gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish

שבוע: סוכות (2026-09-21)

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בים‬ ‫בסיעתא דשמיא‬ ‫הר‬ ‫כות‬ ‫גליון פרדס התורה‬ ‫ב לז‬ ‫תנד‬ ‫חג הסוכות ‪ -‬א'‬ ‫נ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫אידיש‬ ‫א קוואל‬ ‫פון חיזוק‬ ‫סוכות • שמחת בית השואבה • בדרכי רבותינו‬ ‫הילולא דצדיקיא • מעיין הידיעות‬ ‫אינעם גליון‪:‬‬ ‫י"ל ע"י מערכת‬ ‫‪ 3‬בפתח היו"ט‬ ‫'פרדס התורה' לכתיבת‬ ‫ועריכת שיעורי מורינו‬ ‫‪ 10‬ולקחתם לכם‬ ‫הרב שליט"א‬ ‫‪ 17‬שמחת בית השואבה‬ ‫•••‬ ‫הגליון יצא לאור בהסכמת גדולי‬ ‫ישראל בארץ הקודש‪ ,‬דייני העדה‬ ‫‪ 20‬סוכות אין טבריא של מעלה‬ ‫החרדית‪ ,‬וגדולי רבני ארה"ב‬ ‫‪ 25‬בדרכי רבותינו‬ ‫(ההסכמות במילואם נמצא‬ ‫בספר 'טבריא של מעלה'‬ ‫שיצא לאור ע"י מורינו הרב שליט"א)‬ ‫‪ 29‬הילולא דצדיקיא‬ ‫•••‬ ‫‪ 32‬מעין הידיעות‬ ‫די גליונות קען מען באקומען‬ ‫ביי די פאלגענדיגע לאקאלן‪:‬‬ ‫קרית יואל‬ ‫בארא פארק‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫ביהמ״ד שומרי שבת‬ ‫‪97 Acres Rd.‬‬ ‫‪5302 13 Ave.‬‬ ‫ביהמ״ד עדת יראים וויען‬ ‫לעיקוואד‬ ‫‪1350 50 St.‬‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫ביהמ״ד הדרת קודש‬ ‫‪12 America Ave.‬‬ ‫סוואליווע‬ ‫ביהמ״ד סאטמאר‬ ‫‪4801 15 Ave.‬‬ ‫‪405 Forest Ave.‬‬ ‫וויליאמסבורג‬ ‫ביהמ״ד צאנז‬ ‫בנין בראך למטה‬ ‫קלויזענבורג‬ ‫לאקער ‪#405‬‬ ‫‪25 Havens Ave.‬‬ ‫‪Bedford Cor. Park‬‬ ‫ביהמ״ד בעלזא‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫‪44 Grove Springs‬‬ ‫‪801 Bedford Ave.‬‬ ‫‪Ct.‬‬ ‫מאורות‬ ‫טאמס ריווער‬ ‫‪218 Wallabout St.‬‬ ‫ביהמ״ד קהל בני יששכר‬ ‫מאנסי‬ ‫‪1767 Whitesville Rd.‬‬ ‫ביהמ״ד זוועהיל‬ ‫פלטבוש‬ ‫‪101 W Maple Ave.‬‬ ‫‪MB VINEYARD‬‬ ‫שיינער'ס שול‬ ‫‪3012 AVE J‬‬ ‫‪18 Forshay Rd.‬‬ ‫•••‬ ‫פרנס הגליון‬ ‫©‬ ‫נתנדב לז"נ‬ ‫להצטרפות קבלת שיעורי מורינו‬ ‫הרה"ק רבינו יואל‬ ‫הרב שליט"א והגליונות באימייל‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבינו חנני' יו"ט‬ ‫ניתן לפנות‪:‬‬ ‫ליפא זצוקללה"ה מסאטמאר‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫ע"י הרוצה בעילום שמו הי"ו‬ ‫להצטרפות קבלת הגליונות לבד‬ ‫ולזכות ברכה והצלחה בכל ענינים‬ ‫באימייל‪ ,‬ניתן לפנות‪:‬‬ ‫‪pardesgilyones@gmail.com‬‬ ‫פ ‪+‬רדס‬ ‫יו"ט סוכות ‪ -‬א'‬ ‫תשפ"ז‬ ‫שיעורי‬ ‫הרה''ג רבי יששכר יהודה‬ ‫ה ‪+‬ת ור‪+‬ה‬ ‫גליון ‪47‬‬ ‫בערקוי שליט''א‬ ‫אב''ד פרדס התורה‬ ‫מח"ס שו"ת יהודה מחוקקי‬ ‫זכות פטרון השנה נתנדב לעילוי נשמת‬ ‫אלטע פערל רויזא בת הרה"ח ר' חיים משה ע"ה‬ ‫נפטרה ו' ניסן תשפ"ו אחר קבלת יסורים באהבה ובאמונה ובטחון‪,‬‬ ‫אידיש‬ ‫והיתה למופת לזה לכל משפחתה ומכירי' • ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫בפתח היו"ט‬ ‫דער סוד פון שמחה‪ :‬אפילו דו האסט ָנאר 'געוואלט' זיין גוט‬ ‫דער געוואלדיגער כח פון שאיפות און רצונות ‪ -‬חלק א'‬ ‫קללות"‪.‬‬ ‫יו”ט סוכות זיבן טעג "בשנה" ‪ -‬אין‬ ‫די שמחה פון סוכות אויף א‬ ‫פרעגט דער הייליגער 'אבני‬ ‫דעם יאר‪ .‬פרעגט דער הייליגער‬ ‫גאנץ יאר‬ ‫נזר' זי"ע‪ ,‬וואס איז פשט אז דוקא‬ ‫'שם משמואל' זי"ע (שנת תרע"ח)‪,‬‬ ‫די צ"ח כבשים זענען מבטל די צ"ח‬ ‫וואס איז אזוי באזונדער ביי יו”ט‬ ‫"זמן שמחתנו"‪.‬‬ ‫קללות?‬ ‫סוכות אז די תורה זאגט דאס‬ ‫מיר גייען יעצט אריין אין א‬ ‫זאגט דער אבני נזר א מורא'דיגן‬ ‫ווארט "בשנה"? וואס האט יו”ט‬ ‫יו”ט וואס די תורה הקדושה זאגט‬ ‫יסוד‪ .‬מיר ווייסן אז אין די תוכחה‬ ‫סוכות צוטון מיט די גאנצע יאר?‬ ‫אונז אז דאס איז א זמן וואס מיר‬ ‫אין פרשת כי תבוא שטייען‬ ‫עס זענען דאך דא דריי רגלים‪:‬‬ ‫שעפן זיך ָאן מיט שמחה‪ .‬ווי דער‬ ‫אלערליי נישט גוטע זאכן וואס‬ ‫פסח‪ ,‬שבועות און סוכות; וואס איז‬ ‫הייליגער טריסקער מגיד זי"ע‬ ‫זענען געשען צו כלל ישראל‪ .‬די‬ ‫סוכות מער פון פסח און שבועות‪,‬‬ ‫ברענגט נאך פון זיין טאטן‪ ,‬דער‬ ‫נאר‪ ,‬וואס איז די סיבה‬ ‫שאלה איז ָ‬ ‫אז דוקא ביי אים שטייט אז ער‬ ‫טשערנאבלער מגיד זי"ע‪ ,‬אז דאס‬ ‫דערצו? יעדער ווייסט דאך דעם‬ ‫האט צוטון מיט די גאנצע יאר?‬ ‫וואס מיר זאגן "זמן שמחתנו"‪ .‬איז‬ ‫כלל "אין יסורים בלא חטא ואין‬ ‫זאגט דער הייליגער שם‬ ‫מלשון "זימן" ‪ -‬ד‪ .‬מ‪ .‬אז מען גרייט‬ ‫יסורים בלא עוון"‪ .‬אזוי ווי דער‬ ‫משמואל‪ .‬רש"י אין פרשת פינחס‬ ‫יעצט ָאן שמחה אויף א גאנץ יאר‪.‬‬ ‫הייליגער רבי חנינא בן דוסא האט‬ ‫(במדבר כט‪ ,‬יח) ברענגט אראפ דעם‬ ‫ער לייגט צו אז סוכות האט‬ ‫געזאגט (ברכות לג‪ ,‬א) "אין ערוד ממית‬ ‫מדרש אז יו”ט סוכות איז מען‬ ‫א "כח להמתיק הדינים מעל כל‬ ‫אלא החטא ממית"‪ .‬אין אנדערע‬ ‫מקריב צ"ח (‪ )98‬כבשים‪ .‬דאס איז‬ ‫ישראל‪ ,‬ולהמשיך עליהם שמחה‬ ‫ווערטער‪ ,‬אלע נישט גוטע זאכן פון‬ ‫כדי מבטל צו זיין די צ"ח קללות‬ ‫וחדוה ואורה על כל השנה"‪ .‬דאס‬ ‫די תוכחה קומען צוליב עבירות‪.‬‬ ‫וואס שטייען אין משנה תורה‬ ‫נאר גרייט דער יו”ט‬ ‫טייטש‪ ,‬נישט ָ‬ ‫(פרשת כי תבוא)‪ .‬די זעלבע זאך זאגט‬ ‫סוכות אן פרייליכקייט פאר א‬ ‫'שמחה' ‪ -‬דער שליסל צו‬ ‫נאר עס גרייט אויך ָאן‬ ‫גאנץ יאר‪ָ ,‬‬ ‫מען אין דעם פיוט פונעם צווייטן‬ ‫מבטל זיין די תוכחה‬ ‫טאג סוכות‪" :‬רציתי שֹיים שמונה‬ ‫דעם אלע שפע פארן גאנצן יאר‪.‬‬ ‫אבער דא שטעלט זיך א קשיא‪:‬‬ ‫ותשעים‪ ,‬כליה בם תוכחות שמונה‬ ‫ותשעים"‪ .‬דאס טייטש‪" :‬איך האב‬ ‫דאס מבטל זיין די צ"ח קללות‬ ‫ווי אזוי קומט עס בכלל אז א‬ ‫אידיש קינד זאל טון ַאן עבירה?‬ ‫מרצה געווען דעם רבוש”ע כביכול‬ ‫אין פסוק שטייט (ויקרא כג‪ ,‬מא)‬ ‫ווי אזוי קען א מענטש זיך אזוי‬ ‫מיט די צ"ח לעמעלעך‪ ,‬און מיט‬ ‫"וְ ַח ּגֹ ֶתם אֹתוֹ ַחג לַ ה'‪ִ ׁ ,‬ש ְב ַעת יָ ִמים‬ ‫באנארישן?‬ ‫דעם האב איך מבטל געווען די צ"ח‬ ‫ַ ּב ׁ ּ ָשנָ ה"‪ .‬מען דארף פראווען דעם‬ ‫‪3‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז א גאנצע נאכט‬ ‫באקומען אלע גוטע השפעות‪ ,‬זאל‬ ‫בפרט בזמן שבית המקדש היה‬ ‫האט מען זיך געפרייט אין בית‬ ‫ער זען צו דינען דעם אייבערשטן‬ ‫קיים‪ ,‬ווען מען האט געזען כהנים‬ ‫המקדש ווייל מען גייט אינדערפרי‬ ‫מיט שמחה‪.‬‬ ‫בעבודתם‪ ,‬לוים בדוכנם וישראל‬ ‫מקריב זיין דעם קרבן התמיד‪ ,‬וואס‬ ‫זאגט דער הייליגער אבני נזר‪,‬‬ ‫במעמדם‪ ,‬און עס איז געווען א‬ ‫נארמאל איז עס נאר מיט ניסוך‬ ‫אז יו”ט סוכות‪ ,‬ווען מען דינט‬ ‫גילוי פון השראת השכינה‪ ,‬און מיר‬ ‫היין‪ ,‬אבער יעצט סוכות איז אויך‬ ‫דעם אייבערשטן מיט שמחה אין‬ ‫האבן געהאט די הייליגע נביאים‬ ‫דא ניסוך המים‪ .‬ד‪.‬ה‪ .‬אז די גאנצע‬ ‫"זמן שמחתנו"‪ ,‬דוקא דעמאלטס‬ ‫און צדיקים‪ .‬ווי אזוי איז מען בכלל‬ ‫שמחה איז געווען א 'הכנה' פארן‬ ‫זענען די צ"ח כבשים מבטל די צ"ח‬ ‫צוגעקומען צו אזא נארישקייט אז‬ ‫קרבן תמיד‪ .‬און מיר אלע ווייסן אז‬ ‫קללות‪ .‬ווייל ווען מען האט מקריב‬ ‫מען זאל טון עבירות?‬ ‫דער קרבן תמיד איז געווען דער‬ ‫געווען די צ"ח כבשים מיט אזא‬ ‫זאגט דער הייליגער אבני נזר‪,‬‬ ‫ערשטער קרבן‪ ,‬איינמאל מען האט‬ ‫שמחה ביי די שמחת בית השואבה‬ ‫די תורה הקדושה גיט אונז דעם‬ ‫מקריב געווען דעם קרבן תמיד‪,‬‬ ‫‪ -‬וואס דאס איז אלץ געווען א הכנה‬ ‫שליסל דערצו‪ .‬דער גאנצער‬ ‫האט מען שוין געקענט מקריב זיין‬ ‫צו מקריב זיין דעם קרבן תמיד‬ ‫פראבלעם איז געווען ווייל‬ ‫אלע אנדערע קרבנות‪.‬‬ ‫און מנסך זיין די מים ‪ -‬און מען‬ ‫מען האט נישט געדינט דעם‬ ‫קומט אויס אז די הקרבת‬ ‫האט געטון די עבודת הקרבנות‬ ‫אייבערשטן מיט שמחה‪ .‬אין פסוק‬ ‫הקרבנות יו”ט סוכות האט זיך‬ ‫מיט אזא געוואלדיגע שמחה‪,‬‬ ‫"ת ַחת ֲא ׁ ֶשר לֹא‬ ‫שטייט (דברים כח‪ ,‬מז) ַּ‬ ‫דעמאלטס האט עס מבטל געווען‬ ‫ש ְמ ָחה ו ְּבטוּב‬ ‫ָע ַב ְד ָּת ֶאת ה' ֱאל ֶֹק ָ‬ ‫יך ְ ּב ִ ׂ‬ ‫אנגעפאנגען מיט דעם קרבן‬ ‫תמיד‪ ,‬וואס האט געהאט א‬ ‫די צ"ח קללות‪ .‬ווייל איינמאל מען‬ ‫לֵ ָבב ֵמרֹב ּכֹל"‪ .‬זאגט דער הייליגער‬ ‫געוואלדיגע הכנה א גאנצע נאכט‬ ‫איז בשמחה‪ ,‬ווערט אויטאמאטיש‬ ‫אר"י הקדוש‪ ,‬אז מען דארף דינען‬ ‫מיט א געוואלדיגע שמחה‪ .‬ממילא‬ ‫מבטל די גאנצע תוכחה‪.‬‬ ‫דעם אייבערשטן אזוי בשמחה‪,‬‬ ‫זענען די צ"ח כבשים וואס מען‬ ‫מער ווי אלע אוצרות‪.‬‬ ‫האט מקריב געווען יו”ט סוכות‬ ‫שמחת בית השואבה‪ :‬די‬ ‫ד‪.‬ה‪ .‬כל זמן א איד דינט דעם‬ ‫געקומען מיט א געוואלדיגע‬ ‫שמחה פון א הכנה צו א מצוה‬ ‫אייבערשטן מיט שמחה‪ ,‬קען דער‬ ‫שמחה פון שמחת בית השואבה‬ ‫רוח שטות פונעם יצר הרע נישט‬ ‫פון די גאנצע נאכט‪.‬‬ ‫אריינקומען און אים פארדרייען‬ ‫מיר וועלן אביסל מרחיב זיין‬ ‫דעם קאפ‪ .‬דארט וואו עס איז דא‬ ‫דער גרויסער כח השמחה‬ ‫דעם דיבור‪.‬‬ ‫שמחה‪ ,‬דארט איז דא השראת‬ ‫וואס איז משפיע אויפ'ן גאנצן‬ ‫מיר ווייסן דאך אז אין דעם‬ ‫השכינה‪ ,‬ווי עס שטייט "עוז וחדוה‬ ‫יאר‬ ‫פינפטן פרק אין מסכת סוכה‪ ,‬פרק‬ ‫במקומו"‪ .‬אז א איד איז בשמחה‪,‬‬ ‫החליל‪ ,‬פאנגט זיך אן די משנה מיט‬ ‫האט ער שטארקייט און השראת‬ ‫יעצט פארשטייט מען פארוואס‬ ‫שמחת בית השואבה‪ .‬עס איז דא א‬ ‫השכינה‪ ,‬ער דינט דעם אייבערשטן‬ ‫דאס איז מבטל די צ"ח קללות‪.‬‬ ‫גרויסע מחלוקת צווישן רש"י און‬ ‫און טוט נישט קיין עבירות‪.‬‬ ‫זאגט דער הייליגער שם משמואל‪:‬‬ ‫דעם רמב"ם וואס פונקטליך איז‬ ‫אבער דער יצר הרע קומט און‬ ‫לויט דעם וועלן מיר יעצט מסביר‬ ‫געווען די שמחת בית השואבה‪,‬‬ ‫דרייט אן דעם מענטש ער זאל‬ ‫זיין די באזונדערע גרויסקייט פון‬ ‫אויף וואס די הייליגע חז"ל זאגן‪:‬‬ ‫נישט זיין בשמחה‪ ,‬און איינמאל‬ ‫יו”ט סוכות‪ .‬ער זאגט אזוי‪ :‬א גאנץ‬ ‫"מי שלא ראה שמחת בית השואבה‬ ‫דער מענטש איז נישט בשמחה‪,‬‬ ‫יאר האט מען געטון עבודות‪ ,‬אבער‬ ‫לא ראה שמחה מימיו"‪.‬‬ ‫קען חלילה שורה זיין חלילה‬ ‫אזוי ווי די עבודות זענען נישט‬ ‫קומט רש"י און ער מסביר וואס‬ ‫די סטרא אחרא‪ .‬פון דארט און‬ ‫געווען מיט שמחה‪ ,‬האט עס נישט‬ ‫די גרויסע שמחה איז געווען‪ .‬זאגט‬ ‫ווייטער קומט א רוח שטות וואס‬ ‫געברענגט די ריכטיגע השפעה‪ .‬א‬ ‫רש"י‪" :‬בית השואבה‪ ,‬כל שמחה‬ ‫פארדרייט אים דעם קאפ‪ ,‬און‬ ‫גאנץ יאר האט מען געטון עבירות‪,‬‬ ‫זו אינו אלא בשביל ניסוך המים‪,‬‬ ‫נעבעך טוט ער עבירות‪ ,‬וואס דאס‬ ‫וואס פארשטייט זיך עס האט‬ ‫כדמפרש ושאבתם מים בששון"‪.‬‬ ‫האט גורם געווען די תוכחה‪ .‬זאגט‬ ‫נישט געברענגט קיין גוטע זאכן‪,‬‬ ‫דאס איז געווען כדי "לחבב את‬ ‫דער הייליגער אבני נזר‪ ,‬קומט‬ ‫הן ברוחניות והן בגשמיות‪.‬‬ ‫המצוות"‪" .‬שמחת בית השואבה‬ ‫אויס אז איך האב דא א שליסל צום‬ ‫יעצט קומט דער יו”ט סוכות‪ ,‬און‬ ‫לכבוד שאיבת ניסוך המים‪,‬‬ ‫גאנצן געשעפט‪ ,‬אויב א מענטש‬ ‫איך האב אזא כח מיט די שמחה אז‬ ‫ומחללים בחלילים ובכנורות"‪.‬‬ ‫וויל דינען דעם אייבערשטן און‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪4‬‬ ‫און יעצט בזמן הזה איז דא‬ ‫מיר גרייטן זיך צו צום הייליגן יו”ט‬ ‫איך גיי מתקן זיין די גאנצע יאר!‬ ‫די מצוה פון סעודת יו”ט‪ .‬עס‬ ‫סוכות‪:‬‬ ‫ממילא גייען אלע עבודות פון א‬ ‫איז געוואלדיג‪ ,‬מען איז משקיע‪,‬‬ ‫מען גרייט זיך צו צום יו”ט‬ ‫גאנץ יאר וואס זענען נישט געטון‬ ‫ווי די הייליגע גמרא (פסחים סח‪,‬‬ ‫אנדערש ווי צו אלע ימים טובים‪.‬‬ ‫געווארן מיט שמחה‪ ,‬נהפך ווערן‬ ‫ב) זאגט‪" ,‬אמר רב יוסף‪ ,‬בעצרת‬ ‫לאמיר נעמען פאר א דוגמה‬ ‫צו שמחה‪ ,‬און אזוי וועלן די גאנצע‬ ‫כולי עלמא מודו דבעינן נמי לכם"‪.‬‬ ‫'פסח'‪ .‬מען גרייט זיך אן און מען‬ ‫צ"ח קללות פון א גאנץ יאר אויך‬ ‫מען איז משקיע אנצוגרייטן די‬ ‫באקט מצות‪ .‬מען פאנגט שוין ָאן‬ ‫נהפך ווערן לשמחה‪.‬‬ ‫סעודת יו”ט‪ ,‬און נאכדעם נאך אויף‬ ‫צו שניידן ווייץ חדשים פארדעם‪,‬‬ ‫זאגט דער שם משמואל‪ ,‬דאס‬ ‫זיין א הייליגע נאכט‪ ,‬תיקון ליל‬ ‫אבער על פי רוב‪ ,‬דאס וואס מען‬ ‫איז דער פשט אין פסוק‪" :‬וְ ַח ּגֹ ֶתם‬ ‫שבועות‪ ,‬מיט ַאן עבודת הקודש‬ ‫איז משקיע ביים אנגרייטן די‬ ‫אֹתוֹ ַחג לה' ִׁש ְב ַעת יָ ִמים"‪ .‬ווען‬ ‫פון די הייליגע תפילות‪ ,‬די הייליגע‬ ‫ווייץ‪ ,‬מען מאלט מעל און מען‬ ‫דו וועסט זיין בשמחה דעם יו”ט‬ ‫הקדמות און די הייליגע קריאת‬ ‫נוצט כמעט דאס גאנצע מעל‪.‬‬ ‫"ב ׁ ּ ָשנָ ה"‬ ‫סוכות‪ ,‬וועסטו זוכה זיין ַ ּ‬ ‫התורה‪ .‬נאכדעם עסט מען די צוויי‬ ‫ביים קנעטן‪ ,‬וועלגערן און באקן‬ ‫צו קענען מתקן זיין די גאנצע יאר‪.‬‬ ‫סעודות זכר לשתי הלחם‪ .‬דאס‬ ‫די מצות‪ ,‬קומט דאס ב"ה ארויס‬ ‫דאס איז דער הפלא'דיגער כוח פון‬ ‫וואס מען האט משקיע געווען‬ ‫געוואלדיג כמעט דאס גאנצע טייג‬ ‫דעם יו”ט סוכות‪.‬‬ ‫אין די סעודות פאר יו”ט און‬ ‫און אלע מצות וואס מען באקט‪.‬‬ ‫אנגעגרייט כיד המלך‪ ,‬עסט מען‬ ‫פאר'ן‬‫וואס מען איז משקיע ַ‬ ‫דער גרויסער ענין פון 'הכנה‬ ‫יו”ט און מען איז מקיים דעם יו”ט‬ ‫יו”ט‪ ,‬קומט ארויס בשלימות‪.‬‬ ‫למצוה' ‪ -‬מען גייט 'בּ ַאלד'‬ ‫שבועות‪ .‬ווי עס שטייט אין דער‬ ‫די זעלבע זאך איז מיט אנגרייטן‬ ‫שעפן וואסער‬ ‫ּ‬ ‫גמרא‪ ,‬דער "לכם" דאס איז דער‬ ‫די מאכלי יו”ט‪ .‬מען גרייט ָאן‬ ‫יום שניתנה בו תורה‪ ,‬און מיר ווייזן‬ ‫לאמיר זיך אבער מתבונן זיין א‬ ‫דעם וויין מיט אלע מאכלי יו”ט‪,‬‬ ‫מינוט און אריינטראכטן אין דער‬ ‫ווי מיר פרייען זיך מיט דער תורה‪,‬‬ ‫וואס די נשים צדקניות לייגן‬ ‫אז אפילו דער גוף הגשמי פרייט‬ ‫געוואלדיגער שמחה פון שמחת‬ ‫אריין א געוואלדיגן כוח; וואס‬ ‫בית השואבה‪ .‬בעצם האט מען‬ ‫זיך מיט מיט א מורא'דיגע שמחה‬ ‫מען איז משקיע‪ ,‬קומט ב"ה אויס‬ ‫פון דעם יום קבלת התורה‪.‬‬ ‫געטאנצן א גאנצע נאכט‪ .‬פארוואס‬ ‫געוואלדיג‪ .‬און ווען עס קומט יו”ט‪,‬‬ ‫האט מען געטאנצן? דער לשון איז‬ ‫אבער לאמיר יעצט גיין צום‬ ‫האט מען פיינע מאכלים לכבוד די‬ ‫"שמחת בית השואבה"‪ ,‬ווייל מען‬ ‫יו”ט סוכות‪.‬‬ ‫סעודות יו"ט‪ .‬מען גרייט ָאן דאס‬ ‫גייט שעפן וואסער‪ .‬קומט אויס‬ ‫יו”ט סוכות איז א יו”ט וואס מען‬ ‫הויז‪ ,‬מען רוימט עס אויס ‪ -‬אנשים‪,‬‬ ‫אז מען האט זיך געפרייט אויף א‬ ‫גרייט זיך ָאן און מען איז משקיע‬ ‫נשים וטף‪ .‬מען איז בודק חמץ‪ ,‬און‬ ‫הכנה פון א מצוה‪.‬‬ ‫א געוואלד‪ ,‬אבער דער פועל יוצא‬ ‫ווען דער יו”ט קומט אריין‪ ,‬זעט‬ ‫והלא דבר הוא? מיר ווייסן דאך‬ ‫איז בכלל נישט לויט דער השקעה‪.‬‬ ‫מען אז אזוי סאך ווי מען האט‬ ‫שטענדיג פון דער געוואלדיגער‬ ‫לאמיר זען‪ :‬ווען מען גייט קויפן די‬ ‫משקיע געווען‪ ,‬זענען די תוצאות‬ ‫שמחה של מצוה ווען מען טוט‬ ‫ד' מינים‪ ,‬איז מען בודק צענדליגער‬ ‫הונדערט פראצענט; דאס הויז איז‬ ‫א מצוה‪ ,‬אבער דא האט מען זיך‬ ‫אתרוגים‪ ,‬צענדליגער הדסים‪,‬‬ ‫ב"ה ריין‪.‬‬ ‫געפרייט א גאנצע נאכט אויף א‬ ‫לולבים און ערבות‪ .‬מען גייט פון‬ ‫לאמיר גיין צום יו”ט 'שבועות'‪.‬‬ ‫הכנה פאר א מצוה ‪ -‬מען גייט‬ ‫איין מוכר צום צווייטן‪ ,‬מען גייט‬ ‫פאר'ן יו”ט שבועות גרייט מען‬ ‫ַ‬ ‫ּ‬ ‫שעפן וואסער‪.‬‬ ‫'בּ ַאלד'‬ ‫פון איין דיין צום צווייטן‪ ,‬און מען‬ ‫זיך ָאן‪ ,‬מען ציילט ספירה‪ .‬בזמן‬ ‫זען מען פון דא א געוואלדיגער‬ ‫איז משקיע אין אזוי סאך אתרוגים‪,‬‬ ‫שבית המקדש היה קיים האט‬ ‫לימוד‪ ,‬אז מען דארף זיך פרייען‬ ‫הדסים און לולבים‪ ,‬אבער למעשה‬ ‫מען מקריב געווען די שתי הלחם‬ ‫פאר די הכנה אליינס‪.‬‬ ‫נעמט מען בכלל נישט די אלע‬ ‫און די קרבנות‪ .‬מען איז משקיע‪,‬‬ ‫אתרוגים און הדסים וואס מען‬ ‫מען גרייט ָאן די שתי הלחם און די‬ ‫די באזונדערע הכנה פון‬ ‫האט משקיע געווען דערין צייט‬ ‫קרבנות‪ ,‬און ב"ה‪ ,‬דאס וואס מען‬ ‫סוכות קעגן אנדערע ימים‬ ‫און כוח‪ .‬צום סוף‪ ,‬טרעפט מען איין‬ ‫האט משקיע געווען איז דער פועל‬ ‫טובים‬ ‫אתרוג מיט די אנדערע מינים‪ ,‬און‬ ‫יוצא ‪ -‬מען האט מקריב געווען די‬ ‫פאר'ן יו”ט‪ .‬קומט‬ ‫דאס נוצט מען ַ‬ ‫קרבנות און די שתי הלחם‪ ,‬עס איז‬ ‫נאך א יסודיות'דיגע זאך וואס‬ ‫אויס אז מען האט משקיע געווען‬ ‫געוואלדיג‪.‬‬ ‫מען דארף זיך מתבונן זיין ווען‬ ‫‪5‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫כוחות לשם שמים‪ .‬ווען א מענטש‬ ‫דא שטעקט אבער א טעות‪ .‬ווייל‬ ‫אין פיל מער ווי דעם וואס מען‬ ‫לייגט אריין כוחות אין א מצוה‬ ‫א מענטש רעדט זיך איין אז עבודת‬ ‫נעמט למעשה‪.‬‬ ‫און ער האט נישט מצליח געווען‬ ‫נאר דער צווייטער חלק‬ ‫השם איז ָ‬ ‫די זעלבע זאך איז מיט בויען‬ ‫אויפצושטיין פארטאגס אדער זיך‬ ‫‪ -‬ווען מען האט שוין געענדיגט‬ ‫די סוכה‪ .‬יעדער איינער ווייסט‪,‬‬ ‫צו היטן די אויגן‪ ,‬אבער ער גייט‬ ‫א מסכתא‪ ,‬ווען מען איז יא‬ ‫מען קען האבן א סוכה משנה‬ ‫ווייטער ָאן און דעם נעקסטן טאג‬ ‫אויפגעשטאנען פארטאגס‪ ,‬ווען‬ ‫לשנה‪ ,‬אבער מען האקט נאכאמאל‬ ‫פרובירט ער נאכאמאל מיט גרויסע‬ ‫מען האט זיך אפגעהיטן די אויגן‬ ‫ברעטער‪ ,‬מען רוקט אהער און‬ ‫כוחות‪ ,‬דערמיט ווייזטו אז דו ביסט‬ ‫בשלימות אדער נישט גערעדט‬ ‫אהין דעם סכך‪ ...‬און ווען עס‬ ‫ַאן "אמת'ער עובד השם"‪.‬‬ ‫קיין לשון הרע‪ .‬א מענטש מיינט‬ ‫קומט צו מאכן די נוי סוכה‪ ,‬איז‬ ‫נאר דער פועל יוצא איז די‬ ‫אז ָ‬ ‫יעדעס יאר אן אנדערער מהלך און‬ ‫דער כוח פון 'שאיפות'‬ ‫עבודת השם‪ ,‬און ער ווייסט נישט‬ ‫אן אנדערע עבודה‪ ,‬און מען איז‬ ‫אז אוודאי איז דער צווייטער חלק‬ ‫משקיע אזוי סאך‪ .‬די אלע ברעטער‬ ‫עס קומט דער יו”ט סוכות און‬ ‫עבודת השם‪ ,‬אבער דער ערשטער‬ ‫עס אנטפלעקט אונז א מורא'דיגן‬ ‫און זאכן וואס מען האט משקיע‬ ‫חלק ‪ -‬די הכנה און דער רצון ‪ -‬איז‬ ‫סוד‪.‬‬ ‫געווען צייט דערין‪ ,‬נוצט מען עס‬ ‫אויך עבודת השם‪ .‬אין די ספרים‬ ‫פטמאל בכלל נישט‪ ...‬מען גרייט‬ ‫ָ‬ ‫ָא‬ ‫עבודת השם באשטייט פון צוויי‬ ‫הקדושים שטייט אז עס איז נאך‬ ‫זיך ָאן צו מאכן די נוי סוכה אויף‬ ‫חלקים‪ :‬די רצונות‪ ,‬די שאיפות און‬ ‫פיל חשוב'ער‪.‬‬ ‫איין זייט און אויף דער צווייטער‬ ‫די הכנות‪ ,‬און עס איז דא דער חלק‬ ‫פארוואס?‬ ‫זייט‪ ,‬און צום סוף נוצט מען עס‬ ‫פון טון די מצוה בפועל‪ .‬זאגט אונז‬ ‫ווייל די אלע רצונות‪ ,‬שאיפות‬ ‫נישט‪ ,‬אדער מען נוצט נאר א טייל‬ ‫דער רבוש”ע ביים יו”ט סוכות‪,‬‬ ‫און הכנות‪ ,‬בפרט אויב מען האט‬ ‫דערפון; עס איז בכלל נישט לויט‬ ‫"זמן שמחתנו"‪ ,‬אז דו גייסט זיין‬ ‫עס נישט געקענט אויספירן מכוח‬ ‫דער השקעה‪.‬‬ ‫פרייליך‪ .‬יעדער ווייסט אז ווען מען‬ ‫אל הפועל‪ ,‬דעמאלט האט מען א‬ ‫טוט א מצוה בפועל און מען לערנט‬ ‫והלא דבר הוא‪ ,‬וואס איז דער‬ ‫לב נשבר‪ ,‬און דער רבוש”ע נעמט‬ ‫ביאור הענין?‬ ‫די הייליגע תורה‪ ,‬איז "פקודי ה'‬ ‫דאס און זאגט‪" :‬דאס זענען די‬ ‫ישרים משמחי לב"‪" ,‬אין שמחה‬ ‫שיירי מצוה"‪ .‬דאס טרעפן מיר ביי‬ ‫כשמחת התורה"‪" ,‬שש אנכי על‬ ‫דער יסוד‪ :‬דער רצון און די‬ ‫די נענועים פון די ד' מינים‪ ,‬וואס‬ ‫אמרתך כמוצא שלל רב"‪ .‬יעדער‬ ‫הכנה זענען אליין ַאן 'עבודה'‬ ‫זענען "מעכב את הפורעניות"‪.‬‬ ‫ווייסט אז די הייליגע תורה מיט די‬ ‫חז"ל זאגן אונז אין מסכת אבות‪,‬‬ ‫דער תירוץ איז‪ ,‬אז דער רבוש”ע‬ ‫מצוות זענען די פרייליכסטע זאכן‬ ‫"לפום צערא אגרא" ‪ -‬די שכר איז‬ ‫אנטפלעקט אונז דא א מורא'דיגן‬ ‫אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫לויט דיין יגיעה‪ ,‬דיין שאיפות‪ ,‬דיין‬ ‫סוד אין עבודת השם‪.‬‬ ‫אבער דא ליגט א טעות‪ .‬מען‬ ‫הארעוואניע‪ ,‬און 'נישט' לויט די‬ ‫עבודת השם האט אין זיך צוויי‬ ‫נאר ווען‬‫מיינט אז די שמחה איז ָ‬ ‫לעמשה'דיגע פועל יוצא!‬ ‫חלקים‪ :‬עס איז דא דער חלק וואס‬ ‫מען טוט עס 'בפועל'‪ .‬אבער אויב‬ ‫לכאורה שטעלט זיך א קשיא‪:‬‬ ‫מען איז משקיע‪ ,‬די הכנה פאר דער‬ ‫איך האב א הכנה פאר א מצוה‪,‬‬ ‫מען האט דאך שוין יוצא געווען‬ ‫מצוה‪ .‬עס איז דא די השתוקקות‬ ‫גדרים וסייגים‪ ,‬שאיפות און רצונות‬ ‫די מצוה פון ד' מינים‪ ,‬מען האט‬ ‫פאר א מצוה און די רצונות פאר‬ ‫פאר א מצוה‪ ,‬ווער זאגט אז דאס‬ ‫שוין מקיים געווען "ולקחתם‬ ‫דער מצוה‪ ,‬אבער נישט אייביג‬ ‫איז חשוב? לכאורה ברענגט דאס‬ ‫לכם" די מינוט וואס מען האט זיי‬ ‫פירט מען אויס די אלע רצונות‪.‬‬ ‫נישט קיין שמחה‪ ,‬אדרבה‪ ,‬עס‬ ‫אויפגעהויבן‪ ,‬וואס איז דער פשט‬ ‫למשל‪ ,‬איך האב געוואלט‬ ‫צוברעכט א מענטש ווייל ער האט‬ ‫אז די נענועים זענען מעכב את‬ ‫אויפשטיין פארטאגס‪ ,‬איך האב‬ ‫עס נישט אויסגעפירט?!‬ ‫הפורעניות?‬ ‫געוואלט ענדיגן די מסכתא‪ ,‬איך‬ ‫דא קומט דער יו”ט סוכות און‬ ‫דער תירוץ איז‪ ,‬אז אפילו‬ ‫האב געוואלט דאווענען א 'נשמת'‬ ‫אנטפלעקט אונז‪ :‬דיינע רצונות‪,‬‬ ‫דו האסט שוין מקיים געווען‬ ‫מיט א ברען‪ ,‬איך האב געוואלט זיך‬ ‫דיינע שאיפות און דיינע הכנות‬ ‫די מצוה‪ ,‬זענען די רצונות און‬ ‫ָא ּפהיטן פון לשון הרע און רכילות‬ ‫למצוה‪ ,‬דאס גייט ברענגען די‬ ‫שאיפות וואס דו לייגסט אריין די‬ ‫אדער היטן די אויגן‪ ,‬אבער נישט‬ ‫גרעסטע שמחה‪ .‬אויף דעם איז‬ ‫וואס זענען מעכב את הפורעניות‪,‬‬ ‫אייביג האב איך אויסגעפירט מיינע‬ ‫מען געווען אויף א גאנצע נאכט‬ ‫ווייל דו ווייזט אז דו לייגסט אריין‬ ‫חלומות‪ ,‬רצונות און שאיפות‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪6‬‬ ‫האסטו נישט די הרגשה פון "כחי‬ ‫איינער ‪ -‬אפילו די פרויען וואס‬ ‫און מען האט געטאנצן שמחת‬ ‫ועוצם ידי"‪.‬‬ ‫זענען נישט געווען מחויב עולה‬ ‫בית השואבה‪ ,‬וואס חז"ל זאגן אויף‬ ‫דער הייליגער שינאווער רב‬ ‫רגל צו זיין און אויך די קטנים‬ ‫דעם‪" :‬מי שלא ראה שמחת בית‬ ‫זי"ע פלעגט זייער שטארק מפליא‬ ‫‪ -‬אלע זענען געקומען‪ ,‬קיינער‬ ‫השואבה לא ראה שמחה מימיו"‪.‬‬ ‫זיין אז א מענטש וואס האט‬ ‫פא ּ‬ ‫רפ ַאסן די‬ ‫האט נישט געוואלט ַ‬ ‫און וואס האט מען דארט‬ ‫געוואלט טון א מצוה און נישט‬ ‫שמחה‪.‬‬ ‫געטון?‬ ‫געקענט‪.‬‬ ‫און איבער וואס האט מען זיך‬ ‫עס איז געווען א 'הכנה למצוה'‪.‬‬ ‫געפרייט?‬ ‫דאס איז דער געוואלדיגער גילוי‬ ‫פארוואס?‬ ‫איבער די הכנה פאר א מצוה‪.‬‬ ‫פון טאנצן שמחת בית השואבה‬ ‫ווייל ווען איינער טוט א מצוה‬ ‫מען גרייט זיך צו‪ ,‬ווייל דער‬ ‫א גאנצע נאכט‪ .‬דער רבוש”ע‬ ‫בפועל‪" ,‬מי יאמר זכיתי לבי טהרתי‬ ‫רבוש”ע האט אונז דא געוואלט‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬איך גיי משפיע זיין‬ ‫מחטאתי"‪ ,‬ווער קען זאגן אז ער‬ ‫מגלה זיין אז שמחה איז נישט‬ ‫אזא געוואלדיגע שמחה‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫האט געטון די מצוה בשלימות?‬ ‫נאר ווען מען לערנט‪ ,‬דאווענט‬ ‫ָ‬ ‫תוספות ברענגט אראפ פונעם‬ ‫נאר‬‫אבער אויב דו האסט ָ‬ ‫אדער טוט א מצוה בפועל‪ .‬ווען דו‬ ‫ירושלמי‪ ,‬אז יונה הנביא האט‬ ‫'געוואלט'‪ ,‬זאגט דער שינאווער‬ ‫דעמאלטס עולה רגל געווען‪ ,‬און‬ ‫גרייטסט זיך ָאן‪ ,‬דו האסט רצונות‪,‬‬ ‫רב‪ ,‬אז אזוי ווי דער מענטש 'וויל'‪,‬‬ ‫פון דארט האט אויף אים גערוט די‬ ‫שאיפות און השתוקקות‪ ,‬איז דאס‬ ‫ווערט דאס גערעכנט ווי ער האט‬ ‫אליינס שוין א שמחה‪ ,‬און עס איז‬ ‫רוח הקודש ביז ער איז געווארן א‬ ‫עס שוין געטון בשלימות‪.‬‬ ‫זייער מעגליך אז דארט איז נאך א‬ ‫נביא‪.‬‬ ‫בפרט אז חז"ל זאגן‪" ,‬חשב‬ ‫גרעסערע שמחה‪.‬‬ ‫דער רבוש”ע זאגט‪ :‬איך גיי‬ ‫לעשות מצוה ונאנס‪ ,‬מעלה עליו‬ ‫דער הייליגער רבי ר' מענדלע‬ ‫משפיע זיין רוח הקודש און איך‬ ‫הכתוב כאילו עשאה" ‪ -‬כאילו דער‬ ‫וויטעבסקער זי"ע זאגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫גיי משפיע זיין שמחה‪ .‬אבער נישט‬ ‫אייבערשטער האט עס געטון‪.‬‬ ‫א מענטש האט זיך אנגעגרייט צו‬ ‫נאר א שמחה וואס‬ ‫סתם א שמחה‪ָ ,‬‬ ‫קאצקער זי"ע‪:‬‬‫זאגט דער הייליגער ָ‬ ‫טון א מצוה אבער ער האט עס‬ ‫חז"ל זאגן אויף איר "מי שלא ראה‬ ‫דער אייבערשטער זאגט "איך האב‬ ‫נישט געקענט אויספירן‪ ,‬איז דאס‬ ‫שמחת בית השואבה לא ראה‬ ‫עס געטון!" ‪ -‬און אז דער רבוש”ע‬ ‫די גרעסטע שלימות‪ .‬פארוואס?‬ ‫שמחה מימיו"‪ .‬עס איז געווען אזוי‬ ‫האט עס געטון‪ ,‬איז עס אוודאי‬ ‫ווייל יעצט האט ער א לב נשבר‪.‬‬ ‫גרויס‪ ,‬אז מען האט געדארפט‬ ‫בשלימות‪...‬‬ ‫און וויבאלד דו האסט א לב נשבר‪,‬‬ ‫מאכן א תיקון גדול‪ ,‬ווייל יעדער‬ ‫דער געוואלדיגער כח פון שאיפות און רצונות ‪ -‬חלק ב'‬ ‫וויבאלד איר האט געטון מיין רצון‬ ‫עס שטייט שוין פונעם הייליגן‬ ‫דער סוד פון די מים תחתונים‬ ‫און איר זענט אראפגעגאנגען ווען‬ ‫'ישמח משה' זי"ע‪ ,‬און עס ווערט‬ ‫און דאס געוויין פונעם‬ ‫איך האב ענק געבעטן‪ ,‬טאקע‬ ‫אראפגעברענגט אינעם ספר‬ ‫וואסער‬ ‫אמת‪ ,‬איר קענט נישט זיין דא‬ ‫'פלא יועץ' פונעם הייליגן רבי‬ ‫אויבן ביי מיר‪ ,‬אבער איך גיי ענק‬ ‫מאטילע הארנסטייפלער זי"ע‪,‬‬ ‫געבן א מצוה‪.‬‬ ‫אז דער ישמח משה צייכנט צו‬ ‫לאמיר יעצט צוריקגיין צו‬ ‫וואס איז די מצוה?‬ ‫א מדרש אין בראשית רבה (פרשה‬ ‫שמחת בית השואבה‪ .‬מען דארף‬ ‫"על ָּכל ָק ְר ָ ּבנְ ָך ַּת ְק ִריב ֶמלַ ח"‬ ‫ַ‬ ‫ה')‪ ,‬אז די מים התחתונים האבן‬ ‫זיך מתבונן זיין אין נאך א נקודה‪:‬‬ ‫(ויקרא ב‪ ,‬יג)‪ ,‬אז ביי די קרבנות גייט‬ ‫געוויינט‪" :‬אנן בעינן למהוי קמי‬ ‫די גאנצע שמחת בית השואבה א‬ ‫מען מקריב זיין זאלץ ‪ -‬וואס קומט‬ ‫מלכא"‪ ,‬מיר ווילן אויך זיין ביים‬ ‫גאנצע נאכט איז געווען אן הכנה‬ ‫נאר דאס‪,‬‬ ‫פון וואסער‪ .‬און נישט ָ‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬פארוואס האט מען‬ ‫פארן שאיבת המים‪ ,‬וואס מען‬ ‫נאר מען גייט אויך מאכן די מצוה‬ ‫ָ‬ ‫אונז אראפגעשיקט אויף דער‬ ‫האט געגאסן דעם ניסוך המים ביי‬ ‫פון 'ניסוך המים'‪.‬‬ ‫וועלט? זאגט דער מדרש אז דער‬ ‫די הקרבת תמיד‪ .‬פארוואס טאקע‬ ‫זאגט דער הייליגער ישמח‬ ‫אייבערשטער האט זיי געזאגט‪:‬‬ ‫דווקא די וואסער?‬ ‫‪7‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫אויף מיט דיינע רצונות! און דאס‬ ‫צו קומען‪ ,‬ער פרובירט נאכאמאל‬ ‫משה‪ ,‬דאס איז דער פשט פון‬ ‫אליינס ברענגט א געוואלדיגע‬ ‫ארויפצוטאנצן‪ ,‬עס גייט נישט‪,‬‬ ‫"על‬ ‫דעם פסוק אין תהלים (קלז‪ ,‬א) ַ‬ ‫שמחה פאר א מענטש‪.‬‬ ‫אבער ער געבט נישט אויף און‬ ‫נַ ֲהרוֹ ת ָ ּב ֶבל ָׁשם יָ ׁ ַש ְבנ ּו ַ ּגם ָ ּבכִ ינ ּו‬ ‫דאס איז די נקודה פון שמחת‬ ‫הייבט ָאן נאכאמאל‪.‬‬ ‫ְ ּבזָ כְ ֵרנ ּו ֶאת ִצ ּיוֹ ן"‪ .‬ווען די לויים‬ ‫בית השואבה‪ ,‬און דאס איז די‬ ‫קומט אויס אז די וואסערן ווייזן‬ ‫זענען אנגעקומען צו די טייכן פון‬ ‫נקודה פון שמחה פונעם יו”ט‬ ‫אונז א מורא'דיגע זאך‪ :‬אפילו מען‬ ‫בבל‪ ,‬האבן די וואסערן אנגעהויבן‬ ‫סוכות‪.‬‬ ‫האט זיי אראפגעשיקט אין עולם‬ ‫צו וויינען‪ .‬פארוואס? ווייל זיי‬ ‫הזה‪ ,‬האבן זיי רצונות‪ ,‬שאיפות‬ ‫האבן געזאגט‪ :‬ביז יעצט‪ ,‬ווען דער‬ ‫הכנה פאר א מצוה ברענגט‬ ‫און השתוקקות‪ ,‬זיי טאנצן און‬ ‫בית המקדש איז געשטאנען‪ ,‬איז‬ ‫שמחה פונקט ווי די מצוה‬ ‫ווילן צוריק ארויפגיין "למהוי קמי‬ ‫"על ָּכל ָק ְר ָ ּבנְ ָך ַּת ְק ִריב ֶמלַ ח"‬‫געווען ַ‬ ‫אליינס‬ ‫מלכא"‪ ,‬און זיי געבן נישט אויף‪.‬‬ ‫און ניסוך המים‪ ,‬אבער יעצט אז עס‬ ‫(אגב‪ ,‬איך האב אמאל געזען אין איינע פון‬ ‫איז נישטא קיין בית המקדש‪ ,‬האבן‬ ‫לאמיר יעצט גיין צום יסוד פון‬ ‫די ספרים הקדושים‪ ,‬אז דאס איז דער טעם‬ ‫זיי אנגעהויבן צו וויינען‪.‬‬ ‫הכנה ליו”ט סוכות‪.‬‬ ‫פארוואס ווען א מענטש וויל זיך בארואיגן גייט‬ ‫עכ"פ‪ ,‬ערקלערט ער אז די‬ ‫ווען מען גרייט זיך צו צום יו”ט‬ ‫ער צו א וואסער‪ .‬פארוואס? ווייל וואס איז די‬ ‫וואסער בארואיגט זיך ביי שמחת‬ ‫סיבה פארוואס א מענטש איז נישט רואיג? ווייל‬ ‫סוכות‪ ,‬זאגט אונז דער רבוש”ע‪:‬‬ ‫בית השואבה מיט דעם וואס מען‬ ‫ער האט נישט געקענט אויספירן זיינע רצונות‬ ‫"איך וויל דיר מגלה סוד זיין‪ .‬דו‬ ‫און שאיפות‪ .‬אבער ווען ער גייט צום וואסער און‬ ‫גייט יעצט צוריק טון א מצוה‪.‬‬ ‫נאר ווען דו טוסט א‬ ‫מיינסט אז ָ‬ ‫זעט ווי די וואסער האלט אין איין טאנצן און וויל‬ ‫דער פלא יועץ איז מסביר דארט‬ ‫מצוה בפועל‪ ,‬דעמאלטס ביסטו‬ ‫ארויפשפרינגען צוריק ארויף און ער געבט נישט‬ ‫באריכות אז דאס איז געווען די‬ ‫זוכה צו שמחה של מצוה? דו‬ ‫אויף‪ ,‬דאס בארואיגט דעם מענטש)‪.‬‬ ‫שמחה א גאנצע נאכט‪.‬‬ ‫נאר ווען דו ביסט‬ ‫מיינסט אז ָ‬ ‫לויט דעם פארשטייען מיר‬ ‫אויפגעשטאנען פארטאגס‪ ,‬ווען‬ ‫זייער גוט פארוואס מיר מאכן‬ ‫די כוואליעס פון וואסער‪:‬‬ ‫דו האסט געענדיגט א מסכתא‪,‬‬ ‫היינט נאך אלץ א זכר פאר שמחת‬ ‫א לימוד אין שטענדיגע‬ ‫ווען דו האסט דיך אפגעהיטן‬ ‫בית השואבה‪ .‬ווייל די נקודה‬ ‫השתוקקות און רצונות אין‬ ‫די אויגן בשלימות‪ ,‬ווען דו‬ ‫וואס דאס וואסער האט אונז‬ ‫עבודת ה'‬ ‫האסט נישט גערעדט קיין שום‬ ‫אויסגעלערנט ‪ -‬אז מען זאל נישט‬ ‫ווארט לשון הרע‪ ,‬און דו האסט‬ ‫אויפגעבן די השתוקקות ‪ -‬איז‬ ‫על דרך זה‪ ,‬קען מען ממשיך זיין‪.‬‬ ‫געלערנט בהתמדה וברציפות אן‬ ‫אוודאי און אוודאי נוגע היינט‪.‬‬ ‫עס שטייט פונעם הייליגן 'ייטב לב'‬ ‫אויסצושמועסן אינמיטן לערנען‬ ‫"על ָּכל ָק ְר ָ ּבנְ ָך ַּת ְק ִריב ֶמלַ ח"‪ ,‬מיר‬ ‫ַ‬ ‫זי"ע א מורא'דיגע זאך‪.‬‬ ‫נאר דעמאלטס קענסטו זיין‬ ‫‪ָ -‬‬ ‫האבן א 'זכר' דערצו מיט דעם‬ ‫ווען מען קוקט אויף די וואסער‪,‬‬ ‫בשמחה?"‬ ‫וואס מען לייגט זאלץ אויפ'ן טיש‬ ‫זעט מען אז די וואסער האט‬ ‫זאגט דער רבוש”ע‪" :‬איך בין דיר‬ ‫ווי עס שטייט אין שולחן ערוך‪ ,‬און‬ ‫כוואליעס און עס וויל כסדר‬ ‫מגלה אז אפילו ווען דו גרייטסט‬ ‫אלס א זכר לשמחת בית השואבה‬ ‫אייננעמען די יבשה‪ .‬וואס גייט דא‬ ‫זיך ָאן פאר א מצוה און דו האסט‬ ‫זאגט מען די 'שיר המעלות'ן און‬ ‫פאר? פארוואס איז די וואסער אזוי‬ ‫ָ‬ ‫עס נישט אויסגעפירט‪ ,‬וועסטו‬ ‫מען זינגט‪ ,‬כדי צו מעורר זיין די כח‬ ‫רוישעדיג?‬ ‫אויך זוכה זיין צו א שמחה”‪ .‬דאס‬ ‫השמחה נישט נתפעל צו ווערן פון‬ ‫ער איז מסביר אז זינט דער‬ ‫זעט מען ביי די הכנה פונעם יו”ט‬ ‫נאר גיין ווייטער און‬ ‫א דורכפאל‪ָ ,‬‬ ‫אייבערשטער האט געהייסן אז די‬ ‫סוכות‪ .‬מען גרייט זיך אן אויף‬ ‫זיין פעלזן‪-‬פעסט ביי זיך ‪ -‬אזוי ווי‬ ‫וואסער זאל זיך צוטיילן און א חלק‬ ‫'זמן שמחתנו' ביים יו”ט סוכות‪,‬‬ ‫די כוואליעס פון די וואסער‪.‬‬ ‫זאלן אראפגיין דא אונטן אין עולם‬ ‫מען איז משקיע אין צענדליגער‬ ‫מיר דארפן זיך מתבונן זיין אז‬ ‫הזה‪ ,‬שפרינגט די וואסער ‪ -‬די‬ ‫אתרוגים‪ ,‬אין צענדליגער הדסים‪,‬‬ ‫ווען מיר קוקן אויף דאס וואסער‬ ‫'מים התחתונים' ‪ -‬און וויל צוריק‬ ‫אין צענדליגער לולבים‪ ,‬און מען‬ ‫און מיר זעען ווי דאס וואסער‬ ‫ארויפגיין‪" ,‬אנן בעינן למהוי קמי‬ ‫פירט נישט אויס‪.‬‬ ‫שפרינגט‪ ,‬אפילו עס פירט נישט‬ ‫מלכא"‪.‬‬ ‫פאר'ן יו”ט‪,‬‬ ‫און דאס איז די הכנה ַ‬ ‫אויס‪ ,‬גיבט עס נישט אויף‪ .‬דאס‬ ‫אבער וואס פאסירט נאכדעם?‬ ‫ווייל דער רבוש”ע וויל אונז מגלה‬ ‫קומט אונז מרמז זיין‪ ,‬דו גיב נישט‬ ‫די כוואליעס הייבן ָאן נאכאמאל‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪8‬‬ ‫נייע עצה‪ ,‬מיט א נייע געדאנק‪,‬‬ ‫מיט מצוות‪.‬‬ ‫דעת זיין אז הכנה פאר א מצוה‬ ‫דאס איז הצלחה!‬ ‫לאמיר זיך דא אביסל מתבונן‬ ‫ברענגט שמחה פונקט ווי די מצוה‬ ‫זיין‪ :‬וואס מיינט "טרודים‬ ‫אליינס‪ .‬מען בויעט א סוכה מיט‬ ‫ווי אזוי דורך די הכנה ווערן‬ ‫במצוות"? לכאורה‪ ,‬ווי לאנג‬ ‫נוי סוכה‪ ,‬און נישט אלע נוי סוכה‬ ‫די 'זדונות' פארוואנדלט אין‬ ‫דויערט שוין צו קויפן ַאן אתרוג?‬ ‫הענגט מען אויף‪ ,‬און נישט אלע‬ ‫'זכויות'‬ ‫מען גייט אריין צום סוחר‪ ,‬מען‬ ‫ברעטער ניצט מען‪ ,‬אבער דאס‬ ‫קויפט ַאן אתרוג‪ ,‬מען באצאלט‬ ‫איז די הכנה פאר 'זמן שמחתנו'‪.‬‬ ‫זאגט ווייטער דער מדרש‪ .‬אין‬ ‫פסוק שטייט (ויקרא כג‪ ,‬מ) " ּולְ ַק ְח ֶּתם‬ ‫און מען גייט ארויס‪ .‬מען האט די‬ ‫ברעטער פון די סוכה‪ ,‬מען בויעט‬ ‫די הכנה וואס האלט ָא ּפ דעם‬ ‫אשוֹ ן" ‪ -‬דאס מיינט‪,‬‬ ‫לָ כֶ ם ַ ּב ּיוֹ ם ָה ִר ׁ‬ ‫יצר הרע נאך יום כיפור‬ ‫עס איז דער "ראשון לחשבון‬ ‫עס אויף‪ ,‬און מען גייט ווייטער‪.‬‬ ‫עוונות"‪ .‬זאגן דער הייליגער‬ ‫וואס איז דאס "טרודים במצוות"?‬ ‫אצינד‪ ,‬לאמיר זען א מורא'דיגן‬ ‫'קדושת לוי' זי"ע און דער‬ ‫נאר מיר אלע וויסן‪ ,‬אז עס‬ ‫ָ‬ ‫יסוד וואס שטייט אין מדרש‪ .‬מיר‬ ‫הייליגער 'חתם סופר' זי"ע‪ ,‬אז דאס‬ ‫עקזיסטירט נישט אזא זאך ווי‬ ‫ווייסן אז עס שטייט פונעם הייליגן‬ ‫איז ווייל מען טוט תשובה מאהבה‪.‬‬ ‫א מענטש זאל אריינגיין צו ַאן‬ ‫'יערות דבש' א מורא'דיגער יסוד‬ ‫מען נעמט די ד' מינים‪ ,‬מען זיצט‬ ‫אתרוג‪-‬סוחר און גלייך קויפן א‬ ‫אויף די גרויסקייט פון די דאזיגע‬ ‫אין די סוכה מיט אזא מין שמחה‬ ‫פארטיגן אתרוג‪ ...‬עס איז פשוט‬ ‫טעג‪.‬‬ ‫און אהבה‪ ,‬ממילא ווערן די זדונות‬ ‫נישטא אזא מציאות‪ ...‬יעדעס יאר‬ ‫די גמרא זאגט אין מסכת יומא‬ ‫פארוואנדלט אין זכויות‪ .‬אויב ביז‬ ‫דארף מען פריש באקוקן אתרוגים‬ ‫(כ‪ ,‬ב) אז 'השטן' איז בגימטריא‬ ‫יום הקדוש זענען זדונות געווארן‬ ‫און פרישע הדסים‪ ,‬מען קוקט‬ ‫שס"ד (‪ .)364‬אבער עס זענען דא‬ ‫ווי שגגות‪ ,‬ווערן יעצט ביי "ראשון‬ ‫דעם אתרוג און יענעם אתרוג‪,‬‬ ‫‪ 365‬טעג אין א יאר? איין טאג‪ ,‬יום‬ ‫לחשבון עוונות" די זדונות ממש‬ ‫דעם הדס און יענעם הדס‪ ,‬דעם‬ ‫כיפור‪ ,‬האט ער נישט קיין רשות‪.‬‬ ‫ווי זכויות‪.‬‬ ‫לולב און יענעם לולב‪ .‬מען האקט‬ ‫פרעגט דער יערות דבש בשם‬ ‫אלע פרעגן‪ :‬וואס טוט זיך‬ ‫דעם ברעט און יענעם ברעט‪ ,‬מען‬ ‫דעם רמ"ע מפאנו‪ :‬וואס איז מיט‬ ‫אין די טעג צווישן יום כיפור און‬ ‫פרובירט דעם נוי סוכה און יענעם‬ ‫דעם אות ה'? דער אות ה' איז‬ ‫סוכות?‬ ‫נוי סוכה‪ ,‬און ענדליך ‪ָ -‬אה! יעצט‬ ‫דאך נישט קיין חלק פונעם שורש‬ ‫לויט ווי מיר האבן געשמועסט‪,‬‬ ‫האט מען שוין א סוכה‪ ,‬ענדליך‬ ‫פונעם ווארט?‬ ‫איז דער חשבון הפלא ופלא‪ .‬עס‬ ‫האט מען שוין די ד' מינים‪ .‬דאס‬ ‫זאגט דער הייליגער יערות‬ ‫זענען דא צוויי סארט חלקים אין‬ ‫טייטשט "טרודים במצוות"‪.‬‬ ‫דבש אז עס גייט ארויף אויף די‬ ‫א מצוה וואס מאכן אז זדונות זאלן‬ ‫זאגט דער הייליגער מדרש‪:‬‬ ‫פינף טעג צווישן יום כיפור און‬ ‫ווערן כזכויות‪:‬‬ ‫די "טרודים במצוות"‪ ,‬די הכנה‪,‬‬ ‫סוכות‪ .‬אין די פינף טעג האט דער‬ ‫דער ערשטער חלק איז די‬ ‫די רצונות‪ ,‬די שאיפות וואס דו‬ ‫הייליגער 'מגיד' מגלה געווען‬ ‫הכנה פאר די מצוה‪ ,‬וואס דאס‬ ‫מיינסט אז דו פירסט נישט אויס ‪-‬‬ ‫פאר'ן 'בית יוסף' אז די 'לבנינות' ‪-‬‬ ‫ַ‬ ‫פאסירט פון יום כיפור ביז סוכות‪.‬‬ ‫דאס איז וואס עס ציט ממשיך צו‬ ‫די ריינקייט ‪ -‬פון יום הקדוש ציט‬ ‫דער עולם איז פרייליך און ווייזט‬ ‫זיין די 'לבנינות' פון יום הקדוש ביז‬ ‫זיך ביז'ן ערשטן טאג סוכות‪.‬‬ ‫ארויס אהבה צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫סוכות‪.‬‬ ‫דאס איז געבויט אויפ'ן הייליגן‬ ‫מען לויפט פון איין אתרוג‪-‬‬ ‫ווייל דער כלל אין עבודת השם‬ ‫מדרש‪ .‬דער מדרש זאגט אז יום‬ ‫סוחר צום צווייטן‪ ,‬מען פרובירט‬ ‫איז "לפום צערא אגרא"‪ ,‬די הצלחה‬ ‫כיפור איז דער אייבערשטער‬ ‫אויפצוהענגען דעם נוי סוכה און‬ ‫פון אן עובד השם איז נישט לויט‬ ‫מוחל אויף די עבירות‪ .‬זאגט‬ ‫יענעם נוי סוכה‪ .‬און פון די הכנה‬ ‫די 'פועל יוצא'‪ ,‬נאר לויט די יגיעה‪.‬‬ ‫דער מדרש ווייטער אז פון יום‬ ‫אליינס‪ ,‬וואס דו פירסט נישט‬ ‫באקוקן צען אתרוגים הייסט‬ ‫כיפור ביז סוכות ווערן אויך נישט‬ ‫אויס בפועל ‪ -‬ווייל למעשה‬ ‫הצלחה! באקוקן צוואנציג לולבים‬ ‫גערעכנט קיין עבירות‪ ,‬עס האט די‬ ‫הענגסטו דאך נישט אויף אלע נוי‬ ‫הייסט הצלחה! לייגן די ברעטער‬ ‫קדושה פון יום כיפור‪ .‬פארוואס?‬ ‫סוכה וואס דו האסט געוואלט‪ ,‬און‬ ‫פון די סוכה אהער און אהין‪ ,‬און‬ ‫זאגט דער מדרש‪" :‬ווייל מען איז‬ ‫דו קויפסט נישט אלע אתרוגים‬ ‫צום סוף קומט מען אויף מיט א‬ ‫טרוד במצוות"‪ ,‬מען איז פארנומען‬ ‫‪9‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫קמי מלכא"‪ .‬דאס וואסער האלט‬ ‫סיכום‪ :‬די צוויי וועגן צו דינען‬ ‫וואס דו האסט באקוקט ‪ -‬פון דעם‬ ‫אין איין שפרינגען ארויף און ער‬ ‫דעם אייבערשטן מיט שמחה‬ ‫אליינס ווערן די זדונות כזכויות‪.‬‬ ‫געבט נישט אויף‪ .‬מיר דארפן אויך‬ ‫דערנאך קומט "ולקחתם לכם‬ ‫כסדר וועלן אויפשטיין פארטאגס‪,‬‬ ‫ביום הראשון" ‪ -‬סוכות‪" ,‬ראשון‬ ‫און כסדר וועלן לערנען בהתמדת‬ ‫דער לימוד וואס מיר דארפן‬ ‫לחשבון עוונות"‪ ,‬זדונות כזכויות‪.‬‬ ‫שעות רצופות‪ .‬מיר דארפן כסדר‬ ‫ארויסנעמען איז אז מיר דארפן דא‬ ‫דאס איז דער צווייטער חלק‪ ,‬ווייל‬ ‫אויפרישן די רצונות אויף שמירת‬ ‫אנגרייטן שמחה אויף א גאנץ יאר‪.‬‬ ‫דארט פירט מען שוין אויס די‬ ‫עינים און שמירת הלשון‪ ,‬און‬ ‫מיר דארפן וויסן אז עס זענען דא‬ ‫מצוות בפועל‪ .‬און היות "פקודי ה'‬ ‫נאר זיך‬‫קיינמאל נישט אויפגעבן‪ָ ,‬‬ ‫צוויי חלקים אין זיין ַאן עובד השם‪.‬‬ ‫ישרים משמחי לב‪ ,‬מצות ה' ברה‬ ‫אפלערנען פון דעם וואסער‪ .‬און‬ ‫דער ערשטער חלק איז די 'מצוה‬ ‫מאירת עינים"‪ ,‬די תורה און מצוות‬ ‫דאס האט געברענגט די גאנצע‬ ‫בפועל' ‪" -‬פקודי ה' ישרים משמחי‬ ‫זענען לעכטיג‪ ,‬מאכט אוודאי דער‬ ‫לב" ‪ -‬דאס לערנען‪ ,‬דאס דאווענען‪,‬‬ ‫יו”ט סוכות מיט די ד' מינים אויך אז‬ ‫שמחת בית השואבה‪.‬‬ ‫טון מצוות און חסד‪ ,‬די עבודה פון‬ ‫די זדונות זאלן ווערן כזכויות‪.‬‬ ‫און מיר דארפן זיך אפלערנען‬ ‫שבת קודש‪ ,‬אריינהארעווען אין‬ ‫דעם יסוד וואס דער מדרש מגלה‬ ‫קומט אויס אז מיר האבן צוויי‬ ‫א 'נשמת'‪ .‬דאס איז פשוט אז עס‬ ‫סיבות אויף זדונות כזכויות‪ :‬איינס‪,‬‬ ‫אונז‪ ,‬אז די לבנינות פון יום כיפור‬ ‫ברענגט שמחה‪.‬‬ ‫די 'הכנה למצוה' פון יום כיפור ביז‬ ‫ווערט נמשך אין סוכות‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫אבער דער אנדערער יסוד וואס‬ ‫סוכות‪ ,‬און די צווייטע איז ווען מיר‬ ‫זענען "טרודים במצוות"‪ .‬מיר לויפן‬ ‫מיר האבן יעצט געשמועסט איז‬ ‫טוען די 'מצוות בפועל'‪.‬‬ ‫פון איין אתרוג סוחר צום צווייטן‪,‬‬ ‫די 'הכנה פאר די מצוה'‪ .‬ביי שמחת‬ ‫דאס איז פשט אין מדרש‪" :‬ביום‬ ‫מיר פרובירן אויפצוהענגען דעם‬ ‫בית השואבה האט מען געטאנצט‬ ‫ראשון" ‪ ,‬ווען דו האסט ביידע‬ ‫נוי סוכה און יענעם נוי סוכה‪ ,‬אפילו‬ ‫א גאנצע נאכט אלס א הכנה צו‬ ‫חלקים‪ ,‬א' ‪ -‬די הכנה פון בויען‬ ‫אויב מ'האט עס נישט אויסגעפירט‬ ‫שעפן וואסער‪ ,‬און דאס האט‬ ‫די סוכה און די הכנה פון קויפן‬ ‫בשלימות ‪ ---‬אבער דאס ברענגט‬ ‫געברענגט די גרעסטע שמחה‪ ,‬ווי‬ ‫ד' מינים‪ .‬ב' ‪ -‬די עצם מצוה פון‬ ‫די גרעסטע לבנינות‪ ,‬און דאס‬ ‫עס שטייט‪" :‬מי שלא ראה שמחת‬ ‫ישיבת סוכה און מצות ד' מינים‬ ‫פאר'ן 'זמן‬ ‫איז די גרעסטע הכנה ַ‬ ‫בית השואבה לא ראה שמחה‬ ‫מיט די נענועים‪ ,‬דוקא יעצט ווען‬ ‫שמחתנו'‪.‬‬ ‫מימיו"‪.‬‬ ‫ביידע חלקים קומען זיך צוזאמען‬ ‫א לעכטיגן יו”ט‪ ,‬און א גוט‬ ‫מ'דארף זיך אפלערנען פון‬ ‫איז "ראשון לחשבון עוונות"‪ ,‬אז‬ ‫קוויטל!‬ ‫דעם וואסער‪" ,‬אנן בעינן למהוי‬ ‫אלע עבירות ווערן זכיות‪.‬‬ ‫ולקחתם לכם‬ ‫דער גרעסטע געווער פון א איד‪ :‬מיר האבן די 'שרביטו של‬ ‫מלך' פון הקב''ה אין די האנט!‬ ‫זי"ע ‪ -‬אז אויב מען וואלט געגעבן‬ ‫עבירה כנגד הפסדה"‪ .‬א מענטש‬ ‫מחשב זיין שכר מצוה און די‬ ‫פאר א איד א ברירה ארויפצוגיין‬ ‫זאל שטענדיג אינזינען האבן און‬ ‫לעכטיגקייט פון א מצוה‬ ‫אויבן אין הימל פאר בלויז איין‬ ‫אויסרעכענען דעם שכר פון א‬ ‫רגע‪ ,‬און ער וואלט געזען די‬ ‫מצוה‪ .‬וואס איז פשט אין דעם?‬ ‫די משנה זאגט אין מסכת אבות‬ ‫געוואלדיגע לעכטיגקייט וואס‬ ‫דער הייליגער רבי ר' מענדלע‬ ‫(פרק ב'‪ ,‬משנה א') "והוי זהיר במצוה‬ ‫ווערט באשאפן ווען א איד טוט א‬ ‫רימנובער זי"ע האט געזאגט ‪ -‬און‬ ‫קלה כבחמורה‪ ,‬שאין אתה יודע‬ ‫מצוה‪ ,‬ער וואלט געזען וואסערע‬ ‫דער זעלבער יסוד שטייט אויך‬ ‫מתן שכרן של מצוות‪ ,‬והוי מחשב‬ ‫שמחת החיים‪ ,‬וואסערע מנוחת‬ ‫פונעם הייליגן 'באר מים חיים'‬ ‫הפסד מצוה כנגד שכרה‪ ,‬ושכר‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪10‬‬ ‫דער שליסל פון "הכרה" אין‬ ‫שחורה ‪ -‬וואלט ער קיינמאל נישט‬ ‫הנפש‪ ,‬און וואסערע אינערליכע‬ ‫עבודת השם‬ ‫געטון קיין עבירה‪ .‬מיר רעדן דא‬ ‫עשירות אין מוח און אין הארץ‬ ‫נישט פונעם עונש בעולם הזה‬ ‫דאס ברענגט פארן מענטש‪,‬‬ ‫דער יסוד און דער שליסל צו‬ ‫נאר בלויז‬‫אדער בעולם הבא‪ָ ,‬‬ ‫וואלט ער נאכגעלאפן נאך א מצוה‬ ‫דעם איז 'הכרה'‪ ,‬אנערקענונג‪ ,‬ווי‬ ‫פון דעם חלק וואס דער מענטש‬ ‫מיט אזא התלהבות‪ ,‬אז קיין שום‬ ‫דער הייליגער 'יושר דברי אמת'‬ ‫וואלט געזען וואס ער טוט אפ‪ ,‬אז‬ ‫גשמיות'דיגע זאך אויף דער וועלט‬ ‫זי"ע איז מאריך אין זיינע בריוו‪,‬‬ ‫ער מאכט זיין אייגענעם מוח און‬ ‫וואלט אים נישט אינטערעסירט‪.‬‬ ‫און דער ַאלטער פון קעלם זי"ע אין‬ ‫הארץ טונקל‪ ,‬צעבראכן און מרה‬ ‫זיי לייגן צו‪ ,‬אז מען רעדט נישט‬ ‫זיינע שמועסן‪ :‬אז דער גאנצער‬ ‫דא פון זען דעם שכר אין גן עדן‬ ‫שחורה'דיג‪.‬‬ ‫שליסל פונעם מענטש איז 'הכרה'‬ ‫אדער דעם שכר בעולם הזה‪ .‬ניין‪,‬‬ ‫‪ -‬ער זאל מכיר זיין וואס דא טוט‬ ‫ווי אויך‪ ,‬ווען א מענטש וואלט‬ ‫געווען פאר איין רגע אויבן‬ ‫מיר רעדן בכלל נישט דערפון‪ .‬מיר‬ ‫זיך אפ‪ .‬ווען א מענטש איז מכיר‬ ‫רעדן בלויז פון דעם‪ ,‬אז אויב א איד‬ ‫די חשיבות פון א מצוה און דעם‬ ‫אין הימל און געזען דעם צער‬ ‫השכינה וואס ער פאראורזאכט‬ ‫נאר געזען וואס א מצוה‬ ‫וואלט ָ‬ ‫געוואלדיגן חורבן וואס ער מאכט‬ ‫טוט אויף און ווי אזוי זי מאכט‬ ‫ביי אן עבירה‪ ,‬ווערט ער א נייער‬ ‫פארן אייבערשטן‪ ,‬און וואסערע‬ ‫חורבן ער מאכט ָאן אין די עולמות‬ ‫דעם מענטש לעכטיג‪ ,‬פרייליך‬ ‫מענטש‪.‬‬ ‫און געשמאק‪ ,‬וואלט ער געלאפן‬ ‫ווען מיר גייען יעצט אריין אין‬ ‫העליונים והתחתונים מיט בלויז‬ ‫טאג און נאכט אין בית המדרש און‬ ‫דעם יו”ט סוכות‪ ,‬איז איינע פון‬ ‫איין עבירה‪ ,‬וואלט ער קיינמאל אין‬ ‫געזעסן בהתמדה! ער וואלט געטון‬ ‫די וועגן ווי אזוי א מענטש קען‬ ‫זיין לעבן נישט געטון קיין עבירה‪.‬‬ ‫מצוות מיט ַאן אומבאשרייבליכע‬ ‫אויפקאכן זיין מוח און הארץ צו‬ ‫נאכאמאל‪ ,‬מיר רעדן נישט‬ ‫התלהבות!‬ ‫דער הייליגער מצוה פון סוכה‪ ,‬צו‬ ‫דא פונעם חלק העונשים‪ ,‬לא‬ ‫ווי אויך‪ ,‬ווען א מענטש‬ ‫די ד' מינים‪ ,‬און צום יו”ט סוכות‬ ‫בזה ולא בבא; מיר רעדן בלויז‬ ‫נאר געווען פאר איין רגע‬ ‫וואלט ָ‬ ‫בכלליות‪ ,‬דורך אריינקוקן אין די‬ ‫פון דעם וואס א מענטש וואלט‬ ‫אויבן אין הימל און געזען וואס‬ ‫ספרים הקדושים און כאפן א בליק‬ ‫געזען וואס עס טוט זיך אפ ווען‬ ‫א מצוה טוט אויף ‪ -‬דעם נחת‬ ‫און א דערהער וואס דא טוט זיך‬ ‫ער טוט חלילה ַאן עבירה‪ .‬דאס‬ ‫רוח פארן אייבערשטן און די‬ ‫אפ‪ .‬אויטאמאטיש‪ ,‬ווען ער וועט‬ ‫איז דער פשט אין דער משנה‪:‬‬ ‫גרויסע שמחה וואס ווערט אין‬ ‫זען אז דא בויט מען אויף פאלאצן‪,‬‬ ‫"והוי מחשב שכר מצוה" ‪ -‬מען‬ ‫די פמליא של מעלה ‪ -‬וואלט ער‬ ‫גאנצע שטעט און לענדער אין די‬ ‫דארף אויסרעכענען די געוואלדיגע‬ ‫נישט אויפגעהערט צו לערנען‪,‬‬ ‫רוחניות'דיגע וועלטן‪ ...‬וועט ער‬ ‫גרויסקייט וואס א מצוה איז‪" ,‬ושכר‬ ‫דאווענען און טון מצוות מיט דעם‬ ‫צוגיין גאר אנדערש צו דער מצוה‪.‬‬ ‫עבירה כנגד הפסדה"‪ ,‬און מען‬ ‫גרעסטן געשמאק‪ ,‬אפילו ָאן קוקן‬ ‫דארף אויסרעכענען וואס ווערט‬ ‫אויפן חלק השכר בעולם הזה‬ ‫דער משפט פון ראש השנה‪:‬‬ ‫געטון דורך ַאן עבירה‪.‬‬ ‫אדער בעולם הבא‪.‬‬ ‫'מלך' אדער 'מושל'‬ ‫אוודאי מיינט די משנה אויך‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ ,‬די‬ ‫לאמיר זען דעם מדרש אין‬ ‫דעם שכר און די עונשים בעולם‬ ‫צדיקים האבן אונז דא מגלה‬ ‫ויקרא רבה (פרשה ל')‪.‬‬ ‫הזה ובעולם הבא‪ ,‬אבער די‬ ‫געווען א מורא'דיגע זאך‪ :‬די סיבה‬ ‫דער הייליגער מדרש פרעגט‪:‬‬ ‫צדיקים האבן אונז מגלה געווען‬ ‫פארוואס א מענטש גייט נישט‬ ‫וואס איז דער ענין פון די ד' מינים?‬ ‫אז די משנה מיינט אויך דעם‬ ‫צו צו א מצוה מיט דעם גרעסטן‬ ‫"כשהיו נדונין לפני המלך ולא‬ ‫עצם יסוד פון וואס א מצוה און‬ ‫געשמאק‪ ,‬איז ווייל ער כאפט נישט‬ ‫ידעו מה נצח דינן" ‪ -‬עס איז געווען‬ ‫ַאן עבירה זענען‪ .