצט… ,
נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ˘ ַ…בע ƒמ ָּס ¿לﬠָ ם …
…
אמאל מאכט זיך ,א גאנצע קבוצה אידן האבן א געשעפט און עס גייט
נעבעך שלאפן ,און עס לעשט זיך אויס נעבעך אין דער עדר פון אידישע
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ֲﬠ ָ„ ƒרים ƒמ ַּ„ ּל ּו˙ …
קינדער… ,
רבי חיים מאיר'ל פון וויזניץ איז געווען אמאל ביי רבי יהושע'לע
דזיקובער ביי הושענא רבה ,האט ער געהערט ווי דער הייליגער עטרת
ישועה האט געזאגט אזוי" :דער טאטע מאיר בן חי' האט זייער געוויינט
יאך וויין ערגעץ ביי 'הושענא נפש מבהלה' ,זייער געוויינט .אבער ַ
אנדערש' ,פירות משדפון' .פירות ,דאס טייטשט גוטע פירות ,מען האט
פיינע קינדערלעך ,ערליכע דורות ,שיינע דורות ,און פלוצלינג גיט א
קנאק' .שדפון' איז טייטש א קנאק .עס לעשט זיך אויס פלוצלינג ,מען
ווייסט נישט פארוואס ,פאר ווען ,פאר וואו ,און אויף דעם וויין איך".
עס איז געווען דעמאלטס פאר די ערשטע וועלט קריג .אויף דעם
האט ער געזאגט דעמאלטס 'הושע נא פירות משדפון' .זיי זענען נעבעך
אפגעגליטשט אסאך קינדערלעך .בעט מען דעם אייבערשטן ,היינט דארף
מען אויך רחמים ,אויבן פוץ ,אונטן שמוץ ,מען קען אויסזען מיט די
מלבושי כהונה ,מיטן שיינעם שטריימל ,מיטן געשטריקטן גארטל ,אבער
אינעווייניג נעבעך דארף א גרויסע ישועה .מען דארף מתפלל זיין אין
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. רו˙ ƒמ ּׁ … „ָּ ˘ƒ
פון … ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ּ ≈פ …
אזא הייליגע טאג… ,
נעבעך קינדערלעך פלאגן זיך אזוי .נעבעך עס איז דא אזעלכע וואס
טראגן עס נישט איבער .אויף דעם בעט מען די זעקסטע הקפה ,בעט
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ˆ…‡ן ƒמ ¿ ּˆ ƒמי˙ ּו˙ …
מען אויף די שעפעלעך… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ָ˜ ˆƒיר ƒמ ¿ּ˜ ָל ָל… ‰
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ …
רוב ≈מ ָר …זון … …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ׁ ּ ˘ƒב …ו ∆ל˙ ƒמ ּ ָ ˆּ ƒנ …
מון … …
נז ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ּ˙ב ּו ָ‡≈ ‰מ ָח ƒסיל …
…
ַˆ„ּ ƒי˜ י¿ …‰וָ ּ ¿ ‰ב ָכל „ּ¿ ָר ָכיו ,ו¿ ָח ƒסי„ ¿ ּב ָכל ַמﬠֲ ָ˘…יו.
י„¿ ‰יו… ≈סף ַˆ ָ „ƒ
י˜‡. ַר ֲח ָמנָ ‡ ַּ „¿ ‡ƒכר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙ ּ
Iהקפה ז' i
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
י˙ן ַּ ƒ ‰נז¿ ָר˜ ¿ ּב ַל ַ‰ב ≈‡ ׁ˘ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ≈‡ ָ
…
וואס טייטשט 'למען בן הנעקד על עצים ואש' און 'למען גבור הנאבק
עם שר אש'? קען אפשר זיין ,דער הייליגער אור לשמים זי"ע ברענגט פון
רבי'ן פון לובלין' ,והנה איל אחר נאחז בסבך בקרניו' )בראשית כב ,יג( ,וואס
איז דער לשון 'איל אחר'? דער ערשטער איז געווען עפעס אן איל? דער
ערשטער איז דאך געווען יצחק? וואס איז טייטש 'והנה איל אחר'? זאגט
ער א מוראדיגע זאך ,אז עס איז דא נאך אן עקידה .עס איז דא איין
עקידה וואס איז געווען דעמאלטס' ,עקידת יצחק לזרעו היום ברחמים
תזכור' .עס איז דא אן עקידה וואס היינטיגע צייטן ,די ביטערע נסיונות,
די ביטערע גאסן ,די טומאה איז איבעראל ,בכל ארץ העמים ,איבעראל
אויפן גרעסטן פארנעם ,און אידישע קינדערלעך ,עס זאל זיין אנשים,
נשים ,בנים ובנות ,ראנגלען זיך מיט די נסיונות ,דאס איז אזוי ווי אן
עקידה ,א פרישע עקידה' .והנה איל אחר' ,אין די שפעטערדיגע דורות,
'נאחז בסבך' ,מען איז פארפלאנטערט אין די צווייגן ,מען מוטשעט זיך.
זאגט דער פסוק 'בקרניו' ווען אידן לייכטן ,די אידן האבן א מוראדיגע
זכות .ווען מען דערמאנט דא די זיבעטע הקפה ,דערמאנט מען 'למען בן
הנעקד על עצים ואש' .וואס טייטשט 'בן הנעקד'? אידישע קינדער זענען
בנים למקום' .למען בן הנעקד' ,אידישע קינדער וואס פלאגן זיך 'על
עצים ואש' ,על דא ועל דא ,מען מוטשעט זיך' .למען גבור הנאבק' ,מען
טוט זיך ראנגלען מיטן שר אש ,איהי נורא ואנן בשרא -זאגט די גמרא
)קידושין פא ,(.אונז זענען מיר פשוט פלייש און ער איז פייער ,און מען
נעמט דעם פליישיגן פשוט'ן איד ,און מען ווארפט אים אריין אינמיטן
גרוב פון עריות ,פון טומאה ,פון זוהמא ,און מען שלאגט זיך .אוי וויי,
דאס איז נאך אן עקידה.
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï נח
קען זיין אזוי ווי ער זאגט אז עס איז נאך אן עקידה ,מעג מען זאגן
אולי ,אזוי ווי יעקב האט זיך געשלאגן מיטן ס"מ ,איז די דורות וואס מען
שלאגט זיך מיט די נסיונות איז נאכאמאל' ,למען גבור הנאבק' ,אזוי ווי
ביים 'בן' איז דא נאך א עקידה ,איז 'הנאבק עם שר אש' אויך דא נאך
איינס ,און מען שלאגט זיך.
קומט דעם גרויסן טאג פון הושענא רבה ,אונז דארף מיר גרויסע
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ≈ ּבן ַּ ∆ ‰נﬠ¡ ַ˜„ ﬠַ ל
ישועות .דערמאנט מען פארן אייבערשטן …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
ﬠ≈ ˆƒים וָ ≈‡ ׁ˘ …
מתפלל זיין פאר די אייגענע קינדערלעך און פאר זיך אז מען זאל
‰ו ׁ ַ˘ע
קענען עומד זיין בנסיון די גרויסע מלחמה אין די היינטיגע צייט …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ּ ‚ּ ƒב …ור ַּ ∆ ‰נ ¡‡ ַב˜ ƒעם ַ˘…ר ≈‡ ׁ˘ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‡ור וַ ֲﬠנַ ן ≈‡ ׁ˘ … ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ּ¿„‚ָ ƒלים נָ ƒח ָ
י˙ ¿ ּב … …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
רום ו¿ נ˙¿ ƒﬠַ ָ ּלּ¿ ‰כ ַמ ¿ל ֲ‡ ≈כי ≈‡ ׁ˘ …‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ֲ …‰ﬠ ָלַ ‰ל ָּמ … …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ו¿ ּ ‰ו‡ ָל ¿ך ¿ּכ ∆ס‚∆ ן ¿ ּב ∆‡ ¿ר ∆‡ ≈ ּלי ≈‡ ׁ˘ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
רו˙ ַּ ¿ ‰נ˙ ּו …נו˙ ≈מ ≈‡ ׁ˘ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ז∆ ∆ב„ ּּ ¿ „ƒב …
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
יעו˙ וַ ֲﬠנַ ן ≈‡ ׁ˘ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ƒח ּפ ּוי י¿ ƒר …
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ∆ט ∆כס ַ‰ר יָ ַר ¿„ ָּ˙ ﬠָ ָליו ָ ּב ≈‡ ׁ˘ …
…
אוי מען דארף דערמאנען ,דער אייבערשטער האט געהאט א גוטע
פריינד דער בית המקדש ,עס איז געווען 'ידיד ה'' ,עס איז געווען א
ידידות פארן אייבערשטן ,דער אייבערשטער איז אראפגעקומען פון
הימל ,וואס דארט איז שמים ,איז אש ומים ,ער איז אראפגעקומען דא
אונטן וואוינען ,ושכנתי בתוכם ,אונז האבן מיר היינט נישט דעם בית
המקדש ,בעט מען דעם אייבערשטן ,מען זאל צוריק דערמאנען יענעם
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן י¿ „ƒי„ ּו˙ ַ ּבי˘∆ ׁ ‡ֲ ˙ ƒר ָ‡ ַ¿ ‰ב ָּ˙ ƒמ ּׁ ¿˘ ≈מי ≈‡ ׁ˘ …
זכות …
אונז האבן מיר געהאט צדיקים וואס ווען עס איז געווען נעבעך
ביטערע גזירות ,זיי האבן נישט איינגערוהט ,זיי האבן געריסן אלע גזירות
מיט דאווענען ,מיט כוחות ,מיט צדקה ,ועוד ועוד ,וואס צדיקים האבן
געטון מבטל זיין די גזירות פון אידישע קינדער.
