gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הבדלה בליצן - אידיש · Havdulah Blitzen - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: הבדלה בליצן - אידיש · Havdulah Blitzen - Yiddish

שבוע: סוכות (2026-09-21)

הבדלה בליצן - אידיש · Havdulah Blitzen - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪Issue #32‬‬ ‫אייגענע‬ ‫עקספיריענס‬ ‫אן אינערליכע‬ ‫געראנגל‬ ‫פראקטיש גערעדט‬ ‫מען קען שוין ב"ה‬ ‫פילטערן רוב קארס!‬ ‫איך האב‬ ‫געהאט א‬ ‫פערזענליכע געשיכטעס‬ ‫אינהאלטסרייכע שמועסן מיט אידן וואס זענען ארויף א דרגא‬ ‫צו א שטארקערע פילטער — און שפירן די ריינקייט יעדן טאג‬ ‫פילטער‬ ‫אלע אפציעס זענען אויפן טיש‬ ‫אבער איך בין‬ ‫פילטערינג ריזן‪ :‬גדר‪,‬משומר‪,‬טעג‪ ,‬לייגן ארויס אלע זייערע‬ ‫פילטערינג אפציעס אויפן טיש‬ ‫נישט געווען רואיג‬ ‫‪3‬‬ ‫סורוועי‬ ‫‪4‬‬ ‫געזען און געהערט‬ ‫חודש אלול תשפ״ו‬ ‫‪6‬‬ ‫אומגעפילטערטע שמועסן‬ ‫‪ISSUE 32‬‬ ‫‪18‬‬ ‫פראקטיש גערעדט‬ ‫______________________‬ ‫‪20‬‬ ‫אפיסעס‬ ‫______________________‬ ‫‪HAVDULAH‬‬ ‫‪130 LEE AVE. #680‬‬ ‫‪22‬‬ ‫ליינער גריסן‬ ‫‪BROOKLYN, NY 11211‬‬ ‫______________________‬ ‫‪PHONE: 718.851.2399‬‬ ‫‪ENGLAND: 44.203.808.7373‬‬ ‫‪FAX: 718.942.9183‬‬ ‫‪EMAIL: MAIL@HAVDULAH.ORG‬‬ ‫______________________‬ ‫‪ADS: ADS@HAVDULAH.ORG‬‬ ‫‪28‬‬ ‫אייגענע עקספיריענס‬ ‫‪MAILING LIST:‬‬ ‫‪SUBSCRIBE@HAVDULAH.ORG‬‬ ‫______________________‬ ‫‪PROJECT OF HAVDULAH‬‬ ‫‪38‬‬ ‫טעכנעלאגישע אלערטס‬ ‫‪DESIGN & PRODUCTION‬‬ ‫זייט א חלק פון דעם זיכוי הרבים ‪ -‬וואס ברענגט קלארקייט‬ ‫זענט איר גרייט צו טוהן‬ ‫עסקנות פאר די הייליגע‬ ‫און אויפוואכנוג פאר צענדליגער טויזנטער אידישע קינדער‬ ‫'הבדלה' ארגאניזאציע?‬ ‫צו נעמען די ריכטיגע שריט‪ ,‬דער זכות איז ענדלאז!‬ ‫רופט אדער שיקט א אימעיל‬ ‫מיר קענען נוצן‬ ‫‪ӪJAYKAY X YESSEGE‬‬ ‫‪718.851.2399 #3 / SUBSCRIBE@HAVDULAH.ORG‬‬ ‫אייער הילף!‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪2‬‬ ‫‪718.851.2399 #9‬‬ ‫‪E. MAIL@HAVDULAH.ORG‬‬ ‫‪FAX. 718.942.9183‬‬ ‫סורוועי‬ ‫אנדערש ווי א בראוזער וואס מ'קען פילטערן איז 'עפפס' דערווייל‬ ‫א זאך וואס מ'קען נישט געהעריג פילטערן ‪ -‬אונזער שאלה איז‪:‬‬ ‫ש א ל ה ‪#1‬‬ ‫‪ 1‬איך נוץ נאר עפפס וואס האבן בכלל נישט קיין אסור'דיגע בילדער‬ ‫‪ 2‬נאר עפפס מיט ווייניג בילדער ‪ -‬למשל בענק און קרעדיט קארדס‬ ‫וואספארא‬ ‫אבער נישט שאפינג א‪.‬ד‪.‬ג‪.‬‬ ‫סארט עפפס‬ ‫‪ 3‬איך נוץ נאר 'געפילטערטע' עפפס פון מיין פילטער קאמפאני‬ ‫‪ 4‬אלע עפפס וואס מיין פילטער לאזט אדורך‬ ‫נוצט איר?‬ ‫‪ 1‬פילטער קאמפאניס זאל אהערשטעלן מער‬ ‫כשר'ע עפפס‬ ‫‪ 2‬א פילטער זאל נישט דורכלאזן עפפס מיט‬ ‫'אפטע' ראיות אסורות‬ ‫‪ 3‬א פילטער זאל בכלל נישט דורכלאזן אן עפפ‬ ‫מיט 'סיי וועלכע' ראיות אסורות‬ ‫‪ 4‬פילטער קאמפאניס זאלן לאזן וויסן זייערע‬ ‫באניצער איבער די פראבלעם‬ ‫לאמיר הערן אייער שטימע! ‪718.851.2399 9#‬‬ ‫‪7%‬‬ ‫‪ 46%‬איך לעש אויס די קאר‬ ‫‪27%‬‬ ‫‪ 13%‬איך זאג אז קיינער זאל נישט‬ ‫וועלכע‬ ‫‪21%‬‬ ‫אנרירן די סקרין‬ ‫‪43%‬‬ ‫נייע ‪2026‬‬ ‫‪ 13%‬איך זאג אז קיינער זאל נישט קוקן‬ ‫אויפן סקרין‬ ‫קאר האט‬ ‫נישט קיין‬ ‫‪46%‬‬ ‫רעזולטאטן‬ ‫‪ 27%‬זיי ווייסן סייווי נישט וויאזוי‬ ‫אינטערנעט?‬ ‫פונעם‬ ‫אנצוקומען דערצו‬ ‫‪13%‬‬ ‫פאריגן‬ ‫‪13%‬‬ ‫‪29%‬‬ ‫סורוועי‬ ‫‪27%‬‬ ‫ווען איר גייט‬ ‫‪ 7%‬קיין איין קאר האט נישט קיין אינטערנעט‬ ‫ארויס פאר א‬ ‫וויילע פון די‬ ‫‪ 21%‬עס איז נאר דא אינטערנעט אויב מ'באצאלט‬ ‫קאר‪ ,‬לאזט‬ ‫‪46%‬‬ ‫איר איבער‬ ‫‪ 29%‬אלע נייע ‪ 2026‬קארס קומען אויטאמאטיש‬ ‫אייערע קינדער‬ ‫מיט אינטערנעט‬ ‫אין קאר מיט‬ ‫‪ 43%‬עס איז נאך דא קארס וואס האבן נישט‬ ‫‪13%‬‬ ‫אפענע קאר‪-‬‬ ‫קיין אינטערנעט‬ ‫אינטערנעט?‬ ‫‪13%‬‬ ‫‪3‬‬ ‫געהערט‬ ‫און‬ ‫געזען‬ ‫שהחיינו וקיימנו‬ ‫הכרזת קודש‬ ‫לזמן הזה!‬ ‫כ"ק אדמו"ר מסאטמאר שליט"א איז‬ ‫אין ליכט פון די לעצטיגע‬ ‫מעורר איבער דאס אחריות פון עלטערן‬ ‫די‬ ‫איבער‬ ‫אויפוואכונג‬ ‫נישט צו געבן סעלפאונס פאר זייערע‬ ‫שרעקליכער סכנה פון גוגל‪-‬‬ ‫בחורים‪.‬‬ ‫טשעט מעלדט די בארימטע‬ ‫פילטערינג קאמפאני 'גדר' אין א‬ ‫פרישע מעסעדזש אז זיי וועלן‬ ‫דאס ביי דיפאלט בלאקן פאר אלע‬ ‫זייערע קאסטומערס‪.‬‬ ‫טעכנאלאגישע הילף‬ ‫פאר בחורי הישיבות‬ ‫מפעל לטהר שע"י חסידי סקווירא‬ ‫ברייטערן אויס זייערע פעולות פאר כשר'ע‬ ‫טעכנעלאגיע ‪ -‬אויך אין די ישיבות‪ ,‬אז די‬ ‫בחורים זאלן האבן די ריכטיגע אינפארמאציע‬ ‫וויאזוי צו בלייבן אפגעהיטן פון נישט‪-‬כשר'ע‬ ‫כלים‪.‬‬ ‫פרשת ראה תשפ''ו‬ ‫בשורה משמחת‬ ‫באנו להודיע בזה שבסייעתא דשמיא החל מיום ג' פר' ראה יהיה‬ ‫אפשרות לסדר בהאפיס של קהל תורת חיים אצל ה'שטיבלעך'‪,‬‬ ‫מיט א‬ ‫סערוויסעס‬ ‫פילטערס‬ ‫קאמפיוטער‬ ‫אויפוואכונג אין קהילות קדושות איבערן‬ ‫פארלעסליכע השגחה!‬ ‫ע''י ממונה מיוחד‬ ‫מכשול פון אפענע קאר‪-‬אינטערנעט‬ ‫כגון לשלוח ולקבל אימעיל‪ ,‬ולשלוח פארמס‪ ,‬טייפן מודעות‪ ,‬עניני באנק‪ ,‬וכדו'‪.‬‬ ‫בק"ק באבוב ‪ 45‬איבער‬ ‫שטארקע אויפוואכונג‬ ‫משעה ‪ 2:00‬עד ‪2:30‬‬ ‫שעות האפיס בכל יום‬ ‫עקסידענט אלערט איבער די פראבלאמאטישע אינטערנעט קארן‪ .‬ווי עס‬ ‫די פילע פילטערס וואס ווערט באניצט אינעם‬ ‫סערוויס פרייזן‬ ‫לויטעט‪ :‬א איד זיצט נישט אין קיין אומגעפילטערטע קאר!‬ ‫היימישן גאס אין די צייט וואס ס'איז בכלל נישט‬ ‫יעדע סערוויס‪ $3 :‬מער פון ‪ 5‬מינוט ‪ $1‬יעדע מינוט‪.‬‬ ‫קאפיס – ‪ .25c‬א קאפי‬ ‫פאסיג צו ווערן אנגערופן פילטער‪ .‬רופענדיג דעם‬ ‫ובס"ד יהיה לעזר ולאחיסמך לאנ''ש החשובים לסדר ענינים הנצרכים‬ ‫להם בקל‪ ,‬בלי להצטרך להיכנס בקיאסקן‪ ,‬ולהתרחק מהשתמשות‬ ‫באינטערנעט‪ ,‬כמו שעורר כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א כמה פעמים‪.‬‬ ‫בס"ד‬ ‫ציבור זיך נישט צו פארלאזן אויף סיי וועמען נאר‬ ‫ואטהר ואתקדש בקדושה של מעלה ועי"ז ישפע שפע רב לנו ולכל ישראל‪.‬‬ ‫זיך נאכפרעגן ביי די מומחים וואס איז עכט‬ ‫הנהלת הקהלה‬ ‫נ‪.‬ב‪ .‬הסערוויס הוא מיוחד ל'מעמבערס' דקהלתינו הק'‪.‬‬ ‫כשר!‬ ‫דיין‬ ‫קאר האט‬ ‫קיאסקן זענען א‬ ‫אפענע‬ ‫אינטערנעט!‬ ‫עקסידענט אלערט‬ ‫פראבלעם‬ ‫שפאגעל‬ ‫שפאגל‪-‬נייער 'קאמפיוטער סערוויס' בק"ק‬ ‫נייע‬ ‫וויזניץ מאנסי‪ ,‬וואו א ספעצילער ממונה שטעלט‬ ‫קאר‪.‬‬ ‫צו נויטיגע קאמפיוטער ארבעט ווי אימעיל'ס‬ ‫א איד זיצט‬ ‫נישט אין קיין‬ ‫אבער איז‬ ‫וכדומה פאר א מינימאלע אפצאל‪ ,‬כדי‬ ‫אומגעפילטערטע‬ ‫קאר!‬ ‫נאכנישט גרייט‬ ‫אפצושטעלן די באניץ פון קיאסקן וואס האט‬ ‫הבדלה טעקניקל סופארט‪718-851-2399 #1 :‬‬ ‫צום נוצן!‬ ‫שוין געברענגט אסאך מכשולות‪.‬‬ ‫‪KLS BRANDING 347.668.5394‬‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪4‬‬ ‫האט איר עפעס געזען אדער געהערט?‬ ‫‪718.851.2399 #9‬‬ ‫‪MAIL@HAVDULAH.ORG‬‬ ‫היכי דמי תשובה?‬ ‫כלל ישראל‬ ‫זעלטענע געלעגנהייט צו תשובה טון באותו‬ ‫מאכט‬ ‫מקום‪ ,‬ובאותו… דורכן הערן תקיעת שופר אין‬ ‫אינאיינעם‬ ‫חודש אלול פון אן עפפ‪.‬‬ ‫הבדלה‬ ‫ענגליש‪-‬רע ד נד ע‬ ‫וועלט נעמט אויף מיט‬ ‫עקסטאז דאס נייע‬ ‫פראפעסיאנאלע‬ ‫'המבדיל‪-‬ביכל' אויף‬ ‫ענגליש‪ ,‬וואס אינהאלט‬ ‫רייכע אינפארמאציע‬ ‫און קלארקייט איבער‬ ‫דאס שעדליכקייט פון‬ ‫סאושעל‪-‬מידיע באנוץ‪.‬‬ ‫ריכטיגע תורה וגדולה‬ ‫מבצרי הכוללים אין קרית יואל שטעלן‬ ‫ארויס געשמאקע פאזעטיווע חיזוק פאר 'בני‬ ‫תורה' צו האלטן א העכערע סטאנדארט ביים‬ ‫ניצן טעכנאלאגיע‪.‬‬ ‫א כשר'ע קאר‬ ‫ריכטיגע תורה וגדולה‬ ‫חיזוק‬ ‫דעםפאזעטיווע‬ ‫באמפער‪-‬‬ ‫געשמאקע‬‫מערקט‬‫מבצרי הכוללים אין קרית יואל שטעלן ארויס‬ ‫ד ש מ י א‬ ‫ב ס י י ע ת א‬ ‫טעכנאלאגיע‪.‬‬ ‫ניצן‬ ‫ביים‬ ‫סטיקער וואס פארציילט פאר‬ ‫פאר 'בני תורה' צו האלטן א העכערע סטאנדארט‬ ‫יעדן מיט שטאלץ‪ ,‬אז דא פארט א‬ ‫אַ הה‪ ,‬ווי אַ נגענעם איז צו‬ ‫זען ווי עכטע בינ תורה פירן‬ ‫קאר וואס איז גע'כשר'ט געווארן‬ ‫א געהויבענעם לעבנס‪-‬‬ ‫דורך 'הבדלה טעקנישאנס'‪.‬‬ ‫שטייגער‪ .‬ביי אַ לעם‪ ,‬ובפרט‬ ‫ביי טעכנעלאָ יגע‪.‬‬ ‫ּ‬ ‫כאַפ ‪+‬דיר ‪+‬מיט‪ .‬ס'‪+‬לוינט זיך!‬ ‫ב ן ת ו ר ה ס ט אַ נ ד אַ ר ט‬ ‫•‬ ‫מבצר הכוללים ‪ -‬קרית יואל‬ ‫קאמוניקאציע מיטל‬ ‫אפגעשפארט‬ ‫די ברייט באניצטע סערוויס פון 'גראפ‪-‬מי' וועלכע‬ ‫אידן פלעגן ניצן צו ארויסשיקן טעקסט מעסעדזשעס‬ ‫פאר גרעסערע גרופעס אנשטאט וואטס‪-‬עפפ האט‬ ‫נארוואס אויפגעהערט צו אפערירן‪.‬‬ ‫‪5‬‬ ‫ספעציעלער פראיעקט‪ :‬רייכער איבערזיכט איבער אלע סארט‬ ‫אומ‪-‬געפי‬ ‫שמו‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪6‬‬ ‫ן 'פילטערינג אפציעס' וואס איז דא אין די אידישער מארקעט‬ ‫ילטערטע‬ ‫ועסן‬ ‫‪7‬‬ ‫"איך וויל קענען‬ ‫אוועקגיין פונעם‬ ‫אפיס מיט א‬ ‫רואיג הארץ!"‬ ‫ד‬ ‫נו‪ ,‬וואו הייבט מען אן?‬ ‫א גוטן ר׳ שמואל לייב‪ .‬בעפאר מיר קומען‬ ‫ער טיש אין ר' שמואל לייב פריעד'ס‬ ‫איך האב אמאל געהערט א מורא׳דיג ווארט‪:‬‬ ‫צום קאמפיוטער און זיינע נסיונות‪ ,‬וואס‬ ‫אפיס האט שוין אסאך געזען‪.‬‬ ‫יעדע מחלוקה האט צוויי צדדים ‪ -‬מיין צד און דיין‬ ‫פונקטליך טוט "ישרות"?‬ ‫שותפים וואס האבן אינאיינעם‬ ‫צד‪ .‬אבער ווען איך הייב אן פארשטיין דיין צד‪ ,‬און‬ ‫איך בין א פארמיטלער צווישן מענטשן ביי דיני‬ ‫אויפגעבויט א ביזנעס און האבן‬ ‫דו הייבסט אן פארשטיין מיין צד‪ ,‬ווערן עס שוין‬ ‫ממונות‪ .‬געשעפטליכע סכסוכים און ירושות‪.‬‬ ‫שפעטער נישט געקענט אויסהאלטן‬ ‫פיר צדדים‪...‬‬ ‫מענטשן קומען צו מיר ווען זיי זענען פארהאקט‬ ‫צו קוקן איינער אויפ׳ן צווייטן‪ .‬קאמפליצירטע‬ ‫ווילאנג יעדער האט נאר געהאט איין צד איז‬ ‫אין א מחלוקה און זוכן א וועג ארויס דורך א‬ ‫חשבונות‪ ,‬ירושות‪ ,‬שווערע טענות‪ ,‬און סכומים‬ ‫יעדער געקומען צו באווייזן אז ער איז גערעכט;‬ ‫פשרה‪.‬‬ ‫וואס א געווענליכער מענטש דארף צוויי מאל‬ ‫אבער יעצט אז ביידע הערן אויך די צווייטנ'ס צד‬ ‫איך בין נישט קיין דיין‪ ,‬און עכט דארף איך זייער‬ ‫ליינען כדי צו כאפן וויפיל נולן עס שטייען דארט‪.‬‬ ‫קען זיך אנהייבן שלום‪.‬‬ ‫אכטונג געבן נישט צו זאגן וואס די הלכה איז‪ .‬ווייל‬ ‫ר' שמואל לייב איז אבער נישט קיין דיין‪ .‬און ער‬ ‫איך נעם נישט קיין שלום‪-‬בית אדער שכנים‪-‬‬ ‫אויב עס קומט זיך פאר א מענטש געלט ע''פ הלכה‬ ‫גיבט זיך אויך נישט אהער ווי איינער‪ .‬ער איז א‬ ‫קעיסעס‪ ,‬נאר געלט‪-‬סכסוכים‪ ,‬שותפות און‬ ‫און איך רעד אים איין מוותר צו זיין דערויף אן ער‬ ‫פארמיטלער‪ ,‬א מפשר‪ ,‬א דעת בעל הבית וואס‬ ‫ירושות‪ .‬מענטשן קומען דורך דעם וואס זייערע‬ ‫זאל וויסן די הלכה‪ ,‬קען איך חלילה זיין ווי איינער‬ ‫פרובירט צו הערן ביידע צדדים ‪ -‬און בעיקר‪ ,‬וואס‬ ‫רבנים און לויערס שיקן זיי צו מיך בס"ד‪ ,‬צומאל‬ ‫וואס נעמט צו יענעמס געלט‪.‬‬ ‫עס ליגט אונטער די ציפערן‪ .‬ווייל צומאל שרייט‬ ‫נאכדעם וואס דער קריג שלעפט זיך שוין יארן‪.‬‬ ‫ווען עס פעלט אויס‪ ,‬בעט איך טאקע די צדדים‬ ‫דער חשבון "געלט"‪ ,‬אבער אינעווייניג שרייט דער‬ ‫אמאל איז דער שלום אז מען ברענגט זיי צוריק‬ ‫צו גיין פרעגן א דיין‪ ,‬כדי זיי זאלן וויסן אויף וואס‬ ‫מענטש גאר עפעס אנדערש‪.‬‬ ‫צוזאמען‪ ,‬און אמאל איז דער שלום גאר אז מען‬ ‫זיי זענען מוותר‪.‬‬ ‫במשך פונעם שמועס זענען מיר טאקע‬ ‫צעטיילט די שותפות אויף א וועג וואס וועט נישט‬ ‫אבער דער חילוק צווישן מיר און א דיין איז אז‬ ‫ארומגעפארן צווישן מחלוקת‪ ,‬מיליאנען‪ ,‬מידות און‬ ‫שאטן פאר ביידע צדדים‪ .‬צומאל איז דער בעסטער‬ ‫ביי מיר שרייבט מען נישט אונטער קיין שטרי‬ ‫ביזנעס‪ ,‬ביז דער גרויסער סקרין אין זיין אפיס האט‬ ‫סוף אז יעדער גייט זיין וועג‪ ,‬אבער אן דעם אז די‬ ‫בירורין; ביידע צדדים קומען ווילנדיג‪ ,‬און איך קום‬ ‫אונז געברענגט צו א נושא וואס האט לכאורה‬ ‫מחלוקה זאל זיי ווייטער אויפעסן‪ .‬אויך דאס‬ ‫אריין מער ווי א דרויסנדיגער דעת בעל הבית‪ ,‬צו‬ ‫גארנישט מיט א פשרה צווישן שותפים‪ :‬דער‬ ‫הייסט שלום‪.‬‬ ‫זען זאכן וואס זיי זעען יעצט נישט און פרובירן זיי‬ ‫פילטער אויפ׳ן קאמפיוטער‪.‬‬ ‫צוזאמענברענגען מערסטנס טייל דורך א פשרה‬ ‫נישט מיט קולות‪ ,‬נישט מיט א פינגער אויף‬ ‫איר זאגט "אויפעסן"‪ .‬איז דאס טאקע‬ ‫וואס ביידע גייען בעז"ה ארויס צופרידן‪.‬‬ ‫קיינעם‪ ,‬און זיכער נישט מיט א טענה אז יעדער‬ ‫וואס געלט‪-‬מחלוקת טוט מיט א מענטש?‬ ‫מענטש און יעדער ארבעטס‪-‬פלאץ איז די זעלבע‪.‬‬ ‫זייער אפט‪.‬‬ ‫דאס קלינגט זייער שיין ווען מ׳זאגט‬ ‫עס אזוי רואיג‪ .‬אבער דער מענטש וואס‬ ‫נאר א פערזענליכע בליק פון אן ערליכער איד‬ ‫מענטשן רעדן זיך איין אז די מחלוקה איז נאר‬ ‫קומט אריין איז דאך געווענליך נישט אין‬ ‫וואס האט געדארפט א ברייטע אינטערנעט פאר‬ ‫איבער געלט‪.‬‬ ‫דעם רואיגן מצב‪ ...‬ער איז זיכער אז ער איז‬ ‫קאמפליצירטע ביזנעס‪-‬ענינים‪ ,‬האט פרובירט‬ ‫אבער אונטער די נומערן ליגט א ווייטאג‪ :‬יענער‬ ‫הונדערט פראצענט גערעכט‪ ,‬און יענער איז‬ ‫מהלך נאך מהלך‪ ,‬און האט נישט אויפגעהערט זוכן‬ ‫האט מיך נישט אנערקענט‪ ,‬ער האט פארגעסן וואס‬ ‫הונדערט פראצענט נישט גערעכט‪ ,‬און יעצט‬ ‫ביז ער האט געקענט זאגן‪ :‬יעצט קען איך ארבעטן‬ ‫איך האב אריינגעלייגט‪ ,‬ער האט מיך נישט מכבד‬ ‫זאלט איר מאכן שלום‪.‬‬ ‫‪ -‬און יעצט קען איך אויך זיין רואיג‪.‬‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪8‬‬ ‫א ברייטער שמועס מיט מו"ה ר' שמואל לייב פריעד הי"ו‬ ‫וואס פירט אן מיט זיין "ישרות" מיסיע‪ ,‬וואס איז דער פארמיטלער‬ ‫וואס זיצט צווישן צוקריגטע שותפים‪ ,‬ירושה קאנפליקטן‪ ,‬מיליאנען‬ ‫דאלארן אין קאמפליצירטע געשעפטן‪ ,‬ביז'ן זען די ריכטיגע פשרה צו‬ ‫צופרידנשטעלן אלע צדדים בס"ד | "איך האב געזוכט א פילטער וואס‬ ‫זאל מיך לאזן ארבעטן געהעריג‪ ,‬אבער אויך לאזן מיין קאפ און הארץ‬ ‫רואיג" | וויאזוי ברענגט מען צוויי מענטשן‪ ,‬וואס ווילן שוין נישט רעדן‬ ‫איינער צום צווייטן‪ ,‬צוריק צום זעלבן טיש? • פארוואס האט א שותף‬ ‫פלוצלינג מוחל געווען א מיליאן דאלאר? • וואס האט געברענגט‬ ‫ר׳ שמואל לייב צו פרובירן פילטער נאך פילטער? • און וואס איז די‬ ‫איינפאכע פראגע וואס יעדער קען זיך פרעגן פאר זיך אליין?‬ ‫אינדוסטריעס‪.‬‬ ‫פליט א מיליאן אראפ פונעם טיש?‬ ‫געווען‪ .‬געווענליך קומט אלעס אן צו בייגן די‬ ‫לעצטנס האט איינער געוואלט אריינלייגן בערך‬ ‫איך בין אויך ממש געבליבן פארפרוירן‪ .‬מוחל‬ ‫מידות‪ .‬נאר ביי געלט‪-‬סכסוכים איז מען מלבש די‬ ‫צוואנציג טויזנט דאלאר אין א געוויסן ביזנעס; איך‬ ‫זיין א מיליאן דאלאר איז נישט א זאך וואס מ׳הערט‬ ‫מידות פראבלעם אין די געלט חלק‪.‬‬ ‫האב געוואוסט פון אן אנדערן איד וואס האט אין‬ ‫יעדן טאג‪.‬‬ ‫מ׳זאגט א טייטש פון חסיד'ישע ספרים‪" :‬השם‬ ‫דער זעלבער ליין אריינגעלייגט איבער א מיליאן‬ ‫צוויי יאר שפעטער האב איך אים געפרעגט ווען‬ ‫גבולך שלום‪ ,‬חלב חטים ישביעך"‪ .