‬א מצוה איז אזוי‬ ‫וואס דא טוט זיך אפ‪.‬‬ ‫א ראש השנה‪ ,‬און מיר האבן נישט‬ ‫געשמאק און לעכטיג‪ ,‬און אן‬ ‫די זעלבע זאך איז פארקערט‪:‬‬ ‫געוואוסט ווער עס האט געווינען‬ ‫עבירה איז אזוי טונקל און מרה‬ ‫ווען א מענטש וואלט געווען אויבן‬ ‫דעם דין‪ .‬ישראל ואומות העולם‬ ‫שחורה'דיג‪ ,‬אז אפילו אן דעם שכר‬ ‫אין הימל פאר איין רגע און געזען‬ ‫קומען און מקטרג זיין פארן‬ ‫און עונש וואלט א מענטש געלאפן‬ ‫וואס עס מיינט צו טון ַאן עבירה ‪-‬‬ ‫באשעפער אין ראש השנה‪" ,‬ולית‬ ‫טון מצוות און וואלט אנטלאפן‬ ‫אז עס מאכט דעם מענטש טונקל‬ ‫אנן יודעין מה נצח" ‪ -‬מיר ווייסן‬ ‫הונדערטער טויזנטער מייל אוועק‬ ‫און ברענגט אים צו זיין אינגאנצן‬ ‫נישט ווער עס האט געווינען‪.‬‬ ‫פון ַאן עבירה!‬ ‫צעבראכן מיט עצבות און מרה‬ ‫‪11‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫יעצט האבן מיר א שאלה‪ :‬וואס‬ ‫הנה יום הדין" ‪ -‬זיי ציטערן פונעם‬ ‫דער ביאור הדברים שטייט שוין‬ ‫איז למעשה געווארן?‬ ‫יום הדין‪ ,‬צי דער אייבערשטער‬ ‫פונעם ווילנער גאון זי"ע‪ ,‬פונעם‬ ‫זאגט דער מדרש ווייטער‪:‬‬ ‫גייט זיין א 'מושל' אדער א 'מלך'‪.‬‬ ‫'חתם סופר' זי"ע‪ ,‬פונעם 'יושר‬ ‫יעצט דארף מען אויספינען וואס‬ ‫אויב דער אייבערשטער איז בלויז‬ ‫דברי אמת' זי"ע און אין אלע ספרים‬ ‫איז טאקע געווארן מיט דעם‬ ‫א מושל‪ ,‬איז דאס א געוואלדיגער‬ ‫הקדושים‪ ,‬אז ביי דעם דין פון ראש‬ ‫דין און מיט דעם משפט? "במה‬ ‫בזיון וואס די מלאכים קענען נישט‬ ‫השנה זענען דא צוויי חלקים‪ .‬איין‬ ‫שישראל יוצא מלפני הקדוש ברוך‬ ‫צוקוקן‪ .‬אבער אויב די אידישע‬ ‫משפט איז‪ ,‬מען איז ַדן צי דער‬ ‫הוא ולולביהן ואתרוגיהן בידן‪ ,‬אנו‬ ‫קינדער זענען מקבל עול מלכות‬ ‫רבוש”ע כביכול גייט זיין א 'מושל'‬ ‫יודעין דישראל אינון נצוחייא"‪.‬‬ ‫שמים און נעמען ארום דעם‬ ‫אדער א 'מלך'‪ .‬א 'מושל' מיינט אז‬ ‫דורך דעם וואס אידישע קינדער‬ ‫אייבערשטן אלס מלך‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫דער רבוש”ע געוועלטיגט אויף‬ ‫קומען ארויס מיט די ד' מינים‪,‬‬ ‫פרייען זיך די מלאכים‪ .‬דאס איז‬ ‫דער וועלט בעל כרחך‪ ,‬אזוי ווי ‪-‬‬ ‫ווייסן מיר אז 'דידן נצח!' ‪ -‬מיר‬ ‫דער ערשטער משפט פון ראש‬ ‫להבדיל ‪ -‬א 'דיקטאטור'‪ ,‬ווי דער‬ ‫האבן געווינען‪.‬‬ ‫השנה‪.‬‬ ‫ווילנער גאון מסביר‪.‬‬ ‫לכאורה שטעלט זיך א קשיא‪:‬‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬די גוים ווילן אז‬ ‫וואס איז די שייכות פון די ד' מינים‬ ‫דער חילוק צווישן ַאן 'עבד'‬ ‫דער רבוש”ע זאל נישט זיין קיין‬ ‫צו ווייזן אז 'דידן נצח'?‬ ‫און א 'בן'‬ ‫מלך‪ .‬אויב דער רבוש”ע איז בלויז‬ ‫די נקודה איז‪ ,‬אז דא ליגט א‬ ‫דער צווייטער משפט אין‬ ‫א מושל‪ ,‬איז דאס א בזיון פאר‬ ‫מורא'דיגער יסוד‪.‬‬ ‫ראש השנה איז ווען מען איז ַדן‬ ‫א מלך‪ ,‬ווייל כאטש ער פירט‬ ‫א קעניג האט א מלוכה‪ ,‬און עס‬ ‫דעם מענטש אליין‪ .‬וואס גייט‬ ‫די וועלט‪ ,‬ווילן זיי אים נישט‬ ‫זענען דא עבדים און עס זענען דא‬ ‫זיין מיט אים? עס פארשטייט זיך‬ ‫אנערקענען אלס מושל און זענען‬ ‫בנים ‪ -‬עס זענען דא קנעכט און‬ ‫אליין אז דער צווייטער משפט‬ ‫נישט אינטערעסירט צו זיין‬ ‫עס זענען דא קינדער‪ .‬וואס איז‬ ‫‪ -‬אז א מענטש זאל זוכה זיין צו‬ ‫אונטערטעניגט צו זיין מלוכה‪.‬‬ ‫דער חילוק צווישן ַאן עבד און א‬ ‫א כתיבה וחתימה טובה און א‬ ‫פון דער אנדערער זייט‪,‬‬ ‫בן?‬ ‫גוט געבענטשט יאר מיט אלע‬ ‫אידישע קינדער ווילן אז דער‬ ‫מיר ווייסן וואס עס שטייט אין‬ ‫השפעות ‪ -‬ווענדט זיך אינגאנצן‬ ‫אייבערשטער זאל זיין א מלך‪ .‬א‬ ‫אלע ספרים הקדושים‪ ,‬און דער‬ ‫אינעם ערשטן משפט‪ .‬ביי די גוים‪,‬‬ ‫מלך מיינט אז מען וויל אים‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫הייליגער באר מים חיים זאגט עס‬ ‫וואס ווילן נישט דעם אייבערשטן‬ ‫מיר זאגן ביים דאווענען‪" :‬ומלכותו‬ ‫אויך‪ ,‬אז דער חילוק איז אז ַאן עבד‪,‬‬ ‫נאר אלס מושל‪ ,‬ווערן‬ ‫אלס מלך ָ‬ ‫ברצון קבלו עליהם"‪ .‬מיר ווילן זיין‬ ‫ווען ער ענדיגט זיין ארבעט‪ ,‬זוכט‬ ‫זיי טאקע נישט גע'משפט'ט‬ ‫מלוכה‪ .‬וועלן די מלוכה מיינט אז‬ ‫ער זיך צו פטר'ן‪ .‬אויב ער דארף‬ ‫לטובה‪ .‬אבער אידישע קינדער‪,‬‬ ‫מיר גלייבן אינעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫בכלל נישט דינען דעם קעניג‪,‬‬ ‫אויב זיי זענען מקבל עול מלכות‬ ‫מיר האבן אמונה ובטחון‪ ,‬מיר‬ ‫איז ער נאך מער רואיג‪ ,‬ווייל ער‬ ‫שמים‪ ,‬זיי ווילן דעם אייבערשטן‬ ‫ווילן מקבל זיין תורה ומצוות‪ ,‬מיר‬ ‫איז בכלל נישט אינטערעסירט‬ ‫אלס מלך און טוען תשובה‪ ,‬איז‬ ‫ווילן לערנען‪ ,‬דאווענען און דינען‬ ‫צו געפעלן אדער צו האבן א קשר‬ ‫דער אייבערשטער מקבל זייער‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬און אויספאלגן‬ ‫נאר‬‫מיטן קעניג‪ַ .‬אן עבד איז ָ‬ ‫תשובה‪.‬‬ ‫אלע זיינע חוקים ומשפטים‪ .‬דאס‬ ‫אינטערעסירט צו טון זיין ארבעט‬ ‫נאך מער פון דעם‪ :‬וויבאלד‬ ‫טייטש אז מיר ווילן מקבל זיין‬ ‫כדי צו ווערן באצאלט‪ ,‬ער זאל‬ ‫אידישע קינדער ווילן דעם‬ ‫עול מלכותו און אויספאלגן אלע‬ ‫האבן וואס צו עסן און טרינקען און‬ ‫אייבערשטן אלס מלך‪ ,‬ווערן‬ ‫חוקי המלך ‪ -‬דאס מיינט ממליך‬ ‫קענען אנגיין מיט זיין פריוואטן‬ ‫זיי אנגערופן 'בני מלכים'‪ ,‬און‬ ‫זיין דעם מלך‪ .‬דאס איז איין חלק‬ ‫לעבן‪ .‬ער איז נישט אינטערעסירט‬ ‫דעמאלטס קענען זיי תשובה טון‬ ‫פונעם דין אין ראש השנה‪.‬‬ ‫צו בויען די מלוכה אדער האבן א‬ ‫אויף אזא אופן אז זייער תשובה‬ ‫אויף דעם זאגט דער הייליגער‬ ‫קשר מיטן מלך‪.‬‬ ‫ווערט נתקבל ביז אזוי ווייט‪ ,‬אז‬ ‫'שר שלום' פון בעלזא זי"ע אויפ'ן‬ ‫ווידער א קינד פון א מלך איז‬ ‫נאר זייערע עבירות ווערן‬ ‫נישט ָ‬ ‫פיוט "ומלאכים יחפזון וחיל ורעדה‬ ‫אבער גאר אנדערש‪ .‬א בן מלך‬ ‫נאר די עבירות ווערן‬ ‫אויסגעמעקט‪ָ ,‬‬ ‫יאחזון"‪ ,‬אז די מלאכים ציטערן‪.‬‬ ‫זוכט צופרידן צו שטעלן דעם‬ ‫'נתהפך לזכיות'‪ .‬דאס איז דער ענין‬ ‫פרעגט דער שר שלום‪ :‬פאר וואס‬ ‫טאטן‪ ,‬דעם קעניג‪ ,‬און אפילו ווען‬ ‫פונעם משפט ראש השנה‪.‬‬ ‫ציטערן זיי? ענטפערט ער‪" :‬כי‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪12‬‬ ‫דער חילוק צווישן א איד און‬ ‫זאגט אז מיר זענען דבוק אינעם‬ ‫דער טאטע בעט אים נישט‪ ,‬לויפט‬ ‫להבדיל א גוי לענין 'תשובה'‬ ‫שם הוי"ה וואס ווערט נישט‬ ‫ער טון זיין רצון‪ .‬אפילו ווען ער‬ ‫אויסגעמעקט‪.‬‬ ‫ענדיגט שוין וואס דער מלך האט‬ ‫יעצט לאמיר צוגיין צום ענין פון‬ ‫עס שטייט אין פסוק "יַ ֲעקֹב‬ ‫אים געהייסן‪ ,‬זוכט ער אלץ מער צו‬ ‫'תשובה'‪.‬‬ ‫ֶח ֶבל נַ ֲחלָ תוֹ "‪ ,‬און דער אור החיים‬ ‫שאפן א קשר מיט זיין טאטן‪ ,‬אים‬ ‫דער הייליגער 'בני יששכר' זי"ע‬ ‫הקדוש זאגט אז מיר זענען‬ ‫צו מאכן צופרידן און אויפבויען די‬ ‫אין די מאמרי חודש תשרי (מאמר‬ ‫געבינדן מיטן אייבערשטן‪ .‬דער‬ ‫מלוכה‪ .‬דאס איז דער חילוק צווישן‬ ‫ד') ברענגט א פסק פונעם הייליגן‬ ‫אייבערשטער זאגט‪ :‬דינט נישט‬ ‫ַאן עבד און א בן‪.‬‬ ‫מבי"ט אין 'בית אלקים' (שער‬ ‫די זון און די לבנה‪ ,‬דינט נישט די‬ ‫בעזרת השם וועלן מיר זען אז‬ ‫התשובה פרק י"ג)‪ .‬ער ברענגט אויך א‬ ‫כוכבים און די מזלות‪ ,‬וואס דאס‬ ‫דאס איז דער שליסל צום יו”ט‬ ‫פסק פונעם רמ"ע מפאנו אין ספר‬ ‫האט דער אייבערשטער געגעבן‬ ‫סוכות‪.‬‬ ‫'מאמרות' (חקור הדין חלק ב' פרק י"א) און‬ ‫פאר אלע פעלקער‪ .‬וואס מיינט‬ ‫נאך אנדערע ראשונים‪ ,‬אז תשובה‬ ‫דאס? אידישע קינדער האבן‬ ‫דער חילוק צווישן א איד און‬ ‫העלפט נישט פאר גוים‪.‬‬ ‫נישט קיין ַשֹר און זענען נישט‬ ‫להבדיל א גוי‪ :‬ווער האט א‬ ‫דער הייליגער בני יששכר איז‬ ‫אונטער די מזלות‪ ,‬ווייל דער‬ ‫שַֹ ר אונטער זיך‬ ‫דאס מסביר אויף א פשוט'ן אופן‪:‬‬ ‫אייבערשטער אליין שפייזט זיי‪.‬‬ ‫לאמיר זען וואס איז דער חילוק‬ ‫די גמרא זאגט אין מסכת קידושין‬ ‫דער אייבערשטער זאגט‪ :‬דו עסט‬ ‫צווישן א גוי און להבדיל א איד‪.‬‬ ‫(לב‪ ,‬ב) "מלך שמחל על כבודו אין‬ ‫ביי מיין טיש‪ .‬דער אייבערשטער‬ ‫א אידיש קינד איז א 'בן מלך'‪ ,‬ער‬ ‫כבודו מחול"‪ .‬ממילא‪ ,‬זאגט ער‪,‬‬ ‫זאגט‪ :‬איך געב דיר צו עסן‪ ,‬איך‬ ‫איז א קינד פונעם קעניג‪ .‬אויב‬ ‫ווען די גוים טוען עבירות זענען‬ ‫געב דיר קליידער‪ ,‬און איך בין‬ ‫ער איז א בן מלך‪ ,‬עסט ער אינעם‬ ‫זיי א 'מורד במלכות'‪ ,‬און דער‬ ‫דער וואס באזארגט אלע דיינע‬ ‫קעניגליכן פאלאץ‪ ,‬ער עסט ביים‬ ‫אייבערשטער קען זיי נישט מוחל‬ ‫באדערפענישן‪.‬‬ ‫טאטן ביים טיש און וואוינט אינעם‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫ווידער די אומות העולם זענען‬ ‫פאלאץ‪ .‬די קליידער און אלע‬ ‫דער בני יששכר איז מסביר אז‬ ‫אבער יא אונטער די ָשֹ ִרים‪ ,‬ווייל‬ ‫זיינע צרכים באקומט ער דירעקט‬ ‫נאר אויף‬ ‫תשובה ביי גויים העלפט ָ‬ ‫זיי זענען עבדים‪ .‬עבדים באקומען‬ ‫פונעם פאלאץ‪.‬‬ ‫א 'שוגג'‪ .‬דאס איז טאקע דער טעם‬ ‫אנדערע מיני עסן און אנדערע‬ ‫וואס טוט זיך אבער מיט די‬ ‫פארוואס מיר געפינען אין דער‬ ‫קליידער‪ .‬זיי ווערן טאקע אויך‬ ‫עבדים‪ ,‬די קנעכט? די עבדים עסן‬ ‫גמרא אין מנחות (עג‪ ,‬ב) און אין נאך‬ ‫געשפייזט פונעם קעניג‪ ,‬אבער‬ ‫נישט אינעם פאלאץ‪ .‬פאר זיי האט‬ ‫פלעצער‪ ,‬אז מען מקבל קרבנות‬ ‫גאר אנדערן אופן‪.‬‬‫אויף א ָ‬ ‫מען אן עקסטערע שטוב און מען‬ ‫נאר אויף א‬ ‫פון אומות העולם ָ‬ ‫די סיבה דערפאר איז זייער‬ ‫קאכט פאר זיי עקסטער‪ ,‬זיי קענען‬ ‫שוגג‪ ,‬אבער אויף א מזיד קענען‬ ‫פשוט‪ :‬ווייל מיר זענען בני מלכים‪,‬‬ ‫נישט באקומען די 'מעדני מלכים'‬ ‫זיי נישט תשובה טון‪ ,‬ווייל "מלך‬ ‫און אונזער גאנץ לעבן איז די‬ ‫און די אנדערע זאכן פונעם פאלאץ‬ ‫שמחל על כבודו אין כבודו מחול"‪.‬‬ ‫מלוכה פונעם אייבערשטן‪ ,‬ממילא‬ ‫ווייל זיי זענען בלויז עבדים‪.‬‬ ‫דער הייליגער בני יששכר זאגט‬ ‫זענען מיר נישט אונטער קיין שום‬ ‫די אידישע קינדערלעך ווייסן‬ ‫ווייטער‪ ,‬אז אפילו ווען א גוי טוט‬ ‫נאר מיר באקומען‬ ‫שר אדער מזל‪ָ ,‬‬ ‫ַֹ‬ ‫אז זיי זענען נישט אונטער קיין‬ ‫שוין יא תשובה‪ ,‬טוט ער עס נישט‬ ‫פונעם אייבערשטן אליין‪ .‬די גוים‬ ‫שום ָשֹ ִרים‪ .‬אזוי ווי עס שטייט‬ ‫מיט זיין גאנצע הארץ‪ ,‬און דער ענין‬ ‫זענען נישט אינטערעסירט צו‬ ‫ָאפן אין די פסוקים אז דער‬ ‫פון 'תשובה מאהבה' וואס מאכט‬ ‫דינען דעם אייבערשטן ברצון‪ ,‬זיי‬ ‫אייבערשטער זאגט (דברים לב‪ ,‬ט) ִּ‬ ‫"כי‬ ‫'זדונות כזכיות'‪ ,‬עקזיסטירט‬ ‫זענען בלויז עבדי המלך‪ ,‬ממילא‬ ‫ֵחלֶ ק ה' ַע ּמוֹ יַ ֲעקֹב ֶח ֶבל נַ ֲחלָ תוֹ "‪,‬‬ ‫זיכער נישט ביי א גוי‪ ,‬ווייל א גוי‬ ‫ווערן זיי געשפייזט דורך די ָשֹ ִרים‬ ‫און ווי דער הייליגער אור החיים‬ ‫האט א דין פון ַאן 'עבד'‪.‬‬ ‫און די מזלות‪ .‬דאס זענען די ‪70‬‬ ‫הקדוש איז מסביר‪ ,‬אז אידישע‬ ‫מה שאין כן‪ ,‬זאגט דער‬ ‫ָש ֵֹרי אומות העולם וואס געפינען‬ ‫קינדער האבן א 'חבל הכסף' מיט‬ ‫הייליגער בני יששכר‪ ,‬ביי אידישע‬ ‫זיך אויבן אין הימל‪ ,‬און אויף זיי‬ ‫וואס מיר זענען ממש מקושר‬ ‫קינדערלעך איז דא סיי 'תשובה‬ ‫זאגט דער אייבערשטער אז זיי‬ ‫צום אייבערשטן‪" ,‬וְ ַא ֶּתם ַה ְ ּד ֵב ִקים‬ ‫מיראה' און סיי 'תשובה מאהבה'‪,‬‬ ‫מאכן זיכער אז די וועלט פירט זיך‬ ‫ַ ּבה' ֱאל ֵֹהיכֶ ם ַח ִ ּיים ֻּכ ְּלכֶ ם ַה ּיוֹ ם"‪.‬‬ ‫ווייל מיר טוען תשובה אלס‬ ‫אויפ'ן אופן פון 'עולם כמנהגו נוהג'‪.‬‬ ‫דער הייליגער אור החיים הקדוש‬ ‫‪13‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫מינים זענען די איינציגסטע פיר‬ ‫די גויים אבער‪ ,‬ווילן נישט דעם‬ ‫'קינדער' פונעם אייבערשטן‪ .‬ביי‬ ‫זאכן וואס וואקסן ָאן צו האבן א ַשֹר‬ ‫אייבערשטן אלס קעניג און זיי‬ ‫אונז העלפט תשובה סיי אויף א‬ ‫אויבן אין הימל‪ .‬זיי וואקסן כביכול‬ ‫זענען נישט אינטערעסירט אין‬ ‫שוגג און סיי אויף א מזיד‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫נאר ווייל דער אייבערשטער אליין‬ ‫ָ‬ ‫כבוד המלוכה‪ ,‬דערמיט ווייזן זיי‬ ‫זענען די קינדער פונעם באשעפער‬ ‫זאגט "גַ ֵדל"‪ ,‬אז זיי זאלן וואקסן‪.‬‬ ‫נאר‬‫אז זיי זענען נישט קיין בנים ָ‬ ‫און מיר טוען תשובה מיט אונזער‬ ‫דער מקור פונעם בני יששכר‬ ‫עבדים‪ ,‬און אפשר אפילו דאס אויך‬ ‫גאנצע הארץ‪.‬‬ ‫איז פונעם רמ"ע מפאנו (מאמר ג' חלק‬ ‫נישט‪ .‬ממילא העלפט ביי זיי נישט‬ ‫און אויב מען וועט פרעגן‪ :‬די‬ ‫ב')‪ ,‬וואס זאגט אזוי‪ :‬עס איז דא א‬ ‫קיין תשובה‪ ,‬און דער רבוש”ע‬ ‫גמרא זאגט דאך "מלך שמחל על‬ ‫מסורה אז "אין שר ומזל שולט על‬ ‫זאגט זיי אז ביי ענק ווערט די‬ ‫כבודו אין כבודו מחול"? איז דער‬ ‫ד' מינים הללו‪ ,‬אלא הקב"ה בכבודו‬ ‫תשובה נישט אנגענומען‪.‬‬ ‫תירוץ‪ ,‬אז ביי אונז איז דער רבוש”ע‬ ‫ובעצמו"‪ .‬דאס זעלבע שטייט אין‬ ‫כביכול אויך א 'טאטע'‪ ,‬ווי עס‬ ‫די סגולה פון ד' מינים‪ָ :‬אן קיין‬ ‫שטייט (דברים יד‪ ,‬א) ָ ּ‬ ‫'סדר היום' פון די גורי האר"י ביי‬ ‫"בנִ ים ַא ֶּתם לה'‬ ‫שַֹ ר ומזל‬ ‫ֱאל ֵֹקיכֶ ם"‪ .‬ער ברענגט אראפ דעם‬ ‫כוונת לולב‪" :‬עוד שמעתי כי לכל‬ ‫אילן ואילן או עשב או ירק יש שר‬ ‫ווען עס קומט דער יו”ט‬ ‫"ה ֲע ֻמ ִסים‬ ‫פסוק אין ישעיה (מו‪ ,‬ג) ַ‬ ‫שולט עליו ואומר לו גדל"‪ .‬דאס‬ ‫סוכות‪ ,‬ערוועקט זיך א מורא'דיגע‬ ‫ִמ ִנּי ֶב ֶטן"‪ ,‬און די גמרא זאגט אין‬ ‫איז דער טייטש פון דעם מדרש‬ ‫מלחמה‪ .‬די גויים זענען שטארק‬ ‫קידושין (לב‪ ,‬א) אז "אב שמחל על‬ ‫אין בראשית רבה (פרשה י')‪ ,‬אז‬ ‫מקנא די אידישע קינדערלעך‪.‬‬ ‫כבודו ‪ -‬כבודו מחול"‪ .‬ממילא‪,‬‬ ‫יעדע זאך וואס וואקסט האט דער‬ ‫פארוואס? ווייל אידישע קינדער‬ ‫לאמיר יעצט צוריקגיין צום מדרש‬ ‫אייבערשטער געשטעלט א מזל‬ ‫האבן געקרוינט דעם אייבערשטן‬ ‫און מיר וועלן עס פארשטיין‪.‬‬ ‫ברקיע‪ ,‬א מלאך אדער א ַשֹר‪ ,‬וואס‬ ‫אלס קעניג‪ ,‬און יעצט האבן מיר‬ ‫די תשובה פונעם רבוש"ע‬ ‫"מכה אותו ואומר לו גדל"‪.‬‬ ‫'פראטעקציע'‪ ...‬די גויים זעען ווי‬ ‫אידישע קינדער‪" :‬אב שמחל‬ ‫ביי אידישע קינדער איז די תשובה‬ ‫זאגט ווייטער דער סדר היום‪:‬‬ ‫על כבודו ‪ -‬כבודו מחול"‬ ‫אנגענומען געווארן ביז אזא מצב‬ ‫"וארבעה מינים אלו לא השליטם‬ ‫אידישע קינדער האבן געטון‬ ‫אז די עבירה ווערט נמחק! און נאך‬ ‫הקדוש ברוך הוא ביד שר ושולט‪,‬‬ ‫תשובה ראש השנה‪ .‬די שאלה איז‬ ‫מער ‪ -‬די זדונות ווערן פאררעכנט‬ ‫נאר כביכול מכחו מהשגחתו‬ ‫אלא ָ‬ ‫נאר צי זייער תשובה איז נתקבל‬ ‫ָ‬ ‫ווי זכיות! זיי זעען אז מיר האבן א‬ ‫הפרטית הם גדלים"‪ .‬זיי וואקסן‬ ‫געווארן‪ .‬דער תירוץ איז‪ :‬לאמיר‬ ‫מורא'דיגע 'פראטעקצי'ע ביי דער‬ ‫כביכול בחצר המלך‪ .‬דער‬ ‫קודם זען ווי אזוי זיי זענען מכתיר‬ ‫מלוכה‪ ,‬און מיר ווערן געשפייזט‬ ‫אייבערשטער זאגט אז דאס איז‬ ‫און קרוינען דעם קעניג‪ .‬אידישע‬ ‫פונעם טיש פון מלך מלכי המלכים‬ ‫נישט אונטער קיין שום ַשֹר ומזל‪.‬‬ ‫קינדער זאגן "ומלכותו ברצון‬ ‫הקב"ה‪.‬‬ ‫"ולזה צוה לנו לקחת אלו ד' מינים‬ ‫קבלו עליהם" ‪ -‬מיר ווילן אז דער‬ ‫מיוחדים לו בחג" ‪ -‬דאס איז דער‬ ‫אבער די גויים זעען אז זיי זענען‬ ‫אייבערשטער זאל זיין אונזער‬ ‫טעם פארוואס מען נעמט די ד'‬ ‫בלויז אין א בחינה פון ַאן עבד‪ ,‬זיי‬ ‫קעניג‪ .‬דאס ווייזט אז אידישע‬ ‫מינים יו”ט‪ ,‬זאגט דער סדר היום‪,‬‬ ‫האבן נישט קיין 'פראטעקציע' און‬ ‫קינדער זענען די קינדערלעך‬ ‫"להראות לכל" ‪ -‬כדי צו ווייזן פאר‬ ‫מען נעמט נישט ָאן זייער תשובה‪.‬‬ ‫פונעם אייבערשטן‪ .‬דורך דעם‬ ‫אלע פעלקער ‪" -‬שעם ה' אלה"‪ ,‬אז‬ ‫דא פאנגט זיך ָאן א מורא'דיגע‬ ‫וואס מיר נעמען ָאן זיין מלכות‬ ‫מיר באלאנגען צום אייבערשטן‪,‬‬ ‫קנאה‪ ,‬און די גויים הייבן זיך ָאן צו‬ ‫מיט ליבשאפט‪ ,‬מיט געגועים און‬ ‫"בנים אתם לה' אלקיכם"‪" ,‬והנה‬ ‫רייצן מיט די אידן‪.‬‬ ‫מיט השתוקקות‪ ,‬ווייזן מיר ארויס‬ ‫הנם בידו שאין להם פחד ואימה‬ ‫דערפאר‪ ,‬ווען סוכות קומט ָאן‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫די אהבה פון א קינד צום טאטן‪,‬‬ ‫משום בריה בעולם"‪ .‬מיר האבן‬ ‫נעמען די אידן די ד' מינים און ווייזן‬ ‫און מיט דעם קרוינען מיר דעם‬ ‫נישט מורא פאר קיינעם‪ ,‬מיר‬ ‫דערמיט אז מיר האבן געוואונען!‬ ‫באשעפער אלס קעניג‪.‬‬ ‫זענען נישט אונטער קיין שר‬ ‫ווי אזוי זעט מען דאס אין די ד'‬ ‫זאגט דער רבוש”ע‪ :‬אז דו‬ ‫נאר מיר געפינען זיך ביים‬ ‫ומזל‪ָ ,‬‬ ‫מינים?‬ ‫ווייזסט ארויס אזא אהבה פון א‬ ‫אייבערשטן אליין‪.‬‬ ‫דער הייליגער בני יששכר זאגט‬ ‫קינד צו א טאטע‪ ,‬דעמאלטס איז‬ ‫זאגט ווייטער דער סדר היום‪:‬‬ ‫א הפלא'דיגע זאך אין די מאמרים‬ ‫"אב שמחל על כבודו ‪ -‬כבודו‬ ‫"ואפילו לס"מ אין לו כח לשלוח יד‬ ‫פון חודש תשרי (מאמר י"א אות ח')‪ ,‬וואו‬ ‫מחול"‪ ,‬און דער רבוש”ע שרייבט‬ ‫בהם‪ ,‬אחר שהם מצוינים ומסומנים‬ ‫ער ברענגט אראפ אז די ארבעה‬ ‫אונז ָאן פאר א גוט יאר‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪14‬‬ ‫אזוי ווי עס שטייט "אתה ה' אבינו"‪.‬‬ ‫מינים‪ ,‬און די ד' מינים ווערן משגיח‬ ‫בסומן של מלך"‪ .‬אז מיר נעמען‬ ‫און ביי א טאטע‪ ,‬אפילו ער איז א‬ ‫געווען דירעקט דורכן אייבערשטן‬ ‫די ד' מינים‪ ,‬ווייזן מיר אז מיר‬ ‫מלך‪" ,‬אף שמחל על כבודו כבודו‬ ‫נאר דארט שייך‬ ‫אליין‪ ,‬ממילא איז ָ‬ ‫זענען קינדער פונעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫מחול"‪.‬‬ ‫צו זאגן "ושמחתם לפני ה' אלקיכם"‪,‬‬ ‫דעמאלטס האט דער ס"מ א‬ ‫זאגט ווייטער דער בני יששכר‪:‬‬ ‫ווייל די ד' מינים סימבאליזירן א‬ ‫מורא'דיגן פחד און ער וויל זיך‬ ‫"וכדי להוכיח לכל באי עולם‬ ‫נאר צו אונז‪,‬‬ ‫שמחה וואס באלאנגט ָ‬ ‫נישט אנפאנגען מיט'ן בן מלך‪.‬‬ ‫שנתקבלו תשובתינו" ‪ -‬כדי מגלה‬ ‫ווען דער אייבערשטער קוקט אויף‬ ‫אונז דירעקט ָאן קיין שום ַשֹר ומזל‬ ‫"ולקחתם לכם" ‪ -‬מיר וויזן‬ ‫צו זיין פאר די גאנצע וועלט אז‬ ‫אינדערמיט‪.‬‬ ‫"דידן נצח!"‬ ‫מיר זענען דעם אייבערשטנ'ס‬ ‫קינדערלעך און מיר האבן אים‬ ‫דער הייליגער מגלה עמוקות‬ ‫דער הייליגער 'מגלה עמוקות'‬ ‫געקרוינט אלס מלך ברצון‬ ‫זאגט בזה הלשון‪" :‬כי ד' מינים אלו‬ ‫זי"ע אויף סוכות זאגט אזוי‪" :‬לפי‬ ‫ובאהבה‪ ,‬און אז דער אייבערשטער‬ ‫הם לפני ה' ולא לפני שום ַשֹר"‪.‬‬ ‫שד' מינים אלו אינם תחת שום שר‪,‬‬ ‫איז אונזער טאטע‪ ,‬האט אונז דער‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬ווען מיר גייען נעמען‬ ‫רק מהקדוש ברוך הוא בעצמו"‪ .‬ער‬ ‫אייברעשטער באפוילן גלייך נאך‬ ‫די ד' מינים‪ ,‬וואס דאס ווייזט‬ ‫זאגט ווייטער‪" :‬וכן ישראל‪ ,‬חלק ה'‬ ‫די ימי תשובה צו נעמען די ד'‬ ‫אז מיר זענען קינדער פונעם‬ ‫עמו" ‪ -‬מיר זענען א חלק פונעם‬ ‫מינים אינעם הייליגן יו”ט סוכות‪.‬‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬ווייזן מיר דערמיט‬ ‫אייבערשטן און מיר זענען נישט‬ ‫אויף די ד' מינים האט קיין שום‬ ‫אז אונזער תשובה איז אנגענומען‬ ‫אונטער קיין ַשֹר ומזל‪ .‬זאגט דער‬ ‫שר נישט קיין שליטה‪" ,‬רק כביכול‬ ‫געווארן‪ ,‬אז מיר זענען דעם‬ ‫הייליגער מגלה עמוקות‪ ,‬אז דאס‬ ‫השם יתברך בעצמו"‪.‬‬ ‫אייבערשטנס קינדערלעך‪ ,‬און אז‬ ‫איז דער פשט אין פסוק (ויקרא כג‪,‬‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬זאגט דער בני‬ ‫דער אייבערשטער איז מלך ‪ -‬דידן‬ ‫מ) " ּולְ ַק ְח ֶּתם לָ כֶ ם ַ ּב ּיוֹ ם ָה ִר ׁ‬ ‫אשוֹ ן‪."...‬‬ ‫יששכר‪ ,‬ווערן די ד' מינים אנגערופן‬ ‫נצח! מיר האבן מנצח געווען די‬ ‫וואס מיינט דאס ווארט 'לָ כֶ ם'?‬ ‫'שרביטו של מלך' ‪ -‬דעם קעניג'ס‬ ‫אומות העולם און געוויזן אז דער‬ ‫זאגט דער מגלה עמוקות‪:‬‬ ‫שרביט הזהב! אויב דאס איז דער‬ ‫רבוש”ע איז נישט בלויז א 'מושל'‪,‬‬ ‫"לעצמיכם‪ ,‬במה שאתם לוקחים ד'‬ ‫נאר א‬‫שרביטו של מלך‪ ,‬קען דאס ָ‬ ‫נאר "ומלכותו בכל משלה" ‪ -‬דער‬ ‫ָ‬ ‫מינים אלו פרי עץ הדר" ‪ -‬נעמט עס‬ ‫קינד פונעם קעניג נעמען‪ ...‬אבער‬ ‫רבוש”ע איז א 'מלך'‪.‬‬ ‫פאר ענק אליין‪ ,‬ווייל דאס זענט‬ ‫ַאן עבד וואס נעמט דעם שרביטו‬ ‫איר‪ .‬די ד' מינים ווייזן אז איר זענט‬ ‫של מלך‪ ,‬ווערט פארעכנט אלס א‬ ‫ד' מינים אלס דער "שרביטו‬ ‫אנדערש פון די אומות העולם‪.‬‬ ‫'מורד במלכות'‪.‬‬ ‫של מלך"‬ ‫ער זאגט ווייטער‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫זאגט ווייטער דער בני יששכר‪:‬‬ ‫מיר וועלן נאך ברענגען דעם‬ ‫ּש ַמ ְח ֶּתם לִ ְפנֵ י ה'‬‫דער פשט פון "ו ְ ׂ‬ ‫"וזה הוראה שאנחנו נקראים בנים‬ ‫לשון פונעם הייליגן בני יששכר‬ ‫ֱאל ֵֹקיכֶ ם ִׁש ְב ַעת יָ ִמים"‪ .‬לכאורה‬ ‫והשם יתברך נקרא אב"‪ .‬אבער‬ ‫אין מאמר חודש תשרי (מאמר י'‪ ,‬צלא‬ ‫דארף מען פארשטיין‪ :‬וואס איז‬ ‫די גוים‪ ,‬וואס ווערן אנגערופן‬ ‫דמהימנותא)‪.‬‬ ‫אזוי באזונדער ביי די ד' מינים‬ ‫'עבדים'‪ ,‬אויף זיי זאגט די גמרא‬ ‫דער הייליגער בני יששכר זאגט‬ ‫אז עס שטייט דארט "ושמחתם‬ ‫אין סנהדרין (כב‪ ,‬ב) "אסור להשתמש‬ ‫דארט אזוי‪ :‬עס איז דא א הלכה אז‬ ‫לפני ה' אלקיכם" מער ווי ביי אלע‬ ‫בשרביטו של מלך"‪ .‬זאגט ווייטער‬ ‫"מלך שמחל על כבודו אין כבודו‬ ‫אנדערע ימים טובים?‬ ‫דער בני יששכר‪" ,‬מידי אנחנו‬ ‫מחול" ‪ -‬א קעניג קען נישט מוחל‬ ‫מיר ווייסן דאך אז דער רמב"ם‬ ‫משתמשין בשרביטו של מלך"‪,‬‬ ‫זיין אויף זיין כבוד‪ .‬זאגט ער‪ ,‬אז‬ ‫זאגט אז די מצוה פון 'שמחה' איז‬ ‫אז אונז זענען מיר זיך משתמש‬ ‫ממילא העלפט נישט די מצוה‬ ‫ביי אלע ימים טובים‪ .‬דער רמב"ם‬ ‫בשרביטו של מלך‪" ,‬הוראה ועדות‬ ‫פון תשובה פאר די גוים‪ .‬אבער‪,‬‬ ‫לייגט טאקע צו אז ביי סוכות איז‬ ‫היא שאנחנו בנים והוא יתברך שמו‬ ‫זאגט דער הייליגער בני יששכר‪,‬‬ ‫עס שטערקער‪ ,‬ווייל דא שטייט‬ ‫אבינו‪ ,‬ונתקבלו תשובתינו כי אף‬ ‫"מה שאין כן ישראל נקראו בנים"‬ ‫קלאר אין פסוק "ושמחתם לפני‬ ‫שמחל על כבודו כבודו מחול"‪.‬‬ ‫‪ -‬אידן ווערן אנגערופן קינדער‪,‬‬ ‫ה' אלקיכם"‪ .‬שטעלט זיך די‬ ‫דער הייליגער בני יששכר‬ ‫אזוי ווי עס שטייט "בנים אתם לה'‬ ‫קשיא‪ :‬פארוואס טאקע איז סוכות‬ ‫זאגט‪ ,‬אז דעם יסוד שטייט "מפי‬ ‫אלקיכם"‪ ,‬און מיר זענען אמת'ע‬ ‫אנדערש?‬ ‫הרב הגדול מורינו החיד"א ז"ל‪,‬‬ ‫'בני בטן' און דער אייבערשטער‬ ‫זאגט דער מגלה עמוקות‪ ,‬אז‬ ‫בטעם הד' מינים"‪.‬‬ ‫ווערט אנגערופן אונזער 'טאטע'‪,‬‬ ‫וויבאלד דער פסוק רעדט ביי די ד'‬ ‫‪15‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫יעדן איד‪ :‬זאלסט וויסן‪ ,‬אז ווען דו איז דער פשט פון וואס די גמרא‬ ‫לויט די ווערטער פונעם בני‬ ‫נעמסט די ד' מינים‪ ,‬נעמסטו יעצט (קידושין פא‪ ,‬א) זאגט "גירא בעיני‬ ‫יששכר און דעם חיד"א פארשטייט‬ ‫כביכול דעם אייבערשטן אין דיין‬ ‫מען זייער גוט דעם מדרש אין‬ ‫האנט! דו נעמסט די ד' אותיות פון דסיטנא" ‪ -‬ווייל אז איך האב דעם‬ ‫ויקרא רבה וואס מיר האבן פריער‬ ‫שם הוי"ה‪ ,‬דו נעמסט די ד' מינים שרביטו של מלך און די ד' אותיות‬ ‫געברענגט‪:‬‬ ‫וואס דער אייבערשטער אליין איז שם הוי"ה‪ ,‬ווייז איך פאר'ן ס"מ אז‬ ‫"פ ִרי ֵעץ ָה ָדר" ‪ -‬דאס איז דער‬ ‫ְּ‬ ‫אויף זיי משגיח‪ ,‬דו נעמסט דעם‬ ‫אייבערשטער‪ ,‬אויף וועמען עס‬ ‫איך בין א בן מלך‪.‬‬ ‫'שרביטו של מלך'‪.‬‬ ‫שטייט (תהלים קד‪ ,‬א) "הוֹ ד וְ ָה ָדר‬ ‫דער הייליגער 'סדר היום'‬ ‫דער ראפשיצער רב האט‬ ‫לָ ָב ְׁש ָּת"‪.‬‬ ‫דאס געזאגט כדי מיר זאלן כאפן זאגט‪ ,‬אז ווען דער ס"מ זעט‬ ‫"כ ּפֹת ְּת ָמ ִרים" ‪ -‬דאס איז דער‬ ‫ַּ‬ ‫אז די אלע זאכן וואס מיר האבן‬ ‫אייבערשטער‪ ,‬ווי עס שטייט (שם‬ ‫געברענגט פונעם מדרש און פון דעם שרביטו של מלך אין אונזער‬ ‫"צ ִ ּדיק ַּכ ָּת ָמר יִ ְפ ָרח"‪.‬‬ ‫צב‪ ,‬יג) ַ‬ ‫די ראשונים‪ ,‬זענען נישט בלויז א האנט‪ ,‬האט ער מורא און ער‬ ‫"וַ ֲענַ ף ֵעץ ָעבֹת" ‪ -‬דאס איז דער‬ ‫נאר דאס פאסירט ממש אין אנטלויפט‪ ,‬און אזוי קענען מיר‬ ‫רמז‪ָ ,‬‬ ‫אייבערשטער‪ ,‬ווי עס שטייט (זכרי'‬ ‫דער ווירקלעכקייט!‬ ‫מכניע זיין אלע ָשֹ ִרים פון די פיר‬ ‫א‪ ,‬ח) "וְ הּוא ע ֵֹמד ֵבּין ַה ֲה ַד ִסּים"‪.‬‬ ‫התבוננות אויף 'למעשה'‬ ‫" ְַע ְר ֵבי־נָ ַחל" ‪ -‬דאס איז דער‬ ‫זייטן פונעם וועלט‪.‬‬ ‫ווען א מענטש טראכט אריין‬ ‫אייבערשטער ווי עס שטייט‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫אינעם ְשֹכַ ר המצוה‪ ,‬אזוי ווי דער‬ ‫(תהלים סח‪ ,‬ה) "סֹּלּו ָלרֹכֵ ב ָב ֲּע ָרבֹות‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין זיך מתבונן צו‬ ‫הייליגער 'באר מים חיים' איז‬ ‫ְב ָּקּה ְשׁמֹו"‪.‬‬ ‫מסביר‪ ,‬הייבן מיר ָאן צו פארשטיין‬ ‫קלאר אין‬ ‫ָ‬ ‫עס שטייט דאך‬ ‫זיין אין די אלע מאמרי חז"ל און‬ ‫וואס עס טוט זיך אפ ווען מיר‬ ‫מדרש אז די ד' מינים זענען מרמז‬ ‫אין די ווערטער פון די צדיקים‪,‬‬ ‫נעמען די ד' מינים‪ .‬דעמאלט וועט‬ ‫אויפ'ן אייבערשטן אליין‪ .‬לויט‬ ‫כדי מיר זאלן צוגיין צו די ד' מינים‬ ‫א מענטש צוגיין צו די מצוה מיט‬ ‫דעם פארשטייט מען עס זייער‬ ‫אזא התלהבות‪ ,‬מיט אזא חשק‬ ‫גוט‪ ,‬ווייל די ד' מינים זענען נישט‬ ‫מיט א ריכטיגע התלהבות און‬ ‫און ברען‪ ,‬וויסנדיג‪" :‬איך נעם דאך‬ ‫נאר כביכול‬ ‫אונטער קיין שום ַשֹר‪ָ ,‬‬ ‫השתוקקות‪ .‬ווי מיר האבן שוין‬ ‫די ד' אותיות שם הוי"ה‪ ,‬איך האלט‬ ‫דער אייבערשטער אליין היט זיי‬ ‫נאר‬ ‫געשמועסט‪ ,‬איז דאס אלעס ָ‬ ‫דעם שרביטו של מלך אין מיין‬ ‫אפ‪ ,‬עס איז דער 'שרביטו של‬ ‫האנט!" אזוי ווי דער ראפשיצער‬ ‫מלך'‪ ,‬און ווען מיר נעמען די ד'‬ ‫כדי אונז אביסל עפענען די אויגן‪,‬‬ ‫רב זאגט‪ ,‬אז מיט'ן האבן דעם‬ ‫מינים‪ ,‬האלטן מיר דעם קעניג'ס‬ ‫דעם מוח און דאס הארץ‪ ,‬צו‬ ‫שרביטו של מלך און די ד' אותיות‬ ‫שרביטו של מלך‪ .‬דער מדרש‬ ‫פארשטיין כאטש ַאן 'אפס קצהו'‬ ‫שם הוי"ה‪ ,‬קען א איד טון וואס ער‬ ‫זאגט אונז אז מיר האלטן יעצט‬ ‫וויל ‪ -‬דאס מיינט אז מיר קענען‬ ‫כביכול דעם אייבערשטן אליין‪.‬‬ ‫וואס א מצוה באדייט‪.‬‬ ‫יעצט מכניע זיין די סטרא אחרא‬ ‫און מתקן זיין אלע שלעכטע‬ ‫דער הייליגער ספר 'רביד הזהב'‬ ‫און זיכער וועט דער שכר בעולם‬ ‫מדות‪.‬‬ ‫ברענגט‪" ,‬שמעתי מפה אדמו"ר‬ ‫הזה ובעולם הבא‪ ,‬די גאנצע שפע‬ ‫הקדוש בעל זרע קודש מראפשיץ‬ ‫ווי באקאנט זאגט דער מדרש‪,‬‬ ‫און די המתקת הדינים וואס ווערן‬ ‫זי"ע"‪ ,‬אז די ארבעה מינים זענען‬ ‫אז דער לולב איז דומה צו די‬ ‫אנטקעגן דעם שם הוי"ה ברוך‬ ‫געפועל'ט דורך די ד' מינים ‪ -‬ווי‬ ‫שדרה‪ ,‬די הדסים צו די אויגן‪ ,‬די‬ ‫הוא‪ .‬דער ראפשיצער רב האט‬ ‫עס ווערט ארומגערעדט אין חז"ל‬ ‫ערבה צום מויל‪ ,‬און דער אתרוג‬ ‫געזאגט‪" :‬לוקח האדם בידו ועושה‬ ‫צום הארץ‪ .‬ווען מיר נעמען די‬ ‫און אין אלע ספרים הקדושים ‪-‬‬ ‫בו כרצונו" ‪ -‬א אידיש קינד נעמט‬ ‫ד' מינים און מיר שאקלען זיי‪,‬‬ ‫אונז צוגעבן א מורא'דיגן חשקת‬ ‫די ד' מינים‪ ,‬וואס זענען די ד'‬ ‫זענען מיר מכניע אלע שלעכטע‬ ‫מדות און מיר איבערגעבן‬ ‫אותיות הוי"ה‪ ,‬אין זיין האנט און‬ ‫המצוה‪ ,‬און מיר זאלן אויספועל'ן‬ ‫ער טוט דערמיט וואס ער וויל‪.‬‬ ‫אונזער גאנצע קומה צום הייליגן‬ ‫אלעס גוט און האבן א לעכטיגע‬ ‫באשעפער‪ ,‬פירנדיג א מלחמה‬ ‫וואס מיינט דאס?‬ ‫קוויטל‪ ,‬אמן!‬ ‫קעגן די שלעכטע כוחות‪ .‬דאס‬ ‫דער רבוש”ע זאגט כביכול פאר‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪16‬‬ ‫שמחת בית השואבה‬ ‫דער סוד פון טאנצן ביי אידן ‪ -‬מען שפרינגט!‬ ‫של עולם‪ ,‬באקומען מיר צוריק די‬ ‫שטייט אין פסוק‪" :‬ושמחתם לפני‬ ‫"ושמחתם לפני ה' אלקיכם‬ ‫גאנצע שפע‪ .‬און דערפאר הייסט‬ ‫ה' אלקיכם שבעת ימים"‪ ,‬אז מען‬ ‫שבעת ימים"‬ ‫דער יו”ט סוכות 'חג האסיף'‪ ,‬ווייל‬ ‫זאל זיך פרייען פאר'ן אייבערשטן‬ ‫אלעס קומט צוריק‪ .‬דאס איז דאך‬ ‫זיבן טעג‪.‬‬ ‫מיר געפינען ביי דעם יו”ט‬ ‫געוואלדיג‪ ,‬און אוודאי איז מען‬ ‫סוכות במיחוד די מצוה פון צו זיין‬ ‫פרייליך‪.‬‬ ‫פארוואס איז יו”ט סוכות‬ ‫בשמחה‪.‬‬ ‫ועל כולם‪ ,‬מיר ווייסן אז ווען א‬ ‫מער באזונדער מיט שמחה?‬ ‫אין די תורה הקדושה שטייט‬ ‫איד טוט ַאן עבירה ווערן באשאפן‬ ‫(ויקרא כג‪ ,‬מ) " ּולְ ַק ְח ֶּתם לָ כֶ ם ַ ּב ּיוֹ ם‬ ‫לכאורה דארף מען פארשטיין‪:‬‬ ‫אשוֹ ן‪ ,"...‬און ס'שטייט ווייטער‬ ‫ָה ִר ׁ‬ ‫קליפות ח"ו‪ ,‬און עס ווערט א 'מסך‬ ‫וואס איז טאקע דער פשט?‬ ‫ּש ַמ ְח ֶּתם לִ ְפנֵ י ה'‬ ‫אין פסוק‪" :‬ו ְ ׂ‬ ‫המבדיל'‪ .‬דער מענטש שפירט‬ ‫פארוואס איז יו”ט סוכות מער‬ ‫ֱאל ֵֹקיכֶ ם ִׁש ְב ַעת יָ ִמים"‪ .‬דער‬ ‫נישט דעם קשר מיט'ן אייבערשטן‪,‬‬ ‫באזונדער מיט א מצוה פון שמחה‬ ‫הייליגער רמב"ם לערנט ארויס אז‬ ‫ער שפירט נישט קיין תענוג רוחני‬ ‫ווי אלע אנדערע ימים טובים?‬ ‫די גאנצע שמחה וואס איז געווען‬ ‫ביי תורה ומצוות‪ ,‬ער שפירט נישט‬ ‫קיין געשמאקייט ביים דאווענען‪,‬‬ ‫מיר זעען אז די גמרא האט‬ ‫ביי שמחת בית השואבה איז בעצם‬ ‫ביי התמדה‪ ,‬אדער אין א שבת‬ ‫מייחד געווען א גאנצן פרק‬ ‫מצד די כלליות'דיגע מצוה פון‬ ‫קודש; און דאס אלעס איז ווייל‬ ‫דערויף‪ ,‬און אין די משנה שטייט‪:‬‬ ‫ש ַמ ְח ָּת ְ ּב ַח ֶ ּג ָך" (דברים טז‪ ,‬יד)‪ ,‬אז מען‬‫"וְ ָ ׂ‬ ‫ער האט געטון עבירות‪ .‬ער איז‬ ‫"מי שלא ראה שמחת בית השואבה‬ ‫דארף זיין פרייליך יו”ט‪.‬‬ ‫געווארן א געפאנגענער צווישן‬ ‫לא ראה שמחה מימיו"‪.‬‬ ‫נאר דער הייליגער רמב"ם‬ ‫ָ‬ ‫די קליפות‪ .‬זיי האבן געמאכט א‬ ‫דער הסבר דערפון געפינען מיר‬ ‫פרעגט א קשיא‪ :‬וואס עפעס‬ ‫מחיצה של ברזל צווישן אים און‬ ‫אינעם הייליגן 'אלשיך הקדוש'‬ ‫איז יו”ט סוכות אזוי באזונדער‪,‬‬ ‫זיין טאטן אין הימל‪ ,‬און א מחיצה‬ ‫וואס זאגט‪ :‬כל זמן א מענטש‬ ‫אז מיר טרעפן אז די לויים האבן‬ ‫של ברזל צווישן זיין נשמה און אים‬ ‫טוט עבירות‪ ,‬נעמען די קליפות‬ ‫נאר‬ ‫געשפילט און ווער עס האט ָ‬ ‫אליין‪.‬‬ ‫צו די גאנצע שפע פון די תורה‪,‬‬ ‫געקענט מוסיף זיין מיט כלי זמר‬ ‫ווידער אמאל‪ ,‬ווען א מענטש‬ ‫מצוות און תפילות וואס דארפן‬ ‫האט געשפילט‪ ,‬און מיר טרעפן אז‬ ‫טוט תשובה‪ ,‬צוברעכט ער דעם‬ ‫אראפברענגען א געוואלדיגע‬ ‫"חסידים ואנשי מעשה היו מרקדין‬ ‫מחיצה של ברזל סיי אויבן אין‬ ‫השפעה פאר דעם מענטש‪ .‬זיי‬ ‫לפניהם"? אויב‪ ,‬ווי דער רמב"ם‬ ‫הימל און סיי ביי זיך אין הארץ‪ .‬און‬ ‫גנב'ענען דאס צו‪ ,‬און מיר דארפן‬ ‫זאגט‪ ,‬איז דאס א מצוה וואס איז‬ ‫ווען מען צוברעכט דעם מחיצה‪,‬‬ ‫מקיים זיין די מצוה פון השבת‬ ‫נוגע יעדן יו”ט‪ ,‬פארוואס טאקע‬ ‫שפירט א מענטש ווי ער גייט‬ ‫ית ִׁש ְביוֹ " (דברים כא‬ ‫אבידה‪" .‬וְ ָׁש ִב ָ‬ ‫האט מען ביי יו”ט סוכות ספעציעל‬ ‫ארויס מעבדות לחירות‪ ,‬מיגון‬ ‫‪,‬י) – מיר דארפן צוריקנעמען פון‬ ‫געמאכט שמחת בית השואבה?‬ ‫לשמחה ומאבל ליו”ט‪ .‬ער שפירט‬ ‫געפענגעניש די אלע מיליאנען‬ ‫זאגט דער רמב"ם אין הלכות‬ ‫א גאולת מצרים‪ ,‬אז יעצט ב"ה‬ ‫און די גאנצע שפע רב וואס די‬ ‫לולב (וואס איז איינס מיט הלכות שופר‬ ‫וועט ער קענען שפירן א לערנען‪,‬‬ ‫סטרא אחרא האט צוגענומען‬ ‫וסוכה) אין פרק ח' הלכה י"ב‪:‬‬ ‫א דאווענען‪ ,‬א שבת קודש און‬ ‫פון אונזערע מצוות‪ ,‬סיי דעם‬ ‫"אף על פי שכל המועדות מצוה‬ ‫א מצוה; עס וועט אנהייבן ווערן‬ ‫רוחניות'דיגן שכר און סיי דעם‬ ‫לשמוח בהם"‪ ,‬אלע ימים טובים‬ ‫לעכטיג ביי אים‪ .‬דאס איז דער‬ ‫גשמיות'דיגן שכר‪.‬‬ ‫דארף מען זיין פרייליך‪" ,‬אבל בחג‬ ‫געוואלדיגער "זמן שמחתינו"‪.‬‬ ‫קומט אויס אז יום כיפור‪ ,‬ווען‬ ‫הסוכות היתה שם במקדש שמחה‬ ‫ביסודו איז דאס א מדרש‪.‬‬ ‫מיר האבן געטון תשובה און מיר‬ ‫יתירה"‪ ,‬ביי חג הסוכות איז געווען‬ ‫דער מדרש זאגט אז דער טעם‬ ‫זענען נתרצה געווארן ביים רבונו‬ ‫א שמחה יתירה‪" ,‬שנאמר"‪ ,‬ווי עס‬ ‫‪17‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫סופר‪ ,‬לאמיר יעצט גיין צום ענין‬ ‫דער סוד און ביאור פון‬ ‫פארוואס מיר זענען בשמחה דעם‬ ‫פון ריקודים‪ .‬דער ענין פון ריקודים‬ ‫ריקודים לויט'ן 'חתם סופר'‬ ‫הייליגן יו”ט סוכות איז‪ ,‬ווייל כלל‬ ‫איז אז די נשמה פון א מענטש וויל‬ ‫ישראל איז ארויס מיט א זיג‪ .‬דער‬ ‫זיך אפטיילן פון דעם גשמיות'דיגן‬ ‫לכאורה‪ ,‬וואס איז דער‬ ‫לשון המדרש אין מדרש תהלים‬ ‫עפר‪ ,‬און דעריבער גיט ער א טאנץ‬ ‫באזונדערער ענין וואס מיר‬ ‫און אין נאך פלעצער זאגט‪" :‬אבל‬ ‫אין די לופט‪ .‬ער וויל זיך אויפהייבן‬ ‫טרעפן ביי שמחת בית השואבה‪,‬‬ ‫בחג לפי שנטלו הנפשות דימוס‬ ‫און זיך מנתק זיין פון דעם "עפר‬ ‫אז "חסידים ואנשי מעשה היו‬ ‫מרקדים לפניהם"? וואס איז‬ ‫שלהם ביום הכיפורים"‪ ,‬מיר זענען‬ ‫אתה ולעפר תשוב"‪ ,‬וואס ווייזט‬ ‫אויף כליון און מיתה‪ ,‬ווייל נאך‬ ‫געווען דער ענין פון די רקידה?‬ ‫ארויס לחירות‪" ,‬כמו שכתוב‬ ‫הונדערט און צוואנציג יאר לייגט‬ ‫עס איז דא א ספר פון א תלמיד‬ ‫כי ביום הזה יכפר עליכם‪ ,‬ועוד‬ ‫מען דעם גוף אריין אין דער ערד‪.‬‬ ‫פונעם חתם סופר‪ ,‬שו"ת 'מחולת‬ ‫שהתבואה ופירות האילן בפנים"‪,‬‬ ‫די נשמה וויל אז דער מענטש זאל‬ ‫מחנים'‪ ,‬וואס ברענגט בשם זיין‬ ‫מיר זענען געבענטשט מיט א‬ ‫געבן א טאנץ און ארויפגיין העכער‬ ‫רבי'ן‪ ,‬דער הייליגער חתם סופר‪ ,‬א‬ ‫גוטע שפע און אלע גוטע פירות‪,‬‬ ‫און העכער‪ .‬זאגט דער הייליגער‬ ‫דבר נפלא מאוד לגבי דעם ענין פון‬ ‫"לפיכך כתיב שם שלוש שמחות"‪,‬‬ ‫נאר אן אפאר‬ ‫חתם סופר‪ :‬עס האלט ָ‬ ‫ריקודים‪.‬‬ ‫דריי מאל שטייט שמחה‪" :‬שנאמר‬ ‫רגעים‪ ,‬ווייל גלייך נאכדעם ציט‬ ‫דער הייליגער חתם סופר איז‬ ‫ושמחת בחגך‪ ,‬ושמחתם לפני ה'‬ ‫דער גוף די נשמה צוריק אראפ‪.‬‬ ‫מסביר‪ :‬וואס איז דער ביאור אז‬ ‫אלקיכם‪ ,‬והיית אך שמח"‪ .‬קומט‬ ‫דאס איז דער סוד פון א‬ ‫א מענטש טאנצט ווען ער איז‬ ‫אויס אז דער מקור הדברים פונעם‬ ‫ריקוד‪ :‬ווען א מענטש'ס נשמה‬ ‫בשמחה? זאגט ער אז דער סוד‬ ‫אלשיך הקדוש שטייט שוין בעצם‬ ‫שטארקט זיך און עס בויט זיך‬ ‫הדברים איז אזוי‪ :‬מיר ווייסן אז‬ ‫אין מדרש‪.‬‬ ‫אויף א מורא'דיגע התלהבות צום‬ ‫חז"ל זאגן אונז אויפ'ן פסוק "כל‬ ‫דער הייליגער 'קדושת לוי' זי"ע‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬ברענט עס אויף אזא‬ ‫הנשמה תהלל קה"‪ ,‬אז "על כל‬ ‫אופן אז די נשמה שלעפט מיט דעם‬ ‫מיט'ן הייליגן 'חתם סופר' זי"ע‬ ‫נשימה ונשימה תהלל קה" – אויף‬ ‫גוף בעל כרחו זיך מנתק צו זיין פון‬ ‫יעדן אטעם דארף מען לויבן דעם‬ ‫גייען אויך אין דעם מהלך‪ ,‬אז די‬ ‫דער ערד‪ ,‬און ער גיט א טאנץ אין‬ ‫אייבערשטן‪ .‬און דער מדרש זאגט‬ ‫געוואלדיגע שמחה אין יו”ט סוכות‬ ‫די לופט‪ ,‬ווייל די נשמה קען נישט‬ ‫אז בעצם וויל די נשמה ארויסגיין‬ ‫איז צוליב די מחילת עוונות‪ .‬זיי‬ ‫פארטראגן צו זיין צוגעבונדן צום‬ ‫פון דעם מענטש יעדע סעקונדע‪,‬‬ ‫לייגן נאך צו דעם באקאנטן יסוד‪,‬‬ ‫עפר‪ .‬אבער זאגט דער הייליגער‬ ‫אבער נאכדעם גייט זי צוריק‪.‬‬ ‫אז ביי יו”ט סוכות איז 'ראשון‬ ‫חתם סופר‪ ,‬מען קען נישט צו לאנג‬ ‫דער פשט איז‪ ,‬ווי די מפרשים‬ ‫לחשבון עוונות'‪ ,‬און 'זדונות נהפך‬ ‫בלייבן אין די לופט‪ ,‬ווייל סוף כל‬ ‫זענען מבאר‪ ,‬אז די נשמה וויל‬ ‫לזכיות'‪ .‬דאס טייטש‪ :‬יום כיפור איז‬ ‫סוף האט דער אייבערשטער אזוי‬ ‫בעצם צוריק ארויפגיין צו איר‬ ‫נאר געווען 'זדונות כשגגות'‪ ,‬אבער‬‫ָ‬ ‫געמאכט אז די 'נשמת חיים' זאל‬ ‫שורש‪ ,‬אבער ווען זי זעט אז דא אויף‬ ‫יעצט יו”ט סוכות ווערן די זדונות‬ ‫אריינגיין אינעם גוף האדם וואס‬ ‫דער וועלט קען זי מאכן א נחת רוח‬ ‫גערעכנט ווי זכיות‪ ,‬ממילא איז עס‬ ‫איז באשאפן געווארן 'עפר מן‬ ‫און לויבן דעם אייבערשטן‪ ,‬בלייבט‬ ‫א געוואלדיגע שמחה‪.‬‬ ‫האדמה'‪ ,‬און דאס ציט די נשמה‬ ‫זי‪ .‬די שירה וואס מיר זינגען דא איז‬ ‫צוריק‪.‬‬ ‫לויט דעם וואס מיר האבן‬ ‫פיל חשוב'ער ווי די שירה פון די‬ ‫יעצט געשמועסט‪ ,‬אז עס איז א‬ ‫מלאכים‪ ,‬ווייל די מלאכים קענען‬ ‫די ספעציעלע מדריגה‬ ‫געוואלדיגע שמחה צוליב מחילת‬ ‫נישט אנהייבן זאגן שירה ביז מיר‬ ‫פון טאנצן ביי שמחת בית‬ ‫זאגן שירה‪ ,‬ווי מיר זאגן "כתר יתנו‬ ‫עוונות‪ ,‬פארשטייט מען זייער גוט‬ ‫השואבה‬ ‫לך המוני מעלה עם עמך ישראל‬ ‫דעם רמב"ם‪ .‬הגם אין אלע אנדערע‬ ‫אבער דער הייליגער חתם סופר‬ ‫נאר דורך דעם וואס‬ ‫קבוצה מטה"‪ָ .‬‬ ‫ימים טובים איז דא א מצוה לשמוח‪,‬‬ ‫זאגט‪ ,‬אז ביי שמחת בית השואבה‪,‬‬ ‫אידישע קינדער דא אונטן זאגן‬ ‫איז עס אבער ספעציעל ביי יו”ט‬ ‫וואו מ'האט געשעפט רוח הקודש‪,‬‬ ‫שירה‪ ,‬ערשט דעמאלטס קענען‬ ‫סוכות‪ ,‬ווייל מען האט מוחל געווען‬ ‫האבן די הייליגע תנאים און‬ ‫די מלאכים לויבן‪ ,‬ממילא קומט די‬ ‫אלע עבירות אינעם יום הקדוש‪ ,‬און‬ ‫אמוראים געמאכט ריקודים אויף‬ ‫נשמה צוריק‪.‬‬ ‫יעצט ברוך השם קומט צוריק די‬ ‫אן אופן אז מ'איז געבליבן אסאך‬ ‫עכ"פ‪ ,‬זאגט דער הייליגער חתם‬ ‫גאנצע שפע‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪18‬‬ ‫געגאנגען זען‪ :‬די געוואלדיגע‬ ‫דעמאלטס האט מען געטאנצן‪.‬‬ ‫לענגער אין די לופט‪.‬‬ ‫שמחה פון שמחת בית השואבה‪,‬‬ ‫זאגט דער רמב"ם‪ ,‬אז דאס‬ ‫דער הייליגער רמב"ם זאגט‬ ‫דעם וואונדערליכן פלא אז מ'האט‬ ‫איז געווען געמאכט דוקא פאר‬ ‫אויף דעם "חסידים ואנשי מעשה‬ ‫געקענט זיין אין די לופט לענגער‬ ‫די גדולי הדור‪ .‬ווייל ווי מיר האבן‬ ‫נאר די‬‫היו מרקדין לפניהם"‪ ,‬אז ָ‬ ‫ווי געווענליך‪ .‬דאס איז געווען דער‬ ‫שוין געשמועסט‪ ,‬זאגט דער חתם‬ ‫גדולי הדור פלעגן טאנצן‪ .‬דער‬ ‫געוואלדיגער ריקוד ביי שמחת‬ ‫סופר אז דער ריקוד ביי שמחת‬ ‫ביאור הענין איז‪ ,‬ווייל ביי די‬ ‫בית השואבה‪.‬‬ ‫בית השואבה איז געווען אן‬ ‫ריקודים פון שמחת בית השואבה‬ ‫אינטערעסאנטער ריקוד וואס איז‬ ‫איז מען געבליבן לענגער אין די‬ ‫די מלחמה צווישן די נשמה‬ ‫נישט פארגעקומען א גאנץ יאר‪,‬‬ ‫לופט‪ .‬זאגט דער הייליגער חתם‬ ‫און דעם גוף ביים שפרינגען‬ ‫מ'איז געבליבן מער אין די לופט‪.‬‬ ‫סופר‪ ,‬אז די סיבה פארוואס מ'איז‬ ‫האב איך געזען א דבר פלא‬ ‫זאגט דער הייליגער רמב"ם‪ ,‬אז‬ ‫געבליבן מער אין די לופט איז‬ ‫אין ספר 'מפענח נעלמים' פונעם‬ ‫כדי צו בלייבן לענגער אין די לופט‪,‬‬ ‫געווען צוליב א מורא'דיגע התגלות‬ ‫קערעצקיער רב זי"ע‪ ,‬וועלכער איז‬ ‫האט א פשוט'ער מענטש נישט‬ ‫פון די נשמה‪ ,‬דעמאלטס האט מען‬ ‫געווען ַאן איידעם ביים 'קדושת‬ ‫געקענט טאנצן‪ .‬אדרבה‪ ,‬ער האט‬ ‫געקענט בלייבן מער אין די לופט‪.‬‬ ‫יו”ט' זי"ע‪ .‬ער זאגט דארט א דבר‬ ‫זיך געשעמט‪.‬‬ ‫דאס איז געווען ספעציעל ביי די‬ ‫פלא‪.‬‬ ‫פארוואס?‬ ‫ריקודים פון שמחת בית השואבה‪.‬‬ ‫ער ברענגט אראפ דעם זעלבן‬ ‫ווייל וויבאלד ער האט‬ ‫לאמיר יעצט צוריקגיין צום‬ ‫יסוד וואס מיר האבן יעצט געזאגט‬ ‫געהאט עבירות‪ ,‬האט ער געגעבן‬ ‫רמב"ם און פארשטיין מורא'דיג‬ ‫פונעם הייליגן חתם סופר‪ ,‬און ער‬ ‫א טאנץ און איז גלייך צוריק‬ ‫וואס דער רמב"ם זאגט‪ .‬דער‬ ‫שרייבט אז ער האט עס געטראפן‬ ‫נאר די גדולי הדור‪,‬‬ ‫אראפגעקומען‪ָ .‬‬ ‫רמב"ם זאגט אז יו”ט סוכות‬ ‫אין די כתבים פונעם הייליגן‬ ‫נאר די חסידים ואנשי מעשה‪ ,‬זיי‬ ‫ָ‬ ‫במיוחד האט מען זיך געפרייט‪.‬‬ ‫רבי ר' מענדלע פון פרעמישלאן‬ ‫האבן געקענט טאנצן‪ ,‬ווייל ווען זיי‬ ‫האבן מיר געפרעגט א שאלה‪ :‬יעדן‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז כידוע געווען א‬ ‫האבן געטאנצן זענען זיי געבליבן‬ ‫יו”ט דארף מען זיך פרייען‪ ,‬וואס‬ ‫תלמיד פונעם הייליגן אור שבעת‬ ‫אין די לופט‪.‬‬ ‫איז אזוי ספעציעל יו”ט סוכות?‬ ‫הימים‪ ,‬דער בעל שם טוב הקדוש‪.‬‬ ‫קומט אויס אז דער ריקוד‬ ‫אבער מיר קענען עס‬ ‫ער ליגט אין טבריא אין חלקת‬ ‫איז געווען אן אבן בוחן‪ ,‬א סימן‬ ‫פארשטיין‪ ,‬ווייל יו”ט סוכות איז‬ ‫תלמידי הבעש"ט‪ ,‬לעבן דעם‬ ‫צי דו ביסט א גרויסער מענטש‬ ‫א צייט פון מחילת עוונות‪ .‬אז‬ ‫הייליגן רבי נחמן האראדענקער‪,‬‬ ‫צי נישט‪ .‬איינער וואס האט זיך‬ ‫עס איז דא מחילת עוונות‪ ,‬קומט‬ ‫לעבן דעם הייליגן רבי ר' מענדלע‬ ‫אריינגעשטופט און געוואלט‬ ‫אויס אז דער גוף פונעם מענטש‬ ‫וויטעבסקער‪ ,‬לעבן דעם הייליגן‬ ‫נעמען כבוד‪ ,‬זיך מתיימר זיין‬ ‫איז מער מזוכך‪ .‬און אז דער גוף‬ ‫קאליסקער און נאך תלמידי בעל‬ ‫אז ער איז א צדיק און האט‬ ‫איז מער מזוכך‪ ,‬קען דער מענטש‬ ‫שם טוב‪.‬‬ ‫אנגעהויבן טאנצן‪ ,‬האט געכאפט‬ ‫זיך מער פרייען‪ .‬פארוואס? ווייל‬ ‫ער ברענגט דארט אראפ‬ ‫גרויסע בזיונות‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫שמחה רוהט דארט וואו עס איז דא‬ ‫דעם זעלבן יסוד וואס מיר האבן‬ ‫נישט געקענט לאנג בלייבן אין‬ ‫השראת השכינה‪ .‬דערפאר האט‬ ‫נאכגעזאגט פונעם חתם סופר‪,‬‬ ‫נאר די הייליגע תנאים‬ ‫די לופט‪ָ ...‬‬ ‫מען זיך יו”ט סוכות‪ ,‬נאך מחילת‬ ‫בשם דער הייליגער רבי ר' מענדלע‬ ‫נאר די גדולי הדור‪,‬‬ ‫און אמוראים‪ָ ,‬‬ ‫עוונות‪ ,‬ספעציעל געפרייט‪.‬‬ ‫פון פרעמישלאן זי"ע‪ ,‬וז"ל‪" :‬דע‬ ‫חסידים ואנשי מעשה – וואס נאך‬ ‫מ'האט געטאנצן דוקא ביי‬ ‫כי הנשמה אשר חוצבה משמי‬ ‫מחילת עוונות פון יום הקדוש‪ ,‬און‬ ‫שמחת בית השואבה‪ ,‬ווייל ווי דער‬ ‫מרום עליון וחלק אלקי ממעל‪,‬‬ ‫בכלל וויבאלד זייער נשמה איז‬ ‫איז חתם סופר מסביר‪ ,‬איז דער‬ ‫היא מושכת תמיד למעלה למקום‬ ‫געווען אויף א הויכע מדריגה –‬ ‫גאנצער ענין פון א ריקוד ווען די‬ ‫שרשה העליון" – די נשמה פון‬ ‫האבן זייערע נשמות מוכיח געווען‬ ‫נשמה שטארקט זיך איבערן גוף‪,‬‬ ‫א מענטש וויל אייביג צוריקגיין‬ ‫און געוויזן פאר גאנץ כלל ישראל‬ ‫און דאס איז דוקא געווען נאך יום‬ ‫ארויף אין הימל – "והגוף אשר‬ ‫די געוואלדיגע גרויסקייט פון זיין‬ ‫כיפור‪ .‬נאך יום כיפור‪ ,‬ווען מ'האט‬ ‫מעפר יסודו ומקור מחצבתו עפר‬ ‫א צדיק‪ ,‬ווייל מ'האט געזען וויאזוי‬ ‫שוין געהאט מחילת עוונות‪ ,‬האט‬ ‫מן האדמה‪ ,‬מושך תמיד למקורו‬ ‫זיי בלייבן אין די לופט‪.‬‬ ‫די נשמה געהאט א פיל גרעסערן‬ ‫למטה לארץ"‪.‬‬ ‫און דאס איז גאנץ כלל ישראל‬ ‫כח זיך מתגבר צו זיין אויפן גוף‪ ,‬און‬ ‫‪19‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫קינד טאנצט‪ ,‬הייבט ער זיך אויף‬ ‫דעם מענטש און געפלויגן מיט‬ ‫דאס טייטש‪ ,‬דער גוף וויל זיך‬ ‫אין די לופט‪ .‬אבער א גוי‪ ,‬זאגט ער‪,‬‬ ‫אים אין די לופט‪ ,‬עס וואלט נישט‬ ‫אייביג מקשר זיין צו דער ערד‪.‬‬ ‫איז זיין פוס אייביג מקושר צו דער‬ ‫געווען קיין שום מניעה ועיכוב‪.‬‬ ‫אבער‪ ,‬זאגט דער הייליגער רבי ר'‬ ‫ערד‪ .‬ער מאכט תנועות‪ ,‬אבער ער‬ ‫דערפאר‪ ,‬זאגט ווייטער רבי ר'‬ ‫מענדלע‪ ,‬פון פרימישלאן‪" ,‬בעת‬ ‫הייבט זיך קיינמאל נישט אויף פון‬ ‫מענדלע פרימישלאנער‪" ,‬על ידי‬ ‫דודים"‪ ,‬ווען א איד איז 'בעידן‬ ‫המלחמת שני הכוחות ההפכים‬ ‫שמחתא'‪ ,‬ווען די "נפש הישראל‬ ‫דער ערד‪ .‬ער זאגט אז דאס איז‬ ‫הללו"‪ ,‬דהיינו דער גוף און די נשמה‬ ‫תתלהב לעבודת הבורא‪ ,‬יגדל‬ ‫דער גרעסטער מופת חותך אז‬ ‫– די נשמה וויל ארויף און דער‬ ‫ויתרבה חשקה עם אהבתה של‬ ‫נאר‬ ‫א גוי האט נישט קיין נשמה‪ָ ,‬‬ ‫הנשמה לעוף לשמי רום‪ ,‬לשוב אל‬ ‫א אידיש קינד האט א נשמה‪ ,‬און‬ ‫גוף וויל אראפ – דורך דעם ווערט‬ ‫נתהווה דער ענין פון ריקודין‪.‬‬ ‫בית אביה מקור מקומה טהור"‪.‬‬ ‫דערפאר זענען די ריקודים פון א‬ ‫וויל די נשמה יעצט צוריקגיין צום‬ ‫"אשר האדם קופץ למעלה על ידי‬ ‫איד אויף אן אופן וואס ער הייבט‬ ‫אייבערשטן‪" .‬ולולא הגוף הגשמי‬ ‫תנועת הנפש"‪ ,‬ווען א מענטש‬ ‫זיך אויף פון דער ערד‪.‬‬ ‫אשר הוא מכביד עליה‪ ,‬ווען נישט‬ ‫שפרינגט ארויף דורך די תנועה פון‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫דער גוף הגשמי שהוא מקושר‬ ‫די נפש‪ ,‬אבער וחוזר ויורד למטה‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין צו טאנצן‪ ,‬זינגען‬ ‫עמה"‪ ,‬וואלט ער געבליבן אין די‬ ‫על ידי תנועת הגוף‪.‬‬ ‫לופט ביים טאנצן‪.‬‬ ‫און לויבן דעם אייבערשטן‪" ,‬אשר‬ ‫דער חילוק צווישן א אידישע‬ ‫"ויש לו תנועה הפוכה ונמשך‬ ‫בחר בנו מכל העמים ונתן לנו את‬ ‫ריקוד און א גוי'אישע טאנץ‬ ‫אל הארץ"‪ .‬דער גוף האט א תנועה‬ ‫תורתו"‪ .‬דאנקען און לויבן דעם‬ ‫הפוכה און שלעפט אראפ צו דער‬ ‫אייבערשטן אויף די מחילת עוונות‬ ‫דער קערעצקיער רב ענדיגט‬ ‫ערד‪ .‬זאגט ער ווייטער‪ ,‬ווען נישט‬ ‫און אויף אלע חסדים‪ ,‬זינגען און‬ ‫דארט צו א געוואלדיגע זאך‪ :‬ער‬ ‫דער גוף‪" ,‬לא היה לנפש שום‬ ‫טאנצן שמחת בית השואבה‪ ,‬און‬ ‫זאגט אז מ'קען זען א חילוק צווישן‬ ‫מניעה ועיכוב לעוף למעלה"‪ .‬ווען‬ ‫זוכה זיין צו א לעכטיג קוויטל און‬ ‫דעם טאנץ פון א אידיש קינד און‬ ‫נישט דער עפר הגשמי פונעם‬ ‫ּ‬ ‫אויס'פועל'ן אלעס גוטס‪ ,‬אמן!‬ ‫א גוי'אישן טאנץ‪ .‬ווען א אידיש‬ ‫מענטש‪ ,‬וואלט די נשמה גענומען‬ ‫סוכות אין טבריא של מעלה‬ ‫במחיצת פון די הייליגע סלאנימער חבריא‪ ,‬ובראשם הרה"ק‬ ‫ַ‬ ‫לעזשאר זי"ע‬ ‫רבי‬ ‫בנגלה ובנסתר ובכל התורה כולה‪ ,‬של בושם'‪ ,‬כדי עס זאל נקלט ווערן‬ ‫מבוא‪ :‬טבריא של מעלה און‬ ‫און בד בבד אויך בעבודה‪ :‬בעבודת אין אונז און אויפפלאקערן אונזער‬ ‫די סלאנימער חבריא‬ ‫התפילה‪ ,‬בקיום המצוות‪ ,‬בכל הארץ לעבודת השם‪.‬‬ ‫דקדוקיה ופרטיה‪ ,‬לרבות דער‬ ‫מיר גייען יעצט אריין אין‬ ‫דער גרויסער עובד השם רבי‬ ‫די געסעלעך פון טבריא של‬ ‫פייער און די התלהבות הלב‪ .‬ווי‬ ‫לעזשאר‬ ‫מעלה‪ ,‬און מיר וועלן פרובירן‬ ‫אויך אינעם עמוד העבודה וגמילות‬ ‫זיך אנצואווארעמען און נהנה‬ ‫מיר גייען יעצט אביסל‬ ‫חסדים; דאס איז געווען א חבריא‬ ‫זיין פונעם 'חנווני של בושם'‪ ,‬פון‬ ‫ארומשמועסן וואס עס האט זיך‬ ‫פון מלאכי אלוקים בדמות אדם‪.‬‬ ‫די גדולי עולם און ענקי הרוח‪,‬‬ ‫בעזרת השם וועלן מיר פרובירן אפגעטון ביי די גרויסע עובדי‬ ‫די הייליגע סלאנימער חבריא‪.‬‬ ‫אביסל נהנה צו זיין פון דעם 'חנווני השם‪ .‬ווי מיר האבן שוין אסאך‬ ‫זיי זענען געווען גדולים בתורה‪,‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪20‬‬ ‫"ווען איך האב דאס ערשטע מאל‬ ‫דאס טייטש‪ :‬ווען ער האט‬ ‫מאל געשמועסט‪ ,‬זענען די חבריא‬ ‫מער נישט געהערט רבי לעזשאר‬ ‫געדאוונט האט ער געגעבן אזא‬ ‫נישט בלויז געווען חסידים אדער‬ ‫זינגען 'קה אכסוף'‪ ,‬איז מיר ממש‬ ‫מין הארה און הרגשה‪ ,‬אז מען האט‬ ‫נאר זיי האבן געקענט זיין‬ ‫רבי'ס‪ָ ,‬‬ ‫טונקל געווארן פאר די אויגן!" ‪-‬‬ ‫געשפירט ווי איינער וואס איז ממש‬ ‫"רבי'ס פון רבי'ס"‪.‬‬ ‫דאס איז געווען די לשון פונעם‬ ‫הונגעריג און דארשטיג אינמיטן א‬ ‫מיר גייען יעצט אריין אין‬ ‫טבריא'ער רב‪.‬‬ ‫מדבר און האט שוין נישט געגעסן‬ ‫טבריא של מעלה במחיצתו פון‬ ‫רבי ישראל שמעון קאסטילאניץ‬ ‫כמעט א וואך צייט‪ ,‬און יעצט‬ ‫דעם גרויסן ענק הרוח‪ ,‬דער חסיד‬ ‫זי"ע דערציילט‪ ,‬אז ער האט אין‬ ‫ווען ער טרעפט אביסל עסן און‬ ‫לעזשאר זי"ע‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫רבי‬ ‫שפעטערע יארן געטראפן זיין‬ ‫טרינקען‪ ,‬נעמט ער עס בבחינת‬ ‫כדי צו פארשטיין אביסל‬ ‫אלטן ידיד פון טבריא של מעלה‪.‬‬ ‫"זולל וסובא"‪ ...‬אזוי פלעגט דער‬ ‫פון וועמען מיר רעדן דא‪ :‬דער‬ ‫אין יענע צייטן אין טבריא איז‬ ‫הייליגער רבי לעזשאר צוגיין צו‬ ‫גרויסער ראש ישיבה‪ ,‬דער ענק‬ ‫מחד גיסא געווען א גרויסע חבורה‬ ‫יעדע תפילה ותפילה‪ .‬דאס איז‬ ‫שבענקים‪ ,‬דער ראש ישיבה פון‬ ‫פון ענקי הרוח – עס איז געווען‬ ‫געווען די הגדרה פון רבי משה‬ ‫בראנאוויטש (פון די סלאנימער ישיבה)‪,‬‬ ‫דאס קארלינער שטיבל‪ ,‬דאס‬ ‫מידנער‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי משה מידנער זי"ע‪,‬‬ ‫חב"ד'סקער שטיבל‪ ,‬ועוד – אבער‬ ‫וואס ער איז געווען אן אייניקל‬ ‫מצד שני איז די 'השֹכלה' געווען‬ ‫זיין כח הניגון און די הפלגה‬ ‫פונעם 'יסוד העבודה' זי"ע און‬ ‫שרעקליך‪.‬‬ ‫פון גדולי הדור‬ ‫איינער פון די גרעסטע גדולי הדור‬ ‫איינער פון די חברים פון רבי‬ ‫דער גרויסער גאון ישראל‪,‬‬ ‫אין פוילן און אוקריינא פאר די‬ ‫ישראל שמעון האט ליידער‬ ‫דער טבריא'ער רב‪ ,‬הרה"ק רבי‬ ‫צווייטע וועלט מלחמה‪.‬‬ ‫געגליטשט און איז אפגעפארן קיין‬ ‫משה קליערס זי"ע – וואס איז‬ ‫(כידוע איז ער געווען א ידיד נאמן ואדוק צום‬ ‫גאון ישראל הקדוש רבי אלחנן וואסערמאן זי"ע‬ ‫אמעריקע‪ .‬יארן שפעטער האט‬ ‫געווען נערץ ביי אלע גדולי הדור‬ ‫הי"ד‪ .‬עס איז ידוע ווי אזוי רבי אלחנן האט אים‬ ‫אים רבי ישראל שמעון געטראפן‬ ‫– איז באקאנט מיט דעם וואס‬ ‫אזוי מורא'דיג מחשיב געווען‪ ,‬און פלעגט בארגן‬ ‫און זיך גענומען שמועסן מיט‬ ‫רבי יוסף צבי דושינסקי זי"ע האט‬ ‫זיינע כתבים און חידושים‪ .‬ווי אויך איז באקאנט‬ ‫אים‪ .‬יענער האט אים געזאגט אז‬ ‫געזאגט ווען ער איז געווארן רב‬ ‫וואס דער הייליגער בריסקער רב זי"ע האט‬ ‫נישט קיין חילוק אין וואסערע‬ ‫נאר‬‫אין ירושלים‪ ,‬אז ער האט עס ָ‬ ‫געזאגט הגדרות נוראות אויף רבי משה מידנער‪.‬‬ ‫מצב ער איז געווען‪ ,‬האט ער שבת‬ ‫אנגענומען אויפ’ן דעת אז עס איז‬ ‫ער האט זיך אויסגעדריקט אז זיין טאטע‪ ,‬רבי‬ ‫חיים בריסקער זי"ע‪ ,‬האט ארויסגענומען א‬ ‫שטענדיג געהיטן און מדקדק‬ ‫דא רבי משה קליערס אין טבריא‬ ‫בלאט פון זיין געוואלדיגן חיבור אויפ’ן רמב"ם‪,‬‬ ‫געווען בקלה כבחמורה‪.‬‬ ‫מיט וועמען ער וועט זיך קענען‬ ‫ווייל בשעת ער האט עס איבערגעזאגט פאר רבי‬ ‫האט אים רבי ישראל‬ ‫דורכשמועסן יעדע זאך‪.‬‬ ‫משה מידנער‪ ,‬האט ער געזען אז רבי משה איז‬ ‫שמעון געפרעגט‪" :‬וואס איז די‬ ‫עס איז אויך ידוע אז דער 'לב‬ ‫נישט אזוי צופרידן פונעם חידוש)‪.‬‬ ‫סיבה דערפאר?" האט ער אים‬ ‫שמחה' פון גור זי"ע האט זיך‬ ‫רבי משה מידנער איז געווען‬ ‫געענטפערט‪" :‬איך פארשטיי‬ ‫אויסגעדריקט אז זיין טאטע‪ ,‬דער‬ ‫נחשב ביי די חבריא ממש ווי א רבי‪,‬‬ ‫נישט‪ ,‬רבי ישראל שמעון‪ ,‬ווער‬ ‫'אמרי אמת' זי"ע איז געווען א‬ ‫און ער האט זיך אויסגעדריקט א‬ ‫עס האט אמאל געדאוונט שבת‬ ‫חסיד פון רבי משה קליערס‪ .‬אויך‬ ‫הגדרה אויף רבי לעזשאר‪ ,‬וואס‬ ‫מיט רבי לעזשאר‪ ,‬ביי דעם איז‬ ‫דער סאטמארער רב זי”ע האט‬ ‫דאס וועט אונז אריינפירן אינעם‬ ‫אוממעגליך ער זאל פוגם זיין אין‬ ‫אים מורא'דיג מפליא געווען און‬ ‫'חנווני של בושם' פון דעם גרויסן‬ ‫קדושת שבת?!‪..”.‬‬ ‫געזאגט געוואלדיגע דיבורים‬ ‫צדיק‪.‬‬ ‫מען דארף גוט צונעמען אזא‬ ‫פון קרבה און הפלגות אויפ’ן‬ ‫עס איז ידוע אז ווען רבי‬ ‫מעשה‪ :‬מען רעדט דא פון א יונגל‪,‬‬ ‫טבריא'ער רב‪.‬‬ ‫לעזשאר האט געדאוונט איז ער‬ ‫א בחור'ל‪ ,‬וואס האט קיינמאל‬ ‫עכ"פ‪ ,‬האט רבי משה קליערס‬ ‫געווען א לפיד אש‪ ,‬אבער נישט‬ ‫נישט אויסגעטוישט קיין ווארט‬ ‫געזאגט‪ ,‬נאכדעם וואס רבי‬ ‫נאר 'על הכלל כולו‬ ‫נאר פאר זיך‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫מיט רבי לעזשאר‪ .‬רבי לעזשאר‬ ‫לעזשאר איז אוועק און מען האט‬ ‫יצא' – ער האט אנגעפלאקערט‬ ‫האט אים קיינמאל נישט מדריך‬ ‫מכבד געווען א צווייטן צו זינגען‬ ‫דעם גאנצן בית המדרש‪ .‬אויף דעם‬ ‫געווען‪ ,‬און יענער איז געווען ווייט‬ ‫ביי שלש סעודות דעם זמר 'קה‬ ‫האט רבי משה מידנער געזאגט א‬ ‫פון א בעל השגה‪ ,‬און איז נעבעך‬ ‫אכסוף' במקום רבי לעזשאר‪ ,‬האט‬ ‫הגדרה‪ ,‬אז "רבי לעזשאר איז דער‬ ‫שפעטער געפארן קיין אמעריקע‪.‬‬ ‫זיך רבי משה קליערס אנגערופן‪:‬‬ ‫הייליגער זולל וסובא"‪.‬‬ ‫‪21‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫טבריא א 'דאקטער בערגער'‪ .‬דער‬ ‫האבן ביי כל נדרי אזא הרגשה!"‬ ‫אבער דער פייער פון רבי לעזשאר‬ ‫דאקטער האט אמאל געזאגט‬ ‫און צומאל פלעגט רבי מאטל‬ ‫אום שבת קודש איז געווען אזא‬ ‫פארן ברכת אברהם‪" :‬עה‪ ,‬וואו‬ ‫ַ‬ ‫זאגן‪" :‬הלואי זאל איך האבן ביי‬ ‫מין פייער‪ ,‬אז עס האט אים פשוט‬ ‫מאכט מען נאך אזעלכע אידן ווי‬ ‫נעילה אזא הרגשה וואס רבי‬ ‫צוגענומען די בחירה! נישט קיין‬ ‫רבי לעזשאר?"‬ ‫לעזשאר האט געהאט ווען ער האט‬ ‫חילוק אין וועלכע נידריגע מצב ער‬ ‫פאר דעם ברכת אברהם איז‬ ‫געזאגט 'השכיבנו' ביי א וואכעדיגן‬ ‫איז געווען‪ ,‬האט ער קיינמאל נישט‬ ‫דאס געווען א וואונדער‪ :‬פון וואו‬ ‫דאווענען!"‬ ‫געקענט מחלל שבת זיין‪ .‬דאס איז‬ ‫ווייסט דאקטער בערגער וואס עס‬ ‫געווען דער כח פון רבי לעזשאר‪.‬‬ ‫טוט זיך מיט רבי לעזשאר? האט‬ ‫דער פייער ביים דוכנ'ען און‬ ‫ער דען א השגה אין אזא עובד ה'?‬ ‫דביקות למעלה מן הטבע‬ ‫די געוואלדיגע עבודת‬ ‫האט ער אים געפרעגט‪" :‬נו‪ ,‬וואס‬ ‫התפילה‬ ‫גייט דא פאר?"‬ ‫יעצט לאמיר אריינגיין אין יו”ט‬ ‫סוכות‪ ,‬צו זען וואס עס האט זיך‬ ‫רבי מאטל סלאנימער זי"ע‪,‬‬ ‫האט ער אים פארציילט‪ ,‬אז‬ ‫אפגעטון ביי רבי לעזשאר‪.‬‬ ‫וואס איז כידוע געווען 'גבורות‬ ‫רבי לעזשאר איז אמאל געקומען‬ ‫שבקדושה' און א מורא'דיגע אש‬ ‫צו אים און ער האט געדארפט‬ ‫כידוע איז רבי לעזשאר געווען‬ ‫קודש‪ ,‬פלעגט זאגן הגדרות אויף‬ ‫דורכפירן אן אפעראציע‪ ,‬אבער‬ ‫א כהן‪ ,‬פלעגט ער דוכנ'ען‪ .‬רבי‬ ‫נאר נאכדעם וואס עס איז‬ ‫צדיקים ָ‬ ‫ער האט אים געוואלט איינשלעפן‬ ‫ישראל שמעון קאסטעלאניץ זי"ע‬ ‫שוין געווען מנופה בי"ג נפות‪ .‬עס‬ ‫פריער‪ .‬רבי לעזשאר אבער ‪-‬‬ ‫פארציילט אז ער געדענקט איין‬ ‫איז דא א מורא'דיגע מעשה איבער‬ ‫אזוי ווי עס איז געווען דער דרך‬ ‫מאל ווען עס האט אריינגערעגנט‬ ‫א הגדרה וואס רבי מאטל האט‬ ‫פון אסאך צדיקים ‪ -‬האט זיך‬ ‫אין 'כולל רייסין' ‪ -‬אינעם‬ ‫געזאגט‪ .‬עס איז געווען אויף די‬ ‫נישט געלאזט איינשלעפן‪ .‬דער‬ ‫סלאנימער שטיבל ‪ -‬פונקט ביי‬ ‫עלטערע יארן ווען רבי מאטל איז‬ ‫דאקטער האט אים געזאגט אז‬ ‫דעם פלאץ וואו די כהנים פלעגן‬ ‫שוין אוועקגעצויגן פון טבריא און‬ ‫עס איז אוממעגליך צו מאכן די‬ ‫דוכנ'ען‪ .‬כדי זיי זאלן נישט דארפן‬ ‫געגאנגען וואוינען אין ירושלים‪.‬‬ ‫אפעראציע אזוי‪ ,‬ווייל אויב ער‬ ‫שטיין אינמיטן דעם וואסער‪ ,‬האט‬ ‫הושענא רבה נאכן דאווענען‬ ‫וועט נישט זיין איינגעשלעפט‪,‬‬ ‫מען פאר יו”ט אהינגעלייגט א‬ ‫– רבי מאטל האט געענדיגט‬ ‫וועט ער שפרינגען אינמיטן און‬ ‫ברעט‪.‬‬ ‫פרי – איז ער געגאנגען מיט‬ ‫מען וועט נישט קענען ענדיגן‬ ‫ווען עס איז געקומען צייט צו‬ ‫זיין באגלייטער צו איינע פון די‬ ‫דעם ניתוח‪ .‬האט אים רבי לעזשאר‬ ‫דוכנ'ען און רבי לעזשאר האט מיט‬ ‫גרעסטע גאוני וצדיקי הדור אין‬ ‫געזאגט‪" :‬זארג דיך נישט‪ .‬זאג מיר‬ ‫זיין פייער אנגעהויבן די ברכה‪,‬‬ ‫ירושלים עיר הקודש צו הערן‬ ‫נאר ווען דו ווילסט אנהייבן‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫האט ער געגעבן אזא שפרינג‪ ,‬אז‬ ‫זיין תפילה‪ .‬בשעת ער איז דארט‬ ‫אלעס וועט זיין בסדר”‪.‬‬ ‫ר' ישראל שמעון זאגט אז די גאנצע‬ ‫געווען ביים דאווענען‪ ,‬איז רבי‬ ‫פאר דער דאקטער האט‬ ‫ברעט האט זיך איבערגעדרייט און‬ ‫מאטל ארויס פון די כלים‪ ,‬ביז ער‬ ‫אנגעהויבן דעם ניתוח‪ ,‬איז רבי‬ ‫מען האט געהערט ווי רבי לעזשאר‬ ‫האט פארגאסן טייכן טרערן‪.‬‬ ‫לעזשאר אריין אין זיין טיפן‪,‬‬ ‫פלאטשקעט אינעם וואסער‪...‬‬ ‫אויפ’ן וועג אהיים האט ער‬ ‫קאכעדיגן דביקות‪ .‬דער דאקטער‬ ‫ער האט אבער צוגעלייגט‪ ,‬אז‬ ‫נישט אויפגעהערט צו רעדן מיט‬ ‫זאגט‪ ,‬אז דורכאויס די גאנצע‬ ‫רבי לעזשאר האט בכלל נישט‬ ‫גרויסע הפלגות איבער דעם צדיק‪.‬‬ ‫צייט וואס ער האט געמאכט די‬ ‫געוואוסט וואס דא טוט זיך; ער איז‬ ‫זיין באגלייטער‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫אפעראציע‪ ,‬האט זיך רבי לעזשאר‬ ‫נישט געווען 'בהאי עלמא'‪ .‬א גאנץ‬ ‫א פלאם‪-‬פייערדיגער סלאנימער‬ ‫נישט געגעבן קיין ריר! ער איז‬ ‫דאווענען און אויך נאכן דאווענען‬ ‫חסיד‪ ,‬האט אים געפרעגט‪" :‬אם כן‪,‬‬ ‫דארטן געווען ממש 'כאבן דומם'‪.‬‬ ‫האט ער אפילו נישט מרגיש‬ ‫במה הנחת לרבי לעזשאר?"‬ ‫פלוצלינג פרעגט אים רבי לעזשאר‪:‬‬ ‫געווען אז ער האט אריינגעטאנצן‬ ‫כידוע פלעגט רבי מאטל רעדן‬ ‫"איר האט שוין געענדיגט?‪.”..‬‬ ‫אין א שלולית מים‪.‬‬ ‫אויף רבי לעזשאר דברים נוראים‪.‬‬ ‫דעמאלטס האט דער דאקטער‬ ‫כדי דאס בעסער צו פארשטיין‪,‬‬ ‫האט זיך רבי מאטל אנגערופן‪:‬‬ ‫געזאגט‪" :‬האב איך געזען מיט‬ ‫וועל איך פארציילן א מעשה וואס‬ ‫נאנט צו א‬ ‫"ווי קומט דאס בכלל ָ‬ ‫וועמען מיר האבן דא צו טון”‪ .‬דאס‬ ‫דער 'ברכת אברהם' זי"ע האט‬ ‫פשוט'ע 'השכיבנו' פון רבי לעזשאר‬ ‫איז געווען דער פשט פון דעם‬ ‫נאכגעזאגט‪ .‬עס איז געווען אין‬ ‫אינמיטן א וואך? הלואי זאל איך‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪22‬‬ ‫וואס איז טאקע די מעשה מיט‬ ‫בראנפן‪ ...‬ער האט פארציילט פארן‬ ‫וואס ער האט זיך אויסגעדריקט‬ ‫די נענועים פון רבי לעזשאר?‬ ‫יסוד העבודה אז דער רבי לעזשער‬ ‫צום ברכת אברהם‪" :‬איך בענק זיך‬ ‫הערט א מעשה‪.‬‬ ‫איז די גאנצע וועג געווען מיט א‬ ‫נאך רבי לעזשער”‪ .‬דער קאך אין‬ ‫ווי מיר האבן שוין מסביר‬ ‫פנים רויט ווי פייער‪ ,‬און ער האט‬ ‫זיין עבודה איז געווען אזא פלאם‬ ‫געווען‪ ,‬איז די עבודת הקודש פון‬ ‫געקאכט ממש ווי א שיכור‪.‬‬ ‫פייער‪ ,‬אז אפילו זיין רבי‪ ,‬דער 'יסוד‬ ‫רבי לעזשאר געווען ממש ווי פון א‬ ‫האט זיך דער הייליגער יסוד‬ ‫העבודה'‪ ,‬האט זיך אויסגעדריקט‬ ‫מלאך ושרף‪ .‬ווען עס איז געקומען‬ ‫העבודה אנגערופן‪" :‬גערעכט‪,‬‬ ‫אויף אים אז "רבי לעזשער איז‬ ‫יו”ט סוכות ביי די נענועים‪ ,‬האט‬ ‫גערעכט‪ ,‬ער האט טאקע‬ ‫מקיים דעם 'עבדו את ה' בשמחה'!"‬ ‫רבי לעזשאר שטענדיג געהאט‬ ‫געשיכור'ט‪ ,‬אבער נישט פון וויין‬ ‫א גאנצע קעסטל מיט לולבים‪.‬‬ ‫און נישט פון בראנפן‪ .‬ער האט‬ ‫דער פלאם פייער אויפ’ן וועג‬ ‫פארוואס? ווייל ווען ער האט‬ ‫געשיכור'ט פון תורה און תפילה;‬ ‫צום רבי'ן‬ ‫אנגעהויבן צו שאקלען דעם לולב‬ ‫ער האט געשיכור'ט ווייל ער האט‬ ‫מיט אזא אש קודש‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫זיך געוואלט אנגרייטן פאר די‬ ‫הייליגע טעג”‪.‬‬ ‫עס איז געווען איין יאר ווען‬ ‫ממש צעקלאפן און פוסל'ען דעם‬ ‫רבי לעזשער איז געפארן פון‬ ‫לולב‪ .‬ממילא האט ער געמוזט‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער‬ ‫טבריא צו זיין רבי'ן‪ ,‬דעם הייליגן‬ ‫כסדר טוישן צו פרישע לולבים‪.‬‬ ‫האט‬ ‫זי"ע‬ ‫לעכאוויטשער‬ ‫יסוד העבודה‪ ,‬קיין חוץ לארץ‬ ‫איין יאר חול המועד סוכות‪,‬‬ ‫געטייטשט אויפ’ן פסוק (שיר‬ ‫אויף די ימים נוראים‪ .‬ווען ער איז‬ ‫זעט דער ברכת אברהם ווי רבי‬ ‫"אכְ ל ּו ֵר ִעים ְׁשת ּו וְ ׁ ִשכְ ר ּו‬ ‫השירים ה‪ ,‬א) ִ‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬האט אים דער יסוד‬ ‫לעזשאר איז אינגאנצן צעקאכט‪.‬‬ ‫דּ וֹ ִדים" ‪ -‬אז מען דארף 'עסן און‬ ‫העבודה געזאגט‪" :‬איך וויל דו‬ ‫ער פרעגט אים‪" :‬רבי לעזשאר‪,‬‬ ‫טרינקען' דעם חודש אלול‪ ,‬וואס‬ ‫זאלסט פארן אויף ראש השנה‬ ‫וואס גייט פאר? מיט וואס קען‬ ‫איז די ראשי תיבות 'אני לדודי‬ ‫מא ׁש”‪ .‬האט ער‬‫צו די אידן אין ָ‬ ‫איך דיר העלפן?" האט אים רבי‬ ‫ודודי לי'‪ .‬און ווי אזוי דארף מען עס‬ ‫געזאגט פארן רבי'ן‪" :‬איך בין דאך‬ ‫לעזשאר געזאגט אז ער האט‬ ‫עסן און טרינקען? ִׁ"שכְ ר ּו דּ וֹ ִדים"‬ ‫געקומען צום רבי'ן!" האט דער‬ ‫שוין מער נישט קיין כשר'ן לולב‪.‬‬ ‫‪ -‬מען דארף שיכור ווערן פון דעם‬ ‫רבי געענטפערט‪" :‬איך דארף‬ ‫האט דער ברכת אברהם געזאגט‪:‬‬ ‫'דודי'!‬ ‫מא ׁש‪ ,‬וואס שיקן‬ ‫אז די אידן פון ָ‬ ‫"בסדר‪ ,‬איך האב פאר דיר א‬ ‫און דאס איז טאקע געווען רבי‬ ‫געלט קיין ארץ ישראל‪ ,‬זאלן וויסן‬ ‫לולב"‪ ,‬און רבי לעזשאר איז ממש‬ ‫לעזשאר‪.‬‬ ‫פאר וועמען זיי שיקן”‪ .‬דער יסוד‬ ‫אויפגעלויכטן געווארן‪.‬‬ ‫העבודה האט אליין געזוכט און‬ ‫דער ברכת אברהם האט אים‬ ‫די הייליגע נענועים פון רבי‬ ‫געדונגען א פיאקער ‪ -‬א גוי'אישער‬ ‫אבער געגעבן א תנאי‪ :‬ער זאל‬ ‫לעזשאר‬ ‫בעל עגלה ‪ -‬ער זאל נעמען רבי‬ ‫שאקלען דעם לולב זייער בנחת‪,‬‬ ‫לאמיר יעצט צוריקגיין צום‬ ‫לעזשער ערב ראש השנה צו דער‬ ‫ווייל ער דארף נאך דעם לולב פאר‬ ‫יו”ט סוכות‪ ,‬צו די הייליגע נענועים‬ ‫מא ׁש‪.‬‬ ‫שטאט ָ‬ ‫זיך און פאר זיין שטוב‪ ,‬און ער‬ ‫פון רבי לעזשאר‪ .‬די מעשה האט‬ ‫רבי לעזשער איז ארויף אויפ’ן‬ ‫וויל אז עס זאל בלייבן כשר פארן‬ ‫דער ברכת אברהם פארציילט‪,‬‬ ‫פיאקער‪ ,‬און פארשטייט זיך‪ ,‬אזוי‬ ‫גאנצן יו”ט‪ .‬האט אים רבי לעזשאר‬ ‫און עס איז א מעשה נורא‪ .‬דער‬ ‫ווי עס איז געווען ערב ראש השנה‪,‬‬ ‫צוגעזאגט‪" :‬בסדר‪ ,‬איך זאג דיר צו‪,‬‬ ‫הייליגער 'בית ישראל' פון גור‪ ,‬זינט‬ ‫האט ער אנגעהויבן צו ברענען און‬ ‫איך גיי מיך יעצט איינהאלטן”‪ .‬רבי‬ ‫ער האט געהערט די מעשה פונעם‬ ‫קאכן; זיין פנים איז געווארן רויט‬ ‫לעזשאר האט גענומען דעם לולב‬ ‫ברכת אברהם‪ ,‬פלעגט ער יעדעס‬ ‫ווי א פלאם פייער די גאנצע וועג‪.‬‬ ‫און ער האט זיך געפרייט דערמיט‬ ‫מאל ווען ער האט זיך געטראפן‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען קיין מאש‪,‬‬ ‫אזוי ווי 'כמוצא שלל רב'‪.‬‬ ‫מיט אים כסדר פרעגן‪" :‬אפשר‬ ‫איז דער בעל עגלה צוריקגעפארן‬ ‫ווען עס איז געקומען צום‬ ‫קענט איר מיר נאכאמאל פארציילן‬ ‫קיין סלאנים‪ .‬ווען ער איז אריין‬ ‫ערשטן 'הודו' ביי הלל‪ ,‬איז רבי‬ ‫די מעשה מיט רבי לעזשאר'ס‬ ‫צום יסוד העבודה נעמען זיין‬ ‫לעזשאר האט געגעבן אזא שפרינג‬ ‫נענועים?" ער פלעגט אים אפילו‬ ‫פארן‬‫געהאלט‪ ,‬האט ער געזאגט ַ‬ ‫ַ‬ ‫און אנגעהויבן שאקלען דעם לולב‬ ‫בעטן ער זאל נאכמאכן פיזיש ווי‬ ‫רבי'ן אז דאס איז דאס ערשטע‬ ‫מיט א געוואלדיגע התלהבות‪ ,‬און‬ ‫אזוי רבי לעזשאר האט געמאכט‬ ‫מאל וואס ער זעט א איד זאל אזוי‬ ‫דערביי געגעבן א קנאק אריין אין‬ ‫די נענועים‪.‬‬ ‫שיכור'ן און טרינקען וויין און‬ ‫‪23‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫ווערן אזוי צעקאכט‪ ,‬אז ער פלעגט‬ ‫הקודש פון דעם מלאך ושרף‪ ,‬רבי‬ ‫די וואנט‪ ,‬ביז דער לולב איז שוין‬ ‫ארויפטאנצן אויפ’ן טיש‪ .‬דער‬ ‫לעזשאר‪.‬‬ ‫געווארן "פסול לכל הדעות"‪...‬‬ ‫זקן שבחבורה‪ ,‬דער ענק ברוח‪,‬‬ ‫ביי שמחת בית השואבה איז‬ ‫דער הייליגער בית ישראל‬ ‫פלעגט ארויפטאנצן אויפ’ן טיש‬ ‫זיין עבודת הקודש געווען ממש‬ ‫פלעגט בעטן פונעם ברכת אברהם‬ ‫ווי א יונגערמאן און אזוי זינגען און‬ ‫למעלה מדרך הטבע‪ .‬ער האט‬ ‫ער זאל אים איבערדערציילן די‬ ‫מיטשלעפן דעם גאנצן עולם‪ .‬דאס‬ ‫נישט געקוקט אויף זיין כבוד‪,‬‬ ‫מעשה‪ ,‬און נאכמאכן די תנועות‬ ‫זענען געווען די אמאליגע חסידים‬ ‫ממש בחינת דוד המלך וואס איז‬ ‫און דעם ניגון ווי אזוי רבי לעזשאר‬ ‫פון די סלאנימער חברייא‪ ,‬ווי מיר‬ ‫געווען 'מפזז ומכרכר' און זיך מבזה‬ ‫האט געזאגט 'הודו'‪.‬‬ ‫האבן שוין געשמועסט‪ ,‬זיי זענען‬ ‫געווען פאר כבוד שמים‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫נישט בלויז געווען חסידים‪ ,‬זיי‬ ‫דער הייליגער רמב"ם שרייבט סוף‬ ‫שמחת יו”ט און שמחת בית‬ ‫זענען געווען "רבי'ס פון רבי'ס”‪.‬‬ ‫הלכות לולב‪ ,‬אז ווען מען פרייט זיך‬ ‫השואבה‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫מיט א שמחה של מצוה בעבודת ה'‪,‬‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין אז עס זאל אין‬ ‫זאל מען נישט זוכן אייגענע כבוד‬ ‫אונז אריינגיין דער 'ריח הבשמים'‬ ‫און נישט קוקן וואס אנדערע זאגן‪.‬‬ ‫כידוע פלעגט רבי לעזשאר‬ ‫פונעם 'חנווני של בושם' פון די‬ ‫רבי לעזשאר פלעגט טאנצן‬ ‫עולה זיין 'חתן תורה' אין 'כולל‬ ‫הייליגע סלאנימער חברייא‪ .‬די‬ ‫ממש ווי א יונגער בחור און פלעגט‬ ‫רייסין' אין דעם סלאנימער‬ ‫עבודת הקודש פון דעם מלאך‬ ‫אויך מאכן קאזשעקלעך‪ .‬עס איז‬ ‫שטיבל‪ .‬איין יאר‪ ,‬נאכדעם וואס‬ ‫ושרף רבי לעזשאר זאל אונז‬ ‫באקאנט אז אפילו די גרויסע‬ ‫רבי לעזשאר איז עולה געווען‬ ‫העלפן מיר זאלן זיך אנפלאמען‬ ‫צדיקים פון די פריערדיגע דורות‬ ‫חתן תורה‪ ,‬איז ער נאכן דאווענען‬ ‫בתורה‪ ,‬בעבודה‪ ,‬במצוות‪ ,‬בשבת‬ ‫פלעגן מאכן קאזשעקלעך‪ .‬וכידוע‬ ‫אהיימגעגאנגען באגלייט דורך רבי‬ ‫קודש וביו”ט‪.‬‬ ‫עפ"י עדותו פון הרה"ק מנאסויד‬ ‫ישראל שמעון קאסטילאניץ‪.‬‬ ‫מיר זאלן זיך אנצינדן אין די‬ ‫זי"ע אז דער הייליגער צאנזער רב‬ ‫רבי לעזשאר‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫עבודת השמחה‪ ,‬אזוי ווי זיין רבי‬ ‫זי"ע פלעגט מאכן קאזשעקלעך‬ ‫אין זיין אייגן וועלטל‪ ,‬אין זיין עולם‬ ‫דער הייליגער 'יסוד העבודה' זי"ע‬ ‫ביי די הקפות שמחת תורה (עי' בספר‬ ‫המלאכים און עולם השרפים‪,‬‬ ‫האט געזאגט אויף אים‪" :‬מיין חסיד‬ ‫'גדולת יהושע' ח"א דף מ"ה)‪.‬‬ ‫האט פון גרויס שמחה איבערן‬ ‫רבי לעזשאר איז מקיים 'עבדו את‬ ‫מאל ווען רבי לעזשאר האט‬ ‫איין ָ‬ ‫זיין חתן תורה אנגעהויבן טאנצן‬ ‫ה' בשמחה'"‪ .‬אויך דער הייליגער‬ ‫געמאכט א קאזשעקל און געוואלט‬ ‫אינמיטן גאס‪ ...‬די אראבער האבן‬ ‫קאברינער זי"ע האט געזאגט‬ ‫זיך אויפהייבן‪ ,‬האט מען געהערט‬ ‫זיך אפגעשטעלט קוקן וואס דא‬ ‫אויף רבי לעזשאר‪" :‬אל הנער‬ ‫ווי ער זאגט צו זיך אליין‪" :‬נבילה‪,‬‬ ‫גייט פאר‪ ,‬און ווען רבי לעזשאר‬ ‫הזה התפללתי"‪ .‬אזעלכע הגדרות‬ ‫הייב דיך אויף!" דאס איז געווען‬ ‫האט באמערקט ווי זיי קוקן‬ ‫האבן די גדולי עולם און ענקי‬ ‫דער מלאך אלוקים‪ .‬מצד אחד האט‬ ‫מיט וואונדער אויף עמיצן וואס‬ ‫הרוח געזאגט אויף אים‪ .‬ווען מיר‬ ‫ער געדינט דעם אייבערשטן ווי א‬ ‫טאנצט אינמיטן גאס‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫דערציילן די עבודות און סיפורים‬ ‫מלאך ושרף‪ ,‬און מצד השני איז ער‬ ‫אנגערופן צו רבי ישראל שמעון‪:‬‬ ‫און ווערן נתעורר‪ ,‬איז ער אוודאי א‬ ‫געווען ממש א 'לב נשבר ונדכה'‪ ,‬אז‬ ‫"וואס וואונדערן זיי זיך? איך בין‬ ‫מליץ יושר פאר אונז‪ .‬בעזרת השם‬ ‫ער האט געשריגן אויף זיך אזעלכע‬ ‫דאך היינט אזוי ווי א חתן ביום‬ ‫וועט עס נקלט ווערן אין אונז‪ ,‬אז‬ ‫ווערטער כדי זיך אויפצושטעלן‪.‬‬ ‫חופתו‪ ,‬און א חתן טאנצט דען‬ ‫מיר זאלן אויך גיין אין דעם וועג צו‬ ‫ביי שמחת בית השואבה איז זיין‬ ‫נישט? ווער קוקט ָאן מאדנע א חתן‬ ‫דינען דעם אייבערשטן בשמחה‬ ‫ברען און פייער געווען עד להפליא‪.‬‬ ‫וואס טאנצט ביום חופתו?‪”..‬‬ ‫ובהתלהבות‪.‬‬ ‫אינמיטן דעם טאנץ פלעגט ער‬ ‫דאס איז געווען די עבודת‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪24‬‬ ‫בדרכי רבותינו‬ ‫די הייליגע סוכה פון רבי מאטעלע ראחמיסטריווקער זי"ע‬ ‫און איר היסטאריע‬ ‫רייע פון רבי משה קאריסטשובער‬ ‫האט אליין געהערט פון הגה"צ ר'‬ ‫די מקורות פון די מעשה‬ ‫זי"ע האט ער געזאגט‪" :‬איך האב‬ ‫מרדכי אהרן שענבערגער‪ ,‬וואס‬ ‫גע'ירש'נט דעם 'גארנישט' – די‬ ‫ער האט דאס געהערט פון זיין‬ ‫מיר גייען פארציילן א סיפור‬ ‫ענווה”‪ .‬ווען עס איז געקומען די‬ ‫שוועסטער‪-‬קינד‪ ,‬וואס האט עס‬ ‫נורא איבער די סוכה פונעם הייליגן‬ ‫רייע פון רבי יוחנ'טשע ‪ -‬וואס ער‬ ‫געהערט פון זיין פעטער‪ ,‬מיט‬ ‫רבי מאטעלע ראחמיסטריווקא‬ ‫איז געווען דער יונגסטער ‪ -‬האט‬ ‫וועמען די מעשה אליין איז געשען‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס ער האט געהאט בירושה‬ ‫ער זיך אנגערופן‪" :‬און איך האב‬ ‫פון זיין טאטן רבי יוחנ'טשע (הראשון)‬ ‫גאר גרויסער אוצר‪,‬‬‫דאס איז א ָ‬ ‫גע'ירש'נט דעם 'גארנישט פונעם‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ער פון זיין טאטן דער‬ ‫ווייל די מעשה וואס מיר גייען‬ ‫גארנישט'‪"...‬‬ ‫טשערנאבלער מגיד זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫פארציילן איז זייער באקאנט‪,‬‬ ‫רבי יוחנ'טשע האט געהאט‬ ‫פון זיין טאטן דער הייליגן 'מאור‬ ‫אבער מיט וועמען עס איז געשען‬ ‫פיר קינדער‪ ,‬מלאכי אלקים‪.‬‬ ‫עינים' זי"ע‪ ,‬און ער פון זיין טאטע‬ ‫איז נישט אזוי ידוע‪ .‬דא האבן מיר‬ ‫דער עלטסטער איז געווען רבי‬ ‫רבי צבי זי"ע‪ ,‬און ער פון זיין טאטע‬ ‫געטראפן ַאן אוצר אז די מעשה איז‬ ‫טעפ ָאלער זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫זלא ּ‬ ‫ַ‬ ‫דוד‬ ‫רבי נחום גאון‪ ,‬וועמען מען האט‬ ‫געשען מיט א משפחה מיטגליד‬ ‫צוייטער איז געווען רבי מאטעלע‬ ‫גערופן 'רבי אדם בעל שם'‪ .‬אין‬ ‫פון ר' מרדכי אהרן שענבערגער‪,‬‬ ‫ראחמיסטריווקא זי"ע‪ ,‬איבער‬ ‫ספר 'שבחי הבעש"ט' שטייט אז‬ ‫וועלכער האט מקבל געווען די‬ ‫וועמען מיר גייען פארציילן‬ ‫דער הייליגער בעל שם הק' זי"ע‬ ‫מעשה איש מפי איש‪.‬‬ ‫די מעשה‪ .‬ער איז געווען דער‬ ‫האט געלערנט די 'כתבים' פון רבי‬ ‫איידער מיר פארציילן די‬ ‫נחום גאון אינאיינעם מיט ר' נחום‪,‬‬ ‫זיידע פונעם סקווערער רבי'ן‬ ‫מעשה‪ ,‬וועלן מיר מקדים זיין‬ ‫זי"ע‪ ,‬ווייל זיין זון‪ ,‬רבי ּפיניעלע‬ ‫און ווען רבי נחום גאון איז נפטר‬ ‫עטליכע קורצע סיפורים כדי‬ ‫געווארן‪ ,‬האט ער איבערגעגעבן‬ ‫אוסטילא זי"ע‪ ,‬האט חתונה‬ ‫זיך אביסל צו באקענען מיט די‬ ‫געהאט מיט די טאכטער פונעם‬ ‫די כתבים פאר'ן הייליגן בעל שם‬ ‫הייליגע גזע פון וועמען מיר רעדן‬ ‫הקדוש‪.‬‬ ‫בעלזער רב‪ ,‬הרה"ק רבי ישכר‬ ‫דא‪.‬‬ ‫דוב זי”ע‪ ,‬און זיי האבן געהאט א‬ ‫כאטש ער האט דאס נישט‬ ‫טאכטער‪ ,‬די רעבעצין טראנא‬ ‫די גזע הקודש פון טשערנאבל‬ ‫געוואלט פארקויפן פאר כל הון‬ ‫ע"ה‪ ,‬וואס האט חתונה געהאט‬ ‫דעלמא‪ ,‬האט ער פון די אנדערע‬ ‫און ראחמיסטריווקא‬ ‫מיט'ן סקווערער רבי'ן זי"ע‪ .‬קומט‬ ‫זייט‪ ,‬ווען עס איז געקומען צו טון‬ ‫אויס אז די סקווערער גזע זענען‬ ‫עס איז באקאנט אז דער‬ ‫א טובה פאר א צווייטן איד‪ ,‬נישט‬ ‫אייניקלעך פון רבי מאטעלע‬ ‫הייליגער טשערנאבלער מגיד‬ ‫געטראכט קיין מינוט און אלעס‬ ‫ראחמיסטריווקא‪.‬‬ ‫זי"ע האט געהאט קינדער מלאכי‬ ‫אוועקגעגעבן כדי צו ראטעווען א‬ ‫דערנאך איז געווען דער‬ ‫אלקים‪ .‬דער עלטסטער איז געווען‬ ‫צווייטן‪.‬‬ ‫נחומ'טשע‬ ‫רבי‬ ‫ברודער‬ ‫רבי אהרן טשערנאבלער זי"ע‪ ,‬און‬ ‫די מעשה ווערט געברענגט אין‬ ‫ראחמיסטריווקא זי"ע‪ ,‬פון וועמען‬ ‫דער יונגסטער איז געווען רבי‬ ‫ספר 'ירושלים של מעלה' און אין‬ ‫עס איז ארויסגעקומען די גאנצע‬ ‫יוחנ'טשע ראחמיסטריווקער זי"ע‪.‬‬ ‫נאך פלעצער‪ .‬אבער מיר ווילן דא‬ ‫גזע ראחמיסטריווקא‪ ,‬רבותיהם‬ ‫עס איז ידוע אז ער האט זיך‬ ‫צולייגן אז הגה"צ ר' ישראל חיים‬ ‫ולדורותיהם ביז היינטיגן טאג‪,‬‬ ‫אויסגעדריקט‪ ,‬אז דער טאטע האט‬ ‫אשרי שליט"א ברענגט אין זיין‬ ‫אין ירושלים און אין אמעריקע‪,‬‬ ‫איבערגעלאזט פאר יעדן קינד א‬ ‫ספר 'שיח זקנים' (ח"ב דף ע"ג) מער‬ ‫זיי זענען אלע אייניקלעך פון‬ ‫ירושה‪ ,‬און ווען עס איז געקומען די‬ ‫פרטים איבער די מעשה‪ ,‬וואס ער‬ ‫‪25‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫שטאט בעלזא ווען רבי מאטעלע‬ ‫הייליגע הענט געציטערט‪ ,‬און ער‬ ‫רבי נחומ'טשע‪ .‬דער דריטער‬ ‫ראחמיסטריווקא – דער טאטע פון‬ ‫פלעגט אויספירן‪" :‬זיי זענען אלע‬ ‫ברודער איז געווען רבי וועלוועלע‬ ‫רבי ּפיניעלע וואס איז געווען ַאן‬ ‫געווען מלאכים ממש‪ ,‬מלאכים‬ ‫ראחמיסטריווקא זי"ע‪ ,‬אויף וועמען‬ ‫איידעם אין בעלזא – איז געקומען‬ ‫ממש!"‪...‬‬ ‫דער סטייפלער זי"ע האט געזאגט‬ ‫זיך געזעגענען פונעם הייליגן‬ ‫אז אינדערהיים אין רוסלאנד איז‬ ‫בעלזער רב‪ ,‬הרה"ק רבי ישכר דוב‬ ‫די געוואלדיגע עבודת הקודש‬ ‫האט ער גע'שמ'ט אלס א גאון‬ ‫זי"ע און פון זיין זון פאר’ן גיין קיין‬ ‫פון רבי מאטעלע‬ ‫הגאונים‪.‬‬ ‫ארץ הקודש‪.‬‬ ‫די אלע דריי ברידער זענען‪,‬‬ ‫דער הייליגער רבי ישכר דוב‬ ‫גראמען אין‬ ‫ּפא ָ‬ ‫ָ‬ ‫צוליב די‬ ‫האט זיך דעמאלטס אנגערופן אין‬ ‫רבי מאטעלע ראחמיסטריווקא‬ ‫אוקריינא‪ ,‬עולה געווען קיין ארץ‬ ‫שטוב‪ ,‬איידער ער איז אריין צום‬ ‫איז געווען א מלאך אלקים צבקות‪.‬‬ ‫ישראל‪ .‬קודם איז רבי מאטעלע‬ ‫טיש ליל שבת קודש‪" :‬איך דארף‬ ‫פון איין זייט איז זיין פשטות און‬ ‫ארויפגעגאנגען אין יאר תרס"ה‪,‬‬ ‫האבן א שטארקע הכנה‪ ,‬ווייל עס‬ ‫באהאלטנקייט געווען מורא'דיג‪,‬‬ ‫שפעטער איז רבי נחומ'טשע‬ ‫איז צו מיר געקומען עמיצער וואס‬ ‫מען האט גארנישט געקענט‬ ‫ארויפקומען אין תרפ"ו‪ ,‬און‬ ‫האט נישט געגעסן פערציג יאר!”‬ ‫ארויסזען‪ .‬זיין דאווענען איז נישט‬ ‫דערנאך איז רבי וועלוועלע‬ ‫געווען מיט קיין חיצוניות'דיגע‬ ‫ארויפגעקומען אין תרצ"ד‪.‬‬ ‫רבי פייוול איז געווען זייער‬ ‫תנועות‪ ,‬און זיין לערנען איז געווען‬ ‫נייגעריג און איז געלאפן זען די‬ ‫אין ספר 'אמרות טהורות' (סיפורי‬ ‫גאר באהאלטן‪ .‬פונדעסטוועגן‬ ‫ָ‬ ‫צורה פונעם הייליגן רבי מאטעלע‪.‬‬ ‫קודש ח"א דף רס"ב)‪ ,‬ברענגט דארטן‬ ‫האט זיין עבודת הקודש‬ ‫ער האט דערציילט אז עס האט‬ ‫דער ראחמיסטריווקא רבי זי"ע אז‬ ‫ארויסגעשיינט ווי די זון אינמיטן‬ ‫אויסגעזען ווי ער וואלט יעצט‬ ‫ער האט געהערט פונעם הייליגן‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫געגעסן 'א גאנצע קאטשקע'‪...‬‬ ‫בעלזער רב‪ ,‬הרה"ק מהר"א זי"ע‪,‬‬ ‫אין 'שיח זקנים' ווערט‬ ‫וואס האט אמאל געזאגט צו זיין‬ ‫דער טשערנאבלער רבי‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט געהערט‬ ‫טאטן רבי יוחנן'טשע זי"ע‪ ,‬אז זיין‬ ‫שליט"א האט צוגעלייגט‪ ,‬אז‬ ‫פון הרה"ק דער ראחמיסטריווקער‬ ‫טאטע רבי ישכר דוב זי"ע פלעגט‬ ‫עס איז מקובל פון זיינע אבות‬ ‫רבי זי"ע בעל 'אמרות טהורות'‪,‬‬ ‫ּפראווען דעם‬‫ַ‬ ‫נאכן‬ ‫אסאך רעדן ָ‬ ‫הקדושים אז רבי מאטעלע‬ ‫ראחמיסטריווקא האט נישט‬ ‫אז דער 'פראנקפורטער' – דער‬ ‫טיש פונעם הייליגן טשערנאבלער‬ ‫געגעסן און געטרונקען א גאנצן‬ ‫הייליגער רבי ישראל פון סטאלין‬ ‫מגיד מיט זיינע הייליגע קינדער‪,‬‬ ‫טאג‪ ,‬ערשט חצות לילה האט ער‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען א פלומעינק‬ ‫ובפרט וועגן זיין זיין רבי אהרן‬ ‫אביסל געטרונקען‪ ,‬און דאס איז‬ ‫פון רבי מאטעלע ראחמיסטריווקא‬ ‫טשערנאבלער‪.‬‬ ‫עס‪.‬‬ ‫– האט געזאגט אזוי‪:‬‬ ‫ער האט צוגעענדיגט מיט די‬ ‫נאך א זאך האט דער‬ ‫"עס איז באקאנט אז רבי‬ ‫ווערטער‪" :‬דער טאטע ז"ל פלעגט‬ ‫ראחמיסטריווקער רבי זי"ע‬ ‫מאטעלע פלעגט פאסטן משבת‬ ‫רעדן פונעם טשערנאבלער מגיד‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ר' וועלוול אייזנבאך‬ ‫לשבת‪ ,‬פונדעסטוועגן האט זיין‬ ‫און זיינע קינדער גאנצע שעה'ן‪.‬‬ ‫זצ"ל ‪ -‬מנקיי הדת שבירושלים ‪-‬‬ ‫פנים געלאכטן כאילו ער וואלט‬ ‫און פונעם פעטער רבי יוחנן'טשע‬ ‫האט אים געזאגט‪ ,‬אז מוצאי שבת‬ ‫יעצט געגעסן א סעודה"‪ .‬דער‬ ‫מיט זיינע קינדער פלעגט ער‬ ‫קודש פלעגט ער עסן איין לעפעלע‬ ‫פראנקפורטער האט אויסגעפירט‪:‬‬ ‫שמועסן גאנצע האלבע שעה'ן"‪.‬‬ ‫קאשע מיט פיר‪-‬פינף בּ ָאנדלעך‪,‬‬ ‫"איך האב געזען אסאך וואס האבן‬ ‫און ווען ער האט געענדיגט‬ ‫און דאס איז געווען זיין גאנצע‬ ‫געפאסט משבת לשבת‪ ,‬אבער אזא‬ ‫ַ‬ ‫פארציילן די סיפורים‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫מאכל פאר א גאנצע וואך‪ .‬דאס‬ ‫שיינע צורה ווי רבי מאטעלע האב‬ ‫זאגן‪" :‬סאמע מלאכים‪ ,‬סאמע‬ ‫הייסט‪ ,‬געטרונקען האט ער ביי‬ ‫איך נישט געזען”‪.‬‬ ‫מלאכים!" (‪-‬לויטערע מלאכים‪ ,‬לויטערע‬ ‫חצות לילה‪ ,‬אבער געגעסן האט ער‬ ‫מלאכים!)‪.‬‬ ‫נאר מוצאי שבת ביי מלוה מלכה‬ ‫ָ‬ ‫נישט געגעסן פערציג יאר!‬ ‫דער בעל 'אמרות טהורות'‬ ‫איין לעפעלע‪ ,‬וואס האט אים‬ ‫דער טשערנאבלער רבי שליט"א‬ ‫צייכענט צו‪ ,‬אז ווען ער פלעגט‬ ‫געדארפט האלטן א גאנצע וואך‪.‬‬ ‫פון ארץ ישראל האט נאכגעזאגט‬ ‫הערן דער בעלזער רב זי"ע‪ ,‬רעדן‬ ‫דער ראחמיסטריווקער רבי פון‬ ‫וואס ער האט געהערט פון ר'‬ ‫וועגן די טשערנאבלער קינדער‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬הרה"ק רבי ישראל‬ ‫זאק ז"ל‪ :‬ער איז געווען אין‬ ‫פייוול'ע ַ‬ ‫און אייניקלעך‪ ,‬האבן זיינע צוויי‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪26‬‬ ‫דאווענען‪ .‬אין זיינע שפעטערע‬ ‫געלט‪ ,‬אבער ער האט געהאט א‬ ‫מרדכי זי"ע‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫יארן האט ער זוכה געווען צו טאן‬ ‫געוואלדיגע ירושה‪ .‬איינע פון די‬ ‫ווען רבי מאטעלע‪ ,‬פלעגט עסן‬ ‫די עבודה ווען ער איז נאך געווען‬ ‫זאכן אין זיין ירושה זענען געווען‬ ‫די כזיתים ליל פסח‪ ,‬איז זיין פנים‬ ‫מעוטף בטלית ומעוטר בתפילין‪.‬‬ ‫'זיבן ברעטער' פון די סוכה פונעם‬ ‫רפלאמט ווי א 'לַ ּ ִפיד ֵא ׁש'‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫פא‬ ‫געווען ַ‬ ‫עס איז פארשטענדליך אז אין דעם‬ ‫הייליגן מאור עינים זי"ע‪ .‬דער‬ ‫אבער וויבאלד ער איז נישט געווען‬ ‫כח הציור זענען געווען באהאלטן‬ ‫מאור עינים האט עס באקומען‬ ‫צוגעוואוינט צו עסן‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫געוואלדיגע און הויכע סודות‪.‬‬ ‫בירושה פון זיין טאטע רבי צבי‪,‬‬ ‫אויסברעכן די כזיתים‪ ,‬און עס האט‬ ‫דער באוואוסטער חסיד ר' חיים‬ ‫וואס האט דאס גע'ירש'נט פון‬ ‫געדויערט עטליכע חדשים ביז זיין‬ ‫הערש אייזנבאך זצ"ל מנקיי הדעת‬ ‫זיין טאטן רבי נחום גאון‪ .‬דעם רבי‬ ‫גוף איז צוריק געקומען צו זיך‪.‬‬ ‫שבירושלים‪ ,‬וואס ער איז געווען‬ ‫נחום גאון פלעגט מען רופן 'רבי‬ ‫דער סקווערער רבי זי”ע‬ ‫כידוע אדוק ומקושר צום הייליגן‬ ‫אדם בעל שם'‪.‬‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז ווען עס איז‬ ‫רבי מאטעלע ראחמיסטריווקא‪,‬‬ ‫די זיבן ברעטער זענען‬ ‫געקומען די טעג פון שובבי"ם‪,‬‬ ‫האט זייער שטארק מפציר געווען‬ ‫אריבער בירושה צום הייליגן‬ ‫איז געווען איינער פון די‬ ‫ער זאל אים אויסזאגן דעם טעם‪,‬‬ ‫טשערנאבלער מגיד‪ ,‬און נאכדעם‬ ‫געהויבענע חסידים וואס האט‬ ‫אבער רבי מאטעלע האט אים‬ ‫האט דאס זיין יונגסטער זון‪ ,‬רבי‬ ‫געוואלט נאכמאכן דעם זיידן‬ ‫נישט אויסגעזאגט דעם טעם‪.‬‬ ‫ראחמיסטריווקא‪,‬‬ ‫יוחנ'טשע‬ ‫פאסטן משבת‬ ‫רבי מאטעלע און ַ‬ ‫איינמאל האט ער אים זייער‬ ‫גע'ירש'נט‪ .‬רבי מאטעלע האט‬ ‫לשבת‪ .‬דער סקווערער רבי האט‬ ‫שטארק געבעטן‪ ,‬האט ער אים‬ ‫עס גע'ירש'נט פון זיין טאטן און‬ ‫אויסגעפירט‪ :‬דעם ערשטן טאג‬ ‫פארציילט די מעשה‪ :‬נאך זיין‬ ‫עס מיטגעברענגט קיין ירושלים‪.‬‬ ‫איז אלעס דורכגעגאנגען בשלום‪,‬‬ ‫חתונה האט זיך אסאך מאל‬ ‫אין זיין סוכה האט רבי מאטעלע‬ ‫דעם צווייטן טאג האט זיך יענער‬ ‫פאסירט אז נאכן דאווענען האט‬ ‫געשטעלט די אלע זיבן ברעטער‬ ‫שוין געשפירט גאר שוואך‪ ,‬דעם‬ ‫ער זיך נישט געקענט צו זיך‬ ‫ביים מזרח וואנט‪ ,‬און אויף יעדע‬ ‫דריטען טאג איז ער שוין געלעגן‬ ‫קומען מחמת גרויס דביקות וואס‬ ‫ברעט איז געווען אויפגעשריבן‬ ‫אין בעט און געמוזט איבעררייסן‬ ‫ער האט געהאט ביים דאווענען‪,‬‬ ‫איינע פון די זיבן ספירות‪ :‬חסד‪,‬‬ ‫דעם תענית‪ ...‬אבער דער זיידע רבי‬ ‫ביז ס'איז אנגעקומען צו א מצב‬ ‫גבורה‪ ,‬תפארת‪ ,‬נצח‪ ,‬הוד‪ ,‬יסוד‪,‬‬ ‫מאטעלע האט געהאט א פרייליך‬ ‫פון סכנת נפשות ממש‪ .‬איז ער‬ ‫מלכות‪ .‬לויט ווי עס איז מקובל‪,‬‬ ‫פנים א גאנצע וואך!‬ ‫אריינגעגאנגען צו זיין טאטן‪,‬‬ ‫האט די ספירות געשריבן רבי צבי‪,‬‬ ‫רבי שמעון קאסטעלאניץ זי"ע‬ ‫דעם הייליגן רבי יוחנ'טשע‬ ‫דער זון פון רבי נחום גאון‪.‬‬ ‫האט נאכגעזאגט‪ ,‬אז רבי דוד'ל‬ ‫ראחמיסטריווקא‪ ,‬און ער האט‬ ‫בידערמאן פון ירושלים זי"ע האט‬ ‫די הייליגע ציורים און סודות‬ ‫"פאסטן משבת לשבת איז‬ ‫געזאגט‪ַ :‬‬ ‫אים געבעטן ַאן עצה‪ .‬האט ער אים‬ ‫געזאגט אז ער זאל עוסק זיין אין‬ ‫פון דער סוכה‬ ‫איין זאך‪ ,‬אבער האבן אזא רויטע‬ ‫א דבר גשמי‪ ,‬און מיט דעם וועט‬ ‫רבי מאטעלע איז כידוע געווען‬ ‫פאסטן ביי קידוש?‬ ‫נאכ'ן ַ‬ ‫גענאק ָ‬ ‫ער זיך משיב זיין נפשו און נישט‬ ‫א געוואלדיגער 'בעל מצייר'‪ ,‬און‬ ‫דאס איז שוין א חידוש!"‬ ‫אויסגיין פון דביקות‪ .‬און ממילא‬ ‫עס געפינען זיך נאך ביזן היינטיגן‬ ‫וועגן דעם איז ער עוסק אין די‬ ‫טאג הערליכע בילדער וואס ער‬ ‫די ירושה פון די זיבן‬ ‫ציורים יעדן טאג נאכ'ן דאווענען‪.‬‬ ‫אליין האט געמאלן‪.‬‬ ‫ברעטער פונעם מאור עינים‬ ‫רבי מאטעלע האט צוגעלייגט‬ ‫אין ספר 'שופרי' דרבי יוחנן'‬ ‫דאס איז די הקדמה צו די‬ ‫קליינטשיגע ַּ'תגִ ים' אויף די אותיות‪,‬‬ ‫(פרק י"ח) ווערט געברענגט בשם‬ ‫מעשה‪ ,‬כדי מיר זאלן פארשטיין‬ ‫נאר געקענט זען‬ ‫וואס מען האט ָ‬ ‫דעם ראחמיסטריווקער רבי'ן‬ ‫כאטש ַאן 'אפס קצהו' פון די‬ ‫מיט א פארגרעסערונג גלאז‪ ,‬און‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז זיין זיידע רבי מאטעלע‬ ‫לעכטיגקייט פונעם גרויסן‬ ‫קיינער האט נישט געוואוסט די‬ ‫ראחמיסטריווקער זי"ע האט‬ ‫צדיק יסוד עולם רבי מאטעלע‬ ‫סודות פון די דאזיגע ַּ'תגִ ים'‪.‬‬ ‫געהאט ַאן עבודה נשגבה אין מאכן‬ ‫ראחמיסטריווקא‪ .‬יעצט לאמיר‬ ‫ארום די ווענט פון דער‬ ‫ציורים אויף האלצערנע אדער‬ ‫גיין צו די מעשה‪.‬‬ ‫סוכה‪ ,‬אויסער די ווערטער פון‬ ‫זילבערנע כלים‪.‬‬ ‫ווען רבי מאטעלע איז‬ ‫די זיבן ספירות‪ ,‬זענען געווען‬ ‫די עבודת הקודש פלעגט ער‬ ‫אנגעקומען קיין ארץ הקודש‬ ‫אויסגעצייכנט אויג‪-‬פארכאפנדע‬ ‫טאן טאג‪-‬טעגליך גלייך נאכן‬ ‫האט ער נישט געהאט קיין סאך‬ ‫‪27‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫הייליגע זיבן ברעטער פון די סוכה‬ ‫הערן דערפון‪.‬‬ ‫ציורים וואס רבי מאטעלע אליין‬ ‫זענען געווען באהאלטן—די ירושה‬ ‫יעצט וועלן מיר זען ווי‬ ‫האט געמאלן‪ ,‬באצירט מיט‬ ‫פונעם הייליגן מאור עינים‪ ,‬פון רבי‬ ‫דער הייליגער רבי מאטעלע‬ ‫אותיות און יחודי שמות‪ .‬די זקני‬ ‫צבי בעל שם טוב‪ ,‬פון רבי נחום‬ ‫ראחמיסטריווקער‪ ,‬וואס פון איין‬ ‫ירושלים פלעגן דערציילן אז רבי‬ ‫גאון און רבי אדם בעל שם‪ .‬רבי‬ ‫זייט האט ער נישט געוואלט‬ ‫חיים שאול הכהן דוויק זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫מאטעלע זאגט אים‪" :‬גיי שנעל‪,‬‬ ‫פארקויפן די ברעטער פאר קיין‬ ‫איז געווען א מלאך ה' צבאות‪ ,‬איז‬ ‫נעם די אלע ברעטער‪ ,‬הייץ אן‬ ‫שום געלט אין די וועלט‪ ,‬האט‬ ‫אמאל אריינגעקומען און געזען‬ ‫דערמיט די וואסער און געב דיין‬ ‫עס אוועקגעגעבן בחנם‪ָ ,‬אן בעטן‬ ‫די ברעטער‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫זון א הייסע בּ ָאד‪ ,‬און בעזרת השם‬ ‫אפילו א פרוטה‪ ,‬כדי צו ראטעווען‬ ‫אויסגעדרוקט‪" :‬האיר פני המזרח!"‬ ‫וועט ער געזונט ווערן‪”...‬‬ ‫א אידיש קינד‪.‬‬ ‫איידער ער האט אים געגעבן‬ ‫רבי מאטעלע איז נישט‬ ‫די ברעטער‪ ,‬וויבאלד זיי האבן‬ ‫ראטעווען א אידיש קינד מיט‬ ‫מסכים אוועקצוגעבן די‬ ‫געהאט אויף זיך שמות הקדושים‪,‬‬ ‫די הייליגע ברעטער!‬ ‫הייליגע ברעטער אפילו פאר‬ ‫האט רבי מאטעלע געזאגט אז מען‬ ‫ווי מיר האבן מקדים געווען‬ ‫כל הון דעלמא‬ ‫דארף קודם אראפנעמען די שמות‪.‬‬ ‫פונעם ספר 'שיח זקנים'‪ ,‬איז די‬ ‫יעצט לאמיר גיין צו די מעשה‬ ‫דער איד איז געשטאנען אינגאנצן‬ ‫מעשה געווען מיט א משפחה‬ ‫וואס האט פאסירט אין יאר‬ ‫פארציטערט‪ :‬ער זאל אראפנעמען‬ ‫מיטגליד פון ר’ מרדכי אהרן‬ ‫תרע"ה‪ .‬אין יענעם יאר איז די‬ ‫די שמות הקדושים? ער זאל‬ ‫שענבערגער‪ ,‬וועלכער האט‬ ‫סוכה פלוצלינג נעלם געווארן‪...‬‬ ‫נעמען די הייליגע ברעטער פון‬ ‫דערציילט אז דאס האט פאסירט‬ ‫און קיינער האט נישט געוואוסט‬ ‫שרפי מעלה און זיי אריינווארפן‬ ‫מיט זיין פעטער‪ .‬אין יענעם יאר‬ ‫וואו זי איז אהינגעקומען‪ .‬עס‬ ‫אין פייער צו הייצן א וואנע? ער‬ ‫תרע"ה האט געבושעוועט א‬ ‫האט געדויערט עטליכע חדשים‬ ‫האט עס נישט געקענט באווייזן‪.‬‬ ‫מסוכנ'דיגע מחלה‪ ,‬און איינער‬ ‫ביז מען איז געוואר געווארן די‬ ‫אבער רבי מאטעלע האט אים‬ ‫פון די קינדער אין ירושלים איז‬ ‫גאנצע מעשה‪ .‬די סיבה פארוואס‬ ‫געזאגט‪" :‬בגזירת רב דארפסטו מיר‬ ‫נעבעך קראנק געווארן‪ .‬ווער עס‬ ‫מען האט נישט געוואוסט דערפון‪,‬‬ ‫פאלגן!”‬ ‫איז קראנק געווארן מיט יענע‬ ‫וועלן מיר באלד זען אין א שטיקל‬ ‫דער איד האט אנגעהויבן‬ ‫מחלה האט כמעט נישט געהאט‬ ‫וואס שטייט אין 'שיח זקנים'‪ ,‬וואס‬ ‫אראפצונעמען די שמות‪ ,‬בשעת‬ ‫קיין אויסוועג איבערצולעבן‪ ,‬און‬ ‫ווערט נישט אראפגעברענגט אין‬ ‫רבי מאטעלע שטייט איבער אים‬ ‫די איינציגסטע רפואה דעמאלטס‬ ‫'ירושלים של מעלה'‪.‬‬ ‫און מאכט זיכער אז מען נעמט‬ ‫איז געווען זיך צו ּב ָאדן אין א הייסע‬ ‫איידער מיר גייען ווייטער צו‬ ‫זיי אראפ כדבעיא‪ ,‬כדי עס זאל‬ ‫וואנע‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫די אנדערע חלק פון די מעשה‪,‬‬ ‫נישט זיין קיין מחיקת השמות‪.‬‬ ‫עס איז אבער געווען די צייטן‬ ‫דארף מען מקדים זיין אז אין יאר‬ ‫נאכדעם איז ער געגאנגען‪ ,‬צושניטן‬ ‫פון די ערשטע וועלט מלחמה‪,‬‬ ‫תרס"ח‪ ,‬זיבן יאר פאר די מעשה‪,‬‬ ‫די העלצער‪ ,‬אנגעווארעמט א בּ ָאד‬ ‫און אין ירושלים איז קוים געווען‬ ‫איז אנגעקומען פון בארדיטשוב ר'‬ ‫פאר זיין קינד‪ ,‬און דאס קינד איז‬ ‫עפעס צו עסן‪ .‬עס זענען נישט‬ ‫הערשל גענעכאווסקי ז"ל‪ .‬ער איז‬ ‫טאקע געזונט געווארן‪.‬‬ ‫געווען קיין העלצער און קיין שום‬ ‫געווען א גרויסער נגיד‪ ,‬א בר דעת‪,‬‬ ‫מיטלען צו הייצן‪ .‬דער טאטע‬ ‫און א גרויסער מבין אויף תשמישי‬ ‫די באהאלטענע מסירות נפש‬ ‫פונעם קינד איז געווען אובד עצות‪.‬‬ ‫קדושה‪ .‬ער האט געהערט אז‬ ‫פון צדיק‬ ‫ער איז געגאנגען צום הייליגן צדיק‬ ‫דער ראחמיסטריווקער רבי‪ ,‬רבי‬ ‫אין ספר 'שיח זקנים' שטייט‬ ‫רבי מאטעלע ראחמיסטריווקער‬ ‫מאטעלע‪ ,‬פארמאגט גאר טייערע‬ ‫אז מרדכי אהרן שענבערגער האט‬ ‫מזכיר זיין דאס קינד‪ ,‬און אים‬ ‫אוצרות‪ .‬ער איז געקומען צו רבי‬ ‫מקבל געווען די מעשה‪ ,‬אז רבי‬ ‫דערציילט זיין גרויסע מצוקה‪.‬‬ ‫מאטעלע און אים אנגעבאטן ַאן‬ ‫מאטעלע האט אנגעזאגט דעם‬ ‫נאר ער האט געענדיגט‬ ‫ווי ָ‬ ‫עצומ'דיגן סכום געלט‪ ,‬מיט וואס‬ ‫טאטן ער זאל עס פאר קיינעם‬ ‫פארציילן זיין צער‪ ,‬האט אים‬ ‫רבי מאטעלע וואלט געקענט‬ ‫נישט דערציילן‪ ,‬און ער האט עס‬ ‫רבי מאטעלע געזאגט‪" :‬קום מיט‬ ‫שפייזן זיין גאנצע שטוב זיין גאנץ‬ ‫אפילו נישט געזאגט פאר זיינע‬ ‫מיר”‪ .‬ער איז געגאנגען מיט רבי‬ ‫לעבן מיט הרחבה‪ ,‬אבער רבי‬ ‫גבאים‪ .‬דערפאר האט קיינער נישט‬ ‫מאטעלע צו דעם ארט וואו די‬ ‫מאטעלע האט נישט געוואלט‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪28‬‬ ‫קינד—ווען דער טאטע איז סך הכל‬ ‫קעסל‪ ,‬וואס יעדער זאל‬ ‫געוואוסט וואו די ברעטער זענען‬ ‫געקומען מזכיר זיין זיין זון און‬ ‫ארויסנעמען דערפון וואס ער‬ ‫אהינגעקומען און וואס דא איז‬ ‫אפילו נישט געבעטן קיין עצה—‬ ‫דארף‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫געשען‪ .‬פארשטייט זיך‪ ,‬עטליכע‬ ‫האט ער אלעס אוועקגעלייגט כדי‬ ‫פון איין זייט זעט מען רבי‬ ‫חדשים שפעטער איז די מעשה‬ ‫אים צו ראטעווען!‬ ‫מאטעלע ראחמיסטריווקער‪ ,‬א‬ ‫ארויסגערינען‪.‬‬ ‫מלאך אלוקים‪ ,‬אויף וועמען דער‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫הייליגער רבי ישכר דוב בעלזער‬ ‫דער מוסר השכל פון דעם‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין זיך אפצולערנען‬ ‫האט געזאגט אז מען דארף זיך‬ ‫סיפור‬ ‫פון די דרכי הצדיקים‪ ,‬זייער עבודה‬ ‫אנגרייטן איידער מען גייט אריין‬ ‫פאסט‬‫צום טיש פון א איד וואס ַ‬ ‫דער לימוד פון די מעשה איז‬ ‫און זייער מסירות נפש‪ ,‬סיי בין‬ ‫שוין פערציג יאר‪ .‬ער פלעגט‬ ‫ָאן א שיעור‪ .‬יעדער איינער קען‬ ‫אדם למקום און סיי בין אדם‬ ‫פאסטן משבת לשבת‪ ,‬און ביי‬ ‫זיך לערנען דערפון מורא'דיגע‬ ‫לחבירו‪.‬‬ ‫זאכן‪ .‬מיר וועלן עס לאזן פאר‬ ‫קידוש איז זיין פנים געווען רויט‬ ‫א לעכטיגע קוויטל און א שמחת‬ ‫ווי פייער‪ .‬פון די אנדערע זייט‪ ,‬ווען‬ ‫יעדן איינעם אז עס זאל זיין ווי ַאן‬ ‫יו"ט!‬ ‫עס איז געקומען צו העלפן א אידיש‬ ‫'אמבטי רותחת'‪ ,‬א קאכעדיגער‬ ‫הילולא דצדיקיא‬ ‫כ"ה תשרי ‪ -‬יארצייט פון רשכבה"ג מרנא ה'חתם סופר' זי"ע‬ ‫אים‪ .‬זיין רבי'ן רבי מענדל ליליגער‪.‬‬ ‫לטובה‪ .‬דער הייליגער חתם סופר‬ ‫די גרויסקייט פון סיפורי‬ ‫זיין רבי'ן רבי יהודה לייב הכהן‪,‬‬ ‫אליין שרייבט אין זיינע 'תשובות'‬ ‫צדיקים פונעם הייליגן חתם‬ ‫דער בעל 'מנחת כהן'‪ .‬זיין רבי'ן רבי‬ ‫אז עס איז א "מצוה לשבח מעשי‬ ‫סופר‬ ‫נתן בן רבי שלמה‪ ,‬דער ראש בי"ד‬ ‫צדיקים"‪.‬‬ ‫פון פראנקפורט‪ .‬און רבי יעקב‬ ‫הגם מיר האבן נישט קיין שום‬ ‫בעזהשי"ת‪ ,‬די יארצייט פון‬ ‫שמש‪ ,‬וואס איז געווען איינער‬ ‫השגה אדער א צל פון א השגה‬ ‫מרנא ורבנא רבינו משה בן רבי‬ ‫פון די דיינים אין דעם בית דין אין‬ ‫אין זיין געוואלדיגע התמדה‬ ‫שמואל סופר‪ ,‬זכותו יגן עלינו‬ ‫פראנקפורט‪.‬‬ ‫בתורה‪ ,‬וואס כידוע האט ער‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪ ,‬געפאלט כ"ה‬ ‫דער הייליגער חתם סופר‬ ‫נישט מבטל געווען קיין רגע‪,‬‬ ‫תשרי‪.‬‬ ‫פלעגט כסדר פארציילן פון זיינע‬ ‫פלעגט דער הייליגער חתם סופר‬ ‫מיר וועלן בס"ד פארציילן‬ ‫רבי'ס און עס איבערגעבן פאר די‬ ‫פונדעסטוועגן פארציילן סיפורי‬ ‫סיפורי צדיקים פונעם הייליגן‬ ‫תלמידים‪.‬‬ ‫צדיקים פון זיינע הייליגע רבי'ס‪:‬‬ ‫חתם סופר וואס האבן א שייכות‬ ‫דער כהן הגדול‪ ,‬דער נשר הגדול‬ ‫מיט יו”ט סוכות‪.‬‬ ‫דער וויכטיגקייט פון‬ ‫רבי נתן אדלער‪ ,‬און דער לוי‬ ‫בכלל דארף מען וויסן אז די‬ ‫איבערהערן מעשיות פון‬ ‫הגדול‪ ,‬דער הייליגער בעל הפלאה‪.‬‬ ‫גרויסקייט פון סיפורי צדיקים‬ ‫צדיקים‬ ‫ער פלעגט אויך פארציילן פון‬ ‫איז א זאך וואס ווערט שוין‬ ‫דער בעל 'התעוררות תשובה'‪,‬‬ ‫אנדערע רבי'ס‪ ,‬ווי רבי טעבלי‬ ‫אראפגעברענגט אין חז"ל און‬ ‫דער ערלויער רב זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫שייער און זיין זון רבי מיכל שייער‪.‬‬ ‫אין די ראשונים‪ .‬כידוע זאגט‬ ‫נאכגעזאגט וואס ער האט‬ ‫זיין רבי'ן רבי זלמן חסיד‪ ,‬אויף‬ ‫דער הייליגער רמב"ם אין פירוש‬ ‫געהערט פון זיין הייליגן פאטער‪,‬‬ ‫וועמען ער האט מעיד געווען אז‬ ‫המשניות אז דורך סיפורי צדיקים‬ ‫דער 'כתב סופר' זי"ע‪:‬‬ ‫אליהו הנביא פלעגט זיין רגיל ביי‬ ‫קען א מענטש טוישן זיין נפש‬ ‫‪29‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫הרוח האבן געקענט אריינגיין צו‬ ‫סופר‪ ,‬וואס איז געווען די יד ימינו‬ ‫דער כתב סופר איז דאך כידוע‬ ‫אים‪ ,‬ווי רבי חיים שאול דוויק און‬ ‫און דער משמש בקודש פונעם‬ ‫געווען א מתמיד עצום‪ ,‬און ווען‬ ‫רבי יוסף חיים זאנענפעלד‪ ,‬ווי‬ ‫הייליגן חתם סופר ‪ -‬וועלכער האט‬ ‫ער פלעגט זיצן ביים טיש פון‬ ‫אויך זיינע גאר נאנטע תלמידים ווי‬ ‫אים אויך מסמיך געווען להוראה‪,‬‬ ‫זיין טאטן בשעת דער הייליגער‬ ‫רבי אשר זעליג מרגליות מיט נאך‬ ‫און ער איז געווען זיין פריוואטער‬ ‫חתם סופר האט געפירט און‬ ‫אנדערע געהויבענע אידן‪ .‬אבער‬ ‫סופר וואס האט געשריבן די‬ ‫פארציילט סיפורי צדיקים‪,‬‬ ‫דער יוצא מן הכלל איז געווען יו”ט‬ ‫הייליגע קמיעות און זיין איש סוד‬ ‫האט ער פארשטייט זיך נישט‬ ‫סוכות‪ ,‬ווען ער פלעגט יא מקבל‬ ‫‪ -‬האט באמערקט אז עס ווערט‬ ‫פארפעלט קיין איין אות‪ .‬אבער‬ ‫פנים זיין די אנשי ירושלים‪.‬‬ ‫שוין שפעט און געזאגט פארן‬ ‫ווען דער פאטער האט אנגעהויבן‬ ‫רבי שמואל אהרן האט מעיד‬ ‫חתם סופר אז מען דארף שוין גיין‬ ‫איבערצוזאגן מעשיות וואס ער‬ ‫געווען אז דער סבא קדישא‬ ‫דאווענען מנחה‪.‬‬ ‫האט שוין געהערט‪ ,‬האט ער‬ ‫האט מאריך ימים געווען ביז‬ ‫האט דער הייליגער חתם סופר‬ ‫געשפירט אז ער דארף עס נישט‬ ‫די הונדערט און צוואנציג יאר‪.‬‬ ‫זיך אנגערופן‪" :‬מען וועט דאווענען‬ ‫נאכאמאל אויסהערן‪ ,‬וויבאלד‬ ‫ער זאגט אז אפילו ער איז שוין‬ ‫מנחה‪ ,‬מען וועט זיך וואשן צו שלש‬ ‫דאס איז געמאכט געווארן פאר די‬ ‫דעמאלטס געווען א זקן מופלג‪,‬‬ ‫סעודות‪ ,‬און מען וועט ווייטער‬ ‫תלמידים וואס האבן די מעשיות‬ ‫איז ביי אים געווען "לא נס לחה ולא‬ ‫ממשיך זיין צו פארציילן סיפורי‬ ‫נאכנישט געהערט‪ .‬דעריבער האט‬ ‫כהתה עינו"‪ ,‬זיין פנים איז געווען‬ ‫צדיקים”‪.‬‬ ‫ער געהאלטן א גמרא אונטערן‬ ‫פריש ממש ווי א יונגערמאן‪ .‬כידוע‬ ‫טיש כדי נישט מבטל תורה צו זיין‬ ‫איז ער געווען בתקפו ובגבורתו‪,‬‬ ‫דער 'סבא קדישא' רבי שלמה‬ ‫קיין רגע‪.‬‬ ‫ממש א גיבור חיל‪ ,‬כמעט עד זבולא‬ ‫אליעזר אלפאנדרי זי"ע‬ ‫האט זיך דער הייליגער חתם‬ ‫בתרייתא‪.‬‬ ‫סופר אויסגעדרייט צו זיין זון דער‬ ‫מיר פארציילן יעצט סיפורי‬ ‫כתב סופר און געזאגט‪" :‬שמואל‬ ‫די הנהגה פונעם סבא קדישא‬ ‫צדיקים וואס דער הייליגער‬ ‫וואלף‪ ,‬הערט צו צו די מעשיות‪ ,‬עס‬ ‫'סבא קדישא' רבי שלמה אליעזר‬ ‫וועט אייך נאך צוניץ קומען”‪ .‬דאס‬ ‫אין די סוכה אין ירושלים‬ ‫אלפאנדרי זי"ע האט פארציילט‪.‬‬ ‫מיינט אז דער הייליגער חתם סופר‬ ‫ער פארציילט אז סוכות‪ ,‬ווען‬ ‫בהקדם‪ ,‬אין ספר 'מעילו‬ ‫האט געוואלט אז דער כתב סופר‬ ‫דער סבא קדישא איז געזעסן אין‬ ‫של שמואל' (עמוד רמ"ח) ווערט‬ ‫זאל הערן די מעשיות נאכאמאל‬ ‫די סוכה און גאנץ ירושלים איז‬ ‫געברענגט אז דער צדיק וקדוש‬ ‫אפילו ער האט זיי שוין געקענט‪,‬‬ ‫געקומען נעמען א ברכה‪ ,‬איז דער‬ ‫רבי שמואל אהרן יודעלעוויטש‬ ‫ווייל עס וועט אים העלפן ווען‬ ‫סדר געווען אזוי‪ :‬דער הייליגער‬ ‫זי"ע מנקיי הדת שבירושלים‪ ,‬האט‬ ‫ער וועט ארויפגיין אויף דעם כסא‬ ‫סבא קדישא איז געשטאנען און‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז אין זיינע יונגע‬ ‫הרבנות און פירן כלל ישראל‪.‬‬ ‫אריינגעקוקט אין א ספר‪ ,‬ווייל ער‬ ‫יארן אין ירושלים פלעגט ער גיין‬ ‫הגם מיר פארשטייען נישט‬ ‫האט נישט געוואלט מבטל תורה‬ ‫סוכות מקבל פנים זיין דעם סבא‬ ‫פארוואס ער האט עס געדארפט‬ ‫זיין אפילו פאר איין רגע‪ .‬זיין האנט‬ ‫קדישא‪ ,‬ווייל גאנץ ירושלים האט‬ ‫איבערהערן אז ער האט עס שוין‬ ‫איז געווען אויסגעשטרעקט‪ ,‬און‬ ‫געוואוסט אז דעמאלטס איז א‬ ‫געוואוסט‪ ,‬האט דער חתם סופר‬ ‫ווער עס איז צוגעקומען האט‬ ‫צייט וואס מען קען באקומען א‬ ‫פונדעסטוועגן געהאלטן אז ער‬ ‫ער געגעבן א ברכה בשעת יענער‬ ‫ברכה פון אים‪ .‬א גאנץ יאר איז דער‬ ‫מוז עס הערן נאכאמאל‪ ,‬ומי יוכל‬ ‫האט געקושט זיין האנט‪ ,‬און אזוי‬ ‫סבא קדישא געווען פארשלאסן‪,‬‬ ‫לעמוד בסוד קדושים‪.‬‬ ‫זענען די מענטשן אדורך איינס‬ ‫ווייל ער איז געווען א מתמיד עצום‬ ‫עס איז איינמאל געווען שבת‬ ‫נאכן צווייטן‪ .‬דער סבא קדישא‬ ‫און האט נישט געוואלט מבטל‬ ‫נאכמיטאג ווען דער הייליגער חתם‬ ‫האט אבער נישט אויפגעהויבן די‬ ‫תורה זיין‪.‬‬ ‫סופר איז געזעסן ארומגענומען‬ ‫אויגן פונעם ספר‪ ,‬צוליב זיין גרויס‬ ‫דער סבא קדישא האט געדינט‬ ‫מיט זיינע הייליגע תלמידים‪,‬‬ ‫זהירות נישט מבטל תורה צו זיין‪.‬‬ ‫ברבנות אין צפת‪ ,‬אין טערקיי‪ ,‬אין‬ ‫ענקי רוח און גדולי הדור‪ ,‬און ער‬ ‫דאס איז די הקדמה צו די‬ ‫קושטא און אין דמשק‪ ,‬און סוף ימיו‬ ‫האט פארציילט סיפורי צדיקים‬ ‫מעשה‪ ,‬ווייל מיר האבן דא ַאן‬ ‫איז ער ארויפגעגאנגען קיין ארץ‬ ‫פון זיינע גרויסע רבי'ס‪ ,‬דער כהן‬ ‫עדות פון איינעם פון די גדולי נקיי‬ ‫ישראל‪ ,‬וואו ער האט זיך מורא'דיג‬ ‫הגדול רבי נתן אדלער און דער לוי‬ ‫הדעת פון ירושלים און די אנשי‬ ‫נאר די גרויסע ענקי‬‫פארשלאסן‪ָ .‬‬ ‫הגדול דער בעל הפלאה‪ .‬רבי פישל‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪30‬‬ ‫אין די אנדערע ספרי סיפורים‬ ‫הייליגן חתם סופר ארום דעם יו”ט‬ ‫הישוב הישן‪ ,‬רבי שמואל אהרן‬ ‫פון תולדות החתם סופר‪ ,‬וואס די‬ ‫סוכות‪.‬‬ ‫יודעלעוויטש‪ ,‬וואס איז אליין‬ ‫אייניקלעך און תלמידים האבן‬ ‫דער הייליגער סבא קדישא‬ ‫געווען א גאון וצדיק יסוד עולם‪.‬‬ ‫געשריבן בשפע ‪ -‬ווי למשל רבי‬ ‫האט געוויילט דעם יום הקדוש‬ ‫ער האט מעיד געווען דעם פאקט‬ ‫אלכסנדר סופר וואס האט אסאך‬ ‫ביים הייליגן חתם סופר‪ ,‬און מוצאי‬ ‫אז דער סבא קדישא האט מאריך‬ ‫מקבל געווען פון זיין טאטן רבי‬ ‫יום כיפור איז ער געגאנגען זיך‬ ‫ימים געווען ביז די הונדערט און‬ ‫שמעון סופר זי"ע‪ ,‬ווי אויך פון זיין‬ ‫געזעגענען‪ .‬דער הייליגער חתם‬ ‫צוואנציג יאר‪.‬‬ ‫פעטער דער כתב סופר זי"ע‪ ,‬און‬ ‫סופר האט געבעטן דעם סבא‬ ‫נאך פילע מקורבים פונעם חתם‬ ‫קדישא אז ער זאל בלייבן אויף‬ ‫דער באגעגעניש צווישן דעם‬ ‫סופר‪ ,‬און פיל געשריבן איבער'ן‬ ‫סוכות‪ ,‬אבער דער סבא קדישא‬ ‫סבא קדישא און דעם חתם‬ ‫חתם סופר‪ ,‬און ער דערציילט נישט‬ ‫האט געדארפט ווייטער גיין אויף‬ ‫סופר‬ ‫אז די קינדער פונעם חתם סופר‬ ‫זיין וועג‪.‬‬ ‫האבן אויך געזען די אושפיזין?‬ ‫כדי מיר זאלן קענען פארשטיין‬ ‫אינמיטן וועג האבן זיך געמאכט‬ ‫די מעשה‪ ,‬דארף מען געבן נאך ַאן‬ ‫אויף דעם איז דא א פשוט'ע‬ ‫פארשידענע מניעות אז ער האט‬ ‫הקדמה‪.‬‬ ‫תירוץ‪ ,‬אז די קינדער פונעם חתם‬ ‫נישט געקענט ממשיך זיין זיין‬ ‫סופר זענען געווען מורא'דיגע‬ ‫דער סבא קדישא איז נסתלק‬ ‫רייזע‪ ,‬און בלית ברירה האט‬ ‫געווארן כ"ב אייר שנת תר"צ‪ ,‬און‬ ‫ענווים‪ ,‬און זיי האבן נישט‬ ‫ער געמוזט צוריקקומען קיין‬ ‫געהאלטן אז זיי זענען ראוי דאס‬ ‫דעמאלטס איז ער אלט געווען‬ ‫פרעשבורג אויף סוכות‪ .‬דעמאלטס‬ ‫הונדערט און צוואנציג יאר‪ .‬אויב‬ ‫צו דערציילן‪ ,‬אדער האבן זיי נישט‬ ‫האט ער געכאפט וואס דער חתם‬ ‫מען מאכט דעם חשבון‪ ,‬קומט אויס‬ ‫געוואלט מגלה זיין פאר די וועלט‬ ‫סופר האט געמיינט ווען ער האט‬ ‫אז דער סבא קדישא איז געבוירן‬ ‫די הויכע מדרגות וואס זיי האבן‬ ‫אים געבעטן אז ער זאל בלייבן ביי‬ ‫געווארן אין יאר תק"ע‪ .‬דאס מיינט‬ ‫אליינס זוכה געווען צו זען‪.‬‬ ‫אים אויף סוכות‪.‬‬ ‫אז דער הייליגער סבא קדישא‬ ‫די עבודת הקודש פונעם חתם‬ ‫איז געבוירן געווארן אין די צייטן‬ ‫די התגלות פון די שבעה‬ ‫ווען דער הייליגער חתם סופר און‬ ‫סופר די גאנצע נאכט פון‬ ‫רועים אין די סוכה אין‬ ‫רבי עקיבא איגר האבן געפירט די‬ ‫סוכות‬ ‫אידישע וועלט אין אייראפע‪.‬‬ ‫פרעשבורג‬ ‫יעצט לאמיר הערן א צווייטע‬ ‫דער חתם סופר און רבי עקיבא‬ ‫האט דער הייליגער סבא‬ ‫מעשה וואס דער סבא קדישא‪,‬‬ ‫איגר זענען כידוע נסתלק געווארן‬ ‫קדישא דערציילט‪ ,‬אז ווען עס‬ ‫האט דערציילט איבער וואס עס‬ ‫אין די יארן תקצ"ט און ת"ר‪ .‬רבי‬ ‫האט זיך אפגעטון סוכות ביים‬ ‫איז געקומען די הייליגע נאכט פון‬ ‫עקיבא איגר איז אוועק אין יאר‬ ‫הייליגן חתם סופר‪.‬‬ ‫סוכות – וואס דער זוהר הקדוש‬ ‫תקצ"ט‪ ,‬און דער הייליגער חתם‬ ‫זאגט אז דעמאלטס קומען אראפ‬ ‫ביי די סעודה ליל ראשון‪ ,‬האט‬ ‫סופר אין יאר ת"ר‪ .‬עס קומט אלזא‬ ‫די אושפיזין – האט ער געזען די‬ ‫פארן סבא‬‫דער חתם סופר געזאגט ַ‬ ‫אויס‪ ,‬אז ווען דער חתם סופר איז‬ ‫שבעה רועים 'בפועל ממש'‪ .‬ער‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬איז דער סבא‬ ‫קדישא אז ער זאל שלאפן אין די‬ ‫נאר‬ ‫האט צוגעלייגט‪ ,‬אז נישט ָ‬ ‫קדישא שוין אלט געווען דרייסיג‬ ‫סוכה‪ ,‬און מען האט אים צוגעגרייט‬ ‫נאר אלע בני‬‫ער האט עס געזען‪ָ ,‬‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫א בעט‪ .‬דער סבא קדישא האט‬ ‫הבית האבן געהאט די זכיה צו זען‬ ‫דערציילט‪" :‬איך האב נישט‬ ‫יעצט‪ ,‬דער סבא קדישא‪ ,‬ווען‬ ‫די אושפיזין בזכות פונעם הייליגן‬ ‫צוגעמאכט קיין אויג די גאנצע‬ ‫ער איז נאך געווען אין זיין יונגן‬ ‫חתם סופר‪.‬‬ ‫נאר איך האב מיך מתבונן‬ ‫נאכט‪ָ ,‬‬ ‫עלטער פון די צוואנציגער יארן‪,‬‬ ‫געווען אין די עבודת הקודש פון‬ ‫דאס איז די ערשטע מעשה‬ ‫הגם ער איז געווען א 'ספרדי' און ַאן‬ ‫מרנא ורבנא דער הייליגער חתם‬ ‫וואס דער הייליגער סבא קדישא‬ ‫אייניקל פון די גרויסע ספרד'ישע‬ ‫סופר”‪ .‬ער זאגט אז דער חתם‬ ‫האט דערציילט‪.‬‬ ‫גדולים פון 'משפחת אלפנדרי'‪,‬‬ ‫סופר האט נישט צוגעמאכט קיין‬ ‫פאר מיר גייען ווייטער‪:‬‬ ‫ַ‬ ‫געפארן קיין אייראפע‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫דאך איז ער‬ ‫אויג אפילו פאר א מינוט! ער איז‬ ‫מענטשן פרעגן‪ ,‬אז אויב יעדער‬ ‫ווייל ער האט געוואלט קענען די‬ ‫געשטאנען פארקאכט ווי א פלאם‬ ‫האט עס געזען‪ ,‬פארוואס טרעפן‬ ‫דעמאלטסדיגע גדולי העולם‪ .‬דער‬ ‫פייער און געגאנגען אהין און‬ ‫מיר נישט קיין שום רמז דערויף‬ ‫סבא קדישא איז אנגעקומען צום‬ ‫‪31‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫דעריבער איז דער חתם סופר‬ ‫עס איז געווען ביי נטילת לולב‪,‬‬ ‫צוריק אין די הייליגע סוכה‪.‬‬ ‫געווען אין די לופט‪...‬‬ ‫און פלוצלינג האבן די קינדער‬ ‫ווען עס איז אנגעקומען די צייט‬ ‫פונעם חתם סופר געזען ווי זייער‬ ‫צו שאקלען די ד' מינים‪ ,‬איז דער‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫טאטע געפינט זיך הויך אין די‬ ‫הייליגער חתם סופר צוגעגאנגען‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין צו גיין אין די‬ ‫לופט‪ ...‬שפעטער‪ ,‬נאכדעם וואס‬ ‫צו די מצוה מיט אזא ברען און‬ ‫וועגן פונעם הייליגן חתם סופר‪,‬‬ ‫דער חתם סופר האט געענדיגט‬ ‫מיט אזא שמחה גדולה‪ ,‬אז דער‬ ‫וואס איז געווען א רבי נישט‬ ‫די נענועים‪ ,‬האבן זיי געפרעגט‬ ‫סבא קדישא זאגט אז מען קען‬ ‫נאר פאר זיין דור‪ ,‬נאר פאר אלע‬ ‫ָ‬ ‫דעם טאטן‪" :‬וואס איז דער פשט‬ ‫עס אפילו נישט מסביר זיין מיט‬ ‫דורות עולם‪ ,‬סיי מיט זיין הרבצת‬ ‫דערפון? פארוואס בשעת'ן נעמען‬ ‫ווערטער‪.‬‬ ‫התורה און הוראה‪ ,‬און סיי מיט'ן‬ ‫די ד' מינים ביסטו געווען אין די‬ ‫לופט?"‬ ‫"ולקחתם לכם"‪ :‬דער חתם‬ ‫אוועקשטעלן די יסודות פון‬ ‫האט דער הייליגער חתם סופר‬ ‫סופר אין די לופט‪...‬‬ ‫אידישקייט‪ ,‬וואס גאנץ כלל‬ ‫ישראל גייט לאורו‪ ,‬לערנט זיינע‬ ‫געענטפערט‪" :‬וואס הייסט?‬ ‫מיר וועלן צולייגן א מורא'דיגע‬ ‫עס איז דאך א פשוט'ער פסוק‪:‬‬ ‫מעשה וואס דער נאנאשער רב‬ ‫ספרים‪ ,‬און פאלגט נאך די יסודות‬ ‫'ולקחתם לכם ביום הראשון'"‪.‬‬ ‫זי"ע האט דערציילט פון זיין רבי'ן‪,‬‬ ‫וואס ער האט אוועקגעשטעלט‪.‬‬ ‫דער חתם סופר האט געטייטשט‬ ‫דעם הייליגן מהר"ם שיק זי"ע‪,‬‬ ‫זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪,‬‬ ‫"ולקחתם לכם" – מען זאל זיך‬ ‫וואס ער אליינס האט געזען ביים‬ ‫אמן‪.‬‬ ‫אליינס אויפהויבן און נעמען‪.‬‬ ‫חתם סופר‪.‬‬ ‫מעין הידיעות‬ ‫די געוואלדיגע גרויסקייט און קדושה פון מצות סוכה‬ ‫מענטש האט אמונה האט ער נישט‬ ‫דער יסוד פונעם זוהר‬ ‫בסייעתא דשמיא‪ ,‬גייען מיר‬ ‫קיין שום פחד פון גארנישט‪.‬‬ ‫הקדוש‪ :‬סוכה איז "צלא‬ ‫גאר געוואלדיגע זאכן‬‫לערנען ָ‬ ‫"דא מקטרגו אתפרש מיניה"‪,‬‬ ‫דמהימנותא"‬ ‫איבער די גרויסע סגולה פון די‬ ‫ווייל דער מקטרג‪ֵ ,‬ע ָשֹו‪ ,‬איז שוין‬ ‫מצוה פון סוכה‪.‬‬ ‫לאנג אוועקגעגאנגען‪ .‬ווי דער‬ ‫דאס ערשטע שטיקל זוהר‬ ‫מיר זעען אפילו אז כמה הלכות‬ ‫זוה"ק איז מבאר‪ ,‬אז יום הקדוש‪,‬‬ ‫הקדוש געפינט זיך אין פרשת‬ ‫ווערן נתחדש צוליב די גרויסע‬ ‫דורך דעם וואס מ'האט געגעבן‬ ‫אמור‪ ,‬אין 'רעיא מהימנא'‪ .‬זאגט‬ ‫דער הייליגער זוהר הקדוש‪:‬‬ ‫קדושה פון די סוכה‪ .‬מיר וועלן‬ ‫פאר ֵע ָשֹו דעם שֹעיר לעזאזל‬ ‫המדברה‪ ,‬האט עשו באקומען זיין‬ ‫"פקודא דא" – די מצוה‪" ,‬לישב‬ ‫קודם אנפאנגען מיט א שטיקל‬ ‫שוחד – דער סטרא אחרא האט‬ ‫בסוכה" – צו זיצן אין די סוכה‪,‬‬ ‫זוהר הקדוש‪ ,‬וואס דאס וועט‬ ‫באקומען זיין שוחד – און ממילא‬ ‫"ואוקימנא" – מיר האבן שוין מבאר‬ ‫דינען אלס א געוואלדיגער יסוד‬ ‫האט ער אונז אפגעלאזט‪.‬‬ ‫געווען‪" ,‬בגין לאתחזאה דישראל‬ ‫פאר אסאך זאכן וואס מיר וועלן‬ ‫"וכל מאן דאיהו ברזא‬ ‫יתבי ברזא דמהימנותא בלא דחילו‬ ‫דא אויסשמועסן‪ ,‬אז די מצוה פון‬ ‫דמהימנותא" – ווער עס געפינט‬ ‫כלל"‪ .‬אז אידישע קינדערלעך‬ ‫סוכה איז אזוי גרויס‪ ,‬אז ס'איז דא‬ ‫זיך אין דעם סוד פון אמונה – "יתיב‬ ‫דארפן זיצן אין די סוכה‪ ,‬ווייל סוכה‬ ‫געוויסע הלכות וואס טוישן זיך‬ ‫בסוכה" – זיצט אין די סוכה‪.‬‬ ‫איז דער סוד פון 'אמונה'‪ ,‬און ווען א‬ ‫מחמת גודל קדושת הסוכה‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪32‬‬ ‫די געסט! קומט אויס‪ ,‬אז יעדן טאג‬ ‫יעדן טאג א הייליגע ַגאסט‬ ‫עס שטייט דא אין זוה"ק אז ווען‬ ‫גאסט‪.‬‬‫האבן מיר א ַ‬ ‫אין די סוכה ‪ -‬די אושפיזין‬ ‫מ'זיצט אין די סוכה איז מען זוכה‬ ‫דאס איז א הקדמה כדי מיר‬ ‫קדישין‬ ‫צו אמונה‪ ,‬און דעמאלטס האט מען‬ ‫זאלן פארשטיין די געוואלדיגע‬ ‫נישט קיין שום פחד פון קיין שום‬ ‫ידיעות נפלאות און די ענינים וואס‬ ‫נאך א זאך שטייט אינעם זוה"ק‬ ‫סטרא אחרא אדער חיצונים‪.‬‬ ‫עס זענען דא ביי א סוכה‪ ,‬וואו‬ ‫דארטן (ק"ג ע"ב)‪" :‬תא חזי בשעתא‬ ‫זאגט ווייטער דער הייליגער‬ ‫געוויסע הלכות טוישן זיך צוליב די‬ ‫דבר נש יתיב במדורא דא" – קום‬ ‫זוה"ק‪" :‬כמא דאוקימנא" – אזוי ווי‬ ‫קדושת הסוכה‪.‬‬ ‫זע‪ ,‬בשעת א מענטש זיצט אין די‬ ‫עס שטייט אין פסוק‪" ,‬דכתיב כל‬ ‫הייליגע סוכה‪" ,‬צלא דמהימנותא"‬ ‫האזרח בישראל ישבו בסוכות"‪.‬‬ ‫די הלכה פון שלאפן יחידי‬ ‫שאטן פון אמונה אין‬ ‫– אינעם ָ‬ ‫'עולם האצילות'‪" ,‬שכינתא פרסא‬ ‫דרש'נט דער זוה"ק‪" :‬מאן דאיהו‬ ‫אין סוכה‬ ‫ברזא דמהימנותא" – ווער עס איז‬ ‫גדפהא עלוי מלעילא" – די שכינה‬ ‫די גמרא זאגט אין מסכת שבת‬ ‫שפרייט אויס אירע פליגלען‬ ‫זיך מדבק אין דעם סוד פון אמונה‪,‬‬ ‫(קנא‪ ,‬ב)‪ ,‬אז א מענטש זאל נישט‬ ‫איבער דעם מענטש‪" .‬ואברהם‬ ‫"ומזרעא ושרשא דישראל" – און‬ ‫שלאפן אין א הויז אליינס ‪" -‬בבית‬ ‫וחמשא צדיקיא אחרינן" – אברהם‬ ‫ער איז א אידיש קינד‪" ,‬ישבו‬ ‫יחידי"‪ .‬אין שולחן ערוך אין סימן‬ ‫אבינו און די אנדערע פינף צדיקים‪,‬‬ ‫בסוכות"‪ ,‬ער קען זיצן אין די סוכה‪.‬‬ ‫רל"ט ברענגט עס די משנה ברורה‬ ‫"שוויין מדורין עמיה" – קומען‬ ‫אבער אויב‪ ,‬להבדיל‪ ,‬עמיצער‬ ‫אראפ (סק"ט)‪ ,‬און אינעם שער הציון‬ ‫צו יעדן אידיש קינד אין די סוכה‪.‬‬ ‫איז א גוי‪ ,‬טאר ער נישט זיין אין‬ ‫(סקי"ז) שמועסט ער אויס די היתרים‬ ‫"אמר רבי אבא" – האט רבי אבא‬ ‫א סוכה‪ .‬ענדיגט צו דער זוה"ק‪:‬‬ ‫אויף וואס די וועלט פארלאזט זיך‪.‬‬ ‫געזאגט‪" :‬אברהם וחמשא צדיקיא"‪,‬‬ ‫"ורזא דא אתמר בכמה דוכתי" –‬ ‫די וועלט איז זיך סומך דעם וואס‬ ‫אברהם אבינו קומט מיט די פינף‬ ‫דער סוד ווערט דערמאנט אין‬ ‫עס וואוינען דארט נאך מענטשן‪,‬‬ ‫צדיקים – יצחק‪ ,‬יעקב‪ ,‬משה‪ ,‬אהרן‪,‬‬ ‫פילע פלעצער‪ .‬דאס איז איין זוהר‬ ‫און אין דעם זענען דא כמה וכמה‬ ‫און יוסף – אבער זאלסט וויסן‪,‬‬ ‫הקדוש‪.‬‬ ‫חילוקים‪:‬‬ ‫עס קומט אויך "ודוד מלכא שוויין‬ ‫דער הייליגער זוה"ק זאגט‬ ‫עס זענען דא וואס זענען‬ ‫ומדוריון עמיה‪ ,‬הדא הוא דכתיב‬ ‫אביסל פריער (ק"ג ע"א)‪" :‬ועל דא‬ ‫מקיל אויב עס וואוינען אנדערע‬ ‫בסוכות תשבו שבעת ימים"‪.‬‬ ‫כתיב כל האזרח בישראל ישבו‬ ‫מענטשן אינעם זעלבן בנין (למשל‪,‬‬ ‫דער הייליגער זוה"ק זאגט‬ ‫בסוכות‪ ,‬כל מאן דאיהו משרשא‬ ‫ַאן אפארטמענט בילדינג)‪ .‬עס זענען דא‬ ‫ווייטער‪ ,‬אז יעדן טאג דארף מען‬ ‫וגיזעא קדישא דישראל" –‬ ‫נאר אויב עס‬ ‫וואס זענען מקיל ָ‬ ‫אינלאדענען זיין די אושפיזין‬ ‫ווער עס שטאמט פון אידישע‬ ‫זענען דא אנדערע מענטשן אין‬ ‫און געבן צדקה איידער מ'איז זיי‬ ‫קינדער‪" ,‬ישבו בסוכות תחות צלא‬ ‫די זעלבע דירה‪ ,‬און אויך אין דעם‬ ‫מזמין‪ .‬דער זוה"ק ברענגט אראפ‬ ‫דמהימנותא"‪ ,‬ער קען זיצן אין‬ ‫איז דא א חילוק – טייל זאגן אז די‬ ‫אז "רב המנונא סבא"‪ ,‬ווען ער‬ ‫שאטן פון אמונה אין 'עולם‬ ‫דעם ָ‬ ‫טיר מוז זיין ָאפן‪ ,‬און טייל זאגן אז‬ ‫פלעגט אריינגיין אין די סוכה‪,‬‬ ‫האצילות'‪" .‬ומאן דליתא מגיזעא‬ ‫די טיר מעג זיין פארמאכט כל זמן‬ ‫"הוה חדי" – פלעגט ער זיך פרייען‪,‬‬ ‫ס'איז נישט פארשלאסן‪.‬‬ ‫ושרשא קדישא דישראל" – און‬ ‫"וקאים על פתחא דסוכה מלגאו" –‬ ‫ווער עס איז נישט קיין אידיש‬ ‫אין שולחן ערוך הרב (הל' שמירת‬ ‫ער פלעגט שטיין ביי דעם פתח פון‬ ‫די סוכה אינעווייניג‪.‬‬ ‫קינד‪" ,‬לא יתיב בהו"‪ ,‬ער קען נישט‬ ‫הגוף והנפש‪ ,‬קונטרס אחרון ס"ק ב') ברענגט‬ ‫זיצן אין א סוכה‪" .‬ויפוק גרמיה‬ ‫ער א ירושלמי (שבת פ"ב ה"ו)‪ ,‬אז‬ ‫ווי די מפרשי הזוהר‪ ,‬דער רמ"ק‬ ‫מתחות צלא דמהימנותא"‪ ,‬ער זאל‬ ‫נאר ווען עס איז‬ ‫די קפידה איז ָ‬ ‫און אנדערע זאגן‪ ,‬מיינט דאס אז‬ ‫טאר‬‫ארויסגיין פון די סוכה‪ ,‬ער ָ‬ ‫טונקל‪ ,‬אבער אויב עס איז לעכטיג‬ ‫ער איז שוין געווען אינעווייניג אין‬ ‫איז נישט דא קיין קפידה‪ .‬דער‬ ‫די סוכה‪ ,‬אבער ער איז נאך נישט‬ ‫דארט נישט זיצן!‬ ‫בוטשאטשער רב ברענגט א גמרא‬ ‫אריינגעגאנגען געהעריג זיצן ביי‬ ‫פון דא זעען מיר עטליכע‬ ‫אין ברכות (מג‪ ,‬ב)‪ ,‬אז אויב עמיצער‬ ‫נאר ער איז געשטאנען‬ ‫זיין טיש‪ָ ,‬‬ ‫געוואלדיגע יסודות‪ :‬מיר זעען אז‬ ‫האט א פייער אדער לעכטיגקייט‪,‬‬ ‫ביים פתח און דארט האט ער מזמין‬ ‫די סוכה איז דער צל האמונה‪ ,‬און‬ ‫ווערט דאס גערעכנט ווי צוויי‬ ‫געווען די אושפיזין‪ .‬אזוי פלעגט‬ ‫מ'דארף נישט האבן קיין שום פחד‬ ‫מענטשן לגבי מזיקים‪ .‬די זעלבע‬ ‫ער טון יעדן טאג און זאגן "נזמין‬ ‫פון גארנישט‪ .‬מיר זעען אויך אז א‬ ‫זאך איז דא אויך‪ .‬דער מהרש"ם פון‬ ‫לאושפיזין" – לאמיר איינלאדענען‬ ‫גוי טאר נישט זיצן אין די סוכה‪.‬‬ ‫‪33‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫רבי מאיר'ל פרעמישלאנער זי"ע‪,‬‬ ‫בויען א סוכה אויף א פלאץ‬ ‫בערזשאן אין 'דעת תורה' (סי' רל"ט)‬ ‫אז מען זאל מאכן א סוכה אויפ'ן‬ ‫פון א 'מרזב' און 'שופכין'‬ ‫און אויך דער כף החיים ברענגען‬ ‫פלאץ וואו דער מרזב געפינט זיך‪,‬‬ ‫דאס אראפ‪ ,‬און דער סטייפלער‬ ‫און דערנאך איז שוין נישט דא קיין‬ ‫אין ספר 'שמירת הגוף והנפש'‬ ‫פלעגט זיך פארלאזן אויף דעם‪.‬‬ ‫שום פראבלעם דארט צו וואוינען‬ ‫(מהדו"ת‪ ,‬סי' רי"ט ס"ז) ברענגט ער אראפ‬ ‫קומט אויס אז א גאנץ יאר‪ ,‬צו‬ ‫אדער צו בויען‪.‬‬ ‫א שאלה צי מען מעג זיצן אונטער‬ ‫א 'מרזב' – דאס הייסט א פלאץ‬ ‫שלאפן אליינס‪ ,‬זענען דא כמה‬ ‫פארוואס?‬ ‫וכמה היתרים וואס מ'דארף ניצן‪.‬‬ ‫וואו עס איז דא א 'צינור השופכין'‬ ‫ווייל דער מקום הסוכה האט‬ ‫וואו די וואסער קומט אראפ פונעם‬ ‫אבער ווען עס קומט סוכות‪,‬‬ ‫א מורא'דיגן כח‪ - .‬לויט ווי מיר‬ ‫דאך‪ .‬ער צייכנט צו די גמרא אין‬ ‫שטייט אין ספר 'מעשה רב' (אות‬ ‫האבן געזען אינעם זוה"ק איז דאס‬ ‫מסכת חולין (קה‪ ,‬ב)‪ ,‬אז אביי האט‬ ‫פארשטענדליך‪ ,‬ווייל די סוכה‬ ‫רכ"א) אז דער הייליגער ווילנער גאון‬ ‫געזאגט אז מען זאל דארט נישט‬ ‫זי"ע האט געזאגט אז מ'מעג‪ .‬וז"ל‬ ‫האט דעם כח צו פארטרייבן די‬ ‫זיצן צוליב מזיקין‪.‬‬ ‫סטרא אחרא און עס איז דארט‬ ‫שם‪" :‬שאלוהו" – מ'האט געפרעגט‬ ‫למעשה שטייט נישט אין די‬ ‫דעם הייליגן ווילנער גאון‪" ,‬אם‬ ‫דא א מורא'דיגע השראת השכינה‪,‬‬ ‫גמרא אז מען טאר דארט נישט‬ ‫רשאי לישן יחידי בסוכה?" – צי‬ ‫ממילא האבן מיר נישט וואס מורא‬ ‫'בויען'‪ ,‬אבער יש אומרים אז עס‬ ‫צו האבן‪ .‬פון דעם איז משמע אז‬ ‫מען מעג שלאפן אליינס אין‬ ‫איז דא א 'צוואת רבי יהודה החסיד'‬ ‫נאר בשעת‬ ‫דאס העלפט נישט ָ‬ ‫די סוכה? "והשיב" – האט ער‬ ‫אז מען טאר נישט פארברייטערן‬ ‫נאר אפילו אויף שפעטער‬ ‫סוכות‪ָ ,‬‬ ‫געענטפערט‪" :‬שומר מצוה לא ידע‬ ‫א הויז אויף א פלאץ וואו עס איז‬ ‫אויך!