א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

בים
בסיעתא דשמיא הר
כות
גליון פרדס התורה ב לז
תנד
חג הסוכות -א' נ
תשפ"ז
אידיש א קוואל
פון חיזוק
סוכות • שמחת בית השואבה • בדרכי רבותינו
הילולא דצדיקיא • מעיין הידיעות
אינעם גליון:
י"ל ע"י מערכת
3בפתח היו"ט 'פרדס התורה' לכתיבת
ועריכת שיעורי מורינו
10ולקחתם לכם הרב שליט"א
17שמחת בית השואבה
•••
הגליון יצא לאור בהסכמת גדולי
ישראל בארץ הקודש ,דייני העדה
20סוכות אין טבריא של מעלה החרדית ,וגדולי רבני ארה"ב
25בדרכי רבותינו (ההסכמות במילואם נמצא
בספר 'טבריא של מעלה'
שיצא לאור ע"י מורינו הרב שליט"א)
29הילולא דצדיקיא
•••
32מעין הידיעות די גליונות קען מען באקומען
ביי די פאלגענדיגע לאקאלן:
קרית יואל בארא פארק
כתר דזשודעיקא ביהמ״ד שומרי שבת
97 Acres Rd. 5302 13 Ave.
ביהמ״ד עדת יראים וויען
לעיקוואד 1350 50 St.
כתר דזשודעיקא ביהמ״ד הדרת קודש
12 America Ave. סוואליווע
ביהמ״ד סאטמאר 4801 15 Ave.
405 Forest Ave.
וויליאמסבורג
ביהמ״ד צאנז
בנין בראך למטה
קלויזענבורג
לאקער #405
25 Havens Ave. Bedford Cor. Park
ביהמ״ד בעלזא כתר דזשודעיקא
44 Grove Springs 801 Bedford Ave.
Ct. מאורות
טאמס ריווער 218 Wallabout St.
ביהמ״ד קהל בני יששכר מאנסי
1767 Whitesville Rd. ביהמ״ד זוועהיל
פלטבוש 101 W Maple Ave.
MB VINEYARD שיינער'ס שול
3012 AVE J 18 Forshay Rd.
•••
פרנס הגליון ©
נתנדב לז"נ
להצטרפות קבלת שיעורי מורינו
הרה"ק רבינו יואל הרב שליט"א והגליונות באימייל,
בן הרה"ק רבינו חנני' יו"ט ניתן לפנות:
ליפא זצוקללה"ה מסאטמאר shiurimlishmo@gmail.com
ע"י הרוצה בעילום שמו הי"ו להצטרפות קבלת הגליונות לבד
ולזכות ברכה והצלחה בכל ענינים באימייל ,ניתן לפנות:
pardesgilyones@gmail.com
פ +רדס
יו"ט סוכות -א'
תשפ"ז
שיעורי
הרה''ג רבי יששכר יהודה
ה +ת ור+ה
גליון 47 בערקוי שליט''א
אב''ד פרדס התורה
מח"ס שו"ת יהודה מחוקקי
זכות פטרון השנה נתנדב לעילוי נשמת
אלטע פערל רויזא בת הרה"ח ר' חיים משה ע"ה
נפטרה ו' ניסן תשפ"ו אחר קבלת יסורים באהבה ובאמונה ובטחון, אידיש
והיתה למופת לזה לכל משפחתה ומכירי' • ת.נ.צ.ב.ה.
בפתח היו"ט
דער סוד פון שמחה :אפילו דו האסט ָנאר 'געוואלט' זיין גוט
דער געוואלדיגער כח פון שאיפות און רצונות -חלק א'
קללות". יו”ט סוכות זיבן טעג "בשנה" -אין די שמחה פון סוכות אויף א
פרעגט דער הייליגער 'אבני דעם יאר .פרעגט דער הייליגער גאנץ יאר
נזר' זי"ע ,וואס איז פשט אז דוקא 'שם משמואל' זי"ע (שנת תרע"ח),
די צ"ח כבשים זענען מבטל די צ"ח וואס איז אזוי באזונדער ביי יו”ט "זמן שמחתנו".
קללות? סוכות אז די תורה זאגט דאס מיר גייען יעצט אריין אין א
זאגט דער אבני נזר א מורא'דיגן ווארט "בשנה"? וואס האט יו”ט יו”ט וואס די תורה הקדושה זאגט
יסוד .מיר ווייסן אז אין די תוכחה סוכות צוטון מיט די גאנצע יאר? אונז אז דאס איז א זמן וואס מיר
אין פרשת כי תבוא שטייען עס זענען דאך דא דריי רגלים: שעפן זיך ָאן מיט שמחה .ווי דער
אלערליי נישט גוטע זאכן וואס פסח ,שבועות און סוכות; וואס איז הייליגער טריסקער מגיד זי"ע
זענען געשען צו כלל ישראל .די סוכות מער פון פסח און שבועות, ברענגט נאך פון זיין טאטן ,דער
נאר ,וואס איז די סיבה שאלה איז ָ אז דוקא ביי אים שטייט אז ער טשערנאבלער מגיד זי"ע ,אז דאס
דערצו? יעדער ווייסט דאך דעם האט צוטון מיט די גאנצע יאר? וואס מיר זאגן "זמן שמחתנו" .איז
כלל "אין יסורים בלא חטא ואין זאגט דער הייליגער שם מלשון "זימן" -ד .מ .אז מען גרייט
יסורים בלא עוון" .אזוי ווי דער משמואל .רש"י אין פרשת פינחס יעצט ָאן שמחה אויף א גאנץ יאר.
הייליגער רבי חנינא בן דוסא האט (במדבר כט ,יח) ברענגט אראפ דעם ער לייגט צו אז סוכות האט
געזאגט (ברכות לג ,א) "אין ערוד ממית מדרש אז יו”ט סוכות איז מען א "כח להמתיק הדינים מעל כל
אלא החטא ממית" .אין אנדערע מקריב צ"ח ( )98כבשים .דאס איז ישראל ,ולהמשיך עליהם שמחה
ווערטער ,אלע נישט גוטע זאכן פון כדי מבטל צו זיין די צ"ח קללות וחדוה ואורה על כל השנה" .דאס
די תוכחה קומען צוליב עבירות. וואס שטייען אין משנה תורה נאר גרייט דער יו”ט טייטש ,נישט ָ
(פרשת כי תבוא) .די זעלבע זאך זאגט סוכות אן פרייליכקייט פאר א
'שמחה' -דער שליסל צו נאר עס גרייט אויך ָאן גאנץ יארָ ,
מען אין דעם פיוט פונעם צווייטן
מבטל זיין די תוכחה טאג סוכות" :רציתי שֹיים שמונה דעם אלע שפע פארן גאנצן יאר.
אבער דא שטעלט זיך א קשיא: ותשעים ,כליה בם תוכחות שמונה
ותשעים" .דאס טייטש" :איך האב
דאס מבטל זיין די צ"ח קללות
ווי אזוי קומט עס בכלל אז א
אידיש קינד זאל טון ַאן עבירה? מרצה געווען דעם רבוש”ע כביכול אין פסוק שטייט (ויקרא כג ,מא)
ווי אזוי קען א מענטש זיך אזוי מיט די צ"ח לעמעלעך ,און מיט "וְ ַח ּגֹ ֶתם אֹתוֹ ַחג לַ ה'ִ ׁ ,ש ְב ַעת יָ ִמים
באנארישן? דעם האב איך מבטל געווען די צ"ח ַ ּב ׁ ּ ָשנָ ה" .מען דארף פראווען דעם
3 פ+רדס ה+תור+ה
קומט אויס ,אז א גאנצע נאכט באקומען אלע גוטע השפעות ,זאל בפרט בזמן שבית המקדש היה
האט מען זיך געפרייט אין בית ער זען צו דינען דעם אייבערשטן קיים ,ווען מען האט געזען כהנים
המקדש ווייל מען גייט אינדערפרי מיט שמחה. בעבודתם ,לוים בדוכנם וישראל
מקריב זיין דעם קרבן התמיד ,וואס זאגט דער הייליגער אבני נזר, במעמדם ,און עס איז געווען א
נארמאל איז עס נאר מיט ניסוך אז יו”ט סוכות ,ווען מען דינט גילוי פון השראת השכינה ,און מיר
היין ,אבער יעצט סוכות איז אויך דעם אייבערשטן מיט שמחה אין האבן געהאט די הייליגע נביאים
דא ניסוך המים .ד.ה .אז די גאנצע "זמן שמחתנו" ,דוקא דעמאלטס און צדיקים .ווי אזוי איז מען בכלל
שמחה איז געווען א 'הכנה' פארן זענען די צ"ח כבשים מבטל די צ"ח צוגעקומען צו אזא נארישקייט אז
קרבן תמיד .און מיר אלע ווייסן אז קללות .ווייל ווען מען האט מקריב מען זאל טון עבירות?
דער קרבן תמיד איז געווען דער געווען די צ"ח כבשים מיט אזא זאגט דער הייליגער אבני נזר,
ערשטער קרבן ,איינמאל מען האט שמחה ביי די שמחת בית השואבה די תורה הקדושה גיט אונז דעם
מקריב געווען דעם קרבן תמיד, -וואס דאס איז אלץ געווען א הכנה שליסל דערצו .דער גאנצער
האט מען שוין געקענט מקריב זיין צו מקריב זיין דעם קרבן תמיד פראבלעם איז געווען ווייל
אלע אנדערע קרבנות. און מנסך זיין די מים -און מען מען האט נישט געדינט דעם
קומט אויס אז די הקרבת האט געטון די עבודת הקרבנות אייבערשטן מיט שמחה .אין פסוק
הקרבנות יו”ט סוכות האט זיך מיט אזא געוואלדיגע שמחה, "ת ַחת ֲא ׁ ֶשר לֹא שטייט (דברים כח ,מז) ַּ
דעמאלטס האט עס מבטל געווען ש ְמ ָחה ו ְּבטוּב ָע ַב ְד ָּת ֶאת ה' ֱאל ֶֹק ָ
יך ְ ּב ִ ׂ
אנגעפאנגען מיט דעם קרבן
תמיד ,וואס האט געהאט א די צ"ח קללות .ווייל איינמאל מען לֵ ָבב ֵמרֹב ּכֹל" .זאגט דער הייליגער
געוואלדיגע הכנה א גאנצע נאכט איז בשמחה ,ווערט אויטאמאטיש אר"י הקדוש ,אז מען דארף דינען
מיט א געוואלדיגע שמחה .ממילא מבטל די גאנצע תוכחה. דעם אייבערשטן אזוי בשמחה,
זענען די צ"ח כבשים וואס מען מער ווי אלע אוצרות.
האט מקריב געווען יו”ט סוכות שמחת בית השואבה :די ד.ה .כל זמן א איד דינט דעם
געקומען מיט א געוואלדיגע שמחה פון א הכנה צו א מצוה אייבערשטן מיט שמחה ,קען דער
שמחה פון שמחת בית השואבה רוח שטות פונעם יצר הרע נישט
פון די גאנצע נאכט. אריינקומען און אים פארדרייען
מיר וועלן אביסל מרחיב זיין דעם קאפ .דארט וואו עס איז דא
דער גרויסער כח השמחה דעם דיבור. שמחה ,דארט איז דא השראת
וואס איז משפיע אויפ'ן גאנצן מיר ווייסן דאך אז אין דעם השכינה ,ווי עס שטייט "עוז וחדוה
יאר פינפטן פרק אין מסכת סוכה ,פרק במקומו" .אז א איד איז בשמחה,
החליל ,פאנגט זיך אן די משנה מיט האט ער שטארקייט און השראת
יעצט פארשטייט מען פארוואס שמחת בית השואבה .עס איז דא א השכינה ,ער דינט דעם אייבערשטן
דאס איז מבטל די צ"ח קללות. גרויסע מחלוקת צווישן רש"י און און טוט נישט קיין עבירות.
זאגט דער הייליגער שם משמואל: דעם רמב"ם וואס פונקטליך איז אבער דער יצר הרע קומט און
לויט דעם וועלן מיר יעצט מסביר געווען די שמחת בית השואבה, דרייט אן דעם מענטש ער זאל
זיין די באזונדערע גרויסקייט פון אויף וואס די הייליגע חז"ל זאגן: נישט זיין בשמחה ,און איינמאל
יו”ט סוכות .ער זאגט אזוי :א גאנץ "מי שלא ראה שמחת בית השואבה דער מענטש איז נישט בשמחה,
יאר האט מען געטון עבודות ,אבער לא ראה שמחה מימיו". קען חלילה שורה זיין חלילה
אזוי ווי די עבודות זענען נישט קומט רש"י און ער מסביר וואס די סטרא אחרא .פון דארט און
געווען מיט שמחה ,האט עס נישט די גרויסע שמחה איז געווען .זאגט ווייטער קומט א רוח שטות וואס
געברענגט די ריכטיגע השפעה .א רש"י" :בית השואבה ,כל שמחה פארדרייט אים דעם קאפ ,און
גאנץ יאר האט מען געטון עבירות, זו אינו אלא בשביל ניסוך המים, נעבעך טוט ער עבירות ,וואס דאס
וואס פארשטייט זיך עס האט כדמפרש ושאבתם מים בששון". האט גורם געווען די תוכחה .זאגט
נישט געברענגט קיין גוטע זאכן, דאס איז געווען כדי "לחבב את דער הייליגער אבני נזר ,קומט
הן ברוחניות והן בגשמיות. המצוות"" .שמחת בית השואבה אויס אז איך האב דא א שליסל צום
יעצט קומט דער יו”ט סוכות ,און לכבוד שאיבת ניסוך המים, גאנצן געשעפט ,אויב א מענטש
איך האב אזא כח מיט די שמחה אז ומחללים בחלילים ובכנורות". וויל דינען דעם אייבערשטן און
פ+רדס ה+תור+ה 4
און יעצט בזמן הזה איז דא מיר גרייטן זיך צו צום הייליגן יו”ט איך גיי מתקן זיין די גאנצע יאר!
די מצוה פון סעודת יו”ט .עס סוכות: ממילא גייען אלע עבודות פון א
איז געוואלדיג ,מען איז משקיע, מען גרייט זיך צו צום יו”ט גאנץ יאר וואס זענען נישט געטון
ווי די הייליגע גמרא (פסחים סח, אנדערש ווי צו אלע ימים טובים. געווארן מיט שמחה ,נהפך ווערן
ב) זאגט" ,אמר רב יוסף ,בעצרת לאמיר נעמען פאר א דוגמה צו שמחה ,און אזוי וועלן די גאנצע
כולי עלמא מודו דבעינן נמי לכם". 'פסח' .מען גרייט זיך אן און מען צ"ח קללות פון א גאנץ יאר אויך
מען איז משקיע אנצוגרייטן די באקט מצות .מען פאנגט שוין ָאן נהפך ווערן לשמחה.
סעודת יו”ט ,און נאכדעם נאך אויף צו שניידן ווייץ חדשים פארדעם, זאגט דער שם משמואל ,דאס
זיין א הייליגע נאכט ,תיקון ליל אבער על פי רוב ,דאס וואס מען איז דער פשט אין פסוק" :וְ ַח ּגֹ ֶתם
שבועות ,מיט ַאן עבודת הקודש איז משקיע ביים אנגרייטן די אֹתוֹ ַחג לה' ִׁש ְב ַעת יָ ִמים" .ווען
פון די הייליגע תפילות ,די הייליגע ווייץ ,מען מאלט מעל און מען דו וועסט זיין בשמחה דעם יו”ט
הקדמות און די הייליגע קריאת נוצט כמעט דאס גאנצע מעל. "ב ׁ ּ ָשנָ ה"
סוכות ,וועסטו זוכה זיין ַ ּ
התורה .נאכדעם עסט מען די צוויי ביים קנעטן ,וועלגערן און באקן צו קענען מתקן זיין די גאנצע יאר.
סעודות זכר לשתי הלחם .דאס די מצות ,קומט דאס ב"ה ארויס דאס איז דער הפלא'דיגער כוח פון
וואס מען האט משקיע געווען געוואלדיג כמעט דאס גאנצע טייג דעם יו”ט סוכות.
אין די סעודות פאר יו”ט און און אלע מצות וואס מען באקט.
אנגעגרייט כיד המלך ,עסט מען פאר'ןוואס מען איז משקיע ַ דער גרויסער ענין פון 'הכנה
יו”ט און מען איז מקיים דעם יו”ט יו”ט ,קומט ארויס בשלימות. למצוה' -מען גייט 'בּ ַאלד'
שבועות .ווי עס שטייט אין דער די זעלבע זאך איז מיט אנגרייטן שעפן וואסער
ּ
גמרא ,דער "לכם" דאס איז דער די מאכלי יו”ט .מען גרייט ָאן
יום שניתנה בו תורה ,און מיר ווייזן לאמיר זיך אבער מתבונן זיין א
דעם וויין מיט אלע מאכלי יו”ט, מינוט און אריינטראכטן אין דער
ווי מיר פרייען זיך מיט דער תורה, וואס די נשים צדקניות לייגן
אז אפילו דער גוף הגשמי פרייט געוואלדיגער שמחה פון שמחת
אריין א געוואלדיגן כוח; וואס בית השואבה .בעצם האט מען
זיך מיט מיט א מורא'דיגע שמחה מען איז משקיע ,קומט ב"ה אויס
פון דעם יום קבלת התורה. געטאנצן א גאנצע נאכט .פארוואס
געוואלדיג .און ווען עס קומט יו”ט, האט מען געטאנצן? דער לשון איז
אבער לאמיר יעצט גיין צום האט מען פיינע מאכלים לכבוד די "שמחת בית השואבה" ,ווייל מען
יו”ט סוכות. סעודות יו"ט .מען גרייט ָאן דאס גייט שעפן וואסער .קומט אויס
יו”ט סוכות איז א יו”ט וואס מען הויז ,מען רוימט עס אויס -אנשים, אז מען האט זיך געפרייט אויף א
גרייט זיך ָאן און מען איז משקיע נשים וטף .מען איז בודק חמץ ,און הכנה פון א מצוה.
א געוואלד ,אבער דער פועל יוצא ווען דער יו”ט קומט אריין ,זעט והלא דבר הוא? מיר ווייסן דאך
איז בכלל נישט לויט דער השקעה. מען אז אזוי סאך ווי מען האט שטענדיג פון דער געוואלדיגער
לאמיר זען :ווען מען גייט קויפן די משקיע געווען ,זענען די תוצאות שמחה של מצוה ווען מען טוט
ד' מינים ,איז מען בודק צענדליגער הונדערט פראצענט; דאס הויז איז א מצוה ,אבער דא האט מען זיך
אתרוגים ,צענדליגער הדסים, ב"ה ריין. געפרייט א גאנצע נאכט אויף א
לולבים און ערבות .מען גייט פון לאמיר גיין צום יו”ט 'שבועות'. הכנה פאר א מצוה -מען גייט
איין מוכר צום צווייטן ,מען גייט פאר'ן יו”ט שבועות גרייט מען ַ ּ
שעפן וואסער. 'בּ ַאלד'
פון איין דיין צום צווייטן ,און מען זיך ָאן ,מען ציילט ספירה .בזמן זען מען פון דא א געוואלדיגער
איז משקיע אין אזוי סאך אתרוגים, שבית המקדש היה קיים האט לימוד ,אז מען דארף זיך פרייען
הדסים און לולבים ,אבער למעשה מען מקריב געווען די שתי הלחם פאר די הכנה אליינס.
נעמט מען בכלל נישט די אלע און די קרבנות .מען איז משקיע,
אתרוגים און הדסים וואס מען מען גרייט ָאן די שתי הלחם און די די באזונדערע הכנה פון
האט משקיע געווען דערין צייט קרבנות ,און ב"ה ,דאס וואס מען סוכות קעגן אנדערע ימים
און כוח .צום סוף ,טרעפט מען איין האט משקיע געווען איז דער פועל
טובים
אתרוג מיט די אנדערע מינים ,און יוצא -מען האט מקריב געווען די
פאר'ן יו”ט .קומט דאס נוצט מען ַ קרבנות און די שתי הלחם ,עס איז נאך א יסודיות'דיגע זאך וואס
אויס אז מען האט משקיע געווען געוואלדיג. מען דארף זיך מתבונן זיין ווען
5 פ+רדס ה+תור+ה
כוחות לשם שמים .ווען א מענטש דא שטעקט אבער א טעות .ווייל אין פיל מער ווי דעם וואס מען
לייגט אריין כוחות אין א מצוה א מענטש רעדט זיך איין אז עבודת נעמט למעשה.
און ער האט נישט מצליח געווען נאר דער צווייטער חלק השם איז ָ די זעלבע זאך איז מיט בויען
אויפצושטיין פארטאגס אדער זיך -ווען מען האט שוין געענדיגט די סוכה .יעדער איינער ווייסט,
צו היטן די אויגן ,אבער ער גייט א מסכתא ,ווען מען איז יא מען קען האבן א סוכה משנה
ווייטער ָאן און דעם נעקסטן טאג אויפגעשטאנען פארטאגס ,ווען לשנה ,אבער מען האקט נאכאמאל
פרובירט ער נאכאמאל מיט גרויסע מען האט זיך אפגעהיטן די אויגן ברעטער ,מען רוקט אהער און
כוחות ,דערמיט ווייזטו אז דו ביסט בשלימות אדער נישט גערעדט אהין דעם סכך ...און ווען עס
ַאן "אמת'ער עובד השם". קיין לשון הרע .א מענטש מיינט קומט צו מאכן די נוי סוכה ,איז
נאר דער פועל יוצא איז די אז ָ יעדעס יאר אן אנדערער מהלך און
דער כוח פון 'שאיפות' עבודת השם ,און ער ווייסט נישט אן אנדערע עבודה ,און מען איז
אז אוודאי איז דער צווייטער חלק משקיע אזוי סאך .די אלע ברעטער
עס קומט דער יו”ט סוכות און עבודת השם ,אבער דער ערשטער
עס אנטפלעקט אונז א מורא'דיגן און זאכן וואס מען האט משקיע
חלק -די הכנה און דער רצון -איז
סוד. געווען צייט דערין ,נוצט מען עס
אויך עבודת השם .אין די ספרים
פטמאל בכלל נישט ...מען גרייט
ָ ָא
עבודת השם באשטייט פון צוויי הקדושים שטייט אז עס איז נאך
זיך ָאן צו מאכן די נוי סוכה אויף
חלקים :די רצונות ,די שאיפות און פיל חשוב'ער.
איין זייט און אויף דער צווייטער
די הכנות ,און עס איז דא דער חלק פארוואס? זייט ,און צום סוף נוצט מען עס
פון טון די מצוה בפועל .זאגט אונז ווייל די אלע רצונות ,שאיפות נישט ,אדער מען נוצט נאר א טייל
דער רבוש”ע ביים יו”ט סוכות, און הכנות ,בפרט אויב מען האט דערפון; עס איז בכלל נישט לויט
"זמן שמחתנו" ,אז דו גייסט זיין עס נישט געקענט אויספירן מכוח דער השקעה.
פרייליך .יעדער ווייסט אז ווען מען אל הפועל ,דעמאלט האט מען א
טוט א מצוה בפועל און מען לערנט והלא דבר הוא ,וואס איז דער
לב נשבר ,און דער רבוש”ע נעמט ביאור הענין?
די הייליגע תורה ,איז "פקודי ה' דאס און זאגט" :דאס זענען די
ישרים משמחי לב"" ,אין שמחה שיירי מצוה" .דאס טרעפן מיר ביי
כשמחת התורה"" ,שש אנכי על
דער יסוד :דער רצון און די
די נענועים פון די ד' מינים ,וואס
אמרתך כמוצא שלל רב" .יעדער הכנה זענען אליין ַאן 'עבודה'
זענען "מעכב את הפורעניות".
ווייסט אז די הייליגע תורה מיט די חז"ל זאגן אונז אין מסכת אבות, דער תירוץ איז ,אז דער רבוש”ע
מצוות זענען די פרייליכסטע זאכן "לפום צערא אגרא" -די שכר איז אנטפלעקט אונז דא א מורא'דיגן
אויף דער וועלט. לויט דיין יגיעה ,דיין שאיפות ,דיין סוד אין עבודת השם.
אבער דא ליגט א טעות .מען הארעוואניע ,און 'נישט' לויט די עבודת השם האט אין זיך צוויי
נאר וועןמיינט אז די שמחה איז ָ לעמשה'דיגע פועל יוצא! חלקים :עס איז דא דער חלק וואס
מען טוט עס 'בפועל' .אבער אויב לכאורה שטעלט זיך א קשיא: מען איז משקיע ,די הכנה פאר דער
איך האב א הכנה פאר א מצוה, מען האט דאך שוין יוצא געווען מצוה .עס איז דא די השתוקקות
גדרים וסייגים ,שאיפות און רצונות די מצוה פון ד' מינים ,מען האט פאר א מצוה און די רצונות פאר
פאר א מצוה ,ווער זאגט אז דאס שוין מקיים געווען "ולקחתם דער מצוה ,אבער נישט אייביג
איז חשוב? לכאורה ברענגט דאס לכם" די מינוט וואס מען האט זיי פירט מען אויס די אלע רצונות.
נישט קיין שמחה ,אדרבה ,עס אויפגעהויבן ,וואס איז דער פשט למשל ,איך האב געוואלט
צוברעכט א מענטש ווייל ער האט אז די נענועים זענען מעכב את אויפשטיין פארטאגס ,איך האב
עס נישט אויסגעפירט?! הפורעניות? געוואלט ענדיגן די מסכתא ,איך
דא קומט דער יו”ט סוכות און דער תירוץ איז ,אז אפילו האב געוואלט דאווענען א 'נשמת'
אנטפלעקט אונז :דיינע רצונות, דו האסט שוין מקיים געווען מיט א ברען ,איך האב געוואלט זיך
דיינע שאיפות און דיינע הכנות די מצוה ,זענען די רצונות און ָא ּפהיטן פון לשון הרע און רכילות
למצוה ,דאס גייט ברענגען די שאיפות וואס דו לייגסט אריין די אדער היטן די אויגן ,אבער נישט
גרעסטע שמחה .אויף דעם איז וואס זענען מעכב את הפורעניות, אייביג האב איך אויסגעפירט מיינע
מען געווען אויף א גאנצע נאכט ווייל דו ווייזט אז דו לייגסט אריין חלומות ,רצונות און שאיפות.
פ+רדס ה+תור+ה 6
האסטו נישט די הרגשה פון "כחי איינער -אפילו די פרויען וואס און מען האט געטאנצן שמחת
ועוצם ידי". זענען נישט געווען מחויב עולה בית השואבה ,וואס חז"ל זאגן אויף
דער הייליגער שינאווער רב רגל צו זיין און אויך די קטנים דעם" :מי שלא ראה שמחת בית
זי"ע פלעגט זייער שטארק מפליא -אלע זענען געקומען ,קיינער השואבה לא ראה שמחה מימיו".
זיין אז א מענטש וואס האט פא ּ
רפ ַאסן די האט נישט געוואלט ַ און וואס האט מען דארט
געוואלט טון א מצוה און נישט שמחה. געטון?
געקענט. און איבער וואס האט מען זיך עס איז געווען א 'הכנה למצוה'.
געפרייט? דאס איז דער געוואלדיגער גילוי
פארוואס?