‬ווען מ׳לייגט א‬ ‫דאלאר און איז ארויס מיט א גרויסן פארלוסט‪,‬‬ ‫איך האב אים געטראפן‪" :‬זאג מיר דעם אמת‪,‬‬ ‫גרעניץ צום קריג און עס קומט שלום‪ ,‬דאן איז חלב‬ ‫האב איך פאר יענעם געזאגט אז צוואנציג אלפים‬ ‫וויאזוי האסטו געקענט מוחל זיין אזא סכום?"‬ ‫חטים ישביעך‪ ,‬עס קומט אריין ברכה‪.‬‬ ‫איז א קינדער‪-‬שפיל פאר אזא ביזנעס‪ .‬אזוי האב‬ ‫זאגט ער מיר‪" :‬דו ווייסט וויפיל געלט איך אליין‬ ‫איך האב עס געזען מיט די אויגן‪ .‬א קעיס וואס‬ ‫איך יענעם געקענט ראטעווען אז כאטש צוואנציג‬ ‫האב ארויסגענומען פונעם ביזנעס זינט דעמאלט?‬ ‫איז געלאפן דרייצן יאר און איז שוין געלעגן יארן‬ ‫אלפים זאל נישט גיין לטמיון‪.‬‬ ‫אסאך מער פון וויפיל איך האב מוחל געווען‪.‬‬ ‫ביי א לויער‪ ,‬איז ביי מיר בסייעתא דשמיא געקומען‬ ‫פרעג איך דיך‪ :‬האב איך דערלייגט‪ ,‬אדער האב‬ ‫צו א פשרה אין דריי חדשים‪ ,‬און די שותפים האבן‬ ‫ווען איר זיצט מיט אזעלכע קאמפליצירטע‬ ‫חשבונות‪ ,‬גייט אלעס פנים אל פנים‪ ,‬מיט‬ ‫איך געמאכט? איז דאס נישט געווען א גוטע‬ ‫גלייך דערנאך געזען אן אויסטערלישע ברכה אין די‬ ‫פאפירן אויסגעשפרייט אויפ׳ן טיש?‬ ‫ביזנעס‪-‬אינוועסטמענט?"‬ ‫ביזנעס‪.‬‬ ‫נישט אלעמאל‪.‬‬ ‫בקיצור‪ ,‬ער האט "פארלוירן" א מיליאן‪ ,‬איז‬ ‫לא מצא הקב"ה כלי מחזיק ברכה לישראל‬ ‫עס זענען דא מענטשן מיט וועמען איך טו‬ ‫געבליבן מיט'ן ביזנעס‪ ,‬און האט אין צוויי יאר‬ ‫אלא השלום! גיבט אונז א מעשה דורכאויס‬ ‫אלעס אויפ'ן טעלעפאן און איך קען זיי אפילו נישט‬ ‫ארויסגענומען איין מיליאן צוויי הונדערט‬ ‫די יארן אין "ישרות" וואס איז אייך ממש‬ ‫פערזענליך‪.‬‬ ‫טויזנט‪ .‬אזא פארלוסט וואונטשן מיר פאר‬ ‫געבליבן אין קאפ‪.‬‬ ‫אבער ווען מען זיצט אין אפיס דארף מען אסאך‬ ‫יעדן‪...‬‬ ‫איך האב געהאט צוויי שותפים וואו דער חשבון‬ ‫מאל דורכגיין וועבסייטס‪ ,‬חשבונות‪ ,‬קאנטראקטן‬ ‫דאס איז פשרה‪.‬‬ ‫איז געווען אז איינער האט ארויסגענומען בערך‬ ‫און פארשידענע ביזנעס‪-‬אינפארמאציע‪ .‬איך האב‬ ‫נישט אז איינער האט בלויז נאכגעגעבן א‬ ‫צוויי און א האלב מיליאן דאלאר מער פונעם‬ ‫א גרויסן סקרין אינעם אפיס‪ ,‬אזא רבי'שן סקרין‪...‬‬ ‫מיליאן‪ ,‬נאר אז ער האט געקענט זען וואס ער גייט‬ ‫צווייטן‪.‬‬ ‫אז ווען צוויי מענטשן זיצן ביי מיר זאל יעדער‬ ‫פארדינען דורכ'ן נישט שטיין אויף יענעם מיליאן‪.‬‬ ‫מ׳איז געזעסן ביי מיר ביים טיש‪ ,‬די טענות‬ ‫קענען מיטהאלטן וואס מען ווייזט און וואס מען‬ ‫זענען אויסגעשמועסט געווארן‪ ,‬און פלוצלינג זאגט‬ ‫איר הערט אזויפיל ביזנעס‪-‬קעיסעס‪,‬‬ ‫רעכנט‪.‬‬ ‫איר זענט שוין כמעט געווארן א ביזנעס‪-‬‬ ‫דער שותף צו וועמען ער איז געקומען דאס געלט‪:‬‬ ‫קאנסאלטענט אויך‪...‬‬ ‫"איין מיליאן דאלאר בין איך דיר מוחל‪ .‬אויפ'ן‬ ‫און אט דער גרויסער סקרין‪ ,‬וואס העלפט‬ ‫איבריגן אנדערטהאלבן מיליאן מאך א פעימענט‪-‬‬ ‫אייך מאכן קליין די מחלוקת‪ ,‬האט אייך‬ ‫איך האב נישט ליב ווען מ׳רופט מיך אזוי‪ .‬אבער‬ ‫געמאכט גרויס די פילטער‪-‬פראגע‪...‬‬ ‫יא‪ ,‬יעדער מענטש לערנט מיך אויס זיין ליין‪ ,‬און‬ ‫פלאן‪".‬‬ ‫פונקט אזוי‪.‬‬ ‫במשך די יארן לערנט מען זיך אסאך‪ .‬צומאל קען‬ ‫איך פארשטיי נישט‪ ,‬מענטשן טראכטן‬ ‫זייער אסאך מאל דארף איך אריינגיין אין א‬ ‫איך אפילו ווארענען א מענטש פאר ער גייט אריין‬ ‫איבער צוויי מאל פאר זיי זענען מוחל פינף‬ ‫וועבסייט וואס איך האב קיינמאל פריער נישט‬ ‫אין א געשעפט‪ ,‬וויבאלד איך קען זייער אסאך‬ ‫דאלאר וואס א חבר האט געבארגט‪ ...‬און דא‬ ‫‪9‬‬ ‫קענען זיין פארשידענע אנדערע סאפטוועירס און‬ ‫איך האב עס געהערט‪,‬‬ ‫עפפס 'אינערהאלב' די מעין וועבסייט‪ ,‬וואס קען‬ ‫אויסקומען אז אפילו די הויפט וועבסייט איז אפן‪,‬‬ ‫זאלן אבער פארשידענע אינסייד פעידזשעס זיין‬ ‫אבער איך האב עס‬ ‫נישט געוואלט אננעמען‪.‬‬ ‫פארמאכט‪ ,‬און אויב דאס איז נישט אפן געהעריג‪,‬‬ ‫ארבעט דער סייט נישט ווי עס דארף‪.‬‬ ‫איך זיץ אליין אין אפיס‪,‬‬ ‫איך האב כסדר געדארפט צוקומען צום‬ ‫קאסטומער‪-‬סערוויס פון גדר‪ ,‬און פאר מיין סארט‬ ‫קיינער שטייט נישט‬ ‫ארבעט‪ ,‬וואו איך מוז זיך שנעל אריינלייגן אין א‬ ‫פרישן קעיס מיט פארשידענע ביזנעס וועבזייטלעך‬ ‫וואס טיילמאל איז דאס פריוואטע זייטלעך פון א‬ ‫נעבן מיר‪ ,‬און יעדער‬ ‫ספעציפישן ביזנעס‪ ,‬איז עס געווען זייער שווער‪.‬‬ ‫מענטש האט א יצר‬ ‫דער סייט איז אפן‪ ,‬אבער ער ארבעט נישט;‬ ‫דער קאסטומער‪-‬סערוויס ארבעט‪ ,‬אבער איר‬ ‫הרע‪ .‬איך אויך‬ ‫קענט נישט ווארטן‪ ...‬איר האט נישט געקענט‬ ‫מיט אייער עקספיריענס אויסארבעטן עפעס‬ ‫א פשרה…?‬ ‫זעהט אויס אז נישט‪.‬‬ ‫איך בין צוריק צום געווענליכן פילטער‪ ,‬נאר איך‬ ‫האב געבעטן אז בלויז די קאטעגאריעס וואס איך‬ ‫דארף פאר דער ארבעט זאלן זיין אפן‪.‬‬ ‫דאס איז שוין געווען מער נוצבאר‪ ,‬אבער ביי‬ ‫גענוצט‪ .‬איך קען נישט פאראויס וויסן וועלכע‬ ‫סייטס מיט אסאך בילדער האב איך געדארפט זיך‬ ‫סייט דער קומענדיגער קעיס וועט פארלאנגען‪.‬‬ ‫אליין איינהאלטן וואו צו גיין און וואס נישט צו‬ ‫איז דא האט זיך אנגעהויבן די זוכעניש‪ :‬וויאזוי‬ ‫עפענען‪ .‬בילדער קענען זיין נישט געהעריג‬ ‫האלט מען דעם קאמפיוטער שטארק אפגעהיטן‪,‬‬ ‫געבלאקט‪ ,‬טיילמאל כאפט נישט די סיסטעם אויף‬ ‫ווען מיין ארבעט פארלאנגט אז איך זאל האבן‬ ‫אז דאס איז א בילד פון א מענטש‪ ,‬אסאך מאל איז‬ ‫ברייטע עקסעס‪ ,‬און אז אלעס וואס איך דארף זאל‬ ‫עס בלויז למחצה ולשליש געבלאקט‪ .‬און נאך‬ ‫זיין פולקאם אפן אן קיין פראבלעמען‪.‬‬ ‫אנדערע לעכער‪.‬‬ ‫איך האב געשפירט אז איך זוך נאך אלץ עפעס‬ ‫מיט וואספארא פילטער האט איר‬ ‫בעסער‪.‬‬ ‫אנגעהויבן?‬ ‫איך האב געהאט דעם געווענליכן גדר‪-‬פילטער‪.‬‬ ‫דא קען דאך דער מענטש אין קאפ‬ ‫אריינרעדן‪" :‬שמואל לייב‪ ,‬לאז אפ‪ .‬דו ביסט‬ ‫א פילטער איז דאך א פילטער‪ ,‬דאס קען‬ ‫אן ערליכער איד‪ ,‬דו ביסט פארנומען מיט‬ ‫האבן פראבלעמען?‬ ‫מיליאן‪-‬דאלאר חשבונות‪ ,‬דו וועסט שוין‬ ‫עס זענען פארהאן אלעס סארטן פילטערס‬ ‫אליין אכטונג געבן‪".‬‬ ‫יעדע כפי דרגא דילי'‪ .‬איינס איז שטערקער אדער‬ ‫שוואכער פונעם צווייטן‪.‬‬ ‫האט איר נישט געהערט יענע קול?‬ ‫אלעס וואס איז אונטער די שטערקסטע‬ ‫איך האב עס געהערט‪ ,‬אבער איך האב עס נישט‬ ‫פילטער‪ ,‬באדייט‪ ,‬אז דאס קען האבן מכשולות אויף‬ ‫געוואלט אננעמען‪ .‬איך זיץ אליין אין אפיס‪ ,‬קיינער‬ ‫פארשידענע אופנים‪.‬‬ ‫שטייט נישט נעבן מיר‪ ,‬און יעדער מענטש האט א‬ ‫אבער איך האב געוואוסט איין זאך‪ :‬איך זיץ‬ ‫יצר הרע‪ .‬איך אויך‪.‬‬ ‫אליין אין אפיס‪ ,‬און איך וויל האבן דאס בעסטע‬ ‫איך האב עס געזוכט ווייל איך האב געוואלט זיין‬ ‫וואס איך קען האבן‪.‬‬ ‫ערליך מיט מיר אליין‪ .‬א מענטש דארף נישט‬ ‫האב איך קודם פרובירט א ווייטליסט‪ .‬דער‬ ‫ווארטן ביז ער האט א מעשה צו מודה זיין אז א‬ ‫געדאנק דערפון איז זייער שטארק; אלעס איז‬ ‫בעסערער גדר וואלט אים גוט געווען‪.‬‬ ‫פארמאכט‪ ,‬אויסער וואס דו בעטסט ספעציעל צו‬ ‫נו‪ ,‬ווייטליסט איז נישט געגאנגען‪ ,‬דער‬ ‫עפענען‪ .‬דער עצם פאקט אז מ׳דארף בעטן איז‬ ‫געווענליכער מהלך האט אייך נישט געגעבן‬ ‫שוין א גדר‪.‬‬ ‫גענוג רואיגקייט‪ .‬וואס איז געווען דער‬ ‫קומענדיגער סטאנציע אויף דער פילטער‪-‬‬ ‫א גוטער געדאנק‪ .‬אלעס פארמאכט‪ ,‬מען‬ ‫רייזע?‬ ‫עפנט נאר וואס מען דארף‪ .‬פארוואס האט‬ ‫ווען "גדר סעיף‪-‬זאון" איז ארויסגעקומען האב‬ ‫זיך די שידוך נישט אויסגעארבעט?‬ ‫למעשה האב איך נישט געקענט געהעריג‬ ‫איך עס פרובירט‪.‬‬ ‫ארבעטן אזוי‪.‬‬ ‫איך האב געהאפט אז דאס וועט געבן א שטארקן‬ ‫א סייט קען אויסקוקן אפן‪ ,‬אבער אין בעק ענד‬ ‫בילדער‪-‬פילטער מיט א גוטן ארבעטס‪-‬מהלך‪.‬‬ ‫לויפן אנדערע סערוויסעס און טיילן‪ .‬דאס הייסט‬ ‫למעשה האבן זיך ביי מיר אסאך סייטס נישט‬ ‫ס'איז דא די מעין וועבסייט סאפטוועיר‪ ,‬דערנאך‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪10‬‬ ‫ּו ִמ ַמ ְד ֵר ָג ה ְל ַמ ְד ֵר ָג ה ַּת ֲע ֵל נ ּו‬ ‫געהעריג געעפנט‪ ,‬און איך האב ווייטער נישט‬ ‫וועלכע‬ ‫געקענט ארבעטן ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫איך האב געוואוסט פון נעטפרי‪ ,‬און אז עס איז‬ ‫גאר שטארק‪ .‬איך האב אבער געוואלט בלייבן‬ ‫אונטערן קהילה‪-‬פילטער‪ ,‬און איך האב דעמאלט‬ ‫פילטער‬ ‫געמיינט אז נעטפרי איז נישט דער מהלך דערפאר‪.‬‬ ‫אבער נעטפרי קען מען היינט אויך האבן‬ ‫אונטער א קהילה‪.‬‬ ‫איז פאר‬ ‫איך הער‪.‬‬ ‫דאס האב איך דעמאלט נישט געוואוסט‪.‬‬ ‫למעשה האב איך ווייטער געזוכט א מהלך וואס‬ ‫זאל מיר געבן ביידע זאכן‪ :‬אפגעהיטנקייט צוזאמען‬ ‫מיר?‬ ‫מיט געהעריגע ארבעטס‪-‬מעגליכקייט‪ .‬דעמאלט‬ ‫בין איך געוואויר געווארן איבער "גדר פלאס"‪.‬‬ ‫און דא האט זיך ענדליך געשלאסן די‬ ‫פשרה‪ ,‬צווישן אייער פרנסה און אייער‬ ‫רואיגקייט?‬ ‫יא ב"ה‪.‬‬ ‫זינט איך האב עס גענומען בין איך זיך באמת‬ ‫ַ‬ ‫דריי‪-‬פאכיגע אויסשמועס מיט‬ ‫מחי'‪.‬‬ ‫פילטער‪-‬פ ָ‬ ‫יאנערן‪ ,‬גדר‬ ‫ּ‬ ‫די ּ‬ ‫הויפט‬ ‫וואס טוט עס אנדערש ווי די אלגעמיינע‬ ‫פילטער? זייט עס מסביר פשוט‪ ,‬אויך פאר‬ ‫פילטער‪ ,‬משומר פילטער‪ ,‬און טעג‬ ‫דעם ליינער וואס פארשטייט צו פילטערס‬ ‫בערך וויפיל מיר פארשטייען צו א צוויי‪-‬און‪-‬‬ ‫א‪-‬האלב מיליאן דאלאר פשרה‪.‬‬ ‫דער פילטער ארבעט ווייטער מיט קאטעגאריעס‪.‬‬ ‫אבער די בילדער גייען דורך א בילדער‪-‬פילטער‪ .‬די‬ ‫נישט‪-‬פאסיגע בילדער ווערן שווארץ‪ ,‬מ׳זעט זיי‬ ‫בכלל נישט‪ ,‬און די אנדערע בילדער בלייבן געהעריג‬ ‫וואס ַא פילטער אויף די‬ ‫שטאּפל‪ָ ,‬‬ ‫דער היימישער ציבור איז ב"ה ביי ַא ַ‬ ‫אפן‪.‬‬ ‫לאגישע דעווייסעס איז היינט ַא דבר ּפשוט עד למאוד‪ ,‬און ּפונקט ווי‬ ‫טעכנא ָ‬ ‫ָ‬ ‫דער סייט אליין קען דעריבער ארבעטן געהעריג;‬ ‫האבן ַא הכשר‪ ,‬ווייסט מען ַאז יעדע‬ ‫יעדער איד ווייסט ַאז יעדע מאכל דארף ָ‬ ‫דאס איז נישט אז יעדער איינציגער סייט דארף זיין‬ ‫האבן ַא‬ ‫פארבינדן מיט די אינטערנעט מוז ָ‬ ‫וואס איז ַ‬ ‫לאגיע ָ‬‫טעכנא ָ‬ ‫ָ‬ ‫סארט‬ ‫ָ‬ ‫פאראויס אויף א ווייטליסט‪.‬‬ ‫פילטער‪.‬‬ ‫ווען איך דארף א פריוואטן אדער אומבאקאנטן‬ ‫וואס עס טוט זיך אינעם פילטער‪-‬וועלט‪ ,‬ביי דעם הערשט ָיא ַא‬ ‫ָאבער ָ‬ ‫סייט‪ ,‬קען איך בעטן עס צו עפענען‪ ,‬און געווענליך‬ ‫פארשידענע‬ ‫דא ַ‬‫היבש ביסל חסרון ידיעה‪ ,‬נישט יעדער ווייסט ַאז ס'איז ָ‬ ‫געשעט דאס אויטאמאטיש אין עטליכע‬ ‫וואס די‬‫דרגות און לעוועל'ס אין פילטערינג‪ ,‬און נישט יעדע פילטער ָ‬ ‫סעקונדעס‪ .‬דאס האט געמאכט א גרויסן חילוק‬ ‫טאקע‬ ‫דאס איז ַ‬ ‫באדייט ַאז ָ‬‫באשטעטיגט ווערן‪ַ ,‬‬ ‫מוסדות נעמט ָאן צו קענען ַ‬ ‫פאר מיין ארבעט‪.‬‬ ‫אינדיווידואלן‬ ‫ַ‬ ‫פאר'ן‬ ‫טאקע די בעסטע די געברויך ַ‬ ‫די בעסטע‪ ,‬און דינט ַ‬ ‫יחיד‪.‬‬ ‫דא האט איר געזען אז דאס איז ריין פון‬ ‫עס איז א שאד אז ערליכע חסיד'ישע אידן‪ ,‬וועלכע זענען מדקדק ומהדר‬ ‫מכשולות?‬ ‫ביי יעדע מצוה און מנהג ישראל צו גיין מיט די בעסטע און שענסטע‪,‬‬ ‫איך קען מיך נישט אויס צו טרעפן אלע לעכער‬ ‫קאסטן פאר די מהודר'דיגסטע מצות און ד' מינים‪ ,‬מ'איז מהדר‬ ‫מ'לאזט זיך ָ‬‫ָ‬ ‫פון פילטערס‪ ...‬אבער אין די באנוץ פון יעדן טאג‪,‬‬ ‫נדארט כשרות הבשר‪ָ ,‬אבער‬ ‫סטא ַ‬ ‫אויף די בעסטע הכשרים און העכסטע ַ‬ ‫און אין די הלוך‪-‬ילך וויאזוי סתם א מענטש גייט צו‬ ‫ווען עס קומט צו פילטערינג ‪ -‬ווייל מען ווייסט פשוט נישט די אפציעס‬ ‫צו א קאמפיוטער‪ ,‬אין סיי‪-‬וועלכע סייט פאר‬ ‫קלאס‬ ‫וואס זענען פארהאן ‪ -‬ווערט מען צופרידן מיט די אונטערשטע ַ‬ ‫ביזנעס אדער שאפינג‪ ,‬איז עס ב"ה הונדערט‬ ‫וואס איז אסור לכל הדעות‪,‬‬ ‫דאס איז ָ‬ ‫פילטער וואס בלאקט בסך הכל ָ‬ ‫פראצענט ריין פון מכשולות‪.‬‬ ‫נדארט וואס ַא ערליכער איד זוכט‪.‬‬ ‫סטא ַ‬ ‫אנשטאט די לכתחלה'דיגע ַ‬ ‫זינט איך בין אריבער צו גדר‪ +‬האב איך זיך נישט‬ ‫ּפראיעקט‪ ,‬צו הערן פון‬ ‫האבן מיר ַאהערגעשטעלט ַא סּפעציעלע ָ‬ ‫דעריבער ָ‬ ‫אנגעטראפן אין א מכשול פון שמירת עינים אדער‬ ‫ּפיאנערן אין די היימישע פילטערינג‪-‬וועלט‪" ,‬גדר"‪" ,‬טעג"‪ ,‬און‬ ‫די דריי הויּפט ָ‬ ‫ענליך ב"ה‪.‬‬ ‫באקומען‪ ,‬און ַאביסל‬ ‫דא צו ַ‬ ‫וואס איז ַאלס ָ‬ ‫וואס זענען די דרגות ָ‬ ‫"משומר"‪ָ ,‬‬ ‫לויט ווי איך פארשטיי איז גדר פלאס מעגליך‬ ‫צוגעּפאסט פאר וועמען‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫מער‪ ,‬וועלכע פילטער איז‬ ‫אביסל שוואכער ווי נעטפרי‪ ,‬אבער איך קען מיך‬ ‫נישט אויס‪ .‬און איך קום נישט דא פסק׳ענען פאר‬ ‫יעדן מענטש וואס ער זאל נעמען‪ .‬יעדע ארבעט‬ ‫איז אנדערש‪ ,‬און יעדער דארף זיך דורכרעדן מיט‬ ‫די רבנים און די פילטער‪-‬מומחים וואס קענען זיין‬ ‫‪11‬‬ ‫איך האב שוין געהאלפן‬ ‫מענטשן ארויפצולייגן‬ ‫א בעסערן פילטער‪,‬‬ ‫איך פרעג זיי זייער‬ ‫פשוט‪" :‬דו ווילסט טאקע‬ ‫וויסן ווי אפגעהיטן דו‬ ‫ביסט‪ ,‬אדער דו ווילסט‬ ‫זיך נאר בארואיגן אז דו‬ ‫האסט עפעס?"‬ ‫לכתחילה‪.‬‬ ‫מצב‪.‬‬ ‫אינטערנעט בלייבט עפעס וואס מ׳נוצט נאר‬ ‫איך קען נאר דערציילן מיין פערזענליכע‬ ‫וואו עס פעלט אויס לצורך פרנסה און לויט די‬ ‫מציאות‪ :‬אין מיין טעגליכן באנוץ האב איך נישט‬ ‫הוראות‪ .‬אבער לגבי די מכשולות וואס קענען‬ ‫געטראפן קיין ממשות׳דיגן מכשול‪.‬‬ ‫אריינקומען אינעם ארבעטס‪-‬טאג‪ ,‬שפיר איך היינט‬ ‫איר זאגט שוין צום צווייטן מאל "דעם‬ ‫פיל מער רואיג‪.‬‬ ‫מהלך וואס איך האב געזוכט"‪ .‬וואס האט‬ ‫און איך וואלט נישט געהאט א פראבלעם אז‬ ‫איר באמת געזוכט?‬ ‫מיין זון זאל זיצן דארט‪ ,‬ווען נישט דער עצם‬ ‫רואיגקייט‪.‬‬ ‫אינטערנעט פראבלעם‪.‬‬ ‫רואיגקייט‪ .‬נאר דאס איין ווארט?‬ ‫לאמיר זיין אמת'דיג‪ .‬עס זענען דא חשוב׳ע‪,‬‬ ‫רואיגקייט‪ .‬אין דעם איין ווארט ליגט אלעס‪.‬‬ ‫ערליכע ביזנעסלייט מיט א געווענליכן‬ ‫אז איך בין אויסגעהאלטן הונדערט פראצענט‬ ‫פילטער‪ ,‬און זיי שפירן באמת מסודר‪ .‬וואס‬ ‫קענט איר זאגן דערוועגן?‬ ‫איך זאל נישט האבן נסיונות פארנט פון מיך‪.‬‬ ‫איך וויל נישט רעדן אויף קיין שום מענטש און‬ ‫א יצר הרע וועל איך אלעמאל האבן ווילאנג איך‬ ‫נישט אפשאצן יענעמס מדריגה‪.‬‬ ‫לעב‪ ,‬אבער דער יצר הרע זאל נישט טאנצן פארנט‬ ‫איך ווייס נישט יענעמס ארבעט‪ ,‬זיינע‬ ‫פון מיך אין א שטילן פארמאכטן אפיס‪.‬‬ ‫מעגליכקייטן אדער וואס ער האט שוין פרובירט‪.‬‬ ‫איך האב געוואוסט וואס איך וויל קענען שפירן‬ ‫אבער איך האב שוין געהאלפן אסאך מענטשן‬ ‫ווען איך זיץ אליין ביים קאמפיוטער‪.‬‬ ‫ארויפצולייגן א בעסערן פילטער‪ ,‬און איך פרעג זיי‬ ‫עס איז דא א פשוט׳ער פארהער וואס א מענטש‬ ‫זייער פשוט‪" :‬דו ווילסט טאקע וויסן ווי אפגעהיטן‬ ‫קען מאכן מיט זיך אליין‪" :‬וואלט איך געווען רואיג‬ ‫דו ביסט‪ ,‬אדער דו ווילסט זיך נאר בארואיגן אז דו‬ ‫צו לאזן מיין זון זיצן ביי דעם קאמפיוטער אזוי ווי‬ ‫האסט עפעס?"‬ ‫ער איז יעצט?"‬ ‫ביים פריערדיגן מצב בין איך נישט געווען‬ ‫אביסל אן אומבאקוועמע פראגע‪...‬‬ ‫באקוועם צו ענטפערן "יא"‪ .‬היינט בין איך יא‬ ‫יא‪ .‬אבער דאס איז נישט קיין באשולדיגונג‪.‬‬ ‫באקוועם‪.‬‬ ‫צומאל ווייסט א מענטש נישט גענוג וואס זיין‬ ‫פילטער לאזט דורך‪ .‬צומאל האט ער זיך שוין‬ ‫דאס איז א שארפע פראגע! וואלט איך‬ ‫געווען רואיג צו לאזן מיין זון זיצן ביי דעם‬ ‫צוגעוואוינט צו זאכן און כאפט אפילו נישט אז‬ ‫קאמפיוטער אזוי ווי ער איז יעצט?"‬ ‫דאס וואלט אים אמאל געשטערט‪.‬‬ ‫דאס מיינט נישט אז ער איז א שלעכטער‬ ‫ווייל ווען דער טאטע זיצט דארט הייסט עס‬ ‫מענטש‪ .‬פארקערט‪ ,‬ער קען זיין א חשוב׳ער‪,‬‬ ‫בדרך כלל האפנטליך "פרנסה"‪ ,‬אבער ווען‬ ‫ערליכער איד וואס איז פשוט אזוי פארנומען מיט'ן‬ ‫דער זון זיצט דארט זעט מען פלוצלינג דעם‬ ‫ארבעטס‪-‬טאג‪ ,‬אז ער האט זיך קיינמאל נישט‬ ‫קאמפיוטער אן דעם טיטל אויפ׳ן טיר‪...‬‬ ‫אפגעשטעלט צו איבערקוקן דעם מצב פון פריש‪.‬‬ ‫ריכטיג‪.‬‬ ‫איך רעד נישט דא אז אינטערנעט ווערט א‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪12‬‬ ‫ַו ִּת ְג ְ ּד ר ּו ָג ֵד ר ַע ל ֵ ּב י ת ִי ְש ׂ ָר ֵא ל‬ ‫דעריבער איז מיין מעסעדזש נישט "דו ביסט‬ ‫גדר‬ ‫נישט גוט"‪ .‬מיין מעסעדזש איז‪ :‬מאך אמאל דעם‬ ‫פארהער‪ .‬פרעג וואס איז היינט פארהאן‪ ,‬וועלכע‬ ‫שטארקערע אפציעס דיין פילטער‪-‬קאמפאני האט‪,‬‬ ‫און צי דו קענסט ארויפגיין נאך א שטאפל אן חרוב‬ ‫פילטער‬ ‫מאכן דיין ארבעט‪.‬‬ ‫איר זאגט אז א מענטש קען זיך‬ ‫צוגעוואוינען און שוין נישט כאפן‪ .‬האט איר‬ ‫דאס אמאל געזען ממש פון דער נאנט?‬ ‫יא‪ .‬איך האב אמאל געזען א וואוילער איד זיצן‬ ‫אין אפיס און קוקן א מוזיק‪-‬ווידעא פון יו‪-‬טוב‪,‬‬ ‫מיט נישט‪-‬אויסגעהאלטענע בילדער‪.‬‬ ‫איך קום אריין אין זיין אפיס‪ ,‬און איך בין‬ ‫שמועס מיט מוה"ר יחזקאל‬ ‫געבליבן ביים טיר שאקירט‪.‬‬ ‫שרגא האניג הי"ו‬ ‫איך האב אים געפרעגט זייער איידל‪:‬‬ ‫"אנטשולדיגט‪ ,‬איר זענט אן ערליכע איד‪ ,‬וואס גייט‬ ‫דא פאר?"‬ ‫זאגט ער מיר‪" :‬איך ווער נישט נכשל דערפון‪".‬‬ ‫האב איך אים געזאגט‪" :‬איך רעד נישט יעצט צי‬ ‫שלום עליכם‪ ,‬מיר ווילן הערן פון אייך איבער די פארשידענע דרגות וואס איז‬ ‫עס וועט דיך ברענגען צו גיין נאך ווייטער‪ .‬דאס‬ ‫וואס גדר ברענגט צום טיש‬ ‫לאמיר אביסל הערן ָ‬ ‫דא ביי 'גדר' פילטער‪ ,‬אבער קודם ָ‬ ‫עצם קוקן איז דאך א פראבלעם‪".‬‬ ‫פאר'ן היימישן ציבור?‬ ‫ַ‬ ‫און ער האט עס באמת נישט געכאפט‪ ,‬נישט‬ ‫כשמו כן היא "גדר" איז ַא פילטער‪ַ ,‬אהערגעשטעלט לויט די הוראות פון די רבני גדר אין‬ ‫ווייל ער האט געוואלט זיין הפקר‪ ,‬נאר אין זיין קאפ‬ ‫וואס העלפט‬ ‫טמאר אין קרית יואל‪ָ ,‬‬ ‫סא ַ‬‫גוטמאן שליט"א מו"ץ בק"ק ַ‬ ‫ַ‬ ‫שּפיץ פון הרה"ג ר' יואל‬ ‫איז די גאנצע שאלה געווען נאר צי דאס ברענגט‬ ‫ריינצופאלן אין די‬ ‫ַ‬ ‫האט די ריכטיגע גדר נישט ַא‬ ‫פארזיכערן ַאז ער ָ‬ ‫יעדן ערליכער איד זיך ַ‬ ‫אים נסיונות‪ .‬ער האט נישט געטראכט אז סתם‬ ‫לאגישע מכשולות‪.‬‬ ‫טעכנא ָ‬ ‫ָ‬ ‫קוקן אויף וואס מ׳טאר נישט איז אליין נישט‬ ‫פראנטן שטעלט גדר צו פילטערינג?‬ ‫אויף וועלכע ָ‬ ‫אויסגעהאלטן‪ ,‬און איז א געהעריגן איסור‬ ‫פליּפ‪-‬פאון'ס‪ ,‬קעמערעס‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫רטפאון'ס‪,‬‬ ‫סמא ָ‬ ‫לעּפטאּפ'ס‪ ,‬טעבלעט'ס‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫קאמּפיוטער'ס‪,‬‬ ‫אויף ָ‬ ‫דאורייתא‪.‬‬ ‫און ָנאך‪.‬‬ ‫אוודאי איז דא אזא זאך ווי אן אומווילנדיג בליק‬ ‫וואס אויב קוקט מען גלייך אוועק האט מען נישט‬ ‫טאג אין גדר?‬ ‫עראציע פון ַא פשוטע ָ‬ ‫זאגן איבער די ָא ּפ ַ‬ ‫וואס קען מען ָ‬ ‫ָ‬ ‫עובר געווען‪ .‬אבער בידים קוקן‪ ,‬דאס איז דאך א‬ ‫ּבלאקד ּפעידזשעס‪ ,‬און‬ ‫מיליאן ַ‬ ‫ָ‬ ‫האמיר איבער ַא‬ ‫טאג ָ‬ ‫ווארט‪ :‬אין ַא געווענטליכע ָ‬ ‫אין איין ָ‬ ‫געהעריגן איסור‪.‬‬ ‫וואס ווערן געפעינט!‬ ‫מיליאן בילדער ָ‬ ‫ָ‬ ‫העכער ‪5‬‬ ‫איך האב אים פרובירט צו זאגן די פשוט'ע‬ ‫וואס גדר איז נישט געאייגענט פאר‬ ‫סארט ביזנעס ָאדער סערוויס ָ‬ ‫דא ַא ָ‬ ‫איז ָ‬ ‫הלכה‪ ,‬אבער ער האט זיך גע'טענה'ט מיט מיך‪.‬‬ ‫זיי?‬ ‫איך בין דאן אריבער צו די חשוב'ע ארויסגעבער‬ ‫סארט ביזנעסער און סערוויסעס‪ ,‬אנגעהויבן פון א‬ ‫ניין ברוך השם‪ ,‬מיר סערווירן ַאלע ָ‬ ‫פון די בארימטע גליון טהור עינים‪ ,‬און געבעטן זיי‬ ‫יחיד וואס דארף א פילטער אויף זיין קאמפיוטער‪ ,‬ביז ריזיגע העלט סענטער'ס מיט‬ ‫זאלן מיך אפשרייבן א קורצע תשובה איבער די‬ ‫דאקטוירים און איינגעשטעלטע‪ ,‬און מיר קומען ב"ה אן אין כמעט אלע עקן‬ ‫הונדערטער ָ‬ ‫פשוט'ע גדרים פון שמירת עינים‪.‬‬ ‫אייראּפע‪ ,‬ארץ ישראל‪ ,‬ביז אזוי ווייט ווי דריטע‬ ‫ָ‬ ‫וועלט‪ ,‬אנגעהויבן פון אמעריקא‪ ,‬קאנאדא‪,‬‬ ‫זיי האבן מיך געשיקט די טרוקענע הלכות וואס‬ ‫סאך‪.‬‬ ‫דאמיניקין רעּפובליק‪ ,‬און ָנאך ַא ַ‬ ‫וועלט לענדער א שטייגער ווי מעקסיקא‪ ,‬גוטאמאלע‪ָ ,‬‬ ‫עס ווערט גע'פסק'נט אין שולחן ערוך‪ ,‬אז אפילו‬ ‫פאון'ס‪ ,‬און‬ ‫ביינאכט הייבט מען אויף די ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן ָגאר ברייטע שעות‪ ,‬ביז ‪10:00‬‬ ‫מיר ָ‬ ‫אצבע קטנה פון א פרוי איז א געהעריגן איסור‪ .‬און‬ ‫ּפראוון ריקוועסטס ‪24‬‬ ‫שטאב צו ַא ָ‬ ‫האבן מיר ַא ַ‬‫מ'ענטפערט אימעיל'ס ביז שּפעט‪ ,‬אזוי אויך ָ‬ ‫יעדע ראי' איז א באזונדערע עבירה‪.‬‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫שעה אין ָ‬ ‫ווייל ראיות אסורות איז אן עבירה פאר זיך‪,‬‬ ‫נישט קיין חילוק צי ס'ברענגט נסיונות‪ .‬און נישט‬ ‫איז גדר אויך גוט פאר אן ַאנטי‪-‬וויירוס?‬ ‫קיין חילוק ווי צניעות'דיג א פרוי איז‪ ,‬קען זיין אן‬ ‫מיר זענען אויסדרוקליך נישט געמאכט דערפאר‪ ,‬און ס'איז וויכטיג צו האבן א געהעריגע‬ ‫איסור דאורייתא צו קוקן אויף איר‪.‬‬ ‫ַאנטי‪-‬וויירוס‪ ,‬אבער די פילטער העלפט צומאל ארויס צוליב וואס די פראבלעמאטישע‬ ‫און בכלל‪ ,‬א בשר ודם קען דען זאגן אויף זיך אז‬ ‫זייטלעך ‪ -‬ווי עס הייבן זיך אן די העקערייען ‪ -‬איז אין ַאלגעמיין געבלאקט דורכ'ן פילטער‪.‬‬ ‫ער ווערט נישט נכשל‪ .‬דער גרעסטער צדיק קען‬ ‫בעבר איז שוין אסאך מאל געווען אין גרויסע קאמפאניס ווי אלע זייערע קאמפיוטערס‬ ‫נישט גלייבן אין זיך‪ ,‬וואס קענען אונז פשוטי עם‬ ‫געווארן‪ ,‬אבער די קאמפיוטערס וואס האבן געהאט די "גדר" פילטער איז‬ ‫ָ‬ ‫זענען געהעקט‬ ‫זאגן אין דעם‪.‬‬ ‫געבליבן אומבארירט‪.‬‬ ‫זעט אויס אז זיין היתר איז געווען 'עבר‬ ‫ספעציעלקייט פון די "גדר" טיעם?‬ ‫וואס איז די ּ‬ ‫ושנה נעשה לו כהיתר'‪.‬‬ ‫גדר פארמאגט א געניטע שטאב פון היימישע אינגעלייט‪ ,‬און איז די איינציגסטע פילטער‬ ‫אט אזוי‪.‬‬ ‫קאמפעני וואס א אידישע טעקנישן הייבט אויף דעם קאל‪ ,‬און פארשטייען דיין שפראך און‬ ‫די מעשה האט מיר געוויזן ווי גרינג א מענטש‬ ‫קען ווערן צוגעוואוינט‪ .‬ער זאגט באמת וואס ער‬ ‫‪13‬‬ ‫אפילו מ'קען זאגן אז‬ ‫שפירט‪ .‬אבער אפשר שפירט ער שוין נישט‪ ,‬ווייל‬ ‫דער אויג האט זיך צוגעוואוינט‪.‬‬ ‫אנדערע בשעת די ארבעטס‪-‬שעה'ן‬ ‫וואו קומט אייך אויס צו העלפן‬ ‫אידן צו ארויפגיין שטאפלען מיט זייער‬ ‫איז מען אזוי פארנומען‬ ‫פילטער?‬ ‫וויבאלד איך האב קליענטן פון אלע סארטן‪,‬‬ ‫מיט די ארבעט‪ ,‬אבער דער‬ ‫קומען אראפ צו מיך די גרעסטע ביזנעס‪-‬לייט צו‬ ‫פארמיטלען סכסוכים‪ ,‬איז אסאך מאל קאנעקטן זיי‬ ‫יצר הרע האט נישט קיין‬ ‫זייער כלי צו מיין קאמפיוטער צו צייגן דאקומענטן‪.‬‬ ‫אבער ווען דאס עפנט זיך און איך זע אפענע‬ ‫פראבלעם צו ארבעטן‬ ‫אינטערנעט אן קיין שטארקע גדרים‪ ,‬זאג איך זיי‪,‬‬ ‫אנטשולדיגט‪ ,‬דאס איז מיין קאמפיוטער און איך‬ ‫אווערטיים‪ ...‬ער קלאקט‬ ‫לאז דאס נישט עפענען ביי מיך‪.‬‬ ‫איך זאג נישט פאר יענעם אז ער איז נישט גוט‪,‬‬ ‫נישט ארויס פינף אזייגער‬ ‫איך זאג סך הכל אז ביי מיר בין איך בעל הבית און‬ ‫איך קען נישט אדורכלאזן מכשולות ביי מיר אין‬ ‫אפיס‪.‬‬ ‫זייער אסאך מאל פארקירעוועט זיך די שמועס‬ ‫צו פילטערס‪ .‬ב"ה כלל ישראל וויל זיין אפגעהיטן‬ ‫און ווען מ'הערט אז ס'איז דא שטערקערע‬ ‫שטאפלען אין פילטערס‪ ,‬בעטן זיי פון מיך אויב‬ ‫און זיך אויפשטעלן סוף טאג פונעם קאמפיוטער‬ ‫איך קען זיי ארויסהעלפן ביז דאס ווערט‬ ‫מיט'ן רואיגן געפיל‪ :‬היינט בין איך נישט נכשל‬ ‫אינסטאלירט‪.‬‬ ‫געווארן מיט קיין שום מכשול! דאס איז פאר מיר‬ ‫איך הייב אלץ ארויס מיין פערזענליכע געשיכטע‪,‬‬ ‫א געוואלדיגע זאך‪.‬‬ ‫דאס אז איך דארף צוקומען כסדר צו פארשידענע‬ ‫יעצט וועלן די טעכנאלאגיע‪-‬ליבהאבער‬ ‫וועבסייטס און איך מוז האבן עקסעס צו טיפע‬ ‫פרעגן‪ :‬קומט נישט אויס אז מיט א שטארקן‬ ‫סאפטוועירס וכדו'‪ ,‬און אז איך קען זיך באגיין מיט‬ ‫פילטער פארלירט מען די נייע כלים‪ ,‬בפרט די‬ ‫דעם סארט פילטער‪ ,‬באדייט דאס אז יעדער‪ ,‬אדער‬ ‫גאנצע עי‪-‬איי וועלט וואס לויפט שנעלער ווי‬ ‫כמעט יעדער‪ ,‬קען טון דאס זעלביגע‪.‬‬ ‫מיר אלע?‬ ‫יא‪ ,‬עס קען זיין אז געוויסע עי‪-‬איי זאכן זענען‬ ‫איר רעדט זייער אפן אז יעדער מענטש‬ ‫געבלאקט‪ ,‬און דאס קען אמאל זיין אן אפקומעניש‪.‬‬ ‫האט א יצר הרע‪ .‬עס איז דא מענטשן וואס‬ ‫זאגן מיט א זיכערקייט‪" :‬ביי מיר איז דאס‬ ‫אבער טאקע דאס איבערצייגט מיך אז איך האב‬ ‫נישט קיין נסיון‪".‬‬ ‫געטון די ריכטיגע שריט!‬ ‫איך גלייב נישט אין דעם מהלך‪ .‬יעדער מענטש‬ ‫אויב עי‪-‬איי איז נישט בלאקירט‪ ,‬וויל איך נישט‬ ‫האט נסיונות‪ ,‬יעדער האט זיינע גדרים‪ ,‬און יעדער‬ ‫טראכטן איבער דעם יצר הרע וואס קומט מיט‬ ‫קען דורכפאלן‪ .‬דער יצר הרע ארבעט ביי מיר‬ ‫דעם‪.‬‬ ‫פונקט ווי ביי יעדן אנדערן‪.‬‬ ‫איך האב למשל שטרות און קאמפליצירטע‬ ‫דאס איז נישט קיין בושה‪ .‬די שאלה איז נאר צי‬ ‫דאקומענטן וואס איך וואלט געוואלט מסדר זיין‬ ‫איך לאז אים זיצן מיט מיר אליין אין אפיס ביי אן‬ ‫מיט מיין געפילטערטע עי‪-‬איי‪ ,‬למעשה די הלכה‬ ‫אפענער טיר‪ ,‬אדער איך פארמאך אים דעם וועג‬ ‫חלק האט די פילטער נישט אדורכגעלאזט וויבאלד‬ ‫נאך פאר ער הייבט אן רעדן‪.‬‬ ‫דאס האט מיט אידישקייט‪ ,‬אבער די פראקטישע‬ ‫און אפילו מ'קען זאגן אז בשעת די ארבעטס‪-‬‬ ‫חלק האט יא געארבעט‪.‬‬ ‫שעה'ן איז מען אזוי פארנומען מיט די ארבעט‪,‬‬ ‫איך בין נישט קיין פראגרעמער און איך האב‬ ‫אבער דער יצר הרע האט נישט קיין פראבלעם צו‬ ‫נישט גענוצט קיין פראגרעמער‪ ,‬אבער איך האב‬ ‫ארבעטן אווערטיים‪ ...‬ער קלאקט נישט ארויס פינף‬ ‫אויפגעבויט מיין גאנצע וועבסייט "ישרות‪.‬קאם"‪,‬‬ ‫אזייגער‪.‬‬ ‫דורך די געפילטערטע עי‪-‬איי‪.‬‬ ‫דאס ווייזט אז אפילו מיט א שטארקן פילטער‬ ‫הייסט עס‪ ,‬אז אויב לייגט מען ארויף‬ ‫קען מען יא נוצן געוואלדיגע נייע כלים‪.‬‬ ‫די בעסטע פילטער וואס האט נישט קיין‬ ‫אבער אפילו ווען ס'גייט נישט אזוי גרינג‪ ,‬איז‬ ‫מכשולות האט מען אפגערוימט דעם יצר‬ ‫עס נישט שווער אין מיין מח‪.‬‬ ‫הרע?‬ ‫ביי מיר איז עס קלאר‪ :‬קודם וויל איך זיין‬ ‫מיט'ן יעצטיגן פילטער האב איך נאך א יצר הרע‪,‬‬ ‫אפגעהיטן‪ ,‬און אינעווייניג אין יענעם ראם זוך איך‬ ‫און ער איז העיר טו סטעי עד יום האחרון‪.‬‬ ‫וויאזוי צו באקומען וואס איך דארף פאר דער‬ ‫אבער אינעם פרט פונעם קאמפיוטער שפיר איך‬ ‫ארבעט‪.‬‬ ‫אז איך האב אים נישט געגעבן וואו אריינצוקומען‪.‬‬ ‫איך קען אריינגיין אין אפיס‪ ,‬טון מיין ארבעט‪,‬‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪14‬‬ ‫באזונדער קען מען סיי ווען בעטן צו עפענען סיי וועלכע סייט‪,‬‬ ‫רגעניזאציעס]‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫ָא‬ ‫דיינע געברויכן! דו דארפסט נישט לאנג מסביר זיין דיין פראבלעם‪ ,‬און בדרך כלל‬ ‫נדארטן וועט עס ווערן געעפענט‪.‬‬‫סטא ַ‬ ‫און אויב קומט עס ָנאך די ַ‬ ‫ביז צוויי‪-‬דריי מינוט איז די פאון קאל געענדיגט און די פראבלעמען זענען שוין‬ ‫מסודר‪ ,‬און פאל עס איז א גרעסערע פראבלעם שטייען גרייט עקסטערע‬ ‫‪ָ .4‬‬ ‫קאסטום ווייט‪-‬ליסט!‬ ‫מומחים פון יארן עקספיריענס אין אלע קאמפליצירטע פעלער‪.‬‬ ‫דא די ָאּפציע צו מאכן א "קאסטום‬ ‫אויסער די ַאלגעמיינע ווייט‪-‬ליסט איז ָ‬ ‫פארבינדונג מיט ַאלע היימישע ‪IT‬‬‫האבן מיר ב"ה זייער ַא גוטע ַ‬‫דאס זעלבע ָ‬‫ָ‬ ‫ווייט‪-‬ליסט"‪ַ ,‬אז נאר סּפעציפישע וועבזייטלעך זאלן זיין ָאפן‪ .‬זייענדיג ַא‬ ‫ּפראבלעמען‬ ‫מאכט נישט קיין ַארומיגע ָ‬ ‫פארזיכערן ַאז די פילטער'ס ַ‬ ‫פירמעס‪ ,‬צו ַ‬ ‫וואס מען מוז באמת‪,‬‬ ‫דאס ָ‬ ‫שטארקע גדר וסייג פאר ערליכע יונגעלייט ַאז נאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫ּפראדוקטיוועטי‪.‬‬ ‫פאר די ביזנעס ָ‬ ‫ָזאל מען קענען נוצן‪.‬‬ ‫מיטגעהאלטן אין גדר?‬ ‫ַ‬ ‫מ'האט לעצטענס‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫מערקבאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫עפעס‬ ‫ּ‬ ‫ַ‬ ‫מיטגעהאלטן ַא רירנדע מעשה‪ ,‬עס איז געווען ַא ריזיגע‬ ‫ַ‬ ‫האבן מיר‬ ‫לעצטענס ָ‬ ‫אינגאנצן געבלאקט!‬ ‫‪' .5‬גוגל סוירטש'‬ ‫רבייטס‪ּ-‬פלאץ מיט צענדליגער צענדליגער מיידלעך פון חסיד'ישע משּפחות‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫ַא‬ ‫אזוי אויך איז דא די אפציע פאר ווייטליסט באנוצער אז ‪Google search‬‬ ‫שוואכע גוי'אישע פילטער‪.‬‬ ‫האט ָאּפערירט בלויז אויף ַא ַ‬ ‫מּפאני ָ‬ ‫קא ַ‬ ‫וואס די ַגאנצע ָ‬‫ָ‬ ‫זאל זיין אינגאצן געבלאקט און מ'זאל נאר קענען גיין דירעקט צו וועבזייטלעך‪.‬‬ ‫גראדואירטער‬ ‫דזשאב פאר ַא פרישע ַ‬‫ַ‬ ‫דארט ַא‬ ‫נגעטראגן ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט מען ָא‬ ‫לעצטענס ָ‬ ‫האט זיך געשטעלט ַאז זי קען נישט‬ ‫מיידל פון ַא היימישע סקול‪ ,‬און די מיידל ָ‬ ‫‪ .6‬בלויז ביזנעס סייטס!‬ ‫ס'נישטא קיין אידישע קהלה‪-‬פילטער‪ ,‬די בעלי בתים‬‫ָ‬ ‫ּפלאץ ווי‬ ‫ַארבייטן אין ַא ַ‬ ‫"ּפראדוקטיוועטי לעוועל" ווי עס איז אפן אלע‬ ‫ָ‬ ‫ווי אויך איז דא די לעוועל‬ ‫דאס זייער אמת'דיג‪ ,‬און ַאלע הסברים ווי גוט‬ ‫האבן געזעהן ַאז זי מיינט ָ‬ ‫ָ‬ ‫ביזנעס קאטעגאריס‪ ,‬אן די אפציע פון נייעס‪ ,‬אינטערטעימענט וכדו'‪.‬‬ ‫האבן איר נישט גערירט‬ ‫נטראלירט די גוי'אישע פילטער איז‪ָ ,‬‬‫קא ָ‬ ‫ָאּפגעהיטן און ָ‬ ‫‪ .7‬פילטערט ַ‬ ‫מּפאני זאל זיך‬ ‫קא ַ‬ ‫האט געברענגט ַאז די ָ‬ ‫דאס ָ‬‫פונעם ריכטיגן דעת תורה‪ ,‬און ָ‬ ‫בראוזער!‬ ‫אינסטאלירן די גדר פילטער אויף די ַאריבער ‪ 50‬קאמפיוטער'ס‪ַ ,‬אלעס‬‫ָ‬ ‫ברעכן און‬ ‫די לעצטע איז די ‪ Filtered Browser‬וואס איז די אלגעמיינע לעוועל‪ ,‬און‬ ‫צוליב די שטארקייט פון 'איין' מיידל‪.‬‬ ‫קומט מיט אלע נוצבארע קאטעגאריעס אפן‪ ,‬און איז געמאכט פאר איינער וואס‬ ‫דאס‬‫דארף כסדר אלע מיני זייטלעך אבער מיט די הויכע גדר סטאנדארטן‪ָ .‬‬ ‫וואס איז די דרגות פון ַא גדר‬ ‫לאמיר צוגיין צו אונזער היינטיגע נושא‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫אומאויסגעהאלטענע טעקסט ווערן‬ ‫ַ‬ ‫פארמעקט‪ ,‬און‬ ‫הייסט ַאז בילדער ווערן ַ‬ ‫פילטער?‬ ‫פארווישט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫ריינצופאלן‬ ‫ַ‬ ‫האבן ָאנגעהויבן ַאז גדר איז ַא פשוטע געיט נישט ַא‬ ‫איז ווי מיר ָ‬ ‫סארט‬ ‫האבן נישט איין ָ‬ ‫אינסטאלירן געיט'ס‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫מּפאניס ָ‬ ‫קא ַ‬ ‫אין מכשולות‪ ,‬די ָ‬ ‫פא ַ‬ ‫רמאכט!