נט ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï
טייערע אידן ,אונז געזעגענען מיר זיך פון אזעלכע הייליגע טעג ,פון
אזא הייליגן יום טוב ,מען דארף בעטן דעם אייבערשטן .מען האט היינט
גערעדט די כח הציבור ,די כח דמעות של ציבור .זאל מבטל זיין ,ממתיק
זיין אלע גזירות פון אידישע קינדער די בכל אתר ואתר.
תשפ"ה איז געווען נישט קיין לייכט יאר ,עס קומט א נייע יאר
תשפ"ו .אונז זענען מיר שותפים מיטן אייבערשטן .קען זיין אין די זכות
פון שבת קודש ,כל האומר ויכולו נעשה שותף ,שות"ף איז נוטריקון
תשפ"ו מיטן אייבערשטנס הילף אין קדושת שבת ,אז מען וועט אפהיטן
בעסער דעם שבת ,כל דיין שדן דין אמת ,מען וועט פסק'ענען אמת'דיג,
מען וועט זיך אויפפירן אמת'דיג ,נעשה שותף ,דאס איז תשפ"ו.
אבער רבותי ,מען דארף האבן כח התפלה ,מען דארף האבן כח
הדמעה ,כח בכיות .אונז שטייען מיר יעצט אונז דארף מיר אויסלעשן די
פייער ,די 'נזרק' בלהב אש' ,עס פלאקערט א פייער ,אונז ווייסן מיר נישט
וואס ,אבער אונז האבן נאך א בית המדרש ,מען קען נאך ערלעדיגן די
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ָּכ ַמ ּ ‰ﬠַ „ ׁ ָ˘ ¿˜ﬠָ … ˘ׁ ‡≈ ‰ָ ‰
פאר מינוט …
אהרן הכהן ווען ער איז אריינגעקומען טון די עבודה ,מחתה קטורת
און גחלי אש ,ביי די מעשה פון קרח אויך ,האט ער אוועקגענומען די
חרון אף .קטרת איז אתקטר בקטירה לחיי עלמין ,מען קניפט זיך צו צום
אייבערשטן .די הייליגע צדיקים ,משה ,אהרן ,זיי זענען הוא ינחינו הוא
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
רון ≈‡ ׁ˘ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ָל ַ˜ח ַמ ¿ח ַּ˙˙ ≈‡ ׁ˘ ו¿ ≈ƒ ‰סיר ֲח …
ינהלינו… .
די כח הקנאות פון פנחס 'איש קנא לאלקיו' ,ער איז אויפגעשפרינגען,
ער האט מקנא געווען קנאת ה' צבאות ,זיין כח פון קנאות ,פון מסירות
‰ו ׁ ַ˘ע
„ו ָלּ ָ ‰ב ≈‡ ׁ˘ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ¿מ ַ˜ ≈ ּנ‡ ˜ƒנ¿ ָ‡… ¿‚ ‰
נפש ,זאל אונז ביישטיין… ,
נָ ‡.
יהושע האט אויפגעהויבן זיינע הענט צום אייבערשטן ווען ער האט
מלחמה געהאלטן מיט די אמוריים ,און מיט די כח 'וישא את כפיו ,בזמן
שמסתכלין כלפי מעלה משעבדין לבם ,כאשר ירים משה את ידו' ,קען
מען פועל'ן' .נשיאת כפים' מען הייבט אויף די הענט פארן אייבערשטן,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
„ו ו¿ יָ ¿ר„ ּו ַ‡ ¿בנ≈ י ≈‡ ׁ˘ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן נָ ף יָ …
…
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ ‰·¯ ‡ ڢ‰ È˘Â·Ï ס
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ָ˘…ם ¿ט ≈לָ ‰ח ָלב ¿ּכ ƒליל ≈‡ ׁ˘ …
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ﬠָ ַמ„ ַ ּב‚ּ …ו ∆רן ו¿ נַ ˙¿ ƒר ָ ּˆָ ‰ב ≈‡ ׁ˘ …
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ּ ƒפ ≈ ּלל ָ ּב ֲﬠזָ ָר ‰ו¿ יָ ¿ר ָ„… ˘ׁ ‡≈ ‰ָ ‰
…
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ˆƒיר ﬠָ ָל ‰ו¿ נ˙¿ ƒﬠַ ָ ּלּ ¿ ‰ב ∆ר ∆כב ו¿ ס ּו ≈סי ≈‡ ׁ˘ …
…
פשוט פשט איז' ,למען קדושים מושלחים באש' גייט ארויף אויף
חנניה מישאל ועזריה וואס מען האט זיי אריינגעווארפן אין כבשן האש.
אבער איך מיין אז עס איז דא נאך א פשוט'ערער פשט.
אונז דערמאנען זיך צוריק ,איך האב געהערט ,מיין טאטע איז געווען
א איד פון אוישוויץ ,מיין מאמע עליה השלום זענען געווען פון אוישוויץ,
מיין רבי ,די אלע ,מען האט געהערט מפעם לפעם ,זיי האבן זיך
ארויסגערעדט אזוי נישט עמטליך וואס עס איז פארגעגאנגען דארטן,
וואס מען האט געטון מיט אידישע קינדער ,געפייניגט ,מען האט זיי
אריינגעווארפן ברענעדיגערהייט אין קאלעך אויוון.
עס קומט אזא טאג ,זייער בלוט ליגט על פגדודי דקדושה אויף די
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן
כפורת פארן אייבערשטן ,דערמאנט מען זייער זכות… ,
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
„ו ׁ ˘ƒים ֻמ ׁ ¿˘ ָל ƒכים ָ ּב ≈‡ ׁ˘ …
¿˜ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡.
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ƒר ּב …ו‡ ƒר ¿ב ָבן ָחז ו¿ נַ ֲ≈ ‰רי ≈‡ ׁ˘ …
…
מו˙ ƒע ¿יר ָך ַ ׂ˘¿ ּ ‰ר ּו ָפָ ‰ב ≈‡ ׁ˘ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡ ¿ל ַמﬠַ ן ׁ ¿ ˘ƒמ ……
„ו˙ ַ‡ ּל ּו ≈פי י¿ ּ ‰ו ָ„…˘ƒ ˙ָּ ‰ים ¿ּכ ƒכ ּי …ור ≈‡ ׁ˘ …
‰ו ׁ ַ˘ע נָ ‡. ¿ל ַמﬠַ ן ּ˙ …ו ¿ל …
ל¿ ָך י¿ …‰וָ ָּ „ֻ ‚ּ ¿ ‰ַ ‰ל ‰ו¿ ַ‚ּ ¿ ‰ב ּו ָר ‰ו¿ ַ¿ ˙ƒּ ‰פ ∆‡ ∆ר˙ ו¿ ַּ≈ ‰נ ַˆח ו¿ ַ‰‰ו… „ ּƒכי כ…ל ַ ּב ּׁ ָ˘ ַמי ƒם
‡˘ :ו¿ ָ‰יָ ‰י¿ …‰וָ ‰ל¿ ∆מל∆ ¿ך ﬠַ ל ּו ָב ָ‡ ∆ר :ıל¿ ָך י¿ …‰וָ ַּ ‰ַ ‰מ ¿מלָ ָכ ‰ו¿ ַƒּ ‰מ ¿˙נַ ˘ּׂ ≈ ‡ ל¿ כ…ל ל¿ ר … ׁ
ָּכל ָ∆ ‡ָ ‰רּ ַ ıב ּיו… ם ַּ ‰‰ו‡ י‰¿ ƒי∆ ‰י¿ …‰וָ ָ ‡∆ ‰ח„ ּו ׁ ¿˘מו… ∆‡ ָח„ּ :ו ¿ב˙ו… ָר ¿˙ ָך ָּכ˙ ּוב ל≈ ‡מ…ר
ׁ ¿˘ ַמע יָ …˘¿ ƒר ≈‡ל י¿ …‰וָ ‡¡ ‰ל … ≈‰ינ ּו י¿ …‰וָ ָ ‡∆ ‰ח„ּ ָ :בר ּו ¿ך ׁ ≈˘ם ¿ּכבו… „ ַמל¿ כוּ˙ו… ל¿ עו… לָ ם
וָ ﬠ∆ „:
יח‡.
י„ָ „¿ ‰וַ „ ƒמל¿ ָּכ‡ ¿מ ׁ ָ ˘ƒ
ַר ֲח ָמנָ ‡ ַּ „¿ ‡ƒכר לָ ן ז¿כ ּו ≈˙ ּ
סא ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï
דברי התעוררות
ביומא דהילולא
ח"י תשרי תשפ"ו לפ"ק
לחיים ,דער אייבערשטער זאל העלפן ,רבי חיים יודא ז"ל זאל זיין א
גוטער בעטער פאר די קינדערלעך ,די גאנצע משפחה ,יעדער זאל האבן
הצלחה און סייעתא דשמיא ,אלעס זאל זיך פירן גוט און גרינג.
דער אייבערשטער זאל העלפן ער זאל זיין א גוטער בעטער פאר זיין
טאטע ,פאר זיין מאמע ,רבי חיים יהודה בן אהרן ,תהא נשמתו צרורה
בצרור החיים ,אלע בני משפחה וכל הנלוים אליו ,אלע ידידים ,אלע גוטע
פריינט .די נשמה זאל פועלן פאר יעדן איינעם וואס ער דארף ,און מען
זאל שוין זוכה זיין ויקיצו וירננו שוכני עפר בביאת הגואל במהרה.