איבער די הכנה פאר א מצוה. פון טאנצן שמחת בית השואבה
ווייל ווען איינער טוט א מצוה
מען גרייט זיך צו ,ווייל דער א גאנצע נאכט .דער רבוש”ע
בפועל" ,מי יאמר זכיתי לבי טהרתי
רבוש”ע האט אונז דא געוואלט האט געזאגט ,איך גיי משפיע זיין
מחטאתי" ,ווער קען זאגן אז ער
מגלה זיין אז שמחה איז נישט אזא געוואלדיגע שמחה ,אזוי ווי
האט געטון די מצוה בשלימות?
נאר ווען מען לערנט ,דאווענט ָ תוספות ברענגט אראפ פונעם
נאראבער אויב דו האסט ָ
אדער טוט א מצוה בפועל .ווען דו ירושלמי ,אז יונה הנביא האט
'געוואלט' ,זאגט דער שינאווער דעמאלטס עולה רגל געווען ,און
גרייטסט זיך ָאן ,דו האסט רצונות,
רב ,אז אזוי ווי דער מענטש 'וויל', פון דארט האט אויף אים גערוט די
שאיפות און השתוקקות ,איז דאס
ווערט דאס גערעכנט ווי ער האט אליינס שוין א שמחה ,און עס איז רוח הקודש ביז ער איז געווארן א
עס שוין געטון בשלימות. זייער מעגליך אז דארט איז נאך א נביא.
בפרט אז חז"ל זאגן" ,חשב גרעסערע שמחה. דער רבוש”ע זאגט :איך גיי
לעשות מצוה ונאנס ,מעלה עליו דער הייליגער רבי ר' מענדלע משפיע זיין רוח הקודש און איך
הכתוב כאילו עשאה" -כאילו דער וויטעבסקער זי"ע זאגט ,אז ווען גיי משפיע זיין שמחה .אבער נישט
אייבערשטער האט עס געטון. א מענטש האט זיך אנגעגרייט צו נאר א שמחה וואס סתם א שמחהָ ,
קאצקער זי"ע:זאגט דער הייליגער ָ טון א מצוה אבער ער האט עס חז"ל זאגן אויף איר "מי שלא ראה
דער אייבערשטער זאגט "איך האב נישט געקענט אויספירן ,איז דאס שמחת בית השואבה לא ראה
עס געטון!" -און אז דער רבוש”ע די גרעסטע שלימות .פארוואס? שמחה מימיו" .עס איז געווען אזוי
האט עס געטון ,איז עס אוודאי ווייל יעצט האט ער א לב נשבר. גרויס ,אז מען האט געדארפט
בשלימות... און וויבאלד דו האסט א לב נשבר, מאכן א תיקון גדול ,ווייל יעדער
דער געוואלדיגער כח פון שאיפות און רצונות -חלק ב'
וויבאלד איר האט געטון מיין רצון עס שטייט שוין פונעם הייליגן דער סוד פון די מים תחתונים
און איר זענט אראפגעגאנגען ווען 'ישמח משה' זי"ע ,און עס ווערט און דאס געוויין פונעם
איך האב ענק געבעטן ,טאקע אראפגעברענגט אינעם ספר וואסער
אמת ,איר קענט נישט זיין דא 'פלא יועץ' פונעם הייליגן רבי
אויבן ביי מיר ,אבער איך גיי ענק מאטילע הארנסטייפלער זי"ע,
געבן א מצוה. אז דער ישמח משה צייכנט צו לאמיר יעצט צוריקגיין צו
וואס איז די מצוה? א מדרש אין בראשית רבה (פרשה שמחת בית השואבה .מען דארף
"על ָּכל ָק ְר ָ ּבנְ ָך ַּת ְק ִריב ֶמלַ ח"
ַ ה') ,אז די מים התחתונים האבן זיך מתבונן זיין אין נאך א נקודה:
(ויקרא ב ,יג) ,אז ביי די קרבנות גייט געוויינט" :אנן בעינן למהוי קמי די גאנצע שמחת בית השואבה א
מען מקריב זיין זאלץ -וואס קומט מלכא" ,מיר ווילן אויך זיין ביים גאנצע נאכט איז געווען אן הכנה
נאר דאס, פון וואסער .און נישט ָ אייבערשטן ,פארוואס האט מען פארן שאיבת המים ,וואס מען
נאר מען גייט אויך מאכן די מצוה ָ אונז אראפגעשיקט אויף דער האט געגאסן דעם ניסוך המים ביי
פון 'ניסוך המים'. וועלט? זאגט דער מדרש אז דער די הקרבת תמיד .פארוואס טאקע
זאגט דער הייליגער ישמח אייבערשטער האט זיי געזאגט: דווקא די וואסער?
7 פ+רדס ה+תור+ה
אויף מיט דיינע רצונות! און דאס צו קומען ,ער פרובירט נאכאמאל משה ,דאס איז דער פשט פון
אליינס ברענגט א געוואלדיגע ארויפצוטאנצן ,עס גייט נישט, "על דעם פסוק אין תהלים (קלז ,א) ַ
שמחה פאר א מענטש. אבער ער געבט נישט אויף און נַ ֲהרוֹ ת ָ ּב ֶבל ָׁשם יָ ׁ ַש ְבנ ּו ַ ּגם ָ ּבכִ ינ ּו
דאס איז די נקודה פון שמחת הייבט ָאן נאכאמאל. ְ ּבזָ כְ ֵרנ ּו ֶאת ִצ ּיוֹ ן" .ווען די לויים
בית השואבה ,און דאס איז די קומט אויס אז די וואסערן ווייזן זענען אנגעקומען צו די טייכן פון
נקודה פון שמחה פונעם יו”ט אונז א מורא'דיגע זאך :אפילו מען בבל ,האבן די וואסערן אנגעהויבן
סוכות. האט זיי אראפגעשיקט אין עולם צו וויינען .פארוואס? ווייל זיי
הזה ,האבן זיי רצונות ,שאיפות האבן געזאגט :ביז יעצט ,ווען דער
הכנה פאר א מצוה ברענגט און השתוקקות ,זיי טאנצן און בית המקדש איז געשטאנען ,איז
שמחה פונקט ווי די מצוה ווילן צוריק ארויפגיין "למהוי קמי "על ָּכל ָק ְר ָ ּבנְ ָך ַּת ְק ִריב ֶמלַ ח"געווען ַ
אליינס מלכא" ,און זיי געבן נישט אויף. און ניסוך המים ,אבער יעצט אז עס
(אגב ,איך האב אמאל געזען אין איינע פון איז נישטא קיין בית המקדש ,האבן
לאמיר יעצט גיין צום יסוד פון די ספרים הקדושים ,אז דאס איז דער טעם זיי אנגעהויבן צו וויינען.
הכנה ליו”ט סוכות. פארוואס ווען א מענטש וויל זיך בארואיגן גייט עכ"פ ,ערקלערט ער אז די
ווען מען גרייט זיך צו צום יו”ט ער צו א וואסער .פארוואס? ווייל וואס איז די
וואסער בארואיגט זיך ביי שמחת
סיבה פארוואס א מענטש איז נישט רואיג? ווייל
סוכות ,זאגט אונז דער רבוש”ע: בית השואבה מיט דעם וואס מען
ער האט נישט געקענט אויספירן זיינע רצונות
"איך וויל דיר מגלה סוד זיין .דו און שאיפות .אבער ווען ער גייט צום וואסער און גייט יעצט צוריק טון א מצוה.
נאר ווען דו טוסט א מיינסט אז ָ זעט ווי די וואסער האלט אין איין טאנצן און וויל דער פלא יועץ איז מסביר דארט
מצוה בפועל ,דעמאלטס ביסטו ארויפשפרינגען צוריק ארויף און ער געבט נישט באריכות אז דאס איז געווען די
זוכה צו שמחה של מצוה? דו אויף ,דאס בארואיגט דעם מענטש). שמחה א גאנצע נאכט.
נאר ווען דו ביסט מיינסט אז ָ לויט דעם פארשטייען מיר
אויפגעשטאנען פארטאגס ,ווען זייער גוט פארוואס מיר מאכן די כוואליעס פון וואסער:
דו האסט געענדיגט א מסכתא, היינט נאך אלץ א זכר פאר שמחת א לימוד אין שטענדיגע
ווען דו האסט דיך אפגעהיטן בית השואבה .ווייל די נקודה השתוקקות און רצונות אין
די אויגן בשלימות ,ווען דו וואס דאס וואסער האט אונז עבודת ה'
האסט נישט גערעדט קיין שום אויסגעלערנט -אז מען זאל נישט
ווארט לשון הרע ,און דו האסט אויפגעבן די השתוקקות -איז על דרך זה ,קען מען ממשיך זיין.
געלערנט בהתמדה וברציפות אן אוודאי און אוודאי נוגע היינט. עס שטייט פונעם הייליגן 'ייטב לב'
אויסצושמועסן אינמיטן לערנען "על ָּכל ָק ְר ָ ּבנְ ָך ַּת ְק ִריב ֶמלַ ח" ,מיר
ַ זי"ע א מורא'דיגע זאך.
נאר דעמאלטס קענסטו זיין ָ - האבן א 'זכר' דערצו מיט דעם ווען מען קוקט אויף די וואסער,
בשמחה?" וואס מען לייגט זאלץ אויפ'ן טיש זעט מען אז די וואסער האט
זאגט דער רבוש”ע" :איך בין דיר ווי עס שטייט אין שולחן ערוך ,און כוואליעס און עס וויל כסדר
מגלה אז אפילו ווען דו גרייטסט אלס א זכר לשמחת בית השואבה אייננעמען די יבשה .וואס גייט דא
זיך ָאן פאר א מצוה און דו האסט זאגט מען די 'שיר המעלות'ן און פאר? פארוואס איז די וואסער אזוי ָ
עס נישט אויסגעפירט ,וועסטו מען זינגט ,כדי צו מעורר זיין די כח רוישעדיג?
אויך זוכה זיין צו א שמחה” .דאס השמחה נישט נתפעל צו ווערן פון ער איז מסביר אז זינט דער
זעט מען ביי די הכנה פונעם יו”ט נאר גיין ווייטער און א דורכפאלָ , אייבערשטער האט געהייסן אז די
סוכות .מען גרייט זיך אן אויף זיין פעלזן-פעסט ביי זיך -אזוי ווי וואסער זאל זיך צוטיילן און א חלק
'זמן שמחתנו' ביים יו”ט סוכות, די כוואליעס פון די וואסער. זאלן אראפגיין דא אונטן אין עולם
מען איז משקיע אין צענדליגער מיר דארפן זיך מתבונן זיין אז הזה ,שפרינגט די וואסער -די
אתרוגים ,אין צענדליגער הדסים, ווען מיר קוקן אויף דאס וואסער 'מים התחתונים' -און וויל צוריק
אין צענדליגער לולבים ,און מען און מיר זעען ווי דאס וואסער ארויפגיין" ,אנן בעינן למהוי קמי
פירט נישט אויס. שפרינגט ,אפילו עס פירט נישט מלכא".
פאר'ן יו”ט,
און דאס איז די הכנה ַ אויס ,גיבט עס נישט אויף .דאס אבער וואס פאסירט נאכדעם?
ווייל דער רבוש”ע וויל אונז מגלה קומט אונז מרמז זיין ,דו גיב נישט די כוואליעס הייבן ָאן נאכאמאל
פ+רדס ה+תור+ה 8
נייע עצה ,מיט א נייע געדאנק, מיט מצוות. דעת זיין אז הכנה פאר א מצוה
דאס איז הצלחה! לאמיר זיך דא אביסל מתבונן ברענגט שמחה פונקט ווי די מצוה
זיין :וואס מיינט "טרודים אליינס .מען בויעט א סוכה מיט
ווי אזוי דורך די הכנה ווערן במצוות"? לכאורה ,ווי לאנג נוי סוכה ,און נישט אלע נוי סוכה
די 'זדונות' פארוואנדלט אין דויערט שוין צו קויפן ַאן אתרוג? הענגט מען אויף ,און נישט אלע
'זכויות' מען גייט אריין צום סוחר ,מען ברעטער ניצט מען ,אבער דאס
קויפט ַאן אתרוג ,מען באצאלט איז די הכנה פאר 'זמן שמחתנו'.
זאגט ווייטער דער מדרש .אין
פסוק שטייט (ויקרא כג ,מ) " ּולְ ַק ְח ֶּתם און מען גייט ארויס .מען האט די
ברעטער פון די סוכה ,מען בויעט די הכנה וואס האלט ָא ּפ דעם
אשוֹ ן" -דאס מיינט, לָ כֶ ם ַ ּב ּיוֹ ם ָה ִר ׁ יצר הרע נאך יום כיפור
עס איז דער "ראשון לחשבון עס אויף ,און מען גייט ווייטער.
עוונות" .זאגן דער הייליגער וואס איז דאס "טרודים במצוות"? אצינד ,לאמיר זען א מורא'דיגן
'קדושת לוי' זי"ע און דער נאר מיר אלע וויסן ,אז עס ָ יסוד וואס שטייט אין מדרש .מיר
הייליגער 'חתם סופר' זי"ע ,אז דאס עקזיסטירט נישט אזא זאך ווי ווייסן אז עס שטייט פונעם הייליגן
איז ווייל מען טוט תשובה מאהבה. א מענטש זאל אריינגיין צו ַאן 'יערות דבש' א מורא'דיגער יסוד
מען נעמט די ד' מינים ,מען זיצט אתרוג-סוחר און גלייך קויפן א אויף די גרויסקייט פון די דאזיגע
אין די סוכה מיט אזא מין שמחה פארטיגן אתרוג ...עס איז פשוט טעג.
און אהבה ,ממילא ווערן די זדונות נישטא אזא מציאות ...יעדעס יאר די גמרא זאגט אין מסכת יומא
פארוואנדלט אין זכויות .אויב ביז דארף מען פריש באקוקן אתרוגים (כ ,ב) אז 'השטן' איז בגימטריא
יום הקדוש זענען זדונות געווארן און פרישע הדסים ,מען קוקט שס"ד ( .)364אבער עס זענען דא
ווי שגגות ,ווערן יעצט ביי "ראשון דעם אתרוג און יענעם אתרוג, 365טעג אין א יאר? איין טאג ,יום
לחשבון עוונות" די זדונות ממש דעם הדס און יענעם הדס ,דעם כיפור ,האט ער נישט קיין רשות.
ווי זכויות. לולב און יענעם לולב .מען האקט פרעגט דער יערות דבש בשם
אלע פרעגן :וואס טוט זיך דעם ברעט און יענעם ברעט ,מען דעם רמ"ע מפאנו :וואס איז מיט
אין די טעג צווישן יום כיפור און פרובירט דעם נוי סוכה און יענעם דעם אות ה'? דער אות ה' איז
סוכות? נוי סוכה ,און ענדליך ָ -אה! יעצט דאך נישט קיין חלק פונעם שורש
לויט ווי מיר האבן געשמועסט, האט מען שוין א סוכה ,ענדליך פונעם ווארט?
איז דער חשבון הפלא ופלא .עס האט מען שוין די ד' מינים .דאס זאגט דער הייליגער יערות
זענען דא צוויי סארט חלקים אין טייטשט "טרודים במצוות". דבש אז עס גייט ארויף אויף די
א מצוה וואס מאכן אז זדונות זאלן זאגט דער הייליגער מדרש: פינף טעג צווישן יום כיפור און
ווערן כזכויות: די "טרודים במצוות" ,די הכנה, סוכות .אין די פינף טעג האט דער
דער ערשטער חלק איז די די רצונות ,די שאיפות וואס דו הייליגער 'מגיד' מגלה געווען
הכנה פאר די מצוה ,וואס דאס מיינסט אז דו פירסט נישט אויס - פאר'ן 'בית יוסף' אז די 'לבנינות' -
ַ
פאסירט פון יום כיפור ביז סוכות. דאס איז וואס עס ציט ממשיך צו די ריינקייט -פון יום הקדוש ציט
דער עולם איז פרייליך און ווייזט זיין די 'לבנינות' פון יום הקדוש ביז זיך ביז'ן ערשטן טאג סוכות.
ארויס אהבה צום אייבערשטן. סוכות. דאס איז געבויט אויפ'ן הייליגן
מען לויפט פון איין אתרוג- ווייל דער כלל אין עבודת השם מדרש .דער מדרש זאגט אז יום
סוחר צום צווייטן ,מען פרובירט איז "לפום צערא אגרא" ,די הצלחה כיפור איז דער אייבערשטער
אויפצוהענגען דעם נוי סוכה און פון אן עובד השם איז נישט לויט מוחל אויף די עבירות .זאגט
יענעם נוי סוכה .און פון די הכנה די 'פועל יוצא' ,נאר לויט די יגיעה. דער מדרש ווייטער אז פון יום
אליינס ,וואס דו פירסט נישט באקוקן צען אתרוגים הייסט כיפור ביז סוכות ווערן אויך נישט
אויס בפועל -ווייל למעשה הצלחה! באקוקן צוואנציג לולבים גערעכנט קיין עבירות ,עס האט די
הענגסטו דאך נישט אויף אלע נוי הייסט הצלחה! לייגן די ברעטער קדושה פון יום כיפור .פארוואס?
סוכה וואס דו האסט געוואלט ,און פון די סוכה אהער און אהין ,און זאגט דער מדרש" :ווייל מען איז
דו קויפסט נישט אלע אתרוגים צום סוף קומט מען אויף מיט א טרוד במצוות" ,מען איז פארנומען
9 פ+רדס ה+תור+ה
קמי מלכא" .דאס וואסער האלט סיכום :די צוויי וועגן צו דינען וואס דו האסט באקוקט -פון דעם
אין איין שפרינגען ארויף און ער דעם אייבערשטן מיט שמחה אליינס ווערן די זדונות כזכויות.
געבט נישט אויף .מיר דארפן אויך דערנאך קומט "ולקחתם לכם
כסדר וועלן אויפשטיין פארטאגס, ביום הראשון" -סוכות" ,ראשון
און כסדר וועלן לערנען בהתמדת דער לימוד וואס מיר דארפן לחשבון עוונות" ,זדונות כזכויות.
שעות רצופות .מיר דארפן כסדר ארויסנעמען איז אז מיר דארפן דא דאס איז דער צווייטער חלק ,ווייל
אויפרישן די רצונות אויף שמירת אנגרייטן שמחה אויף א גאנץ יאר. דארט פירט מען שוין אויס די
עינים און שמירת הלשון ,און מיר דארפן וויסן אז עס זענען דא מצוות בפועל .און היות "פקודי ה'
נאר זיךקיינמאל נישט אויפגעבןָ , צוויי חלקים אין זיין ַאן עובד השם. ישרים משמחי לב ,מצות ה' ברה
אפלערנען פון דעם וואסער .און דער ערשטער חלק איז די 'מצוה מאירת עינים" ,די תורה און מצוות
דאס האט געברענגט די גאנצע בפועל' " -פקודי ה' ישרים משמחי זענען לעכטיג ,מאכט אוודאי דער
לב" -דאס לערנען ,דאס דאווענען, יו”ט סוכות מיט די ד' מינים אויך אז
שמחת בית השואבה.
טון מצוות און חסד ,די עבודה פון די זדונות זאלן ווערן כזכויות.
און מיר דארפן זיך אפלערנען שבת קודש ,אריינהארעווען אין
דעם יסוד וואס דער מדרש מגלה קומט אויס אז מיר האבן צוויי
א 'נשמת' .דאס איז פשוט אז עס סיבות אויף זדונות כזכויות :איינס,
אונז ,אז די לבנינות פון יום כיפור ברענגט שמחה. די 'הכנה למצוה' פון יום כיפור ביז
ווערט נמשך אין סוכות ,ווייל מיר אבער דער אנדערער יסוד וואס סוכות ,און די צווייטע איז ווען מיר
זענען "טרודים במצוות" .מיר לויפן מיר האבן יעצט געשמועסט איז טוען די 'מצוות בפועל'.
פון איין אתרוג סוחר צום צווייטן, די 'הכנה פאר די מצוה' .ביי שמחת דאס איז פשט אין מדרש" :ביום
מיר פרובירן אויפצוהענגען דעם בית השואבה האט מען געטאנצט ראשון" ,ווען דו האסט ביידע
נוי סוכה און יענעם נוי סוכה ,אפילו א גאנצע נאכט אלס א הכנה צו חלקים ,א' -די הכנה פון בויען
אויב מ'האט עס נישט אויסגעפירט שעפן וואסער ,און דאס האט די סוכה און די הכנה פון קויפן
בשלימות ---אבער דאס ברענגט געברענגט די גרעסטע שמחה ,ווי ד' מינים .ב' -די עצם מצוה פון
די גרעסטע לבנינות ,און דאס עס שטייט" :מי שלא ראה שמחת ישיבת סוכה און מצות ד' מינים
פאר'ן 'זמן
איז די גרעסטע הכנה ַ בית השואבה לא ראה שמחה מיט די נענועים ,דוקא יעצט ווען
שמחתנו'. מימיו". ביידע חלקים קומען זיך צוזאמען
א לעכטיגן יו”ט ,און א גוט מ'דארף זיך אפלערנען פון איז "ראשון לחשבון עוונות" ,אז
קוויטל! דעם וואסער" ,אנן בעינן למהוי אלע עבירות ווערן זכיות.
ולקחתם לכם
דער גרעסטע געווער פון א איד :מיר האבן די 'שרביטו של
מלך' פון הקב''ה אין די האנט!
זי"ע -אז אויב מען וואלט געגעבן עבירה כנגד הפסדה" .א מענטש מחשב זיין שכר מצוה און די
פאר א איד א ברירה ארויפצוגיין זאל שטענדיג אינזינען האבן און לעכטיגקייט פון א מצוה
אויבן אין הימל פאר בלויז איין אויסרעכענען דעם שכר פון א
רגע ,און ער וואלט געזען די מצוה .וואס איז פשט אין דעם? די משנה זאגט אין מסכת אבות
געוואלדיגע לעכטיגקייט וואס דער הייליגער רבי ר' מענדלע (פרק ב' ,משנה א') "והוי זהיר במצוה
ווערט באשאפן ווען א איד טוט א רימנובער זי"ע האט געזאגט -און קלה כבחמורה ,שאין אתה יודע
מצוה ,ער וואלט געזען וואסערע דער זעלבער יסוד שטייט אויך מתן שכרן של מצוות ,והוי מחשב
שמחת החיים ,וואסערע מנוחת פונעם הייליגן 'באר מים חיים' הפסד מצוה כנגד שכרה ,ושכר
פ+רדס ה+תור+ה 10
דער שליסל פון "הכרה" אין שחורה -וואלט ער קיינמאל נישט הנפש ,און וואסערע אינערליכע
עבודת השם געטון קיין עבירה .מיר רעדן דא עשירות אין מוח און אין הארץ
נישט פונעם עונש בעולם הזה דאס ברענגט פארן מענטש,
דער יסוד און דער שליסל צו נאר בלויזאדער בעולם הבאָ , וואלט ער נאכגעלאפן נאך א מצוה
דעם איז 'הכרה' ,אנערקענונג ,ווי פון דעם חלק וואס דער מענטש מיט אזא התלהבות ,אז קיין שום
דער הייליגער 'יושר דברי אמת' וואלט געזען וואס ער טוט אפ ,אז גשמיות'דיגע זאך אויף דער וועלט
זי"ע איז מאריך אין זיינע בריוו, ער מאכט זיין אייגענעם מוח און וואלט אים נישט אינטערעסירט.
און דער ַאלטער פון קעלם זי"ע אין הארץ טונקל ,צעבראכן און מרה זיי לייגן צו ,אז מען רעדט נישט
זיינע שמועסן :אז דער גאנצער דא פון זען דעם שכר אין גן עדן
שחורה'דיג.
שליסל פונעם מענטש איז 'הכרה' אדער דעם שכר בעולם הזה .ניין,
-ער זאל מכיר זיין וואס דא טוט ווי אויך ,ווען א מענטש וואלט
געווען פאר איין רגע אויבן מיר רעדן בכלל נישט דערפון .מיר
זיך אפ .ווען א מענטש איז מכיר רעדן בלויז פון דעם ,אז אויב א איד
די חשיבות פון א מצוה און דעם אין הימל און געזען דעם צער
השכינה וואס ער פאראורזאכט נאר געזען וואס א מצוה וואלט ָ
געוואלדיגן חורבן וואס ער מאכט טוט אויף און ווי אזוי זי מאכט
ביי אן עבירה ,ווערט ער א נייער פארן אייבערשטן ,און וואסערע
חורבן ער מאכט ָאן אין די עולמות דעם מענטש לעכטיג ,פרייליך
מענטש. און געשמאק ,וואלט ער געלאפן
ווען מיר גייען יעצט אריין אין העליונים והתחתונים מיט בלויז
טאג און נאכט אין בית המדרש און
דעם יו”ט סוכות ,איז איינע פון איין עבירה ,וואלט ער קיינמאל אין
געזעסן בהתמדה! ער וואלט געטון
די וועגן ווי אזוי א מענטש קען זיין לעבן נישט געטון קיין עבירה.
מצוות מיט ַאן אומבאשרייבליכע
אויפקאכן זיין מוח און הארץ צו נאכאמאל ,מיר רעדן נישט התלהבות!
דער הייליגער מצוה פון סוכה ,צו דא פונעם חלק העונשים ,לא
ווי אויך ,ווען א מענטש
די ד' מינים ,און צום יו”ט סוכות בזה ולא בבא; מיר רעדן בלויז
נאר געווען פאר איין רגע וואלט ָ
בכלליות ,דורך אריינקוקן אין די פון דעם וואס א מענטש וואלט
אויבן אין הימל און געזען וואס
ספרים הקדושים און כאפן א בליק געזען וואס עס טוט זיך אפ ווען א מצוה טוט אויף -דעם נחת
און א דערהער וואס דא טוט זיך ער טוט חלילה ַאן עבירה .דאס רוח פארן אייבערשטן און די
אפ .אויטאמאטיש ,ווען ער וועט איז דער פשט אין דער משנה: גרויסע שמחה וואס ווערט אין
זען אז דא בויט מען אויף פאלאצן, "והוי מחשב שכר מצוה" -מען די פמליא של מעלה -וואלט ער
גאנצע שטעט און לענדער אין די דארף אויסרעכענען די געוואלדיגע נישט אויפגעהערט צו לערנען,
רוחניות'דיגע וועלטן ...וועט ער גרויסקייט וואס א מצוה איז" ,ושכר דאווענען און טון מצוות מיט דעם
צוגיין גאר אנדערש צו דער מצוה. עבירה כנגד הפסדה" ,און מען גרעסטן געשמאק ,אפילו ָאן קוקן
דארף אויסרעכענען וואס ווערט אויפן חלק השכר בעולם הזה
דער משפט פון ראש השנה: געטון דורך ַאן עבירה. אדער בעולם הבא.
'מלך' אדער 'מושל'
אוודאי מיינט די משנה אויך אין אנדערע ווערטער ,די
לאמיר זען דעם מדרש אין דעם שכר און די עונשים בעולם צדיקים האבן אונז דא מגלה
ויקרא רבה (פרשה ל'). הזה ובעולם הבא ,אבער די געווען א מורא'דיגע זאך :די סיבה
דער הייליגער מדרש פרעגט: צדיקים האבן אונז מגלה געווען פארוואס א מענטש גייט נישט
וואס איז דער ענין פון די ד' מינים? אז די משנה מיינט אויך דעם צו צו א מצוה מיט דעם גרעסטן
"כשהיו נדונין לפני המלך ולא עצם יסוד פון וואס א מצוה און געשמאק ,איז ווייל ער כאפט נישט
ידעו מה נצח דינן" -עס איז געווען ַאן עבירה זענען .א מצוה איז אזוי וואס דא טוט זיך אפ.