‬ ‫ספעציפישע וועבסייט ַ‬ ‫‪ּ .8‬‬ ‫צומאל‬ ‫דא מער הויכע‪ ,‬מער שטערקערע‪ ,‬און ָ‬ ‫וואס איז פאר ַאלעם‪ ,‬עס איז ָ‬‫געיט ָ‬ ‫באזונדער ָזאל זיין‬ ‫קאמּפיוטער ַ‬‫פאר יעדע ָ‬ ‫דא די ָאּפציע‪ַ ,‬אז ַ‬ ‫באזונדער איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫סיטואציע‪ַ .‬א‬ ‫ַ‬ ‫געוואנדן אין די סּפעציפישע‬ ‫ָ‬ ‫אפילו מיט שטעך‪-‬דראנטן‪ַ ,‬אלעס איז‬ ‫רמאכט‪.‬‬ ‫פא ַ‬‫ַאנדערע סעטינג'ס וועלכע סּפעציפישע סייטס זאלן זיין ַ‬ ‫סארט פילטער'ס‪ ,‬יעדע איז‬ ‫דא מערערע ָ‬ ‫פילטער איז אויך ַאזוי‪ ,‬עס איז ָ‬ ‫לעמאל‬ ‫סארט מענטש און מצב‪ ,‬און עס איז ַא ָ‬ ‫אויסגעשטעלט פאר ַא ַאנדערע ָ‬ ‫מיטהאלטן ווען מ'וויל עפענען ַא‬ ‫ַ‬ ‫‪ַ .9‬א צווייטער זאל‬ ‫וויכטיג זיך אויסצושמועסן מיט די גדר עקסּפערטן אין וועלכע ליין מ'איז‪ ,‬און‬ ‫פרישע וועבסייט!‬ ‫צוּפאסן די בעסטע פילטער לויט'ן‬ ‫מ'זאל קענען ַ‬ ‫וואס די געברויך איז‪ַ ,‬אזוי ַאז ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז‬ ‫מאל מ'בעט צו עפענען ַא סייט ָ‬ ‫גדר שטעלט צו די ָאּפציע‪ַ ,‬אז יעדע ָ‬ ‫געברויך‪.‬‬ ‫דארפן ַאריינלייגן ַא סּפעציעלע ּפין‪ַ .‬אזוי‬ ‫רמאכט‪ָ ,‬זאל מען ַ‬ ‫פא ַ‬ ‫ָאנגעשטעלט צו זיין ַ‬ ‫וואס מיר‬ ‫פארשידענע ָאּפציעס ָ‬ ‫לאמיר ַאביסל ברייטער אויסשמועסן די ַ‬ ‫ָ‬ ‫מאן) זאל‬ ‫טאטע‪ַ ,‬‬‫אויך קען מען אנשטעלן אז א צווייטער (בעה"ב‪ ,‬מענעדזשער‪ַ ,‬‬ ‫שטעלן פאר‪.‬‬ ‫באקומען א אימעיל ווען עפעס איז געווארן געעפענט‪.‬‬ ‫‪ .1‬גענצליך געבלאקט אינטערנעט!‬ ‫ָ‬ ‫ווידיאו‪ ,‬געבלאקט‬ ‫וואס ַדארף נישט די אינטערנעט לצורך ּפרנסה‪ ,‬לדוגמא איינער ‪ .10‬פיקטשער ּפעינט‪ ,‬און‬ ‫פאר איינער ָ‬ ‫ָ‬ ‫ביי‪-‬דיפאלט!‬ ‫דארף נישט צוקומען צו‬ ‫וואס שרייבט חידושי תורה‪ ,‬ספרים‪ ,‬מעשה‪-‬ביכלעך‪ ,‬און ַ‬ ‫ָ‬ ‫יעדע דרגא פון די פילטער'ס קומט מיט פיקטשער פעינט‪ ,‬און ווידיא איז‬ ‫בלאקירן‬ ‫פארנעם‪ ,‬איז ּפשוט די מהלך גענצליך צו ָ‬ ‫אינטערנעט אויף ַא כסדר'דיגע ַ‬ ‫ביי‪-‬דיפאלט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫געבלאקט‬ ‫וואס‬ ‫איינמאליגע ַזאך ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאס איז ַא‬ ‫קאמּפיוטער‪ָ ,‬‬ ‫נעקשאן פון די ָ‬ ‫ָ‬ ‫קא‬‫די אינטערנעט ָ‬ ‫די פיקטשער פעינט ארבעט אז חלקים פון די גוף ווערט אנגעפעינט‪ ,‬וואס‬ ‫קאסט נישט קיין געלט‪.‬‬‫מיר שטעלן אן‪ ,‬און עס ָ‬ ‫דאס איז די מינימום סטאנדארט‪.‬‬ ‫‪ .2‬נאר אימעיל איז ָאפן!‬ ‫ָ‬ ‫‪ .11‬גדר‪ ;+‬קיין שום בילדער ביי‪-‬דיפאלט!‬ ‫און‬ ‫אימעיל‪,‬‬ ‫די‬ ‫בלויז‬ ‫פן‬‫א‬‫ָ‬ ‫בן‬‫הא‬ ‫ָ‬ ‫צו‬ ‫נלי"‪,‬‬‫א‬‫ָ‬ ‫די קומענדיגע דרגא איז "אימעיל‬ ‫דערנאך האבן מיר צוגעלייגט די שוין היינט באקאנטע גדר‪ +‬וואס איז א גאר‬ ‫רמאכט‪ ,‬די חודש'ליכע ּפרייז דערפון‬ ‫פא ַ‬‫ַאלע ַאנדערע עּפּפ'ס און בראוזער זענען ַ‬ ‫מהודר'דיגע סטאנדארט פון פיקטשער פעינטינג‪ ,‬עס ארבעט אויף אלע‬ ‫וואס איז‬ ‫דאס איז עּפעס ָ‬ ‫איז היבש ביליגער ווי די ַאנדערע פילטער לעוועל'ס‪ָ .‬‬ ‫אויבנדערמאנטע לעוועלס‪ ,‬און שטעלט צו א פולקאמע פיקטשער פעינט וואו‬ ‫פאדערט זיך בלויז אימעיל‬ ‫וואס פאר די ּפרנסה ָ‬ ‫סאך מענטשן‪ָ ,‬‬‫נוגע פאר זייער ַא ַ‬ ‫יעדע מענטשליכע בילד איז אינגאנצן ווייס‪ ,‬און עס איז דא די אפציע צו‬ ‫באקומען פייל'ס פון ַאנדערע מענטשן‪.‬‬ ‫צו קענען שיקן און ַ‬ ‫ריקוועסטן די בילד‪ ,‬און אויב איז די בילד אויסגעהאלטן ווערט עס געעפנט‪ .‬עס‬ ‫איז אויך דא די אפציע פון אראפנעמען גדר‪ +‬פון געוויסע זייטלעך לפי הצורך‪,‬‬ ‫‪ַ .3‬אלגעמיינע ווייט‪-‬ליסט!‬ ‫שטארקע דרגא ַארויף פון די מינימום לעוועל‪.‬‬ ‫דאס איז נאכאלץ ַא ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫מ'האט ָאפענע‬ ‫ָ‬ ‫באדייט ַאז‬ ‫שטאּפל ווייטער‪ ,‬איז "גדר ווייט‪-‬ליסט"‪ ,‬וואס ַ‬ ‫ַ‬ ‫ַא‬ ‫[דאס‬ ‫ּפראווד דורך גדר ָ‬ ‫צוטריט צו טויזנטער וועבזייטלעך וואס איז שוין ַא ָ‬ ‫סעיף‪-‬זאון; יעדע וועבזייטל ַ‬ ‫באזונדער‬ ‫ָ‬ ‫‪.12‬‬ ‫פינאנציעלע און ביזנעס‪-‬וועבזייטלעך‪ ,‬און‬ ‫רעכנט אריין אלע שטארק באנוצטע ַ‬ ‫באשטעטיגט!‬‫איבערגעקוקט און ַ‬ ‫באנוצט אין היימישע ביזנעסער און‬ ‫ציבור'ישע סערוויסעס‪ ,‬וואס איז כסדר ַ‬ ‫‪15‬‬ ‫יעדע "הבדלה בליצן"‬ ‫ליינט מען ביי מיר אין‬ ‫שטוב פון דעקל צו‬ ‫דעקל‪ .‬איך גיב טאקע‬ ‫נישט קיין אינטערוויוס‬ ‫פאר יעדן‪ ,‬אבער ווען‬ ‫"הבדלה" האט געבעטן‬ ‫האב איך געשפירט אז‬ ‫דער שמועס קען האבן‬ ‫א תועלת‬ ‫פארהאן‪ ,‬זיך דורכרעדן מיט א רב אדער א מומחה‪,‬‬ ‫פאר'ן שמועס האט איר אונז געזאגט‬ ‫און זען וואס קען ארבעטן פאר זיין פרנסה‪.‬‬ ‫אז אסאך האבן אייך שוין געוואלט האבן‬ ‫איך בין אויך נישט אנגעקומען צו מיין יעצטיגן‬ ‫פאר אן אינטערוויו‪ ,‬אבער איר האט יעדן‬ ‫מהלך אין איין טאג‪.‬‬ ‫אפגעזאגט ביז היינט‪ .‬וואס האט "הבדלה"‬ ‫איך האב פרובירט א ווייטליסט‪ ,‬איך האב זיך‬ ‫זוכה געווען אז איר האט יא מסכים געווען?‬ ‫געמוטשעט‪ ,‬איך בין צוריק‪ ,‬איך האב פרובירט נאך‬ ‫מיר האבן אויך א גוטן פארמיטלער?‪...‬‬ ‫א סיסטעם‪ ,‬און איך האב ווייטער געזוכט‪.‬‬ ‫איך האב א שטארקן רעספעקט פאר "הבדלה"‪.‬‬ ‫דער עיקר איז אז איך האב נישט געזאגט‪" :‬עס‬ ‫יעדע "הבדלה בליצן" ליינט מען ביי מיר אין‬ ‫ארבעט נישט פונקט ווי איך וויל‪ ,‬איז לאמיר בלייבן‬ ‫שטוב פון דעקל צו דעקל‪ .‬איך גיב טאקע נישט קיין‬ ‫ביים גרינגסטן‪".‬‬ ‫אינטערוויוס פאר יעדן‪ ,‬אבער ווען "הבדלה" האט‬ ‫איך האב געזוכט ביז איך האב געפונען א וועג‬ ‫געבעטן האב איך געשפירט אז דער שמועס קען‬ ‫וואס לאזט מיר טון מיין ארבעט ‪ -‬און לאזט מיר‬ ‫האבן א תועלת‪.‬‬ ‫אויך אהיימגיין מיט א רואיג הארץ‪ .‬אפגעהיטן‬ ‫"הבדלה" רעדט נישט בלויז‪ .‬עס מאכט אז‬ ‫הונדערט פראצענט‪.‬‬ ‫מענטשן זאלן נעמען קליינע‪ ,‬אבער ממשות׳דיגע‬ ‫טריט‪.‬‬ ‫וויאזוי וואלט איר געזאגט דער גאנצער‬ ‫שמועס אין איין שורה?‬ ‫ר׳ שמואל לייב‪ ,‬לאמיר פארענדיגן מיט א‬ ‫זוך דעם גדר וואס לאזט דיך זיך אויפשטעלן‬ ‫גוטע פשרה‪ ,‬נישט מיט א דרשה‪ ,‬נישט מיט‬ ‫ביים סוף טאג און זאגן מיט אמת‪:‬‬ ‫שולד‪-‬געפילן‪ ,‬נאר מיט איין זאך וואס דער‬ ‫ליינער קען ממש טון‪.‬‬ ‫"ברוך השם‪ ,‬היינט האב איך געהאט וואס איך‬ ‫דארף פאר דער פרנסה‪ ,‬און איך בין געבליבן‬ ‫א איד ליינט דעם שמועס און טראכט‪:‬‬ ‫אפגעהיטן!"‬ ‫"אפשר וואלט איך טאקע געקענט זיין‬ ‫אביסל בעסער אפגעהיטן‪ ,‬אבער איך ווייס‬ ‫יישר כח ר' שמואל לייב פאר'ן איבערגעבן‬ ‫נישט וואו אנצוהייבן‪ ".‬וואס זאגט איר אים?‬ ‫אייער פערזענליכע געשיכטע וואס וועט‬ ‫זאל ער נישט אנהייבן מיט'ן קוקן אויף א‬ ‫בעז"ה זיין אינספירירנד פאר די צענדליגער‬ ‫צווייטן‪ .‬זאל ער אנהייבן מיט איין ערליכע פראגע‬ ‫טויזנטער ליינער‪ ,‬צו זען די בעסער אפציעס‬ ‫צו זיך אליין‪" :‬בין איך באמת רואיג מיט מיין מצב?"‬ ‫וואס עס זענען פארהאן בעז"ה אין די‬ ‫אויב ער הערט אינעווייניג א שטימע "נישט‬ ‫היינטיגע וועלט צו טון פרנסה אן קיין שום‬ ‫מכשולות וואס זאל זיך וואלגערן אינעם‬ ‫אינגאנצן"‪ ,‬זאל ער דאס נישט דערשטיקן‪.‬‬ ‫קאמפיוטער‪.‬‬ ‫דאס מיינט נישט אז ער דארף מארגען פארמאכן‬ ‫זיין ביזנעס‪ ,‬ער קען פשוט אנרופן זיין פילטער‪-‬‬ ‫ויה"ר שתשרה שכינה במעשי ידך!‬ ‫קאמפאני‪ ,‬פרעגן וועלכע בעסערע שטאפלען זענען‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪16‬‬ ‫סעיף‪-‬זאון איז ַא סּפעציעלע מהודר'דיגע לעוועל‪ ,‬וואס טיילט אפ וועלכע‬ ‫ָ‬ ‫טעגאריע וועבסייטס קענען געעפענט ווערן‪ .‬די ַאלגעמיינע פילטער לעוועל‬ ‫קא ָ‬ ‫ַ‬ ‫טעגאריע פון די‬ ‫קא ָ‬ ‫באזירט לויט די ַ‬ ‫האט צענדליגער טויזנטער סייטס ָאפן‪ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫אויסגעהאלטענע‬ ‫ַ‬ ‫דאס ַאלס ַא‬ ‫מאטישע סיסטעם דיטעקט ָ‬ ‫אויטא ַ‬ ‫ָ‬ ‫סייט‪ ,‬און אויב די‬ ‫איז גדר‬ ‫טעגאריע וועט די סייט זיין ָאפן‪ ,‬און נאר געוויסע חלקים פונעם סייט וועלן‬ ‫קא ָ‬ ‫ַ‬ ‫פַארזיכערט‪,‬‬ ‫איינקלאנג מיט גדר‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫רמאכט אויב עס איז נישט אין‬ ‫פא ַ‬ ‫פארדעקט ָאדער ַ‬ ‫ווערן ַ‬ ‫סעיף‪-‬זאון ווערט יעדע סייט אדורכגעקוקט דורך ַא לעבעדיגע מענטש‬ ‫ָ‬ ‫ָאבער ביי‬ ‫און מ'קען‬ ‫דאס איז ‪100%‬‬ ‫מאכן ַאז ָ‬ ‫באשטעטיגט ווערט עס‬ ‫ראּפ זיכער צו ַ‬ ‫דאס איבער פון אויבן ביז ַא ָ‬ ‫איינמאל עס ווערט ַ‬ ‫ָ‬ ‫אויסגעהאלטן‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫וואס גייט ָ‬ ‫מהודר און‬ ‫ָ‬ ‫זיך פַארלָאזן‬ ‫פאר ַאלע סעיף‪-‬‬ ‫טעגאריע און איז שוין ָאפן ַ‬‫קא ָ‬ ‫סעיף‪-‬זאון ַ‬ ‫ָ‬ ‫ַאריינגעלייגט אין די‬ ‫באנוצער‪.‬‬ ‫ָזאון ַ‬ ‫דערויף‬ ‫סעיף‪-‬זאון‬ ‫ָ‬ ‫דא מערערע‬ ‫דאס ַא ּפרייז‪ַ ,‬אז אויב איז ָ‬ ‫באשטעטיגן נייע סייט'ס‪ ,‬קען נעמען ַא וויילע ביז‬ ‫קאסט ָ‬ ‫פארשטענדליך ָ‬ ‫וואס בעטן יעצט צו ַ‬ ‫ווי ַ‬ ‫באנוצער ָ‬ ‫ַ‬ ‫מיט‬ ‫באזונדער‪ ,‬ווייל ַא מענטש‬ ‫מאל זיין אומגעדולדיג צו‬ ‫פאקטיש אן ַאדורכצוגיין יעדע סייט ַ‬ ‫מאל‪ ...‬און עס קען ַא ָ‬ ‫אויפא ָ‬ ‫ַ‬ ‫שטאב קומט ַ‬ ‫דאך נאר איין ַזאך‬ ‫די ַ‬ ‫קען ָ‬ ‫פַארמַאכטע‬ ‫וואס די ַגאנצע ביזנעס איז אויף די אינטערנעט‬ ‫ווארטן‪ ,‬סּפעציעל פאר איינער ָ‬ ‫ַ‬ ‫אויגן?‬ ‫דאס איז די ריכטיגע גדר‬ ‫דארף כסדר צוקומען צו פרישע סייטס‪ָ ,‬אבער ָ‬ ‫און ַ‬ ‫געאייגענט פאר מדקדקים למהדרין מן המהדרין‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫נעטווארקינג פילטער!‬ ‫‪ .13‬ביזנעס‬ ‫טראץ די‬‫אינטערנעט בלייבט אינטערנעט‪ ,‬און ָ‬ ‫האבן די‬ ‫מאנדירט צו ָ‬‫רעקא ַ‬ ‫ָ‬ ‫קאמּפיוטער'ס איז‬ ‫פאר ַא ביזנעס מיט מערערע ָ‬ ‫סאפיסטיקירטע סיסטעם קען זיך מאכן אז‬ ‫ָגאר ָ‬ ‫וואס ציהט אינטערנעט‬ ‫קאמּפיוטער ָ‬ ‫באדייט ַאז יעדער ָ‬‫וואס ַ‬ ‫"נעטווארק פילטער" ָ‬ ‫ָ‬ ‫געוויסע פראבלעמאטישע זייטלעך פאלן אריין‪,‬‬ ‫בלאקירט מיט די ַאלע פילטער סעטינג'ס‪.‬‬ ‫מאטיש ָ‬ ‫אויטא ַ‬ ‫ָ‬ ‫נעטווארק איז‬ ‫ָ‬ ‫פון דעם‬ ‫דעריבער שטייען מיר כסדר על המושמר ווי ווייט‬ ‫אגב‪ ,‬די פילטער ארבעט אסאך שנעלער ווי די פשוטע פילטער‪.‬‬ ‫ניטארן כסדר אלעס וואס איז‬ ‫מא ָ‬ ‫מעגליך‪ ,‬און מיר ַ‬ ‫באזונדער‪ַ ,‬אז‬ ‫באזונדער קען מען צולייגן ַא שמירה מעולה אויף יעדע דעווייס ַ‬ ‫ַ‬ ‫געווארן געעפנט וכדו' צו זיכער מאכן אז עס איז‬ ‫די קאמפיוטער ָזאל נאר קענען ַארבייטן מיט די אינטערנעט ווען עס איז‬ ‫נישט געשעהן קיין טעותים‪.‬‬ ‫נעטווארק‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫האפטן צו דעם סּפעציפישן‬ ‫בא ָ‬ ‫ַ‬ ‫וכאן המקום לעורר‪ ,‬טאמער באמערקט איר‬ ‫באקומען ַא‬ ‫דאס קומט מיט די ָאּפציע ַאז דער בעה"ב‪/‬מענעדזשער זאל ַ‬ ‫ָ‬ ‫עפעס וואס וואלט געדארפט זיין פארמאכט‪ ,‬זייט א‬ ‫נעטווארק ריקוועסט ַא סייט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫מאל איינער אינעם‬ ‫נאטיפיקאציע יעדע ָ‬ ‫מזכה את הרבים און זייט אונז מודיע‪ ,‬און מיר וועלן‬ ‫צוזאמען מיט די געפילטערטע‬ ‫די ‪ VOIP‬פאון סיסטעם ַארבייט אויך ָגאר גוט ַ‬ ‫אומבאקוועם צו‬ ‫ַ‬ ‫וואס איז‬‫עס תיכף פארעכטן‪ַ .‬זאכן ָ‬ ‫נעטווארק‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫באריכטן‪ ,‬קען מען ריפארטן ַא ָנאנים אויפ'ן גדר‬ ‫מאשין‪ .‬אין ַאלגעמיין‬ ‫נעטווארק ווערט געפילטערט דורך ַא סּפעציעלע ַ‬ ‫ָ‬ ‫די‬ ‫וועבזייטל‪.geder.org/reportbug :‬‬ ‫דאס ווערט דעליווערד‪ ,‬און‬ ‫באשטעלונג ביז ָ‬‫נעמט נישט מער ווי ‪ 24‬שעה פון די ַ‬ ‫וואס‬ ‫וואס נישט יעדע ַזאך ָ‬ ‫דאס איז אויסער דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאס צושטעלן אין ממש געציילטע שעות‪.‬‬ ‫אין וויכטיגע פעלער קענען מיר ָ‬ ‫באדייט‬‫שוואכסטע לעוועל‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫איז נישט אסור אויפ'ן‬ ‫אויסגעהאלטן פאר ַא היימישער איד‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫דאס איז‬‫ַאז ָ‬ ‫‪ .14‬קאסטום פילטערד‪-‬עפפ'ס אויף טעבלעט'ס און‬ ‫וואס היימישע יונגעלייט‬ ‫סאך סייט'ס ָ‬ ‫ווען אויף ַא ַ‬ ‫ָ‬ ‫רטפאון'ס‬ ‫ַ‬ ‫סמא‬ ‫באנוצן זיך‪ ,‬שעּפט מען זיך ָאן מיט די השקפות פון‬ ‫ַ‬ ‫רטפאון'ס איז זייער שווער צו פילטערן אן עפפ‪ ,‬די‬ ‫סמא ָ‬ ‫ביי טעבלעט'ס און ַ‬ ‫קיינמאל נישט געזיצן‬ ‫ָ‬ ‫מ'וואלט‬ ‫ָ‬ ‫ַאזעלכע מיט וועמען‬ ‫בעסטע איז צו נוצן די בראוזער וואס דאס איז אינגאנצן געפילטערט‪ ,‬און א עפפ‬ ‫ביי איין טיש‪ ...‬מילד גערעדט‪.‬‬ ‫וואס האט צופיל פראבלעמען ווערט טאקע אינגאנצן געבלאקט ביי גדר‪ ,‬פאר די‬ ‫מערסט‪-‬באנוצטע עפפס האבן מיר געבויט אייגענע עפפס וואס איז כשר‪ ,‬א‬ ‫שטייגער ווי ‪ ,Amazon, Walmart, Temu, TelOChat‬און נאך‪.‬‬ ‫טסעפ ּפ פילטער‬ ‫ּ‬ ‫‪ַ .15‬‬ ‫ווא‬ ‫וואטסעּפּפ לצורך ּפרנסה‪ ,‬איז פארהאן א מעגליכקייט צו‬‫פאר די וואס דארפן ַ‬ ‫פאר'ן ציבור?‬ ‫האט איר ַ‬ ‫צום שלוס‪ :‬וואספארא מעסעדזש ָ‬ ‫סטאטוס און טשענעלס אויף די ענדרויד דעווייסעס‪ ,‬אויף די עפל‬ ‫ַ‬ ‫בלאקן‬ ‫בעפארן קויפן א דעווייס‪ ,‬אויב די דעווייס‬ ‫ָ‬ ‫עס איז זייער וויכטיג צו מברר זיין‬ ‫קאמּפליצירט איז לעת עתה נאכנישט דא קיין‬ ‫דיווייסעס וואס איז אסאך מער ָ‬ ‫קען ווערן געפילטערט‪ ,‬האלט אייך נישט אפ פון אריינרופן מיט די דעווייס‬ ‫געהעריגע לעזונג‪.‬‬ ‫מאדעל און מברר זיין‪.‬‬ ‫סטאטוס איז ַא געפערליכע‬ ‫ַ‬ ‫אונטערגעשטראכן ווערן ַאז די‬ ‫ָ‬ ‫דארף‬ ‫עס ַ‬ ‫גדר שטייט גרייט אייך צו סערוויסן אויף די העכסטע סטאנדארט‪ ,‬און מיר‬ ‫רהאן‪,‬‬ ‫פא ַ‬‫וואס איז ָנאר ַ‬ ‫ּפראבלעם‪ ,‬זייענדיג ָאנגעפילט מיט די ַנארישסטע ַזאכן ָ‬ ‫ָ‬ ‫זענען אייביג דא צו הערן אייערע געדאנקן‪.‬‬ ‫און אין אסאך פעלער מיט דברים אסורים‪ ,‬ובפרט ווען לעצטענס האט וואטסעפפ‬ ‫סטאטוס‪ ,‬וואס איז גאר א גרויסע מכשול‪,‬‬‫צוגעלייגט אדווערטייזמענטס אין די ַ‬ ‫רמאציע‪.‬‬ ‫אינפא ַ‬ ‫ָ‬ ‫יישר כח פאר די טייערע צייט‪ ,‬און די רייכע‬ ‫סטאטוס‪.‬‬ ‫אויסגעהאלטענע ַ‬ ‫ַ‬ ‫אפילו פאר מענטשן וואס ווילן נאר קוקן א‪.‬ג‪.‬‬ ‫‪17‬‬ ‫"איך סוירטש‬ ‫בילדער‬ ‫טעגליך‪ ,‬און איך‬ ‫האב נעטפרי!"‬ ‫ד‬ ‫פאר׳ן בית המדרש‪.‬‬ ‫זעלבע פראגראמען און בילדער ווי זיינע חברים אין‬ ‫י "הבדלה" שמועסן האבן זיך ביז‬ ‫פון דארט איז עס געפארן א ראד‪ .‬מענטשן אין‬ ‫פאך שוין קרוב צו פופצן יאר‪ ,‬און ער טוט די גאנצע‬ ‫היינט אסאך געדרייט ארום‬ ‫בית המדרש האבן געוואוסט אז איך מאך די‬ ‫ארבעט מיט "נעטפרי"‪ .‬די שטרענגסטע פילטער‬ ‫סמארטפאונס‪ ,‬וואטסעפפ און‬ ‫צעטלעך‪ .‬האט איינער געבעטן א טובה‪ ,‬נאכדעם א‬ ‫מיט זערא טעלעראנץ מכשולות‪.‬‬ ‫סאושעל מידיא‪ .‬דאס מאל רירן מיר‬ ‫צווייטער‪ ,‬און אזוי האב איך אנגעהויבן מאכן דא א‬ ‫ר׳ שלמה יואל איז גענצליך נישט א פרעמדער צו‬ ‫אן א צווייטן‪ ,‬גאר וויכטיגן טייל פון‬ ‫מודעה און דארט א קליינעם פראיעקט‪ .‬אין תשע״ג‬ ‫'הבדלה'‪ ,‬שוין יארן וואס ער איז אינוואלווד אין‬ ‫דער טעכנאלאגיע‪-‬וועלט‪ :‬דער פילטער אויפ׳ן‬ ‫בין איך עמטליך ארויס אליין צו טון גראפיקס‬ ‫אונזערע פראיעקטן‪ ,‬און מיר ווייסן אז זיין‬ ‫קאמפיוטער‪.‬‬ ‫בסייעתא דשמיא‪.‬‬ ‫אנגעשטרענגטער סדר היום קען אים נישט‬ ‫וואס א טאג עס גייט פארביי‪ ,‬אלץ קלארער‬ ‫ערלויבן צו ווארטן אויף א בילד אז נעטפרי זאל‬ ‫ווערט אז א פילטער אויפ׳ן קאמפיוטער איז נישט‬ ‫דו זאגסט נישט "איך טו גראפיקס"‪ ,‬נאר‬ ‫דאס עפענען‪.‬‬ ‫קיין קליינער זייטיגער ענין‪.‬‬ ‫"איך טו מארקעטינג"‪ .‬וואס איז דער חילוק‬ ‫צווישן סתם א גראפיקער און א מארקעטער?‬ ‫אבער לאמיר נישט לויפן פאראויס‪ .‬בעפאר מיר‬ ‫אבער פונקט דא קומט אריין די באקאנטע‬ ‫גראפיקס מיינט אז דער קאסטומער שיקט אריין‬ ‫גייען אריין אינעם נעטפרי‪-‬שמועס‪ ,‬לאמיר קודם‬ ‫טענה‪ :‬א געווענליכער ביזנעסמאן קען אפשר‬ ‫א גאנצן ווארד‪-‬פייל און זאגט‪ ,‬שטעל עס אויס‪,‬‬ ‫הערן ווער דאס איז‪ ,‬וואס ער טוט‪ ,‬און וויאזוי זיין‬ ‫פארשטערקערן זיין פילטער‪ .‬ער דארף אימעיל‪ ,‬א‬ ‫מאך אן עד‪ ,‬אדער מאך מיך א בראשור‪.‬‬ ‫וועג האט אים געברענגט ביז אהער‪.‬‬ ‫באנק‪ ,‬עטליכע ביזנעס‪-‬סייטס‪ ,‬און ער איז מסודר‪.‬‬ ‫מיט דער צייט האב איך אבער געזען‪ ,‬אז איך‬ ‫אבער א גראפיקער‪ ,‬וואס זאל ער טון?‬ ‫א גוטן ר׳ שלמה יואל‪ .‬לאמיר אריינגיין‬ ‫קען מאכן א הערליכע עד לויט די ווערטער וואס‬ ‫אינעם שמועס‪ ,‬קודם כל‪ ...‬ווער איז שלמה‬ ‫א גראפיקער לעבט דאך מיט בילדער‪ .‬ער מוז‬ ‫דער קאסטומער וויל ס'זאל שטיין‪ ,‬אבער ס'קען‬ ‫יואל גאלדשטיין‪ ,‬און מיט וואס פארנעמסטו‬ ‫סוירטשן‪ ,‬ער מוז האבן צוטריט צו טויזנטער‬ ‫אויסקומען אז דאס דינט בכלל נישט דער ריכטיגער‬ ‫זיך?‬ ‫בילדער‪ ,‬ער דארף פאטאשאפ און אנדערע‬ ‫ציל‪ .‬אדער גאר טוט ער זיך שאדן מאכן‪ ,‬ווייל דער‬ ‫איך הייס שלמה יואל גאלדשטיין‪ ,‬איך וואוין אין‬ ‫פראגראמען‪ ,‬און היינט איז צוגעקומען די גאנצע‬ ‫מעסעדזש איז פונקט פארקערט פון זיין ריכטיג‪.‬‬ ‫קרית יואל‪ ,‬א זון פון דעם באקאנטן משמח אלוקים‬ ‫עי‪-‬איי וועלט‪ .‬כסדר קומען ארויס נייע פיטשערס‬ ‫דאן האב איך בעז"ה אנגעהויבן ארבעטן‬ ‫ואנשים הר"ר וועלוול שליט"א‪ .‬איך טו אין‬ ‫און נייע כלים וואס קענען מאכן די ארבעט‬ ‫אנדערש‪ .‬ווען א מענטש קומט צו מיר זאג איך אים‪,‬‬ ‫מארקעטינג אין מיין קאמפאני וואס רופט זיך‬ ‫שנעלער און בעסער‪.‬‬ ‫לאמיר קודם שמועסן‪ .‬וואס ווילסטו‪ ,‬וואס‬ ‫"יעסעדזש"‪ .‬דאס נעמט ביי מיר אריין די גאנצע‬ ‫"פאר א גראפיקער איז עס נישט מעגליך"‪ ,‬הערט‬ ‫פארקויפסטו‪ ,‬ווער ביסטו‪ ,‬פארוואס האסטו דאס‬ ‫פעקעדזש‪ ,‬פונעם ערשטן שמועס מיט׳ן‬ ‫מען פון מענטשן אין די ליין‪ .‬און מיט דעם תירוץ‬ ‫אנגעהויבן‪ ,‬וואס איז די מעשה פון דיין ביזנעס‬ ‫קאסטומער‪ ,‬ביז שרייבן דעם מעסעדזש‪ ,‬און‬ ‫זענען אפי' פארהאן גראפיקער וואס האבן נישט‬ ‫אדער פראיעקט‪.‬‬ ‫גרעפיק דיזיין‪.‬‬ ‫קיין שום פילטער‪ ,‬אדער בלייבן זיי מיט א שוואכן‬ ‫אסאך מאל‪ ,‬ווען מ׳גייט אריין אינעם 'פארוואס'‬ ‫מיין וועג אינעם פאך האט זיך אנגעהויבן זייער‬ ‫מהלך וואס לאזט זיי אויסגעשטעלט צו שווערע‬ ‫— פארוואס דער ביזנעס איז בכלל נולד געווארן‬ ‫פשוט‪ .‬ביי מיינע ערשטע טריט צו ברענגען פרנסה‬ ‫מכשולות‪.‬‬ ‫— ליגט דארט דער שליסל פונעם גאנצן קאמפיין‪.‬‬ ‫בין איך געווען דער וואכן‪-‬משמש אין בית המדרש‬ ‫איז עס טאקע נישט מעגליך?‬ ‫דארט הייבסטו אן פארשטיין וואס ער האט צו‬ ‫הגדול אויף ‪ 5‬גארפיעלד ראוד אין קרית יואל ווען‬ ‫אט דערפאר האבן מיר זיך געוואנדן צו מו״ה ר׳‬ ‫פארקויפן‪ ,‬און וואס דער מענטש דארף פילן ווען‬ ‫עס איז נאך געווען היבש קלענער פון היינט‪.‬‬ ‫שלמה יואל גאלדשטיין הי״ו‪ ,‬א מארקעטער‪,‬‬ ‫ער זעט זיין עד‪.‬‬ ‫זיצנדיג דארט האב איך אנגעהויבן מאכן די צעטלעך‬ ‫שרייבער און גראפיקער‪ ,‬וואס דארף טעגליך די‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪18‬‬ ‫א ברייטער און אינהאלטסרייכער שמועס‬ ‫מיט מו"ה ר' שלמה יואל גאלדשטיין‬ ‫הי"ו דער מארקעטער און גראפיקער פון‬ ‫"יעסעדזש" וועלכער שרייבט און דעזיינט‬ ‫קאמפיינס פאר מוסדות‪ ,‬ארגאניזאציעס‬ ‫און ביזנעסער — אבער טוט די גאנצע‬ ‫ארבעט מיט נעטפרי! | וויאזוי סוירטשט א‬ ‫גראפיקער טויזנטער בילדער ווען יעדעס‬ ‫בילד ווערט איבערגעקוקט? • וואס איז‬ ‫דער יסודות׳דיגער חילוק צווישן נעטפרי און‬ ‫אנדערע פילטערס? • וואס טוט ער ווען נייע‬ ‫אדאובי עי‪-‬איי פיטשערס ווערן געבלאקט?‬ ‫דארט האב איך צום ערשטן מאל געזען אז איך‬ ‫די "הבדלה" רעוואלוציע‪ .‬אויפן שפיץ גאפל‬ ‫נאכדעם פרעג איך‪ :‬ווען דער קאמפיין וועט זיך‬ ‫האב בסייעתא דשמיא א מעגליכקייט צו נעמען א‬ ‫וויאזוי האט זיך טאקע הבדלה אנגעהויבן?‬ ‫ענדיגן‪ ,‬וואס גייט ביי דיר הייסן סוקסעס‪.‬‬ ‫קאנטראווערסיאלע נושא‪ ,‬און עס אראפברענגען‬ ‫יא ב"ה איך האב די זכי' צו שטיין אונטער כמעט‬ ‫'אויסטערלישע הצלחה איז נישט קיין ציל‪.‬‬ ‫פאר מענטשן אויף א וועג וואס זיי קענען עס‬ ‫יעדע פראיעקט פון הבדלה פון די ערשטע רגע עס‬ ‫אסאך מאל שרייבן די צייטונגען‪ ,‬דער מעמד איז‬ ‫הערן‪.‬‬ ‫האט זיך אנגעהויבן וועבן די ערשטע פעדימער‬ ‫געלונגען 'העכער אלע ערווארטונגען'; אבער אויב‬ ‫פון דארט זענען געקומען "וואו איז יאסעלע"‪,‬‬ ‫דערפון‪ ,‬און שפירנדיג פאר א זכי' צו זיין א חלק פון‬ ‫אלעס איז אייביג העכער‪ ,‬איז עס שוין ערווארטעט‪...‬‬ ‫די חודש'ליכע "הבדלה בליצן" די "פלאמען" פאר‬ ‫אזא הייליגע מיסיע האב איך דאס נישט בלויז‬ ‫מען דארף האבן עפעס א קלארע סך הכל וואס מען‬ ‫בחורים‪ ,‬און נאך פראיעקטן ובתוכם די נעטפרי‬ ‫גענומען אלס א 'דזשאב' נאר איך האב אסאך עוסק‬ ‫וויל דערגרייכן‪ ,‬וואס דאס גייט אונז זאגן אויב עס‬ ‫אויפקלערונג בראשור‪ ,‬באס‪-‬סעיפטי‪ ,‬סאטמאר‬ ‫געווען דאס צו ברענגען אלס א פאקט‪.‬‬ ‫איז געווען סוקסעס אדער דורכפאל‪ ,‬און דאס זאגט‬ ‫קהילה פלייש אויפוואכונג‪ ,‬די אידישקייט גליון און‬ ‫עס האט זיך נישט אנגעהויבן בכלל מיט א פלאן‬ ‫אויך וויפיל עס לוינט זיך צו אינוועסטירן דערין‪.‬‬ ‫נאך פילע קאמפיינס‪.‬‬ ‫פאר אן ארגאניזאציע‪ .‬ס'איז געווען אין דער‬ ‫דאס הייסט מארקעטינג‪ .‬איך זיך צו ארויסהאבן‬ ‫אגב‪ ,‬די נעטפרי בראשור האט מיך געמאכט‬ ‫קאראנא‪-‬תקופה איז די ארבעט ביי מיר געווען‬ ‫דעם גאנצן בילד און אהערשטעלן עפעס וואס זאל‬ ‫באוואוסטזיניג איבער דעם פילטער‪ ,‬וואס איך האב‬ ‫זייער שטיל‪ .‬דעמאלטס איז מיין ברודער ר' חיים‬ ‫זיין געצילט צו די ריכטיגע רעזולטאטן וואס דער‬ ‫אינסטאלירט‪ ,‬און איך נוץ עס מיט שטאלץ יעדן‬ ‫משה געקומען רעדן צו מיר איבער די נושא פון‬ ‫קאמפיין דארף ברענגען‪.‬‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫וואטסעפפ‪ .‬ער האט מיר דעמאלט געזאגט‪ ,‬אז אויב‬ ‫גייט וואטסעפפ אן אזוי ווי ביז דאן אלס א‬ ‫הייסט דו זאגטס פאר'ן קאסטומער‬ ‫איך וויל דיר טאקע פרעגן וועגן דיין‬ ‫וואס מ'דארף דא טון‪ ,‬וואס טוט זיך אז דער‬ ‫לכתחלה‪ ,‬וועט כלל ישראל רעפארמירט ווערן צו א‬ ‫קאסטומער האלט אנדערש?‬ ‫נעטפרי פילטער‪ ,‬אבער קודם לאמיר וויסן‬ ‫איבער יעסעדזש‪ ,‬וויפיל ארבעטער זענען‬ ‫נייע סארט אידישקייט‪ ,‬מיט אנדערע הלכות‪,‬‬ ‫איך קען אים מסביר זיין פארוואס איך האלט‬ ‫איינגעשטעלט אין די "יעסעדזש טיעם"?‬ ‫אנדערע השקפות‪ ,‬און אן אנדער סדר החיים‪ ,‬גאר‬ ‫אנדערש און פרובירן אים איבערצוצייגן‪ ,‬אבער‬ ‫כהיום האב איך ב"ה נישט קיין איין ארבעטער‪.‬‬ ‫ווייט פון אמת'ע אידישקייט‪.‬‬ ‫אויב דער אייגנטימער פילט אז ער קאנעקט בכלל‬ ‫די פלענער לכתחלה זענען געווען פאר א קליינע‬ ‫נישט צו די נקודה‪ ,‬וועל איך אים נישט פרובירן‬ ‫אלעס מאכסטו אליין?!‬ ‫גליון אין די בתי מדרשים‪ ,‬אבער עס איז‬ ‫יא‪.‬‬ ‫אריינשטופן אין א פלאץ וואס ער איז אומבאקוועם‬ ‫אויסגעוואקסן צו א גרויסן בוך וואס איז‬ ‫דערמיט‪ .‬ווייל אפי' איך פארשטיי 'שפראך'‪,‬‬ ‫פאר עטליכע יאר צוריק האב איך געהאט א‬ ‫אנגעקומען איבעראל‪ .‬עס האט געמאכט א‬ ‫תקופה מיט זיבן ארבעטער אין יעסעדזש‪ .‬איך האב‬ ‫פארשטייט ער אבער זיין ביזנעס‪ ,‬און אויב גייט ער‬ ‫געוואלדיגן שטורעם! צום ערשטן מאל איז דער‬ ‫נישט 'פארשטיין' דעם מהלך‪ ,‬דאן גייט דאס נישט‬ ‫אבער געלערנט אויף דעם שווערן וועג‪ ,‬אז זיין א‬ ‫נושא פון טעכנאלאגיע אויסגעשמועסט געווארן‬ ‫מארקעטער מיינט נאכנישט אז דו ביסט א‬ ‫ארבעטן מיט אים‪.‬‬ ‫אויף א וועג וואס האט אריינגעצויגן דעם ליינער‬ ‫אלס מארקעטער איז דער ערשטער מענטש‬ ‫ביזנעסמאן‪.‬‬ ‫אין דער מעשה‪.‬‬ ‫סיי‪-‬וועלכע סערוויס וואס איינער טוט‪ ,‬א‬ ‫פאר וועמען איך מארקעט דעם געדאנק‪ ,‬דער‬ ‫א מענטש וואס האט אליין געהאט א‬ ‫קליענט אליין… און מיט זיין באשטעטיגונג אויפן‬ ‫בעקער‪ ,‬א פלאמבער‪ ,‬אן אקאונטענט‪ ,‬און ער איז‬ ‫סמארטפאון האט געקענט ליינען א בוך קעגן‬ ‫ממש א מומחה אין זיין פאך‪ ,‬קען ער ווערן‬ ‫מהלך‪ ,‬קען מען דאס טראגן ווייטער‪.‬‬ ‫סמארטפאונס‪ ,‬און נישט שפירן אז מען אטאקירט‬ ‫אריינגעשלעפט אינעם זעלבן פלאנטער‪ .‬מ'נעמט‬ ‫אים‪ .‬ער האט פשוט מיטגעהאלטן די מעשה‪.‬‬ ‫אסאך מענטשן קענען דיך אלס א חלק פון‬ ‫‪19‬‬ ‫נעטפרי איז‬ ‫די מערסט‬ ‫אויסגעהאלטענע‬ ‫פילטער וואס איז‬ ‫פארהאן במחנינו‪.‬‬ ‫פיל העכער ווי סיי‪-‬‬ ‫וועלכע שטרענגע‬ ‫"קהילה פילטער"‬ ‫נישט קיין בילדער אדער סייטס‪.‬‬ ‫אויף ארבעטער‪ ,‬מ'האט טאקע מער סעילס‪ ,‬אבער‬ ‫נאר דאס לאזט בכלל נישט אדורך‬ ‫מ'מאכט נישט מער געלט‪ .‬מ'דארף אלעמאל זיך‬ ‫אומאויסגעהאלטענע בילדער אדער סייטס‪ .‬און ביי‬ ‫אליין פרעגן‪ ,‬איך בין א גוטער פלאמבער‪ ,‬אבער בין‬ ‫יעדע בילד וואס דו ווילסט עפענען‪ ,‬ווערט‬ ‫איך אויך גוט צו פירן א ביזנעס? דאס איז צוויי‬ ‫אויטאמאטיש געשיקט א ריקוועסט צו נעטפרי‪,‬‬ ‫באזונדערע סקילס‪ ,‬און נישט אלעמאל גייט עס‬ ‫און א שטאב פון גוי'אישע ארבייטער קוקן אדורך‬ ‫אינאיינעם‪.‬‬ ‫יעדן בילד באזונדער אויב עס קומט נאך די נעטפרי‬ ‫און ביי מיר האט זיך אזוי אויסגעשטעלט‪ ,‬אז‬ ‫פראטאקאל‪.‬‬ ‫מיין ספעשעלטי איז נישט צו פירן א ביזנעס צו‬ ‫הייערן און פייערן‪ ,‬האלטן ארבעטער אקאונטעבל‪,‬‬ ‫ס'מוז זיין דו האסט נעטפרי אויף דיין‬ ‫טעבלעט‪ .‬נישט אויפ'ן הויפט‪-‬קאמפיוטער‬ ‫און שטיין אויף נומערן צו מאכן זיכער כסדר אז די‬ ‫אין אפיס‪.‬‬ ‫קאמפאני איז אין א פראפיט פאזיציע‪.‬‬ ‫איך האב ב"ה נעטפרי אויפ'ן קאמפיוטער אין‬ ‫דער טעות אז ווייל איך קען מארקעטינג קען‬ ‫אפיס‪.‬‬ ‫איך אויך פירן א פירמע האט מיר געקאסט א‬ ‫טייערן פרייז‪ .‬דעמאלט האב איך טאקע געהאט‬ ‫דו ביסט דאך א גראפיקער! א גראפיקער‬ ‫מער סעילס‪ ,‬אבער יעצט מאך איך מער געלט…‬ ‫דארף סוירטשן בילדער א גאנצן טאג‪ .‬אין‬ ‫דער וועלט דרייט זיך ארום זאגן אז פאר א‬ ‫און אז דו ביזט צו פארנומען טראכסטו‬ ‫גראפיקער איז כמעט נישט מעגליך צו האבן‬ ‫נישט צו נעמען נאך ארבייטער?‬ ‫בכלל א שטרענגן פילטער‪ .‬און דו זאגסט גאר‬ ‫איך זוך עס נישט‪ .‬ווי געזאגט זוך איך צו מאכן‬ ‫אז דו האסט די אויסגעהאלטנסטע פילטער‬ ‫געלט…‬ ‫"נעטפרי"?!‬ ‫יעצט‪ ,‬ר׳ שלמה יואל‪ ,‬קומען מיר צו דער‬ ‫וויאזוי איז מעגליך צו זיין א גראפיקער אזוי?!‬ ‫פראגע פאר וועלכער מיר זענען באמת‬ ‫און איך וועל דיר ענטפערן‪ :‬דו פרעגסט וויאזוי‬ ‫געקומען‪.‬‬ ‫איך קען האבן נעטפרי‪ .‬מיין שאלה איז — וויאזוי‬ ‫דו טוסט כמעט אלעס אליין‪ :‬דו שרייבסט‪,‬‬ ‫קען א אידישער גראפיקער נישט האבן נעטפרי?!‬ ‫דו דיזיינסט‪ ,‬און דו מאכסט גרויסארטיגע‬ ‫זיי מסביר דיין שאלה?‬ ‫קאמפיינס וואס ווערט געזען דורך טויזנטער‬ ‫קודם לאמיר דיר מסביר זיין וואס איז טאקע די‬ ‫פאר אויגן‪ .‬אזא ארבעט פארלאנגט‬ ‫חילוק פון נעטפרי און אנדערע פילטערס‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך שנעלע אינטערנעט צוטריט‬ ‫צו טרעפן גוטע בילדער‪ ,‬און אינמיטן שמועס‬ ‫א געווענליכער פילטער קוקט קודם וואס דער‬ ‫דערמאנסטו‪ ,‬בדרך אגב‪ ,‬אז דו האסט די‬ ‫ציבור דארף האבן‪ ,‬און דערנאך בויט מען א פילטער‬ ‫נעטפרי פילטער‪ .‬וואס איז דאס נעטפרי?‬ ‫ארום די געברויכן‪.‬‬ ‫נעטפרי איז די מערסט אויסגעהאלטענע‬ ‫נעטפרי הייבט אן פארקערט‪ :‬קודם שטעלט מען‬ ‫פילטער וואס איז פארהאן במחנינו‪ .‬פיל העכער ווי‬ ‫אוועק דעם פילטער‪ ,‬מיט א פאליסי פון "זערא‬ ‫סיי‪-‬וועלכע שטרענגע "קהילה פילטער"‪ .‬נאכמער‪,‬‬ ‫טאלעראנץ" פאר מכשולות‪ .‬נאכדעם קוקט מען‬ ‫ס'איז בעצם נישט קיין "פילטער"‪ .‬דאס פילטערט‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪20‬‬ ‫ש ֶמ ֶר ת ַה ּק ֹ ֶד ׁ‬ ‫ש‬ ‫ֵא ת ִמ ְ ׁ‬ ‫וואס דער ציבור דארף און וויאזוי מען קען עס‬ ‫משומר‬ ‫עפענען אינעווייניג אין דעם אויסגעהאלטענעם‬ ‫מהלך‪.‬‬ ‫"זערא טאלעראנץ" מיינט בעיקר נישט‪-‬‬ ‫פילטער‬ ‫אויסגעהאלטענע בילדער?‬ ‫סיי בילדער און סיי טעקסט‪ .‬שמירת עינים‪,‬‬ ‫כפירה‪ ,‬ניבול פה‪ ,‬לשון הרע און אנדערע זאכן וואס‬ ‫גרעניצן זיך מיט איסורים‪.‬‬ ‫דער יסוד פון נעטפרי איז אז א זאך וואס מען‬ ‫קען נישט געהעריג פילטערן ווערט נישט געעפנט!‬ ‫עס איז נישטא דער מהלך פון "איך מוז וויכטיג‬ ‫האבן דעם סייט"‪ ,‬ממילא עפנט מען עס טראץ‬ ‫וואס ס'קען האבן א לאך‪ .‬אויב מען קען נישט‬ ‫שמועס מיט מוה"ר אברהם‬ ‫טרעפן א וועג עס צו האלטן אפגעהיטן‪ ,‬בלייבט עס‬ ‫וואלף טירנויער הי"ו‬ ‫פארמאכט‪.‬‬ ‫אבער דא שטעקט דאך די גאנצע קשיא! א‬ ‫גראפיקער מוז קענען סוירטשן בילדער‪ ,‬אלע‬ ‫סייטס זענען אויך אנגעפולט מיט נישט‪-‬‬ ‫אויסגעהאלטנע בילדער‪ ,‬וויאזוי קענסטו‬ ‫יברכך ה' וישמר"ך‪ .‬מיר ווילן הערן און פארשטיין איבער די אויסוואל פון‬ ‫בכלל זיין א גראפיקער? וויאזוי קען מען‬ ‫פילטערס וואס איר שטעלט צו‪ ,‬אבער פאר אלעם‪ַ ,‬אלס איינער פון די שטערקסטע‬ ‫עפענען "שאטערסטאק" און נאכאלץ זאגן‬ ‫וואס שטעלט "משומר" מיט זיך‬ ‫לאמיר הערן ָ‬‫פילטער'ס ביים היימישן ציבור‪ָ ,‬‬ ‫"זערא טאלעראנץ"?‬ ‫פאר?‬ ‫דא קומט אריין דער וואונדערליכער מהלך פון‬ ‫ּפראקטיש‪ ,‬אבער אין די זעלבע‬ ‫שטארק גוט און ַ‬ ‫ַ‬ ‫"משומר" איז געבויעט צו זיין זייער‬ ‫נעטפרי‪.‬‬ ‫באזירט אויף די פולע‬ ‫ּפאליסיס פונעם פילטער‪ַ ,‬‬ ‫פאקוס‪ ,‬אויף די תקנות און ַ‬ ‫צייט איז די ָ‬ ‫נעטפרי איז נישט קיין אויטאמאטישער‬ ‫הוראות פון די חשובע רבנים וועלכע זענען ממונה אויף משומר‪ ,‬און יעדע החלטה ליגט‬ ‫סיסטעם וואס לייגט אריין 'קאטעגאריעס' פון‬ ‫שטארק‬ ‫מבינאציע פון זיין סיי ַ‬ ‫ַ‬ ‫קא‬ ‫דאס ברענגט די ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫אויסדרוקליך אין זייער דעת תורה‪ָ .‬‬ ‫סייטס וואס מ'לאזט נאר אדורך געוויסע‬ ‫און סיי גוט‪.‬‬ ‫קאטאגאריעס לויט וויאזוי דער 'סיסטעם' כאפט‬ ‫פאר די אויגן‪ַ ,‬אז עס‬ ‫שטארק ַ‬ ‫האלט ַ‬ ‫שטאב‪ַ ,‬‬ ‫דמיניסטראציע און די ַגאנצע ַ‬ ‫ַ‬ ‫די משומר ַא‬ ‫אויף‪.‬‬ ‫דארפן צוקומען צום אינטערנעט‪ ,‬און דערפאר טוען‬ ‫וואס ַ‬ ‫ווערט מער און מער ערליכע אידן ָ‬ ‫נעטפרי איז בעצם ווי א ווייט ליסט‪ .‬עס לאזט‬ ‫מאקסימום ַאז די פילטער ָזאל זיין צוגעשטעלט מיט די העכסטע‬ ‫מיר פון אונזער זייט די ַ‬ ‫'גארנישט' אדורך‪ .‬נא‪ ,‬אויב אזוי וויאזוי קען מען‬ ‫קאסטומער סערוויס‪ ,‬סערווירנדיג שנעל און פלינק‪ ,‬און מיט די ריכטיגע‬ ‫קוואליטעט ָ‬ ‫בכלל ארבעטן? דער ענטפער איז‪ ,‬יעדער סייט‬ ‫סיטואציע פון יעדן‬ ‫ַ‬ ‫וואס ָזאל ַארבייטן לויט די‬‫אחריות ּפרובירן אויפצוקומען מיט ַא מהלך ָ‬ ‫וואס עס קומט א פארלאנג דאס זאל ווערן געעפנט‪,‬‬ ‫קלארע דעת תורה דורך די חשובע רבנים‬ ‫דארפן רירן פון די ָ‬ ‫פארט זיך נישט ַ‬ ‫יחיד‪ָ ,‬אבער ָ‬ ‫ווערט דאס אדורכגעקוקט דורך א 'מענטש' אויב‬ ‫וואס קומט צו משומר ווייסט ַאז ער‬ ‫ודיינים שליט"א פון משומר‪ַ .‬אזוי ַארום ַאז יעדער ָ‬ ‫דער סייט קומט נאך די נעטפרי גדרים‪.‬‬ ‫דאס נישט אויפ'ן ּפרייז‬ ‫פארט איז ָ‬ ‫ּפראדוקט לויט זיין געברויך‪ָ ,‬אבער ָ‬ ‫באקומט די בעסטע ָ‬ ‫ַ‬ ‫אפילו נאכדעם וואס א סייט איז אפן‪ ,‬מיינט‬ ‫פון אידישקייט‪.‬‬ ‫דאס נאכנישט אז אלע בילדער אויפ׳ן סייט זענען‬ ‫טראסטן משומר צו זיין די פילטער‬ ‫רוואס ַאזויפיל גרויסע קהלות‪ָ ,‬‬ ‫פא ָ‬ ‫דאס איז די סיבה ַ‬‫ָ‬ ‫אפן‪ .‬נעטפרי האט צענדליגער גוים‪ ,‬וואס יעדער‬ ‫ָנאכצוקומען זייערע תקנות‪ ,‬ווייל זיי ווייסן אז די סטאנדארטן וועלן ווערן אויסגעפירט‬ ‫בילד וואס מען זוכט ווערט דורכגעקוקט דורך א‬ ‫ס'נישטא ַא ַזא ַזאך ווי זיך‬ ‫ָ‬ ‫באדייט ַאז‬ ‫ּפונקטליך ָאן קיין לעכער‪ַ ,‬א פילטער מיט משומר ַ‬ ‫מענטשליכער אויג‪ ,‬און אויב איז דא א בילד וואס‬ ‫ראּפגעשטעלט‪.‬‬ ‫מ'האט ַא ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫נדארט ָ‬ ‫סטא ַ‬ ‫ַאוועקרירן פון די ַ‬ ‫קומט נישט נאך די כללים פון נעטפרי‪ ,‬ווערט דאס‬ ‫סארט פילטער איז משומר געאייגענט?‬ ‫פאר וועלכע ָ‬ ‫'פארמאכט' אינגאנצן‪ ,‬נישט מיט קיין האלבע‬ ‫סארט ביזנעס‬ ‫האבן יעדע ָ‬ ‫פאר ביזנעסער און סיי פאר יחידים‪ ,‬מיר ָ‬‫דא סיי ַ‬‫מיר זענען ָ‬ ‫פירקלערייען‪ .‬און אויב מ'מעג דאס יא זען ווערט‬ ‫און סערוויס אין אונזער פילטער‪ ,‬און יעדער איז ב"ה העכסט צופרידן‪ ,‬מיר ָאּפערירן איבער‬ ‫דאס אינגאנצן געעפנט‪.‬‬ ‫נדארט‪,‬‬ ‫סטא ַ‬‫האבן די הויכע משומר ַ‬ ‫וואס וויל ָ‬ ‫דא ַא איד ָ‬ ‫די ַגאנצע וועלט‪ ,‬ווי עס איז ָנאר ָ‬ ‫דא קומט דער קנייטש‪ .‬אויב א בילד אדער א‬ ‫רלאנגן פון זייער‬ ‫פא ַ‬ ‫וואס ַ‬‫נט‪-‬ביי‪-‬האנט מיט חשובע קהלות קדושות ָ‬ ‫ַ‬ ‫הא‬ ‫און מיר ַארבייטן ַ‬ ‫סייט איז שוין געעפענט געווארן פאר איינעם‪ ,‬ווייל‬ ‫בארימטע‬ ‫ציבור דייקא די משומר פילטער‪ ,‬און די זעלבע צייט ַארבייטן מיר אינאיינעם מיט ַ‬ ‫מען האט אפראווד אז ס'איז כשר‪ ,‬דאן וועט עס‬ ‫איי‪-‬טי עקסּפערטן וועלכע סערווירן די גרעסטע ריזן ביים היימישן ציבור‪ַ ,‬אז די פילטער‬ ‫שוין זיין אפן פאר אלע נעטפרי באניצער‪ .‬דאס‬ ‫באזונדערע‬ ‫סייד‪-‬אפעקט‪ ,‬און מיר שטעלן צו ַ‬ ‫ַ‬ ‫ראורזאכן ַארומיגע‬ ‫ַ‬ ‫פא‬ ‫ָזאל נישט ַ‬ ‫זעלבע אויב האט מען דאס פארמאכט בלייבט דאס‬ ‫ריטי‪-‬סוּפארט פאר די איי‪-‬טי עקסּפערטן‬ ‫ָ‬ ‫ּפריא‬ ‫ַ‬ ‫שוין פארמאכט פאר יעדן‪.‬‬ ‫היינט צוטאגס זענען שוין אפן איבער‬ ‫וואס איז די לעוועל פון משומר פילטערינג?‬ ‫ָ‬ ‫אנדערהאלבן מיליאן וועבזייטלעך‪ ,‬וואס איז‬ ‫קאסטומער שטעלן מיר צו די בעסטע און די שטערקסטע לויט זיין געברויך‪,‬‬ ‫פאר יעדן ָ‬ ‫דורכגעזייעט געווארן נישט אריינצולאזן קיין שום‬ ‫ניזאציע איז איין געוויסע סייט ָאדער‬‫רגא ַ‬ ‫סארט ביזנעס ָאדער ָא ַ‬‫וואס איין ָ‬ ‫אין די צייט ָ‬ ‫אומאויסגעהאלטענעם בילד‪.‬‬ ‫דאס פאר ַא‬‫פאר זייער ליין‪ ,‬איז ָ‬ ‫וואס איז וויכטיג ַ‬ ‫טעגאריע ַא לכתחלה זייענדיג עּפעס ָ‬ ‫קא ָ‬‫ַ‬ ‫יעצט צו די נושא פון 'טעקסט'‪ .‬אפי' א וועבסייט‬ ‫וואס איז יא אפן‪ ,‬יעדע פאראגראף וואס האט איין‬ ‫‪21‬‬ ‫הונדערט פראצענט ‪AI‬‬ ‫ווארט וואס איז נישט אויסגעהאלטן‪ ,‬ווערט די‬ ‫גאנצער פאראגראף געבלאקט ווי די פאלגענדע‪:‬‬ ‫איז אסור בתכלית האיסור‬ ‫‪.XXXXXXXXXXX‬‬ ‫דערפאר‪ ,‬איז פארהאן געוויסע סייטס וואס‬ ‫פונקט ווי אינטערנעט!‬ ‫אנדערע פילטערס עפנענען נישט‪ ,‬אבער נעטפרי‬ ‫עפנט דאס יא‪ .‬וויבאלד די געווענליכע פילטערס‬ ‫און טאקע פונקט ווי‬ ‫וועט נישט עפענען א סייט וואס האט מכשולות‪,‬‬ ‫אבער נעטפרי וועט דורכקוקן די גאנצע סייט און‬ ‫אינטערנעט קען מען נוצן‬ ‫בלאקן לגמרי יעדע מכשול‪ ,‬און די איבריגע חלק‬ ‫סייט פארבלייבט אפן‪.‬‬ ‫אבער דאס מיינט נישט אז דו מוזט האבן אפן‬ ‫לצורך פרנסה מיט א גוטע‬ ‫אלעס וואס נעטפרי האט שוין אמאל געעפנט‪ ,‬עס‬ ‫איז פארהאן לעוועלס‪ .‬דאס הייסט אזוי‪ ,‬ראיות‬ ‫פילטער במקום עבודה‪,‬‬ ‫אסורות‪ ,‬דברי כפירה ונבלה‪ ,‬ווערט לגמרי‬ ‫פארמעקט פאר יעדן‪ .‬אבער מ'קען דערנאך‬ ‫אקוראט אזוי איז מיט ‪AI‬‬ ‫אנשטעלן אז מ'וויל זיין אין א דרגה נישט צו האבן‬ ‫קיין שום 'פארוויילונגס' זייטלעך אפן‪ ,‬אדער מאכן‬ ‫א ווייט ליסט פון בלויז געציילטע סייטס‪ ,‬און אויב‬ ‫מ'שטעלט דאס אן אונטער א קהילה‪ ,‬קען מען‬ ‫פארמאכן די אקאונט אז נאר די קהילה קען עפענען‬ ‫די דאזיגע סייטס‪ ,‬אבער דער באנוצער קען זיך‬ ‫דארט האב איך געטראפן איין בילד וואס איז‬ ‫נישט ארומשפילן דערמיט‪.‬‬ ‫געבלאקט‪ .‬אין די ווערטער אונטער'ן בילד האט‬ ‫מורא'דיג! נעטפרי איז טאקע א דורכברוך‪,‬‬ ‫מען געקענט זען אז עס האט א פרוי וואס האלט‬ ‫אבער נאכאלץ‪ ,‬א גראפיקער דארף קענען‬ ‫האניג‪ .‬האב איך פארשטאנען‪ ,‬אה‪ ,‬דאס האבן זיי‬ ‫סוירטשן טויזנטער בילדער‪ ,‬וואס פאסירט‬ ‫שוין איבערגעקוקט און געבלאקט‪.‬‬ ‫ווען דו זוכסט א בילד?‬ ‫די בילדער וואס זענען נאכנישט געווארן‬ ‫דער פעידזש לאודט זיך‪ ,‬די בילדער גייען צום‬ ‫דורכגעקוקט דארפסטו קוועטשן אויף יעדן‬ ‫איבערקוק‪ ,‬און ווען דו רילאודסט נאכאמאל ביז א‬ ‫בילד באזונדער "ביטע עפן"?‬ ‫האלבע מינוט‪ ,‬איז שוין אפן די בילדער וואס זענען‬ ‫ניין‪ ,‬עס גייט אויטאמאטיש‪.‬‬ ‫אויסגעהאלטן‪.‬‬ ‫איינמאל א וועבסייט אדער בילד איז‬ ‫אבער לאמיר זיין אמת׳דיג‪ .‬א גראפיקער‬ ‫איבערגעקוקט און געעפנט געווארן‪ ,‬איז עס אפן‬ ‫זוכט אמאל א גאר ספעציפישן בילד‪ .‬ער‬ ‫פאר יעדן נעטפרי‪-‬באנוצער‪ .‬אויב עס איז געבלאקט‪,‬‬ ‫האט אין קאפ פונקט דעם בליק‪ ,‬פונקט דעם‬ ‫גאס‪ ,‬פונקט דעם אויסדרוק — און דא קומט‬ ‫איז עס געבלאקט פאר יעדן‪ .‬מען הייבט נישט יעדן‬ ‫נעטפרי און בלאקט פונקט יענעם בילד‪.‬‬ ‫טאג אן פון דאסניי ביי יעדן מענטש‪.‬‬ ‫ווערט מען נישט געשטערט?‬ ‫דעריבער‪ ,‬וויבאלד נעטפרי ארבעט שוין עטליכע‬ ‫ביי יעדע זאך וואס א גראפיקער זוכט‪ ,‬גייט‬ ‫יאר און טויזנטער מענטשן באנוצן זיך דערמיט‪,‬‬ ‫ארויפקומען טויזנטער צי מיליאנען בילדער‪ ,‬איך‬ ‫זענען שוין "ביליאנען" בילדער דורכגעקוקט‪ .‬בפרט‬ ‫דארף סייווי נישט אלע צוויי מיליאן בילדער פון‬ ‫די פאפולערע רעזולטאטן אויפ׳ן ערשטן פעידזש‬ ‫האניג‪ .‬איך דארף בלויז איין גוטן בילד פון האניג‬ ‫זענען געווענליך שוין לאנג מסודר‪.‬‬ ‫וואס שטימט מיט מיין עד‪ .‬קען זיין אז צווישן די‬ ‫דא קום איך צו צום שפיץ‪ .‬א גראפיקער קען‬ ‫אומאויסגעהאלטענע בילדער איז פונקט דא א‬ ‫ארבעטן מיט די אויסגעהאלטנסטע נעטפרי‬ ‫גוטער בילד‪ ,‬צוגעפאסט פאר מיין יעצטיגע געברויך‪,‬‬ ‫פילטער‪ ,‬וויבאלד געווענליך זענען שוין אפן די‬ ‫אבער צווישן אזויפיל בילדער וועל איך כמעט‬ ‫בילדער וואס איך זוך‪ ,‬און דאס וואס איז נאכנישט‬ ‫אלעמאל טרעפן א צווייטן בילד וואס פיט דעם‬ ‫אפן‪ ,‬ווערט גלייך געשיקט פאר א ריקוועסט‪ ,‬און‬ ‫געברויך‪ ,‬און איך מוז נישט האבן דוקא דעם בילד‬ ‫ביז עטליכע סעקונדעס ווערט דאס געעפנט‪.‬‬ ‫וואס האט אויף זיך אויך א ראי' אסורה‪.‬‬ ‫אפשר פרובירסטו יעצט צו זוכן א בילד‪,‬‬ ‫און אויב דארף איך דוקא עפעס א געוויסע‬ ‫לאמיר זען וואס עס פאסירט‪.‬‬ ‫חלום פון א בילד‪ ,‬דאן קען איך דאס מאכן מיט ‪.AI‬‬ ‫איך טייפ אריין '‪ .'HONEY‬דער ערשטער‬ ‫‪ !?AI‬מ'רעדט דאך ווי געפערליך דאס‬ ‫פעידזש איז ארויפגעקומען‪ ,‬און אלע בילדער זענען‬ ‫איז‪ ,‬וויאזוי קען זיין אז מיט די בעסטע‬ ‫אפן‪ .‬הונדערט בילדער‪ ,‬אלעס אפן! פארוואס? ווייל‬ ‫פילטער זאלסטו דאס האבן‪ ,‬איז דאס נישט‬ ‫אנדערע נעטפרי‪-‬באנוצער האבן שוין אמאל‬ ‫גע'אסר'ט?‬ ‫געזוכט האניג און די בילדער זענען שוין‬ ‫הונדערט פראצענט ‪ AI‬איז אסור בתכלית‬ ‫דורכגעקוקט און באשטעטיגט‪.‬‬ ‫האיסור פונקט ווי אינטערנעט!‬ ‫איך בין געגאנגען צום צווייטן פעידזש‪ ,‬און‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪22‬‬ ‫דא די ָאּפציע צו ָאנשטעלן נאר געוויסע‬ ‫דעטאלן דערפון‪ ,‬איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫צוּפאסן מיט ַאלע‬ ‫ַ‬ ‫קאל'ס פאר מענטשן בכלל‬ ‫וואס טוט בעיקר אין סערוויס ָ‬‫יונגערמאן ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַאלגעמיינער‬ ‫דאס ָזאל ַארבייטן מיט‬ ‫וועב‪-‬גארד פילטער ַאז ָ‬‫ַ‬ ‫שטאּפלן און פיטשער'ס פונעם‬ ‫ַ‬ ‫פאר אים‪ ,‬דעריבער שטעלט מען פאר יעדן‬ ‫לאנגט ַ‬ ‫בא ַ‬ ‫וואס ַ‬ ‫טעגאריע ָ‬ ‫קא ָ‬ ‫נישט ַא ַ‬ ‫ּפלאן‪ַ ,‬א שטייגער ווי שטרענגערע גוגל סוירטש‪ ,‬בלאקן ‪ PDF‬פיילס‪,‬‬ ‫סיי וועלכע ַ‬ ‫וואס איז געאייגענט פאר זיין ּפערזענליכע געברויך‪.‬‬ ‫דאס ָ‬ ‫צו ָ‬ ‫און ָנאך‪.‬‬ ‫פארשטיין יעדנס געברויך‪ ,‬און מיר‬ ‫אונזער טיעם איז גוט טרענירט צו ַ‬ ‫בלאקן סּפעציפישע וועבסייט ‪ -‬יעדע וועבסייט אדער קאטעגאריע וואס איז‬ ‫לעמאל קודם ַאריינצורופן אין ָאפיס און רעדן צו ַא היימישע‬ ‫רעקאמענדירן ַא ָ‬ ‫ָ‬ ‫באנוצער לויט'ן‬ ‫אפן אלס דיפאלט‪ ,‬קען מען בלאקירן פאר א ספעציפישן ַ‬ ‫וואס ָזאל אייך העלפן צושטעלן די ריכטיגע דרגא פון די פילטער‪.‬‬ ‫יונגערמאן ָ‬ ‫ַ‬ ‫רלאנג‪.‬‬ ‫פא ַ‬ ‫ַ‬ ‫נדארט פון ַא משומר פילטער?‬ ‫סטא ַ‬ ‫וואס איז די ּפשוט'סטע ַ‬ ‫ָ‬ ‫דא די ָאּפציע אינגאנצן‬ ‫באזונדער איז ָ‬ ‫בלאקירן מענטשן בילדער – ַ‬ ‫גענצליך ָ‬ ‫נדארט משומר‪ ,‬איז געפילטערטע‬ ‫סטא ַ‬‫נדארט משומר – די בעסיק ַ‬ ‫סטא ַ‬‫בעסיק ַ‬ ‫פארזיכערן אז‬ ‫צו בלאקירן אלע בילדער פון מענטשן‪ ,‬וואס דאס העלפט ַ‬ ‫אינטערנעט וואו די מערסט‪-‬נוצבארע קאטעגאריעס זענען אפן‪ ,‬און פון דארט‬ ‫מ'טרעפט נישט אן קיין שום אומאיידעלע בילדער‪.‬‬ ‫קען מען עס פארשטערקערן צו כמעט יעדן שטאפל וואס מ'וויל‪.‬‬ ‫ריקוועסט נאטיפיקאציעס ‪ -‬יעדע אקאונט קען מען אנשטעלן מיט אן‬ ‫טעגאריעס‬ ‫קא ָ‬ ‫ּפלאן" לעוועל פארמאגט די ַ‬ ‫ּפלאן" פילטער – די "היים ַ‬ ‫"היים ַ‬ ‫"אדמין אימעיל" וואס באקומט א נאטיפיקאציע יעדעס מאל וואס מ'שיקט‬ ‫טעגאריעס‬ ‫קא ָ‬ ‫דאקומענטן‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ָ .‬אבער ַאנדערע ַ‬ ‫פינאנציעל‪ ,‬רעגירונג ָ‬‫ווי העלט‪ַ ,‬‬ ‫לטערנאטיוו קען מען עס‬ ‫ַ‬ ‫אריין א ריקוועסט צו עפענען א בלאקירטע פעידזש‪ַ .‬א‬ ‫רמאכט‪.‬‬ ‫פא ַ‬ ‫זענען ַ‬ ‫אנשטעלן אז יעדע ריקוועסט זאל קודם געשיקט ווערן צום אדמין איבערצוקוקן‪,‬‬ ‫טעגאריעס‬ ‫קא ָ‬ ‫ּפלאן נעמט שוין ַאריין מער ַ‬ ‫ּפלאן" פילטער – די ָאפיס ַ‬ ‫"אפיס ַ‬ ‫ָ‬ ‫האבן סיי אויף‬ ‫דאס קען מען ָ‬ ‫און ער שיקט עס דערנאך ווייטער צו משומר‪ָ .‬‬ ‫טראוול‪.‬‬ ‫שאּפינג און ַ‬‫היים‪ּ-‬פלאן‪ַ ,‬א שטייגער ווי ַ‬ ‫ַ‬ ‫צוגאב צום‬ ‫אין ָ‬ ‫ּפלאן"‪.‬‬ ‫ּפלאן" און סיי אויף ָ"אפיס ַ‬ ‫"היים ַ‬ ‫ווידיאו געבלאקט ביי דיפאלט‪ .‬מ'קען‬ ‫ָ‬ ‫ווידיא'ס – אויף ַאלע ּפלענס איז‬ ‫ָ‬ ‫ָאנליין‬ ‫באנוצטע פיטשער‪ַ ,‬ארויס פון די בעסיק‬ ‫שטארק ַ‬‫ַ‬ ‫צייטן פילטער – ַא‬ ‫דאס‬ ‫בעטן צו עפענען ספעציפישע ווידיאס‪ ,‬און א משומר סּפעציעליסט וועט ָ‬ ‫נדארט פילטער‪ ,‬איז די ָאּפציע ָאנצושטעלן די פילטער ַאז נאר אין געוויסע‬ ‫סטא ַ‬ ‫ַ‬ ‫נדארט צו קענען עפענען‪.‬‬ ‫סטא ַ‬‫איבערקוקן אויב עס קומט ָנאך די ַ‬ ‫מאכן‬ ‫דא די מעגליכקייט צו ַ‬ ‫באזונדער איז ָ‬ ‫שעות זאל די אינטערנעט זיין ָאפן‪ ,‬און ַ‬ ‫פיקטשער ּפעינט – אלע אונזערע פלענס קומען מיט'ן בעיסיק "פיקטשער‬ ‫טאג‬ ‫טעגאריעס ָזאל זיין נאר זיין ָאפן אין געוויסע שעות אין ָ‬ ‫קא ָ‬ ‫ַאז געוויסע ַ‬ ‫פארדעקט טיילן פונעם קערּפער‪.‬‬ ‫וואס די בעסיק לעוועל ַ‬ ‫פעינט"‪ָ ,‬‬ ‫ָאדער אין די וואך‪.‬‬ ‫שטארקע כוחות לייגט מען ַאריין ַאז די "גוגל סוירטש"‬ ‫גוגל סירטש – ָגאר ַ‬ ‫נדארטן – זייענדיג די עקסקלוסיוו פילטער פאר מערערע קהלות‪,‬‬ ‫סטא ַ‬ ‫קהילה ַ‬ ‫האבן שנעלע און גוטע‬ ‫קאסטומערס ָ‬ ‫דאך זאלן ָ‬ ‫אויסגעהאלטן‪ ,‬און ָ‬ ‫ַ‬ ‫ָזאל זיין‬ ‫ארבעטן מיר האנט‪-‬ביי‪-‬האנט מיט יעדע קהילה אוועקצושטעלן זייערע‬ ‫וואס מ'זוכט‪.‬‬ ‫סערוויס צו קענען טרעפן ביי ַא סוירטש ָ‬ ‫ספעציפישע תקנות און גדרים פאר זייערע מעמבערס‪ .‬צום ביישּפיל ביי געוויסע‬ ‫שאּפינג‪ ,‬און‬ ‫וואטסעּפּפ‪ ,‬גוגל טשעט‪ַ ,‬‬ ‫בלאקירט ַ‬ ‫קהילות וועט ביי דיפאלט זיין ָ‬ ‫וואס זענען די אפציעס פאר איד וואס איז מהדר אויף כשרות?‬ ‫פארשריפטן‪ ,‬און‬ ‫פולקאם צו זייערע ָ‬ ‫ָ‬ ‫האלטן מיר זיך‬ ‫פארשטענדליך ַ‬ ‫ָנאך‪ .‬און ווי ַ‬ ‫נאר אימעל עקסעס ‪ -‬פאר די וואס דארפן נאר צוטריט צו אימעיל‪ ,‬איז דא א‬ ‫פאל וועט עס דער משומר ַארבייטער איבערשמועסן מיט'ן‬ ‫אויסנאם ַ‬ ‫ַ‬ ‫אין ַא‬ ‫"נאר אימעיל" אפציע‪ .‬דאס איז פיל ביליגער ווי די סטאנדארט פלענס‪ ,‬און אלע‬ ‫ממונה מטעם הקהילה‪ ,‬ווי ַאזוי זיך אומצוגיין מיט די ריקוועסט‪.‬‬ ‫אנדערע אינטערנעט צוטריט איז אינגאנצן בלאקירט‪.‬‬ ‫נעטווארק – פאר גרעסערע ביזנעסער מיט מערערע ָאּפטיילונגען‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫ביזנעס‬ ‫ּפלאן" און‬‫דזשענעראל ווייט‪-‬ליסט – ַא דרגא ַארויף פון די ַאלגעמיינע "היים ַ‬ ‫ַ‬ ‫דאס‬ ‫וואס ָ‬ ‫נעטווארק‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫שטעלן מיר ַאהער די ָאּפציע צו פילטערן די ַגאנצע ביזנעס‬ ‫ּפלאן" וואס לאזן דורך קאטעגאריעס לויט די אנאליז פונעם פילטער‪ ,‬איז‬ ‫ָ"אפיס ַ‬ ‫מ'זאל‬ ‫קאמּפיוטער בלייבט נישט ַארויס‪ַ ,‬אזוי ַארום ַאז ָ‬ ‫פארזיכערט ַאז קיין איין ָ‬ ‫ַ‬ ‫"דזשענעראל ווייט‪-‬ליסט" נאר אפן וועבסייט'ס וואס א טרענירטע אגענט‬ ‫ַ‬ ‫ביי די‬ ‫נעטווארק‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫דאס נישט קענען טוישן צו ַא צווייטע‬ ‫ָ‬ ‫טראסטעד‬ ‫האט איבערגעקוקט און אריינגעלייגט אין א משומר "לייברערי" פון ָ‬ ‫סייטס‪ .‬דאס פארזיכערט אז יעדע איינציגע וועבזייטל שטייט אונטער די‬ ‫מאביל דעווייסעס?‬ ‫וואס זענען די דרגות לגבי ָ‬ ‫ָ‬ ‫העכסטע סטאנדארטן פון משומר‪.‬‬ ‫שטארק‪-‬‬ ‫ַ‬ ‫ביי סמארטפאונס און טעבלעטס‪ ,‬איז פילטערן אן עּפּפ א‬ ‫פריוואטע ווייט‪-‬ליסט – ָנאך ַא העכערע לעוול פון די ַאלגעמיינע ווייט‪-‬‬ ‫קאמפליצירטע ארבעט וואס פארלאנגט אסאך טעכנישע כוחות אונטער די‬ ‫וואס יעדע יחיד ַאליין קען זיך ָאנשטעלן פאר‬ ‫קאסטום ווייט‪-‬ליסט ָ‬ ‫ליסט‪ ,‬איז די ָ‬ ‫קוליסן‪ .‬אויב א קאסטומער דארף א ספעציפישע עפפ‪ ,‬וועט 'משומר' דאס גוט‬ ‫מאטיש‬ ‫אויטא ַ‬ ‫ָ‬ ‫באשטעלט צו זיין ָאפן איז‬ ‫האט נישט ַ‬ ‫קאסטומער ָ‬ ‫וואס די ָ‬ ‫זיך‪ ,‬און ָ‬ ‫דורכקוקן און מאכן זיכער אז די חלקים פון די עפפ וואס מען דארף האבן‪ ,‬זאל‬ ‫רמאכט‪ ,‬חוץ אויב מען ריקוועסט עס צו עפענען‪.‬‬ ‫פא ַ‬ ‫ַ‬ ‫פארציכטן אויף די כשרות סטאנדארטן‪ .‬און אויב מיר זענען נישט‬ ‫ארבעטן‪ ,‬אן ַ‬ ‫וועב‪-‬גארד ‪ -‬איז אונזער סאמע שטרענגסטע פילטערינג סערוויס‪ .‬עס‬ ‫ַ‬ ‫ביכולת אראפצונעמען די נישט‪-‬אויסגעהאלטענע חלקים‪ ,‬פרובירן מיר צו‬ ‫אינהאלט וואס קען נאר זיין א פראבלעם‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫בלאקירט פון פאראויס סיי וועלכע‬ ‫געפינען אנדערע לעזונגען וואס געבן א ענליכע עקספיריענס‪ ,‬ווי למשל א‬ ‫אריינגערעכנט אלע ּפובליק‪-‬פיילס פון סערוויסעס‪ ,‬ווי גוגל דרייוו‪PDF ,‬‬ ‫צווייטע עפפ וואס טוט דאס זעלבע אדער נוצן דעם בראוזער אנשטאט די עפפ‪.‬‬ ‫דאקומענטן‪ ,‬און עס צווינגט ארויף א גאר שטרענגע גוגל סוירטש‪ ,‬און ָנאך‬ ‫וואטסעּפּפ‪ ,‬אויף אלע עפל דעווייסעס זענען די בילדער אין די טשענעלס‬ ‫לגבי ַ‬ ‫באנוץ‪.‬‬‫באגרעניצונגען אויף די אינטערנעט ַ‬ ‫פארשידענע ַ‬ ‫ַ‬ ‫בלאקירט‪ .‬אויף ענדרויד דעווייסעס ווערט ַגאנץ טשענעלס אויטאמאטיש‬ ‫צוגאב צו די ַאלגעמיינע פיקטשער‪-‬‬ ‫ָ‬ ‫סטריקט עידזש‪ .‬די‪ .‬שעדינג – אין‬ ‫בלאקירט‪' .‬סטאטוס' קען מען בלאקירן לויט'ן פארלאנג פונעם קאסטומער‪,‬‬ ‫האבן מיר די פיל העכערע דרגא פון "סטריקט עידזש‪ .‬די‪ .‬שעדינג"‪ ,‬ווי‬ ‫ּפעינטינג‪ָ ,‬‬ ‫אדער לויט די תקנות הקהלה פאר זייערע מעמבער'ס‪.‬‬ ‫שווארץ‪-‬‬ ‫ַ‬ ‫ּפראווד בילד פון ַא מענטש‪ ,‬ווערט נאר געזעהן אין ַא‬ ‫יעדע ַא ָ‬ ‫וואס‬‫וואטסעּפּפ מוז ַארויסגעברענגט ווערן‪ַ ,‬אלס איינער ָ‬ ‫ַאז מ'רעדט פון ַ‬ ‫האבן די ָאריגינעלע בילד קען‬ ‫איבערגעמאלענע ווערסיע‪ ,‬און אויב איז וויכטיג צו ָ‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫וואטסעּפּפ איז‬ ‫ווייטאגליך צו זען‪ַ ,‬אז ַ‬ ‫ָ‬ ‫זעהט די גרויסע פיקטשער‪ ,‬איז‬ ‫מאטיש ַאפיליאירט מיט די וועב‪-‬‬ ‫אויטא ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאס ריקוועסטן‪ָ .‬אט די ָאּפציע איז‬ ‫מען ָ‬ ‫ריינגעכאּפט אין די היימישע ַגאס‪ ,‬און מחמת חסרון ידיעה מיינען‬ ‫ַ‬ ‫שטארק ַא‬‫ַ‬ ‫רלאנג‪ ,‬אינאיינעם מיט‬ ‫פא ַ‬ ‫ַגארד לעוועל‪ָ ,‬אבער קען אויך ווערן צוגעלייגט לויט'ן ַ‬ ‫רא‬‫ספא ַ‬‫ווא ַ‬ ‫כאּפנדיג ָ‬‫דאס איז ַא וואוילע אומשולדיגע עפפ‪ ,‬נישט ַ‬ ‫מענטשן ַאז ָ‬ ‫סיי וועלכע משומר פילטער לעוועל‪.‬‬ ‫באהיטן מיט ַא‬ ‫דאס צו ריכטיג ַ‬ ‫דאס איז‪ ,‬זייענדיג זייער שווער ָ‬ ‫ָאפענע לאך ָ‬ ‫וועב‪-‬גארד איז ב"ה ַא העכסט‬ ‫ַ‬ ‫וועב‪-‬גארד פיטשערס – ַאזוי ווי‬ ‫ַ‬ ‫איינצעלע‬ ‫שטארקע שמירה‪ ,‬און עס איז ממש אוממעגליך נישט נכשל צו ווערן מיט די‬ ‫ַ‬ ‫וואס משומר פארמאגט‪,‬‬ ‫סאמע שטרענגסטע ָ‬ ‫ּפראדוקט זייענדיג די ַ‬ ‫געלונגענע ָ‬ ‫סטאטוס'עס‪ ,‬און טשענעלס‪ ,‬ה"י‪.‬‬ ‫אומאיידעלע בילדער אויף די טשעט'ס‪ַ ,‬‬ ‫פארט נישט‬ ‫האבן ַא מהודר'דיגע פילטער‪ ,‬קענען זיך ָ‬ ‫וואס ווילן ָ‬ ‫סאך ָ‬ ‫און ַא ַ‬ ‫וואטסעּפּפ האט‬ ‫געווארן ערגער לעצטענס‪ ,‬ווען ַ‬ ‫ָ‬ ‫ובפרט איז די ריזיקע‬ ‫‪23‬‬ ‫א ביזנעסמאן גייט‬ ‫אריין אין זיין באנק‪,‬‬ ‫אין אימעיל‪ ,‬אין זיינע‬ ‫ביזנעס‪-‬סייטס‪ ,‬און קען‬ ‫דורכגיין דעם טאג אן‬ ‫קיין ראיה אסורה‪ ,‬א‬ ‫גראפיק‪-‬דעזיינער קען‬ ‫דאס כמעט נישט זאגן‬ ‫עס פונקט פאר א גראפיקער?‬ ‫קען דאך דיין קאסטומער דאס בעטן‬ ‫און טאקע פונקט ווי אינטערנעט קען מען נוצן‬ ‫ווייל א געווענליכער ביזנעסמאן קען אפשר‬ ‫פון ‪ ,AI‬וואס דארף מען אנקומען צו‬ ‫לצורך פרנסה מיט א גוטע פילטער במקום עבודה‪,‬‬ ‫דורכגיין א טאג און נישט טרעפן קיין‬ ‫מארקעטער‪/‬גרעפיקער?‬ ‫אקוראט אזוי איז מיט ‪ .AI‬אויב נוצט איינער ‪ AI‬אן‬ ‫פראבלעמאטישן בילד‪ .‬ער גייט אריין אין זיין באנק‪,‬‬ ‫דער ענטפער איז ווייל ‪ AI‬סערווירט דעם‬ ‫קיין פילטער‪ ,‬איז דאך שרעקליך צו וואס מ'קען‬ ‫אין אימעיל‪ ,‬אין זיינע ביזנעס‪-‬סייטס‪ ,‬און קען‬ ‫מענטש וואס בעט פון אים‪ ,‬און ווען דו בעטסט‬ ‫אנקומען‪ ,‬אבער ב"ה איך נוץ די פוינטפלאו‬ ‫דורכגיין דעם טאג אן קיין ראיה אסורה‪.‬‬ ‫אים עפעס וועט ער ענטפערן לויט דיין בקשה‪ ,‬און‬ ‫פלאטפארמע וואס האט גאר שטארקע גדרים‪ ,‬און‬ ‫א גראפיק‪-‬דעזיינער קען דאס כמעט נישט זאגן‪.‬‬ ‫ווען איך בעט עפעס וועט ער דאס ענטפערן לויט‬ ‫וועט נישט דורכלאזן קיין שום בילד אדער טעקסט‬ ‫ער סוירטשט בילדער כסדר; דאס איז נישט עפעס‬ ‫מיין בקשה וואס קומט פון א מארקעטינג‬ ‫וואס איז נישט אויסגעהאלטן‪ ,‬און דערפאר נוץ איך‬ ‫וואס ער טוט אמאל‪ ,‬דאס איז זיין פאך‪ .‬ממילא איז‬ ‫פערספעקטיוו‪ .‬איך קוק עס איבער‪ ,‬און איך‬ ‫דאס לצורך פרנסה במקום עבודה‪.‬‬ ‫ער אויסגעשטעלט אויפ׳ן שטערקסטן פארנעם‪.‬‬ ‫טראסט אים נישט בלינדערהייט‪ ,‬איך שטיי איבער‬ ‫ווען איינער האט א סעלפאן און רעדט אדער‬ ‫איי‪ ,‬וועט ער זאגן אז זיין פילטער האט א‬ ‫דעם און איך ארבעט עס איבער לויט וויאזוי איך‬ ‫טעקסט זיך מיט ‪ ,AI‬איז דאס פונקט ווי איינער‬ ‫פיקטשער‪-‬בלאק‪ .‬דער יסוד איז אבער אז די‬ ‫שפיר אלס מארקעטער אז דער מעסעדזש זאל גוט‬ ‫זאל האבן א סמארטפאון מיט אפענע אינטערנעט‪,‬‬ ‫זענען‬ ‫פיקטשער‪-‬בלאקס‬ ‫געווענליכע‬ ‫ארויסקומען‪.‬‬ ‫וואס דאן נוצט ער אינטערנעט אן קיין פילטער‪,‬‬ ‫אויטאמאטישע סיסטעמס — און א מאשין האט‬ ‫עס איז זיכער אז א קליינער ביזנעס‪-‬אייגנטימער‬ ‫שלא במקום עבודה‪ ,‬און שלא לצורך פרנסה‪ .‬און די‬ ‫לעכער‪.‬‬ ‫וואס דארף א פשוט'ע קליינע עד‪ ,‬און פלעגט ביז‬ ‫פראבלעמאטישע ‪ AI‬פון וואס מען רעדט וואס‬ ‫סיי א בילד וואס וואלט געדארפט זיין געבלאקט‬ ‫היינט מוזן גיין צו א גראפיקער‪ ,‬קען זיך היינט‬ ‫פארמאגט נישט קיין פילטער איז זיכער נישט קיין‬ ‫קען דורכפליען אינגאנצן‪ ,‬און סיי זענען די בילדער‬ ‫אמאל אליין אן עצה געבן‪ .‬פאר אים איז עי‪-‬איי א‬ ‫צוזאמענשטעל צו א געפילטערטע ‪ AI‬פלאטפארמע‬ ‫וואס ווערן יא געבלאקט אסאך מאל פארדעקט‬ ‫געוואלדיגע הילף‪.‬‬ ‫וואס איז גענצליך אפגעהיטן פון יעדן מכשול‪ ,‬והא‬ ‫למחצה‪ ,‬לשליש ולרביע‪ .‬מען זעט נאכאלץ דעם‬ ‫אבער ווען איינער דארף א ברענד‪ ,‬א קאמפיין‪ ,‬א‬ ‫ראי' אז דאס ווערט טאקע אדורכגעלאזט דורך‬ ‫געשטעל‪ ,‬אדער א חלק פונעם בילד‪.‬‬ ‫ריכטיגן מעסעדזש אין א פראפעסיאנעלן טאץ‪,‬‬ ‫נעטפרי…‬ ‫מה שאין כן ביי נעטפרי איז די שאלה נישט‬ ‫קומט ער צו א מענטש‪ .‬אפילו אויב דער‬ ‫וואס זאגסטו טאקע אויף די פרישע‬ ‫וויפיל פונעם בילד זאל מען אנפעינטן‪ .‬א מענטש‬ ‫פראפעסיאנעלער מענטש נוצט עי‪-‬איי‪ ,‬איז עס‬ ‫‪ AI‬עפאכע‪ ,‬טראכסטו נישט אז דאס גייט‬ ‫קוקט עס איבער‪ :‬אדער איז דער בילד אויסגעהאלטן‬ ‫דער מענטש וואס נוצט די מאשין — נישט די‬ ‫ארויסטראגן אלע גרעפיקער פון ביזנעס?‬ ‫און אינגאנצן אפן! אדער איז ער נישט אויסגעהאלטן‬ ‫מאשין וואס נוצט דעם מענטש‪.‬‬ ‫דער אמת איז‪ ,‬אז כאטש ‪ AI‬איז זייער קלוג‪ ,‬איז‬ ‫און אינגאנצן פארמאכט!‬ ‫ווייל עי‪-‬איי נעמט נישט איבער דעם מענטש‪,‬‬ ‫ער נאך אלס נישט קיין ערזאץ פאר דעם מח פון א‬ ‫און גראדע האט דאס פאר מיר אויך געהאט א‬ ‫ער 'העלפט' דעם מענטש‪ .‬ווען א ביזנעסמאן בעט‬ ‫מענטש‪ .‬איך קען אמאל זיין פארנומען א גאנצע‬ ‫פראקטישע מעלה‪ .‬מיט מיין פריערדיגן פילטער‬ ‫עי‪-‬איי הילף‪ ,‬העלפט עס אים לויט זיין מוח‪ .‬ווען‬ ‫שעה‪ ,‬ביז ער גיט מיר דעם בילד וואס איך האב אין‬ ‫האט די מאשין נישט געוואוסט דעם חילוק צווישן‬ ‫ער גייט צו א פראפעסיאנעלן מארקעטער‪ ,‬העלפט‬ ‫קאפ‪.‬‬ ‫א מאן‪ ,‬א פרוי‪ ,‬א קינד‪ ,‬אדער אפילו א חפץ מיט‬ ‫עי‪-‬איי דעם מארקעטער לויט דעם מארקעטער׳ס‬ ‫עס וועט אייביג דארפן זיין א מוח וואס ווייסט‬ ‫דער קאליר פון א מענטש הויט‪ .‬ער האט פארדעקט‬ ‫מוח‪.‬‬ ‫וואס צו בעטן‪ ,‬וועלכן רעזולטאט אויסצוקלויבן‪,‬‬ ‫מענער‪ ,‬קינדער‪ ,‬און אמאל אפילו האניג אדער א‬ ‫און צי דאס וואס די מאשין האט געמאכט איז גוט‪.‬‬ ‫לאמיר צוריקקומען צו דיין ענטפער‬ ‫בייזש‪-‬קאלירטע זאך‪ .‬היינט זענען אזעלכע‬ ‫פון פריער‪" :‬מיין שאלה איז וויאזוי קען א‬ ‫דאס זעלבע ביי טעקסט‪ .‬אפילו ווען עי‪-‬איי מאכט‬ ‫סיסטעמען שוין מער פארגעשריטן‪ ,‬אבער‬ ‫גראפיקער נישט האבן נעטפרי"‪ .‬יעדער איד‬ ‫א לאנגע ארטיקל‪ ,‬דארף א מענטש עס דורכגיין און‬ ‫דעמאלטס איז עס געווען זייער שטארק‪.‬‬ ‫דארף דאך זיין אפגעהיטן; פארוואס זאגסטו‬ ‫וויסן צי עס זאגט וואס עס דארף זאגן‪.‬‬ ‫ביי נעטפרי זענען די גוטע בילדער אינגאנצן‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪24‬‬ ‫ָאנגעהויבן לייגן געמיינע עד'ס אויף די 'סטאטוס' פיטשור‪ .‬עס טוט וויי צו זען‬ ‫בא ָזארגטע אידן רופן אונז ַאריין און בעטן זיך פאר א עצה וויאזוי מ'קען‬ ‫ווי ַ‬ ‫ַ‬ ‫וועב‪-‬גארד‬ ‫איינצעלע‬ ‫פארט זענען זיי נישט גרייט זיך‬ ‫בלאקירן די עדווערטייזמענטס‪ ,‬אבער ָ‬ ‫באנוץ‪.‬‬ ‫וואטסעּפּפ ַ‬ ‫ָאּפצורייסן פון ַ‬ ‫פיטשערס‪ַ :‬אזוי ווי וועב‪-‬‬ ‫פראנטן‪ ,‬ווי ַאזוי‬ ‫ראט אויף ַאזויפיל ָ‬ ‫מפליצירטע ַא ּפ ַא ַ‬ ‫קא ּ‬ ‫זא ָ‬ ‫אין ַא ַ‬ ‫גארד איז ב"ה ַא העכסט‬ ‫ַ‬ ‫טאקע ריכטיג משומר?‬‫פארזיכערט מען זיך ַאז ַאלעס איז ַ‬ ‫דאס ַא סּפעציעלע סייעתא דשמיא‪ָ ,‬אבער מצידנו טוען מיר‬ ‫פאדערט ָ‬ ‫ַ‬ ‫אודאי ָ‬ ‫ראדוקט זייענדיג‬ ‫געלונגענע ּפ ָ‬ ‫וואס גייט פאר‪ ,‬צו‬ ‫האלטן ָאפענע אויגן אויף ַאלעס ָ‬ ‫קסימאלסטע‪ ,‬מיר ַ‬ ‫ַ‬ ‫מא‬ ‫דאס ַ‬ ‫ָ‬ ‫פארזיכערן ַאז עס קומען נישט ַארויס קיין מכשולות‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫סאמע שטרענגסטע‬ ‫די ַ‬ ‫פארגעשריטן‪ ,‬און עס זענען כסדר‬ ‫לאגיע איז ַאזוי ָ‬ ‫טעכנא ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארט ַאזוי ווי די‬ ‫ָ‬ ‫וואס משומר פארמאגט‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫ּפאסירן ַא לאך‬ ‫מאל ַ‬‫דאס ַאז עס ָזאל ַא ָ‬ ‫מאכט ָ‬ ‫דא נייע ָאּפדעיט'ס און פיטשער'ס‪ַ ,‬‬ ‫אין די סיסטעם‪ ,‬איז ָאבער וויכטיג צו וויסן‪ַ ,‬אז מיר נעמען זייער ערענסט די‬ ‫ָ‬ ‫האבן ַא‬ ‫וואס ווילן ָ‬ ‫סאך ָ‬ ‫ַא ַ‬ ‫נקבאר פאר ַאלע‬ ‫דא ַ‬ ‫פאררעכטן תיכף ומיד‪ ,‬און מיר זענען ַ‬ ‫דאס צו ַ‬ ‫ַאלע לעכער‪ָ ,‬‬ ‫ּפאסט אויף סיי‬‫וואס נעמען זיך די מיה צו מודיע זיין‪ ,‬און אדרבה ווער עס ַ‬ ‫ָ‬ ‫מהודר'דיגע פילטער‪ ,‬קענען‬ ‫באצייטנס‬‫ּפראבלעם ָזאל אונז תיכף מודיע זיין צו קענען ַאוועקנעמען ַ‬ ‫וועלכע ָ‬ ‫צופ ַאסן מיט‬ ‫פארט נישט ּ‬ ‫זיך ָ‬ ‫די בור ברשות הרבים‪.‬‬ ‫הפרק אין משומר?‬ ‫שטארק עומד על ּ‬ ‫וואס איז יעצט ַ‬ ‫ָ‬ ‫דעטאלן דערפון‪ ,‬איז‬ ‫ַ‬ ‫ַאלע‬ ‫איר מיינט צו פרעגן 'עומדים' על הפרק‪ ,‬מיר זענען ַאצינד ַאקטיוו צו ארבעטן‬ ‫דא די ָא ּפציע צו ָאנשטעלן‬ ‫ָ‬ ‫אויף עטליכע גרעסערע פראיעקטן‪ ,‬און סּפעציעל ַארויפצוברענגען אונזער‬ ‫האפן‬ ‫הויכע‪-‬שטאּפלן אין יעדע הינזיכט‪ ,‬מיר ָ‬ ‫ַ‬ ‫קאסטומער‪-‬סערוויס צו פרישע‬ ‫ָ‬ ‫שטא ּפלן און‬ ‫ַ‬ ‫נאר געוויסע‬ ‫ַאז אין די ָנאנטע תקופה וועט שוין דער ציבור קענען זען די ּפירות פון אונזער‬ ‫רעוואניע אין דעם געביהט‪.‬‬ ‫הא ַ‬ ‫שווערע ָ‬ ‫ַ‬ ‫וועב‪-‬גארד‬ ‫פיטשער'ס פונעם‬ ‫וואס איז עומד בראש אין‬ ‫לארמירנדע נושאים ָ‬ ‫שטארק ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫איינער פון די‬ ‫זאל ַארבייטן‬ ‫דאס ָ‬ ‫פילטער ַאז ָ‬ ‫פארנומען‬‫האלט אונז ַ‬ ‫דאס ַ‬ ‫באגרייפן באמת נישט די‬ ‫משומר‪ ,‬איז די ברענעדיגע נושא פון ‪ָ ,AI‬‬ ‫וואס ָ‬ ‫סאך מענטש ַ‬ ‫וואס ַא ַ‬ ‫טראץ ָ‬ ‫דאס איז ָ‬ ‫ָאווער‪-‬טיים‪ָ ...‬‬ ‫לאן‪ַ ,‬א‬ ‫מיט סיי וועלכע ּפ ַ‬ ‫סכנה פון ‪ ,AI‬ווען איינער האט אן אומגעפילטערטע ‪ AI‬פלאטפארמע‪ ,‬אפילו‬ ‫אויב די איבריגע חלקים פונעם דעווייס זענען יא געפילטערט‪ ,‬עפנט עס‬ ‫שטייגער ווי שטרענגערע‬ ‫למעשה אויף דעם גאנצן אינטערנעט פאר אים‪ .‬מען קען באקומען אן ענטפער‬ ‫גוגל סוירטש‪ ,‬בלאקן ‪PDF‬‬ ‫אויף יעדע שאלה‪ ,‬און עס קען פראדוצירן גאר שמוציגע בילדער רחמנא ליצלן‪.‬‬ ‫ב"ה משומר האט א גוטע אויסוועג וואס ערמעגליכט פאר אונזערע‬ ‫נאך‬‫פיילס‪ ,‬און ָ‬ ‫קאסטומערס צו נוצן א געפילטערטע ‪ ,AI‬וואס געבט זיי די מעגליכקייט צו‬ ‫האבן דעם פולן נוצן פון די וויכטיגע טולס פאר זייער צורך אן קיין שום‬ ‫מכשולות‪.‬‬ ‫עפעס אויפ'ן אויבערפלאך וואס איז לעצטענס געווען די געשפרעך‬ ‫ּ‬ ‫ביי די משומר שטאב?‬ ‫האבן געהערט פון ַא‬‫וואס מיר ָ‬ ‫פארציילן ַא סטעיטמענט ָ‬ ‫עס איז ווערד צו ַ‬ ‫מאל איז ַאריינגעקומען צו אונז אין ָאפיס ַא‬ ‫איד ביים לייגן זיין פילטער‪ַ ,‬א ָ‬ ‫באקומען‪.‬‬ ‫וואס זיי ַ‬ ‫ּפראדוקט ָ‬‫קאליבער ָ‬ ‫מיט'ן הויכן ַ‬ ‫יונגערמאן ַאז ער וויל ַארויפלייגן ַא פילטער אויף זיין דעווייס‪ ,‬זיין לבוש און‬ ‫ַ‬ ‫קאסטומער‪,‬‬‫טאּפ סערוויס פאר יעדע ָ‬ ‫שטארק צו געבן ַ‬ ‫און מיר ַארבייטן זייער ַ‬ ‫האט ַארויסגערופן ַא היבשע חידוש ַאז ער וויל בכלל לייגן ַא פילטער‪,‬‬ ‫באנעמונג ָ‬ ‫ַ‬ ‫לעּפטאּפ ָאדער ַא ריזיגע ביזנעס פון‬ ‫ַ‬ ‫האט ַאן איינצעלע‬ ‫ָאּפגעזען צו ער ָ‬ ‫אינסטאלירן דעם פילטער האבן מיר אים איידעלערהייט מסביר געווען אז‬ ‫ָ‬ ‫ָנאכ'ן‬ ‫קאמּפיוטער'ס‪ ,‬און יעדע פידבעק ווערט גענומען צום העכסטן‬ ‫הונדערטער ָ‬ ‫פון יעצט און ווייטער גייט ער נישט קענען נוצן די פארשידענע‬ ‫שטאּפל ווי מיר שטייען כהיום יום‪,‬‬ ‫רדאנקן די הויכע ַ‬ ‫פא ַ‬ ‫דאס איז צו ַ‬ ‫שטאּפל‪ ,‬און ָ‬ ‫ַ‬ ‫געמאכט ַא‬ ‫ַ‬ ‫אומאויסגעהאלטענע זאכן‪ ,‬האט ער אויף דעם זיך אנגערופן און‬ ‫און דער אייבערשטער זאל העלפן אויף ווייטער מיט הצלחה און סייעתא‬ ‫פאר די אויגן‪" :‬יא‪ ,‬עס איז שווער צו זיין‬ ‫לעמאל ַ‬ ‫וואס שטייט מיר ַא ָ‬ ‫סטעיטמענט ָ‬ ‫דשמיא‪.‬‬ ‫א איד‪ .‬אבער‪ ,‬עס איז נאך שווערער צו זיין א גוי"‪ .‬און ער האט געגעבן אזא בלינק‬ ‫האבן‬‫וואס מיר ָ‬ ‫רמאציע ָ‬‫אינפא ַ‬ ‫ָ‬ ‫יותר ממה שקראתי לפניכם כתוב כאן‪ ,‬די ַאלע‬ ‫מיט די אויגן צו זאגן ווי פרייליך ער איז אז ער איז פטור געווארן פון די אלע‬ ‫ראם‬‫שּפיץ‪-‬גאּפל‪ ,‬ווי ַאזוי מ'קען אין ַ‬ ‫ָ‬ ‫דא אויסגעשמועסט איז ַאלעס נאר אויפ'ן‬ ‫ָ‬ ‫אומגעוואונטשענע עפפס‪ ,‬קאמענטארן זענען איבריג‪.‬‬ ‫שטאּפלען‪ָ ,‬אבער אין‬ ‫בארימטע פילטער ַארויפגיין פרישע העכערע ַ‬ ‫פון אונזער ַ‬ ‫סאך מער פון דעם‪ ,‬און אדרבה רופט ַאריין‬ ‫פאקט שטעלט משומר פאר ָנאך ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫פאר'ן ציבור?‬ ‫וואס איז אייער מעסעדזש ַ‬ ‫צום שלוס ָ‬ ‫באשלוס ווערט‬ ‫ּפאליסיס‪ ,‬יעדע ַ‬ ‫שטארק אויף ַאלע ַ‬ ‫ַ‬ ‫משומר שטייט זייער‬ ‫וואס איז אייך‬ ‫דעטאלן ָ‬ ‫ַ‬ ‫קוראטע‬ ‫שטאב און מיר וועלן אייך געבן מער ַא ַ‬ ‫אונזער ַ‬ ‫מאס אחריות‪ָ ,‬נאכ'ן זיך ַאדורכרעדן בכובד ראש מיט‬ ‫געפאסט מיט די העכסטע ָ‬ ‫ַ‬ ‫נוגע‪.‬‬ ‫טאקע די‬ ‫דאס איז ַ‬ ‫פארזיכערן ַאז ָ‬ ‫די רבנים וועלכע שטייען בראש פון משומר‪ ,‬צו ַ‬ ‫רמאציע‪ ,‬און הצלחה אין די‬ ‫אינפא ַ‬ ‫ָ‬ ‫גאר ווערדפולע‬ ‫יישר כח פאר די ָ‬ ‫נדארט‪ ,‬און‬ ‫סטא ַ‬ ‫יונגערמאן לויט'ן בעסטן ַ‬ ‫ַ‬ ‫פאר ַאן היימישער‬ ‫ריכטיגע פילטער ַ‬ ‫עבודת הקודש!‬ ‫אין די זעלבע צייט זאלן אונזערע צענדליגער טויזנטער קליענטן זיין צופרידן‬ ‫‪25‬‬ ‫מיר בעטן יעדן טאג "ואל תביאנו לא‬ ‫לידי נסיון"‪ .‬וויאזוי קען איך מיך בידים‬ ‫צוזעצן יעדן טאג צו א קאמפיוטער‬ ‫וואס שטעלט מיך אויס צו נסיונות‪,‬‬ ‫נאכדעם וואס איך האב געזען קלאר‬ ‫אז עס איז דא א מהלך וואס היט‬ ‫מיך אפ גענצליך און מ'קען געהעריג‬ ‫לעבן דערמיט?‬ ‫וויל‪ ,‬קען איך עס אין איין רגע אראפנעמען‪ ...‬עס‬ ‫אפן‪ .‬אין א געוויסן זין איז דאס פאר א גראפיקער‬ ‫איז א גדר וואס ליגט אין מיינע אייגענע הענט‪.‬‬ ‫גרינגער‪ ,‬ווייל איך קען רואיג ארבעטן מיט דעם‬ ‫די רגע וואס איך האב געזען אז עס איז דא א‬ ‫בילד‪ ,‬נישט מיט א פעידזש וואס די מאשין האט‬ ‫פילטער וואס האט א שלימות‪ ,‬האב איך מער נישט‬ ‫האלב פארשמירט‪.‬‬ ‫געהאט קיין אמת׳ן תירוץ צוריקצוגיין צו מיין‬ ‫הייסט דו האסט גאר געטראפן מעלות‪ ,‬אין‬ ‫פאריגע פילטער‪.‬‬ ‫פראקטישן חלק‪ ,‬אז נעטפרי איז בעסער פאר‬ ‫איין זאך יא‪ ,‬מ'האט מיר אנגעשראקן אז עס‬ ‫א גראפיקער‪.‬‬ ‫וועט זיין צייטן וואס איך וועל ממש נישט האבן‬ ‫קיין ברירה און מוזן אראפנעמען נעטפרי‪ ,‬האב איך‬ ‫ווען האסטו אליין צום ערשטן מאל געזען‬ ‫געלאזט איין קאמפיוטער מיט משומר‪ ,‬כדי אז אויב‬ ‫נעטפרי פון דער נאנט?‬ ‫מאכט זיך עפעס וואס איך האב נישט קיין ברירה‬ ‫עס זענען געקומען צו מיר א גרופע יונגעלייט‬ ‫זאל איך דאס קענען נוצן‪ ,‬און צומאל אויב איך בין‬ ‫וואס האבן געוואלט מאכן אן אויפקלערונגס‪-‬‬ ‫ממש סטאק מיט עפעס קען איך זיך באנוצן מיט‬ ‫בראשור פאר נעטפרי‪ .‬כדי צו קענען שרייבן און‬ ‫יענעם קאמפיוטער‪ ,‬אבער עס איז זעלטן וואס איך‬ ‫דעזיינען דעם בראשור האב איך זיך געדארפט‬ ‫דארף טאקע צוקומען דערצו‪ ,‬מיין טאג טעגליכע‬ ‫אריינלייגן אינעם ענין צו פארשטיין וואס נעטפרי‬ ‫ארבעט פארלאנגט דאס נישט‪.‬‬ ‫איז‪ .‬זיי האבן מיר געוויזן דעם פילטער און מסביר‬ ‫געווען וויאזוי עס ארבעט‪.‬‬ ‫דו זאגסט אז נעטפרי האט 'שלימות'‪.‬‬ ‫איינמאל איך האב געזען וויאזוי עס ארבעט‪,‬‬ ‫אבער לאמיר הערן וועגן דיין ארבעט‪ ,‬האסטו‬ ‫האב איך זיך מער נישט געקענט צוריקזעצן צו מיין‬ ‫פון ערשטן טאג קיינמאל נישט געהאט קיין‬ ‫אלטן פילטער‪.‬‬ ‫שוועריגקייט?‬ ‫עס זענען פארהאן תקופות וואס עס ארבעט‬ ‫דו האסט עס אויפגענומען ווי א‬ ‫ממש געפערליך שטייט‪ .‬אבער איך מיין אז לעצטנס‬ ‫מארקעטינג‪-‬קאסטומער‪ ,‬און אינמיטן די‬ ‫האט זיך דאס שוין געמאכט ווייניגער‪ ,‬און שוין א‬ ‫ארבעט ביסטו אליין געווארן א באנוצער?‬ ‫לאנגע צייט וואס עס ארבעט גאנץ פיין‪.‬‬ ‫יא‪ .‬פשוט אלס א איד וואס דארף היטן תורה‬ ‫מיט די בילדער האב איך נישט געהאט אן עכטן‬ ‫ומצוות‪.‬‬ ‫טשעלענדזש‪ ,‬צוליב דעם וואס מיר האבן‬ ‫מיר בעטן יעדן טאג "ואל תביאנו לא לידי‬ ‫אויסגעשמועסט‪ .‬איינמאל א בילד איז אפן איז ער‬ ‫נסיון"‪ .‬וויאזוי קען איך מיך בידים צוזעצן יעדן טאג‬ ‫מסודר פאר יעדן‪ ,‬און עס איז שוין דא א ריזיגער‬ ‫צו א קאמפיוטער וואס שטעלט מיך אויס צו‬ ‫אוצר פון דורכגעקוקטע בילדער‪.‬‬ ‫נסיונות‪ ,‬נאכדעם וואס איך האב געזען קלאר אז‬ ‫דער אמת׳ער נייער טשעלענדזש איז געקומען‬ ‫עס איז דא א מהלך וואס היט מיך אפ גענצליך און‬ ‫אין דער לעצטער תקופה — מיט עי‪-‬איי‪.‬‬ ‫מ'קען געהעריג לעבן דערמיט?‬ ‫'עדאובי'‪ ,‬די קאמפאני וועמענס פראגראמען‬ ‫ביז דעמאלטס האב איך פרובירט צו מאכן‬ ‫דעזיינערס נוצן‪ ,‬האט אריינגעברענגט געוואלדיגע‬ ‫פארשידענע גדרים‪ .‬אויף א בילדער‪-‬סייט קען מען‬ ‫עי‪-‬איי פיטשערס אין פאטאשאפ‪ ,‬אילוסטרעיטאר‬ ‫אנשטעלן אז מענטשן זאלן נישט ארויפקומען‪.‬‬ ‫און אינדעזיין‪ .‬וואס מאכן פיל גרינגער זיך צו שפילן‬ ‫אבער ברצותו מקצר וברצותו מרחיב — אויב איך‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪26‬‬ ‫ש מ ֹר ְו ַל ֲע ש ׂוֹ ת ְו ְל ַק ֵ ּי ם‬ ‫ִל ְ ׁ‬ ‫מיט בילדער‪ ,‬צולייגן‪ ,‬אראפנעמען‪ ,‬אויסברייטערן‬ ‫טעג‬ ‫און טוישן‪.‬‬ ‫נעטפרי קען אבער נישט געהעריג פילטערן‬ ‫וואס איך טו אינעווייניג אין די פראגראמען‪ .‬און‬ ‫וויבאלד זייער ערשטער פראטאקאל איז אז א זאך‬ ‫פילטער‬ ‫וואס קען נישט ווערן געפילטערט קען נישט זיין‬ ‫אפן‪ ,‬זענען אלע די פיטשערס געבלאקט‪.‬‬ ‫נעטפרי זאגט נישט‪" :‬יעדער גראפיקער נוצט‬ ‫עס‪ ,‬ממילא האבן מיר נישט קיין ברירה"‪ .‬ביי זיי‬ ‫אויב עס איז א לאך וואס זיי קענען נישט‬ ‫פארזיכערן‪ ,‬ווערט עס פארמאכט ביז מען טרעפט‬ ‫א לעזונג!‬ ‫נו‪ ,‬דו ווייסט אז די נייע פיטשערס קענען‬ ‫שמועס מיט מוה"ר ברוך‬ ‫דיר שפארן צייט‪ ,‬און נעטפרי לאזט זיי נישט‬ ‫יודא כהנא הי"ו‬ ‫אפן‪ .‬איז דיר קיינמאל נישט געקומען א‬ ‫מחשבה‪ ,‬אפשר גיי איך צוריק צו די אנדערע‬ ‫פילטער?‬ ‫איך האב דא דארט געהאט אזא מחשבה‪ ,‬אבער‬ ‫למעשה בין איך שוין געווארן "געספוילט" מיט א‬ ‫פילטער וואס ארבעט מיט זערא טאלעראנץ‬ ‫יאר‪ ,‬מיר ווילן הערן איבער וועלכע דרגא פילטערס איר פארמאגט‪ ,‬אבער‬‫ַא גוט ָ‬ ‫מכשולות‪ .‬איך קען אויפשטיין פון קאמפיוטער סוף‬ ‫פארדעם לאמיר הערן‪ ,‬וואס זענען די ּפעולות פון 'טעג'?‬ ‫טאג און וויסן אז איך האב זיך נישט געדארפט‬ ‫לאגיע‪ ,‬מיר‬ ‫טעכנא ָ‬ ‫ָ‬ ‫'טעג' איז די פיאנער פון כלל ישראל'ס מערכת הקודש ַאקעגן די פגעי‬ ‫באגעגענען מיט קיין איין ראיה אסורה! וויאזוי זאל‬ ‫וועלט‪-‬קאנטינענטן‪ ,‬אין יעדע מקום ווי עס איז‬ ‫ָ‬ ‫האבן היינט זעכציג אפיסעס אויף אלע פינף‬ ‫ָ‬ ‫איך דאס איבערלאזן?!‬ ‫דא א הייפעלע אידן שומרי תורה ומצוות איז ב"ה דא א טעג אפיס‪.‬‬ ‫די שאלה איז נישט צי די אנדערע פיטשערס‬ ‫טעג שטעלט צו יעוץ והדרכה אלעס אנבאלאנגט טעכנאלאגיע‪ ,‬און אין די לעצטערע‬ ‫זענען געשמאק — זיי זענען געשמאק‪ ,‬און אפי'‬ ‫יארן איז שטארק אויסגעברייטערט געווארן אונזערע אקטיוויטעטן אויך די חלק הלמעשה‬ ‫וויכטיג‪ .‬די שאלה איז‪ :‬וואס קומט ביי מיר ערשט!‬ ‫פון ארויפלייגן פילטערס‪ ,‬און זיכער מאכן אז דער מענטש האט די בעסטע סעטינגס אויף‬ ‫פרנסה קומט פונעם אייבערשטן‪ .‬איך דארף טון‬ ‫זיין קאמפיוטער‪.‬‬ ‫מיין השתדלות‪ ,‬און דער אייבערשטער וועט מיר‬ ‫באנוצט דורך 'טעג'?‬ ‫וועלכע פילטערס ווערט ַ‬ ‫צושטעלן וואס איך דארף‪.‬‬ ‫מיר לייגן היינט ארויף אויף קאמפיוטערס און סמארט דעווייסעס די פאלגנדע פילטערס‪:‬‬ ‫איי‪ ,‬וועסטו זאגן אז אפשר בין איך טאקע מער‬ ‫‪ Techloq Gentech, Netspark, MB Smart‬און ‪ ,NetFree‬געוואנדן יעדער איינער לויט‬ ‫נישט געהעריג אין ביזנעס‪...‬‬ ‫זיין ספעציפישע געברויך‪.‬‬ ‫ברוך השם‪ ,‬איך האב קאסטומערס‪ ,‬איך בין‬ ‫פאונס זענען דא נאך פינף פארשידענע סארט פילטערס‪ ,‬און עס ווענדט‬ ‫אויף בעיסיק ָ‬ ‫פארנומען‪ ,‬און דער אויבערשטער האט געטראפן א‬ ‫זיך לויט וועלכע סארט טעלעפאן מען האט‪.‬‬ ‫מהלך וויאזוי מיר צו אונטערשיקן פרנסה אפי' אן‬ ‫אין צוגאב צו די פילטערס העלפט ‪ TAG‬אויך מיט די הארדווער — דאס הייסט עפענען‬ ‫די אדאובי ‪ AI‬מעגליכקייטן…‬ ‫גרויסע סקרינס‪ ,‬פיקטשער סקרינס‪ ,‬קעמרעס‪ ,‬סענסערס און ספיקערס‪ ,‬צו ארויסנעמען די‬ ‫לאמיר זיך צוריקכאפן צו נאך א נקודה‬ ‫ווייפיי‪ ,‬ראדיא‪ ,‬ווידיא‪ ,‬אלעס געוואנדן לויט די באדערפענישן פון יעדן איינעם‪.‬‬ ‫וואס דו האסט פריער דערמאנט‪ :‬נעטפרי‬ ‫פארוואס זאל א מענטש גיין צו טעג אויב ער קען אליינס ארויפלייגן די‬ ‫פילטערט נישט בלויז בילדער‪ ,‬נאר אויך‬ ‫פילטער?‬ ‫טעקסט‪ .‬וויאזוי ארבעט דאס למעשה?‬ ‫ּפונקט ווי קיינער וועט זיך נישט קויפן זיין טייערע שטריימל מיטן באשטעלן אויפן‬ ‫ביי א געווענליכן פילטער קען א וועבסייט זיין‬ ‫האט די ָנאמען שטריימל‪ָ ,‬נאר ער וויל‬ ‫וואס ָ‬‫דארף נישט אבי עּפעס ָ‬ ‫טעלפאון‪ ,‬ווייל ער ַ‬ ‫געבלאקט‪ ,‬אבער ווען דו סוירטשסט זעסטו אינעם‬ ‫דאס‬ ‫קאליר‪ ,‬און זיין געברויך‪ָ .‬‬ ‫צוגעּפאסט לויט אים‪ ,‬זיין סייז‪ ,‬זיין ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואס איז‬ ‫טאקע ַא ָזאנס ָ‬ ‫ַ‬ ‫"מפתח" פונעם סוירטש‪-‬רעזולטאט דעם טיטל‬ ‫סאך כלליות'דיגע‬ ‫דא ַא ַ‬ ‫זעלבע איז מיט פילטער'ס‪ ,‬אין די ַאלגעמיינע פילטער‪-‬וועלט איז ָ‬ ‫און א שטיקל טעקסט פונעם פארמאכטן סייט‪ .‬דו‬ ‫קאסטומער‪,‬‬ ‫פילטער'ס ָאבער עס איז ווייט נישט אויסגעשטעלט פאר די געברויך פונעם ָ‬ ‫קענסט נישט אריינגיין‪ ,‬אבער דו קענסט שוין‬ ‫צוּפאסן צום פילטער‪.‬‬ ‫קאסטומער דארף זיך ַ‬ ‫נאר דער ָ‬ ‫ליינען וואס דארט שטייט‪ .‬און אמאל קען אינעם‬ ‫וואס‬ ‫דארף ער די סערוויס פון ַא איד מיט הארץ ָ‬ ‫דערפאר ווען ַא איד דארף ַא פילטער ַ‬ ‫קליינעם אויסצוג זיין זייער נישט‪-‬‬ ‫האבן ַא פילטער‪ ,‬און ער קען אים ריכטיג‬ ‫רוואס ַא איד דארף ָ‬‫פא ָ‬‫פארשטייט ַ‬ ‫ווייסט און ַ‬ ‫אויסגעהאלטענער טעקסט‪ ,‬סיי פון אחרי לבבכם‬ ‫טעקשאן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ּפרא‬ ‫באגלייט מיט די ריכטיגע סעטינגס און ָ‬ ‫צוּפאסן די פילטער לויט זיין דרגא‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫און סיי פון אחרי עיניכם‪.‬‬ ‫נדארט‪ ,‬וואס שוואכער‬ ‫מינימום‪-‬סטא ַ‬ ‫ַ‬ ‫די מציאות כהיום איז‪ ,‬אז רוב פילטערס האבן א‬ ‫ביי נעטפרי איז דא א סיסטעם וואס טוט‬ ‫ווי דעם פארשטייט אפילו א גוי אז עס איז נישט אויסגעהאלטן‪ ,‬אבער מ'זעהט עין בעין‬ ‫צודעקן דעם פראבלעמאטישן פאראגראף זעלבסט‪,‬‬ ‫סאמע בעסטע פילטער‪-‬אפציעס‬ ‫האבן די ַ‬ ‫דעם ישראל קדושים‪ ,‬ווי אידן קלויבן אויס צו ָ‬ ‫נישט קיין חילוק צי עס איז אינעם סוירטש‪-‬‬ ‫אויף זייערע דעווייסעס‪.‬‬ ‫רעזולטאט אדער אינעווייניג אין א וועבסייט‪.‬‬ ‫וואס ווייניגער ַזאכן‬ ‫מּפאני זוכט ַאז ָ‬ ‫קא ַ‬‫וואס די גרויסע פילטערינג ָ‬ ‫דאס איז אויסער דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫לאמיר זאגן א לאנגער ארטיקל רעדט איבער א‬ ‫נוצליכן ענין‪ ,‬און אינמיטן איז דא איין שמוציגער‬ ‫פאראגראף‪ .‬ביי אן אנדערן פילטער זענען דא צוויי‬ ‫‪27‬‬ ‫א מענטש וואס האט נישט‬ ‫ברירות‪ :‬אדער לאזט מען דעם גאנצן סייט אפן‪,‬‬ ‫מיט יענעם פאראגראף‪ ,‬אדער בלאקט מען דעם‬ ‫וואס צו טון מיט די צייט און‬ ‫גאנצן סייט‪ .‬נעטפרי קען לאזן דעם גוטן אינהאלט‬ ‫אפן און צודעקן פונקט דעם פאראגראף‪.‬‬ ‫זעצט זיך צו אינטערנעט‪,‬‬ ‫אין א געוויסן זין געבט דאס נעטפרי די‬ ‫מעגליכקייט צו עפענען מער נוצליכע וועבסייטס‪,‬‬ ‫אפילו מיט נעטפרי‪ ,‬איז אין‬ ‫ווייל מען דארף נישט פארמאכן דעם גאנצן סייט‬ ‫צוליב איין שטיקל טעקסט‪.‬‬ ‫מענטש א גרויסן לאך‪ .‬ער עפנט‬ ‫וואס טוט זיך מיט אימעיל? א‬ ‫באקומט דאך פראמאשען‪-‬אימעילס פון‬ ‫זיך צו א וועלט וואס ער‬ ‫קאמפאניס‪ ,‬מיט בילדער און טעקסט‪ .‬וואס‬ ‫טוט נעטפרי דערמיט?‬ ‫וואלט קיינמאל דאס נישט‬ ‫מאסן‪-‬פראמאשען‪-‬אימעילס דורך קאמפאניס‬ ‫ווערן באהאנדלט אזוי ווי א וועבסייט‪ .‬דער‬ ‫אינהאלט און די בילדער ווערן געפילטערט‪ .‬א‬ ‫אריינגענומען אין שטוב‬ ‫נישט‪-‬אויסגעהאלטענער בילד ווערט געבלאקט‪,‬‬ ‫און פראבלעמאטישער טעקסט ווערט צוגעדעקט‪.‬‬ ‫א פריוואטע אימעיל וואס איינער שיקט דיר‬ ‫פערזענליך ווערט ביי דיפאלט נישט דורכגעליינט‬ ‫דורך נעטפרי‪ ,‬הגם עס זענען דא אפציעס פאר א‬ ‫מענטש וואס וויל אויך דארט דעם זעלבן נעטפרי‬ ‫וואס מען שטעלט סתם אזוי אריין אין א שטוב‪.‬‬ ‫סיסטעם‪ .‬אבער פראמאשען אימעילס ארבעט יא‬ ‫נאר וואס דען? דא קומט אריין צורך פרנסה‪ .‬ביי‬ ‫ווי א סייט‪.‬‬ ‫כינוס כלל ישראל האט מען אוועקגעשטעלט די‬ ‫הלכה וואס איז נתקבל געווארן בכל תפוצות‬ ‫ר' שלמה יואל‪ ,‬מיר האבן דערהערט דעם‬ ‫ישראל אז די וועלט איז אויסגעשטעלט אז מען‬ ‫נקודה‪ ,‬און געוואויר געווארן חידושים‪,‬‬ ‫דארף נוצן אינטערנעט פאר ביזנעס — קען מען‬ ‫וויאזוי א גראפיק‪-‬דעזיינער זאגט אפן און‬ ‫דייטליך‪" ,‬נעטפרי" שטערט נישט מיין‬ ‫דאס נאר נוצן מיט א פילטער וואס היט אפ פון‬ ‫ארבעט!‬ ‫מכשולות‪ ,‬אין די ארבעטס פלאץ‪ .‬וואס אצינד מיט‬ ‫נעטפרי‪ ,‬איז דאס דער איינציגסטער פילטער וואס‬ ‫לאמיר יעצט פרעגן אזוי‪ .‬לויט דעם אז‬ ‫מ'קען זאגן הונדערט פראצענט דאס האט נישט‬ ‫נעטפרי איז א שלימות נישט דורכצולאזן‬ ‫קיין מכשולות פון איסורים חמורים‪.‬‬ ‫ראיות אסורות וכדו'‪ ,‬קען מען יעצט זאגן‬ ‫אבער א מענטש וואס האט נישט וואס צו טון‬ ‫אז יעדער מעג האבן אינטערנעט‪ ,‬עס איז‬ ‫געווארן א לכתחילה?‬ ‫מיט די צייט און זעצט זיך צו אינטערנעט‪ ,‬אפילו‬ ‫זיכער נישט‪.‬‬ ‫מיט נעטפרי‪ ,‬איז אין א גרויסן לאך‪ .‬ער עפנט זיך צו‬ ‫אויב דו קוקסט אן נעטפרי קעגן אנדערע‬ ‫א וועלט וואס ער וואלט קיינמאל דאס נישט‬ ‫פילטערס‪ ,‬איז עס א שלימות אינעם חלק פון‬ ‫אריינגענומען אין שטוב ווען דאס איז אויף א‬ ‫פילטערינג‪ .‬אבער אויב דו קוקסט אן אינטערנעט‬ ‫מאגאזין‪.‬‬ ‫— אפילו מיט נעטפרי — קעגן דער תקופה 'בעפאר‬ ‫ווען א מענטש זיצט דארט צו ארבעטן‪ ,‬איז ער‬ ‫אינטערנעט'‪ ,‬איז עס א גרויסע בדיעבד‪.‬‬ ‫אנדערש געווייערט‪ .‬ער טוט יעצט זיין פרנסה‪ ,‬ער‬ ‫לאמיר זיך נאר פארשטעלן אז אין דער צייט‬ ‫האט א פראיעקט‪ ,‬ער דארף עפעס פארטיגן‪.‬‬ ‫ווען אינטערנעט איז צום ערשטן מאל‬ ‫אויב ווען ער זיצט ביים קאמפיוטער פאר‬ ‫אריינגעקומען אין דער וועלט‪ ,‬וואלט דער‬ ‫ביזנעס זאגסטו אז זיין מוח איז פארנומען‬ ‫איינציגער אינטערנעט געווען מיט נעטפרי‪ .‬וואלט‬ ‫מיט ארבעט‪ ,‬דאן פארוואס דארף ער‬ ‫מען דען געזאגט אז עס איז גארנישט? מען וואלט‬ ‫דעמאלט בכלל א פילטער?‬ ‫מרעיש עולמות געווען! מען וואלט געזאגט אז‬ ‫ווייל אן א פילטער זענען די מכשולות שוין‬ ‫אינטערנעט איז פונקט ווי א גוי'אישע לייברערי…‬ ‫דארט! ער דארף זיי נישט זוכן; זיי ווארטן אויף אים‬ ‫און דאס איז עס טאקע‪.‬‬ ‫און קומען אים אריין אין פנים‪ .‬ער זיצט אליין אין‬ ‫א מענטש ווערט געעפנט צו אינפארמאציע פון‬ ‫אן אפיס‪ ,‬א גאנצן טאג‪ ,‬און דער לאך איז אפן‪.‬‬ ‫דער גאנצער וועלט‪ .‬אפילו ווען דער טעקסט איז‬ ‫ווען ער איז פארנומען מיט ארבעט‪ ,‬דעמאלט‬ ‫נישט קיין דברים אסורים‪ ,‬קומט עס פון די‬ ‫העלפט דער גוטער פילטער אז דער איד וואס מוז‬ ‫אלגעמיינע גוי'אישע גאס‪ .‬א מענטש קען זיצן און‬ ‫עס נוצן פאר פרנסה זאל נישט אנקומען צו קיין‬ ‫ליינען און סוירטשן זאכן וואס ער דארף בכלל‬ ‫מכשולות‪.‬‬ ‫נישט וויסן‪.‬‬ ‫און אויך מיט נעטפרי בלייבט דער מענטש‬ ‫דעריבער איז אינטערנעט אפילו מיט נעטפרי‬ ‫אחראי‪ .‬ווען ער האט געענדיגט זיין ארבעט און‬ ‫נישט קיין לכתחילה‪ ,‬און זיכער נישט קיין זאך‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪28‬‬ ‫דארפן ָאנקומען צו ַא עכטע מענטש צו טוישן ַא סעטינג‪ ,‬דעריבער וועט ער‬ ‫זאלן ַ‬ ‫שמוץ‪-‬אריבער‪ַ ,‬אז ַזאכן זאלן‬ ‫ַ‬ ‫טעגאריעס גענוג ברייט מיט ַא‬ ‫קא ָ‬ ‫ַאהערשטעלן די ַ‬ ‫טעגאריעס ָ‬ ‫וואס‬ ‫ָ‬ ‫ַ‬ ‫קא‬ ‫מאטיש‪ ,‬אזוי אויך ווען איינער דארף האבן אפן א געוויסע‬ ‫אויטא ַ‬ ‫ָ‬ ‫פארן ווי מער‬ ‫חלק פון א וועבזייטל וכדו' גייען זיי זיך נישט ארומשפילן מיט עפענען געוויסע‬ ‫ָ‬ ‫מ'קען נישט בעטן צו‬ ‫חלקים‪ ,‬נאר זיי גייען עפענען די גאנצע זייטל אפילו די חלקים וואס די מענטש‬ ‫וויל האבן פארמאכט‪.‬‬ ‫עפענען‪ :‬אזוי אויך קען‬ ‫וואס ער‬ ‫באקומען ָ‬ ‫קאסטומער זאל ַ‬ ‫ּפריאריטעט ַאז דער ָ‬ ‫האט די ַ‬ ‫משא"כ 'טעג' ָ‬ ‫דאס רעכנט ַאריין קאסטעמייזן‬ ‫וואס ָ‬ ‫דארף און די איבעריגע זאל זיין פארמאכט‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫מען זיך ארומשפילן‬ ