הבדלה פלאמען - אידיש · Havdulah Flamen - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

נומער 9חודש תשרי תשפ״ז ● זכרון יוטא לע"נ מרת יוטא ע"ה ב"ר ישעי' מאיר הי"ו
פלאמען צו באלייכטן בחורי
ישראל אינעם נסיון הדור
דורכזיכטיג
סענדי לערנט
מטה אפרים
נקודה למחשבה
שלום קויפט
א נייע קובץ
מפרשים
זאק תירוצים
דארפסט
אטענשאן
אדער לעבן?
א וועלט פון
אייביגע פחד
ווידיאוס אויף די געפארפולע Qדעווייס
רעאקציע
א פרומער בחור קען יא מאכן נויז
דא רעדט א משגיח אין א ישיבה ,איך האב מורא'דיג הנאה צו ליינען די פלאמען ,די שרייב
ארבעט איז אויף גאר א הויכע לעוועל ,מ'זעט דארט ממש די שפראך פון די קופקעס אין ישיבה,
וואס קריכט אריין טיף אין א בחור צו קענען פארשטיין און אויפנעמען די טיפע נקודות גרינג און
פשוט.
איך האב געליינט עטליכע מעשיות אין די פלאמען וויאזוי דער וואוילער בחור ווערט
אראפגעלייגט אלס א וואוילע שטילע שעפעלע ,און ווידעראום דער בחור וואס ליגט אין
טעקנאלעדזשי ,ער מאכט נויז און לאזט זיך הערן ,ארום אים איז אייביג לוסטיג און פרייליך.
איך בין א משגיח אין א ישיבה ,און איך וויל אייך זאגן אז דאס איז א פאלשער בילד .איך קען
גענוג און נאך בחורים וואס האבן נעבעך שייכות מיט טעכנאלאגיע ,און זענען שטילע פארמאכטע
בחורים פאר זיך וואס קיינער הערט נישט פון זיי .און עס איז ב"ה פארהאן גענוג ערליכע וואוילע
בחורים ,וואס זיצן און לערנען ,דאווענען מיט התלהבות .און זיי זענען לוסטיגע פרייליכע בחורים
וואס אין זייערע ד' אמות וועסטו אייביג מוזן שמייכלען .יא ,זיי לאזן זיך הערן ,און זענען פול פלאמען נומער 9חודש תשרי תשפ״ז
מיט הומאר .זיי זענען אנדרייער און מאכער ,און לעבן מיט חיות יעדע שעה פון טאג.
איי וואס גייט מיר אן? ווייל 'דאס' איז איינס פון די גרעסטע טעותים פונעם דור .אז זיין ערליך
באדייט צו זיין שטיל פרום און פארקוועטשט .און אויב וויל מען זיין פרייליך ,דארף מען זיין
קאנעקטעד צו טעקנאלעדזשי ,הערן ,DJאון גיין אין מקוה מיט א זאק שעמפו און ספרעיס .דאס ______________________
איז א פאלנער ליגנט מיט שעדליכע תוצאות.
א ערליכער בחור קען פונקט אזוי זיין דער 'לאוד בחור' פון ישיבה ,וואס פון זיין טיש אין
לאנטש רום הערט זיך די מערסטע נויז...
איך קען די עלטערע אידן פונעם בילד
א גוטן דא רעדט א בחור ,איך האב געזען דעם פלאמען נומער 8און איך בין ממש ארויס פון
התפעלות ,אבער בפרט דעם לעצטן פעידזש מיטן בילד ווי איין עלטערער איד קוקט אריין אין HAVDULAH
130 LEE AVE. 680#
א ספר ,און א צווייטער ליינט א צייטונג .דאס האט מיר ממש צונומען .דאס איז ריכטיג דער בילד BROOKLYN, NY 11211
וואס רעדט מער פון טויזנט ווערטער ,וויאזוי מ'קען אויסקוקן אויב מ'לאזט די יארן לויפן אן ______________________
נעמען שריט פארן לעבן. PHONE: 718.851.2399
ניי ENGLAND: 44.203.808.7373
ליידער קען איך אפאר אזעלכע עלטערע אידן .זיכער דארף מען מכבד זיין יעדן עלטערן איד,
FAX: 718.942.9183
והדרת פני זקן איז א מצות עשה ,און ער האט געטון מער מצות ווי מיר .אבער ס'איז א ביטערער ______________________
רחמנות ווען מ'זעט ווי אידן אין די עלטערע יארן פארברענגען צייט מיט דברים של מה בכך ,וואס
דעמאלט איז שוין זייער שווער זיך צו טוישן.
יא סעלפאן אדער נישט סעלפאן?
איך וויל אייך פרעגן א קשיא ,לעצטע בין הזמנים האט איר געמאכט א שרעקליכע קאמפיין
וועגן נישט קויפן א סעלפאן פאר א בחור ,ס'איז ממש געפערליך ,ס'איז פונקט ווי א קרעדיט
קארד .טאקע וועגן אייער קאמפיין האט מיין טאטע מיר נישט געקויפט קיין סעלפאן ,און איך
האב געליטן ברוחניות וגשמיות דמים תרתי משמע.
יעצט זע איך איר לייגט א טעלעקורס פון הגבורים ,וואס מ'קען עס נאר מיטהאלטן מיט א
טעלעפאן .איר זענט זיך סותר מיני' ובי' ,עטס זאגט אז א סעלפאן איז טריפה ,וויאזוי פלוצלינג
מוז יעדער קאלן א טעלעקורס?
פלאמען פאר ערליכע בחורים
ב"ה אז איך פארמאג נישט קיין טעכנאלאגישע נסיונות ,סיי ביי אונז אין שטוב איז מען ווייט
דערפון ,און סיי ביי מיר און מיינע ארומיגע חברים איז דאס אינגאנצן אפגעפרעגט ,יה"ר אויף גילו דעת
ווייטער .אבער מיט דעם אלעם ליין איך יעדע פלאמען פון דעקל צו דעקל ,ס'איז א מורא'דיגע הבדלה פלאמען איז ספעציעל
געווידמעט פאר ערליכע ישיבה
חיזוק אין אלע ענינים ,סיי בלימוד התורה ,תפלה ,התגברות אויף נסיונות ,א קלארע בליק אויף בחורים וואס קענען ניצן חיזוק און
אידישקייט ,ביטול הזמן ,און נאך אזויפיל זאכן וואס איז אזוי גוט געשריבן און גיבט אסאך כוחות. עצות אין די וועלט פון טעכנעלאגיע.
אויב ביסטו א בחור וואס איז סייווי
אפגעזונדערט פון טעכנעלאגיע אשרי
– AIשווייגט נישט! לך ואשרי חלקך ,און פיל אן דיין קאפ
א שטיק צייט צוריק האט זיך פריש אנגעהויבן טון וועגן די שרעקליכע מגיפה פון ,AIכ"ק מיט נאך א בלאט גמרא ,און נישט מיט
טעכנאלאגישע אינפארמאציע.
חודש תשרי תשפ"ז 2
רעאקציעס אריינגעקומען
צו די רעדאקציע
וואס איז אייער רעאקציע?
718.851.2399 #7
און איך האב אנגעהויבן פרעגן פון AIאיבער אלטע מחלוקת אינדערהיים אדמו"ר מסאטמאר שליט"א האט גאר שטארק גערעדט דערפון אין
פאר די קריג. מתיבתא אין קרית יואל ,און עס איז אפגעהאלטן געווארן א גרויסע דרייוו
ער האט טאקע געענטפערט זייער אסאך פרטים ,אבער גאר שנעל איז צו בלאקן AIאויף די סעלפאנס .פארוואס זעצט נישט פאר דער פייער? די
דער שמועס געגאנגען מענין לענין שלא מאותו ענין ,און איך האב זיך נושא פון AIטאר נישט אראפגיין פון טיש .איך האלט מיט וויאזוי בחורים
געטראפן פרעגן שאלות וואס דער אויבערשטער זאל שומר ומציל זיין .איך רעדן און טעקסטן ,ואין פוצה פה ומצפצף ,מ'דארף איבערדרייען א וועלט,
האב זיך געשעמט פאר זיך אליין וואספארא אינפארמאציע איך האב זיך מ'טאר נישט שלאפן ,ווילאנג די זאך איז אויסגעריסן פון כלל ישראל.
אנגעהערט אין א קורצע צייט. רעדן פון שב"ק איז אצינד נישט קיין עצה
בין איך אריין צו אונזער רבי'ן ,און דערציילט וואס דא גייט פאר ,ס'איז איך געהער צו א גאר חשוב'ע קהלה וואו דער רבי שליט"א איז כסדר
דא א שרעקליכער נסיון פון ,AIוואס איך בין אריינגעשלעפט געווארן בלא פארנומען אריינצוברענגען אינעם ציבור העכערקייט ,א ווארימקייט אין
יודעים .האט מיר דער רבי געזאגט ,אז יא ,ער האט אין די לעצטע צייט שבת קודש ,עבודת ה' ,תפלה מיט השתפכות הנפש וכדומה .און דער רבי
געהערט שרעקליכע זאכן דערוועגן ,און אז דער חורבן פון AIאיז דאסמאל האלט בשיטה אז מיט דעם וואס מען איז עוסק אינעם עשה טוב,
דוקא פאר חשוב'ע בחורים און אינגעלייט ,וואס זיי האבן א שטערקערע אויטאמאטיש איז מען נישט אינטערעסירט אין די טעכנאלאגישע
כח המשיכה פאר ידיעות! און האט אויסגעפירט אז איבערן נסיון פון AI שטותים ,ווייל אין א קאפ פון תורה און עבודת ה' ,איז נישטא קיין פלאץ
מוז מען ארויסקומען בכל התוקף ,ווייל דא גילט נישט די ביז יעצטיגע פאר געמיינקייט .ב"ה אז איך בין טאקע אייביג געווען אפגעהיטן פון אלע
כללים. טעכנאלאגישע נסיונות ,און איך בין קיינמאל נישט דורכגעפאלן דערמיט.
דערפאר טייערע הבדלה שטאב ,איך בין עדות אז AIאיז א ביטערער איין טאג קומט צו מיר א חבר ,און זאגט מיר אז AIאיז מורא'דיג ,מ'קען
נסיון ,בלייבט נישט שטיל דערוועגן ,זעצט פאר צו ברענגען אויפוואכונג אז פרעגן אלע סארט שאלות ,און ער ענטפערט אויף אלעם מיט א קלארקייט.
אידישע קינדער זאלן וויסן צו אכטונג געבן און נישט אריינפאלן אין דעם זייענדיג איינער וואס האט מורא'דיג שטארק ליב צו באקומען
נעץ. אינטערעסאנטע און היסטארישע ידיעות ,האט מיין נייגער זיך אנגעצינדן,
ווייטער מיט די ?Q
ווי די ליינער האלטן מיט איז פארהאן א גרויסע טענה ומענה די לעצטע חדשים
איבער די נושא פון די Qמיט א הכשר אויב מ'קען זען דערויף ווידיאו אדער
נישט .פאריגן חודש האבן מיר געברענגט א לענגערע מעסעדזש וואס א ליינער
האט געלאזט דערוועגן ,מיינענדיג אז דערמיט וועט זיך אפשטילן די נושא .אבער
צו אונזער וואונדער האט דאס געברענגט א פרישער פלייץ פון מעסעדזשעס
דערוועגן .אט ברענגען מיר עטליכע מעסעדזשעס אריינגעקומען.
מ'מוז אנהייבן נעמען די זאך ערנסט אז א בחור קויפט נאר א דעווייס
וואס האט די מוכשר זיגל. איך האב געהאט די Qאון עס האט געהעריג ווידיאו
דער וואס האט געשריבן אז די איינציגע וועג צו קוקן ווידיאו אויף א איינער שרייבט אז די Qהאט נישט קיין ווידיאו ,איך וויל זאגן אז די
Qאיז דורך ,GIFזאל וויסן אז ער לעבט אין א טעות .מ'קען זען Qאיז א געהעריגע ,MP4און ס'איז דא גרינגע טריקס צו קענען
געהעריגע לאנגע מאוויס און ווידיאוס ,איך רעד ליידער פון עקספיריענס. אקטיוויזירן די ווידיאו ,און נאך אסאך ערגערע זאכן.
ס'איז נישט אזוי שווער צו אויסשפילן די סיסטעם .און דערצו אז מ'קען
שעירן פיילס דורך בלוטוט און SDקארד ,איז עס א שרעקליך שעדליכע איך וויל זאגן אז מ'קען קויפן אן עפפ פאר נישט אזוי טייער וואס
כלי. דערמיט קען מען קוקן ווידיאו אפי' אויף די Qוואס האט עפעס א זיגל
דערויף.
איך זע מ'טענה'ט זיך אויב די Qהאט ווידיאו ,עס האט אפי' א
בראוזער! דאס איז א משחית! איך לערן מיט א בחור וואס די Qהאט איך וויל מעורר זיין לעצטנס דרייט זיך צווישן בחורים א מין עפפ
אים פארכאפט צו גאר נידריגע מצבים ,און עס איז געווען ביטער שווער וואס מ'קען ארויפלייגן אויף די Q6און זען דערויף ווידיאו .טאטעס
ארויסצוקריכן. ווייסן נישט דערפון ,און די ישיבות זענען פול מיט די .Qאיך וואלט
געזאגט אז רוב אדער אפי' כמעט אלע בחורים מיט א Qקוקן ווידיאו.
3
איבערלעבענישן
ער האט סך הכל געוואלט הערן מוזיק ,אבער זיין קליינע Q6איז פארוואנדעלט געווארן אין א
שרעק מאשין ,מיט פחדים וואס באגלייטן אים נאך עד היום.
מיט זיין גרויסע ליבשאפט צו מוזיק ,איז ער נישט גרייט געווען צו פארקויפן זיין Qאפי' פאר א
קיבאורד פון פינף אלפים!
וויאזוי האט ער למעשה געמאכט דעם טויש?
אייביגע פחד
ליינט א געשיכטע פון א בחור וועלכער איז נאך ניטאמאל אין ישיבה גדולה ,אבער האט שוין
דורכגעמאכט א וועלט אויף זיין קליינעם MP3מיט אן אזויגערופענעם 'הכשר'.
א וועלט פון
צוזאמכאפן עטליכע קענדיס אינאיינעם פונעם
זעלבן קאליר ,איך גיי נישט דא מסביר זיין
באריכות ,אבער מ'קען דארט אסאך שטייגן אין
לעוועלס ,ס'גייט ממש אן א שיעור העכער און
נאכדעם איז דא א געים וואס דו קענסט
העכער.
דרייוון א קאר ,יא ,דרייוון אן אייגענע קאר.
א גוטן חשוב'ער בחור ,יישר כח
פאר דיין גרייטקייט צו דערציילן
דיין מעשה ,לאמיר אביסל הערן
א
וויאזוי עס האט זיך אנגעהויבן.
איך בין געווען א פשוטע געווענדליכע בחור,
ווי רוב דורכשניטליכע בחורים אין ישיבה קטנה.
אמאל האב איך יא געהאט געדולד צו לערנען
מ'קען פארן און מאכן רעיסעס ,זיך אריינכאפן און אמאל נישט .היות איך האב זייער ליב
פון אנדערע קארס ,און פארשטייט זיך מ'דארף געהאט מוזיק ,האב איך געשפירט אז איך 'מוז'
וואטשן נישט צו מאכן קיין עקסידענטן ,איך האבן א MP3צו קענען הערן מוזיק ,און איך
האב געמאכט זייער אסאך עקסידענטן דארט. האב זיך טאקע איינגעהאנדעלט איינס.
דו קענסט דרייוון נישט נאר סתם א קאר ,דו ווען איך בין געווארן פופצן האב איך
קענסט אפי' ווערן דער דרייווער פון א פאליס אפגעמאכט אז איך דארף שוין איינס מיט א
קאר ,און אפשטעלן אנדערע קארס! איך האב העכערע לעוועל ,נישט די פשוט'ע טרוקענע
געפילט ווי משנה למלך ווען איך האב כסדר ,MP3איך דארף עפעס מער.
אפגעשטעלט אנדערע קארס פאר זייערע נאכן מוטשען מיין טאטע האט ער מיר טאקע
פארלעצונגען ,און איך האב געטיילט טיקעטס געקויפט די ,Q6פארוואס דוקא דאס? ווייל דאס
פון רעכטס און לינקס ,זיך צו נוקם זיין אין אלע האט א הכשר ...עס שטייט בפירוש אויפן באקס
טיקעטס וואס מיין טאטע האט געכאפט במשך א זיגל אז עס איז כשר וישר .טאקע נישט די ועד
די יארן... הקהלות הכשר ,אבער מוז איך דען האבן דעם
דאס זעט אויס זייער אינטערעסאנט ,וועלכע בעסטן הכשר?
נאך אינטערסאנטע געימס איז דא דארט? דאס איז געווען די סיבה פארוואס מיין
ס'איז דא זייער אסאך ,אבער די צוויי הויפט טאטע האט מסכים געווען מיר צו קויפן דעם ,Q
געימס וואס איך האב געשפילט איז געווען אבער די אמת'ע סיבה פארוואס איך האב דאס
דרייוון א פליגער ,און שיסערייען. געוואלט ,איז געווען צוליב די גאר
דו האסט נישט קיין השגה ווי געשמאק אינטערעסאנטע עפפס וואס דאס האט.
ס'פילט צו דרייוון אן עראפלאן! מ'פילט ממש למשל ,מ'קען דארט עדיטן בילדער ,דאס איז
אין די לופטן ,מ'הייבט א פליגער ,און מ'לענדט געווען עפעס וואס האט מיר געגעבן וואס צו
אראפ. טון אין 'פרייע צייט' ...אבער דאס איז נאך
וואס בעסער דו דרייווסט דעם פליגער גארנישט .ס'פארמאגט זייער אסאך
באקומסטו מער פוינטס ,און אז דו קראכסט אינטערעסאנטע געימס ,לדוגמא איין געים
דעם פליגער פארלירסטו פוינטס .איך האב מן הייסט קענדי קראש ,וואס איך האב געהערט אז
הסתם הונדערטער מאל געקראכט דעם פליגער... אסאך טאטעס שפילן דאס אויפן סמארטפאון, ווידיאוס אויף די
פשששש ,וויאזוי האסטו זיך מחזק געווען ס'איז מורא'דיג אינטערעסאנט ,מ'דארף
געפארפולע Q
דעווייס
חודש תשרי תשפ"ז 4
פערזענליכע איבערלעבענישן,
ראנגלענישן ,און געשעעניש
לאמיר הערן דיין איבערלעבעניש:
718.851.2399 #7
צוריקצוטראכטן צופיל ,איך בין געגאנגען עסן נאך אזעלכע שרעקליכע ירידות?
פרישטאג ,און געקוקט פאראויס. שבע יפול צדיק וקם ...איך האב אנגעהויבן
נאך א שטיק צייט שפילן די אלע געימס האב מיט א פרישקייט .ווען איך האב אויפגעגעבן
איך אנגעהויבן ווערן באורד פון שפילן נאכאמאל מיין Qהאב איך שוין געהאלטן ביי לעוועל
שיסערייען און נאכאמאל דרייוון אן עראפלאן, ...280
ס'איז שוין נישט געווען אינטערעסאנט. מיין אנדערע מערסט אינטערעסאנטע געים
האב איך אנגעהויבן זוכן וואס נאך איז געווען די שיסערייען ,דאס הייסט אז אין די
אינטערעסאנט איך קען דא טרעפן ,איז געווען א געים איז דא א משכונות קריזיס ,ווי טעראריסטן
בחור וואס איך פלעג אים אייביג בעטן צו האבן פארכאפט מענטשן ,און איך קום ראטעווען
קאפיען זיין SDקארד צו מיין ,Qאון ער פלעגט די מענטשן דורכן שיסן די טעראריסטן.
נישט האבן קיין נערוון צו סעלעקטן נאר די דאס איז זייער א קאמפליצירטע געים ,וואס
מוזיק ,איז מיטגעקומען אסאך ווידיאוס ,האב מ'דארף וואטשן צו שיסן נאר אויף די
איך שוין געהאט ווידעאוס צו קוקן. טעראריסטן ,און ס'זאל נישט קאסטן די לעבנס
די Qקומט נישט מיט ווידיאוס? פון משכונות.
ניין .אבער דורך יענעמ'ס SDהאב איך שוין הייסט אז די Qמיט די הכשר האט א געים
געהאט גענוג און נאך .קודם האב איך נישט וואו מ'לערנט זיך שיסן ...דאס קומט
געוואלט קוקן קיין ווידיאו ,אבער ווען איך בין אויטאמאטיש מיט די ,Qאדער דאס איז נאכן
געווארן באורד פון די אלע געימס ,האב איך אויפברעכן?
געפרעגט יענעם בחור אויב ס'איז דא א מהלך צו דאס קומט אויטאמאטיש.
זען ווידיאו אויף א .Qצו מיין פרייד איז נישט ביזטו נישט געווען דערשראקן פון די
געווען קיין גרעניץ ווען ער האט מיר שיסערייען געימס?
אויסגעלערנט א טריק וויאזוי דאס צו מאכן. ניין ,ווייל ביי אונז אינדערהיים קוקט מען
ס'איז געווען גאנץ פראוויזאריש ,ווייל עס נישט קיין ווידיאו ,נאר לכבוד חוה"מ וואטשט די
האט געעפנט די ווידיאו זייער קליין ,און מ'האט גאנצע משפחה צוזאמען ווידיאוס פון אידישע
זיך געדארפט מוטשען צו קענען זען ,אבער איך מאוויס ,און דארט האב איך שוין אסאך מאל
האב זיך שנעל צוגעוואוינט ,און כ'האב אנגעהויבן געזען שיסערייען ,סא האב איך זיך נישט
געניסן פון די אלע ווידיאוס וואס כ'האב דערשראקן דערפון.
ארויפגעלייגט. ווען למשל האסטו געשפילט מיט די אלע
וועלכע סארט ווידיאוס איז עס געווען? געימס ,ביי לאנטש ,אדער נאך ישיבה?
ס'איז געווען בעיקר קורצע ווידיאוס ווי איך האב געשפילט מיט די געימס בערך 7
עפעס א מענטש מאכט זיך זייער משוגע ,מיט שעה א טאג… .איך האב זיך מסדר געווען צו
פאני קולות ,און רעדט אינטערעסאנט .למשל, אויסנוצן יעדע מינוט .למשל פארן דאווענען בין
ער מאכט נאך ווי א מלמד זאגט תפלת הדרך איך א לענגערע צייט געווען פארנומען דערמיט,
אויפן באס ,אדער ווי ער טיילט קאפס וואסער און אריינגעקומען שפעט אינמיטן דאווענען ,און
פאר מענטשן אויף די גאס .און נאך אזעלכע אסאך מאל אפי' סוף דאווענען ,נאכן שיעור בין
סטייל דזשאוקס. איך אסאך מאל ארויסגעגאנגען שפילן מיט די
וואס איז פאני פון זאגן תפלת הדרך אויפן געימס ,בקיצור ,איך האב געכאפט א שעה דא
באס? און א האלבע שעה דארט ,סך הכל פארן טאג
איך ווייס אויך נישט פונקטליך ,אבער ער איז אויסגעקומען בערך 7שעה.