*
מען זאגט ביים בענטשן' ,הרחמן הוא יקים לנו את סוכת דוד הנופלת'.
מפרשים שטעלן זיך ,די לשון הפסוק אין עמוס אין תרי עשר )עמוס ט ,יא(
איז 'ביום ההוא אקים את סוכת דויד הנופלת' -דארט איז דער מקור פון
דעם לשון ' -ביום ההוא' ווען משיח וועט קומען' ,אקים' ,וועל איך
אויפשטעלן 'סוכת דוד הנפלת' .וואס טייטשט 'סוכת דוד הנפלת'? רש"י
זאגט אז עס גייט ארויף אויפן בית המקדש ווערט אנגערופן 'סוכת דוד',
מען זאגט אין די הושענות 'הושענא סוכת דוד' ,דאס מיינט דער בית
המקדש .דער תרגום יונתן ברענגט אן אנדערע פשט ,אז 'סוכת דוד'
מיינט 'מלכות בית דוד'.
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï סב
עס איז דא א ספר 'כתר ראש' פון רבי חיים וואלאזשינער זי"ע ,ער
זאגט אז 'סוכת דוד' גייט ארויף אויף כלל ישראל .די גמרא זאגט אין
ברכות )דף ד' ע"ב( 'נפלה ולא תוסיף קום בתולת ישראל' )עמוס ה ,ב(' ,נפלה'
עס וועט אראפפאלן' ,ולא תוסיף' עס וועט נישט קענען מער פאלן,
דעמאלטס וועט זיין 'קום בתולת ישראל' .איז 'סוכת דוד הנופלת' כלל
ישראל פאלט אראפ ,דעמאלטס וועט זיין 'קום בתולת ישראל'.
יהי' איך שיהי' ,פארשידענע טייטשן ,אבער מען זאגט 'הרחמן הוא
יקים לנו את סוכת דוד הנפולת'' .שנפלה' וואלט מען געדארפט זאגן ,עס
איז אראפגעפאלן ,עס איז נעבעך חרוב געווארן ,פארוואס זאגט מען
'הנופלת' א לשון הוה אז עס האלט אין איין פאלן?
'בסוכות תשבו שבעת ימים כל האזרח בישראל ישבו בסוכות ,למען
ידעו דורותיכם כי בסוכות הושבתי את בני ישראל בהוציאי אותם מארץ
מצרים' )ויקרא כג ,מג( .פרעגן די מפרשים ,דער הייליגער רבי ר' הערש
אלימלך אין בני יששכר איז מרמז די קשיא ,פארוואס שטייט 'למען ידעו',
איבעראל שטייט 'למען תזכרו' ,ביי ציצית שטייט )במדבר טו ,מ( 'למען
תזכרו ועשיתם אותם' .וואס איז די לשון 'למען ידעו'? און וואס איז די
לשון 'כי בסוכות הושבתי את בני ישראל' ,וואס וויל ער מיר זאגן 'כי
בסוכות הושבתי'? אידן זענען געווען אין 'סוכות' .וואס איז 'הושבתי' ,איך
האב אריינגעזעצט אידן? וואס איז פשט אין דעם?
קען אפשר זיין דער ענין אזוי .עס שטייט אין פסיקתא ,רבי חלבו האט
נאכגעזאגט פון בי רב שילא ,אז שלמה המלך האט געוואלט זאגן א
מזמור ווען ער האט געבויט די בית המקדש .שטייט אין מדרש אין
פסיקתא אז דוד המלך האט געזאגט ,ער האט פרובירט צו זאגן' ,התפלל,
התפלל' און עס איז עפעס נישט געגאנגען' .ולא ירדה אש מן השמים' ,עס
איז נישט אראפגעקומען קיין פייער פון הימל' .עד שאמר' ,ביז ווען ער
האט געזאגט 'זכרה לחסדי דוד עבדי' ,געדענק מיין קנעכט דוד.
דעמאלטס איז אראפגעקומען די אש מן השמים ,און דעמאלטס האט ער
געזאגט 'מזמור שיר חנוכת הבית לדוד ,ארוממך ה' כי דליתני' ,די
קאפיטל האט ער דעמאלטס געזאגט אין זכות פון דוד און דעמאלטס איז
סג ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï
אראפגעקומען אש מן השמים ,און דעמאלטס האט מען מקדש געווען
דעם בית המקדש.
וואס איז פשט אין די ווערטער? שלמה המלך האט געדאוונט און
געדאוונט און געדאוונט ,ער האט דאך אויפגעבויט די בית המקדש ,ער
האט גארנישט געארבעט .ער האט געזאגט' ,זכרה לחסדי דוד עבדי',
דעמאלטס 'מזמור שיר חנוכת הבית לדוד' ,דעמאלטס איז אראפגעקומען
די פייער און עס איז נתקדש געווארן .עס דארף דאך א ביאור דעם ענין.
*
מיר זענען זיך צוזאמגעקומען היינט צום יומא דהילולא פאר מיין
אומפארגעסליכע זון ,רבי חיים יהודה זכרונו לברכה ,לא ימוש מתוך
זכרוני .איך קען אייך זאגן בנאמנות ,עס גייט נישט אדורך פיר און
צוואנציג שעה וואס איך געדענק נישט דעם הייליגן נשמה.
יעדער טאטע האט א קשר ,יעדער מאמע האט א קשר מיט א קינד,
אבער אמאל איז דא א קינד וואס האט געטראגן דעם עול ,געווען אזוי
איבערגעגעבן ,אזוי מסור בלב ונפש ,יומם ולילה ,דאס קען מען נישט
פארגעסן ,דאס פארגעסט זיך נישט .איך האב פאריאר נאכגעזאגט פון
הרב קאפלמאן זצ"ל אז עס איז א לאך אין הארץ און דאס קען זיך נישט
פארנייען .אזוי איז עס ,מען זאל נישט געפרואווט ווערן ,איך האב אויך
נישט געוואוסט וואס דאס מיינט ,און קיינער זאל נישט וויסן וואס דאס
מיינט ,אבער עס איז זייער שווער.
בפרט א קינד וואס איז געווען אזוי איבערגעגעבן ,בכל דבר וואס איז
שייך לביתנו ,אלע זמנים ,יעדע געלעגנהייט ,יעדע מצב איז ער דא
געווען ,אומגעזאגט ,אומגעהערט ,אבער ער האט ערלעדיגט וואס עס
דארף ווערן ערלעדיגט .איך האב נישט געוואוסט אפילו וואס ער
ערלעדיגט ,אבער עס איז געווארן ערלעדיגט .עס איז לא יאומן כי יסופר.
דא אין בית המדרש ,די מתפללי בית המדרש זעען דעם חלל ,ווער עס
ליגט דא אינעווייניג ,דעם מורא'דיגן חלל אין יעדן ענין ,אין יעדן געביט.
די הייליגע טעג ,די פרייליכע טעג ,זמן שמחתינו ,וואס ער האט
אנגעווערטשאפט און דא געפירט א מערכה ,לא יאומן כי יסופר.
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï סד
אבער איך וויל דא רעדן פון אן ענין וואס איך האב געטראכט היינט,
וואס מ'דארף דא אביסל ערוועקן.
אין תהלים )נו ,יא( שטייט 'באלקים אהלל דבר ,בה' אהלל דבר' ,זאגט
די גמרא )ברכות ס ,(:אז דוד המלך ,מלך ישראל ,האט אלס געדאנקט דעם
אייבערשטן' .בה'' ווען עס איז געווען רחמים' ,אהלל דבר' דעמאלטס
דאנקט זיך .אבער דער חידוש איז נישט 'בה' אהלל דבר' ,נאר דוד המלך
איז 'באלקים אהלל דבר' ,ווען עס איז געווען שווערע צייטן ,האט ער
אויך געדאנקט דעם אייבערשטן .ער האט אייביג געדאנקט .די 'כשם
שמברך' איז געווען ביי דוד המלך מיט א גרויסן פארנעם ,ער האט דאך
מיטגעמאכט צרות יגון ואנחה ,מען האט דאך נישט קיין השגה וואס דער
מלך ישראל ,דוד המלך האט מיטגעמאכט ,נישט אומזיסט איז דער
תהלימ'ל אזוי אנגענומען ביי כלל ישראל און עס פועל'ט ישועות ,ווייל
דוד המלך האט מיטגעמאכט 'בברחו מפני אבשלום בנו' ,זיין אייגן קינד
האט אים געוואלט הרג'ענען ,לא עלינו ולא עליכם .דוד המלך האט
מיטגעמאכט איבערמענטשליכע ,אומפארשטענדליכע צרות יגון ואנחה,
אבער 'באלקים אהלל דבר' ,ער האט אלס געדאנקט דעם אייבערשטן .עס
איז נישט געווען א בחינה ביי אים ער זאל זיין צעבראכן ,ער זאל זיין
מיואש ,ער זאל זיין 'דעפרעסט' .עס איז נישט געווען אזא זאך .ער איז
געווען א שטיק שבח והודיה .נישט אומזיסט איז דא דער 'שיר' 'מזמור'
פון דוד המלך' ,מזמור לדוד'' ,למנצח בנגינות' ,אלע מיני יסודות פון דוד
המלך.
עס איז דא א שטיקל פון רבי יונתן אייבשיץ זי"ע ,וואס ער זאגט א
מורא'דיגע זאך .שטייט אין תהלים )מט ,ה( 'אפתח בכינור חידתי' ,וואס איז
פשט 'אפתח בכינור' ,מיט א פידל? דוד המלך איז דאך געווען 'כינור היה
תלוי למעלה מראשותיו' ,די גמרא אין ברכות זאגט )דף ג' ע"ב( ,ער איז
געשלאפן מיט א פידל .סוכות איז א זמן ביי צדיקים מען האט געשפילט
מיטן פידל ,וואס איז דער ענין?
זאגט דער הייליגער רבי יונתן אייבשיץ זיעועכ"י ,א פידל ,ווי מער
מען דרוקט אויף די סטרונעס ,מען קוועטשט אראפ די סטרונעס ,קומט
ארויס א זיסערע קול ,אזוי איז א פידל ,די וואס קענען שפילן א פידל
סה ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï
ווייסן דאס ,אז מען דרוקט אויף די סטרונעס ,מען דרוקט גוט שטארק,
קומט ארויס מער א זיסע נעימות'דיגע קול .דוד המלך האט מען זייער
אסאך געדרוקט ,ער האט געהאט דוחקא בתר דוחקא .אבער 'אפתח
בכינור חידתי' ,ער איז געווען אזוי ווי דער פידל ,ער האט ארויסגעגעבן א
שענערע קול ,ווי מער מען האט אים געדרוקט ,האט ער געזונגען
שענער' ,באלקים אהלל דבר ,בה' אהלל דבר'.
רבותי ,עס איז דא א ווארט פון טשארטקובער רבי'ן ,יש אומרים אז
עס קומט פון דער קאברינער ,פון לעכאוויטש ,פון דעם חדר .אבער דער
ווארט איז א מורא'דיגע ווארט .וואס איז דער ווארט? מ'זאגט אין הלל,
יעדן טאג יעצט סוכות' ,צרה ויגון אמצא ובשם ה' אקרא' ,איין פסוק' .כוס
ישועות אשא ובשם ה' אקרא' .רבותי ,עס איז דא א גרויסע חילוק צווישן
די צוויי פסוקים ,קודם קען מען עס אפטייטשן' ,צרה ויגון אמצא' ,איך
פלאג' ,ובשם ה' אקרא' ,איך רוף
ָ בין אינמיטן א צרה ,איך בין אינמיטן א
דעם שם הוי"ה ,דעם אייבערשטן ,איך דאנק אים און איך בעט אים ,דאס
איז איין פסוק' .כוס ישועות אשא' ,איך האב א ישועה ,איך הייב אויף
דעם כוס' ,ובשם ה' אקרא' ,אבער עס איז דא א נפקא מינה צווישן די
צוויי .דער ערשטער ענדיגט זיך א פסוק' ,צרה ויגון אמצא' ,קומט
נאכדעם צוויי פינטלעך ,פארטיג א פסוק ,און 'ובשם ה' אקרא' איז א
נעקסטער פסוק ,דאס איז ביי דעם .ביי 'כוס ישועות אשא ובשם ה'
אקרא' איז איין פסוק .וואס איז פשט?
זאגט דער הייליגער טשארטקובער אדער דער קאברינער ,דער
לעכאוויטשער חדר ,זאגן זיי א מורא'דיגע ווארט .ווען עס איז 'צרה ויגון
אמצא' ,מוז מען האבן א הפסק ,התבוננות ,איך זאל קענען דאנקען דעם
אייבערשטן .וועלכע מענטש אינמיטן א צרה קען דאנקען דעם
אייבערשטן? מען דארף זוכה זיין דערצו' .צרה ויגון אמצא' איז דא א
פינטל ,עס שטעלט זיך אפ ,מתבונן זיין און נאכדעם 'ובשם ה' אקרא'.
'כוס ישועות אשא' דאנקט זיך פון זיך אליין ,עס איז איין פסוק' ,ובשם ה'
אקרא'.
דער הייליגער תפארת שלמה זי"ע האט געהאט אן איידעם ,ער האט
געהייסן רבי ליפמאן ,א גרויסער צדיק געווען .ער איז אמאל אנגעקומען
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï סו
קיין קאצק צום קאצקער רבי'ן .האט דער קאצקער רבי געזאגט' ,ליפמאן,
זאג מיר עפעס נאך פון דיין שווער ,פונעם ראדאמסקער רבי'ן ,רבי
שלמה'לע' .ער טראכט און טראכט ,זאגט ער כ'וועל זאגן פארן קאצקער
רבי'ן א ווארט פון מיין שווער .דוד המלך איז אנדערש ווי אהרן הכהן.
אהרן הכהן ,לא עלינו ולא עליכם ,ער האט פארלוירן נעבעך נדב
ואביהוא' ,וידום אהרן' ,ער איז שטיל געשוויגן ,ער האט גארנישט
געקרעכצט ,גארנישט געזאגט .ער האט געוואוסט' ,קבלו עליכם מן
השמים' אזוי וויל דער אייבערשטער .דוד המלך' ,למען יזמר"ך כבוד',
ווען מ'האט אים גע'רודפ'ט האט ער געזונגען' ,ולא ידום' ,ער איז נישט
געווען אזוי ווי אהרן וואס האט געשוויגן ,ער איז געווען א מדרגה
העכער.
דער קאצקער רבי איז איבערגענומען געווארן פון דעם ווארט פונעם
תפארת שלמה ,א מורא'דיגע ווארט ,א מורא'דיגע ווארט ,אז אהרן הכהן
איז געווען 'וידום' ,דוד המלך איז געווען א העכערע מדרגה ,למען 'יזמרך'
כבוד.
'מזמור שיר חנוכת הבית לדוד' ,שלמה האט עס געזאגט ווען עס איז
אראפגעקומען די אש מן השמים .וואס שטייט אין מזמור שיר חנוכת
הבית? שטייט' ,ארוממך ה' כי דליתני ולא שמחת אויבי לי ,ה' אלקי
שועתי אליך ותרפאני' ,ער איז געווען קראנק ל"ע' ,העלית מן שאול
נפשי' ,ער איז געווען אין גרוב ,דוד המלך איז געווען אין א ביטערע מצב,
אבער למען 'יזמרך' כבוד ,איך האב 'געזינגען' 'ולא ידום'.
מורי ורבותי ,דער בעלזער רב ,רבי אהר'עלע ,נאך אוישוויץ ,עס איז
געווען א מורא'דיגע מצב נעבעך ,ער האט אליינס פארלוירן א שטוב ,ער
איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל ,ער האט זיך צוזאמגענומען מיט די פאר
איבערגעבליבענע אידעלעך ,בעלזע חסידים ,און מען האט געמאכט א
סעודת הודאה .איז געווען א איד וואס איז געזעסן דארט ,און ער פרעגט:
רבי ,וואס סעודת הודאה? ווען סעודת הודאה? דער רבי האט גע'חשבונ'ט
וויפיל אידן זענען נעבעך אומגעקומען עלו על מוקדה ,זענען ארויף מיט
פלאמען פארן אייבערשטן ,כבשן האש? דער רבי מאכט א סעודת הודאה
סז ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï
אז ער איז געבליבן? וואו קומט אהער א סעודת הודאה? אזוי האט ער
געפרעגט דעם בעלזער רב.
האט דער הייליגער בעלזער רב זי"ע געזאגט אזוי ,א מורא'דיגע
מורא'דיגע פשט .שטייט אין פרשת בשלח -עס איז געווען דעמאלטס שבת
שירה ווען מען האט געמאכט די סעודת הודאה ,שבת שירה ,א זמן פון
הודאה .שטייט אין פרשת בשלח )שמות יג ,יח(' ,וחמושים עלו בני ישראל
מארץ מצרים' .זאגט רש"י ,וויפיל זענען ארויסגעגאנגען פון מצרים? אחד
מחמשה .עס זענען ארויס זעקס הונדערט טויזנט אידן ,אבער דאס איז
פאר וויפיל מיליאן זענען געבליבן .עס
געווען אן אחד מחמש .שטעלט אייך ָ
איז דא א דעה אין חז"ל אחד מחמשים ,דרייסיג מיליאן איז געבליבן דארטן.
פאר .זאגט דער בעלזער רב,אחד מחמש מאות איז דא א דעה .שטעלט אייך ָ
עס איז ארויסגעגאנגען פראצענטועל גארנישט לגבי וואס איז געבליבן.
אבער' ,אז ישיר משה ובני ישראל את השירה הזאת לה'' .מען האט געזונגען
שירה' .עלה בלבו לשיר' .וואס פשט? ווי קען דאס זיין? דיין קשיא .דו
פרעגסט ווי קען מען זינגען שירה? ווי קען מען דאנקען דעם אייבערשטן?
אז עס געשעט אזעלכע אומגליקן ,ווי קען מען דאנקען דעם אייבערשטן?
האט געזאגט דער בעלזער רב ,רש"י זאגט 'מכאן רמז לתחיית המתים
מן התורה' .זאלסט וויסן אז דאס איז א נצחיות ,זיי זענען געגאנגען
שלאפן פאר א שטיק צייט ,אבער זיי גייען צוריקקומען' ,יקיצו וירננו
שוכני עפר' ,מען דארף האבן אמונה אז עס איז נאר א צייטווייליגע זאך.
די אלע וואס זענען פארברענט געווארן אין אוישוויץ -האט געזאגט דער
בעלזער רב ,דאס איז נאר א דורכגאנג ,עס איז עראי ,עס וועט קומען די
עולם הבא ,די עולם הנצחי ,וועלן זיי אלע אויפשטיין תחיית המתים ,אזוי
לעבט א איד.
מורי ורבותי ,איך טראכט אריין ,רבי חיים יהודה זכרונו לברכה ,ווען
מען האט אים דייאגנאזט אין שפיטאל ,דעמאלטס ווען ער האט נעבעך
געהערט די ביטערע בשורה ,די דאקטוירים ימח שמם זאגן דאך אין פנים
אריין ָאן רחמנותָ ,אן א געפיל ,נישט מער נישט ווייניגער ,די כוחות
למעלה מדרך הטבע .צוויי זאכן האט ער געטון ,איין זאך האט ער געטון,
ער האט געמאכט א ניגון ,ער האט דאך די גרויסע כח אין נגינה .ער האט
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï סח
פאר ,א מענטש זעט דעם טויט געמאכט דעמאלטס א ניגון .שטעלט אייך ָ
פאר די פנים ,און ער מאכט א ניגון צו דאנקען דעם אייבערשטן ,עס איז
דאך לא יאומן כי יסופר ,ווי א בשר ודם קען עס טון' .אז ישיר'' ,אז עלה
בלבו לשיר' ,דעמאלטס האט ער געקענט.
אתרוג דא ליבא
אפשר קען מען זאגן א רמז אז עס האט צו טון מיט סוכות ,ווייל עס
שטייט אין זוהר הקדוש )פ' ויחי רכ' (:אתרוג דא ליבא' ,אתרוג איז דער
הארץ .אין מדרש שטייט אז אתרוג איז אקעגן די הארץ' .עלה בלבו
לשיר' ,ער האט נישט געוואוסט נעבעך וואס' ,ניבא ולא ידע מה ניבא' ,אז
ער וועט לעבן ביז סוכות .קיין קרעכץ נישט געגעבן.
שלא לצער אביו
אבער ער האט געהאט נאך א דאגה ,וואס לא יאומן כי יסופר ,נישט
אנרופן ,נישט זיין טאטן ,נישט זיין מאמען ,נישט מצער זיין .ער האט
געזאגט פאר זיינע ארומיגע ,אבער מיר האט ער נישט געזאגט קיין איין
ווארט" ,טאטי מאמי זאלן נישט האבן קיין צער" .איר קענט זיך
פארשטעלן וואס דאס מיינט? א קינד איז דאך כרוך אחר אביו ואמו.
ָ
איך בין דאך מיטגעגאנגען מיט אים צוויי א האלב יאר ,יעדעס מאל,
וואו און ווען און וואס און וואו בין איך מיטגעגאנגען .קיין איין מאל! איך
קען עס זאגן אין א מקום קדוש אין א סוכה ,קיין איין מאל האט ער נישט
געזאגט קיין קרעכץ! 'טאטי וואס זאגט דער דאקטאר'? קיין ווארט נישט! די
אמונה ,די דורכגעקאכט אין אידישקייט ,דעם 'אז ישיר' ,דעם 'למען יזמרך
כבוד' ,דעם 'מזמור שיר חנוכת הבית' ,דאס איז געווען זיין מורא'דיגע כח.
דאס איז לא יאומן כי יסופר ,דאס איז דער כח.
מען גיט א קוק דוד המלך -איך האב אזוי מתבונן געווען -לאמיר
געבן א בליק אויף דעם דוד המלך ,וואס ער איז געווען דער ראש פון
שירה ,ער איז געווען 'בשם אהלל דבר ,באלקים אהלל דבר' .דער דוד
המלך ,ער איז געבוירן ,האט ער געדארפט זיין א נפל ,ער האט נישט
געהאט קיין יארן ,ער האט געלעבט דריי חדשים דער דוד המלך ,נישט
מער ווי דריי חדשים .שטייט אין ילקוט )בראשית ,רמז מ"א( ,אדם הראשון
סט ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï
האט געזען' ,זה ספר תולדות אדם ,הראה הקב"ה לאדם הראשון דור דור
ודורשיו' ,האט ער געוויזן דוד המלך .פרעגט ער' ,וואס איז דאס ,דריי
חדשים האט ער צו לעבן' .עס איז דא א זאך ווען מען גיט אוועק א מתנה
אין הימל? אזוי האט געפרעגט אדם הראשון .זאגט דער אייבערשטער,
'יא' .זאגט ער' ,ווי לאנג דארף איך לעבן'? זאגט דער אייבערשטער,
'טויזנט יאר'' .איך געב אים זיבעציג יאר פון מיין לעבן' ,האט געזאגט
אדם הראשון' ,איך וועל לעבן ניין הונדערט און דרייסיג יאר ,און די
איבריגע גיב איך פאר דוד המלך' .האט געזאגט דער אייבערשטער' ,מען
דארף עדות אויף דעם ,אפשר זאגסטו און דו וועסט צוריקציען' .איז
געגאנגען און מען האט גענומען מלאך מט"ט ,ער האט אונטערגעשריבן,
כביכול דער אייבערשטער האט אונטערגעשריבן ,און אדם הראשון האט
אונטערגעשריבן .מען האט אוועקגעגעבן זיבעציג יאר.
הערטס א מעשה ,עס איז אנגעקומען ,ווען ער האט שוין געהאלטן
ביי ניין הונדערט און דרייסיג יאר -אדם הראשון' ,כאלף שנים בעיניך
כיום אתמול' ,זאגט ער פארן אייבערשטן :איך האב חרטה ,איך וויל נאך
לעבן ,איך לעב דאך ,פארוואס זאל איך אוועקגעבן די זיבעציג יאר? זאגט
דער אייבערשטער :דו האסט געמאכט א שבועה ,א נדר ,דו קענסט נישט
חרטה האבן .זאגט ער ,כ'וויל דאך חרטה האבן .מען האט אים געזאגט:
יעקב אבינו ,דיין אייניקל וואס וועט ארויסקומען פון דיר ,איז 'וידר יעקב
נדר לאמר' ,און ער האט איינגעהאלטן זיין נדר ,מען קען נישט
צוריקציען.
טייטשט מיט דעם דער של"ה הק' א מורא'דיגע טייטש .שטייט
דארטן 'אל תבטחו בנדיבים' .אדם הראשון האט געגעבן יארן ,ער האט
מנדב געווען יארן ,פארלאז דיך נישט אויף דעם נדיב' ,אל תבטחו
בנדיבים בבן אדם שאין לו תשועה'' .תצא רוחו' ווען ער האלט ביים
שטארבן ,איז 'ישוב לאדמתו' ,און ממילא זעסטו דאך אז עס איז גארנישט
ווערד .אבער יעקב האט געראטעוועט די מצב' ,אשרי שאל יעקב בעזרו
שברו על ה' אלקיו' ,ווייל יעקב אבינו האט קיינמאל נישט עובר געווען
קיין נדר.
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï ע
קומט דאך אויס אז אדם הראשון האט געהאט געשאנקענע יארן .ער
איז געווען א נפל און ער האט נישט געהאט גארנישט ,נאר אדם הראשון
האט אים געגעבן .דער דוד המלך אין די געשאנקענע יארן האט ער
געהאט ביטערע יארן ,ביטערע יארן .מען האט פריער געזאגט "באלקים
הלל דבר' ,אבער 'מזמור לדוד' ער האט געזונגען שטענדיג .עס איז א
מדרגה.
אולי קען מען זאגן דא א מורא'דיגע זאך .דוד המלך ,יעדע מינוט
האט ער געמיינט ער שטארבט ,אפילו די יארן וואס ער האט געקריגן
האט אדם הראשון געוואלט צוריקציען.
דוד המלך ,זאגט מען אין 'לדוד ה' אורי'' ,לדוד ה' אורי' גייט ארויף
אויף ראש השנה – זאגט דער מדרש שוחר טוב' ,וישעי' גייט ארויף אויף
יום כיפור' .ה' מעוז חיי' ,דאס איז סוכות ,אזוי זאגט דער פנים יפות.
דארט שטייט 'כי יצפנני בסכה' זאגט דוד המלך ,דער אייבערשטער
באהאלט מיך אין די סוכה' ,יסתירני בסתר אהלו' ,איז פיל איך מיך 'בצור
ירוממני' ,ער הייבט מיך אויף אויף א פעלזן שטיין.
די סוכה איז אן אוהל ארעי ,די גמרא זאגט )דף ב' ע"א( 'צא מדירת קבע
ושב בדירת עראי' ,דאס איז די סוכה .וואס טייטשט אוהל ארעי? מען
צענעמט עס ,עס גייט ,עס קומט ,עס איז נישט קיין בנין ,עס איז נישט
קיין הויז' .סוכת הנופלת' ,יעדע מינוט קען עס איינפאלן .עס איז נישט
פשט אז עס איז נפלה ,יעצט שטייט די סוכה ,איך ווייס נישט וואס עס
וועט זיין די נעקסטע שעה ,די נעקסטע טאג ,די נעקסטע וואך ,עס איז
דאך אן אוהל ארעי .זאגט דוד המלך ,איך לערן מיך אפ פון סוכה ,סוכה
איז 'צלא דמהימנותא' ,שטייט פון צדיקים אז פסח איז 'מיכלא'
דמהימנותא' .צלא דמהימנותא' ,זאגט דער הייליגער דברי חיים ,איז
אסאך שטערקער ,איך וואוין אין די אמונה ,איך בין אונטער די שאטן פון
שאטן,
די אמונה .איך עס אמונה ,איז א מדרגה ,אבער איך בין אונטער די ָ
'כי יצפנני בסכה' .דאס ווייזט דוד המלך ,דוד המלך זאגט עס אז עס איז
אן אוהל ארעי' ,סוכת הנופלת' .אבער וויאזוי האלט איך מיך? איך גלייב
אינעם אייבערשטן ,איך האב בטחון אינעם אייבערשטן.
עא ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï
בני היקר והחביב והנחמד כבבת עיני ,האט געהאט די מדרגה פון
אמונה און בטחון אויפן גרויסן פארנעם.
אמונה ברורה
איך שטיי און איך שטוין ,איך זאג באמת'ן ,אין די יארן ,אין די
דרייסיגער יארן ,זאל א מענטש זיך אזוי אויפהייבן ,האבן אזא ריינע
אמונה ,די אמונה ברורה ,נישט צווייפלען .ער האט דאך געקענט
טראכטן ,ער איז דאך געווען א קלוגער מענטש ,ער האט דאך געזען וואו
ער האלט ,ער האט פארשטאנען וואו ער האלט ,אבער ער איז
אנגעגאנגען מיט א תוקף.
כיבוד אב
כ'האב שוין פאריאר יארן געזאגט ,ער איז אראפגעקומען פרייטאג
צונאכטס ,ממש ווי לאנג עוד בו נשמתו ,איז ער אראפגעקומען זאגן גוט
שבת פאר די עלטערן .ער האט זיך אנגעשטרענגט ,ער איז אנגעקומען צו
מיר אהיים ,ער האט זיך אראפגעלייגט נעבעך דעם קאפ ,ער האט נישט
געהאט קיין טראפ כח ,ער איז געווען שוואך ,אבער ער איז אנגעגאנגען
מיט א שמייכל און פרובירט אלסדיג.
איך האב שוין געזאגט דאס אויך איינמאל ,ער איז געקומען אין בית
המדרש שטיין ביים בימה אז דער טאטע זאל נישט דאגה'ן אז ער איז
נישט געקומען היינט אין בית המדרש ,אז דער טאטע וועט ווערן אויס
מענטש און ער וועט זיך זארגן וואו ער איז .ער האט גוט פארשטאנען
וואס איך זארג מיך ,אבער ער איז געקומען און זיך געשטופט און
געשטופט ,די מדרגה אין כיבוד אב.
עס קומט יעצט א יארצייט ,דארף א איד וויסן און טראכטן וואס מען
האט דא פארלוירן ,און וואס אונז קענען מיר זיך אפלערנען .דאס וועט
זיין א תיקון ועילוי פאר די הייליגע נשמה ,צו וויסן אז מען וועט זיך
אפלערנען פון דעם ,האבן דעם אמונה ,דעם ריכטיגן אמונה.
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï עב
שלא שם חלקינו כהם
דער הייליגער רבי ברענגט פונעם הייליגן חיד"א ,אז דער חיד"א
פרעגט דאך די קשיא בשם קדמונים ,פארוואס אויפן מן און אויפן ְבּ ֵאר
האט מען נישט געמאכט קיין זכר ,אבער אויף ענני הכבוד האט מען יא
געמאכט א זכר? ברענגט דער הייליגער רבי ר' הערש אלימלך בשם רבי
ישי זאן ,א ספרדישער גדול ,זאגט ער א מורא'דיגע זאך :דער מן האט
מען זיך אפגערעדט ,אז מען האט נישט וואס צו עסן ,אונז זענען מיר
הונגעריג ,דער באר אונז זענען מיר דארשטיג .אזא זאך מאכט מען נישט
קיין זכר ,אז מען רעדט זיך אפ מאכט מען נישט קיין זכר .די ענני הכבוד
האבן אידן נישט געבעטן ,דאס האט דער אייבערשטער אליינס געגעבן.
און א איד זאל דאנקען דעם אייבערשטן מאכט מען א זכר אויף א זאך
וואס דער אייבערשטער האט געגעבן ,ווייל איך האב מיך פארלאזט אויפן
אייבערשטן.
וואס איז די ענני הכבוד? ארומגענומען ,וואס היט מיך אפ ,איך האב
נישט קיין שום דאגה פון די שונאים ,פון די מצריים ,עס האט מיך
אפגעהיטן ,עס האט געברענגט אלע השפעות ,די ענני הכבוד' .למען
ידעו' ,נישט נאר מען דארף געדענקען ,נאר למען ידעו ,איר זאלט עס
וויסן תשפ"ו ,זאלט איר וויסן ,למען ידעו דורותיכם ,כי בסוכות 'הושבתי'
את בני ישראל .איר זאלט מרגיש זיין אז איך האב ענק אריינגעזעצט .א
איד האט נישט וואס צו דאגה'נען פון וואו וועל איך נעמען פרנסה ,פון
וואו וועל איך האבן דאס ,פון וואו וועל איך האבן א שידוך ,פון וואו וועל
איך האבן אלעס .זאלסט וויסן ,עס איז דא א באשעפער' .שלא שם חלקנו
כהם וגורלנו ככל המונם' ,אונז האמיר א באשעפער וואס אונז האמיר צו
אים צו האפן.
נפשי כגמול עלי אמו
עס איז דא א פסוק ,א מורא'דיגע פסוק אין סוף פרשת שמות ,אולי
קען מען זאגן א דבר חדש .אין סוף פרשת שמות שטייט אזוי אין פסוק
אין פרשת פקודי )שמות מ ,לח( 'כי ענן ה' על המשכן' ,די וואלקן איז געווען
אויפן משכן' ,יומם' בייטאג ,דאס איז די ענני הכבוד' ,ואש' און די עמוד
עג ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï
האש 'תהיה לילה'' ,לעיני כל בית ישראל בכל מסעיהם ,חזק חזק ונתחזק'.
וואס פשט אין דעם? איז דא אן אינטערסאנטע רש"י .רש"י זאגט ,ווען
אידן זענען געגאנגען ,איז דער ענן געגאנגען צו דער פלאץ וואו זיי זאלן
רוען .דאס טייטשט ,ער איז שוין געגאנגען 'ויסעו מסוכות ויחנו
ברעמסס' ,איז דער וואלקן געגאנגען פון סוכות צו רעמסס ,מקום
חנייתם .איי ,פרעגט רש"י א קשיא ,פארוואס שטייט 'בכל מסעיהם' ,עס
האט דאך גערוט דארטן' .וילך למסעיו ,אלה מסעי'? זאגט רש"י,
'שהמקום החניה חזרו ונסעו' .זיי האבן דאך געהאלטן אין איין ציען ,זיי
האבן דאך געדארפט אריינגיין קיין ארץ ישראל עמפטליך .איז די גאנצע
זאך געווען געצויגן געצויגן .שטייט 'בכל מסעיהם' ,אפילו זיי האבן
גערוט ,אבער ווען זיי האבן גערוט איז אויך געווען א צוועק פונעם ציען.
אבער עס איז נאך אלס שווער ,זיי זענען טאקע געגאנגען למסעיהם,
אבער למעשה האבן זיי גערוט ,עס איז געווען א 'ויחנו' ,ווייל זיי זענען
ווייטער געגאנגען איז 'ויחנו ,ויסעו'?
קען זיין דער ענין אזוי .עס איז דא א ווארט פון אסיפת מוסר ,רבי
חיים שמואלעוויטש זצ"ל זאגט זייער א שיינער פשט ,כ'האב עס שוין
כמה פעמים נאכגעזאגט .די גמרא אין מסכת שבת זאגט )דף ל"א ע"ב( אז די
אבות מלאכות ,איינס איז 'סותר' ,מען צעווארפט א זאך' ,סותר על מנת
לבנות במקומה' ,מען דארף אייביג אויפבויען אויף יענע פלאץ ,א מלאכה
אין די תורה הייסט נאר לגבי שבת ,ווען דו צעווארפסט עס דארט
אויפצובויען .פרעגט די גמרא ,מען לערנט דאך אלעס ארויס פון משכן,
און אין משכן האט מען צעווארפן דעם משכן און מען האט גערוט
ערגעץ אנדערש ,מען האט נישט גערוט אויף דעם פלאץ? ענטפערט די
גמרא ,עס הייסט אזוי ווי מען האט גערוט אויף דעם פלאץ .פארוואס?
כיון דכתיב ,ווייל עס שטייט אין פסוק )במדבר ט ,יח( 'על פי ה' יסעו ועל פי
ה' יחנו' ,כמאן דנבנה במקומו דמי ,סותר על מנת לבנות ,ווייל דער
אייבערשטער האט געפירט ,מען איז נישט געווען קיין אייגענער בעל
הבית ,איז ממילא ,אפילו מען האט גערוט ערגעץ אנדערש ,הייסט עס
דארטן די זעלבע פלאץ ,עד כאן דברי הגמרא.
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï עד
פארטאיז ער מסביר א מורא'דיגע זאך .זאגט ער אזוי ,ווען איינער ָ
למשל פון וויליאמסבורג קיין בארא פארק ,ער פארט צען מינוט ,איז ער
צען מינוט אוועק פון וויליאמסבורג .מען פרעגט אים וואו ביזטו? איך בין
שוין צען מינוט אוועק ,עס איז נאך דא א צוואנציג מינוט אנצוקומען קיין
בארא פארק .וואס איז טאמער א קינד זיצט אויף די מאמעס שויס און זי
פארט אין א קאר סערוויס .ווען מען וועט רעדן וואו דאס קינד איז ,וועט
מען נישט זאגן אז דאס קינד איז געווען אין וויליאמסבורג און ער גייט
קיין בארא פארק ,נאר דאס קינד זיצט אויף די מאמעס שויס! וואו די
מאמע איז ,איז עס פארבינדן מיטן מאמען ,עס האט גארנישט צו טון מיט
דא ,דארט .זי זיצט אויף די מאמעס שויס.
זאגט רבי חיים ז"ל ,נפלא מאוד ,דוד המלך איז 'נפשי כגמול עלי אמו,
כגמול עלי נפשי' ,ער זייגט פוונעם מאמע און ער זיצט אויפן מאמעס
שויס .דאס איז דוד המלך ,ער פארלאזט זיך אויפן אייבערשטן .ממילא
איז נישט שייך צו זאגן ,נאר איך בין אויפן מאמעס שויס ,וואו איך בין בין
איך אויפן מאמעס שויס.
השלך על ה' יהבך
רבותי ,שטייט אין אר"י הק' אז די סוכה ווערט אנגערופן 'אימא
עלאה' ,די אויבערשטע מאמע .דאס איז פשט ,ווייל די סוכה לערנט אונז
אויס ,אונז זעמיר נישט דא ,אונז זעמיר נישט דארט ,מען פארלאזט זיך
אויפן הייליגן באשעפער ,אזוי ווי די קינד אויפן מאמען' .השלך על ה'
יהבך' ,מען ווארפט זיך ארויף אויפן אייבערשטן ,דאס איז די סוכה.
אולי קען מען טייטשן מיט דעם זייער שיין' .כי ענן ה' על המשכן',
בייטאג איז געווען די ענן' ,ואש תהיה לילה' ,איז 'לעיני כל בית ישראל
בכל מסעיהם' ,דאס איז ,דארט ציען זיי ,מען קען נישט זאגן אז מען רוט
דא ,מען רוט דארט .מען רוט אין ערגעץ נישט .די מסעות איז אלעס
מיטן אייבערשטן' ,נפשי כגמול עלי אמו'.
ווען א איד ווייסט דאס ,איז 'חזק חזק ונתחזק' .דו ביסט נישט ,עס איז
נישט 'אינפלעישן' ,עס איז נישט שווערע צייטן ,2025 ,עס איז נישט דא
עה ‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï
קיין פרנסה ,נישט קיין פייוו נישט ,נישט קיין גארנישט ,אפילו נישט
תשפ"ו אויך נישט .נאר עס איז דא א רבונו של עולם!
כי יצפנני בסוכה
דאס לערנט אונז אויס די סוכה' ,כי יצפנני בסוכה' ,אפילו עס איז
'ביום רעה' ,עס גייט אמאל נישט אזוי ווי מען וויל ,אבער 'בה' אהלל דבר,
באלקים אהלל דבר'' ,נפשי כגמול עלי אמו' ,דאס לערנט אונז אויס דוד
המלך' .הרחמן הוא יקים לנו את סוכת דוד' עס איז אן אהל עראי,
'הנופלת' ,עס האלט אין איין פאלן ,אבער 'הוא יקים לנו'' ,קום בתולת
ישראל' ,א איד ווערט נישט פארלוירן .דאס לערנט אונז אויס 'למען
יזמרך כבוד ולא ידום'.
צלא דמהימנותא
און דאס קען מען זאגן אויף מיין טייערער זון זאל רוען אין לעכטיגן
פּאר ווערטער ,גלייבטס מירגן עדן .עס איז מיר זייער שווער צו רעדן די ָ
אידן ,עס קומט מיר ָאן זייער שווער .אבער איך וויל דאך טון א טובה
פאר די הייליגע נשמה ,איך וויל דאך עפעס אויפטון .איך טראכט אז איין
איד וועט נתעורר ווערן צו האבן אביסל מער אמונה' ,צלא דמהימנותא',
'צלא דקודשא בריך הוא' ,מען וועט זיך אביסל מער מאמין זיין אין
אייבערשטן ,דאס איז שוין כדאי ,דאס וועט זיין א זכות.
לעשות נייחא לנשמתו
און פאר מען געזעגנט זיך דא מיט די סעודת הילולא ,וויל איך
נאכאמאל זאגן און בעטן ,טייערע אידן ,פארגעסט נישט די נשמה .ווען
מען קען כאפן א משנה ,מען קען כאפן א קאפיטל תהלים ,מען קען זאגן
א ברכה לעילוי נשמתו .איין זאך קען איך אייך זאגן ,אז דער איד איז
קיינמאל נישט שולדיג געבליבן קיינעם .ער איז געווען א מורא'דיגער
מורא'דיגער מכיר טובה ,זייער 'קארעקט' ,און ער וועט מטיב זיין פאר
יעדן איינעם' ,מיטב שדהו ומיטב כרמו ישלם'.
און די קינדערלעך ,זאלסטו נישט פארגעסן -רבי חיים יודל ,דיינע
לעכטיגע שעפעלעך ,האסט איבערגעלאזט דא א שיינע גארטן ,בנים
‡Ô¯‰ Â"Ù˘˙ „"ÓÂÈ È˘Â·Ï עו
ובנות ,יראים ושלמים ,לעכטיגע קינדערלעך .מען זעט די חינוך וואס
עטס האטס אריינגעלייגט .דער אייבערשטער זאל העלפן עס זאל
ווייטער אנגיין ,מען זאל קענען פירן ווייטער די שטוב .די אלע וואס
העלפן צו ,דער אייבערשטער זאל געבן כח און געזונט פאר יעדן איינעם.
מיר זאלן אלע זוכה זיין בקרוב במהרה מתוך שמחה ,עס איז דאך
פארט זמן שמחתינו .בה' אהלל דבר באלקים אהלל דבר ,כ'בין נישט די
מדרגה ,אבער עס איז דא אזא זאך ,מען דארף זיך פרייען ,זמן שמחתנו.
זאל דער אייבערשטער העלפן ,יעדער זאל געהאלפן ווערן בכל משאלות
לבבם לטובה .מען זאל האבן א פרייליכן יום טוב ,א לעכטיגן יום טוב.
כלל ישראל זאל שוין זיין הושענא למענך גואלינו בפרטיות ,גואלינו
בכלליות ,בביאת הגואל במהרה דידן אמן.
עז ‡Ô¯‰ Ê"Ù˘˙ '˜‰ ÔÂÈˆÏ 'ÈÏÚ È˘Â·Ï
דברי התעוררות
עלי' לציון הק' לרגל יומא דהילולא
ג' האזינו ב' תשפ"ז לפ"ק
דוד המלך האט געמאכט א תהלים פון הונדערט און פופציג
קאפיטלעך און ווען א איד דארף א ישועה ,וואס א איד דארף געהאלפן
ווערן ,אלע מיני בקשות ,אלע מיני תחינות ותפלות האט ער אריינגעלייגט
אין דעם הייליגן תהלימ'ל עד סוף כל הדורות.
דוד המלך זאגט )תהלים קט ,ד( "ואני תפלה" ,איך בין א שטיק
דאווענען .שטייט פון הייליגן רבי ר' בונם פון פרשיסחא זי"ע ,קומט
אמאל אן ארעמאן צום טיר ,און ער קלאפט אויפן טיר .מען זאגט אין
סליחות יעדן טאג' ,דלתך דפקנו' ,אונז קלאפן מיר אויפן טיר' ,רחום
וחנון'' ,רחום וחנון דפקנו דלתך' ,צוויי לשונות .מען קלאפט אויפן טיר
'כעני העומד בפתח' ,ווי אן ארעמאן שטייט ביים טיר .קומט ארויס דער
עושר און ער פרעגט אים ,וואס ווילסטו? וואס דארפסטו? און יענער
קוים קרעכצט ארויס ,ער האט א שטוב מיט קינדער ,ער דארף חתונה
מאכן ,וכו' וכו' .יעדער איינער האט דאך זיין פתגם וואס ער זאגט.
דוד מלך ישראל זאגט איין זאך ,איך דארף נישט זאגן גארנישט.
קוקסט מיך אן ,ווי אפגעריסן ,ווי אפגעשליסן איך בין ,ווי צוזאמגעבראכן
איך בין ,אפיסת הכוחות ,לית דין בר נש ,אינגאנצן נישט קיין מענטש,
אינגאנצן נישט דאהי .קוקסט מיך אן -זאגט דוד המלך ,איך דארף נישט
זאגן ,פרעג נישט גארנישט" ,ואני" -קוקסט מיך אן " -תפלה" ,דאס
אליינס דאווענט ,דארפסט שוין נישט ארויסזאגן וואס איך בעט.
‡Ô¯‰ Ê"Ù˘˙ '˜‰ ÔÂÈˆÏ 'ÈÏÚ È˘Â·Ï עח
מען איז געקומען דא פוקד זיין די ציון פון מיין געליבטער קינד ,ר'
חיים יהודה זכרונו לברכה ,עליו השלום ,געקומען איבער א מנין אידן דא
צו דיין ציון ,דיין נשמה איז דא ,עס איז אראפגעקומען דיין נשמה .איך
בין דיין טאטע וואס האט דיך באגלייט .קוק מיך אן ,איך האב נישט וואס
צו זאגן ,נאר קוק מיך אן ווי איך זע אויס' .ואני תפלה'' ,משול כחרס
הנשבר ,כציץ נובל ,וכאבק פורח' ,גארנישט מיט נישט ,חרוב ונחרב.
דו ביסט דאך שוין דארטן אויבן על כנפי השכינה ,דו זעסט ווי
לעכטיג עס איז ,דו ביסט נהנה' ,צדיקים יושבים ונהנים מזיו השכינה' ,דו
זיצסט דארט און ביסט נהנה.
דו ביסט דאך געווען דער גרויסער תהלים זאגער ,א שטיק תהלים .דו
האסט דאך כל ימיך עוסק געווען אין שירות ותשבחות פון דוד המלך.
אלס בחור נאך ,אלס האסטו געזאגט תהלים ,דו האסט געזאגט מיט די
קינדערלעך תהלים יעדן שבת .דו ביסט דאך געווען א שטיק תהלים .דו
קענסט דעם קאפיטל פון 'ואני תפלה'.
עס שטייט אז אין די הייליגע טעג איז מען דן ספרי חיים און ספרי
מתים .מען האט דאך שוין דן געווען נאך הונדערט און צוואנציג ,וואס
איז די ספרי חיים וספרי מתים? מען קען נישט באשולדיגן די חיים' ,אשר
חיים עודנה' ,די וואס לעבן קען מען נישט באשולדיגן אז נעבעך אז מען
האט פארלוירן א קינד ,מען האט פארלוירן א טאטן ,מען האט פארלוירן
א ברודער ,דאס קען מען נישט דן זיין .עס זאל נישט וויסן קיין שום
אידיש קינד וואס דאס מיינט .די לעבן טוישט זיך ,עס איז נישט קיין
לעבן .מען איז דן אויף איינמאל די ספרי חיים ,מוז מען זען די ספרי
מתים אויך ,מען זעט אז עס איז אן אנדערע מצב ,עס איז גאנץ אנדערש
די מצב ,עס איז נישט ווי אמאל.
איך בעט דיך ,חיים יהודה ,איך בעט דיך ,בעט פאר דיין טאטן ,בעט
פאר דיין מאמען ,זי דארף האבן כח .דיינע עלטערן ,זאלן לעבן ביז
הונדערט און צוואנציג ,ווערן נישט יונגער .עס איז דא אפיסת הכוחות,
מען זאל האבן אל תשליכני לעת זקנה ,דער אייבערשטער זאל אונז געבן
די כוחות ,ככלות כוחנו אל תעזבנו.
עט ‡Ô¯‰ Ê"Ù˘˙ '˜‰ ÔÂÈˆÏ 'ÈÏÚ È˘Â·Ï
זיי זענען געקומען דא פוקד זיין דיינע לעכטיגע ,זיסע ,שיינע דורות
וואס דו האסט איבערגעלאזט .איך קען דיר מעיד זיין ,איך בין דאך דא
אונטן .דו האסט איבערגעלאזט א שיינעם דור .דו קענסט רואיג דאווענען
'לדור ודור המליכו לאל' .קינדער וואס ברענגען ארויס כבוד שמים,
קידוש שם שמים .ערליך ,איידל ,אפגעהיטן ,באשיידן וואס אידישע
קינדער דארפן זיין.
דיינע יונגעלעך ,דיין זון שמואל ,דיין זון אברהם מרדכי ,דיין זון
שמעון ,כולם אהובים ,כולם ברורים ,וואקסן שיין ,ערליך .ירא שמים,
לערנען ,ליגן אין תורה מיט התמדה ,וואוילע קינדער ,ממש לעכטיגע
קינדער האסטו איבערגעלאזט אויף דער וועלט ,וואס טראגן ארויף דיין
נשמה .דיינע חשוב'ע איידעלע צניעות'דיגע טעכטער ,ליבא ,פרומט
דבורה ,חי' בריינדל ,פערל ,און שרה'לע -דיינע לעכטיגע טעכטער ,זענען
אלע כולם אהובים ,כולם ברורים .דו האסט שוין ברוך השם המשכת
הדורות ,דו האסט שוין ברוך השם אן אייניקל וואס טראגט דיין נאמען,
וואס טראגט דעם נאמען פון דעם רבי'ן וואס דו ביסט געווען דבוק כל
ימיך .דער הייליגער רבי רפאל ,און דיין זכות ,און די זכות פונעם הייליגן
רבי'ן ,זאל מגן זיין ,ער זאל וואקסן גרויס ,געזונט און ערליך ,זען אידיש
נחת .דו האסט א חשוב'ע איידעם וואס האט דיך אויך אינזין שטענדיג,
געטריי און איבערגעגעבן פאר די משפחה.
ברוך השם ,דו קענסט רואיג זאגן' ,שלא נבוש ולא נכלם לא בעולם
הזה ולא בעולם הבא' .אונז שעמען מיר זיך נישט ,ברוך השם ,אלעס
דיינע כוחות וואס דו האסט אריינגעלייגט ,דיין עבודה ,דיינע שבתים,
דיינע ניגונים ,דיין ווארימקייט ,לא יאומן כי יסופר.
עס קומט יעצט דער הייליגער טאג ,האסט דיינע ברידערס וואס האבן
דיך אינזין ,יעדער איינער טוט פאר דיין נשמה .יעדער טוט אויף זיין
אופן ,איינער מיטן לימוד ,איינער מיט צדקה ,איינער מיט מעשים טובים.
אלע טוען ,אלע האבן דיך אינזין ,אלע דיינע שוועסטערס האבן דיך
אינזין .פארגעס נישט פון אונז ,פארגעס נישט .איך זאג נאכאמאל,
פארגעס נישט דעם שורש ,דאס זענען אלעס ענפים ,פירות ועלים.
פארגעס נישט דעם שורש ,פארגעס נישט מיך ,איך בעט דיך .איך רעד
‡Ô¯‰ Ê"Ù˘˙ '˜‰ ÔÂÈˆÏ 'ÈÏÚ È˘Â·Ï פ
אפן ,חיים יהודה ,איך בעט דיך ,האב מיך אינזין .דארט אויבן קענסטו
פועל'ן אסאך גרינגער ,ארויפצוטראגן א תפלה פון דא איז נישט לייכט,
אונטערוועגנס דארף עס דורכגיין פארשידענע דורכגענג ביז מען לאזט
אדורך .אבער דו ביסט דאך שוין דארט נעבן כסא הכבוד ,לפני כסא
כבודך ,ויכון בחסד כסאך ,דו ביסט דאך שוין דארט.
עס קומט יעצט א גמר חתימה טובה ,בעט און פויעל ,אין בית המדרש
-אלע הנלוים עליך ,אלע מתפללים וואס זיי האבן געהאט א קשר מיט
דיר ,וואס זיי האבן געטון פאר דיר ,בכלל די מתפללים ,און בפרט דיינע
חברים ,דיינע ידידים ,וועמען דו האסט זיך אפגעגעבן מיט זיי אין בית
המדרש ,און דיינע תלמידים וואס דו האסט געלערנט תורה מיט זיי .עס
קומט יעצט יום הקדוש ,מסכת יומא איז דאך געווען דיין מסכתא ,די
מסכתא פון יום כיפור .און דיינע ידידים אהובים ,וואס דו האסט דיך
אוועקגעגעבן שטילערהייט ,קיינער ווייסט נישט וואס דו האסט געטון
אין לעבן .איך בין דאך געגאנגען מיט דיר ,נישט מער געדאכט ביי קיין
אנדערע ,דער אייבערשטער זאל אפהיטן .איך בין דאך געגאנגען מיט
דיר ,יעדעס מאל בין איך געגאנגען מיט דיר .איך האב דיך נישט געקענט,
שטיל ,באשיידן ,קיין קרעכץ נישט ,קיין תרעומות ,גארנישט ,נאר איידל.
און דיינע חברים האבן דיך אויך נישט געקענט ,דיין הארץ ,דיין געפיל,
דיין איבערגעגעבנקייט .יעצט איז א זמן וואס דו זאלסט מתפלל זיין פאר
זיי .יעדער דארף האבן א גוט יאר ,יעדער דארף האבן א געבענטשט יאר,
א געהאלפן יאר.
עס קומט א נייע יאר תשפ"ז .איך מיין -דו ביסט דאך געווען א חכם,
א מבין ,דו ביסט געווען קלוג ,קלוג ,קלוג .דו קענסט דארט ערלעדיגן
עפעס ,אז מען זאל שוין שיקן דעם גואל צדק .כלל ישראל קען שוין נישט
אזוי אנגיין ,מען האט נישט קיין כח ,מען איז צוזאמגעבראכן ,מען זעט
נישט קיין לעכטיגקייט ,מען זעט נישט קיין ישועה ,לדוד ה' אורי וישעי.
בעט ,זע ,זיי מעורר רחמים דארט אויבן ,האסט דאך דעם הייליגן
רבי'ן וואס דו ליגסט דא תוך צלו ,בצל כנפיך תסתירני ,דו ביסט דאך
באהאלטן דארטן ,בצל כנפיו ,דו ביסט דאך על כנפי השכינה .זע צו טון,
און זיי מעורר רחמים ,און בעט דעם אייבערשטן זאל רחמנות האבן,
פא ‡Ô¯‰ Ê"Ù˘˙ '˜‰ ÔÂÈˆÏ 'ÈÏÚ È˘Â·Ï
עלינו ועל כל ישראל ,עס זאל שוין זיין יקיצו וירננו שוכני עפר ,מיר זאלן
דיך שוין זען צוריק ,אונז ווארט מיר דיך מתוך שמחה צו זען מיט דעם
גוף אויף דער וועלט ,מיטן אייבערשטנס הילף וועלן מיר זוכה זיין צו א
גמר חתימה טובה יעדער איינער.
זאל דער אייבערשטער העלפן אז דיין זכות זאל מגין זיין אויף יעדן
איינעם ,און מיר זאלן אלע געהאלפן ווערן מיט א דבר ישועה ורחמים,
און מען זאל זוכה זיין מקבל זיין פני משיח צדקנו במהרה דידן אמן.