‬ ‫דבר רע"‪.‬‬ ‫געווען שופכין‪.‬‬ ‫ַאן‬ ‫דא‬ ‫איז‬ ‫למעשה‬ ‫מען קען דא צולייגן‪ ,‬בפרט‬ ‫'למעשה'‪ ,‬אין אונזערע דרוקן‬ ‫אינטערעסאנטע שאלה אין ספר‬ ‫לויט ווי מיר האבן געזען אינעם‬ ‫פון צוואת רבי יהודה החסיד‬ ‫שו"ת 'חיי הלוי' (להגה"צ ר' יוחנן וואזנער‬ ‫טרעפט מען נישט אזא זאך‪ .‬אבער‬ ‫זוה"ק‪ ,‬וואס זאגט אז די סוכה איז‬ ‫שליט"א מדייני ק"ק סקווירא‪ ,‬ח"ב סי' פ"ז)‪ ,‬וואו‬ ‫מצד השני זענען געווען צדיקים‬ ‫כביכול דער אייבערשטער אליין ‪-‬‬ ‫ער ברענגט אראפ אז דער מנהג אין‬ ‫וואס האבן יא מקפיד געווען‬ ‫"השכינה פורסת כנפיה"‪ .‬מיר האבן‬ ‫סקווירא איז געווען אז מען האט‬ ‫דערויף‪ .‬אין ספר 'אמרי פנחס'‬ ‫אויך געזען אז דער זוה"ק זאגט‬ ‫קיינמאל נישט פארברייטערט א‬ ‫(שער ח') ווערט געברענגט אז רבי ר'‬ ‫אז די סטרא אחרא אנטלויפט פון‬ ‫הויז – אפילו נישט אויף א פלאץ‬ ‫פנחס קאריצער זי"ע האט מקפיד‬ ‫נאר אויב מען האט‬ ‫פון א מרזב – ָ‬ ‫דארט‪ .‬נאך א זאך האבן מיר געזען‬ ‫געווען דערויף‪ .‬און אויך דער‬ ‫קודם דארט געמאכט א סוכה און‬ ‫אינעם זוה"ק‪ ,‬אז די אושפיזין‬ ‫הייליגער נעשכיזער זי"ע האט‬ ‫דארט געוואוינט‪ ,‬אלס א סמך צו‬ ‫קומען אריין אין די סוכה‪ .‬אויב דער‬ ‫מקפיד געווען‪ ,‬חוץ אויף געוויסע‬ ‫דעם וואס דער בערזשנאער רב‬ ‫פשט איז אז די אושפיזין קומען אין‬ ‫תנאים‪ .‬אבער ווי מיר האבן שוין‬ ‫האט נאך געברענגט פונעם הייליגן‬ ‫די סוכה‪ ,‬קומט אויס אז מיר האבן‬ ‫געשמועסט‪ ,‬געפינט זיך דאס‬ ‫שר שלום פון בעלזא‪.‬‬ ‫דא א שמירה פון די הייליגע אבות‬ ‫נישט אין די צוואת רבי יהודה‬ ‫זעען מיר דא נאך א זאך וואו די‬ ‫נאר עס‬ ‫החסיד וואס מיר האבן‪ָ .‬‬ ‫הקדושים‪.‬‬ ‫הלכה טוישט זיך צוליב די קדושה‬ ‫זענען געווען צדיקים וואס האבן‬ ‫מען קען דאס אויך צולייגן‬ ‫פון די סוכה‪.‬‬ ‫געהאלטן אז עס עקזיסטירט יא‬ ‫אלס פשט פארוואס דער ווילנער‬ ‫נאך ַאן אינטערעסאנטע זאך‬ ‫אזא צוואה‪.‬‬ ‫גאון האט געהאלטן אז מען מעג‬ ‫ברענגט ער דארט אראפ אין‬ ‫יעצט ווען עס קומט סוכות‪ ,‬איז‬ ‫תשובת חיי הלוי‪ ,‬אז ווען מען‬ ‫שלאפן אין סוכה אפילו אליין‪ .‬הגם‬ ‫דא א מורא'דיגע שטיקל פונעם‬ ‫איז געגאנגען בויען און מען האט‬ ‫דער ווילנער גאון האט אנגעגעבן‬ ‫מהרש"ם פון בערזשאן‪ .‬דער‬ ‫אינזין געהאט אז מען גייט דארט‬ ‫דעם טעם פון "שומר מצוה לא ידע‬ ‫מהרש"ם האט געשריבן הגהות‬ ‫זיצן סוכות‪ ,‬האט מען נישט‬ ‫ביים סוף פון צוואת רבי יהודה‬ ‫דבר רע"‪ ,‬אבער כידוע איז דאס‬ ‫געדארפט ווארטן ביז יו”ט סוכות‬ ‫החסיד‪ ,‬און אין אות י"ט ברענגט‬ ‫געווען די דרך פון צדיקים צו זאגן‬ ‫נאר דער עצם מחשבה‬ ‫זאל קומען‪ָ ,‬‬ ‫ער אראפ אז דער הייליגער 'שר‬ ‫איין טעם בגלוי‪ ,‬בשעת זיי האבן‬ ‫איז שוין געווען גענוג‪.‬‬ ‫שלום' פון בעלזא זי"ע האט מסכים‬ ‫געהאט נאך כמה וכמה טעמים‬ ‫בפשטות איז דאס דער מקור‬ ‫געווען צו די עצה פון דעם הייליגן‬ ‫כמוסים בסתר‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪34‬‬ ‫סוכות ָאן פנים חדשות‪ ,‬מוז זיין אז‬ ‫אז מען דארף יא פנים חדשות‪,‬‬ ‫פונעם זוה"ק‪ ,‬וואס זאגט אז ווען‬ ‫מען מעג חתונה מאכן צווישן יום‬ ‫אבער דער רמ"א האלט אז‬ ‫מען בויעט א הויז זאל מען אינזין‬ ‫כיפור און סוכות‪...‬‬ ‫"ועכשיו נוהגין במדינות אלו לברך‬ ‫האבן עס צו מאכן פאר א מקום‬ ‫דער ווישאווער רב האט זיך‬ ‫שבע ברכות בסעודה שלישית"‪.‬‬ ‫מיוחד פאר תורה‪ ,‬תפילה‪ ,‬אדער‬ ‫אויפגעשטעלט פון זיין בענקל‬ ‫דער רמ"א זאגט דארט אז דאס‬ ‫א דבר מצוה‪ .‬ממילא‪ ,‬אז מען האט‬ ‫מיט גרויס התפעלות‪ ,‬ער האט‬ ‫איז אדער ווייל עס קומען צו נייע‬ ‫אינזין געהאט דארט צו מאכן א‬ ‫אנגעהויבן צו קאכן און שפאצירן‬ ‫מענטשן‪ ,‬אדער ווייל מען זאגט א‬ ‫סוכה‪ ,‬איז דאס שוין געווען גענוג‪.‬‬ ‫אין זיין צימער אהין און צוריק‪,‬‬ ‫דרשה‪ ,‬און די דרשה איז אזוי ווי‬ ‫און געזאגט אזוי‪" :‬דעם שטיקל‬ ‫פנים חדשות‪.‬‬ ‫חתונה מאכן צווישן יום כיפור‬ ‫קאזשניצער מגיד קען איך אויך‪,‬‬ ‫דער קאזשניצער מגיד זאגט‬ ‫און סוכות און דער ענין פון‬ ‫אבער איך גלייב אז בשעת דער‬ ‫אבער אז שלש סעודות אליין קען‬ ‫'פנים חדשות'‬ ‫גאון האט געלערנט דעם שטיקל‬ ‫מען רעכענען פאר פנים חדשות‬ ‫יעצט וועלן מיר רעדן פון א‬ ‫קאזשניצער מגיד‪ ,‬איז אים נישט‬ ‫ווייל ביי יעדע סעודה איז דא א‬ ‫דריטע שאלה וואו מען זעט אז ביי‬ ‫נאר‬‫בייגעפאלן דער דאזיגער דיוק‪ָ ,‬‬ ‫געוואלדיגע עליה אין שבת‪ .‬ער‬ ‫סוכה טוישט זיך די הלכה‪ ,‬און מיר‬ ‫בשעת מען האט אים געשיקט די‬ ‫זאגט על פי קבלה פונעם אריז"ל‬ ‫וועלן מקדים זיין א מעשה‪.‬‬ ‫שאלה‪ ,‬האט ער געהאט סייעתא‬ ‫אז ביי סעודה שלישית גייט מען‬ ‫דער ווישאווער רב זי"ע איז‬ ‫דשמיא פון הימל ער זאל צוטרעפן‬ ‫ארויף צו מדריגת 'כתר עליון'‪,‬‬ ‫אמאל געווען אין די שטאט‬ ‫דעם דיוק פונעם קאזשניצער‬ ‫ממילא דארף מען נישט קיין פנים‬ ‫'אונגוואר' און ער איז דארט‬ ‫מגיד!"‬ ‫חדשות און מען קען זאגן שבע‬ ‫איינגעשטאנען ביי א איד א‬ ‫עכ”פ‪ ,‬מיר זעען פון דא צוויי‬ ‫ברכות‪.‬‬ ‫גרויסער תלמיד חכם‪ ,‬ר' דוד צוויבל‬ ‫הלכות‪ :‬קודם כל‪ ,‬אז מען קען‬ ‫ענדיגט צו דער הייליגער‬ ‫זצ"ל‪ ,‬וואס איז געווען א תלמיד‬ ‫חתונה מאכן צווישן יום כיפור‬ ‫"לולא‬ ‫מגיד‪:‬‬ ‫קאזשניצער‬ ‫פונעם ראדאמישלער רב זי"ע‪ .‬דער‬ ‫און סוכות‪ .‬און דער הויפט פונקט‬ ‫דמסתפינא‪ ,‬הייתי אומר על חג‬ ‫ווישאווער רב האט אים געבעטן‬ ‫וואס מיר זעען דא איז‪ ,‬אז די‬ ‫הסוכות כשארע לחתן בתוך שבעת‬ ‫ער זאל אים זאגן א געוויסן פסק‬ ‫קדושת הסוכה מאכט די אושפיזין‬ ‫ימי המשתה‪ ,‬מברך כל יום ויום‬ ‫הלכה‪ ,‬ווייל ער וויל זען די גדלות‬ ‫פאררעכנט צו ווערן אלס 'פנים‬ ‫שבע ברכות"‪ .‬אויב איינער האט‬ ‫פון זיין רבי'ן‪ ,‬דער ראדאמישלער‬ ‫חדשות'‪.‬‬ ‫חתונה געהאט פאר סוכות און מען‬ ‫רב‪.‬‬ ‫אגב וועלן מיר צוצייכענען‪,‬‬ ‫מאכט די שבע ברכות אין סוכות‪,‬‬ ‫האט ער אים פארציילט אזוי‪:‬‬ ‫אז דאס מאכן חתונות צווישן‬ ‫דארף מען נישט קיין פנים חדשות‪.‬‬ ‫איין מאל האט מען געשיקט א‬ ‫יום כיפור און סוכות איז משמע‬ ‫פארוואס?‬ ‫שאלה פון די שטאט 'אוהעל' צום‬ ‫אזוי פונעם מגן אברהם‪ .‬דער מגן‬ ‫ווייל עס זענען דא די הייליגע‬ ‫ראדאמישלער רב‪ ,‬צי מען מעג‬ ‫אברהם שרייבט אין סי' תקע"ג‬ ‫אושפיזין‪" .‬משום דכל יומא קדושה‬ ‫חתונה מאכן צווישן יום כיפור און‬ ‫(סק"א)‪ ,‬אז א חתן ביום חופתו דארף‬ ‫באנפי נפשיה הוא‪ ,‬כי אושפיזא‬ ‫סוכות‪ .‬האט דער ראדאמישלער‬ ‫פאסטן אפילו צווישן יום כיפור‬ ‫ַ‬ ‫דיומא דא איננו אושפיזא דיומא‬ ‫רב געענטפערט אז מען מעג‪ ,‬און‬ ‫און סוכות‪ .‬מיר ווייסן אז מען‬ ‫אחרא‪ ,‬כנודע והבן"‪ .‬וויבאלד‬ ‫ער האט געברענגט א ראיה פון א‬ ‫זאגט דעמאלטס נישט קיין תחנון‪,‬‬ ‫יעדן טאג קומט א נייע אושפיזא‪,‬‬ ‫שטיקל פונעם הייליגן קאזשניצער‬ ‫אדער צוליב דעם טעם וואס‬ ‫ווערט עס פאררעכנט ווי פנים‬ ‫מגיד זי"ע אין ספר 'עבודת ישראל'‪.‬‬ ‫שטייט פונעם שבלי הלקט – ווייל‬ ‫חדשות‪ .‬עד כאן דבריו פונעם‬ ‫דער עבודת ישראל זאגט אזוי‪:‬‬ ‫דעמאלטס איז געווען די שמחה‬ ‫הייליגן קאזשניצער מגיד‪ .‬און דער‬ ‫מיר ווייסן אז לגבי שבת ווערט‬ ‫פון חנוכת בית המקדש‪.‬‬ ‫גאנג געפינען מיר אויך‬ ‫זעלבער ַ‬ ‫גע'פסק'נט אין שולחן ערוך (אבה"ע‬ ‫אדער צוליב דעם טעם וואס‬ ‫אין 'דרשות חתם סופר' (סוכות דרוש‬ ‫סי' ס"ב ס"ח) אז ביי די ערשטע צוויי‬ ‫שטייט אין מהרי"ל בשם א מדרש‪,‬‬ ‫כ"ג‪ ,‬שנת תצד"ק‪ ,‬דף נ"ג)‪.‬‬ ‫סעודות דארף מען נישט קיין‬ ‫אז דער "יום ראשון לחשבון‬ ‫האט דער ראדאמישלער רב‬ ‫פנים חדשות‪ .‬פארוואס? ווייל‬ ‫עוונות" איז ערשט א' סוכות‪ ,‬און‬ ‫געמאכט א דיוק‪ :‬אויב דער פשט‬ ‫יעדע סעודה פון שבת איז אליין‬ ‫צווישן יום כיפור און סוכות רעכנט‬ ‫איז אז דער קאזשניצער מגיד‬ ‫פאררעכנט ווי פנים חדשות‪ .‬ביי‬ ‫מען נישט די עבירות‪ ,‬ממילא‬ ‫זאגט אז מען זאגט שבע ברכות אין‬ ‫'שלש סעודות' האלט דער מחבר‬ ‫‪35‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫די מלאכים באגלייטן די נשמה‬ ‫אז זיי זענען מורא'דיג מסוגל‪.‬‬ ‫זאגט מען נישט קיין תחנון‪ .‬און‬ ‫יתירה וואס קומט פון די עולמות‬ ‫עכ"פ‪ ,‬האבן מיר דא געזען א‬ ‫ווי דער ווילנער גאון לייגט צו‪,‬‬ ‫פארן‬ ‫העליונים און זי איבערגעבן ַ‬ ‫חידוש נורא פון דער קאזשניצער‬ ‫אז די טעג זענען א המשך פון יום‬ ‫מענטש‪.‬‬ ‫מגי‪ ,‬אז סוכות דארף מען נישט קיין‬ ‫כיפור‪ .‬פונדעסטוועגן זאגט דער‬ ‫שטעלט זיך די שאלה‪ :‬צו וואס‬ ‫פנים חדשות‪ ,‬דאס איז באזירט‬ ‫מגן אברהם אז פאסטן זאל מען יא‬ ‫דארף איך מלאכים?‬ ‫אויף וואס מיר האבן געזאגט אז‬ ‫פאסטן‪ .‬זעט מען אלזא פונעם מגן‬ ‫ַ‬ ‫די אושפיזין זענען אזוי ווי פנים‬ ‫אברהם‪ ,‬אז מען מעג חתונה האבן‬ ‫קדושת הסוכה העכער פון די‬ ‫חדשות‪.‬‬ ‫אין די טעג‪.‬‬ ‫מלאכים‬ ‫מיר טרעפן שוין אין דער‬ ‫דער 'סגולה' פון חתונה מאכן‬ ‫ענטפערט דער הייליגער שם‬ ‫גמרא אין מסכת סוכה און אין‬ ‫אין די טעג צווישן יום כיפור‬ ‫משמואל‪ ,‬אז די נשמה יתירה קומט‬ ‫שולחן ערוך‪ ,‬אז א חתן מיט זיינע‬ ‫שושבינים זענען פטור פון זיצן‬ ‫און סוכות‬ ‫פון אזא הויכע פלאץ אז עס פעלט‬ ‫אויס מלאכים זאלן זי באגלייטן‪ .‬די‬ ‫אין די סוכה‪ .‬זעט מען דאך אז מען‬ ‫אין ספר 'אמרי פנחס' (שער תורת‬ ‫מלאכים ברענגען אראפ די נשמה‬ ‫פלעגט חתונה האבן ארום סוכות‪.‬‬ ‫האדם‪ ,‬אות נ"ה) זאגט ער אזוי‪" :‬אמר‬ ‫יתירה פון עולם העליון און געבן זי‬ ‫לנו" – רבי פנחס קאריצער האט‬ ‫איבער פאר די פריוואטע מלאכים‬ ‫די שאלות און מנהגים ביי זאגן‬ ‫אונז געזאגט "שחתונה טובה‬ ‫פונעם מענטש‪ .‬דאס פאסירט‬ ‫'שלום עליכם' שבת סוכות‬ ‫להיות יותר בין יום כיפור לסוכות"‪.‬‬ ‫יעדע פרייטאג צונאכטס‪ ,‬און אויף‬ ‫די בעסטע זאך איז צו מאכן חתונה‬ ‫נאך א נפקא מינה להלכה איז‬ ‫דעם זאגט מען 'שלום עליכם' און‬ ‫צווישן יום כיפור און סוכות‪ .‬ער‬ ‫בנוגע זאגן 'שלום עליכם' פרייטאג‬ ‫אויך 'צאתכם לשלום'‪ ,‬ווייל מען‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬ווייל דעמאלטס איז‬ ‫צונאכטס ווען יו”ט סוכות אדער‬ ‫וויל דאנקען די מלאכים וואס‬ ‫על פי די זוהר הק' און אריז"ל דער‬ ‫חוה”מ געפאלט אום שבת קודש‪.‬‬ ‫האבן אראפגעברענגט די נשמה‬ ‫סוד פון 'פנים בפנים'‪.‬‬ ‫צי מען זאגט בכלל שלום עליכם?‬ ‫יתירה‪ ,‬און יעצט גייען די מלאכים‬ ‫און ער ברענגט דארט אראפ א‬ ‫און אויב יא‪ ,‬ווען זאגט מען עס?‬ ‫צוריק צו זייער מקור‪.‬‬ ‫מעשה‪ ,‬אז עס איז געווען א איד‬ ‫זאגט מען די אושפיזין פאר שלום‬ ‫זאגט דער הייליגער שם‬ ‫עליכם‪ ,‬אדער שלום עליכם פאר‬ ‫וואס האט געדארפט א מורא'דיגע‬ ‫משמואל‪ :‬דאס איז א גאנץ יאר‬ ‫די אושפיזין? די שאלה איז מצד‬ ‫ישועה מיט חתונה האבן און ער‬ ‫פרייטאג צונאכטס‪ ,‬אבער סוכות‬ ‫"תדיר ושאינו תדיר‪ ,‬תדיר קודם"‪.‬‬ ‫האט נעבעך נישט געהאט קיין‬ ‫– וויבאלד מיר זיצן 'בצילא‬ ‫בעזרת השם וועלן מיר זען מנהגים‬ ‫קינדער‪ .‬האט אים דער צדיק‬ ‫דמהימנותא' און 'בצילא דשכינתא'‬ ‫נפלאים פון די צדיקים וואס זענען‬ ‫געזאגט ער זאל חתונה האבן‬ ‫ווי דער זוה"ק זאגט‪ ,‬און ווי דער‬ ‫צווישן יום כיפור און סוכות‪ ,‬און‬ ‫געבויט אויף דעם אז די קדושה פון‬ ‫פסוק זאגט אין שיר השירים (א‪ ,‬ד)‬ ‫ב"ה דער זיווג האט עולה יפה‬ ‫גאר אנדערע בחינה‪.‬‬ ‫סוכה איז א ָ‬ ‫יאנִ י ַה ֶּמלֶ ְך ֲח ָד ָריו" – איז דער‬ ‫"ה ִב ָ‬‫ֲ‬ ‫געווען און זיי האבן געהאט א‬ ‫מצב אנדערש‪ .‬רש"י טייטשט‬ ‫דער הייליגער 'שם משמואל'‬ ‫שטוב מיט קינדער‪.‬‬ ‫אויפ’ן פסוק (במדבר כג‪ ,‬כג) ָּ‬ ‫"כ ֵעת יֵ ָא ֵמר‬ ‫זי"ע (שבת חוה”מ סוכות‪ ,‬תרע"ג) זאגט‪,‬‬ ‫עס איז כדאי צוצייכענען נאך‬ ‫לְ יַ ֲעקֹב ּולְ יִ ְשׂ ָר ֵאל ֶמה ּ ָפ ַעל ֵקל"‪,‬‬ ‫אז שבת חוה”מ סוכות דארף מען‬ ‫א זאך‪ ,‬אז אין ספר 'אוהל קדושים'‬ ‫אז עס וועט קומען א צייט וואס‬ ‫נישט זאגן שלום עליכם‪ .‬ער זאגט‬ ‫(י"ב חשון) ברענגט ער אראפ אז‬ ‫אידישע קינדער וועלן לערנען‬ ‫דארט צוויי טעמים‪.‬‬ ‫דער הייליגער שינאווער רב‬ ‫תורה מיט'ן אייבערשטן‪ ,‬און זיי‬ ‫דער ערשטער טעם‪ :‬לאמיר‬ ‫זי"ע האט חתונה געמאכט זיין‬ ‫וועלן זיין 'לפנים ממחיצתם' פון‬ ‫פארשטיין‪ ,‬וואס איז דער ביאור אז‬ ‫זון רבי משה'לע שינאווער זי"ע‬ ‫די מלאכי השרת‪ ,‬ביז די מלאכים‬ ‫מען דארף מלאכים זאלן באגלייטן‬ ‫צווישן יום כיפור און סוכות‪ .‬דער‬ ‫"מה ּ ָפ ַעל‬‫וועלן פרעגן די אידן ֶ‬ ‫א מענטש יעדע פרייטאג צונאכטס‬ ‫מחבר שרייבט דארט א הערה‪ ,‬אז‬ ‫ֵקל?" – וואס האט דער רבונו של‬ ‫אריין אין שטוב?‬ ‫היות רבי משה'לע איז געווען א‬ ‫עולם געזאגט?‬ ‫זאגט דער שם משמואל‪ ,‬אז‬ ‫שוואכער און א חלוש המזג‪ ,‬האט‬ ‫דעם מצב וואס וועט זיין לעתיד‬ ‫וויבאלד מיר באקומען א 'נשמה‬ ‫דער שינאווער רב געוואלט מאכן‬ ‫לבוא‪ ,‬זוכה מען יעצט סוכות‪,‬‬ ‫יתירה' – און כידוע ווערט די נשמה‬ ‫די חתונה דוקא אין די טעג וואס‬ ‫ובפרט 'שבת‪-‬סוכות'‪ .‬ממילא‬ ‫יתירה נשלם ביים דאווענען – ווילן‬ ‫רבי פנחס קאריצער האט געזאגט‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪36‬‬ ‫די מלאכי השרת געבן איבער‬ ‫קענען בכלל נישט אריינקומען‬ ‫זענען מיר אין א העכערע בחינה‬ ‫זייער כח פאר די אושפיזין‬ ‫אין די סוכה‪ ...‬דעריבער זאגט מען‬ ‫פון די מלאכי השרת‪ .‬מיר דארפן‬ ‫נישט קיין שלום עליכם‪.‬‬ ‫נישט צוקומען צו די מלאכים‬ ‫די זעלבע זאך ווערט געברענגט‬ ‫זאלן באגלייטן און אראפברענגען‬ ‫ער ענדיגט אבער צו‪" :‬ובזה‬ ‫אין ספר 'הליכות חיים'‪ ,‬וואו עס‬ ‫די נשמה יתירה‪ ,‬ווייל מיר זענען‬ ‫תוכחה מגילה לכל איש היושב‬ ‫ווערן אראפגעשריבן די הנהגות‬ ‫בסוכה לידע מה שלפניו"‪ .‬דער‬ ‫יאנִ י ַה ֶּמלֶ ְך ֲח ָד ָריו"‪,‬‬ ‫"ה ִב ָ‬ ‫כביכול ֲ‬ ‫פון דעם בעל 'שפע חיים' זי"ע‬ ‫מיר זענען ביים אייבערשטן אליין‪.‬‬ ‫וואס זיצט אין די סוכה זאל וויסן‬ ‫אויף די ימים נוראים און סוכות‪.‬‬ ‫און ווי דער זוה"ק זאגט‪ ,‬אז מיר‬ ‫אז ער געפינט זיך אויף אזא הויכע‬ ‫ער ברענגט דארט ביי יו”ט סוכות‬ ‫געפינען זיך דעמאלטס אין 'עולם‬ ‫(הערה י"ז) א גאנצע רשימה פון עדות‬ ‫מדרגה אז ער דארף נישט זאגן קיין‬ ‫שלום עליכם‪ ,‬ווייל ער זיצט ממש‬ ‫האצילות'‪ ,‬דעריבער דארף מען‬ ‫פון תלמידים אז ער פלעגט נישט‬ ‫נישט זאגן שלום עליכם‪.‬‬ ‫זאגן קיין שלום עליכם‪ .‬מען האט‬ ‫פאר דער שכינה הקדושה און די‬ ‫נאר געזונגען 'אשת חיל'‪ ,‬און דער‬ ‫ָ‬ ‫אושפיזין געפינען זיך דארט‪ .‬מען‬ ‫די מלאכים קענען בכלל נישט‬ ‫ניגון פון אשת חיל איז געווען‬ ‫געפינט זיך אין א מצב פון לעתיד‬ ‫לבוא‪ ,‬וואס מען לערנט תורה מפיו‬ ‫אריינקומען אין די סוכה‪...‬‬ ‫אויפ’ן ניגון פון שלום עליכם‪ .‬ער‬ ‫האט געזאגט אשת חיל פאר די‬ ‫של הקדוש ברוך הוא‪ ,‬ממילא איז‬ ‫ער זאגט נאך א טעם פארוואס‬ ‫אושפיזין‪ ,‬ווייל אין צאנז האט מען‬ ‫דאס א בחינה פון 'דע לפני מי אתה‬ ‫מען דארף נישט זאגן שלום עליכם‪.‬‬ ‫נישט געזאגט קיין שלום עליכם‬ ‫עומד'‪.‬‬ ‫ער ברענגט נאך פון זיין הייליגן‬ ‫ווען יו”ט איז געפאלן אום שבת‪.‬‬ ‫דער הייליגער 'עטרת ישועה'‬ ‫טאטן‪ ,‬דער 'אבני נזר' זי"ע בשם‬ ‫ַ‬ ‫אזוי אויך אין שו"ת 'דברי יציב'‬ ‫פון דזשיקוב זי"ע האט זיך אמאל‬ ‫רבותיו – און בעצם שטייט דאס‬ ‫(או"ח ח"א‪ ,‬ס"ס קכ"ג אות ו') איז ער מאריך‬ ‫אויסגעדריקט אום שבת חוה”מ‬ ‫שוין פונעם הייליגן 'בעל התניא'‬ ‫אין א תשובה לכאן ולכאן צי מען‬ ‫סוכות ‪ -‬אדער יו”ט שחל להיות‬ ‫זי"ע אין די בריוו וואס ער האט‬ ‫זאל זאגן די אושפיזין פאר אדער‬ ‫בשבת ‪ -‬אזוי‪:‬‬ ‫מקבל געווען פונעם גרויסן מגיד‬ ‫נאך שלום עליכם‪ .‬ער ענדיגט‬ ‫זי"ע – אז דארט וואו עס איז דא א‬ ‫"מיר ווייסן אז די אושפיזין‬ ‫דארט צו אז ער קען נישט זאגן‬ ‫קיבוץ פון צען אידן ‪ -‬ווי די גמרא‬ ‫זענען גרעסער פון מלאכים‪ ,‬ממילא‬ ‫וואס דער מנהג צאנז איז‪ ,‬ווייל עס‬ ‫זאגט אין סנהדרין (לט‪ ,‬א) "כל בי‬ ‫וועלן מיר קודם מקבל פנים זיין די‬ ‫איז נישט נוגע‪ ,‬היות אין צאנז האט‬ ‫עשרה שכינתא שריא" ‪ -‬וואלט א‬ ‫אושפיזין און נאכדעם זאגן שלום‬ ‫מלאך פארברענט געווארן פון די‬ ‫מען בכלל נישט געזאגט שלום‬ ‫עליכם!"‬ ‫עליכם – נישט יו”ט שחל בשבת‪,‬‬ ‫גרויסע קדושה!‬ ‫פארשטייט זיך אז מיר האבן‬ ‫דער בעל התניא זאגט‪ ,‬אז אפילו‬ ‫נישט שבת חוה”מ‪ ,‬און אפילו נישט‬ ‫נישט קיין השגה צו מסביר זיין די‬ ‫מען זאגט נישט קיין דברי תורה‪,‬‬ ‫אסרו חג וואס פאלט אויס אום‬ ‫טיפע פשטים אין די ווערטער פון‬ ‫האט די עצם זאך אז צען אידן‬ ‫נאר‬‫שבת‪ .‬ממילא איז די שאלה ָ‬ ‫נוגע לויט די מנהגים פון אנדערע‬ ‫צדיקים‪ ,‬אבער עס קען זיין ער‬ ‫קומען זיך צוזאמען אזא קדושה‪ ,‬אז‬ ‫חצירות‪.‬‬ ‫האט עס געזאגט כדי צו מפייס‬ ‫א מלאך און א שרף וואלטן דארט‬ ‫זיין די מלאכים זיי זאלן נישט פילן‬ ‫פארברענט געווארן!‬ ‫צום סוף תשובה (אות ו') זאגט ער‪,‬‬ ‫'געטשעפעט'‪ ,‬ממילא ער האט‬ ‫אז די וואס זאגן יא שלום עליכם‬ ‫זאגט דער שם משמואל‪ :‬על‬ ‫דאס געזאגט פאר ער האט געזאגט‬ ‫אחת כמה וכמה אז א מלאך קען‬ ‫יו”ט שחל להיות בשבת‪ ,‬וואלטן‬ ‫די אושפיזין כדי זיי זאלן נישט‬ ‫נישט אריינקומען אין א סוכה‪.‬‬ ‫באמת געדארפט זאגן די אושפיזין‬ ‫פריער‪ ,‬ווייל די מלאכי השרת געבן‬ ‫ווערן נפגע‪ .‬עכ”פ‪ ,‬דער מנהג פון‬ ‫פארוואס? ווייל אין די סוכה איז‬ ‫איבער זייער כח פאר די אושפיזין‪.‬‬ ‫דעם עטרת ישועה איז יא געווען‬ ‫דא ממש א השראת השכינה‪ ,‬ווי‬ ‫למעשה ענדיגט ער די תשובה אז‬ ‫נאר ער האט‬ ‫צו זאגן שלום עליכם‪ָ ,‬‬ ‫די גמרא זאגט "קדושת שם שמים‬ ‫ער האט געוויזן צדדים לכאן ולכאן‪,‬‬ ‫געזאגט די אושפיזין פאר דעם‪.‬‬ ‫חלה על הסוכה"‪ .‬נאך א זאך זאגט‬ ‫אבער ער זאגט אז עס איז נישט‬ ‫אבער דער מנהג אין בעלזא‬ ‫ער‪ :‬די אושפיזין געפינען זיך‬ ‫קיין נפקא מינה‪ ,‬דער עיקר איז אז‬ ‫ביי דעם בעלזער רב זי"ע איז‬ ‫דארט‪ ,‬און זיי זענען פיל העכער‬ ‫א מענטש זאל זיך פירן בקדושה‬ ‫געווען צו זאגן שלום עליכם פאר‬ ‫פון די מלאכים‪ .‬ממילא‪ ,‬דארפן‬ ‫ובטהרה‪ ,‬לערנען בהתמדה‪ ,‬און‬ ‫די אושפיזין‪ ,‬צוליב דעם כלל פון‬ ‫מיר נישט צוקומען צו די מלאכים‪.‬‬ ‫זוכה זיין צו גיין אין דעם וועג פון די‬ ‫"תדיר ושאינו תדיר‪ ,‬תדיר קודם"‪.‬‬ ‫נאר די מלאכים‬ ‫נאר דאס‪ָ ,‬‬‫נישט ָ‬ ‫‪37‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫טעם האט ער געזאגט ענליך צו‬ ‫די מלאכים וואס קומען פרייטאג‬ ‫אבות הקדושים‪.‬‬ ‫דעם וואס מיר האבן געברענגט‬ ‫צונאכטס זענען די זעלבע מלאכים‬ ‫פונעם שם משמואל‪ ,‬און ער‬ ‫יעדע וואך?" ער האט אים מסביר‬ ‫די הנהגה און דער טעם פון‬ ‫האט צוגעוויזן צו דער גמרא אין‬ ‫געווען אז דאס איז א טעות‪ ,‬ווייל‬ ‫הייליגן סאטמאר רב זי"ע‬ ‫סנהדרין (צג‪ ,‬א) וואס זאגט‪ ,‬אז‬ ‫יעדע וואך קומען מלאכים וואס‬ ‫ווערן באשאפן לויט ווי אזוי דער‬ ‫אין ספר 'אוצרותיהם של‬ ‫"גדולים צדיקים יותר ממלאכי‬ ‫צדיקים' (ח"ה עמוד קנ"ה) ברענגט ער‬ ‫השרת"‪ ,‬ממילא דארף מען קודם‬ ‫מענטש האט זיך געפירט יענע‬ ‫וואך‪ .‬דער יסוד שטייט שוין אין‬ ‫אן אינטערעסאנטן שמועס וואס‬ ‫מקבל פנים זיין די צדיקים פאר די‬ ‫איז פארגעקומען ביים הייליגן‬ ‫'תפארת שלמה' (פרשת לך לך‪ ,‬חיי שרה‪,‬‬ ‫מלאכים‪.‬‬ ‫סאטמאר רב זי"ע‪ .‬עס איז געווען‬ ‫ועוד)‪ ,‬אז די מלאכי השרת וואס‬ ‫עכ"פ‪ .‬יעדער איינער זאל זיך‬ ‫קומען פרייטאג צונאכטס זענען‬ ‫שבת חוה”מ סוכות און עס איז‬ ‫פירן לויט זיין מסורה און מנהג‬ ‫לויט די מצוות און מעשים טובים‬ ‫נתעורר געווארן די שאלה צי מען‬ ‫אבותיו הקדושים‪.‬‬ ‫פון די גאנצע וואך‪ ,‬און זיי ווילן‬ ‫זאל קודם זאגן שלום עליכם אדער‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫האבן ַאן עליה שבת ווען אלע‬ ‫קודם די אושפיזין‪ .‬איינער דארט‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין זיך צו מדבק‬ ‫עולמות ווערן נתעלה‪.‬‬ ‫האט געטענה'ט אז אוודאי זאגט‬ ‫זיין אין דער קדושה פון דער סוכה‪,‬‬ ‫למעשה איז דער מנהג פון‬ ‫מען קודם "שלום עליכם" ווייל‬ ‫ווערן א מרכבה צו דער שכינה‬ ‫סאטמארער רב געווען אז ער‬ ‫"תדיר ושאינו תדיר‪ ,‬תדיר קודם"‪.‬‬ ‫הקדושה‪ ,‬און נדבק ווערן אין די‬ ‫האט קודם געזאגט די אושפיזין‬ ‫האט דער סאטמארער רב‬ ‫אושפיזין‪.‬‬ ‫און נאכדעם שלום עליכם‪ .‬דעם‬ ‫געענטפערט‪" :‬וואס מיינסטו‪ ,‬אז‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪38‬‬ ‫‪39‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫דער גליון אויף די "צווייטע טעג יו"ט"‬ ‫וועט אי"ה ערשיינען אין חול המועד‬ ‫בברכת א פרייליכן יו"ט!‬ ‫מערכת פרדס התורה‬ ‫= פרנסי חודש תשרי =‬ ‫יון בלשה"ק‬ ‫נתנדב‬ ‫ליון באידיש‬ ‫נתנדב‬ ‫עורים על הטע‬ ‫גל‬ ‫הג‬ ‫לעפאון‬ ‫השי‬ ‫ע"‬ ‫ע"‬ ‫ליין‬ ‫ה‬ ‫י‬ ‫י‬ ‫הרה"ח ר' חיים צבי הירש הי"ו‬ ‫נתנדב ע"י‬ ‫הרה"ח ר' שמעון‬ ‫לע"נ אמו האה"ח חנצי ע"ה‬ ‫הרה"ח ר' חיים מנחם‬ ‫דרוממער הי"ו‬ ‫בת יבלחט"א ר' מרדכי הי"ו‬ ‫ראזינגער הי"ו‬ ‫לזכות ברכה והצלחה‬ ‫נלב"ע א' תשרי ‪ -‬ראש השנה‬ ‫לזכות ברכה והצלחה‬ ‫בכל הענינים‬ ‫ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫בכל הענינים‬ ‫זכות לימוד התורה דרבים תגן בעדם להתברך בכל מילי דמיטב‪ ,‬וישלם ה' פעלם הטוב ותהי משכורתם שלימה מעם ה’‬ ‫קול‬ ‫אלע נייע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צו א‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫קול‬ ‫אלע נייע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צו א‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫שליט"א‬ ‫מאנדעל‬ ‫‪00‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪22‬‬ ‫‪33‬‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫מאנדעל שליט"א‬ ‫עמוד יומי‬ ‫סדר הש"ס‬ ‫ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫סיפורי צדיקים‬ ‫פיל מיט חיזוק‬ ‫פ‪+‬רדס‬ ‫קברי צדיקים ‪-‬‬ ‫יארצייט צדיקים‬ ‫שיעורים על‬ ‫שבת קודש‬ ‫פרדס‬ ‫‪40‬‬ ‫פרדס‬