מאכט אויך נאך ווי דער מלמד שרייט אויף די 7שעה?! יעדן טאג!? וויאזוי האסטו געפילט
קינדער ,בקיצור ,ער מאכט עס דזשאוקיש. נאכן שפילן א שעה און אריינקומען סוף
אהא ,און די קורצע ווידיאוס האט דיר דאווענען?
געהאלטן געשפאנט? איך האב געפילט זייער נישט גוט .מ'האלט
יא ,אבער נאך א שטיק צייט זענען די אלע ביים ענדיגן דאווענען ,און איך גיב א ראול ארויף
זשאוקס שוין געווארן פאר מיר צו קארני ,ביז די תפילין אויף מיין הענט ,און איך כאפ אפ א
איינער האט מיר אויסגעלערנט א גאנצע שמיי דאווענען .אבער איך האב געטרייט נישט
5
איבערלעבענישן
איך האב אייביג געפילט אז איך טו עפעס וואס איך טאר נישט, דריי ,וויאזוי מ'קען מאכן די Qפאר א געהעריגע ווידיאו
אבער איך האב זיך נישט געקענט ברענגן אפי' צו טראכטן אז מאשין צו קענען זען געהעריג גרויסע ווידיאוס אויף די גאנצע
איך קען דאס אויפהערן ,איך בין געווען אזוי צוגעבינדן דערצו, סקרין.
איך האב דאס ממש געאטעמט. דעמאלט האב איך זיך פארשאפט פון ערגעץ א SDקארד
איך וועל זאגן נאכמער ,יעדעס מאל וואס איך האב מיט אסאך לאנגע ווידיאוס .קודם האב איך נאר געקוקט מוזיק
געענדיגט קוקן א מאווי ,האב איך געפילט פלעין עקלדיג ,איך ווידיאוס ,שפעטער אידישע מאוויס ,און נאכדעם גוי'אישע
קען דיר נישט מסביר זיין וואס דאס מיינט עקלדיג ,אבער איך מאוויס ,אזוי ווי ביי די מעשה פון "וואו איז יוסעלע" .אגב ,די
האב געפילט ווי איך וויל ברעכן ,איך האב געוואלט אויסברעכן מעשה איז אמת?
די לעצטע צוויי שעה .אבער מיט דעם אלעם האב איך נישט דו פרעגסט מיר אויב די מעשה איז אמת? דו זאגסט דאך
געהאט די כוחות צו קענען זאגן ניין. יעצט אז דו ביזט גאר דער ...יא ,די מעשה איז אמת ,אבער
א חידוש! מען פילט צו ברעכן און מען קען נאך אלץ נישט נישט נאר מיט איין בחור ,נאר ליידער מיט אסאך בחורים ,און
זאגן "ניין" .דאס מיינט אן אדיקשאן. יעצט זאגסטו אז דו ביזט אויך איינע פון זיי...
טאקע ,און דאס איז זייער א שווערע געפיהל. ביזטו געווען דער איינציגער בחור מיט א Qמיט ווידיאו?
עס איז נישט ווי איינער וואס מאכט א טעות און ער מיינט ניין ,ס'איז געווען נאך .און מיר פלעגן שעירן צווישן זיך מיט
אז ער טוט א גוטע זאך ,ניין ,ער פארשטייט און ער שפירט אז ווידיאוס און מאוויס .גראדע האב איך געהאט פון וואו צו
יעצט טוט ער עפעס וואס איז נישט גוט פאר אים ,און דאך, שאפן ,און איך האב יעדן מזכה געווען דערמיט.
'מוז' ער עס ווייטער טון .דאס איז א גייסטישע תפיסה. אז דו רעדסט פון מאוויס ,וועלכע סארט מאוויס רעדסטו?
דו זאגסט אז שוין באלד א האלב יאר וואס דו ביסט ארויס זייער אסאך .סתם א גוי'אישע מעשה פון נאכלויפן און
פון דעם תפיסה ,אויב האסטו ממש נישט געקענט טראכטן כאפן .רוב מעשיות האבן זיך גערעדט פון דראמאטישע
אויפצוהערן ,וויאזוי האסטו למעשה יא געמאכט דעם טויש? מעשיות פון לויפן ,כאפן ,שיסן ,באמבאדירן ,ארעסטירן ,פייטן.
איז אזוי ,איך האב אייביג געהאלטן אז איך האב זייער א א טונקעלע נאכט ,א גוי גייט אויפן גאס ,פלוצלינג וואקסט
שוואכע קאפ ,און איך פארשטיי שווער א שטיקל גמרא .איך ארויס איינער ,ער בא'גנב'עט אים מיט א גאן ,ס'ווערט א
ווייס שוין יעצט אז דאס איז א ליגנט ,אבער אזוי האב איך גאנצע פייט צווישן פארברעכערישע באנדעס ,דער שיסט אויף
געהאלטן .לכבוד דעם האט מען מיר צוגעשטעלט אן דעם ,און דער שיסט אויף יענעם ,פאליס ארעסטירט ,ער
אינגערמאן צו לערנען מיט מיר. אנטלויפט ,מ'כאפט אים נאכאמאל ,ער שיסט אויפן פאליס,
נאכן לערנען מיט אים א שטיק צייט האב איך געפילט און די רעגירונג ווערט אינוואלווד ,בקיצור ,דראמא דראמא
סעיף זיך צו עפענען פאר אים ,און ער האט מיטגעהאלטן מיין מיט דראמא.
גאנצע דורכגאנג. האסט נישט מורא געהאט?
ער האט געוואוסט אז איך האב שוין אפאר מאל געוואלט איך האלט שוין יעצט כמעט א האלב יאר נאכן אויפהערן
אויפהערן צו קוקן ,אבער מיין שטארקע אדיקשאן האט מיר קוקן די זאכן ,און איך האב נאך יעצט מורא .ווען איך גיי אויפן
נישט געלאזט עס אויספירן אויף למעשה .ס'איז געווען א גאס האב איך מורא אז באלד שטעלט זיך אפ א קאר וואס
תקופה וואס די משוגעת מיט די ווידיאו האט מיר געטראגן מ'גייט מיר שיסן אדער פארכאפן רח"ל .איך לעב אין א
אזוי ווייט ,אז איך האב געקענט זיצן אין ביהמ"ד מיט דעם שטענדיגע פחד ,אפי' אינדערהיים ,ווען איך ליג ביינאכט אין
אינגערמאן ,און אינמיטן ביהמ"ד ארויסנעמען די Qאון קוקן בעט האב איך אייביג מורא אז פלוצלינג גייט א רויבער
ווידיאוס. אריינטאנצן פון פענסטער און מיר אטאקירן.
ער האט אפגעמאכט אז ער גייט טון אלעס אין די וועלט אז די ווידיאוס ברענגט מיר אריין אין א וועלט פון אייביגע
איך זאל עס אויפגעבן ,ווייל ער האט געהאלטן אז איך טראג פחד .חוץ ווען איך בין מיט נאך מענטשן דעמאלטס פיל איך
מיין לעבן אין גארבידזש אריין ,און ער האט מיר ממש מער פארזיכערט.
געוואלט ראטעווען. א פחד צו הערן וואס די ווידיאוס טוט מיט א מענטש .ווי
וויסנדיג אז איך האב מורא'דיג שטארק ליב מוזיק ,און איך לאנג האסטו געקוקט די ווידיאוס?
האב ליב צו שפילן אויף א קיבאורד ,און איך פארשטיי גוט 7-6חדשים.
דערצו .האט ער מיר פארגעשלאגן אז ער גייט מיר קויפן א איך שטעל זיך פאר אז די ווידיאוס פון די גוי'אישע מאוויס
פינף טויזנט דאלארדיגע קיבאורד! און אנשטאט דעם זאל איך האבן נישט געהאט קיין הכשר...
אויפגעבן די .Q די זעלבע הכשר ווי די ...Qאמת ,די מעשיות פון גוים
און וואס מיינסטו… ..מיין ענטפער איז געווען :ניין! פארברעכער און רויבער זענען זייער מיאוס און נידריג ,סיי די
ער האט געהעכערט דעם פרייז ,אז דערמיט וועט ער אויפפירונג ,די שפראך ,ראיות אסורות ,און די גאנצע ארום.
חודש תשרי תשפ"ז 6
א פראיעקט אויפן איניציאטיוו פון: בס"ד
פערזענליכע איבערלעבענישן,
ראנגלענישן ,און געשעעניש
לאמיר הערן דיין איבערלעבעניש:
718.851.2399 #7
צוקויפן א מאשין מיט די פראגראמס פאר די דראמס און סאונדס,
אבער דאס האט מיר נישט געטוישט .ער האט דעמאלט צום ערשטן
מאל געכאפט וואס דאס מיינט אדיקטעד .און אז ס'איז עכט.
ער האט אנגעהויבן דעמאלט רעדן צו מיר זייער אסאך דערוועגן ,ער
האט נישט אטאקירט אדער געשריגן ,ער האט מיר נאר מסביר געווען
דריי נקודות וואס האט מיר אנגעהויבן עפענען מיין קאפ און טוישן
מיין בליק אויף די גאנצע זאך.
איין זייער שטארקע נקודה איז געווען צו צוטיילן צווישן תאוה און
רצון.
יעדע מענטש 'וויל' זאכן ,ס'איז דא זאכן וואס ער האט א רצון
דערצו ,ער שעצט דאס ,און ער ווייסט אז דאס איז ריכטיג צו טון .דאס
איז רצון.
דאס זענען די געפילן פון א בחור אדער אינגערמאן
נאכן דורכפאלן צום וויפעלטן מאל מיט נסיונות בעניני
דערנאך איז דא ווען איינער זאגט 'איך וויל' ,אבער ס'איז נישט
טעכנאלאגיע והמסתעף. באמת זיין רצון ,ס'איז בלויז א תאוה.
ער איז דוקא א וואוילער חסיד'ישער בחור ,אן
וואס איז די גרויסע חילוק צווישן די צוויי? ביידע זאכן 'וויל ער'.
ערליכער אינגערמאן .אבער דער אינערליכער נסיון איך האב אויך אזוי געמיינט ,האט ער מיר מסביר געווען ,אז א 'רצון'
ברענט און פלאקערט ,און ער שעמט זיך צו גיין רעדן צו דאס איז וואס דער מענטש וויל באמת .א 'תאוה' איז נישט זיינס ,ס'איז
איינעם איבער זיינע יסורי הנפש. דער יצר הרע.
אזוי בלייבט ער אליין זיך דראפען אויף גראדע ווענט די רגע איך האב געכאפט דעם חילוק האט זיך מיר געעפנט א נייע
פאר לאנגע יארן ,און במסתרים תבכה נפשו .ער איז וועלט ,ביז יעצט בין איך געווען אינגאנצן צומישט ,דא וויל איך
טאטאל צובראכן און פארקלעמט ,זייענדיג גענצליך אויפהערן ,אבער דא וויל איך ווייטער קוקן ווידיאוס ,וויל איך יא אדער
צומישט און אומקלאר ,וואס דאס זעלבסט קען ברענגען
צו נאך מער מכשולות ל"ע.
נישט?
יעצט האב איך פארשטאנען ,אז 'איך' וויל בכלל נישט ,אבער מיין
אט דאס האט געברענגט פאר ערליכע און אחריות'דיגע
יצר הרע ברענגט מיר א תאוה יא צו וועלן .דאס מיינט אז איך בין
עסקנים בהוראת גדולי הרבנים שליט"א זיך אריינצולייגן
אין די הייקעלע אויפגאבע צו ברענגען א אפיציעלע בעצם גוט ,איך וויל גוט ,נאר ס'איז נאר דא פרעמדע כוחות אין מיר
פלאטפארמע וואו א בחור און אינגערמאן זאל קענען וואס טראגן מיר צו עפעס אנדערש.
אויסגיסן זיין הארץ מיט אלע זיינע באהאלטענע די צווייטע נקודה האט ער מיר מסביר געווען ,אז איך קוק יעצט אן
שוועריגקייטן .דערפאר איז געגרינדעט געווארן די דעם בילד ,אז ס'איז דא צוויי צדדים ,איין זייט בין איך ,וואס איך
ארגאניזאציע "לב להאזין".
ענדזשוי צו קוקן ווידיאוס און טון לויט וויאזוי מיין תאוה טראגט מיר.
פון די צווייטע זייט האב איך א גאנצע ליסטע פון שונאים ,אנגעהויבן
פון מיין טאטע מאמע ,מיין מגיד שיעור ,מנהל ,משגיח ,וואס זיי
א טעלעפאן ליניע וואו מען קען פארגינען מיר נישט דאס לעבן ,און זוכן וויאזוי מיר צו מצער זיין ,און
אריינרופן אנאנים ,און בעטן וואס זיי ווילן נישט אז איך זאל ענדזשויען לייף...
הדרכה וויאזוי זיך ארויסצוזען פון
א טעכנאלאגישער נסיון אדער איז לב האט ער מיר געזאגט אז דער אמת'ער בילד איז אנדערש .מיינע
עלטערן זענען עלטער ,און האבן עקספיריענס אין לעבן ,און אפילו
ענליכע אינערליכע שוועריגקייטן,
און ברענגען א קלארקייט און
להאזין? אויב בין איך גרויס און קלוג און איך פארשטיי אסאך זאכן ,האבן זיי
ריכטיגע השקפה אויף די נושאים אסאך מער אינפארמעישאן ,און ווייסן מער ווי מיר .און זיי פארשטייען
וואס בחורי ואברכי ישראל קענען אז צו ליגן אין ווידיאוס איז א סכנה פאר מיין לעבן ,זיי ווילן מיר נישט
זיין צעמישט און פארלוירן. דערקוטשען די יארן ,זיי ווילן באמת מיר זאל זיין גוט.
און די דריטע נקודה איז געווען ,אז כאטש איך בין יעצט 16יאר
אלט ,בלייבט מען אבער נישט ביי די עידזש ,א יאר ארום בין איך ,17
א הארץ 3יאר ארום בין איך ,19און צען יאר ארום בין איך ,26און מיין לעבן
וואס באלאנגט פאר מיר .ווען איך גיי האבן שוועריגקייטן אין לעבן ברוחניות
וועט דיר וגשמיות ,כאטש מיינע ארומיגע קענען מיטפילן מיט מיר ,גיי איך אבער
פארשטיין זיין דער וואס טראגט דאס .און דערפאר דארף איך זיך אויסלערנען א
הילף
ליין און אנווייזן
די ריכטיגע שווערער ווארט; אחריות .איך טראג דעם פולן אחריות פאר אלעס
שריט בעז"ה
קלארקייט • חיזוק • הדרכה
בהמלצת גדולי ישראל שליט"א
אנאנים און קאנפידענשאל
718.673.2999
איבערלעבענישן
פערזענליכע איבערלעבענישן,
ראנגלענישן ,און געשעעניש
לאמיר הערן דיין איבערלעבעניש:
718.851.2399 #7
אפי' נישט געוויסט ווי לאנג איך גיי דאס קענען געטראכט" ,וואס גיי איך דא טון גאנץ בין וואס איך טו.
אנהאלטן .אבער איך מיין אז זיי פארשטייען הזמנים?" איך האב זייער שטארק געוואלט די דריי נקודות האבן מיר געהאלפן טראכטן
שוין אליינס אז איך בין נישט קיין חלק מער פון צוריקבעטן דעם .Q א נייע וועג .כאטש איך האב נאכנישט
די ווידיאו גרופע… אבער איך האב נאכדעם צוריקגעטראכט ווי אויפגעגעבן דעם ,Qבין איך שוין געווען מער
און דא וויל איך צולייגן א גאר קריטישע שווער ס'איז מיר געווען די מלחמה דאס אפן אז היות איך ווייס אז דאס איז נישט וואס
אינפארמאציע ,אז ממש אין די צייט וואס איך אויפצוגעבן ,און איך ווייס אז נאכן עס צוריק איך 'וויל' באמת ,און איך ווייס אז דאס קען מיר
האב באשלאסן צו אפלאזן מיין Qבין איך האבן אפאר וואכן ,אדער אפי' אפאר טעג גיי ברענגען צו א שטאפל וואס איך וויל נישט
געוואויר געווארן פון די 'חברה' אז יא! מ'קען איך דאס וועלן אויפגעבן ,און איך האב נישט דארט זיין ,ליגט דער אחריות אינגאנצן אויף
גענצליך אויפברעכן די Qאון עס ווערט קיין כח נאכאמאל דורכצוגיין די מלחמה... מיר.
געהעריג אפן צום אינטערנעט אן קיין שום ס'איז ממש געווען יסורים. און וואס איז געווען דער מכה בפטיש?
פילטער רח"ל .איך דאנק דעם באשעפער אז אשריך! מיט דיין שטארקייט האסטו זיכער יעצט האב איך שוין פארשטאנען אז 'איך
איך האב שוין דאן געהאט באשלאסן צו עס געמאכט א רעש אויבן אין הימל ,איך בין דיר וויל' מאכן דעם טויש ,און אז איך דארף הילף.
אויפגעבן ,ווייל אויב איך וואלט ח"ו פשוט מקנא. איז ער אויפגעקומען מיט אן עצה ,מיר האבן
אריינגעפאלן נאך טיפער ווייס איך נישט צו איך האסטו געשפירט סיי וועלכע חילוק אויף געמאכט א דיעל אז ער נעמט דעם ,Qאון ער
וואלט יעצט דא גערעדט. דיר נאכן אויפגעבן דעם ?Q האט דאס אוועיליבל פאר מיר אז יעדע רגע
איך מוז דיר גראטולירן פארן אריינקומען אוודאי… !..לדוגמא איך האב נאך א וואס איך דארף עס גיבט ער מיר דאס אויפן
אזוי אמת'דיג און קלאר ,איך בין זיכער אז דאס אינגערמאן מיט וועמען איך לערן ,וואס פאר פלאץ.
גייט זיין א גרויסער חיזוק פאר אנדערע אים האב איך קיינמאל גארנישט פארציילט .און און אויב גייט דורכגיין דער גאנצער זמן מיט
בחורים .צו ענדיגן דעם שמועס ,וואס וואלסטו עטליכע טעג נאך וואס איך האב אנגעהויבן בין הזמנים וואס איך בעט דאס נישט צוריק,
געזאגט פאר אנדערע בחורים וועגן די ?Q קוקן מאוויס ,פרעגט מיר דער אינגערמאן" ,זאג גיבט ער מיר .$200
איך וואלט געענטפערט אין דריי ווערטער: מיר וואס גייט פאר מיט דיר ,דו ביזט נישטא, מיט $200ביסטו געווארן צופרידן? א
ק-ו-י-ף ע-ס נ-י-ש-ט !!! איך טריי דיר צו מסביר זיין א שטיקל גמרא ,און קיבארד איז דאך פיל טייערער!
און וואס טוסטו אויב ס'קומט צו דיר איינע ממש איך רעד צו א טיש ,וואס איז געשען?"... ריכטיג ,אבער דעמאלטס ווען ער האט מיר
פון די בחורים פון די 'ווידיאו גרופע' און זאגט און אפאר וואכן נאך וואס איך האב אנגעבאטן צו געבן א קיבארד ,האב איך
דיר שטילערהייט אז ער האט באמערקט ווי אויפגעגעבן דעם Qזאגט ער מיר" ,איך מוז דיר נאכנישט פארשטאנען די אלע זאכן ,איך בין
לעצטנס האסטו אויפגעגעבן דיין ,Qאון ער זאגן עפעס איז געווארן מיט דיר אנדערש ,דו נאך געווען גענצליך 'דארט' .אבער יעצט,
איז דיר אזוי מקנא ,און פרעגט דיר אן עצה האסט אנגעהויבן אסאך בעסער און שנעלער צו נאכדעם וואס איך האב שוין אליין פארשטאנען
וויאזוי ס'איז מעגליך דאס אויפצוגעבן .וואס פארשטיין א גמרא". וואס איך וויל באמת ,איז שוין געווען גענוג די
וואלסטו אים געענטפערט? און איך זאג דיר דער אינגערמאן איז הייליג 200דאלאר מיר צו 'העלפן' זיך שטארקן.
איך וואלט אים געזאגט אז ער זאל גיין גערעכט געווען ,די גאנצע תקופה וואס איך און איך האב טאקע געדארפט דעם שטיפ,
צוביסלעך ,וויפיל שעה א וואך ער האט ביז האב געקוקט ווידיאוס בין איך נישט געווען דאס איז נישט געווען א גרינגע זאך .איך האב
יעצט געקוקט ווידיאו ,זאל ער שניידן מיט דאהי ,איך בין געווען ווי מ'רופט עס אויף 'יענע געפילט אז אויב גיב איך אויף דעם Qאיין
עטליכע שעה ,און די איבריגע צייט זאל ער וועלט'. מינוט וועל איך עס נישט דורכטראגן .האבן מיר
דאס געבן פאר א אחריות'דיגער שומר ,איינער ווען איך טראכט צוריק פון דעמאלטס ,זעה קודם געמאכט צוביסלעך .איך פלעג יענע צייט
וואס איז עלטער פון אים ,למשל א אינגערמאן איך אז די גאנצע צייט איז מיין מח געווען קוקן ווידיאוס בערך 15שעה א וואך ,האט מען
מיט וועמען ער לערנט ,א משגיח ,וכדו'. פארכאפט אין א וואלקן ,איך געדענק נישט געשניטן צו 10שעה א וואך פאר עטליכע וואכן,
יישר כח פאר דיין געשיכטע ,עס שטייט אז געהעריג קיין געשעענישן פון יענע צייט ,ווייל און נאכדעם צו ,5ביז צוביסלעך האב איך
אויב א איד האט מכשיל געווען אנדערע ,איז די אלעס איז געווען פארנעפלט און אומקלאר. אינגאנצן געסטאפט און אוועקגעגעבן דעם .Q
ריכטיגע תשובה צו מזכה זיין דעם רבים .מיטן ס'האט מיר געדויערט א שטיק צייט פשוט צו ב"ה מ'האלט שוין קרוב צו א האלב יאר זינט
דערציילן דיין געשיכטע פאר טויזנטער בחורים לאנדן אויף די וועלט ,און מיין מח זאל זיך דעם דיעל ,און איך האב נאכנישט צוריקגעבעטן
ביזטו א ריכטיגער מזכה את הרבים ,און דאס אויסקלארן. דעם דעווייס!
וועט בלי ספק עפענען די אויגן פאר אסאך דיינע חברים מיט וועמען דו פלעגסט שעירן פששש ,דאס איז א אמת'ע דערגרייכונג! זאג
בחורים זיך צו אפהיטן נישט אנצוקומען דארט, די ווידיאוס ,האסטו זיי עפעס געזאגט מיר אבער דעם אמת ,האסטו אמאל געפילט אז
און צו מאכן גדרים וסייגים זיך אפצורייסן פון דערוועגן? דו קענסט שוין נישט ,דו מוזט עס שוין האבן?
די אומשולדיג אויסזעענדע כלים. ניין ,איך האב נישט געוואלט מאכן קיין מצב יא ,ס'איז געווען אפאר טאג צוריק .איך האב
אז איך האב אויפגעהערט ,ווייל איך האב דאך געזען אז ס'קומט בין הזמנים ,און איך האב
חודש תשרי תשפ"ז 8
בס"ד
חידוש
נפלא!
ס'נייע צייטן,
הייב אויף א
טעלעפאן און רוף.
דו ווילסט אז דיינע חברים אין ישיבה זאלן זיך
שטארקן 'אינאיינעם' קעגן די פגעי טענאלאגיע
אבער דו זיכסט הילף? רוף שוין 718.400.7277 #4
"הבדלה-פלאמען" שטעלט צו א-ל-ע-ס וואס עס פעלט זיך אויס צו אנפירן
אזא חיזוק-פראגראם אין ישיבה ,אויף א פראפעסיאנאלן און אחריות'דיגן אופן.
דיין פראגע ?
פראגעס וואס עגבערן שוין א
לענגערע צייט אין אינגע הערצע
וואס איז אייער רעאקציע?
718.851.2399 #7
פראגע:
קנאת סופרים תרבה חכמה
אין פלאמען #7איז געווען א מעשה פון א בחור וואס האט פראגע:
פרובירט צו נאכמאכן יענעם כדי צו באקומען אטענשאן ,איינס פון
זיינע מהלכים איז געווען צו ווערן גאר פרום און זיך שאקלען ביים א בחור מעג זיך נישט אויסגעבן?
דאווענען פונקט ווי אן אנדערער בחור .מיין שאלה איז ,וואס איז דער וואס איז שלעכט אז א בחור האט ליב פאן .ער זוכט סיפוק
פראבלעם דערפון ,ס'שטייט דאך קנאת סופרים תרבה חכמה ,און און צופרידנקייט ,מעג מען זיך דען נישט אביסל אויסגעבן?
מתוך שלא לשמה בא לשמה?
ענטפער:
ענטפער:
קודם מוזן מיר דיר גערעכט געבן אז ס'איז טאקע נישט שלעכט אז א
דער פראבלעם איז אז ער מאכט יענעם נאך ,און 'ער' טוט גארנישט. בחור גיבט זיך אויס .די משנה זאגט אז איינס פון די מ"ח דברים שהתורה
קנאת סופרים תרבה חכמה מיינט ,אז דו זעסט יענעם טון א גוטע זאך ,און דו נקנית איז 'במיעוט שיחה' .פרעגט דער מדרש שמואל ,וואס עפעס מיעוט
טוסט עס אויך .אבער דו דארפסט עס טון אויף דיין וועג. שיחה ,אפשר זאל מען בכלל נישט שמועסן .ענטפערט ער אז יא ,כדי צו
אויך האסטו נישט קיין שום סיפוק פון אזא עבודה ,ווייל דו ביזט בכלל נישט קענען קונה זיין תורה מוז מען אביסל אויסלופטערן דעם מח ,און מקיים
אריינגעטון אין די עבודה וואס דו טוסט יעצט ,ביזט נאר אריינגעטון אז יענער זאל זיין דעם 'מיעוט שיחה' ,און אזוי וועט מען בעסער קענען לערנען.
זען. פונקט ווי דער גוף האט צרכים ווי עסן און שלאפן ,און אויב וועט ער
דו האסט געזען יענער טוט א גוטע זאך ,און דו ווילסט עס אויך טון ,מורא'דיג, נישט שלאפן וועט ער נישט קענען לערנען ,פונקט אזוי איז מיט שמועסן,
אבער 'דו' טו עס ,און טראכט נישט אגאנצן צייט אויב דו ביזט שוין ווי יענער... ס'איז א צורך פארן נפש.
נאר די גרויסע שאלה איז 'וואס' און 'וויפיל'.
אז איינער וועט זיין הונגעריג און וועט עסן איין סלייס קוגל ,וועט ער
ווערן זאט ,און וועט יעצט בעסער קענען לערנען .אבער אויב וועט ער
אריינרוקן פופצן סלייסעס ,וועט זיין מח ווערן פארטעמפט.
דאס זעלבע מיט שלאפן ,אויב וועט ער שלאפן צו ווייניג וועט ער נישט
דארפסט אטענשאן אדער לעבן? זיין אויסגערועט ,און אויב וועט ער שלאפן צופיל וועט ער אויך נישט
איך בין א אינגערמאן קרוב צו די דרייסיג .טייערער בחור ,איך פארשטיי
שפירן גוט.
דיר זייער גוט .איך האב אויך זייער ליב געהאט מוזיק ,און אייביג געוואלט
די צרכי הנפש האט אויך די זעלבע נקודה .שמועסן אביסל איז זייער
האבן די בעסטע דעווייס ,און געווען אפדעיטעד מיט אלעם.
גוט ,און צומאל זייער וויכטיג! אבער שמועסן אסאך ,אדער אויב שמועסט
מיינסט ס'האט זיך אפגעשטעלט דא? ס'איז געגאנגען פון איינס צום
מען זאכן וואס זענען נישט אויסגעהאלטן ,האט דאס א שלעכטער אפעקט
צווייטן ,ביז איך האב זיך געטראפן אן בארד און פיאות ,און געווען אין גאר
אויפן נפש פונעם מענטש! נישט נאר ברוחניות ,נאר אויך בגשמיות.
נידריגע שטאפלען.
דער בחור וואס שמועסט איבער נאכאמאל און נאכאמאל די זעלבע
איך וויל נישט מאריך זיין וויאזוי איך האב אויסגעזען ,ווייל דו ביזט צו
נייעס; אז א משגיח האט געזאגט פאר יענעם בחור כך וכך ,און האט דאס
אינג צו פארשטיין בכלל וואס דאס מיינט .איך ווייס אז דו פארשטייסט
שוין איבערגעזאגט פאר 10בחורים -ער פילט נישט גוט.
נישט וואס איך זאג ,ווייל ווען איינער זאגט מיר אזעלכע ווערטער אלס
די שאלה איז אבער ,פארוואס טאקע שמועסט ער אזוי סאך?
אינגער בחור וואלט איך אים אויך אויסגעלאכט.
דער תירוץ איז דאס זעלבע ווי ביים עסן .עס קען זיין איינער וואס איז
האסט ליב מוזיק? וואס איז שלעכט צו האבן די רעגולער MP3וואס
שוין אינגאנצן זאט ,אבער דאך רוקט ער אריין נאך א סלייס קוגל ,און נאך
מ'קען נישט בלוטוטן קיין פיילס? פארוואס מוזטו האבן די בעסטע טאטש
א פאטעיטא טשיפ .פארוואס?
סקרין ,און זיין אפן צו זאכן וואס דו האסט נישט באצאלט מיט אחריות?
ווייל דער אויבערשטער האט אריינגעלייגט אין א מענטש א געפיל אז
איך וועל דיר זאגן פארוואס ,ווייל דו ווילסט אז דיינע חברים זאלן דיר
ער איז קיינמאל נישט פול ,ווי שלמה המלך זאגט אין קהלת "הנפש לא
ארויפקוקן .דו דארפסט א סטעידזש אין כיתה ,דו ווילסט האבן 'אטענשאן'.
תמלא" .מ'פילט קיינמאל נישט אנגעפולט.
לאמיר פרעגן א שאלה ,דארפסט אטענשאן ,אדער דארפסט א לעבן?
דער ציל דערפון איז כדי א איד זאל זיך גיין אנפולן מיט ריכטיגע
מיין שעדליכער טעות האט מיר געפירט צו זיין אן אלטער בחור פון 24
סחורה ,מיט א בלאט גמרא ,א תוספות ,א חסד פאר א צווייטן איד,
יאר אן קיין בארד און פיאות ,זייענדיג צובראכן און צושאסן און צוברעקלט
פרישות פון עולם הזה ,אויפטון פאר אידישקייט ,אא"וו.
פון אינסייד .דו ווילסט נישט נעמען קיין שאנס.
אבער זייענדיג אינעם עולם הנסיון קען א מענטש מאכן א טעות ,ער
טראסט מיר ,און מאך נישט איבער טעותים וואס זענען שוין געמאכט
מיינט אז ער דארף קוגל ,ער מיינט אז ער וויל שמועסן אסאך פאליטיק,
געווארן ,מוזט נישט אליין אויפפיקן עקספיריענס וואס דו קענסט זיך
ער מיינט אז ער איז הונגעריג צו שפאצירן און זיך ענדזשויען ,אבער באמת
לערנען פון יענעם.
דארף ער פלעין איין זאך :א בלאט גמרא.
חודש תשרי תשפ"ז 10
ענטפערס אויף די 'לאמיר הערן' שאלות פון די
ליינער פון די פאריגע פלאמען
האט איר אן ענטפער אויף איינע פון די
געפרעגטע שאלות? 718.851.2399 #7
זאק תירוצים
ַ
שאלה פון פאריגער אויסגאבע:
Qאיז ערגער צוליב פייל שערינג איך האב ליב מוזיק ,מיין MP3האט זיך צובראכן .וואס
א בחור פרעגט וועגן Qאדער ,24-6איך מיין אז ביידע זענען זאל איך קויפן א Qאדער א / 24-6זינג דעווייס?
נישט גוט ,אבער די Qאיז ערגער ,ווייל די 24-6קען דיין טאטע
כאטש אנשטעלן וועלכע זינגערס זאלן ארויפקומען ,און ס'איז
זייער שטארק געבלאקט .אבער די Qקענסטו קאפיען פיילס פון
רעכטס און לינקס ,מיט בלוטוט פייל שערינג און SDקארד ,און
נאך פראבלעמען. די דריטע אפציע
אבער נעם אין אכט אז די 24-6אפי' מיט גוטע רעסטריקשענס דאס איז א מורא'דיגע שאלה ,אבער עס זעט אויס ווי ער גיבט
וועסטו אויך אנקומען צו אזעלכע מוזיק וואס דו האסט קיינמאל בלויז צוויי אפציעס' ,מאני אר לייף' ...איז צום ערשט בארואיג זיך,
נישט געהערט אינדערהיים ,און א געניטער בחור וועט נישט ס'איז דא אסאך מער אפציעס אויפן טיש ,און דו מוזט נישט בלייבן
דויערן אזוי לאנג צו כאפן די פעסווארד וד"ל. סטאק בלויז ביי א Qאדער א אנליין סטרימינג מוזיק דעווייס.
א בחור וואס פארשטייט דיר. קודם וויל איך דיר צולייגן אן אפציע פון אן אנדערע זייט
אינגאנצן .וואס זאגסטו אויף דעם דו זאלסט אינגאנצן אויפהערן זיין
א דילעמע אין די מרחקים קאנעקטעד מיט מוזיק? ...נישט געטראכט די דירעקציע ,הא?
איך זע דא אין די פלאמען א מורא'דיגע שאלה ,צי זאל ער איך וויל דיר זאגן פארוואס איך בין דיר מציע דעם געדאנק .דיין
קויפן א ,Qאדער א 24-6דעווייס. שאלה גיבט א רושם ווי דו האסט נישט ליב מוזיק ,נאר דו ביזט
איך וויל בעסער מסביר זיין די שאלה .למשל א איד איז 'אדיקטעד' צו מוזיק ,און דו גלוסט צו הערן מער און מער .אויב
געפארן אין די מרחקים ,און ער איז זייער הונגעריג ,וויל ער עסן גייסטו נאך דיין אינסטינקט ,און די פשוט'ע MP3איז מער נישט
פלייש .אבער דא איז נישטא קיין כשר'ע פלייש געשעפט און גענוג ,נאר דו מוזט ארויפגיין א דרגא צו שטילן דיין הונגער,
זיכער נישט קיין כשר'ע רעסטוראנט. ווארשיינליך וועט די Qדיר נישט העלפן אויף צו לאנג ,און אויך
אבער ס'איז דא א געשעפט פון אראבער וואס פארקויפט נישט די זינג דעווייס.
'האלאל' – זיי האבן א געוויסע וועג וויאזוי זיי הרג'ען די בהמה. יא ,ס'גייט זיין זייער שווער ,דו גייסט זיך טרעפן מיט ליידיג צייט,
קען איך דארט קויפן פלייש פון א כשר'ע בהמה ,אבער ס'איז עס וועט ארויפקומען גאר ווייטאגליכע געפילן וועלכע ווערן יעצט
נבילה וטריפה. גערוקט אין די זייט דורך די שטענדיגע מוזיק אין די אויערן .אבער
אדער האב איך נאך אן אפציע ,עס איז דא דארט א קריסטליכע די גוטע נייעס איז אז דו וועסט זיך קענען אפגעבן מיט די געפילן,
סעקטע וואס זיי זענען מקפיד צו עסן פלייש וואס איז געהעריג און אנשטאט צו אנפולן דיין לאך מיט מוזיק ,וועסטו אפשר אנהייבן
גע'שחט'ן .אבער זיי עסן נאר חזיר פלייש ,האבן זיי דארט א כאפן אז דיין נפש דארף אינגאנצן עפעס אנדערש .דו דארפסט נישט
געשעפט וואס פארקויפט כשר גע'שחט'ן חזיר פלייש. קיין פאפקארן און קענדיס ,דו דארפסט א נארהאפטיגע געשמאקע
וועלכע זאל איך ענדערש קויפן…? נאכטמאל וואס זאל דיר געהעריג זעטיגן .יא דיין נפש דארף א טיפע
קאמענטארן זענען איבריג. שטיקל גמרא ,א תוספות ,און א מהרש"א.
כאפ א אטעם ,און טראכט דאס גוט איבער.
אוממעגליך צו וויסן
דער בחור פרעגט א שווערע שאלה ,די Q3איז גרינג צו עבודה זרה אדער גיד הנשה
עפענען ווידיאו Q5 ,איז פול מיט געימס און בילדער און מ'קען איך בין א בחור ,די שאלה וועלכע דעווייס צו נעמען איז ווי
עפענען ווידיאו Q6 ,האט די זעלבע פראבלעם און האט נאך איינער זאל פרעגן אזא פראגע" :איך וויל טון אן עבירה ,זאל איך
אסאך מער געימס 24-6 .האט נשים זינגערס .די בעסטע אפציע עסן גיד הנשה פלייש אדער דינען עבודה זרה" .זענט עטס נארמאל,
פון אלע איז Q4וואס איך מיין אז מ'קען נישט עפענען קיין מ'לייגט אריין אזא מעסעדזש?...
ווידיאו .אבער באמת איז אוממעגליך צו וויסן ,ווייל בלויז איינער
דארף אויפקומען מיטן טריק ,און די זאך איז פערטיג. קול באשה
איך ווייס נישט וואס די Qאיז ,אבער די 24-6האט אויך מוזיק
פון נשים רח"ל ,מיט נאך אסאך שעדליכע אינהאלט.
11
נקודה למחשבה
שלום קויפט א נייע קובץ מפרשים
מיט א צינישן קנייטש אין די אויגן" .דאס איז זיין
גאנצע טאקטיק דיר צו מאכן האלטן די סדרי
הישיבה; ער שרעקט דיר אן דו זאלסט קאאפערירן,
דורכדעם וואס ער רעדט דיר איין אז עס לוינט זיך
דיר .וואס דען זאל ער זאגן? דעם אמת ,אז עס גייען
נאך קומען רואיגע ,געשמאקע צייטן ווען מען וועט
'באמת' קענען אויסשטייגן? ער וועט דאס קיינמאל
וועלענדיג שפירן שולדיג האט ער אנגעהויבן
צוריקצושיסן" :הערש מיילעך ,לאז אפ ,הער אויף צו
לייגן פרעשור ,ס'גענוג די לחץ אין ישיבה ,לאז מיר
אביסל 'בחור'ן' "...
דער שמועס איז תיכף אראפ פון די רעלסן און די
גאנצע טענה'ריי איז געווארן היציג" .און ווען
פלאנסטו צו ווערן א תלמיד חכם אויב יעצט גייסטו
ערש מיילעך שלעפט זיך צום קאווע-
שטיבל מיט שווערע ,מידע טריט,
האפנדיג אז די דריטע קאווע וועט שוין
ענדליך באווייזן צו עפענען זיינע
פארקלעבטע אויגן און אויסלופטערן זיין
ה
פארנעפלטן מוח.
נאכ'ן אנפילן זיין 'האט-קאפ' מיט א פרישע
נישט דערציילן ,ווייל אויב יא קען ער דאך גלייך ארומ'בחור'ן?" האט הערש מיילעך געפרעגט מיט א הייסע קאווע ,כאפט הערש מיילעך צוויי שטיקער
אהיימגיין – קיינער וועט אים נישט אויסהערן ביים שטעכעדיגע שטימע. צוקער און שפאנט צוריק אריין אין היכל .צו זיין
שיעור"... "אי"ה נאך די חתונה ,ווען די גאנצע פרעשור פון גרויסן וואונדער זעט ער אז זיין חברותא שלום איז
"ער איז דאך עלטער פון דיר ,ער קען דאך דעם אלע זייטן וועט זיך ענדיגן און איך וועל ווערן אן נאך אלץ נישטא.
מציאות בעסער ",פרובירט הערש מיילעך אייגענער מענטש ,אן קיין קאנטראל פון א מנהל "וואו איז שלום?!" מורמל'ט ער מיט אויפברויז
איבערצוצייגן שלום'ן. אדער א סיסטעם ,דעמאלטס וועל איך זיך זעצן צווישן די ציין" .יעדן טאג לאזט ער מיר דא ווארטן
"דאס גיבט אים נאר די 'אויבער האנט' צו לערנען .הערש מיילעך ,וועסט נאך זען ,נאך מיין ווי א נאר ,און אפילו ווען ער דערמאנט זיך שוין יא
פארקויפן די ברוקלין בריק מיט'ן זאגן אז ער ווייסט חתונה וועל איך זיין א צווייטער מענטש"... צו קומען ,ניצט ער נישט געהעריג אויס די צייט .נו
בעסער .לאגיש שטימט עס נישט ,ווייל אונטער "און וואס פלאנסטו צו טון די קומענדיגע פאר נו ...קומענדיגע בין הזמנים וועט ער זיך שיינערהייט
דרוק און פרעשור קען מען פשוט נישט שטייגן. יאר ביז דיין חתונה?" האט הערש מיילעך געפרעגט מוזן זוכן א צווייטע חברותא".
פינטל!" ענדיגט שלום דעם שמועס ,אן וועלן הערן מיט נייגער. בעצם איז שלום א וואוילער חסידישער בחור
עפעס ווייטער. "וואס פרעגסטו? יעצט?! אה ...קודם דארף איך מיט גוטע השגות און הויעכע שאיפות ,אבער הלכה
⋅⋅⋅
"טאטי ,איך וויל יעצט אריבערלויפן אין ספרים
זיך אויסטשוכענען פון די ישיבה קטנה יארן ,ווען
איך בין געווען איינגעשפארט ווי אין תפיסה פון
פארטאגס ביז שפעט ביינאכט ,און נאכדעם וועלן
למעשה טוט ער גארנישט צום זאך .אין ישיבה איז
ער פארנומען מיט טענות אויף די לימודים און אויף
די תקנות הישיבה ,און בין הזמנים -טראץ אלע
סטאר קויפן א קובץ מפרשים ,איך קען אפשר מיר זען ווייטער". זיינע פלענער צו לערנען פלייסיג און אנקומען
אוועקלייגן די סכך שפעטער נאכמיטאג?" "וואס מאכט דיר טראכטן אז נאך די חתונה וועט בלעטער גמרא -ענדיגט זיך עס מיט איין גרויסער
"נישט קיין פראבלעם ,אבער פארגעס נישט עס זיין בעסער?" האט הערש מיילעך איידעלערהייט גארנישט.
צו טון ,איך וויל דיר נישט דארפן נאכאמאל אויפגעברענגט די אנדערע זייט מטבע. אנשטאט זיך ווייטער צו בייזערן אויף שלום'ן,
דערמאנען .און אז דו גייסט שוין יא אין ספרים "דו ווייסט נישט?! דעמאלטס גייט זיך ענדיגן די באשליסט הערש מיילעך אויסצונוצן די צייט און
סטאר טו מיר א טובה ,קויף מיר ביטע דעם נייעם גאנצע מציאות פון זיין קאנטראלירט .איך וועל אנהייבן די קומענדיגע משנה" .זאגט די הייליגע
מדרש רבה וואס איז יעצט ארויסגעקומען ,דא קענען לערנען 'ווען' איך וויל' ,וואס' איך וויל ,און משנה ",הייבט ער אן צו זינגען מיט א הארציגן
האסטו א הונדערטער ,עס דארף צו קאסטן בערך 'וואו' איך וויל .איך וועל קענען כאפן א דרימל ווען גמרא-ניגון" ,חמשה תמין וחמשה מועדין "...ער
ניינציג דאלאר". איך וועל דארפן ,קויפן עפעס צו טועם זיין אדער שווימט אריין אינעם ים התלמוד מיט'ן גאנצן מוח,
"אקעי טאטי ,הצלחה רבה". עפעס צו טרינקען ,און אט אזוי וועט גיין פייער פון אינגאנצן פארגעסנדיג פון די פארשעמטע קאווע
שלום קומט אריין אין געשעפט ,און ער קען די באלאטעס און איך וועל אי"ה שיין אויסוואקסן", וואס שטייט דארט אין א זייט און קוקט צו די
קוים טרעפן א פלאץ דורכצוגיין צווישן דעם גאנצן ענדיגט שלום מיט א ברען און עקסטאז. סצענע.
עולם און די הויפענעס ספרים .שטאקן מיט עוז- "אבער ",טענה'ט הערש מיילעך ערנסט" ,דער "הערש מיילעך ,א גוטן!" רופט שלום אויס,
והדר גמרא'ס פון אלע ישיבה מסכתות ליגן מגיד שיעור האלט דאך אין איין חזר'ן אז מען מוז בשעת ער דרייט זיך די פריש-געמאכטע פיאות
אנגעווארפן אין אלע ווינקלען ,אזש עס קוקט דא אויסניצן די בחורישע יארן ווייל דאס איז דער יסוד נאכ'ן נאכמיטאג-דרימל" .נו ,גיימער לערנען?"
אויס ממש ווי א היכל הישיבה נאך מעריב ...דאס פונעם לעבן ,און אזוי שטעלט מען זיך ריכטיג "אה ,שלום ,ענדליך ביסטו דא! דו ווייסט ווי
גאנצע געשעפט ווירבלט מיט בחורים און אינגעלייט אוועק .פאריגע וואך האט ער געזאגט אז דאס זענען לאנג איך ווארט שוין אויף דיר? איך האב שוין
וואס זענען געקומען איינקויפן פאר'ן נייעם זמן; די 'בעסטע יארן' פון א מענטש און מ'דארף באוויזן אפצולערנען א גאנצן עמוד מיט צוויי
איינער זוכט א שולחן ערוך ,א צווייטער א חובת אריינכאפן וואס מער ווייל שפעטער טראגט מען תוספות'ן!"
הלבבות ,און דער סעילסמאן קען זיך נישט קיין שוין אן עול פון פרנסה און פון אנדערע זאכן וואס שלום האט זיך נישט געפילט באקוועם מיט'ן
עצה געבן מיט די פילע שאלות איבער די אלע נעמען אוועק די ישוב הדעת פונעם מענטש". מצב; ער האט זיך נישט געראכטן אויף אזא סארט
סארט ישיבה און כולל ספרים. "דו פארשטייסט נישט?" פרעגט שלום צוריק קבלת פנים פון זיין חברותא הערש מיילעך .נישט
חודש תשרי תשפ"ז 12
מ .לעווי לאמיר נוצן דעם שכל און
פארשטיין א וויכטיגע נקודה
און די סדרי הישיבה ...יעצט בענק איך זיך אזוי צו געהעריג ,ווייל די צוויי חדשים וואס מיין יענקעלע שלום זוכט זיך אויס א שטילן ווינקל און הייבט
יענע צייטן; איך בין געווען א בחור אין א כאלאטל, האט געציינדלט בין איך געווען אויף גאנצע נעכט, אן זוכן אינטערעסאנטע ספרים ,ווארטנדיג אז די
מיט זערא דאגות ,זערא אחריות .א בית המדרש און איך פלעג וועגן דעם אנקומען אין כולל זייער געדרענג זאל זיך אביסל בארואיגן .ער נעמט ארויס
מיט א גמרא ,א בעט צום שלאפן ,לעקטער און עיר- שפעט ,וואס דאס האט ממש גארנישט איבערגעלאזט פונעם שאנק דעם פרישן ספר 'כל ימי גדלתי' וואס
קאנדישן ,חברותות און גוטע חברים ,און וואס פון מיין כולל טשעק ".פירט ער אויס מיט א איז א בינטל רייכע זכרונות אראפגעשריבן דורך אן
נישט? אוי! זענען דאס געווען רואיגע צייטן ,וויאזוי קענטליכן ווייטאג אין זיין שטימע. אונגארישן איד ,און ער הייבט אן בלעטערן דערין.
קען מען דאס צוריקברענגען?! יעצט איז מער "ס'איז ממש אינטערעסאנט מיטצוהאלטן דאס דער מחבר פארציילט דארט איבער זיין שטעטל
נישטא די רואיגקייט וואס מ'האט געהאט אין לעבן פון א יונגערמאן נאך די חתונה" – טראכט אינדערהיים און איבער די איינוואוינער ,און דערנאך
ישיבה. שלום צו זיך" .ס'איז גאר אנדערע דאגות און גייט ער אריבער צו זיינע זכרונות פון די בחור'ישע
"...ביסט גערעכט ,ס'טאקע אזוי, יארן ,וואס דאס ווערט שוין באמת
אז מען הייבט אן אלס בחור איז אינטערעסאנט.
שפעטער גרינגער אנצוגיין ,מען איז "גלייב מיר אז איך וויל ,אבער
שוין געוואוינט צו ליגן אין לערנען,
…יא יא ,איך הער וואס דו זאגסט,
אה ...קודם דארף איך זיך ס'איז פשוט אוממעגליך ",הערט
שלום פלוצלינג א געשפרעך פון די
אקעי ,איך מוז שוין אראפלייגן, אויסטשוכענען פון די ישיבה אנדערע זייט שאנק.
איינער רופט מיר אריין ",ענדיגט זיך
די שמועס אויף די אנדערע זייט קטנה יארן ,ווען איך בין עס הערט זיך ווי א אינגערמאן
גיסט זיך אויס דאס הארץ פאר א
שאנק" .מ'עמער רעדן ,זיי געזונט
און הצלחה רבה".
געווען איינגעשפארט ווי אין גוטן חבר איבער זיינע פריוואטע
שוועריגקייטן .שלום וויל ווייטער
שלום שטעלט צוריק דעם ספר
אין שאנק ,און טראץ דעם וואס די
תפיסה פון פארטאגס ביז ליינען די זכרונות ,אבער ער ווערט
אריינגעשלעפט אינעם שמועס:
געדרענג איז נאך היפש גרויס ,קויפט
ער שנעלערהייט דעם מדרש רבה
שפעט ביינאכט ,און נאכדעם "...נאכאמאל ,מיינע בילס אליין
קומען אויס איבער דריי הונדערט
און א קובץ מפרשים און שפאצירט וועלן מיר זען ווייטער דאלער יעדן איינציגן חודש ,און
ארויס פון געשעפט; ער פילט אז ער דאס איז נאך אויסער די רענט און
מוז כאפן אביסל פרישע לופט און גראסערי וואס איך קען קוים דעקן.
איבערטראכטן דעם גאנצן שמועס און פון מיין קרעדיט קארד באלאנס
וואס ער האט יעצט מיטגעהאלטן. וויל איך אפילו נישט רעדן…"
"טאקע אזוי?! דאס איז די מציאות?! אזוי קוקט אנדערע שוועריגקייטן .אבער למעשה ,מיט אלע עס איז געווארן שטיל פאר א לאנגע מינוט; דער
א יונגערמאן צוריק אויף די ישיבה יארן?! הייסט זיינע פראבלעמען איז ער כאטש נישט אין ישיבה, יונגערמאן לאזט יענעם אויסרעדן.
דער מגי"ש ווייסט יא וואס ער רעדט ,און איך בין די עכטע פרעשור האט ער נישט". "דו כאפסט נישט מיין מצב "...הערט שלום
גאר דער וואס לעבט אין א טעות .אהא". מיט זיין בחור'ישע נייגער האלט שלום ווייטער ווייטער ווי יענער רעדט זיך אפ" ,איך וויל באמת
שלום מאכט ביי זיך אפ אין הארץ גאר פעסט, מיט דעם שמועס. קענען גוט די מקצועות וואס איך לערן ,אבער מיין
זאל זיין וואס זאל זיין ,עס מוז געשען א דראסטישע "אוי ,איך האב מיר גארנישט פארגעשטעלט וואס קאפ איז נישט רואיג ביים לערנען ,איך האב נישט
טויש -די בחורי'שע יארן זענען א פערזענליכע דאגות מיינט ",קרעכצט דער יונגערמאן נאכאמאל קיין טראפ ישוב הדעת .די געלט וואס קומט אריין
מתנה וואס מען מוז אויסנוצן! די יארן וועלן שוין און נאכאמאל" .אין ישיבה איז מיין גאנצע דאגה יעדן חודש איז ווייט נישט גענוג צו דעקן די
קיינמאל נישט צוריקקומען ,און אויב מען וויל געווען צו רופן אהיים בעטן 'טאטי ,שיק מיר הויזן'. הוצאות ,און אפילו דאס ביסל קומט נישט אן אין
טאקע אויסוואקסן ,איז יעצט די צייט! יענע צייטן האב איך זיך איינגערעדט אז איך צייט ,און מיין לענדלארד נעמט נישט אן קיין
יעצט! פארשטיי שוין וואס דאס לעבן מיינט ,און וואס תירוצים .די פרעשור איז שרעקליך".
'פרעשור' באדייט ,למשל זיך צושטעלן צו די זמנים "כולל געלט האב איך לעצטנס נישט באקומען
אריינגעזאגט
דרשות
רייכע פעציעלע
טעגליך
חיזוק
ספעציעל פאר דיר
דורך מגידים
מפורסמים פריעקט
ן הזמנים
שליט"א
און פלאם
דיך אויף! 718.400.7277 ווילסט עס נישט פארפאסן ,רוף
אריין טעגליך די ‘הבדלה פלאמען‘
טעלעפאון ליין
דורכזיכטיג ☺
סענדי לערנט מטה אפרים
עניוועי אפשר קומסט יעצט אהיים העלפן בויען די
"איך האב יעצט אנגעהויבן לערנען ,אפשר באלד"
"אקעי ,איך הייב יעצט אן מיט אברהם ברוך און
סוכה?''
ווען דו קומסט אהיים וועסטו ארויס העלפן"
"אקעי ,ביי".
א פארלייכטערונג קרעכץ רייסט זיך ארויס פון
שמועס פארמירט זיך.
מיינט נישט אז דאס איז געווען דער ערשטער
שמועס פונעם היינטיגן טאג ,ער איז שוין
אנגעקומען אין ביהמ"ד אזוי פריה ווי ,10:30נאר
צווישן מקוה ,קאווע ,סליחות האט זיך פארמירט
עטליכער רואיגע שמועסן אינדרויסן פון ביהמ"ד.
ער ענדיגט די שמועס ,יעצט איז שוין כמעט
געשמאקע אטמאספערע שפירט זיך אין
די ישיבה ,א קלייניקייט ,ס'קומט בין
הזמנים… אט אט און מען גייט שטיין
אויף די אייגענע פיס ,און נישט זיין
געבינדן צו סדרים און בחינות .בחורים מאכן
א
פלענער ,איינער טרעפט זיך א פארמיטאג חברותא,
א צווייטער שמועסט אפ צו בויען סוכות ,און א
סענדי. ,2:00ער מאכט דעם וועג אהיים מיט רואיגע טריט דריטער האט אן ערנסטער פלאן ארויס צו העלפן
''סוי וואס איז נייעס?'' הייבט דודי אן די שיעור… שלעפנדיג איין פיס נאכן צווייטן ,אה א געשמאקע זיין פעטער פארקויפן אתרוגים ,ער וועט לייזן א
''וועלכע פלעי פלאנסטו למעשה צו גיין? אונטערן אלול ווינטל קומט אים אנטקעגן. שטיקל אפותיקי דערויף.
אדער וואגשאהל?'' ארום צוויי דרייסיג איז זיין אייער שפייז גרייט, צווישן די פרייליכע בחורים געפינט זיך אויך
''נע מיין טאטע וועט מיר זיכער נישט לאזן גיין, ער גיבט זיך א וואש ,צינד אן דעם נייעס האטליין סענדער ברוך ,ער איז גאר פרייליך; "ענדליך גייט
כ'וועל עס מוזן זעהן נאכדעם…'' און מען עסט פרישטאג. מען שוין ארויס פון צווישן די פיר תפיסה ווענט פון
אז די זייגער ווייזערלעך דערגרייכן 6:15רופט זיך די פעמילי פאון צוקלינגט זיך… דודי איז אויף די ישיבה ,עס קומט א גוטע חודש ,אן קיין מגיד
דודי אן אז ער דארף שוין גיין'' ,אבער מען האט נאך אנדערע זייט'' ,וואס טוציך סענדי עס איז שוין שיעורים אויפן קאפ ,אן קיין משגיחים וואס טרייבן,
גארנישט געלערנט ,טענה'ט סענדי ,מען מוז עפעס קוואדער נאך דריי גיי מיר לערנען?'' נישטא קיין חזרות מיט חברותות ,מען דארף נישט
לערנען'' ,אזוי ארום ווערט די ערשטע סעיף פון ''יא יא'' -א שמאגל אריין דעם פעמעלי פאון אין צאלן קנס אז מען שטייט אויף שפעט ,בקיצור…
מטה אפרים אפגעלערנט מיט א בליץ שנעלקייט טאש און מ'גייט… פרייהייט".
איידער די חברותא צוטיילט זיך ,ונפרדו לשלום.
ווען סענדי איז אהיים געקומען זענען שוין די
ווענט פון די סוכה געשטאנען.
⋅⋅⋅
בית המדרש מושב שמחים אנטפאנגט זיי היבש
''סענדער ברוך'' עס איז זיין גוטע חבר דודי'ס
שטימע'' ,וואלסט געוואלט לערנען בחברותא בין
הזמנים?'' אה מיט דודי קען מען פיין פארברענגען,
נאך עטליכע מאל עפענען די פרידזש צו זעהן שטיל ,די ערשטע זאך איז פארשטייט זיך א קאולע ''אוודאי''
אויב עפעס איז ארויס געוואקסן דארטן וואס איז פון די ווענדינג מאשין ,אן דעם איז נישט דא מיט ''אקעי ,ווען ווילסטו לערנען?''
נישט געווען פריער ,און נאך עטליכע וויכטיגע קול וואס אנצוהייבן .נאך א קורצע רייבעריי מיטן גוי פון ''עםםם'' -טראכט סענדער ברוך '' -נישט פאר
מבשר קאלס צו הערן צו עס איז דא עפעס א פרישע ביהמ''ד גייט מען אריין אין היכל התורה. דריי אזייגער''
באמבע ,גייט סענדי צו מנחה מעריב. ''נא וואס גייט מען לערנען'' ''געוואלדיג ,בלייב מיר אויף דריי אזייגער אין
⋅⋅⋅
אנקומענדיג אין ביהמ"ד זעט ער א קופקע
''וואס טאקע? אפשר גמרא מס' ר''ה? נע מ'גייט
זיכער נישט ענדיגן ,און סתם אזוי איז שוין כמעט
ר''ה וואס גייט מען טוהן נאכדעם? און בכלל גמרא
ביהמ''ד מושב שמחים ,יא?''
''אקעי ,וואס גייט מען לערנען?'' ...פרעגט דודי
''יא''
בחורים שמועסן אין הויף ,ער שטעלט זיך צו. איז נישט פאר בין הזמנים מ'דארף עפעס גרינגער, מיט אזא האלבע שמייכל,
''אזא איינער ווי אים איז וואן אף עי קיינד'' זאגט אפשר נ"ך אדער עפעס אנדערש?" ''כווייס? ..מ'העט שוין זעהן…''
נחמן מיט אייפער ,יוי איז ער גוט… ''ווער'' פרעגט די צוויי חברים שפאנען צום ספרים שאנק ,און גוט .אפגעשמועסט.
סענדי מיט נייגער'' מ'קוקט… סענדער ברוך נעמט זיין גמרא ,נעמט ארויס די
"מעכי שטומפיג" דו מיזט זעהן די לעצטע ווידיאו ''אפשר קדושת לוי אויף ימים נוראים?'' פעקל צעטלעך וואס ליגן דארט צונויפגעזאמעלט,
פון אים ,מ'קען משוגע ווערן. ''עה ,קדושת לוי איז פאר חנוכה'' פולע קאטשקערייען און מאלערייען וואס זענען
זיי רוקן זיך מער אריין הונטערן בית מדרש ,נחמן ''קעי מאך נישט אזא מצב ,נעם עניטינג און פאבריצירט געווארן במשך די לאנגע פארלערנען'ס
נעמט ארויס זיין Qאון עס הייבט אן שפילן ,איינס לאמיר גיין'' מדי יום ביומו ,ער שליידערט עס אריין אין
ברענגט די צווייטע ,די חברה ראולן פאר געלעכטער, ''גוט ,איך נעם א מטה אפרים'' ''קעי ברענג מיר גארביטש ,קיינער דארף דאס נישט זעהן .די גמרא
ער קען נישט אטעמען. אויך'' און די קובץ גייען אריין אין זעקל און מען גייט
''יוי'' כאפט זיך סענדי "עס איז שוין 8מינוט צום עס איז 4:00אזייגער ווען צוויי חשוב'ע בחורים אהיים… עעענדליךך.
זמן… איך קום שוין צוריק" .ער שלייכט זיך אריין אין
א שטיבל זיך מיטצוכאפן מיטן בעל תפילה ,און נאך
פינף א האלב מינוט איז ער שוין צוריק דארט אין
סענדער ברוך און דוד זעצן זיך אראפ איבער אפענע
מטה אפרים'ס און סאדע קענס.
דררר… .די פעמעלי פאון אין סענדי'ס טאש
⋅⋅⋅
די זייגער קלאפט אויף ,12:55סענדער ברוך
בעק און מען איז ממשיך מיט די קאמישע ווידיאו צודריזלט זיך' ,טאטי' קומט ארויף אויפן קאלער איי לייגט צוזאם זיין תפילין מורמעלנדיג דעם יום ,זאגט
סצענעס. די ,אז א טאטע קאלט הייבט מען אויף'' ,העלא'' עלינו ,מ'בלאזט שופר ,לדוד ה' אורי ,און אה ,יענקי
נאך א שעה פארברענגען האט ער שוין פארפאסט ''אה סענדי דו האסט די פאון מאמי זיכט עס… איז דא'' ,וואס טוט זיך?'' א לופטיגע בין הזמנים
חודש תשרי תשפ"ז 14
דורכזיכטיגע אריינבליקן
אין באהאלטענע ספערן
האלטן אינמיטן אויסשמועסן 'אונטערן' .זיין טאטע מען גייט צוריק אבער ,וויל איך דיר לאדענען ביי דעם מנין מעריב ,און די נעקסטע גייט זיין הערשט
בויט די סוכה מיט אברהם ברוך ,בשעת ער 'האט אונז אינדערהיים מארגן "4:00 " ,10:00איך גיי קיין שומר שבת" האט ער באשלאסן.
ערשט אנגעהויבן לערנען' .זיין מאמע ווארט אויף ''וואס איז? זאג מיר נישט ביזט געווארן א חתן… אנקומענדיג אין ביהמ"ד האט ער זיך געטראפן מיט
מילך ,און ער זיצט אין בית המדרש מיט א אונז זענען נאכנישט די עידזש…" זאגט סענדי, שלוימי.
סענדוויטש וואס האט געהאט מער באשטאנדטיילן "ניין ,נישט קיין חתן ,אבער א שטיקל חתן" "אה ,שלוימי איך האב דיר שוין נישט געזען א
ווי זיין גאנצער סדר היום. "וואס הייסט א שטיקל ,דיין זייט איז שוין גאנצער זמן ,נו ,וויאזוי איז דארט אין ארץ ישראל?"
ער זעט זיך ווידער שטיין הונטערן בית המדרש מסכים…?" שלוימי האט אים אנגעהויבן אראפצולייגן מיט
און ראולן פאר געלעכטער .דעמאלט האט ער "איך האב געענדיגט מסכת שבועות ,און איך מאך באק ציינער איבער זיין אנגעפולטער זמן ,און
געמיינט אז ער האט די בעסטע בין הזמנים ,אבער אי''ה א קליינע סיום פאר אפאר חברים -דו ביסט נאכמער איבער דעם אב בין הזמנים וואס ער האט
וואו איז יעצט יענער געלעכטער? העפליך געלאדענט ,און איך קוק ארויס אויף דיין געהאט ,סענדי האט געפלאצט פאר קנאה.
פארשוואונדן. השתתפות". עס איז שוין געווען קרוב צו 2אזייגער ביינאכט,
וואו זענען די אלע 'מעכטיגע' ווידיאוס? ער קען ''וואוו וואוו דעיס איז מעיזשער נייעס ,ווען ווען סענדי האט פלוצלינג באמערקט דעם זייגער
זיך אפילו נישט דערמאנען וואס דארט איז געווען האסט עס געלערנט?'' ליגנדיג אין בעט מיט מאשינען אין די אויערן" .אוי,
אזוי קאמיש. " יעצט בין הזמנים ,ס'איז פופציג בלאט ,און איך ס'איז אזוי שפעט ,און כ'האב סתם דורכגעשטופט א
וואו זענען די שעות אהינגעקומען? האב יעדן טאג געלערנט איינס א האלב בלאט .סוי טאג ,מארגן הייב איך אן מיט א פרישקייט".
ער פילט ווי דער פנים ברענט אים
פאר בושה .טעג וואס האבן אים ⋅⋅⋅
אויסגעזען ענדלאז זענען פלוצלינג
פארביי ,און ער קען נישט צוריקכאפן
נאך א שעה דער קומענדיגער טאג האט סענדי
ווייטער געכאפט חצות ,און מקיים
אפילו איינס פון זיי.
משה נתן האט געבויט סוכות .חיים
פארברענגען האט ער געווען דעם 'מיעוט שיחה' מיט א
גרויסער הידור ,שמועסנדיג מיט יעדן
האט געענדיגט א מסכת.
און ער?
שוין פארפאסט דעם מנין בחור וואס איז געווען גרייט צו טרייבן די
צייט.
ער האט געעפנט דעם פרידזש. מעריב ,און די נעקסטע די סעלפאן דריזלט" ,העלא"
געהערט האטליינס.
געקוקט ווידיאוס. גייט זיין הערשט ,10:00 "יא ,אפשר גייסטו קויפן א מילך אין
גראסערי? און אויך נאך אפאר זאכן וואס
און געמאכט פלענער פאר 'מארגן'.
"א גאנצער סימן מטה אפרים",
"איך גיי קיין שומר שבת" איך דארף פאר אינגרידיענטס"
"אם ,מאמי ,איך ענדיג דא מיט מיין
מורמלט ער צו זיך" .כמעט". חברותא ,און איך גיי אין גראסערי"
ווען ער וואלט זיך נאר אביסל "אקעי ,אבער מאך עס שנעל"
אנגעשטרענגט… א פשוט׳ער סדר היום. "יא שאר".
א נארמאלער חברותא .ער וואלט אפשר אז מ'גייט אין גראסערי איז ער שוין
נישט געלאכט יעדע מינוט — אבער כאטש עפעס דו קומסט?'' געגאנגען קויפן א דיקן סענדוויטש הויעך פינף
געטון מיטן טאג. ''קען זיין ,איך דארף זען אויב איך בין מארגן אינטשעס ,אנגעפולט מיט אייער שפייז ,סחוג,
חיים וועט מארגן זאגן דעם הדרן. פארנומען" ,ענטפערט סענדי. פוטער און קרים טשיס ,טאנא ,טאמעיטאס ,פיקל,
און איך? פון גרויס ליידיג גיין בין איך אראפ פון
זינען כמעט ,זיך געדרייט און געפרייט,
אויפגעשטאנען שפעט ,געהערט אלע מיני האטליינס
⋅⋅⋅
חיים איז שוין לאנג פארשוואונדן פונעם
סאוער פיקל ,לעטוס ,סאוער קראוט ,און נאך
עטליכע וויכטיגע נארהאפטיגע באשטאנדטיילן.
"איך קען דאך נישט אהיימקומען מיט די עסן
געקויפט א דעווייס אונטער די נאז פון מיין טאטע האריזאנט ,אבער סענדי שטייט נאך אויפן זעלבן אינדערהיים ,מיינע שוועסטערס וועלן אויסגיין
און זיך אנגעקוקט מיט אלע שטותים ,געווארן פלאץ. פאר קנאה ,לאמיר גיין עסן אין ביהמ"ד".
דעפרעסט און געקוקט נאך איצי פיצי ווידיאוס. "פופציג בלאט… יעדן טאג אנדערהאלבן בלאט…" עעענדליך קומט ער אהיים" ,האסט געברענגט די
ער נעמט ארויס דעם ,Qקוקט דערויף א לאנגע די ווערטער דרייען זיך אים אין קאפ .חיים גייט מילך?"
רגע ,און לייגט עס נישט צוריק אין טאש. יעצט אהיים צוגרייטן א סיום ,א גאנצע מסכת ליגט "אה ,איך האב פארגעסן פארוואס איך בין
ער עקלט זיך דערפון ,ער זרק'עט עס אריין אים אין קעשענע ,יעדן טאג פון זיין בין הזמנים געגאנגען".....
אינעם דערנעבנדיגן סוער.
סענדר ברוך האט אן החלטה ,די לעצטע צוויי
טעג פון בין הזמנים הייב איך שוין אן מסכת שבת.
האט באקומען א בלאט ,א צורה ,א תכלית.
און וואס ליגט אין סענדי׳ס קעשענע?
דער .Q
⋅⋅⋅
אסרו חג סוכות ,סענדי שפאצירט געמיטלעך,
און דאס איז 'שוין' אן הכנה פארן קומענדיגן בין פלוצלינג שפירט זיך דער קליינער כלי שווער ווי אה ,חיים קומט אים אנטקעגן ,חיים איז זיין גוטע
הזמנים ,איך וועל דאס לערנען אין די פרייע צייט א שטיין. חבר פון ישיבה'' ,נא חיים מען גרייט זיך צוריק צו
במשך דעם קומענדיגן זמן ,און בעז"ה קומענדיגע די גאנצע בין הזמנים שפילט זיך אים אפ פאר די גיין''
בין הזמנים מאך איך א סיום! אויגן; דער מטה אפרים ליגט אפן ,ער און דודי ''יא יא'' איז חיים היבש אויפגעלייגט ''נאך פאר
15
בס"ד
שעפעלע,
דאס איז
א סכנה!..
!
עס זענען פארהאן זאכן וואס קוקן אויס
אינטערעסאנט און מיר ווילן זיך שפילן מיט זיי
אבער עס איז א שרעקליכע סכנה!!