א ראש השנה ,און מיר האבן נישט געשמאק און לעכטיג ,און אן די זעלבע זאך איז פארקערט:
געוואוסט ווער עס האט געווינען עבירה איז אזוי טונקל און מרה ווען א מענטש וואלט געווען אויבן
דעם דין .ישראל ואומות העולם שחורה'דיג ,אז אפילו אן דעם שכר אין הימל פאר איין רגע און געזען
קומען און מקטרג זיין פארן און עונש וואלט א מענטש געלאפן וואס עס מיינט צו טון ַאן עבירה -
באשעפער אין ראש השנה" ,ולית טון מצוות און וואלט אנטלאפן אז עס מאכט דעם מענטש טונקל
אנן יודעין מה נצח" -מיר ווייסן הונדערטער טויזנטער מייל אוועק און ברענגט אים צו זיין אינגאנצן
נישט ווער עס האט געווינען. פון ַאן עבירה! צעבראכן מיט עצבות און מרה
11 פ+רדס ה+תור+ה
יעצט האבן מיר א שאלה :וואס הנה יום הדין" -זיי ציטערן פונעם דער ביאור הדברים שטייט שוין
איז למעשה געווארן? יום הדין ,צי דער אייבערשטער פונעם ווילנער גאון זי"ע ,פונעם
זאגט דער מדרש ווייטער: גייט זיין א 'מושל' אדער א 'מלך'. 'חתם סופר' זי"ע ,פונעם 'יושר
יעצט דארף מען אויספינען וואס אויב דער אייבערשטער איז בלויז דברי אמת' זי"ע און אין אלע ספרים
איז טאקע געווארן מיט דעם א מושל ,איז דאס א געוואלדיגער הקדושים ,אז ביי דעם דין פון ראש
דין און מיט דעם משפט? "במה בזיון וואס די מלאכים קענען נישט השנה זענען דא צוויי חלקים .איין
שישראל יוצא מלפני הקדוש ברוך צוקוקן .אבער אויב די אידישע משפט איז ,מען איז ַדן צי דער
הוא ולולביהן ואתרוגיהן בידן ,אנו קינדער זענען מקבל עול מלכות רבוש”ע כביכול גייט זיין א 'מושל'
יודעין דישראל אינון נצוחייא". שמים און נעמען ארום דעם אדער א 'מלך' .א 'מושל' מיינט אז
דורך דעם וואס אידישע קינדער אייבערשטן אלס מלך ,דעמאלטס דער רבוש”ע געוועלטיגט אויף
קומען ארויס מיט די ד' מינים, פרייען זיך די מלאכים .דאס איז דער וועלט בעל כרחך ,אזוי ווי -
ווייסן מיר אז 'דידן נצח!' -מיר דער ערשטער משפט פון ראש להבדיל -א 'דיקטאטור' ,ווי דער
האבן געווינען. השנה. ווילנער גאון מסביר.
לכאורה שטעלט זיך א קשיא: דאס הייסט ,די גוים ווילן אז
וואס איז די שייכות פון די ד' מינים דער חילוק צווישן ַאן 'עבד' דער רבוש”ע זאל נישט זיין קיין
צו ווייזן אז 'דידן נצח'? און א 'בן' מלך .אויב דער רבוש”ע איז בלויז
די נקודה איז ,אז דא ליגט א דער צווייטער משפט אין א מושל ,איז דאס א בזיון פאר
מורא'דיגער יסוד. ראש השנה איז ווען מען איז ַדן א מלך ,ווייל כאטש ער פירט
א קעניג האט א מלוכה ,און עס דעם מענטש אליין .וואס גייט די וועלט ,ווילן זיי אים נישט
זענען דא עבדים און עס זענען דא זיין מיט אים? עס פארשטייט זיך אנערקענען אלס מושל און זענען
בנים -עס זענען דא קנעכט און אליין אז דער צווייטער משפט נישט אינטערעסירט צו זיין
עס זענען דא קינדער .וואס איז -אז א מענטש זאל זוכה זיין צו אונטערטעניגט צו זיין מלוכה.
דער חילוק צווישן ַאן עבד און א א כתיבה וחתימה טובה און א פון דער אנדערער זייט,
בן? גוט געבענטשט יאר מיט אלע אידישע קינדער ווילן אז דער
מיר ווייסן וואס עס שטייט אין השפעות -ווענדט זיך אינגאנצן אייבערשטער זאל זיין א מלך .א
אלע ספרים הקדושים ,און דער אינעם ערשטן משפט .ביי די גוים, מלך מיינט אז מען וויל אים ,אזוי ווי
הייליגער באר מים חיים זאגט עס וואס ווילן נישט דעם אייבערשטן מיר זאגן ביים דאווענען" :ומלכותו
אויך ,אז דער חילוק איז אז ַאן עבד, נאר אלס מושל ,ווערן אלס מלך ָ ברצון קבלו עליהם" .מיר ווילן זיין
ווען ער ענדיגט זיין ארבעט ,זוכט זיי טאקע נישט גע'משפט'ט מלוכה .וועלן די מלוכה מיינט אז
ער זיך צו פטר'ן .אויב ער דארף לטובה .אבער אידישע קינדער, מיר גלייבן אינעם אייבערשטן,
בכלל נישט דינען דעם קעניג, אויב זיי זענען מקבל עול מלכות מיר האבן אמונה ובטחון ,מיר
איז ער נאך מער רואיג ,ווייל ער שמים ,זיי ווילן דעם אייבערשטן ווילן מקבל זיין תורה ומצוות ,מיר
איז בכלל נישט אינטערעסירט אלס מלך און טוען תשובה ,איז ווילן לערנען ,דאווענען און דינען
צו געפעלן אדער צו האבן א קשר דער אייבערשטער מקבל זייער דעם אייבערשטן ,און אויספאלגן
נארמיטן קעניגַ .אן עבד איז ָ תשובה. אלע זיינע חוקים ומשפטים .דאס
אינטערעסירט צו טון זיין ארבעט נאך מער פון דעם :וויבאלד טייטש אז מיר ווילן מקבל זיין
כדי צו ווערן באצאלט ,ער זאל אידישע קינדער ווילן דעם עול מלכותו און אויספאלגן אלע
האבן וואס צו עסן און טרינקען און אייבערשטן אלס מלך ,ווערן חוקי המלך -דאס מיינט ממליך
קענען אנגיין מיט זיין פריוואטן זיי אנגערופן 'בני מלכים' ,און זיין דעם מלך .דאס איז איין חלק
לעבן .ער איז נישט אינטערעסירט דעמאלטס קענען זיי תשובה טון פונעם דין אין ראש השנה.
צו בויען די מלוכה אדער האבן א אויף אזא אופן אז זייער תשובה אויף דעם זאגט דער הייליגער
קשר מיטן מלך. ווערט נתקבל ביז אזוי ווייט ,אז 'שר שלום' פון בעלזא זי"ע אויפ'ן
ווידער א קינד פון א מלך איז נאר זייערע עבירות ווערן נישט ָ פיוט "ומלאכים יחפזון וחיל ורעדה
אבער גאר אנדערש .א בן מלך נאר די עבירות ווערן
אויסגעמעקטָ , יאחזון" ,אז די מלאכים ציטערן.
זוכט צופרידן צו שטעלן דעם 'נתהפך לזכיות' .דאס איז דער ענין פרעגט דער שר שלום :פאר וואס
טאטן ,דעם קעניג ,און אפילו ווען פונעם משפט ראש השנה. ציטערן זיי? ענטפערט ער" :כי
פ+רדס ה+תור+ה 12
דער חילוק צווישן א איד און זאגט אז מיר זענען דבוק אינעם דער טאטע בעט אים נישט ,לויפט
להבדיל א גוי לענין 'תשובה' שם הוי"ה וואס ווערט נישט ער טון זיין רצון .אפילו ווען ער
אויסגעמעקט. ענדיגט שוין וואס דער מלך האט
יעצט לאמיר צוגיין צום ענין פון עס שטייט אין פסוק "יַ ֲעקֹב אים געהייסן ,זוכט ער אלץ מער צו
'תשובה'. ֶח ֶבל נַ ֲחלָ תוֹ " ,און דער אור החיים שאפן א קשר מיט זיין טאטן ,אים
דער הייליגער 'בני יששכר' זי"ע הקדוש זאגט אז מיר זענען צו מאכן צופרידן און אויפבויען די
אין די מאמרי חודש תשרי (מאמר געבינדן מיטן אייבערשטן .דער מלוכה .דאס איז דער חילוק צווישן
ד') ברענגט א פסק פונעם הייליגן אייבערשטער זאגט :דינט נישט ַאן עבד און א בן.
מבי"ט אין 'בית אלקים' (שער די זון און די לבנה ,דינט נישט די בעזרת השם וועלן מיר זען אז
התשובה פרק י"ג) .ער ברענגט אויך א כוכבים און די מזלות ,וואס דאס דאס איז דער שליסל צום יו”ט
פסק פונעם רמ"ע מפאנו אין ספר האט דער אייבערשטער געגעבן סוכות.
'מאמרות' (חקור הדין חלק ב' פרק י"א) און פאר אלע פעלקער .וואס מיינט
נאך אנדערע ראשונים ,אז תשובה דאס? אידישע קינדער האבן דער חילוק צווישן א איד און
העלפט נישט פאר גוים. נישט קיין ַשֹר און זענען נישט להבדיל א גוי :ווער האט א
דער הייליגער בני יששכר איז אונטער די מזלות ,ווייל דער שַֹ ר אונטער זיך
דאס מסביר אויף א פשוט'ן אופן: אייבערשטער אליין שפייזט זיי.
לאמיר זען וואס איז דער חילוק
די גמרא זאגט אין מסכת קידושין דער אייבערשטער זאגט :דו עסט צווישן א גוי און להבדיל א איד.
(לב ,ב) "מלך שמחל על כבודו אין ביי מיין טיש .דער אייבערשטער א אידיש קינד איז א 'בן מלך' ,ער
כבודו מחול" .ממילא ,זאגט ער, זאגט :איך געב דיר צו עסן ,איך איז א קינד פונעם קעניג .אויב
ווען די גוים טוען עבירות זענען געב דיר קליידער ,און איך בין ער איז א בן מלך ,עסט ער אינעם
זיי א 'מורד במלכות' ,און דער דער וואס באזארגט אלע דיינע קעניגליכן פאלאץ ,ער עסט ביים
אייבערשטער קען זיי נישט מוחל באדערפענישן. טאטן ביים טיש און וואוינט אינעם
זיין. ווידער די אומות העולם זענען פאלאץ .די קליידער און אלע
דער בני יששכר איז מסביר אז אבער יא אונטער די ָשֹ ִרים ,ווייל זיינע צרכים באקומט ער דירעקט
נאר אויף תשובה ביי גויים העלפט ָ זיי זענען עבדים .עבדים באקומען פונעם פאלאץ.
א 'שוגג' .דאס איז טאקע דער טעם אנדערע מיני עסן און אנדערע וואס טוט זיך אבער מיט די
פארוואס מיר געפינען אין דער קליידער .זיי ווערן טאקע אויך עבדים ,די קנעכט? די עבדים עסן
גמרא אין מנחות (עג ,ב) און אין נאך געשפייזט פונעם קעניג ,אבער נישט אינעם פאלאץ .פאר זיי האט
פלעצער ,אז מען מקבל קרבנות גאר אנדערן אופן.אויף א ָ מען אן עקסטערע שטוב און מען
נאר אויף א פון אומות העולם ָ די סיבה דערפאר איז זייער קאכט פאר זיי עקסטער ,זיי קענען
שוגג ,אבער אויף א מזיד קענען פשוט :ווייל מיר זענען בני מלכים, נישט באקומען די 'מעדני מלכים'
זיי נישט תשובה טון ,ווייל "מלך און אונזער גאנץ לעבן איז די און די אנדערע זאכן פונעם פאלאץ
שמחל על כבודו אין כבודו מחול". מלוכה פונעם אייבערשטן ,ממילא ווייל זיי זענען בלויז עבדים.
דער הייליגער בני יששכר זאגט זענען מיר נישט אונטער קיין שום די אידישע קינדערלעך ווייסן
ווייטער ,אז אפילו ווען א גוי טוט נאר מיר באקומען שר אדער מזלָ , ַֹ אז זיי זענען נישט אונטער קיין
שוין יא תשובה ,טוט ער עס נישט פונעם אייבערשטן אליין .די גוים שום ָשֹ ִרים .אזוי ווי עס שטייט
מיט זיין גאנצע הארץ ,און דער ענין זענען נישט אינטערעסירט צו ָאפן אין די פסוקים אז דער
פון 'תשובה מאהבה' וואס מאכט דינען דעם אייבערשטן ברצון ,זיי אייבערשטער זאגט (דברים לב ,ט) ִּ
"כי
'זדונות כזכיות' ,עקזיסטירט זענען בלויז עבדי המלך ,ממילא ֵחלֶ ק ה' ַע ּמוֹ יַ ֲעקֹב ֶח ֶבל נַ ֲחלָ תוֹ ",
זיכער נישט ביי א גוי ,ווייל א גוי ווערן זיי געשפייזט דורך די ָשֹ ִרים און ווי דער הייליגער אור החיים
האט א דין פון ַאן 'עבד'. און די מזלות .דאס זענען די 70 הקדוש איז מסביר ,אז אידישע
מה שאין כן ,זאגט דער ָש ֵֹרי אומות העולם וואס געפינען קינדער האבן א 'חבל הכסף' מיט
הייליגער בני יששכר ,ביי אידישע זיך אויבן אין הימל ,און אויף זיי וואס מיר זענען ממש מקושר
קינדערלעך איז דא סיי 'תשובה זאגט דער אייבערשטער אז זיי צום אייבערשטן" ,וְ ַא ֶּתם ַה ְ ּד ֵב ִקים
מיראה' און סיי 'תשובה מאהבה', מאכן זיכער אז די וועלט פירט זיך ַ ּבה' ֱאל ֵֹהיכֶ ם ַח ִ ּיים ֻּכ ְּלכֶ ם ַה ּיוֹ ם".
ווייל מיר טוען תשובה אלס אויפ'ן אופן פון 'עולם כמנהגו נוהג'. דער הייליגער אור החיים הקדוש
13 פ+רדס ה+תור+ה
מינים זענען די איינציגסטע פיר די גויים אבער ,ווילן נישט דעם 'קינדער' פונעם אייבערשטן .ביי
זאכן וואס וואקסן ָאן צו האבן א ַשֹר אייבערשטן אלס קעניג און זיי אונז העלפט תשובה סיי אויף א
אויבן אין הימל .זיי וואקסן כביכול זענען נישט אינטערעסירט אין שוגג און סיי אויף א מזיד ,ווייל מיר
נאר ווייל דער אייבערשטער אליין ָ כבוד המלוכה ,דערמיט ווייזן זיי זענען די קינדער פונעם באשעפער
זאגט "גַ ֵדל" ,אז זיי זאלן וואקסן. נאראז זיי זענען נישט קיין בנים ָ און מיר טוען תשובה מיט אונזער
דער מקור פונעם בני יששכר עבדים ,און אפשר אפילו דאס אויך גאנצע הארץ.
איז פונעם רמ"ע מפאנו (מאמר ג' חלק נישט .ממילא העלפט ביי זיי נישט און אויב מען וועט פרעגן :די
ב') ,וואס זאגט אזוי :עס איז דא א קיין תשובה ,און דער רבוש”ע גמרא זאגט דאך "מלך שמחל על
מסורה אז "אין שר ומזל שולט על זאגט זיי אז ביי ענק ווערט די כבודו אין כבודו מחול"? איז דער
ד' מינים הללו ,אלא הקב"ה בכבודו תשובה נישט אנגענומען. תירוץ ,אז ביי אונז איז דער רבוש”ע
ובעצמו" .דאס זעלבע שטייט אין כביכול אויך א 'טאטע' ,ווי עס
די סגולה פון ד' מיניםָ :אן קיין שטייט (דברים יד ,א) ָ ּ
'סדר היום' פון די גורי האר"י ביי "בנִ ים ַא ֶּתם לה'
שַֹ ר ומזל ֱאל ֵֹקיכֶ ם" .ער ברענגט אראפ דעם
כוונת לולב" :עוד שמעתי כי לכל
אילן ואילן או עשב או ירק יש שר ווען עס קומט דער יו”ט "ה ֲע ֻמ ִסים
פסוק אין ישעיה (מו ,ג) ַ
שולט עליו ואומר לו גדל" .דאס סוכות ,ערוועקט זיך א מורא'דיגע ִמ ִנּי ֶב ֶטן" ,און די גמרא זאגט אין
איז דער טייטש פון דעם מדרש מלחמה .די גויים זענען שטארק קידושין (לב ,א) אז "אב שמחל על
אין בראשית רבה (פרשה י') ,אז מקנא די אידישע קינדערלעך. כבודו -כבודו מחול" .ממילא,
יעדע זאך וואס וואקסט האט דער פארוואס? ווייל אידישע קינדער לאמיר יעצט צוריקגיין צום מדרש
אייבערשטער געשטעלט א מזל האבן געקרוינט דעם אייבערשטן און מיר וועלן עס פארשטיין.
ברקיע ,א מלאך אדער א ַשֹר ,וואס אלס קעניג ,און יעצט האבן מיר די תשובה פונעם רבוש"ע
"מכה אותו ואומר לו גדל". 'פראטעקציע' ...די גויים זעען ווי
אידישע קינדער" :אב שמחל
ביי אידישע קינדער איז די תשובה
זאגט ווייטער דער סדר היום: על כבודו -כבודו מחול"
אנגענומען געווארן ביז אזא מצב
"וארבעה מינים אלו לא השליטם אידישע קינדער האבן געטון
אז די עבירה ווערט נמחק! און נאך
הקדוש ברוך הוא ביד שר ושולט, תשובה ראש השנה .די שאלה איז
מער -די זדונות ווערן פאררעכנט
נאר כביכול מכחו מהשגחתו אלא ָ נאר צי זייער תשובה איז נתקבל ָ
ווי זכיות! זיי זעען אז מיר האבן א
הפרטית הם גדלים" .זיי וואקסן געווארן .דער תירוץ איז :לאמיר
מורא'דיגע 'פראטעקצי'ע ביי דער
כביכול בחצר המלך .דער קודם זען ווי אזוי זיי זענען מכתיר
מלוכה ,און מיר ווערן געשפייזט
אייבערשטער זאגט אז דאס איז און קרוינען דעם קעניג .אידישע
פונעם טיש פון מלך מלכי המלכים
נישט אונטער קיין שום ַשֹר ומזל. קינדער זאגן "ומלכותו ברצון
הקב"ה.
"ולזה צוה לנו לקחת אלו ד' מינים קבלו עליהם" -מיר ווילן אז דער
מיוחדים לו בחג" -דאס איז דער אבער די גויים זעען אז זיי זענען
אייבערשטער זאל זיין אונזער
טעם פארוואס מען נעמט די ד' בלויז אין א בחינה פון ַאן עבד ,זיי
קעניג .דאס ווייזט אז אידישע
מינים יו”ט ,זאגט דער סדר היום, האבן נישט קיין 'פראטעקציע' און
קינדער זענען די קינדערלעך
"להראות לכל" -כדי צו ווייזן פאר מען נעמט נישט ָאן זייער תשובה.
פונעם אייבערשטן .דורך דעם
אלע פעלקער " -שעם ה' אלה" ,אז דא פאנגט זיך ָאן א מורא'דיגע
וואס מיר נעמען ָאן זיין מלכות
מיר באלאנגען צום אייבערשטן, קנאה ,און די גויים הייבן זיך ָאן צו
מיט ליבשאפט ,מיט געגועים און
"בנים אתם לה' אלקיכם"" ,והנה רייצן מיט די אידן.
מיט השתוקקות ,ווייזן מיר ארויס
הנם בידו שאין להם פחד ואימה דערפאר ,ווען סוכות קומט ָאן, ַ די אהבה פון א קינד צום טאטן,
משום בריה בעולם" .מיר האבן נעמען די אידן די ד' מינים און ווייזן און מיט דעם קרוינען מיר דעם
נישט מורא פאר קיינעם ,מיר דערמיט אז מיר האבן געוואונען! באשעפער אלס קעניג.
זענען נישט אונטער קיין שר ווי אזוי זעט מען דאס אין די ד' זאגט דער רבוש”ע :אז דו
נאר מיר געפינען זיך ביים ומזלָ , מינים? ווייזסט ארויס אזא אהבה פון א
אייבערשטן אליין. דער הייליגער בני יששכר זאגט קינד צו א טאטע ,דעמאלטס איז
זאגט ווייטער דער סדר היום: א הפלא'דיגע זאך אין די מאמרים "אב שמחל על כבודו -כבודו
"ואפילו לס"מ אין לו כח לשלוח יד פון חודש תשרי (מאמר י"א אות ח') ,וואו מחול" ,און דער רבוש”ע שרייבט
בהם ,אחר שהם מצוינים ומסומנים ער ברענגט אראפ אז די ארבעה אונז ָאן פאר א גוט יאר.
פ+רדס ה+תור+ה 14
אזוי ווי עס שטייט "אתה ה' אבינו". מינים ,און די ד' מינים ווערן משגיח בסומן של מלך" .אז מיר נעמען
און ביי א טאטע ,אפילו ער איז א געווען דירעקט דורכן אייבערשטן די ד' מינים ,ווייזן מיר אז מיר
מלך" ,אף שמחל על כבודו כבודו נאר דארט שייך אליין ,ממילא איז ָ זענען קינדער פונעם אייבערשטן.
מחול". צו זאגן "ושמחתם לפני ה' אלקיכם", דעמאלטס האט דער ס"מ א
זאגט ווייטער דער בני יששכר: ווייל די ד' מינים סימבאליזירן א מורא'דיגן פחד און ער וויל זיך
"וכדי להוכיח לכל באי עולם נאר צו אונז,
שמחה וואס באלאנגט ָ נישט אנפאנגען מיט'ן בן מלך.
שנתקבלו תשובתינו" -כדי מגלה ווען דער אייבערשטער קוקט אויף
אונז דירעקט ָאן קיין שום ַשֹר ומזל
"ולקחתם לכם" -מיר וויזן
צו זיין פאר די גאנצע וועלט אז
אינדערמיט. "דידן נצח!"
מיר זענען דעם אייבערשטנ'ס
קינדערלעך און מיר האבן אים דער הייליגער מגלה עמוקות דער הייליגער 'מגלה עמוקות'
געקרוינט אלס מלך ברצון זאגט בזה הלשון" :כי ד' מינים אלו זי"ע אויף סוכות זאגט אזוי" :לפי
ובאהבה ,און אז דער אייבערשטער הם לפני ה' ולא לפני שום ַשֹר". שד' מינים אלו אינם תחת שום שר,
איז אונזער טאטע ,האט אונז דער אויב אזוי ,ווען מיר גייען נעמען רק מהקדוש ברוך הוא בעצמו" .ער
אייברעשטער באפוילן גלייך נאך די ד' מינים ,וואס דאס ווייזט זאגט ווייטער" :וכן ישראל ,חלק ה'
די ימי תשובה צו נעמען די ד' אז מיר זענען קינדער פונעם עמו" -מיר זענען א חלק פונעם
מינים אינעם הייליגן יו”ט סוכות. אייבערשטן ,ווייזן מיר דערמיט אייבערשטן און מיר זענען נישט
אויף די ד' מינים האט קיין שום אז אונזער תשובה איז אנגענומען אונטער קיין ַשֹר ומזל .זאגט דער
שר נישט קיין שליטה" ,רק כביכול געווארן ,אז מיר זענען דעם הייליגער מגלה עמוקות ,אז דאס
השם יתברך בעצמו". אייבערשטנס קינדערלעך ,און אז איז דער פשט אין פסוק (ויקרא כג,
אויב אזוי ,זאגט דער בני דער אייבערשטער איז מלך -דידן מ) " ּולְ ַק ְח ֶּתם לָ כֶ ם ַ ּב ּיוֹ ם ָה ִר ׁ
אשוֹ ן."...
יששכר ,ווערן די ד' מינים אנגערופן נצח! מיר האבן מנצח געווען די וואס מיינט דאס ווארט 'לָ כֶ ם'?
'שרביטו של מלך' -דעם קעניג'ס אומות העולם און געוויזן אז דער זאגט דער מגלה עמוקות:
שרביט הזהב! אויב דאס איז דער רבוש”ע איז נישט בלויז א 'מושל', "לעצמיכם ,במה שאתם לוקחים ד'
נאר אשרביטו של מלך ,קען דאס ָ נאר "ומלכותו בכל משלה" -דער ָ מינים אלו פרי עץ הדר" -נעמט עס
קינד פונעם קעניג נעמען ...אבער רבוש”ע איז א 'מלך'. פאר ענק אליין ,ווייל דאס זענט
ַאן עבד וואס נעמט דעם שרביטו איר .די ד' מינים ווייזן אז איר זענט
של מלך ,ווערט פארעכנט אלס א ד' מינים אלס דער "שרביטו אנדערש פון די אומות העולם.
'מורד במלכות'. של מלך" ער זאגט ווייטער ,אז דאס איז
זאגט ווייטער דער בני יששכר: מיר וועלן נאך ברענגען דעם ּש ַמ ְח ֶּתם לִ ְפנֵ י ה'דער פשט פון "ו ְ ׂ
"וזה הוראה שאנחנו נקראים בנים לשון פונעם הייליגן בני יששכר ֱאל ֵֹקיכֶ ם ִׁש ְב ַעת יָ ִמים" .לכאורה
והשם יתברך נקרא אב" .אבער אין מאמר חודש תשרי (מאמר י' ,צלא דארף מען פארשטיין :וואס איז
די גוים ,וואס ווערן אנגערופן דמהימנותא). אזוי באזונדער ביי די ד' מינים
'עבדים' ,אויף זיי זאגט די גמרא דער הייליגער בני יששכר זאגט אז עס שטייט דארט "ושמחתם
אין סנהדרין (כב ,ב) "אסור להשתמש דארט אזוי :עס איז דא א הלכה אז לפני ה' אלקיכם" מער ווי ביי אלע
בשרביטו של מלך" .זאגט ווייטער "מלך שמחל על כבודו אין כבודו אנדערע ימים טובים?
דער בני יששכר" ,מידי אנחנו מחול" -א קעניג קען נישט מוחל מיר ווייסן דאך אז דער רמב"ם
משתמשין בשרביטו של מלך", זיין אויף זיין כבוד .זאגט ער ,אז זאגט אז די מצוה פון 'שמחה' איז
אז אונז זענען מיר זיך משתמש ממילא העלפט נישט די מצוה ביי אלע ימים טובים .דער רמב"ם
בשרביטו של מלך" ,הוראה ועדות פון תשובה פאר די גוים .אבער, לייגט טאקע צו אז ביי סוכות איז
היא שאנחנו בנים והוא יתברך שמו זאגט דער הייליגער בני יששכר, עס שטערקער ,ווייל דא שטייט
אבינו ,ונתקבלו תשובתינו כי אף "מה שאין כן ישראל נקראו בנים" קלאר אין פסוק "ושמחתם לפני
שמחל על כבודו כבודו מחול". -אידן ווערן אנגערופן קינדער, ה' אלקיכם" .שטעלט זיך די
דער הייליגער בני יששכר אזוי ווי עס שטייט "בנים אתם לה' קשיא :פארוואס טאקע איז סוכות
זאגט ,אז דעם יסוד שטייט "מפי אלקיכם" ,און מיר זענען אמת'ע אנדערש?
הרב הגדול מורינו החיד"א ז"ל, 'בני בטן' און דער אייבערשטער זאגט דער מגלה עמוקות ,אז
בטעם הד' מינים". ווערט אנגערופן אונזער 'טאטע', וויבאלד דער פסוק רעדט ביי די ד'
15 פ+רדס ה+תור+ה
יעדן איד :זאלסט וויסן ,אז ווען דו איז דער פשט פון וואס די גמרא לויט די ווערטער פונעם בני
נעמסט די ד' מינים ,נעמסטו יעצט (קידושין פא ,א) זאגט "גירא בעיני יששכר און דעם חיד"א פארשטייט
כביכול דעם אייבערשטן אין דיין מען זייער גוט דעם מדרש אין
האנט! דו נעמסט די ד' אותיות פון דסיטנא" -ווייל אז איך האב דעם ויקרא רבה וואס מיר האבן פריער
שם הוי"ה ,דו נעמסט די ד' מינים שרביטו של מלך און די ד' אותיות געברענגט:
וואס דער אייבערשטער אליין איז שם הוי"ה ,ווייז איך פאר'ן ס"מ אז "פ ִרי ֵעץ ָה ָדר" -דאס איז דער ְּ
אויף זיי משגיח ,דו נעמסט דעם אייבערשטער ,אויף וועמען עס
איך בין א בן מלך. 'שרביטו של מלך'. שטייט (תהלים קד ,א) "הוֹ ד וְ ָה ָדר
דער הייליגער 'סדר היום' דער ראפשיצער רב האט לָ ָב ְׁש ָּת".
דאס געזאגט כדי מיר זאלן כאפן זאגט ,אז ווען דער ס"מ זעט "כ ּפֹת ְּת ָמ ִרים" -דאס איז דער ַּ
אז די אלע זאכן וואס מיר האבן אייבערשטער ,ווי עס שטייט (שם
געברענגט פונעם מדרש און פון דעם שרביטו של מלך אין אונזער
"צ ִ ּדיק ַּכ ָּת ָמר יִ ְפ ָרח".
צב ,יג) ַ
די ראשונים ,זענען נישט בלויז א האנט ,האט ער מורא און ער
"וַ ֲענַ ף ֵעץ ָעבֹת" -דאס איז דער
נאר דאס פאסירט ממש אין אנטלויפט ,און אזוי קענען מיר רמזָ ,
אייבערשטער ,ווי עס שטייט (זכרי'
דער ווירקלעכקייט!
מכניע זיין אלע ָשֹ ִרים פון די פיר א ,ח) "וְ הּוא ע ֵֹמד ֵבּין ַה ֲה ַד ִסּים".
התבוננות אויף 'למעשה' " ְַע ְר ֵבי־נָ ַחל" -דאס איז דער
זייטן פונעם וועלט.
ווען א מענטש טראכט אריין אייבערשטער ווי עס שטייט
דער אייבערשטער זאל העלפן אינעם ְשֹכַ ר המצוה ,אזוי ווי דער (תהלים סח ,ה) "סֹּלּו ָלרֹכֵ ב ָב ֲּע ָרבֹות
מיר זאלן זוכה זיין זיך מתבונן צו הייליגער 'באר מים חיים' איז ְב ָּקּה ְשׁמֹו".
מסביר ,הייבן מיר ָאן צו פארשטיין קלאר אין ָ עס שטייט דאך
זיין אין די אלע מאמרי חז"ל און
וואס עס טוט זיך אפ ווען מיר מדרש אז די ד' מינים זענען מרמז
אין די ווערטער פון די צדיקים, נעמען די ד' מינים .דעמאלט וועט אויפ'ן אייבערשטן אליין .לויט
כדי מיר זאלן צוגיין צו די ד' מינים א מענטש צוגיין צו די מצוה מיט דעם פארשטייט מען עס זייער
אזא התלהבות ,מיט אזא חשק גוט ,ווייל די ד' מינים זענען נישט
מיט א ריכטיגע התלהבות און
און ברען ,וויסנדיג" :איך נעם דאך נאר כביכול אונטער קיין שום ַשֹרָ ,
השתוקקות .ווי מיר האבן שוין די ד' אותיות שם הוי"ה ,איך האלט דער אייבערשטער אליין היט זיי
נאר
געשמועסט ,איז דאס אלעס ָ דעם שרביטו של מלך אין מיין אפ ,עס איז דער 'שרביטו של
האנט!" אזוי ווי דער ראפשיצער מלך' ,און ווען מיר נעמען די ד'
כדי אונז אביסל עפענען די אויגן,
רב זאגט ,אז מיט'ן האבן דעם מינים ,האלטן מיר דעם קעניג'ס
דעם מוח און דאס הארץ ,צו שרביטו של מלך און די ד' אותיות שרביטו של מלך .דער מדרש
פארשטיין כאטש ַאן 'אפס קצהו' שם הוי"ה ,קען א איד טון וואס ער זאגט אונז אז מיר האלטן יעצט
וויל -דאס מיינט אז מיר קענען כביכול דעם אייבערשטן אליין.
וואס א מצוה באדייט. יעצט מכניע זיין די סטרא אחרא
און מתקן זיין אלע שלעכטע דער הייליגער ספר 'רביד הזהב'
און זיכער וועט דער שכר בעולם
מדות. ברענגט" ,שמעתי מפה אדמו"ר
הזה ובעולם הבא ,די גאנצע שפע הקדוש בעל זרע קודש מראפשיץ
ווי באקאנט זאגט דער מדרש,
און די המתקת הדינים וואס ווערן זי"ע" ,אז די ארבעה מינים זענען
אז דער לולב איז דומה צו די
אנטקעגן דעם שם הוי"ה ברוך
געפועל'ט דורך די ד' מינים -ווי שדרה ,די הדסים צו די אויגן ,די
הוא .דער ראפשיצער רב האט
עס ווערט ארומגערעדט אין חז"ל ערבה צום מויל ,און דער אתרוג
געזאגט" :לוקח האדם בידו ועושה
צום הארץ .ווען מיר נעמען די
און אין אלע ספרים הקדושים - בו כרצונו" -א אידיש קינד נעמט
ד' מינים און מיר שאקלען זיי,
אונז צוגעבן א מורא'דיגן חשקת די ד' מינים ,וואס זענען די ד'
זענען מיר מכניע אלע שלעכטע
מדות און מיר איבערגעבן אותיות הוי"ה ,אין זיין האנט און
המצוה ,און מיר זאלן אויספועל'ן ער טוט דערמיט וואס ער וויל.
אונזער גאנצע קומה צום הייליגן
אלעס גוט און האבן א לעכטיגע באשעפער ,פירנדיג א מלחמה וואס מיינט דאס?
קוויטל ,אמן! קעגן די שלעכטע כוחות .דאס דער רבוש”ע זאגט כביכול פאר
פ+רדס ה+תור+ה 16
שמחת בית השואבה
דער סוד פון טאנצן ביי אידן -מען שפרינגט!
של עולם ,באקומען מיר צוריק די שטייט אין פסוק" :ושמחתם לפני "ושמחתם לפני ה' אלקיכם
גאנצע שפע .און דערפאר הייסט ה' אלקיכם שבעת ימים" ,אז מען שבעת ימים"
דער יו”ט סוכות 'חג האסיף' ,ווייל זאל זיך פרייען פאר'ן אייבערשטן
אלעס קומט צוריק .דאס איז דאך זיבן טעג. מיר געפינען ביי דעם יו”ט
געוואלדיג ,און אוודאי איז מען סוכות במיחוד די מצוה פון צו זיין
פרייליך. פארוואס איז יו”ט סוכות בשמחה.
ועל כולם ,מיר ווייסן אז ווען א מער באזונדער מיט שמחה? אין די תורה הקדושה שטייט
איד טוט ַאן עבירה ווערן באשאפן (ויקרא כג ,מ) " ּולְ ַק ְח ֶּתם לָ כֶ ם ַ ּב ּיוֹ ם
לכאורה דארף מען פארשטיין: אשוֹ ן ,"...און ס'שטייט ווייטער ָה ִר ׁ
קליפות ח"ו ,און עס ווערט א 'מסך
וואס איז טאקע דער פשט? ּש ַמ ְח ֶּתם לִ ְפנֵ י ה' אין פסוק" :ו ְ ׂ
המבדיל' .דער מענטש שפירט
פארוואס איז יו”ט סוכות מער ֱאל ֵֹקיכֶ ם ִׁש ְב ַעת יָ ִמים" .דער
נישט דעם קשר מיט'ן אייבערשטן,
באזונדער מיט א מצוה פון שמחה הייליגער רמב"ם לערנט ארויס אז
ער שפירט נישט קיין תענוג רוחני
ווי אלע אנדערע ימים טובים? די גאנצע שמחה וואס איז געווען
ביי תורה ומצוות ,ער שפירט נישט
קיין געשמאקייט ביים דאווענען, מיר זעען אז די גמרא האט ביי שמחת בית השואבה איז בעצם
ביי התמדה ,אדער אין א שבת מייחד געווען א גאנצן פרק מצד די כלליות'דיגע מצוה פון
קודש; און דאס אלעס איז ווייל דערויף ,און אין די משנה שטייט: ש ַמ ְח ָּת ְ ּב ַח ֶ ּג ָך" (דברים טז ,יד) ,אז מען"וְ ָ ׂ
ער האט געטון עבירות .ער איז "מי שלא ראה שמחת בית השואבה דארף זיין פרייליך יו”ט.
געווארן א געפאנגענער צווישן לא ראה שמחה מימיו". נאר דער הייליגער רמב"ם ָ
די קליפות .זיי האבן געמאכט א דער הסבר דערפון געפינען מיר פרעגט א קשיא :וואס עפעס
מחיצה של ברזל צווישן אים און אינעם הייליגן 'אלשיך הקדוש' איז יו”ט סוכות אזוי באזונדער,
זיין טאטן אין הימל ,און א מחיצה וואס זאגט :כל זמן א מענטש אז מיר טרעפן אז די לויים האבן
של ברזל צווישן זיין נשמה און אים טוט עבירות ,נעמען די קליפות נאר געשפילט און ווער עס האט ָ
אליין. צו די גאנצע שפע פון די תורה, געקענט מוסיף זיין מיט כלי זמר
ווידער אמאל ,ווען א מענטש מצוות און תפילות וואס דארפן האט געשפילט ,און מיר טרעפן אז
טוט תשובה ,צוברעכט ער דעם אראפברענגען א געוואלדיגע "חסידים ואנשי מעשה היו מרקדין
מחיצה של ברזל סיי אויבן אין השפעה פאר דעם מענטש .זיי לפניהם"? אויב ,ווי דער רמב"ם
הימל און סיי ביי זיך אין הארץ .און גנב'ענען דאס צו ,און מיר דארפן זאגט ,איז דאס א מצוה וואס איז
ווען מען צוברעכט דעם מחיצה, מקיים זיין די מצוה פון השבת נוגע יעדן יו”ט ,פארוואס טאקע
שפירט א מענטש ווי ער גייט ית ִׁש ְביוֹ " (דברים כא
אבידה" .וְ ָׁש ִב ָ האט מען ביי יו”ט סוכות ספעציעל
ארויס מעבדות לחירות ,מיגון ,י) – מיר דארפן צוריקנעמען פון געמאכט שמחת בית השואבה?
לשמחה ומאבל ליו”ט .ער שפירט געפענגעניש די אלע מיליאנען זאגט דער רמב"ם אין הלכות
א גאולת מצרים ,אז יעצט ב"ה און די גאנצע שפע רב וואס די לולב (וואס איז איינס מיט הלכות שופר
וועט ער קענען שפירן א לערנען, סטרא אחרא האט צוגענומען וסוכה) אין פרק ח' הלכה י"ב:
א דאווענען ,א שבת קודש און פון אונזערע מצוות ,סיי דעם "אף על פי שכל המועדות מצוה
א מצוה; עס וועט אנהייבן ווערן רוחניות'דיגן שכר און סיי דעם לשמוח בהם" ,אלע ימים טובים
לעכטיג ביי אים .דאס איז דער גשמיות'דיגן שכר. דארף מען זיין פרייליך" ,אבל בחג
געוואלדיגער "זמן שמחתינו". קומט אויס אז יום כיפור ,ווען הסוכות היתה שם במקדש שמחה
ביסודו איז דאס א מדרש. מיר האבן געטון תשובה און מיר יתירה" ,ביי חג הסוכות איז געווען
דער מדרש זאגט אז דער טעם זענען נתרצה געווארן ביים רבונו א שמחה יתירה" ,שנאמר" ,ווי עס
17 פ+רדס ה+תור+ה
סופר ,לאמיר יעצט גיין צום ענין דער סוד און ביאור פון פארוואס מיר זענען בשמחה דעם
פון ריקודים .דער ענין פון ריקודים ריקודים לויט'ן 'חתם סופר' הייליגן יו”ט סוכות איז ,ווייל כלל
איז אז די נשמה פון א מענטש וויל ישראל איז ארויס מיט א זיג .דער
זיך אפטיילן פון דעם גשמיות'דיגן לכאורה ,וואס איז דער לשון המדרש אין מדרש תהלים
עפר ,און דעריבער גיט ער א טאנץ באזונדערער ענין וואס מיר
און אין נאך פלעצער זאגט" :אבל
אין די לופט .ער וויל זיך אויפהייבן טרעפן ביי שמחת בית השואבה,
בחג לפי שנטלו הנפשות דימוס
און זיך מנתק זיין פון דעם "עפר אז "חסידים ואנשי מעשה היו
מרקדים לפניהם"? וואס איז שלהם ביום הכיפורים" ,מיר זענען
אתה ולעפר תשוב" ,וואס ווייזט
אויף כליון און מיתה ,ווייל נאך געווען דער ענין פון די רקידה? ארויס לחירות" ,כמו שכתוב
הונדערט און צוואנציג יאר לייגט עס איז דא א ספר פון א תלמיד כי ביום הזה יכפר עליכם ,ועוד
מען דעם גוף אריין אין דער ערד. פונעם חתם סופר ,שו"ת 'מחולת שהתבואה ופירות האילן בפנים",
די נשמה וויל אז דער מענטש זאל מחנים' ,וואס ברענגט בשם זיין מיר זענען געבענטשט מיט א
געבן א טאנץ און ארויפגיין העכער רבי'ן ,דער הייליגער חתם סופר ,א גוטע שפע און אלע גוטע פירות,
און העכער .זאגט דער הייליגער דבר נפלא מאוד לגבי דעם ענין פון "לפיכך כתיב שם שלוש שמחות",
נאר אן אפאר חתם סופר :עס האלט ָ ריקודים. דריי מאל שטייט שמחה" :שנאמר
רגעים ,ווייל גלייך נאכדעם ציט דער הייליגער חתם סופר איז ושמחת בחגך ,ושמחתם לפני ה'
דער גוף די נשמה צוריק אראפ. מסביר :וואס איז דער ביאור אז אלקיכם ,והיית אך שמח" .קומט
דאס איז דער סוד פון א א מענטש טאנצט ווען ער איז אויס אז דער מקור הדברים פונעם
ריקוד :ווען א מענטש'ס נשמה בשמחה? זאגט ער אז דער סוד אלשיך הקדוש שטייט שוין בעצם
שטארקט זיך און עס בויט זיך הדברים איז אזוי :מיר ווייסן אז אין מדרש.
אויף א מורא'דיגע התלהבות צום חז"ל זאגן אונז אויפ'ן פסוק "כל
דער הייליגער 'קדושת לוי' זי"ע
אייבערשטן ,ברענט עס אויף אזא הנשמה תהלל קה" ,אז "על כל
אופן אז די נשמה שלעפט מיט דעם מיט'ן הייליגן 'חתם סופר' זי"ע
נשימה ונשימה תהלל קה" – אויף
גוף בעל כרחו זיך מנתק צו זיין פון יעדן אטעם דארף מען לויבן דעם גייען אויך אין דעם מהלך ,אז די
דער ערד ,און ער גיט א טאנץ אין אייבערשטן .און דער מדרש זאגט געוואלדיגע שמחה אין יו”ט סוכות
די לופט ,ווייל די נשמה קען נישט אז בעצם וויל די נשמה ארויסגיין איז צוליב די מחילת עוונות .זיי
פארטראגן צו זיין צוגעבונדן צום פון דעם מענטש יעדע סעקונדע, לייגן נאך צו דעם באקאנטן יסוד,
עפר .אבער זאגט דער הייליגער אבער נאכדעם גייט זי צוריק. אז ביי יו”ט סוכות איז 'ראשון
חתם סופר ,מען קען נישט צו לאנג דער פשט איז ,ווי די מפרשים לחשבון עוונות' ,און 'זדונות נהפך
בלייבן אין די לופט ,ווייל סוף כל זענען מבאר ,אז די נשמה וויל לזכיות' .דאס טייטש :יום כיפור איז
סוף האט דער אייבערשטער אזוי בעצם צוריק ארויפגיין צו איר נאר געווען 'זדונות כשגגות' ,אבערָ
געמאכט אז די 'נשמת חיים' זאל שורש ,אבער ווען זי זעט אז דא אויף יעצט יו”ט סוכות ווערן די זדונות
אריינגיין אינעם גוף האדם וואס דער וועלט קען זי מאכן א נחת רוח גערעכנט ווי זכיות ,ממילא איז עס
איז באשאפן געווארן 'עפר מן און לויבן דעם אייבערשטן ,בלייבט א געוואלדיגע שמחה.
האדמה' ,און דאס ציט די נשמה זי .די שירה וואס מיר זינגען דא איז
צוריק. לויט דעם וואס מיר האבן
פיל חשוב'ער ווי די שירה פון די
יעצט געשמועסט ,אז עס איז א
מלאכים ,ווייל די מלאכים קענען
די ספעציעלע מדריגה געוואלדיגע שמחה צוליב מחילת
נישט אנהייבן זאגן שירה ביז מיר
פון טאנצן ביי שמחת בית זאגן שירה ,ווי מיר זאגן "כתר יתנו עוונות ,פארשטייט מען זייער גוט
השואבה לך המוני מעלה עם עמך ישראל דעם רמב"ם .הגם אין אלע אנדערע
אבער דער הייליגער חתם סופר נאר דורך דעם וואס קבוצה מטה"ָ . ימים טובים איז דא א מצוה לשמוח,
זאגט ,אז ביי שמחת בית השואבה, אידישע קינדער דא אונטן זאגן איז עס אבער ספעציעל ביי יו”ט
וואו מ'האט געשעפט רוח הקודש, שירה ,ערשט דעמאלטס קענען סוכות ,ווייל מען האט מוחל געווען
האבן די הייליגע תנאים און די מלאכים לויבן ,ממילא קומט די אלע עבירות אינעם יום הקדוש ,און
אמוראים געמאכט ריקודים אויף נשמה צוריק. יעצט ברוך השם קומט צוריק די
אן אופן אז מ'איז געבליבן אסאך עכ"פ ,זאגט דער הייליגער חתם גאנצע שפע.
פ+רדס ה+תור+ה 18
געגאנגען זען :די געוואלדיגע דעמאלטס האט מען געטאנצן. לענגער אין די לופט.
שמחה פון שמחת בית השואבה, זאגט דער רמב"ם ,אז דאס דער הייליגער רמב"ם זאגט
דעם וואונדערליכן פלא אז מ'האט איז געווען געמאכט דוקא פאר אויף דעם "חסידים ואנשי מעשה
געקענט זיין אין די לופט לענגער די גדולי הדור .ווייל ווי מיר האבן נאר דיהיו מרקדין לפניהם" ,אז ָ
ווי געווענליך .דאס איז געווען דער שוין געשמועסט ,זאגט דער חתם גדולי הדור פלעגן טאנצן .דער
געוואלדיגער ריקוד ביי שמחת סופר אז דער ריקוד ביי שמחת ביאור הענין איז ,ווייל ביי די
בית השואבה. בית השואבה איז געווען אן ריקודים פון שמחת בית השואבה
אינטערעסאנטער ריקוד וואס איז איז מען געבליבן לענגער אין די
די מלחמה צווישן די נשמה נישט פארגעקומען א גאנץ יאר, לופט .זאגט דער הייליגער חתם
און דעם גוף ביים שפרינגען מ'איז געבליבן מער אין די לופט. סופר ,אז די סיבה פארוואס מ'איז
האב איך געזען א דבר פלא זאגט דער הייליגער רמב"ם ,אז געבליבן מער אין די לופט איז
אין ספר 'מפענח נעלמים' פונעם כדי צו בלייבן לענגער אין די לופט, געווען צוליב א מורא'דיגע התגלות
קערעצקיער רב זי"ע ,וועלכער איז האט א פשוט'ער מענטש נישט פון די נשמה ,דעמאלטס האט מען
געווען ַאן איידעם ביים 'קדושת געקענט טאנצן .אדרבה ,ער האט געקענט בלייבן מער אין די לופט.
יו”ט' זי"ע .ער זאגט דארט א דבר זיך געשעמט. דאס איז געווען ספעציעל ביי די
פלא. פארוואס? ריקודים פון שמחת בית השואבה.
ער ברענגט אראפ דעם זעלבן ווייל וויבאלד ער האט לאמיר יעצט צוריקגיין צום
יסוד וואס מיר האבן יעצט געזאגט געהאט עבירות ,האט ער געגעבן רמב"ם און פארשטיין מורא'דיג
פונעם הייליגן חתם סופר ,און ער א טאנץ און איז גלייך צוריק וואס דער רמב"ם זאגט .דער
שרייבט אז ער האט עס געטראפן נאר די גדולי הדור, אראפגעקומעןָ . רמב"ם זאגט אז יו”ט סוכות
אין די כתבים פונעם הייליגן נאר די חסידים ואנשי מעשה ,זיי ָ במיוחד האט מען זיך געפרייט.
רבי ר' מענדלע פון פרעמישלאן האבן געקענט טאנצן ,ווייל ווען זיי האבן מיר געפרעגט א שאלה :יעדן
זי"ע ,וואס איז כידוע געווען א האבן געטאנצן זענען זיי געבליבן יו”ט דארף מען זיך פרייען ,וואס
תלמיד פונעם הייליגן אור שבעת אין די לופט. איז אזוי ספעציעל יו”ט סוכות?
הימים ,דער בעל שם טוב הקדוש. קומט אויס אז דער ריקוד אבער מיר קענען עס
ער ליגט אין טבריא אין חלקת איז געווען אן אבן בוחן ,א סימן פארשטיין ,ווייל יו”ט סוכות איז
תלמידי הבעש"ט ,לעבן דעם צי דו ביסט א גרויסער מענטש א צייט פון מחילת עוונות .אז
הייליגן רבי נחמן האראדענקער, צי נישט .איינער וואס האט זיך עס איז דא מחילת עוונות ,קומט
לעבן דעם הייליגן רבי ר' מענדלע אריינגעשטופט און געוואלט אויס אז דער גוף פונעם מענטש
וויטעבסקער ,לעבן דעם הייליגן נעמען כבוד ,זיך מתיימר זיין איז מער מזוכך .און אז דער גוף
קאליסקער און נאך תלמידי בעל אז ער איז א צדיק און האט איז מער מזוכך ,קען דער מענטש
שם טוב. אנגעהויבן טאנצן ,האט געכאפט זיך מער פרייען .פארוואס? ווייל
ער ברענגט דארט אראפ גרויסע בזיונות ,ווייל ער האט שמחה רוהט דארט וואו עס איז דא
דעם זעלבן יסוד וואס מיר האבן נישט געקענט לאנג בלייבן אין השראת השכינה .דערפאר האט
נאכגעזאגט פונעם חתם סופר, נאר די הייליגע תנאים די לופטָ ... מען זיך יו”ט סוכות ,נאך מחילת
בשם דער הייליגער רבי ר' מענדלע נאר די גדולי הדור, און אמוראיםָ , עוונות ,ספעציעל געפרייט.
פון פרעמישלאן זי"ע ,וז"ל" :דע חסידים ואנשי מעשה – וואס נאך מ'האט געטאנצן דוקא ביי
כי הנשמה אשר חוצבה משמי מחילת עוונות פון יום הקדוש ,און שמחת בית השואבה ,ווייל ווי דער
מרום עליון וחלק אלקי ממעל, בכלל וויבאלד זייער נשמה איז איז חתם סופר מסביר ,איז דער
היא מושכת תמיד למעלה למקום געווען אויף א הויכע מדריגה – גאנצער ענין פון א ריקוד ווען די
שרשה העליון" – די נשמה פון האבן זייערע נשמות מוכיח געווען נשמה שטארקט זיך איבערן גוף,
א מענטש וויל אייביג צוריקגיין און געוויזן פאר גאנץ כלל ישראל און דאס איז דוקא געווען נאך יום
ארויף אין הימל – "והגוף אשר די געוואלדיגע גרויסקייט פון זיין כיפור .נאך יום כיפור ,ווען מ'האט
מעפר יסודו ומקור מחצבתו עפר א צדיק ,ווייל מ'האט געזען וויאזוי שוין געהאט מחילת עוונות ,האט
מן האדמה ,מושך תמיד למקורו זיי בלייבן אין די לופט. די נשמה געהאט א פיל גרעסערן
למטה לארץ". און דאס איז גאנץ כלל ישראל כח זיך מתגבר צו זיין אויפן גוף ,און
19 פ+רדס ה+תור+ה
קינד טאנצט ,הייבט ער זיך אויף דעם מענטש און געפלויגן מיט דאס טייטש ,דער גוף וויל זיך
אין די לופט .אבער א גוי ,זאגט ער, אים אין די לופט ,עס וואלט נישט אייביג מקשר זיין צו דער ערד.
איז זיין פוס אייביג מקושר צו דער געווען קיין שום מניעה ועיכוב. אבער ,זאגט דער הייליגער רבי ר'
ערד .ער מאכט תנועות ,אבער ער דערפאר ,זאגט ווייטער רבי ר' מענדלע ,פון פרימישלאן" ,בעת
הייבט זיך קיינמאל נישט אויף פון מענדלע פרימישלאנער" ,על ידי דודים" ,ווען א איד איז 'בעידן
המלחמת שני הכוחות ההפכים שמחתא' ,ווען די "נפש הישראל
דער ערד .ער זאגט אז דאס איז
הללו" ,דהיינו דער גוף און די נשמה תתלהב לעבודת הבורא ,יגדל
דער גרעסטער מופת חותך אז
– די נשמה וויל ארויף און דער ויתרבה חשקה עם אהבתה של
נאר
א גוי האט נישט קיין נשמהָ , הנשמה לעוף לשמי רום ,לשוב אל
א אידיש קינד האט א נשמה ,און גוף וויל אראפ – דורך דעם ווערט
נתהווה דער ענין פון ריקודין. בית אביה מקור מקומה טהור".
דערפאר זענען די ריקודים פון א וויל די נשמה יעצט צוריקגיין צום
"אשר האדם קופץ למעלה על ידי
איד אויף אן אופן וואס ער הייבט אייבערשטן" .ולולא הגוף הגשמי
תנועת הנפש" ,ווען א מענטש
זיך אויף פון דער ערד. אשר הוא מכביד עליה ,ווען נישט
שפרינגט ארויף דורך די תנועה פון
דער אייבערשטער זאל העלפן דער גוף הגשמי שהוא מקושר
די נפש ,אבער וחוזר ויורד למטה
מיר זאלן זוכה זיין צו טאנצן ,זינגען עמה" ,וואלט ער געבליבן אין די
על ידי תנועת הגוף.
לופט ביים טאנצן.
און לויבן דעם אייבערשטן" ,אשר
דער חילוק צווישן א אידישע "ויש לו תנועה הפוכה ונמשך
בחר בנו מכל העמים ונתן לנו את
ריקוד און א גוי'אישע טאנץ אל הארץ" .דער גוף האט א תנועה
תורתו" .דאנקען און לויבן דעם
הפוכה און שלעפט אראפ צו דער
אייבערשטן אויף די מחילת עוונות דער קערעצקיער רב ענדיגט ערד .זאגט ער ווייטער ,ווען נישט
און אויף אלע חסדים ,זינגען און דארט צו א געוואלדיגע זאך :ער דער גוף" ,לא היה לנפש שום
טאנצן שמחת בית השואבה ,און זאגט אז מ'קען זען א חילוק צווישן מניעה ועיכוב לעוף למעלה" .ווען
זוכה זיין צו א לעכטיג קוויטל און דעם טאנץ פון א אידיש קינד און נישט דער עפר הגשמי פונעם
ּ
אויס'פועל'ן אלעס גוטס ,אמן! א גוי'אישן טאנץ .ווען א אידיש מענטש ,וואלט די נשמה גענומען
סוכות אין טבריא של מעלה
במחיצת פון די הייליגע סלאנימער חבריא ,ובראשם הרה"ק
ַ
לעזשאר זי"ע רבי
בנגלה ובנסתר ובכל התורה כולה ,של בושם' ,כדי עס זאל נקלט ווערן מבוא :טבריא של מעלה און
און בד בבד אויך בעבודה :בעבודת אין אונז און אויפפלאקערן אונזער די סלאנימער חבריא
התפילה ,בקיום המצוות ,בכל הארץ לעבודת השם.
דקדוקיה ופרטיה ,לרבות דער מיר גייען יעצט אריין אין
דער גרויסער עובד השם רבי די געסעלעך פון טבריא של
פייער און די התלהבות הלב .ווי
לעזשאר מעלה ,און מיר וועלן פרובירן
אויך אינעם עמוד העבודה וגמילות
זיך אנצואווארעמען און נהנה
מיר גייען יעצט אביסל חסדים; דאס איז געווען א חבריא זיין פונעם 'חנווני של בושם' ,פון
ארומשמועסן וואס עס האט זיך פון מלאכי אלוקים בדמות אדם. די גדולי עולם און ענקי הרוח,
בעזרת השם וועלן מיר פרובירן אפגעטון ביי די גרויסע עובדי די הייליגע סלאנימער חבריא.
אביסל נהנה צו זיין פון דעם 'חנווני השם .ווי מיר האבן שוין אסאך זיי זענען געווען גדולים בתורה,
פ+רדס ה+תור+ה 20
"ווען איך האב דאס ערשטע מאל דאס טייטש :ווען ער האט מאל געשמועסט ,זענען די חבריא
מער נישט געהערט רבי לעזשאר געדאוונט האט ער געגעבן אזא נישט בלויז געווען חסידים אדער
זינגען 'קה אכסוף' ,איז מיר ממש מין הארה און הרגשה ,אז מען האט נאר זיי האבן געקענט זיין רבי'סָ ,
טונקל געווארן פאר די אויגן!" - געשפירט ווי איינער וואס איז ממש "רבי'ס פון רבי'ס".
דאס איז געווען די לשון פונעם הונגעריג און דארשטיג אינמיטן א מיר גייען יעצט אריין אין
טבריא'ער רב. מדבר און האט שוין נישט געגעסן טבריא של מעלה במחיצתו פון
רבי ישראל שמעון קאסטילאניץ כמעט א וואך צייט ,און יעצט דעם גרויסן ענק הרוח ,דער חסיד
זי"ע דערציילט ,אז ער האט אין ווען ער טרעפט אביסל עסן און לעזשאר זי"ע.
ַ רבי
שפעטערע יארן געטראפן זיין טרינקען ,נעמט ער עס בבחינת כדי צו פארשטיין אביסל
אלטן ידיד פון טבריא של מעלה. "זולל וסובא" ...אזוי פלעגט דער פון וועמען מיר רעדן דא :דער
אין יענע צייטן אין טבריא איז הייליגער רבי לעזשאר צוגיין צו גרויסער ראש ישיבה ,דער ענק
מחד גיסא געווען א גרויסע חבורה יעדע תפילה ותפילה .דאס איז שבענקים ,דער ראש ישיבה פון
פון ענקי הרוח – עס איז געווען געווען די הגדרה פון רבי משה בראנאוויטש (פון די סלאנימער ישיבה),
דאס קארלינער שטיבל ,דאס מידנער. הרה"ק רבי משה מידנער זי"ע,
חב"ד'סקער שטיבל ,ועוד – אבער וואס ער איז געווען אן אייניקל
מצד שני איז די 'השֹכלה' געווען זיין כח הניגון און די הפלגה פונעם 'יסוד העבודה' זי"ע און
שרעקליך. פון גדולי הדור איינער פון די גרעסטע גדולי הדור
איינער פון די חברים פון רבי דער גרויסער גאון ישראל, אין פוילן און אוקריינא פאר די
ישראל שמעון האט ליידער דער טבריא'ער רב ,הרה"ק רבי צווייטע וועלט מלחמה.
געגליטשט און איז אפגעפארן קיין משה קליערס זי"ע – וואס איז (כידוע איז ער געווען א ידיד נאמן ואדוק צום
גאון ישראל הקדוש רבי אלחנן וואסערמאן זי"ע
אמעריקע .יארן שפעטער האט געווען נערץ ביי אלע גדולי הדור
הי"ד .עס איז ידוע ווי אזוי רבי אלחנן האט אים
אים רבי ישראל שמעון געטראפן – איז באקאנט מיט דעם וואס אזוי מורא'דיג מחשיב געווען ,און פלעגט בארגן
און זיך גענומען שמועסן מיט רבי יוסף צבי דושינסקי זי"ע האט זיינע כתבים און חידושים .ווי אויך איז באקאנט
אים .יענער האט אים געזאגט אז געזאגט ווען ער איז געווארן רב וואס דער הייליגער בריסקער רב זי"ע האט
נישט קיין חילוק אין וואסערע נאראין ירושלים ,אז ער האט עס ָ געזאגט הגדרות נוראות אויף רבי משה מידנער.
מצב ער איז געווען ,האט ער שבת אנגענומען אויפ’ן דעת אז עס איז ער האט זיך אויסגעדריקט אז זיין טאטע ,רבי
חיים בריסקער זי"ע ,האט ארויסגענומען א
שטענדיג געהיטן און מדקדק דא רבי משה קליערס אין טבריא
בלאט פון זיין געוואלדיגן חיבור אויפ’ן רמב"ם,
געווען בקלה כבחמורה. מיט וועמען ער וועט זיך קענען ווייל בשעת ער האט עס איבערגעזאגט פאר רבי
האט אים רבי ישראל דורכשמועסן יעדע זאך. משה מידנער ,האט ער געזען אז רבי משה איז
שמעון געפרעגט" :וואס איז די עס איז אויך ידוע אז דער 'לב נישט אזוי צופרידן פונעם חידוש).
סיבה דערפאר?" האט ער אים שמחה' פון גור זי"ע האט זיך רבי משה מידנער איז געווען
געענטפערט" :איך פארשטיי אויסגעדריקט אז זיין טאטע ,דער נחשב ביי די חבריא ממש ווי א רבי,
נישט ,רבי ישראל שמעון ,ווער 'אמרי אמת' זי"ע איז געווען א און ער האט זיך אויסגעדריקט א
עס האט אמאל געדאוונט שבת חסיד פון רבי משה קליערס .אויך הגדרה אויף רבי לעזשאר ,וואס
מיט רבי לעזשאר ,ביי דעם איז דער סאטמארער רב זי”ע האט דאס וועט אונז אריינפירן אינעם
אוממעגליך ער זאל פוגם זיין אין אים מורא'דיג מפליא געווען און 'חנווני של בושם' פון דעם גרויסן
קדושת שבת?!..”. געזאגט געוואלדיגע דיבורים צדיק.
מען דארף גוט צונעמען אזא פון קרבה און הפלגות אויפ’ן עס איז ידוע אז ווען רבי
מעשה :מען רעדט דא פון א יונגל, טבריא'ער רב. לעזשאר האט געדאוונט איז ער
א בחור'ל ,וואס האט קיינמאל עכ"פ ,האט רבי משה קליערס געווען א לפיד אש ,אבער נישט
נישט אויסגעטוישט קיין ווארט געזאגט ,נאכדעם וואס רבי נאר 'על הכלל כולו נאר פאר זיךָ , ָ
מיט רבי לעזשאר .רבי לעזשאר לעזשאר איז אוועק און מען האט יצא' – ער האט אנגעפלאקערט
האט אים קיינמאל נישט מדריך מכבד געווען א צווייטן צו זינגען דעם גאנצן בית המדרש .אויף דעם
געווען ,און יענער איז געווען ווייט ביי שלש סעודות דעם זמר 'קה האט רבי משה מידנער געזאגט א
פון א בעל השגה ,און איז נעבעך אכסוף' במקום רבי לעזשאר ,האט הגדרה ,אז "רבי לעזשאר איז דער
שפעטער געפארן קיין אמעריקע. זיך רבי משה קליערס אנגערופן: הייליגער זולל וסובא".
21 פ+רדס ה+תור+ה
טבריא א 'דאקטער בערגער' .דער האבן ביי כל נדרי אזא הרגשה!" אבער דער פייער פון רבי לעזשאר
דאקטער האט אמאל געזאגט און צומאל פלעגט רבי מאטל אום שבת קודש איז געווען אזא
פארן ברכת אברהם" :עה ,וואו ַ זאגן" :הלואי זאל איך האבן ביי מין פייער ,אז עס האט אים פשוט
מאכט מען נאך אזעלכע אידן ווי נעילה אזא הרגשה וואס רבי צוגענומען די בחירה! נישט קיין
רבי לעזשאר?" לעזשאר האט געהאט ווען ער האט חילוק אין וועלכע נידריגע מצב ער
פאר דעם ברכת אברהם איז געזאגט 'השכיבנו' ביי א וואכעדיגן איז געווען ,האט ער קיינמאל נישט
דאס געווען א וואונדער :פון וואו דאווענען!" געקענט מחלל שבת זיין .דאס איז
ווייסט דאקטער בערגער וואס עס געווען דער כח פון רבי לעזשאר.
טוט זיך מיט רבי לעזשאר? האט דער פייער ביים דוכנ'ען און
ער דען א השגה אין אזא עובד ה'? דביקות למעלה מן הטבע די געוואלדיגע עבודת
האט ער אים געפרעגט" :נו ,וואס התפילה
גייט דא פאר?" יעצט לאמיר אריינגיין אין יו”ט
סוכות ,צו זען וואס עס האט זיך רבי מאטל סלאנימער זי"ע,
האט ער אים פארציילט ,אז אפגעטון ביי רבי לעזשאר. וואס איז כידוע געווען 'גבורות
רבי לעזשאר איז אמאל געקומען שבקדושה' און א מורא'דיגע אש
צו אים און ער האט געדארפט כידוע איז רבי לעזשאר געווען
קודש ,פלעגט זאגן הגדרות אויף
דורכפירן אן אפעראציע ,אבער א כהן ,פלעגט ער דוכנ'ען .רבי
נאר נאכדעם וואס עס איז צדיקים ָ
ער האט אים געוואלט איינשלעפן ישראל שמעון קאסטעלאניץ זי"ע שוין געווען מנופה בי"ג נפות .עס
פריער .רבי לעזשאר אבער - פארציילט אז ער געדענקט איין איז דא א מורא'דיגע מעשה איבער
אזוי ווי עס איז געווען דער דרך מאל ווען עס האט אריינגערעגנט א הגדרה וואס רבי מאטל האט
פון אסאך צדיקים -האט זיך אין 'כולל רייסין' -אינעם געזאגט .עס איז געווען אויף די
נישט געלאזט איינשלעפן .דער סלאנימער שטיבל -פונקט ביי עלטערע יארן ווען רבי מאטל איז
דאקטער האט אים געזאגט אז דעם פלאץ וואו די כהנים פלעגן שוין אוועקגעצויגן פון טבריא און
עס איז אוממעגליך צו מאכן די דוכנ'ען .כדי זיי זאלן נישט דארפן געגאנגען וואוינען אין ירושלים.
אפעראציע אזוי ,ווייל אויב ער שטיין אינמיטן דעם וואסער ,האט
הושענא רבה נאכן דאווענען
וועט נישט זיין איינגעשלעפט, מען פאר יו”ט אהינגעלייגט א
– רבי מאטל האט געענדיגט
וועט ער שפרינגען אינמיטן און ברעט.
פרי – איז ער געגאנגען מיט
מען וועט נישט קענען ענדיגן ווען עס איז געקומען צייט צו זיין באגלייטער צו איינע פון די
דעם ניתוח .האט אים רבי לעזשאר דוכנ'ען און רבי לעזשאר האט מיט גרעסטע גאוני וצדיקי הדור אין
געזאגט" :זארג דיך נישט .זאג מיר זיין פייער אנגעהויבן די ברכה, ירושלים עיר הקודש צו הערן
נאר ווען דו ווילסט אנהייבן ,און ָ האט ער געגעבן אזא שפרינג ,אז זיין תפילה .בשעת ער איז דארט
אלעס וועט זיין בסדר”. ר' ישראל שמעון זאגט אז די גאנצע געווען ביים דאווענען ,איז רבי
פאר דער דאקטער האט ברעט האט זיך איבערגעדרייט און מאטל ארויס פון די כלים ,ביז ער
אנגעהויבן דעם ניתוח ,איז רבי מען האט געהערט ווי רבי לעזשאר האט פארגאסן טייכן טרערן.
לעזשאר אריין אין זיין טיפן, פלאטשקעט אינעם וואסער... אויפ’ן וועג אהיים האט ער
קאכעדיגן דביקות .דער דאקטער ער האט אבער צוגעלייגט ,אז נישט אויפגעהערט צו רעדן מיט
זאגט ,אז דורכאויס די גאנצע רבי לעזשאר האט בכלל נישט גרויסע הפלגות איבער דעם צדיק.
צייט וואס ער האט געמאכט די געוואוסט וואס דא טוט זיך; ער איז זיין באגלייטער ,וואס איז געווען
אפעראציע ,האט זיך רבי לעזשאר נישט געווען 'בהאי עלמא' .א גאנץ א פלאם-פייערדיגער סלאנימער
נישט געגעבן קיין ריר! ער איז דאווענען און אויך נאכן דאווענען חסיד ,האט אים געפרעגט" :אם כן,
דארטן געווען ממש 'כאבן דומם'. האט ער אפילו נישט מרגיש במה הנחת לרבי לעזשאר?"
פלוצלינג פרעגט אים רבי לעזשאר: געווען אז ער האט אריינגעטאנצן כידוע פלעגט רבי מאטל רעדן
"איר האט שוין געענדיגט?.”.. אין א שלולית מים. אויף רבי לעזשאר דברים נוראים.
דעמאלטס האט דער דאקטער כדי דאס בעסער צו פארשטיין, האט זיך רבי מאטל אנגערופן:
געזאגט" :האב איך געזען מיט וועל איך פארציילן א מעשה וואס נאנט צו א "ווי קומט דאס בכלל ָ
וועמען מיר האבן דא צו טון” .דאס דער 'ברכת אברהם' זי"ע האט פשוט'ע 'השכיבנו' פון רבי לעזשאר
איז געווען דער פשט פון דעם נאכגעזאגט .עס איז געווען אין אינמיטן א וואך? הלואי זאל איך
פ+רדס ה+תור+ה 22
וואס איז טאקע די מעשה מיט בראנפן ...ער האט פארציילט פארן וואס ער האט זיך אויסגעדריקט
די נענועים פון רבי לעזשאר? יסוד העבודה אז דער רבי לעזשער צום ברכת אברהם" :איך בענק זיך
הערט א מעשה. איז די גאנצע וועג געווען מיט א נאך רבי לעזשער” .דער קאך אין
ווי מיר האבן שוין מסביר פנים רויט ווי פייער ,און ער האט זיין עבודה איז געווען אזא פלאם
געווען ,איז די עבודת הקודש פון געקאכט ממש ווי א שיכור. פייער ,אז אפילו זיין רבי ,דער 'יסוד
רבי לעזשאר געווען ממש ווי פון א האט זיך דער הייליגער יסוד העבודה' ,האט זיך אויסגעדריקט
מלאך ושרף .ווען עס איז געקומען העבודה אנגערופן" :גערעכט, אויף אים אז "רבי לעזשער איז
יו”ט סוכות ביי די נענועים ,האט גערעכט ,ער האט טאקע מקיים דעם 'עבדו את ה' בשמחה'!"
רבי לעזשאר שטענדיג געהאט געשיכור'ט ,אבער נישט פון וויין
א גאנצע קעסטל מיט לולבים. און נישט פון בראנפן .ער האט דער פלאם פייער אויפ’ן וועג
פארוואס? ווייל ווען ער האט געשיכור'ט פון תורה און תפילה; צום רבי'ן
אנגעהויבן צו שאקלען דעם לולב ער האט געשיכור'ט ווייל ער האט
מיט אזא אש קודש ,פלעגט ער זיך געוואלט אנגרייטן פאר די
הייליגע טעג”. עס איז געווען איין יאר ווען
ממש צעקלאפן און פוסל'ען דעם
רבי לעזשער איז געפארן פון
לולב .ממילא האט ער געמוזט אזוי ווי דער הייליגער טבריא צו זיין רבי'ן ,דעם הייליגן
כסדר טוישן צו פרישע לולבים. האט זי"ע לעכאוויטשער יסוד העבודה ,קיין חוץ לארץ
איין יאר חול המועד סוכות, געטייטשט אויפ’ן פסוק (שיר
אויף די ימים נוראים .ווען ער איז
זעט דער ברכת אברהם ווי רבי "אכְ ל ּו ֵר ִעים ְׁשת ּו וְ ׁ ִשכְ ר ּו
השירים ה ,א) ִ אנגעקומען ,האט אים דער יסוד
לעזשאר איז אינגאנצן צעקאכט. דּ וֹ ִדים" -אז מען דארף 'עסן און העבודה געזאגט" :איך וויל דו
ער פרעגט אים" :רבי לעזשאר, טרינקען' דעם חודש אלול ,וואס זאלסט פארן אויף ראש השנה
וואס גייט פאר? מיט וואס קען איז די ראשי תיבות 'אני לדודי
מא ׁש” .האט ערצו די אידן אין ָ
איך דיר העלפן?" האט אים רבי ודודי לי' .און ווי אזוי דארף מען עס
געזאגט פארן רבי'ן" :איך בין דאך
לעזשאר געזאגט אז ער האט עסן און טרינקען? ִׁ"שכְ ר ּו דּ וֹ ִדים"
געקומען צום רבי'ן!" האט דער
שוין מער נישט קיין כשר'ן לולב. -מען דארף שיכור ווערן פון דעם
רבי געענטפערט" :איך דארף
האט דער ברכת אברהם געזאגט: 'דודי'!
מא ׁש ,וואס שיקן
אז די אידן פון ָ
"בסדר ,איך האב פאר דיר א און דאס איז טאקע געווען רבי געלט קיין ארץ ישראל ,זאלן וויסן
לולב" ,און רבי לעזשאר איז ממש לעזשאר. פאר וועמען זיי שיקן” .דער יסוד
אויפגעלויכטן געווארן. העבודה האט אליין געזוכט און
דער ברכת אברהם האט אים די הייליגע נענועים פון רבי געדונגען א פיאקער -א גוי'אישער
אבער געגעבן א תנאי :ער זאל לעזשאר בעל עגלה -ער זאל נעמען רבי
שאקלען דעם לולב זייער בנחת, לאמיר יעצט צוריקגיין צום לעזשער ערב ראש השנה צו דער
ווייל ער דארף נאך דעם לולב פאר יו”ט סוכות ,צו די הייליגע נענועים מא ׁש.
שטאט ָ
זיך און פאר זיין שטוב ,און ער פון רבי לעזשאר .די מעשה האט רבי לעזשער איז ארויף אויפ’ן
וויל אז עס זאל בלייבן כשר פארן דער ברכת אברהם פארציילט, פיאקער ,און פארשטייט זיך ,אזוי
גאנצן יו”ט .האט אים רבי לעזשאר און עס איז א מעשה נורא .דער ווי עס איז געווען ערב ראש השנה,
צוגעזאגט" :בסדר ,איך זאג דיר צו, הייליגער 'בית ישראל' פון גור ,זינט האט ער אנגעהויבן צו ברענען און
איך גיי מיך יעצט איינהאלטן” .רבי ער האט געהערט די מעשה פונעם קאכן; זיין פנים איז געווארן רויט
לעזשאר האט גענומען דעם לולב ברכת אברהם ,פלעגט ער יעדעס ווי א פלאם פייער די גאנצע וועג.
און ער האט זיך געפרייט דערמיט מאל ווען ער האט זיך געטראפן ווען ער איז אנגעקומען קיין מאש,
אזוי ווי 'כמוצא שלל רב'. מיט אים כסדר פרעגן" :אפשר איז דער בעל עגלה צוריקגעפארן
ווען עס איז געקומען צום קענט איר מיר נאכאמאל פארציילן קיין סלאנים .ווען ער איז אריין
ערשטן 'הודו' ביי הלל ,איז רבי די מעשה מיט רבי לעזשאר'ס צום יסוד העבודה נעמען זיין
לעזשאר האט געגעבן אזא שפרינג נענועים?" ער פלעגט אים אפילו פארןגעהאלט ,האט ער געזאגט ַ ַ
און אנגעהויבן שאקלען דעם לולב בעטן ער זאל נאכמאכן פיזיש ווי רבי'ן אז דאס איז דאס ערשטע
מיט א געוואלדיגע התלהבות ,און אזוי רבי לעזשאר האט געמאכט מאל וואס ער זעט א איד זאל אזוי
דערביי געגעבן א קנאק אריין אין די נענועים. שיכור'ן און טרינקען וויין און
23 פ+רדס ה+תור+ה
ווערן אזוי צעקאכט ,אז ער פלעגט הקודש פון דעם מלאך ושרף ,רבי די וואנט ,ביז דער לולב איז שוין
ארויפטאנצן אויפ’ן טיש .דער לעזשאר. געווארן "פסול לכל הדעות"...
זקן שבחבורה ,דער ענק ברוח, ביי שמחת בית השואבה איז דער הייליגער בית ישראל
פלעגט ארויפטאנצן אויפ’ן טיש זיין עבודת הקודש געווען ממש פלעגט בעטן פונעם ברכת אברהם
ווי א יונגערמאן און אזוי זינגען און למעלה מדרך הטבע .ער האט ער זאל אים איבערדערציילן די
מיטשלעפן דעם גאנצן עולם .דאס נישט געקוקט אויף זיין כבוד, מעשה ,און נאכמאכן די תנועות
זענען געווען די אמאליגע חסידים ממש בחינת דוד המלך וואס איז און דעם ניגון ווי אזוי רבי לעזשאר
פון די סלאנימער חברייא ,ווי מיר געווען 'מפזז ומכרכר' און זיך מבזה האט געזאגט 'הודו'.
האבן שוין געשמועסט ,זיי זענען געווען פאר כבוד שמים ,אזוי ווי
נישט בלויז געווען חסידים ,זיי דער הייליגער רמב"ם שרייבט סוף שמחת יו”ט און שמחת בית
זענען געווען "רבי'ס פון רבי'ס”. הלכות לולב ,אז ווען מען פרייט זיך השואבה
דער אייבערשטער זאל העלפן מיט א שמחה של מצוה בעבודת ה',
מיר זאלן זוכה זיין אז עס זאל אין זאל מען נישט זוכן אייגענע כבוד
אונז אריינגיין דער 'ריח הבשמים' און נישט קוקן וואס אנדערע זאגן. כידוע פלעגט רבי לעזשאר
פונעם 'חנווני של בושם' פון די רבי לעזשאר פלעגט טאנצן עולה זיין 'חתן תורה' אין 'כולל
הייליגע סלאנימער חברייא .די ממש ווי א יונגער בחור און פלעגט רייסין' אין דעם סלאנימער
עבודת הקודש פון דעם מלאך אויך מאכן קאזשעקלעך .עס איז שטיבל .איין יאר ,נאכדעם וואס
ושרף רבי לעזשאר זאל אונז באקאנט אז אפילו די גרויסע רבי לעזשאר איז עולה געווען
העלפן מיר זאלן זיך אנפלאמען צדיקים פון די פריערדיגע דורות חתן תורה ,איז ער נאכן דאווענען
בתורה ,בעבודה ,במצוות ,בשבת פלעגן מאכן קאזשעקלעך .וכידוע אהיימגעגאנגען באגלייט דורך רבי
קודש וביו”ט. עפ"י עדותו פון הרה"ק מנאסויד ישראל שמעון קאסטילאניץ.
מיר זאלן זיך אנצינדן אין די זי"ע אז דער הייליגער צאנזער רב רבי לעזשאר ,וואס איז געווען
עבודת השמחה ,אזוי ווי זיין רבי זי"ע פלעגט מאכן קאזשעקלעך אין זיין אייגן וועלטל ,אין זיין עולם
דער הייליגער 'יסוד העבודה' זי"ע ביי די הקפות שמחת תורה (עי' בספר המלאכים און עולם השרפים,
האט געזאגט אויף אים" :מיין חסיד 'גדולת יהושע' ח"א דף מ"ה). האט פון גרויס שמחה איבערן
רבי לעזשאר איז מקיים 'עבדו את מאל ווען רבי לעזשאר האט איין ָ זיין חתן תורה אנגעהויבן טאנצן
ה' בשמחה'" .אויך דער הייליגער געמאכט א קאזשעקל און געוואלט אינמיטן גאס ...די אראבער האבן
קאברינער זי"ע האט געזאגט זיך אויפהייבן ,האט מען געהערט זיך אפגעשטעלט קוקן וואס דא
אויף רבי לעזשאר" :אל הנער ווי ער זאגט צו זיך אליין" :נבילה, גייט פאר ,און ווען רבי לעזשאר
הזה התפללתי" .אזעלכע הגדרות הייב דיך אויף!" דאס איז געווען האט באמערקט ווי זיי קוקן
האבן די גדולי עולם און ענקי דער מלאך אלוקים .מצד אחד האט מיט וואונדער אויף עמיצן וואס
הרוח געזאגט אויף אים .ווען מיר ער געדינט דעם אייבערשטן ווי א טאנצט אינמיטן גאס ,האט ער זיך
דערציילן די עבודות און סיפורים מלאך ושרף ,און מצד השני איז ער אנגערופן צו רבי ישראל שמעון:
און ווערן נתעורר ,איז ער אוודאי א געווען ממש א 'לב נשבר ונדכה' ,אז "וואס וואונדערן זיי זיך? איך בין
מליץ יושר פאר אונז .בעזרת השם ער האט געשריגן אויף זיך אזעלכע דאך היינט אזוי ווי א חתן ביום
וועט עס נקלט ווערן אין אונז ,אז ווערטער כדי זיך אויפצושטעלן. חופתו ,און א חתן טאנצט דען
מיר זאלן אויך גיין אין דעם וועג צו ביי שמחת בית השואבה איז זיין נישט? ווער קוקט ָאן מאדנע א חתן
דינען דעם אייבערשטן בשמחה ברען און פייער געווען עד להפליא. וואס טאנצט ביום חופתו?”..
ובהתלהבות. אינמיטן דעם טאנץ פלעגט ער דאס איז געווען די עבודת
פ+רדס ה+תור+ה 24
בדרכי רבותינו
די הייליגע סוכה פון רבי מאטעלע ראחמיסטריווקער זי"ע
און איר היסטאריע
רייע פון רבי משה קאריסטשובער האט אליין געהערט פון הגה"צ ר' די מקורות פון די מעשה
זי"ע האט ער געזאגט" :איך האב מרדכי אהרן שענבערגער ,וואס
גע'ירש'נט דעם 'גארנישט' – די ער האט דאס געהערט פון זיין מיר גייען פארציילן א סיפור
ענווה” .ווען עס איז געקומען די שוועסטער-קינד ,וואס האט עס נורא איבער די סוכה פונעם הייליגן
רייע פון רבי יוחנ'טשע -וואס ער געהערט פון זיין פעטער ,מיט רבי מאטעלע ראחמיסטריווקא
איז געווען דער יונגסטער -האט וועמען די מעשה אליין איז געשען. זי"ע ,וואס ער האט געהאט בירושה
ער זיך אנגערופן" :און איך האב פון זיין טאטן רבי יוחנ'טשע (הראשון)
גאר גרויסער אוצר,דאס איז א ָ
גע'ירש'נט דעם 'גארנישט פונעם זי"ע ,און ער פון זיין טאטן דער
ווייל די מעשה וואס מיר גייען
גארנישט'"... טשערנאבלער מגיד זי"ע ,און ער
פארציילן איז זייער באקאנט,
רבי יוחנ'טשע האט געהאט פון זיין טאטן דער הייליגן 'מאור
אבער מיט וועמען עס איז געשען
פיר קינדער ,מלאכי אלקים. עינים' זי"ע ,און ער פון זיין טאטע
איז נישט אזוי ידוע .דא האבן מיר
דער עלטסטער איז געווען רבי רבי צבי זי"ע ,און ער פון זיין טאטע
געטראפן ַאן אוצר אז די מעשה איז
טעפ ָאלער זי"ע ,דער זלא ּ ַ דוד רבי נחום גאון ,וועמען מען האט
געשען מיט א משפחה מיטגליד
צוייטער איז געווען רבי מאטעלע גערופן 'רבי אדם בעל שם' .אין
פון ר' מרדכי אהרן שענבערגער,
ראחמיסטריווקא זי"ע ,איבער ספר 'שבחי הבעש"ט' שטייט אז
וועלכער האט מקבל געווען די
וועמען מיר גייען פארציילן דער הייליגער בעל שם הק' זי"ע
מעשה איש מפי איש.
די מעשה .ער איז געווען דער האט געלערנט די 'כתבים' פון רבי
איידער מיר פארציילן די נחום גאון אינאיינעם מיט ר' נחום,
זיידע פונעם סקווערער רבי'ן מעשה ,וועלן מיר מקדים זיין
זי"ע ,ווייל זיין זון ,רבי ּפיניעלע און ווען רבי נחום גאון איז נפטר
עטליכע קורצע סיפורים כדי געווארן ,האט ער איבערגעגעבן
אוסטילא זי"ע ,האט חתונה זיך אביסל צו באקענען מיט די
געהאט מיט די טאכטער פונעם די כתבים פאר'ן הייליגן בעל שם
הייליגע גזע פון וועמען מיר רעדן הקדוש.
בעלזער רב ,הרה"ק רבי ישכר דא.
דוב זי”ע ,און זיי האבן געהאט א כאטש ער האט דאס נישט
טאכטער ,די רעבעצין טראנא די גזע הקודש פון טשערנאבל געוואלט פארקויפן פאר כל הון
ע"ה ,וואס האט חתונה געהאט דעלמא ,האט ער פון די אנדערע
און ראחמיסטריווקא
מיט'ן סקווערער רבי'ן זי"ע .קומט זייט ,ווען עס איז געקומען צו טון
אויס אז די סקווערער גזע זענען עס איז באקאנט אז דער א טובה פאר א צווייטן איד ,נישט
אייניקלעך פון רבי מאטעלע הייליגער טשערנאבלער מגיד געטראכט קיין מינוט און אלעס
ראחמיסטריווקא. זי"ע האט געהאט קינדער מלאכי אוועקגעגעבן כדי צו ראטעווען א
דערנאך איז געווען דער אלקים .דער עלטסטער איז געווען צווייטן.
נחומ'טשע רבי ברודער רבי אהרן טשערנאבלער זי"ע ,און די מעשה ווערט געברענגט אין
ראחמיסטריווקא זי"ע ,פון וועמען דער יונגסטער איז געווען רבי ספר 'ירושלים של מעלה' און אין
עס איז ארויסגעקומען די גאנצע יוחנ'טשע ראחמיסטריווקער זי"ע. נאך פלעצער .אבער מיר ווילן דא
גזע ראחמיסטריווקא ,רבותיהם עס איז ידוע אז ער האט זיך צולייגן אז הגה"צ ר' ישראל חיים
ולדורותיהם ביז היינטיגן טאג, אויסגעדריקט ,אז דער טאטע האט אשרי שליט"א ברענגט אין זיין
אין ירושלים און אין אמעריקע, איבערגעלאזט פאר יעדן קינד א ספר 'שיח זקנים' (ח"ב דף ע"ג) מער
זיי זענען אלע אייניקלעך פון ירושה ,און ווען עס איז געקומען די פרטים איבער די מעשה ,וואס ער
25 פ+רדס ה+תור+ה
שטאט בעלזא ווען רבי מאטעלע הייליגע הענט געציטערט ,און ער רבי נחומ'טשע .דער דריטער
ראחמיסטריווקא – דער טאטע פון פלעגט אויספירן" :זיי זענען אלע ברודער איז געווען רבי וועלוועלע
רבי ּפיניעלע וואס איז געווען ַאן געווען מלאכים ממש ,מלאכים ראחמיסטריווקא זי"ע ,אויף וועמען
איידעם אין בעלזא – איז געקומען ממש!"... דער סטייפלער זי"ע האט געזאגט
זיך געזעגענען פונעם הייליגן אז אינדערהיים אין רוסלאנד איז
בעלזער רב ,הרה"ק רבי ישכר דוב די געוואלדיגע עבודת הקודש האט ער גע'שמ'ט אלס א גאון
זי"ע און פון זיין זון פאר’ן גיין קיין פון רבי מאטעלע הגאונים.
ארץ הקודש. די אלע דריי ברידער זענען,
דער הייליגער רבי ישכר דוב גראמען אין ּפא ָ
ָ צוליב די
האט זיך דעמאלטס אנגערופן אין רבי מאטעלע ראחמיסטריווקא
אוקריינא ,עולה געווען קיין ארץ
שטוב ,איידער ער איז אריין צום איז געווען א מלאך אלקים צבקות.
ישראל .קודם איז רבי מאטעלע
טיש ליל שבת קודש" :איך דארף פון איין זייט איז זיין פשטות און ארויפגעגאנגען אין יאר תרס"ה,
האבן א שטארקע הכנה ,ווייל עס באהאלטנקייט געווען מורא'דיג, שפעטער איז רבי נחומ'טשע
איז צו מיר געקומען עמיצער וואס מען האט גארנישט געקענט ארויפקומען אין תרפ"ו ,און
האט נישט געגעסן פערציג יאר!” ארויסזען .זיין דאווענען איז נישט דערנאך איז רבי וועלוועלע
געווען מיט קיין חיצוניות'דיגע ארויפגעקומען אין תרצ"ד.
רבי פייוול איז געווען זייער
תנועות ,און זיין לערנען איז געווען
נייגעריג און איז געלאפן זען די אין ספר 'אמרות טהורות' (סיפורי
גאר באהאלטן .פונדעסטוועגן ָ
צורה פונעם הייליגן רבי מאטעלע. קודש ח"א דף רס"ב) ,ברענגט דארטן
האט זיין עבודת הקודש
ער האט דערציילט אז עס האט דער ראחמיסטריווקא רבי זי"ע אז
ארויסגעשיינט ווי די זון אינמיטן
אויסגעזען ווי ער וואלט יעצט ער האט געהערט פונעם הייליגן
טאג.
געגעסן 'א גאנצע קאטשקע'... בעלזער רב ,הרה"ק מהר"א זי"ע,
אין 'שיח זקנים' ווערט וואס האט אמאל געזאגט צו זיין
דער טשערנאבלער רבי
דערציילט ,אז ער האט געהערט טאטן רבי יוחנן'טשע זי"ע ,אז זיין
שליט"א האט צוגעלייגט ,אז
פון הרה"ק דער ראחמיסטריווקער טאטע רבי ישכר דוב זי"ע פלעגט
עס איז מקובל פון זיינע אבות
רבי זי"ע בעל 'אמרות טהורות', ּפראווען דעםַ נאכן
אסאך רעדן ָ
הקדושים אז רבי מאטעלע
ראחמיסטריווקא האט נישט אז דער 'פראנקפורטער' – דער טיש פונעם הייליגן טשערנאבלער
געגעסן און געטרונקען א גאנצן הייליגער רבי ישראל פון סטאלין מגיד מיט זיינע הייליגע קינדער,
טאג ,ערשט חצות לילה האט ער זי"ע ,וואס איז געווען א פלומעינק ובפרט וועגן זיין זיין רבי אהרן
אביסל געטרונקען ,און דאס איז פון רבי מאטעלע ראחמיסטריווקא טשערנאבלער.
עס. – האט געזאגט אזוי:
ער האט צוגעענדיגט מיט די
נאך א זאך האט דער "עס איז באקאנט אז רבי ווערטער" :דער טאטע ז"ל פלעגט
ראחמיסטריווקער רבי זי"ע מאטעלע פלעגט פאסטן משבת רעדן פונעם טשערנאבלער מגיד
דערציילט ,אז ר' וועלוול אייזנבאך לשבת ,פונדעסטוועגן האט זיין און זיינע קינדער גאנצע שעה'ן.
זצ"ל -מנקיי הדת שבירושלים - פנים געלאכטן כאילו ער וואלט און פונעם פעטער רבי יוחנן'טשע
האט אים געזאגט ,אז מוצאי שבת יעצט געגעסן א סעודה" .דער מיט זיינע קינדער פלעגט ער
קודש פלעגט ער עסן איין לעפעלע פראנקפורטער האט אויסגעפירט: שמועסן גאנצע האלבע שעה'ן".
קאשע מיט פיר-פינף בּ ָאנדלעך, "איך האב געזען אסאך וואס האבן און ווען ער האט געענדיגט
און דאס איז געווען זיין גאנצע געפאסט משבת לשבת ,אבער אזא ַ פארציילן די סיפורים ,פלעגט ער
מאכל פאר א גאנצע וואך .דאס שיינע צורה ווי רבי מאטעלע האב זאגן" :סאמע מלאכים ,סאמע
הייסט ,געטרונקען האט ער ביי איך נישט געזען”. מלאכים!" (-לויטערע מלאכים ,לויטערע
חצות לילה ,אבער געגעסן האט ער מלאכים!).
נאר מוצאי שבת ביי מלוה מלכה ָ
נישט געגעסן פערציג יאר!
דער בעל 'אמרות טהורות'
איין לעפעלע ,וואס האט אים דער טשערנאבלער רבי שליט"א צייכענט צו ,אז ווען ער פלעגט
געדארפט האלטן א גאנצע וואך. פון ארץ ישראל האט נאכגעזאגט הערן דער בעלזער רב זי"ע ,רעדן
דער ראחמיסטריווקער רבי פון וואס ער האט געהערט פון ר' וועגן די טשערנאבלער קינדער
ארץ ישראל ,הרה"ק רבי ישראל זאק ז"ל :ער איז געווען אין
פייוול'ע ַ און אייניקלעך ,האבן זיינע צוויי
פ+רדס ה+תור+ה 26
דאווענען .אין זיינע שפעטערע געלט ,אבער ער האט געהאט א מרדכי זי"ע ,האט דערציילט ,אז
יארן האט ער זוכה געווען צו טאן געוואלדיגע ירושה .איינע פון די ווען רבי מאטעלע ,פלעגט עסן
די עבודה ווען ער איז נאך געווען זאכן אין זיין ירושה זענען געווען די כזיתים ליל פסח ,איז זיין פנים
מעוטף בטלית ומעוטר בתפילין. 'זיבן ברעטער' פון די סוכה פונעם רפלאמט ווי א 'לַ ּ ִפיד ֵא ׁש'.
ַ פא
געווען ַ
עס איז פארשטענדליך אז אין דעם הייליגן מאור עינים זי"ע .דער אבער וויבאלד ער איז נישט געווען
כח הציור זענען געווען באהאלטן מאור עינים האט עס באקומען צוגעוואוינט צו עסן ,פלעגט ער
געוואלדיגע און הויכע סודות. בירושה פון זיין טאטע רבי צבי, אויסברעכן די כזיתים ,און עס האט
דער באוואוסטער חסיד ר' חיים וואס האט דאס גע'ירש'נט פון געדויערט עטליכע חדשים ביז זיין
הערש אייזנבאך זצ"ל מנקיי הדעת זיין טאטן רבי נחום גאון .דעם רבי גוף איז צוריק געקומען צו זיך.
שבירושלים ,וואס ער איז געווען נחום גאון פלעגט מען רופן 'רבי דער סקווערער רבי זי”ע
כידוע אדוק ומקושר צום הייליגן אדם בעל שם'. האט דערציילט ,אז ווען עס איז
רבי מאטעלע ראחמיסטריווקא, די זיבן ברעטער זענען געקומען די טעג פון שובבי"ם,
האט זייער שטארק מפציר געווען אריבער בירושה צום הייליגן איז געווען איינער פון די
ער זאל אים אויסזאגן דעם טעם, טשערנאבלער מגיד ,און נאכדעם געהויבענע חסידים וואס האט
אבער רבי מאטעלע האט אים האט דאס זיין יונגסטער זון ,רבי געוואלט נאכמאכן דעם זיידן
נישט אויסגעזאגט דעם טעם. ראחמיסטריווקא, יוחנ'טשע פאסטן משבת רבי מאטעלע און ַ
איינמאל האט ער אים זייער גע'ירש'נט .רבי מאטעלע האט לשבת .דער סקווערער רבי האט
שטארק געבעטן ,האט ער אים עס גע'ירש'נט פון זיין טאטן און אויסגעפירט :דעם ערשטן טאג
פארציילט די מעשה :נאך זיין עס מיטגעברענגט קיין ירושלים. איז אלעס דורכגעגאנגען בשלום,
חתונה האט זיך אסאך מאל אין זיין סוכה האט רבי מאטעלע דעם צווייטן טאג האט זיך יענער
פאסירט אז נאכן דאווענען האט געשטעלט די אלע זיבן ברעטער שוין געשפירט גאר שוואך ,דעם
ער זיך נישט געקענט צו זיך ביים מזרח וואנט ,און אויף יעדע דריטען טאג איז ער שוין געלעגן
קומען מחמת גרויס דביקות וואס ברעט איז געווען אויפגעשריבן אין בעט און געמוזט איבעררייסן
ער האט געהאט ביים דאווענען, איינע פון די זיבן ספירות :חסד, דעם תענית ...אבער דער זיידע רבי
ביז ס'איז אנגעקומען צו א מצב גבורה ,תפארת ,נצח ,הוד ,יסוד, מאטעלע האט געהאט א פרייליך
פון סכנת נפשות ממש .איז ער מלכות .לויט ווי עס איז מקובל, פנים א גאנצע וואך!
אריינגעגאנגען צו זיין טאטן, האט די ספירות געשריבן רבי צבי, רבי שמעון קאסטעלאניץ זי"ע
דעם הייליגן רבי יוחנ'טשע דער זון פון רבי נחום גאון. האט נאכגעזאגט ,אז רבי דוד'ל
ראחמיסטריווקא ,און ער האט בידערמאן פון ירושלים זי"ע האט
די הייליגע ציורים און סודות "פאסטן משבת לשבת איז געזאגטַ :
אים געבעטן ַאן עצה .האט ער אים
געזאגט אז ער זאל עוסק זיין אין
פון דער סוכה איין זאך ,אבער האבן אזא רויטע
א דבר גשמי ,און מיט דעם וועט רבי מאטעלע איז כידוע געווען פאסטן ביי קידוש? נאכ'ן ַ
גענאק ָ
ער זיך משיב זיין נפשו און נישט א געוואלדיגער 'בעל מצייר' ,און דאס איז שוין א חידוש!"
אויסגיין פון דביקות .און ממילא עס געפינען זיך נאך ביזן היינטיגן
וועגן דעם איז ער עוסק אין די טאג הערליכע בילדער וואס ער
די ירושה פון די זיבן
ציורים יעדן טאג נאכ'ן דאווענען. אליין האט געמאלן. ברעטער פונעם מאור עינים
רבי מאטעלע האט צוגעלייגט אין ספר 'שופרי' דרבי יוחנן' דאס איז די הקדמה צו די
קליינטשיגע ַּ'תגִ ים' אויף די אותיות, (פרק י"ח) ווערט געברענגט בשם מעשה ,כדי מיר זאלן פארשטיין
נאר געקענט זען וואס מען האט ָ דעם ראחמיסטריווקער רבי'ן כאטש ַאן 'אפס קצהו' פון די
מיט א פארגרעסערונג גלאז ,און זי"ע ,אז זיין זיידע רבי מאטעלע לעכטיגקייט פונעם גרויסן
קיינער האט נישט געוואוסט די ראחמיסטריווקער זי"ע האט צדיק יסוד עולם רבי מאטעלע
סודות פון די דאזיגע ַּ'תגִ ים'. געהאט ַאן עבודה נשגבה אין מאכן ראחמיסטריווקא .יעצט לאמיר
ארום די ווענט פון דער ציורים אויף האלצערנע אדער גיין צו די מעשה.
סוכה ,אויסער די ווערטער פון זילבערנע כלים. ווען רבי מאטעלע איז
די זיבן ספירות ,זענען געווען די עבודת הקודש פלעגט ער אנגעקומען קיין ארץ הקודש
אויסגעצייכנט אויג-פארכאפנדע טאן טאג-טעגליך גלייך נאכן האט ער נישט געהאט קיין סאך
27 פ+רדס ה+תור+ה
הייליגע זיבן ברעטער פון די סוכה הערן דערפון. ציורים וואס רבי מאטעלע אליין
זענען געווען באהאלטן—די ירושה יעצט וועלן מיר זען ווי האט געמאלן ,באצירט מיט
פונעם הייליגן מאור עינים ,פון רבי דער הייליגער רבי מאטעלע אותיות און יחודי שמות .די זקני
צבי בעל שם טוב ,פון רבי נחום ראחמיסטריווקער ,וואס פון איין ירושלים פלעגן דערציילן אז רבי
גאון און רבי אדם בעל שם .רבי זייט האט ער נישט געוואלט חיים שאול הכהן דוויק זי"ע ,וואס
מאטעלע זאגט אים" :גיי שנעל, פארקויפן די ברעטער פאר קיין איז געווען א מלאך ה' צבאות ,איז
נעם די אלע ברעטער ,הייץ אן שום געלט אין די וועלט ,האט אמאל אריינגעקומען און געזען
דערמיט די וואסער און געב דיין עס אוועקגעגעבן בחנםָ ,אן בעטן די ברעטער ,און ער האט זיך
זון א הייסע בּ ָאד ,און בעזרת השם אפילו א פרוטה ,כדי צו ראטעווען אויסגעדרוקט" :האיר פני המזרח!"
וועט ער געזונט ווערן”... א אידיש קינד.
איידער ער האט אים געגעבן רבי מאטעלע איז נישט
די ברעטער ,וויבאלד זיי האבן ראטעווען א אידיש קינד מיט מסכים אוועקצוגעבן די
געהאט אויף זיך שמות הקדושים, די הייליגע ברעטער! הייליגע ברעטער אפילו פאר
האט רבי מאטעלע געזאגט אז מען
ווי מיר האבן מקדים געווען
כל הון דעלמא
דארף קודם אראפנעמען די שמות.
פונעם ספר 'שיח זקנים' ,איז די יעצט לאמיר גיין צו די מעשה
דער איד איז געשטאנען אינגאנצן
מעשה געווען מיט א משפחה וואס האט פאסירט אין יאר
פארציטערט :ער זאל אראפנעמען
מיטגליד פון ר’ מרדכי אהרן תרע"ה .אין יענעם יאר איז די
די שמות הקדושים? ער זאל
שענבערגער ,וועלכער האט סוכה פלוצלינג נעלם געווארן...
נעמען די הייליגע ברעטער פון
דערציילט אז דאס האט פאסירט און קיינער האט נישט געוואוסט
שרפי מעלה און זיי אריינווארפן
מיט זיין פעטער .אין יענעם יאר וואו זי איז אהינגעקומען .עס
אין פייער צו הייצן א וואנע? ער
תרע"ה האט געבושעוועט א האט געדויערט עטליכע חדשים
האט עס נישט געקענט באווייזן.
מסוכנ'דיגע מחלה ,און איינער ביז מען איז געוואר געווארן די
אבער רבי מאטעלע האט אים
פון די קינדער אין ירושלים איז גאנצע מעשה .די סיבה פארוואס
געזאגט" :בגזירת רב דארפסטו מיר
נעבעך קראנק געווארן .ווער עס מען האט נישט געוואוסט דערפון,
פאלגן!”
איז קראנק געווארן מיט יענע וועלן מיר באלד זען אין א שטיקל
דער איד האט אנגעהויבן מחלה האט כמעט נישט געהאט וואס שטייט אין 'שיח זקנים' ,וואס
אראפצונעמען די שמות ,בשעת קיין אויסוועג איבערצולעבן ,און ווערט נישט אראפגעברענגט אין
רבי מאטעלע שטייט איבער אים די איינציגסטע רפואה דעמאלטס 'ירושלים של מעלה'.
און מאכט זיכער אז מען נעמט איז געווען זיך צו ּב ָאדן אין א הייסע איידער מיר גייען ווייטער צו
זיי אראפ כדבעיא ,כדי עס זאל וואנע.
ַ די אנדערע חלק פון די מעשה,
נישט זיין קיין מחיקת השמות. עס איז אבער געווען די צייטן דארף מען מקדים זיין אז אין יאר
נאכדעם איז ער געגאנגען ,צושניטן פון די ערשטע וועלט מלחמה, תרס"ח ,זיבן יאר פאר די מעשה,
די העלצער ,אנגעווארעמט א בּ ָאד און אין ירושלים איז קוים געווען איז אנגעקומען פון בארדיטשוב ר'
פאר זיין קינד ,און דאס קינד איז עפעס צו עסן .עס זענען נישט הערשל גענעכאווסקי ז"ל .ער איז
טאקע געזונט געווארן. געווען קיין העלצער און קיין שום געווען א גרויסער נגיד ,א בר דעת,
מיטלען צו הייצן .דער טאטע און א גרויסער מבין אויף תשמישי
די באהאלטענע מסירות נפש
פונעם קינד איז געווען אובד עצות. קדושה .ער האט געהערט אז
פון צדיק ער איז געגאנגען צום הייליגן צדיק דער ראחמיסטריווקער רבי ,רבי
אין ספר 'שיח זקנים' שטייט רבי מאטעלע ראחמיסטריווקער מאטעלע ,פארמאגט גאר טייערע
אז מרדכי אהרן שענבערגער האט מזכיר זיין דאס קינד ,און אים אוצרות .ער איז געקומען צו רבי
מקבל געווען די מעשה ,אז רבי דערציילט זיין גרויסע מצוקה. מאטעלע און אים אנגעבאטן ַאן
מאטעלע האט אנגעזאגט דעם נאר ער האט געענדיגט ווי ָ עצומ'דיגן סכום געלט ,מיט וואס
טאטן ער זאל עס פאר קיינעם פארציילן זיין צער ,האט אים רבי מאטעלע וואלט געקענט
נישט דערציילן ,און ער האט עס רבי מאטעלע געזאגט" :קום מיט שפייזן זיין גאנצע שטוב זיין גאנץ
אפילו נישט געזאגט פאר זיינע מיר” .ער איז געגאנגען מיט רבי לעבן מיט הרחבה ,אבער רבי
גבאים .דערפאר האט קיינער נישט מאטעלע צו דעם ארט וואו די מאטעלע האט נישט געוואלט
פ+רדס ה+תור+ה 28
קינד—ווען דער טאטע איז סך הכל קעסל ,וואס יעדער זאל געוואוסט וואו די ברעטער זענען
געקומען מזכיר זיין זיין זון און ארויסנעמען דערפון וואס ער אהינגעקומען און וואס דא איז
אפילו נישט געבעטן קיין עצה— דארף.
ַ געשען .פארשטייט זיך ,עטליכע
האט ער אלעס אוועקגעלייגט כדי פון איין זייט זעט מען רבי חדשים שפעטער איז די מעשה
אים צו ראטעווען! מאטעלע ראחמיסטריווקער ,א ארויסגערינען.
מלאך אלוקים ,אויף וועמען דער
דער אייבערשטער זאל העלפן הייליגער רבי ישכר דוב בעלזער דער מוסר השכל פון דעם
מיר זאלן זוכה זיין זיך אפצולערנען האט געזאגט אז מען דארף זיך סיפור
פון די דרכי הצדיקים ,זייער עבודה אנגרייטן איידער מען גייט אריין
פאסטצום טיש פון א איד וואס ַ דער לימוד פון די מעשה איז
און זייער מסירות נפש ,סיי בין
שוין פערציג יאר .ער פלעגט ָאן א שיעור .יעדער איינער קען
אדם למקום און סיי בין אדם
פאסטן משבת לשבת ,און ביי זיך לערנען דערפון מורא'דיגע
לחבירו. זאכן .מיר וועלן עס לאזן פאר
קידוש איז זיין פנים געווען רויט
א לעכטיגע קוויטל און א שמחת ווי פייער .פון די אנדערע זייט ,ווען יעדן איינעם אז עס זאל זיין ווי ַאן
יו"ט! עס איז געקומען צו העלפן א אידיש 'אמבטי רותחת' ,א קאכעדיגער
הילולא דצדיקיא
כ"ה תשרי -יארצייט פון רשכבה"ג מרנא ה'חתם סופר' זי"ע
אים .זיין רבי'ן רבי מענדל ליליגער. לטובה .דער הייליגער חתם סופר די גרויסקייט פון סיפורי
זיין רבי'ן רבי יהודה לייב הכהן, אליין שרייבט אין זיינע 'תשובות' צדיקים פונעם הייליגן חתם
דער בעל 'מנחת כהן' .זיין רבי'ן רבי אז עס איז א "מצוה לשבח מעשי סופר
נתן בן רבי שלמה ,דער ראש בי"ד צדיקים".
פון פראנקפורט .און רבי יעקב הגם מיר האבן נישט קיין שום בעזהשי"ת ,די יארצייט פון
שמש ,וואס איז געווען איינער השגה אדער א צל פון א השגה מרנא ורבנא רבינו משה בן רבי
פון די דיינים אין דעם בית דין אין אין זיין געוואלדיגע התמדה שמואל סופר ,זכותו יגן עלינו
פראנקפורט. בתורה ,וואס כידוע האט ער ועל כל ישראל אמן ,געפאלט כ"ה
דער הייליגער חתם סופר נישט מבטל געווען קיין רגע, תשרי.
פלעגט כסדר פארציילן פון זיינע פלעגט דער הייליגער חתם סופר מיר וועלן בס"ד פארציילן
רבי'ס און עס איבערגעבן פאר די פונדעסטוועגן פארציילן סיפורי סיפורי צדיקים פונעם הייליגן
תלמידים. צדיקים פון זיינע הייליגע רבי'ס: חתם סופר וואס האבן א שייכות
דער כהן הגדול ,דער נשר הגדול מיט יו”ט סוכות.
דער וויכטיגקייט פון רבי נתן אדלער ,און דער לוי בכלל דארף מען וויסן אז די
איבערהערן מעשיות פון הגדול ,דער הייליגער בעל הפלאה. גרויסקייט פון סיפורי צדיקים
צדיקים ער פלעגט אויך פארציילן פון איז א זאך וואס ווערט שוין
דער בעל 'התעוררות תשובה', אנדערע רבי'ס ,ווי רבי טעבלי אראפגעברענגט אין חז"ל און
דער ערלויער רב זי"ע ,האט שייער און זיין זון רבי מיכל שייער. אין די ראשונים .כידוע זאגט
נאכגעזאגט וואס ער האט זיין רבי'ן רבי זלמן חסיד ,אויף דער הייליגער רמב"ם אין פירוש
געהערט פון זיין הייליגן פאטער, וועמען ער האט מעיד געווען אז המשניות אז דורך סיפורי צדיקים
דער 'כתב סופר' זי"ע: אליהו הנביא פלעגט זיין רגיל ביי קען א מענטש טוישן זיין נפש
29 פ+רדס ה+תור+ה
הרוח האבן געקענט אריינגיין צו סופר ,וואס איז געווען די יד ימינו דער כתב סופר איז דאך כידוע
אים ,ווי רבי חיים שאול דוויק און און דער משמש בקודש פונעם געווען א מתמיד עצום ,און ווען
רבי יוסף חיים זאנענפעלד ,ווי הייליגן חתם סופר -וועלכער האט ער פלעגט זיצן ביים טיש פון
אויך זיינע גאר נאנטע תלמידים ווי אים אויך מסמיך געווען להוראה, זיין טאטן בשעת דער הייליגער
רבי אשר זעליג מרגליות מיט נאך און ער איז געווען זיין פריוואטער חתם סופר האט געפירט און
אנדערע געהויבענע אידן .אבער סופר וואס האט געשריבן די פארציילט סיפורי צדיקים,
דער יוצא מן הכלל איז געווען יו”ט הייליגע קמיעות און זיין איש סוד האט ער פארשטייט זיך נישט
סוכות ,ווען ער פלעגט יא מקבל -האט באמערקט אז עס ווערט פארפעלט קיין איין אות .אבער
פנים זיין די אנשי ירושלים. שוין שפעט און געזאגט פארן ווען דער פאטער האט אנגעהויבן
רבי שמואל אהרן האט מעיד חתם סופר אז מען דארף שוין גיין איבערצוזאגן מעשיות וואס ער
געווען אז דער סבא קדישא דאווענען מנחה. האט שוין געהערט ,האט ער
האט מאריך ימים געווען ביז האט דער הייליגער חתם סופר געשפירט אז ער דארף עס נישט
די הונדערט און צוואנציג יאר. זיך אנגערופן" :מען וועט דאווענען נאכאמאל אויסהערן ,וויבאלד
ער זאגט אז אפילו ער איז שוין מנחה ,מען וועט זיך וואשן צו שלש דאס איז געמאכט געווארן פאר די
דעמאלטס געווען א זקן מופלג, סעודות ,און מען וועט ווייטער תלמידים וואס האבן די מעשיות
איז ביי אים געווען "לא נס לחה ולא ממשיך זיין צו פארציילן סיפורי נאכנישט געהערט .דעריבער האט
כהתה עינו" ,זיין פנים איז געווען צדיקים”. ער געהאלטן א גמרא אונטערן
פריש ממש ווי א יונגערמאן .כידוע טיש כדי נישט מבטל תורה צו זיין
איז ער געווען בתקפו ובגבורתו, דער 'סבא קדישא' רבי שלמה קיין רגע.
ממש א גיבור חיל ,כמעט עד זבולא אליעזר אלפאנדרי זי"ע האט זיך דער הייליגער חתם
בתרייתא. סופר אויסגעדרייט צו זיין זון דער
מיר פארציילן יעצט סיפורי כתב סופר און געזאגט" :שמואל
די הנהגה פונעם סבא קדישא צדיקים וואס דער הייליגער וואלף ,הערט צו צו די מעשיות ,עס
'סבא קדישא' רבי שלמה אליעזר וועט אייך נאך צוניץ קומען” .דאס
אין די סוכה אין ירושלים אלפאנדרי זי"ע האט פארציילט. מיינט אז דער הייליגער חתם סופר
ער פארציילט אז סוכות ,ווען בהקדם ,אין ספר 'מעילו האט געוואלט אז דער כתב סופר
דער סבא קדישא איז געזעסן אין של שמואל' (עמוד רמ"ח) ווערט זאל הערן די מעשיות נאכאמאל
די סוכה און גאנץ ירושלים איז געברענגט אז דער צדיק וקדוש אפילו ער האט זיי שוין געקענט,
געקומען נעמען א ברכה ,איז דער רבי שמואל אהרן יודעלעוויטש ווייל עס וועט אים העלפן ווען
סדר געווען אזוי :דער הייליגער זי"ע מנקיי הדת שבירושלים ,האט ער וועט ארויפגיין אויף דעם כסא
סבא קדישא איז געשטאנען און פארציילט ,אז אין זיינע יונגע הרבנות און פירן כלל ישראל.
אריינגעקוקט אין א ספר ,ווייל ער יארן אין ירושלים פלעגט ער גיין הגם מיר פארשטייען נישט
האט נישט געוואלט מבטל תורה סוכות מקבל פנים זיין דעם סבא פארוואס ער האט עס געדארפט
זיין אפילו פאר איין רגע .זיין האנט קדישא ,ווייל גאנץ ירושלים האט איבערהערן אז ער האט עס שוין
איז געווען אויסגעשטרעקט ,און געוואוסט אז דעמאלטס איז א געוואוסט ,האט דער חתם סופר
ווער עס איז צוגעקומען האט צייט וואס מען קען באקומען א פונדעסטוועגן געהאלטן אז ער
ער געגעבן א ברכה בשעת יענער ברכה פון אים .א גאנץ יאר איז דער מוז עס הערן נאכאמאל ,ומי יוכל
האט געקושט זיין האנט ,און אזוי סבא קדישא געווען פארשלאסן, לעמוד בסוד קדושים.
זענען די מענטשן אדורך איינס ווייל ער איז געווען א מתמיד עצום עס איז איינמאל געווען שבת
נאכן צווייטן .דער סבא קדישא און האט נישט געוואלט מבטל נאכמיטאג ווען דער הייליגער חתם
האט אבער נישט אויפגעהויבן די תורה זיין. סופר איז געזעסן ארומגענומען
אויגן פונעם ספר ,צוליב זיין גרויס דער סבא קדישא האט געדינט מיט זיינע הייליגע תלמידים,
זהירות נישט מבטל תורה צו זיין. ברבנות אין צפת ,אין טערקיי ,אין ענקי רוח און גדולי הדור ,און ער
דאס איז די הקדמה צו די קושטא און אין דמשק ,און סוף ימיו האט פארציילט סיפורי צדיקים
מעשה ,ווייל מיר האבן דא ַאן איז ער ארויפגעגאנגען קיין ארץ פון זיינע גרויסע רבי'ס ,דער כהן
עדות פון איינעם פון די גדולי נקיי ישראל ,וואו ער האט זיך מורא'דיג הגדול רבי נתן אדלער און דער לוי
הדעת פון ירושלים און די אנשי נאר די גרויסע ענקיפארשלאסןָ . הגדול דער בעל הפלאה .רבי פישל
פ+רדס ה+תור+ה 30
אין די אנדערע ספרי סיפורים הייליגן חתם סופר ארום דעם יו”ט הישוב הישן ,רבי שמואל אהרן
פון תולדות החתם סופר ,וואס די סוכות. יודעלעוויטש ,וואס איז אליין
אייניקלעך און תלמידים האבן דער הייליגער סבא קדישא געווען א גאון וצדיק יסוד עולם.
געשריבן בשפע -ווי למשל רבי האט געוויילט דעם יום הקדוש ער האט מעיד געווען דעם פאקט
אלכסנדר סופר וואס האט אסאך ביים הייליגן חתם סופר ,און מוצאי אז דער סבא קדישא האט מאריך
מקבל געווען פון זיין טאטן רבי יום כיפור איז ער געגאנגען זיך ימים געווען ביז די הונדערט און
שמעון סופר זי"ע ,ווי אויך פון זיין געזעגענען .דער הייליגער חתם צוואנציג יאר.
פעטער דער כתב סופר זי"ע ,און סופר האט געבעטן דעם סבא
נאך פילע מקורבים פונעם חתם קדישא אז ער זאל בלייבן אויף
דער באגעגעניש צווישן דעם
סופר ,און פיל געשריבן איבער'ן סוכות ,אבער דער סבא קדישא סבא קדישא און דעם חתם
חתם סופר ,און ער דערציילט נישט האט געדארפט ווייטער גיין אויף סופר
אז די קינדער פונעם חתם סופר זיין וועג.
האבן אויך געזען די אושפיזין? כדי מיר זאלן קענען פארשטיין
אינמיטן וועג האבן זיך געמאכט די מעשה ,דארף מען געבן נאך ַאן
אויף דעם איז דא א פשוט'ע פארשידענע מניעות אז ער האט הקדמה.
תירוץ ,אז די קינדער פונעם חתם נישט געקענט ממשיך זיין זיין
סופר זענען געווען מורא'דיגע דער סבא קדישא איז נסתלק
רייזע ,און בלית ברירה האט געווארן כ"ב אייר שנת תר"צ ,און
ענווים ,און זיי האבן נישט ער געמוזט צוריקקומען קיין
געהאלטן אז זיי זענען ראוי דאס דעמאלטס איז ער אלט געווען
פרעשבורג אויף סוכות .דעמאלטס הונדערט און צוואנציג יאר .אויב
צו דערציילן ,אדער האבן זיי נישט
האט ער געכאפט וואס דער חתם מען מאכט דעם חשבון ,קומט אויס
געוואלט מגלה זיין פאר די וועלט
סופר האט געמיינט ווען ער האט אז דער סבא קדישא איז געבוירן
די הויכע מדרגות וואס זיי האבן
אים געבעטן אז ער זאל בלייבן ביי געווארן אין יאר תק"ע .דאס מיינט
אליינס זוכה געווען צו זען.
אים אויף סוכות. אז דער הייליגער סבא קדישא
די עבודת הקודש פונעם חתם איז געבוירן געווארן אין די צייטן
די התגלות פון די שבעה ווען דער הייליגער חתם סופר און
סופר די גאנצע נאכט פון
רועים אין די סוכה אין רבי עקיבא איגר האבן געפירט די
סוכות אידישע וועלט אין אייראפע.
פרעשבורג
יעצט לאמיר הערן א צווייטע דער חתם סופר און רבי עקיבא
האט דער הייליגער סבא
מעשה וואס דער סבא קדישא, איגר זענען כידוע נסתלק געווארן
קדישא דערציילט ,אז ווען עס
האט דערציילט איבער וואס עס אין די יארן תקצ"ט און ת"ר .רבי
האט זיך אפגעטון סוכות ביים איז געקומען די הייליגע נאכט פון
עקיבא איגר איז אוועק אין יאר
הייליגן חתם סופר. סוכות – וואס דער זוהר הקדוש
תקצ"ט ,און דער הייליגער חתם
זאגט אז דעמאלטס קומען אראפ
ביי די סעודה ליל ראשון ,האט סופר אין יאר ת"ר .עס קומט אלזא
די אושפיזין – האט ער געזען די
פארן סבאדער חתם סופר געזאגט ַ אויס ,אז ווען דער חתם סופר איז
שבעה רועים 'בפועל ממש' .ער נסתלק געווארן ,איז דער סבא
קדישא אז ער זאל שלאפן אין די
נאר
האט צוגעלייגט ,אז נישט ָ קדישא שוין אלט געווען דרייסיג
סוכה ,און מען האט אים צוגעגרייט
נאר אלע בניער האט עס געזעןָ , יאר.
א בעט .דער סבא קדישא האט
הבית האבן געהאט די זכיה צו זען
דערציילט" :איך האב נישט יעצט ,דער סבא קדישא ,ווען
די אושפיזין בזכות פונעם הייליגן
צוגעמאכט קיין אויג די גאנצע ער איז נאך געווען אין זיין יונגן
חתם סופר.
נאר איך האב מיך מתבונן נאכטָ , עלטער פון די צוואנציגער יארן,
געווען אין די עבודת הקודש פון דאס איז די ערשטע מעשה הגם ער איז געווען א 'ספרדי' און ַאן
מרנא ורבנא דער הייליגער חתם וואס דער הייליגער סבא קדישא אייניקל פון די גרויסע ספרד'ישע
סופר” .ער זאגט אז דער חתם האט דערציילט. גדולים פון 'משפחת אלפנדרי',
סופר האט נישט צוגעמאכט קיין פאר מיר גייען ווייטער: ַ געפארן קיין אייראפע,
ָ דאך איז ער
אויג אפילו פאר א מינוט! ער איז מענטשן פרעגן ,אז אויב יעדער ווייל ער האט געוואלט קענען די
געשטאנען פארקאכט ווי א פלאם האט עס געזען ,פארוואס טרעפן דעמאלטסדיגע גדולי העולם .דער
פייער און געגאנגען אהין און מיר נישט קיין שום רמז דערויף סבא קדישא איז אנגעקומען צום
31 פ+רדס ה+תור+ה
דעריבער איז דער חתם סופר עס איז געווען ביי נטילת לולב, צוריק אין די הייליגע סוכה.
געווען אין די לופט... און פלוצלינג האבן די קינדער ווען עס איז אנגעקומען די צייט
פונעם חתם סופר געזען ווי זייער צו שאקלען די ד' מינים ,איז דער
דער אייבערשטער זאל העלפן
טאטע געפינט זיך הויך אין די הייליגער חתם סופר צוגעגאנגען
מיר זאלן זוכה זיין צו גיין אין די
לופט ...שפעטער ,נאכדעם וואס צו די מצוה מיט אזא ברען און
וועגן פונעם הייליגן חתם סופר, דער חתם סופר האט געענדיגט מיט אזא שמחה גדולה ,אז דער
וואס איז געווען א רבי נישט די נענועים ,האבן זיי געפרעגט סבא קדישא זאגט אז מען קען
נאר פאר זיין דור ,נאר פאר אלע ָ דעם טאטן" :וואס איז דער פשט עס אפילו נישט מסביר זיין מיט
דורות עולם ,סיי מיט זיין הרבצת דערפון? פארוואס בשעת'ן נעמען ווערטער.
התורה און הוראה ,און סיי מיט'ן די ד' מינים ביסטו געווען אין די
לופט?" "ולקחתם לכם" :דער חתם
אוועקשטעלן די יסודות פון
האט דער הייליגער חתם סופר סופר אין די לופט...
אידישקייט ,וואס גאנץ כלל
ישראל גייט לאורו ,לערנט זיינע געענטפערט" :וואס הייסט? מיר וועלן צולייגן א מורא'דיגע
עס איז דאך א פשוט'ער פסוק: מעשה וואס דער נאנאשער רב
ספרים ,און פאלגט נאך די יסודות
'ולקחתם לכם ביום הראשון'". זי"ע האט דערציילט פון זיין רבי'ן,
וואס ער האט אוועקגעשטעלט.
דער חתם סופר האט געטייטשט דעם הייליגן מהר"ם שיק זי"ע,
זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל, "ולקחתם לכם" – מען זאל זיך וואס ער אליינס האט געזען ביים
אמן. אליינס אויפהויבן און נעמען. חתם סופר.
מעין הידיעות
די געוואלדיגע גרויסקייט און קדושה פון מצות סוכה
מענטש האט אמונה האט ער נישט דער יסוד פונעם זוהר בסייעתא דשמיא ,גייען מיר
קיין שום פחד פון גארנישט. הקדוש :סוכה איז "צלא גאר געוואלדיגע זאכןלערנען ָ
"דא מקטרגו אתפרש מיניה", דמהימנותא" איבער די גרויסע סגולה פון די
ווייל דער מקטרגֵ ,ע ָשֹו ,איז שוין מצוה פון סוכה.
לאנג אוועקגעגאנגען .ווי דער דאס ערשטע שטיקל זוהר
מיר זעען אפילו אז כמה הלכות
זוה"ק איז מבאר ,אז יום הקדוש, הקדוש געפינט זיך אין פרשת
ווערן נתחדש צוליב די גרויסע
דורך דעם וואס מ'האט געגעבן אמור ,אין 'רעיא מהימנא' .זאגט
דער הייליגער זוהר הקדוש: קדושה פון די סוכה .מיר וועלן
פאר ֵע ָשֹו דעם שֹעיר לעזאזל
המדברה ,האט עשו באקומען זיין "פקודא דא" – די מצוה" ,לישב קודם אנפאנגען מיט א שטיקל
שוחד – דער סטרא אחרא האט בסוכה" – צו זיצן אין די סוכה, זוהר הקדוש ,וואס דאס וועט
באקומען זיין שוחד – און ממילא "ואוקימנא" – מיר האבן שוין מבאר דינען אלס א געוואלדיגער יסוד
האט ער אונז אפגעלאזט. געווען" ,בגין לאתחזאה דישראל פאר אסאך זאכן וואס מיר וועלן
"וכל מאן דאיהו ברזא יתבי ברזא דמהימנותא בלא דחילו דא אויסשמועסן ,אז די מצוה פון
דמהימנותא" – ווער עס געפינט כלל" .אז אידישע קינדערלעך סוכה איז אזוי גרויס ,אז ס'איז דא
זיך אין דעם סוד פון אמונה – "יתיב דארפן זיצן אין די סוכה ,ווייל סוכה געוויסע הלכות וואס טוישן זיך
בסוכה" – זיצט אין די סוכה. איז דער סוד פון 'אמונה' ,און ווען א מחמת גודל קדושת הסוכה.
פ+רדס ה+תור+ה 32
די געסט! קומט אויס ,אז יעדן טאג יעדן טאג א הייליגע ַגאסט עס שטייט דא אין זוה"ק אז ווען
גאסט.האבן מיר א ַ אין די סוכה -די אושפיזין מ'זיצט אין די סוכה איז מען זוכה
דאס איז א הקדמה כדי מיר קדישין צו אמונה ,און דעמאלטס האט מען
זאלן פארשטיין די געוואלדיגע נישט קיין שום פחד פון קיין שום
ידיעות נפלאות און די ענינים וואס נאך א זאך שטייט אינעם זוה"ק סטרא אחרא אדער חיצונים.
עס זענען דא ביי א סוכה ,וואו דארטן (ק"ג ע"ב)" :תא חזי בשעתא
זאגט ווייטער דער הייליגער
געוויסע הלכות טוישן זיך צוליב די דבר נש יתיב במדורא דא" – קום
זוה"ק" :כמא דאוקימנא" – אזוי ווי
קדושת הסוכה. זע ,בשעת א מענטש זיצט אין די
עס שטייט אין פסוק" ,דכתיב כל
הייליגע סוכה" ,צלא דמהימנותא"
האזרח בישראל ישבו בסוכות".
די הלכה פון שלאפן יחידי שאטן פון אמונה אין – אינעם ָ
'עולם האצילות'" ,שכינתא פרסא דרש'נט דער זוה"ק" :מאן דאיהו
אין סוכה ברזא דמהימנותא" – ווער עס איז
גדפהא עלוי מלעילא" – די שכינה
די גמרא זאגט אין מסכת שבת שפרייט אויס אירע פליגלען זיך מדבק אין דעם סוד פון אמונה,
(קנא ,ב) ,אז א מענטש זאל נישט איבער דעם מענטש" .ואברהם "ומזרעא ושרשא דישראל" – און
שלאפן אין א הויז אליינס " -בבית וחמשא צדיקיא אחרינן" – אברהם ער איז א אידיש קינד" ,ישבו
יחידי" .אין שולחן ערוך אין סימן אבינו און די אנדערע פינף צדיקים, בסוכות" ,ער קען זיצן אין די סוכה.
רל"ט ברענגט עס די משנה ברורה "שוויין מדורין עמיה" – קומען אבער אויב ,להבדיל ,עמיצער
אראפ (סק"ט) ,און אינעם שער הציון צו יעדן אידיש קינד אין די סוכה. איז א גוי ,טאר ער נישט זיין אין
(סקי"ז) שמועסט ער אויס די היתרים "אמר רבי אבא" – האט רבי אבא א סוכה .ענדיגט צו דער זוה"ק:
אויף וואס די וועלט פארלאזט זיך. געזאגט" :אברהם וחמשא צדיקיא", "ורזא דא אתמר בכמה דוכתי" –
די וועלט איז זיך סומך דעם וואס אברהם אבינו קומט מיט די פינף דער סוד ווערט דערמאנט אין
עס וואוינען דארט נאך מענטשן, צדיקים – יצחק ,יעקב ,משה ,אהרן, פילע פלעצער .דאס איז איין זוהר
און אין דעם זענען דא כמה וכמה און יוסף – אבער זאלסט וויסן, הקדוש.
חילוקים: עס קומט אויך "ודוד מלכא שוויין דער הייליגער זוה"ק זאגט
עס זענען דא וואס זענען ומדוריון עמיה ,הדא הוא דכתיב אביסל פריער (ק"ג ע"א)" :ועל דא
מקיל אויב עס וואוינען אנדערע בסוכות תשבו שבעת ימים". כתיב כל האזרח בישראל ישבו
מענטשן אינעם זעלבן בנין (למשל, דער הייליגער זוה"ק זאגט בסוכות ,כל מאן דאיהו משרשא
ַאן אפארטמענט בילדינג) .עס זענען דא ווייטער ,אז יעדן טאג דארף מען וגיזעא קדישא דישראל" –
נאר אויב עס וואס זענען מקיל ָ אינלאדענען זיין די אושפיזין ווער עס שטאמט פון אידישע
זענען דא אנדערע מענטשן אין און געבן צדקה איידער מ'איז זיי קינדער" ,ישבו בסוכות תחות צלא
די זעלבע דירה ,און אויך אין דעם מזמין .דער זוה"ק ברענגט אראפ דמהימנותא" ,ער קען זיצן אין
איז דא א חילוק – טייל זאגן אז די אז "רב המנונא סבא" ,ווען ער
שאטן פון אמונה אין 'עולם דעם ָ
טיר מוז זיין ָאפן ,און טייל זאגן אז פלעגט אריינגיין אין די סוכה,
האצילות'" .ומאן דליתא מגיזעא
די טיר מעג זיין פארמאכט כל זמן "הוה חדי" – פלעגט ער זיך פרייען,
ס'איז נישט פארשלאסן. ושרשא קדישא דישראל" – און
"וקאים על פתחא דסוכה מלגאו" –
ווער עס איז נישט קיין אידיש
אין שולחן ערוך הרב (הל' שמירת ער פלעגט שטיין ביי דעם פתח פון
די סוכה אינעווייניג. קינד" ,לא יתיב בהו" ,ער קען נישט
הגוף והנפש ,קונטרס אחרון ס"ק ב') ברענגט
זיצן אין א סוכה" .ויפוק גרמיה
ער א ירושלמי (שבת פ"ב ה"ו) ,אז ווי די מפרשי הזוהר ,דער רמ"ק
מתחות צלא דמהימנותא" ,ער זאל
נאר ווען עס איז די קפידה איז ָ און אנדערע זאגן ,מיינט דאס אז
טארארויסגיין פון די סוכה ,ער ָ
טונקל ,אבער אויב עס איז לעכטיג ער איז שוין געווען אינעווייניג אין
איז נישט דא קיין קפידה .דער די סוכה ,אבער ער איז נאך נישט דארט נישט זיצן!
בוטשאטשער רב ברענגט א גמרא אריינגעגאנגען געהעריג זיצן ביי פון דא זעען מיר עטליכע
אין ברכות (מג ,ב) ,אז אויב עמיצער נאר ער איז געשטאנען זיין טישָ , געוואלדיגע יסודות :מיר זעען אז
האט א פייער אדער לעכטיגקייט, ביים פתח און דארט האט ער מזמין די סוכה איז דער צל האמונה ,און
ווערט דאס גערעכנט ווי צוויי געווען די אושפיזין .אזוי פלעגט מ'דארף נישט האבן קיין שום פחד
מענטשן לגבי מזיקים .די זעלבע ער טון יעדן טאג און זאגן "נזמין פון גארנישט .מיר זעען אויך אז א
זאך איז דא אויך .דער מהרש"ם פון לאושפיזין" – לאמיר איינלאדענען גוי טאר נישט זיצן אין די סוכה.
33 פ+רדס ה+תור+ה
רבי מאיר'ל פרעמישלאנער זי"ע, בויען א סוכה אויף א פלאץ בערזשאן אין 'דעת תורה' (סי' רל"ט)
אז מען זאל מאכן א סוכה אויפ'ן פון א 'מרזב' און 'שופכין' און אויך דער כף החיים ברענגען
פלאץ וואו דער מרזב געפינט זיך, דאס אראפ ,און דער סטייפלער
און דערנאך איז שוין נישט דא קיין אין ספר 'שמירת הגוף והנפש'
פלעגט זיך פארלאזן אויף דעם.
שום פראבלעם דארט צו וואוינען (מהדו"ת ,סי' רי"ט ס"ז) ברענגט ער אראפ
קומט אויס אז א גאנץ יאר ,צו
אדער צו בויען. א שאלה צי מען מעג זיצן אונטער
א 'מרזב' – דאס הייסט א פלאץ שלאפן אליינס ,זענען דא כמה
פארוואס? וכמה היתרים וואס מ'דארף ניצן.
וואו עס איז דא א 'צינור השופכין'
ווייל דער מקום הסוכה האט וואו די וואסער קומט אראפ פונעם אבער ווען עס קומט סוכות,
א מורא'דיגן כח - .לויט ווי מיר דאך .ער צייכנט צו די גמרא אין שטייט אין ספר 'מעשה רב' (אות
האבן געזען אינעם זוה"ק איז דאס מסכת חולין (קה ,ב) ,אז אביי האט
פארשטענדליך ,ווייל די סוכה רכ"א) אז דער הייליגער ווילנער גאון
געזאגט אז מען זאל דארט נישט זי"ע האט געזאגט אז מ'מעג .וז"ל
האט דעם כח צו פארטרייבן די זיצן צוליב מזיקין.
סטרא אחרא און עס איז דארט שם" :שאלוהו" – מ'האט געפרעגט
למעשה שטייט נישט אין די דעם הייליגן ווילנער גאון" ,אם
דא א מורא'דיגע השראת השכינה,
גמרא אז מען טאר דארט נישט רשאי לישן יחידי בסוכה?" – צי
ממילא האבן מיר נישט וואס מורא
'בויען' ,אבער יש אומרים אז עס
צו האבן .פון דעם איז משמע אז מען מעג שלאפן אליינס אין
איז דא א 'צוואת רבי יהודה החסיד'
נאר בשעת דאס העלפט נישט ָ די סוכה? "והשיב" – האט ער
אז מען טאר נישט פארברייטערן
נאר אפילו אויף שפעטער סוכותָ , געענטפערט" :שומר מצוה לא ידע
א הויז אויף א פלאץ וואו עס איז
אויך! דבר רע".
געווען שופכין.
ַאן דא איז למעשה מען קען דא צולייגן ,בפרט
'למעשה' ,אין אונזערע דרוקן
אינטערעסאנטע שאלה אין ספר לויט ווי מיר האבן געזען אינעם
פון צוואת רבי יהודה החסיד
שו"ת 'חיי הלוי' (להגה"צ ר' יוחנן וואזנער
טרעפט מען נישט אזא זאך .אבער זוה"ק ,וואס זאגט אז די סוכה איז
שליט"א מדייני ק"ק סקווירא ,ח"ב סי' פ"ז) ,וואו
מצד השני זענען געווען צדיקים כביכול דער אייבערשטער אליין -
ער ברענגט אראפ אז דער מנהג אין
וואס האבן יא מקפיד געווען "השכינה פורסת כנפיה" .מיר האבן
סקווירא איז געווען אז מען האט
דערויף .אין ספר 'אמרי פנחס' אויך געזען אז דער זוה"ק זאגט
קיינמאל נישט פארברייטערט א
(שער ח') ווערט געברענגט אז רבי ר' אז די סטרא אחרא אנטלויפט פון
הויז – אפילו נישט אויף א פלאץ
פנחס קאריצער זי"ע האט מקפיד
נאר אויב מען האט פון א מרזב – ָ דארט .נאך א זאך האבן מיר געזען
געווען דערויף .און אויך דער
קודם דארט געמאכט א סוכה און אינעם זוה"ק ,אז די אושפיזין
הייליגער נעשכיזער זי"ע האט
דארט געוואוינט ,אלס א סמך צו קומען אריין אין די סוכה .אויב דער
מקפיד געווען ,חוץ אויף געוויסע
דעם וואס דער בערזשנאער רב פשט איז אז די אושפיזין קומען אין
תנאים .אבער ווי מיר האבן שוין
האט נאך געברענגט פונעם הייליגן די סוכה ,קומט אויס אז מיר האבן
געשמועסט ,געפינט זיך דאס
שר שלום פון בעלזא. דא א שמירה פון די הייליגע אבות
נישט אין די צוואת רבי יהודה
זעען מיר דא נאך א זאך וואו די נאר עס החסיד וואס מיר האבןָ . הקדושים.
הלכה טוישט זיך צוליב די קדושה זענען געווען צדיקים וואס האבן מען קען דאס אויך צולייגן
פון די סוכה. געהאלטן אז עס עקזיסטירט יא אלס פשט פארוואס דער ווילנער
נאך ַאן אינטערעסאנטע זאך אזא צוואה.
גאון האט געהאלטן אז מען מעג
ברענגט ער דארט אראפ אין יעצט ווען עס קומט סוכות ,איז
תשובת חיי הלוי ,אז ווען מען שלאפן אין סוכה אפילו אליין .הגם
דא א מורא'דיגע שטיקל פונעם
איז געגאנגען בויען און מען האט דער ווילנער גאון האט אנגעגעבן
מהרש"ם פון בערזשאן .דער
אינזין געהאט אז מען גייט דארט דעם טעם פון "שומר מצוה לא ידע
מהרש"ם האט געשריבן הגהות
זיצן סוכות ,האט מען נישט ביים סוף פון צוואת רבי יהודה דבר רע" ,אבער כידוע איז דאס
געדארפט ווארטן ביז יו”ט סוכות החסיד ,און אין אות י"ט ברענגט געווען די דרך פון צדיקים צו זאגן
נאר דער עצם מחשבה זאל קומעןָ , ער אראפ אז דער הייליגער 'שר איין טעם בגלוי ,בשעת זיי האבן
איז שוין געווען גענוג. שלום' פון בעלזא זי"ע האט מסכים געהאט נאך כמה וכמה טעמים
בפשטות איז דאס דער מקור געווען צו די עצה פון דעם הייליגן כמוסים בסתר.
פ+רדס ה+תור+ה 34
סוכות ָאן פנים חדשות ,מוז זיין אז אז מען דארף יא פנים חדשות, פונעם זוה"ק ,וואס זאגט אז ווען
מען מעג חתונה מאכן צווישן יום אבער דער רמ"א האלט אז מען בויעט א הויז זאל מען אינזין
כיפור און סוכות... "ועכשיו נוהגין במדינות אלו לברך האבן עס צו מאכן פאר א מקום
דער ווישאווער רב האט זיך שבע ברכות בסעודה שלישית". מיוחד פאר תורה ,תפילה ,אדער
אויפגעשטעלט פון זיין בענקל דער רמ"א זאגט דארט אז דאס א דבר מצוה .ממילא ,אז מען האט
מיט גרויס התפעלות ,ער האט איז אדער ווייל עס קומען צו נייע אינזין געהאט דארט צו מאכן א
אנגעהויבן צו קאכן און שפאצירן מענטשן ,אדער ווייל מען זאגט א סוכה ,איז דאס שוין געווען גענוג.
אין זיין צימער אהין און צוריק, דרשה ,און די דרשה איז אזוי ווי
און געזאגט אזוי" :דעם שטיקל פנים חדשות. חתונה מאכן צווישן יום כיפור
קאזשניצער מגיד קען איך אויך, דער קאזשניצער מגיד זאגט און סוכות און דער ענין פון
אבער איך גלייב אז בשעת דער אבער אז שלש סעודות אליין קען 'פנים חדשות'
גאון האט געלערנט דעם שטיקל מען רעכענען פאר פנים חדשות יעצט וועלן מיר רעדן פון א
קאזשניצער מגיד ,איז אים נישט ווייל ביי יעדע סעודה איז דא א דריטע שאלה וואו מען זעט אז ביי
נארבייגעפאלן דער דאזיגער דיוקָ , געוואלדיגע עליה אין שבת .ער סוכה טוישט זיך די הלכה ,און מיר
בשעת מען האט אים געשיקט די זאגט על פי קבלה פונעם אריז"ל וועלן מקדים זיין א מעשה.
שאלה ,האט ער געהאט סייעתא אז ביי סעודה שלישית גייט מען
דער ווישאווער רב זי"ע איז
דשמיא פון הימל ער זאל צוטרעפן ארויף צו מדריגת 'כתר עליון',
אמאל געווען אין די שטאט
דעם דיוק פונעם קאזשניצער ממילא דארף מען נישט קיין פנים
'אונגוואר' און ער איז דארט
מגיד!" חדשות און מען קען זאגן שבע
איינגעשטאנען ביי א איד א
עכ”פ ,מיר זעען פון דא צוויי ברכות.
גרויסער תלמיד חכם ,ר' דוד צוויבל
הלכות :קודם כל ,אז מען קען ענדיגט צו דער הייליגער זצ"ל ,וואס איז געווען א תלמיד
חתונה מאכן צווישן יום כיפור "לולא מגיד: קאזשניצער פונעם ראדאמישלער רב זי"ע .דער
און סוכות .און דער הויפט פונקט דמסתפינא ,הייתי אומר על חג ווישאווער רב האט אים געבעטן
וואס מיר זעען דא איז ,אז די הסוכות כשארע לחתן בתוך שבעת ער זאל אים זאגן א געוויסן פסק
קדושת הסוכה מאכט די אושפיזין ימי המשתה ,מברך כל יום ויום הלכה ,ווייל ער וויל זען די גדלות
פאררעכנט צו ווערן אלס 'פנים שבע ברכות" .אויב איינער האט פון זיין רבי'ן ,דער ראדאמישלער
חדשות'. חתונה געהאט פאר סוכות און מען רב.
אגב וועלן מיר צוצייכענען, מאכט די שבע ברכות אין סוכות,
האט ער אים פארציילט אזוי:
אז דאס מאכן חתונות צווישן דארף מען נישט קיין פנים חדשות.
איין מאל האט מען געשיקט א
יום כיפור און סוכות איז משמע פארוואס? שאלה פון די שטאט 'אוהעל' צום
אזוי פונעם מגן אברהם .דער מגן ווייל עס זענען דא די הייליגע ראדאמישלער רב ,צי מען מעג
אברהם שרייבט אין סי' תקע"ג אושפיזין" .משום דכל יומא קדושה חתונה מאכן צווישן יום כיפור און
(סק"א) ,אז א חתן ביום חופתו דארף באנפי נפשיה הוא ,כי אושפיזא סוכות .האט דער ראדאמישלער
פאסטן אפילו צווישן יום כיפור ַ דיומא דא איננו אושפיזא דיומא רב געענטפערט אז מען מעג ,און
און סוכות .מיר ווייסן אז מען אחרא ,כנודע והבן" .וויבאלד ער האט געברענגט א ראיה פון א
זאגט דעמאלטס נישט קיין תחנון, יעדן טאג קומט א נייע אושפיזא, שטיקל פונעם הייליגן קאזשניצער
אדער צוליב דעם טעם וואס ווערט עס פאררעכנט ווי פנים מגיד זי"ע אין ספר 'עבודת ישראל'.
שטייט פונעם שבלי הלקט – ווייל חדשות .עד כאן דבריו פונעם דער עבודת ישראל זאגט אזוי:
דעמאלטס איז געווען די שמחה הייליגן קאזשניצער מגיד .און דער מיר ווייסן אז לגבי שבת ווערט
פון חנוכת בית המקדש. גאנג געפינען מיר אויך זעלבער ַ גע'פסק'נט אין שולחן ערוך (אבה"ע
אדער צוליב דעם טעם וואס אין 'דרשות חתם סופר' (סוכות דרוש סי' ס"ב ס"ח) אז ביי די ערשטע צוויי
שטייט אין מהרי"ל בשם א מדרש, כ"ג ,שנת תצד"ק ,דף נ"ג). סעודות דארף מען נישט קיין
אז דער "יום ראשון לחשבון האט דער ראדאמישלער רב פנים חדשות .פארוואס? ווייל
עוונות" איז ערשט א' סוכות ,און געמאכט א דיוק :אויב דער פשט יעדע סעודה פון שבת איז אליין
צווישן יום כיפור און סוכות רעכנט איז אז דער קאזשניצער מגיד פאררעכנט ווי פנים חדשות .ביי
מען נישט די עבירות ,ממילא זאגט אז מען זאגט שבע ברכות אין 'שלש סעודות' האלט דער מחבר
35 פ+רדס ה+תור+ה
די מלאכים באגלייטן די נשמה אז זיי זענען מורא'דיג מסוגל. זאגט מען נישט קיין תחנון .און
יתירה וואס קומט פון די עולמות עכ"פ ,האבן מיר דא געזען א ווי דער ווילנער גאון לייגט צו,
פארן
העליונים און זי איבערגעבן ַ חידוש נורא פון דער קאזשניצער אז די טעג זענען א המשך פון יום
מענטש. מגי ,אז סוכות דארף מען נישט קיין כיפור .פונדעסטוועגן זאגט דער
שטעלט זיך די שאלה :צו וואס פנים חדשות ,דאס איז באזירט מגן אברהם אז פאסטן זאל מען יא
דארף איך מלאכים? אויף וואס מיר האבן געזאגט אז פאסטן .זעט מען אלזא פונעם מגן ַ
די אושפיזין זענען אזוי ווי פנים אברהם ,אז מען מעג חתונה האבן
קדושת הסוכה העכער פון די חדשות. אין די טעג.
מלאכים מיר טרעפן שוין אין דער דער 'סגולה' פון חתונה מאכן
ענטפערט דער הייליגער שם גמרא אין מסכת סוכה און אין
אין די טעג צווישן יום כיפור
משמואל ,אז די נשמה יתירה קומט שולחן ערוך ,אז א חתן מיט זיינע
שושבינים זענען פטור פון זיצן און סוכות
פון אזא הויכע פלאץ אז עס פעלט
אויס מלאכים זאלן זי באגלייטן .די אין די סוכה .זעט מען דאך אז מען אין ספר 'אמרי פנחס' (שער תורת
מלאכים ברענגען אראפ די נשמה פלעגט חתונה האבן ארום סוכות. האדם ,אות נ"ה) זאגט ער אזוי" :אמר
יתירה פון עולם העליון און געבן זי לנו" – רבי פנחס קאריצער האט
איבער פאר די פריוואטע מלאכים די שאלות און מנהגים ביי זאגן אונז געזאגט "שחתונה טובה
פונעם מענטש .דאס פאסירט 'שלום עליכם' שבת סוכות להיות יותר בין יום כיפור לסוכות".
יעדע פרייטאג צונאכטס ,און אויף די בעסטע זאך איז צו מאכן חתונה
נאך א נפקא מינה להלכה איז
דעם זאגט מען 'שלום עליכם' און צווישן יום כיפור און סוכות .ער
בנוגע זאגן 'שלום עליכם' פרייטאג
אויך 'צאתכם לשלום' ,ווייל מען האט געזאגט ,ווייל דעמאלטס איז
צונאכטס ווען יו”ט סוכות אדער
וויל דאנקען די מלאכים וואס על פי די זוהר הק' און אריז"ל דער
חוה”מ געפאלט אום שבת קודש.
האבן אראפגעברענגט די נשמה סוד פון 'פנים בפנים'.
צי מען זאגט בכלל שלום עליכם?
יתירה ,און יעצט גייען די מלאכים און ער ברענגט דארט אראפ א
און אויב יא ,ווען זאגט מען עס?
צוריק צו זייער מקור. מעשה ,אז עס איז געווען א איד
זאגט מען די אושפיזין פאר שלום
זאגט דער הייליגער שם עליכם ,אדער שלום עליכם פאר וואס האט געדארפט א מורא'דיגע
משמואל :דאס איז א גאנץ יאר די אושפיזין? די שאלה איז מצד ישועה מיט חתונה האבן און ער
פרייטאג צונאכטס ,אבער סוכות "תדיר ושאינו תדיר ,תדיר קודם". האט נעבעך נישט געהאט קיין
– וויבאלד מיר זיצן 'בצילא בעזרת השם וועלן מיר זען מנהגים קינדער .האט אים דער צדיק
דמהימנותא' און 'בצילא דשכינתא' נפלאים פון די צדיקים וואס זענען געזאגט ער זאל חתונה האבן
ווי דער זוה"ק זאגט ,און ווי דער צווישן יום כיפור און סוכות ,און
געבויט אויף דעם אז די קדושה פון
פסוק זאגט אין שיר השירים (א ,ד) ב"ה דער זיווג האט עולה יפה
גאר אנדערע בחינה. סוכה איז א ָ
יאנִ י ַה ֶּמלֶ ְך ֲח ָד ָריו" – איז דער
"ה ִב ֲָ געווען און זיי האבן געהאט א
מצב אנדערש .רש"י טייטשט דער הייליגער 'שם משמואל' שטוב מיט קינדער.
אויפ’ן פסוק (במדבר כג ,כג) ָּ
"כ ֵעת יֵ ָא ֵמר זי"ע (שבת חוה”מ סוכות ,תרע"ג) זאגט,
עס איז כדאי צוצייכענען נאך
לְ יַ ֲעקֹב ּולְ יִ ְשׂ ָר ֵאל ֶמה ּ ָפ ַעל ֵקל", אז שבת חוה”מ סוכות דארף מען
א זאך ,אז אין ספר 'אוהל קדושים'
אז עס וועט קומען א צייט וואס נישט זאגן שלום עליכם .ער זאגט
(י"ב חשון) ברענגט ער אראפ אז
אידישע קינדער וועלן לערנען דארט צוויי טעמים.
דער הייליגער שינאווער רב
תורה מיט'ן אייבערשטן ,און זיי דער ערשטער טעם :לאמיר זי"ע האט חתונה געמאכט זיין
וועלן זיין 'לפנים ממחיצתם' פון פארשטיין ,וואס איז דער ביאור אז זון רבי משה'לע שינאווער זי"ע
די מלאכי השרת ,ביז די מלאכים מען דארף מלאכים זאלן באגלייטן צווישן יום כיפור און סוכות .דער
"מה ּ ָפ ַעלוועלן פרעגן די אידן ֶ א מענטש יעדע פרייטאג צונאכטס מחבר שרייבט דארט א הערה ,אז
ֵקל?" – וואס האט דער רבונו של אריין אין שטוב? היות רבי משה'לע איז געווען א
עולם געזאגט? זאגט דער שם משמואל ,אז שוואכער און א חלוש המזג ,האט
דעם מצב וואס וועט זיין לעתיד וויבאלד מיר באקומען א 'נשמה דער שינאווער רב געוואלט מאכן
לבוא ,זוכה מען יעצט סוכות, יתירה' – און כידוע ווערט די נשמה די חתונה דוקא אין די טעג וואס
ובפרט 'שבת-סוכות' .ממילא יתירה נשלם ביים דאווענען – ווילן רבי פנחס קאריצער האט געזאגט
פ+רדס ה+תור+ה 36
די מלאכי השרת געבן איבער קענען בכלל נישט אריינקומען זענען מיר אין א העכערע בחינה
זייער כח פאר די אושפיזין אין די סוכה ...דעריבער זאגט מען פון די מלאכי השרת .מיר דארפן
נישט קיין שלום עליכם. נישט צוקומען צו די מלאכים
די זעלבע זאך ווערט געברענגט זאלן באגלייטן און אראפברענגען
ער ענדיגט אבער צו" :ובזה
אין ספר 'הליכות חיים' ,וואו עס די נשמה יתירה ,ווייל מיר זענען
תוכחה מגילה לכל איש היושב
ווערן אראפגעשריבן די הנהגות
בסוכה לידע מה שלפניו" .דער יאנִ י ַה ֶּמלֶ ְך ֲח ָד ָריו",
"ה ִב ָ
כביכול ֲ
פון דעם בעל 'שפע חיים' זי"ע מיר זענען ביים אייבערשטן אליין.
וואס זיצט אין די סוכה זאל וויסן
אויף די ימים נוראים און סוכות. און ווי דער זוה"ק זאגט ,אז מיר
אז ער געפינט זיך אויף אזא הויכע
ער ברענגט דארט ביי יו”ט סוכות געפינען זיך דעמאלטס אין 'עולם
(הערה י"ז) א גאנצע רשימה פון עדות מדרגה אז ער דארף נישט זאגן קיין
שלום עליכם ,ווייל ער זיצט ממש האצילות' ,דעריבער דארף מען
פון תלמידים אז ער פלעגט נישט נישט זאגן שלום עליכם.
זאגן קיין שלום עליכם .מען האט פאר דער שכינה הקדושה און די
נאר געזונגען 'אשת חיל' ,און דער ָ אושפיזין געפינען זיך דארט .מען
די מלאכים קענען בכלל נישט
ניגון פון אשת חיל איז געווען געפינט זיך אין א מצב פון לעתיד
לבוא ,וואס מען לערנט תורה מפיו
אריינקומען אין די סוכה...
אויפ’ן ניגון פון שלום עליכם .ער
האט געזאגט אשת חיל פאר די של הקדוש ברוך הוא ,ממילא איז ער זאגט נאך א טעם פארוואס
אושפיזין ,ווייל אין צאנז האט מען דאס א בחינה פון 'דע לפני מי אתה מען דארף נישט זאגן שלום עליכם.
נישט געזאגט קיין שלום עליכם עומד'. ער ברענגט נאך פון זיין הייליגן
ווען יו”ט איז געפאלן אום שבת. דער הייליגער 'עטרת ישועה' טאטן ,דער 'אבני נזר' זי"ע בשם ַ
אזוי אויך אין שו"ת 'דברי יציב' פון דזשיקוב זי"ע האט זיך אמאל רבותיו – און בעצם שטייט דאס
(או"ח ח"א ,ס"ס קכ"ג אות ו') איז ער מאריך אויסגעדריקט אום שבת חוה”מ שוין פונעם הייליגן 'בעל התניא'
אין א תשובה לכאן ולכאן צי מען סוכות -אדער יו”ט שחל להיות זי"ע אין די בריוו וואס ער האט
זאל זאגן די אושפיזין פאר אדער בשבת -אזוי: מקבל געווען פונעם גרויסן מגיד
נאך שלום עליכם .ער ענדיגט זי"ע – אז דארט וואו עס איז דא א
"מיר ווייסן אז די אושפיזין
דארט צו אז ער קען נישט זאגן קיבוץ פון צען אידן -ווי די גמרא
זענען גרעסער פון מלאכים ,ממילא
וואס דער מנהג צאנז איז ,ווייל עס זאגט אין סנהדרין (לט ,א) "כל בי
וועלן מיר קודם מקבל פנים זיין די
איז נישט נוגע ,היות אין צאנז האט עשרה שכינתא שריא" -וואלט א
אושפיזין און נאכדעם זאגן שלום מלאך פארברענט געווארן פון די
מען בכלל נישט געזאגט שלום עליכם!"
עליכם – נישט יו”ט שחל בשבת, גרויסע קדושה!
פארשטייט זיך אז מיר האבן דער בעל התניא זאגט ,אז אפילו
נישט שבת חוה”מ ,און אפילו נישט
נישט קיין השגה צו מסביר זיין די מען זאגט נישט קיין דברי תורה,
אסרו חג וואס פאלט אויס אום
טיפע פשטים אין די ווערטער פון האט די עצם זאך אז צען אידן
נארשבת .ממילא איז די שאלה ָ
נוגע לויט די מנהגים פון אנדערע צדיקים ,אבער עס קען זיין ער קומען זיך צוזאמען אזא קדושה ,אז
חצירות. האט עס געזאגט כדי צו מפייס א מלאך און א שרף וואלטן דארט
זיין די מלאכים זיי זאלן נישט פילן פארברענט געווארן!
צום סוף תשובה (אות ו') זאגט ער,
'געטשעפעט' ,ממילא ער האט
אז די וואס זאגן יא שלום עליכם זאגט דער שם משמואל :על
דאס געזאגט פאר ער האט געזאגט אחת כמה וכמה אז א מלאך קען
יו”ט שחל להיות בשבת ,וואלטן
די אושפיזין כדי זיי זאלן נישט נישט אריינקומען אין א סוכה.
באמת געדארפט זאגן די אושפיזין
פריער ,ווייל די מלאכי השרת געבן ווערן נפגע .עכ”פ ,דער מנהג פון פארוואס? ווייל אין די סוכה איז
איבער זייער כח פאר די אושפיזין. דעם עטרת ישועה איז יא געווען דא ממש א השראת השכינה ,ווי
למעשה ענדיגט ער די תשובה אז נאר ער האט צו זאגן שלום עליכםָ , די גמרא זאגט "קדושת שם שמים
ער האט געוויזן צדדים לכאן ולכאן, געזאגט די אושפיזין פאר דעם. חלה על הסוכה" .נאך א זאך זאגט
אבער ער זאגט אז עס איז נישט אבער דער מנהג אין בעלזא ער :די אושפיזין געפינען זיך
קיין נפקא מינה ,דער עיקר איז אז ביי דעם בעלזער רב זי"ע איז דארט ,און זיי זענען פיל העכער
א מענטש זאל זיך פירן בקדושה געווען צו זאגן שלום עליכם פאר פון די מלאכים .ממילא ,דארפן
ובטהרה ,לערנען בהתמדה ,און די אושפיזין ,צוליב דעם כלל פון מיר נישט צוקומען צו די מלאכים.
זוכה זיין צו גיין אין דעם וועג פון די "תדיר ושאינו תדיר ,תדיר קודם". נאר די מלאכים נאר דאסָ ,נישט ָ
37 פ+רדס ה+תור+ה
טעם האט ער געזאגט ענליך צו די מלאכים וואס קומען פרייטאג אבות הקדושים.
דעם וואס מיר האבן געברענגט צונאכטס זענען די זעלבע מלאכים
פונעם שם משמואל ,און ער יעדע וואך?" ער האט אים מסביר די הנהגה און דער טעם פון
האט צוגעוויזן צו דער גמרא אין געווען אז דאס איז א טעות ,ווייל הייליגן סאטמאר רב זי"ע
סנהדרין (צג ,א) וואס זאגט ,אז יעדע וואך קומען מלאכים וואס
ווערן באשאפן לויט ווי אזוי דער אין ספר 'אוצרותיהם של
"גדולים צדיקים יותר ממלאכי צדיקים' (ח"ה עמוד קנ"ה) ברענגט ער
השרת" ,ממילא דארף מען קודם מענטש האט זיך געפירט יענע
וואך .דער יסוד שטייט שוין אין אן אינטערעסאנטן שמועס וואס
מקבל פנים זיין די צדיקים פאר די איז פארגעקומען ביים הייליגן
'תפארת שלמה' (פרשת לך לך ,חיי שרה,
מלאכים. סאטמאר רב זי"ע .עס איז געווען
ועוד) ,אז די מלאכי השרת וואס
עכ"פ .יעדער איינער זאל זיך קומען פרייטאג צונאכטס זענען שבת חוה”מ סוכות און עס איז
פירן לויט זיין מסורה און מנהג לויט די מצוות און מעשים טובים נתעורר געווארן די שאלה צי מען
אבותיו הקדושים. פון די גאנצע וואך ,און זיי ווילן זאל קודם זאגן שלום עליכם אדער
דער אייבערשטער זאל העלפן האבן ַאן עליה שבת ווען אלע קודם די אושפיזין .איינער דארט
מיר זאלן זוכה זיין זיך צו מדבק עולמות ווערן נתעלה. האט געטענה'ט אז אוודאי זאגט
זיין אין דער קדושה פון דער סוכה, למעשה איז דער מנהג פון מען קודם "שלום עליכם" ווייל
ווערן א מרכבה צו דער שכינה סאטמארער רב געווען אז ער "תדיר ושאינו תדיר ,תדיר קודם".
הקדושה ,און נדבק ווערן אין די האט קודם געזאגט די אושפיזין האט דער סאטמארער רב
אושפיזין. און נאכדעם שלום עליכם .דעם געענטפערט" :וואס מיינסטו ,אז
פ+רדס ה+תור+ה 38
39 פ+רדס ה+תור+ה
דער גליון אויף די "צווייטע טעג יו"ט"
וועט אי"ה ערשיינען אין חול המועד
בברכת א פרייליכן יו"ט!
מערכת פרדס התורה
= פרנסי חודש תשרי =
יון בלשה"ק נתנדב
ליון באידיש
נתנדב
עורים על הטע
גל הג לעפאון השי
ע" ע" ליין
ה
י
י
הרה"ח ר' חיים צבי הירש הי"ו נתנדב ע"י
הרה"ח ר' שמעון
לע"נ אמו האה"ח חנצי ע"ה הרה"ח ר' חיים מנחם
דרוממער הי"ו
בת יבלחט"א ר' מרדכי הי"ו ראזינגער הי"ו
לזכות ברכה והצלחה
נלב"ע א' תשרי -ראש השנה לזכות ברכה והצלחה
בכל הענינים
ת.נ.צ.ב.ה. בכל הענינים
זכות לימוד התורה דרבים תגן בעדם להתברך בכל מילי דמיטב ,וישלם ה' פעלם הטוב ותהי משכורתם שלימה מעם ה’
קול
אלע נייע חיזוק יומי -צו א וועכנטליכע שיעורים פון
שיעורים גליקליכע לעבן שיעורים הגה"צ ר' יודא
קול
אלע נייע חיזוק יומי -צו א וועכנטליכע שיעורים פון
שליט"א מאנדעל
00 11 22 33
שיעורים גליקליכע לעבן שיעורים הגה"צ ר' יודא
מאנדעל שליט"א
עמוד יומי
סדר הש"ס
ה+תור+ה
סיפורי צדיקים
פיל מיט חיזוק
פ+רדס
קברי צדיקים -
יארצייט צדיקים
שיעורים על
שבת קודש
פרדס
40
פרדס
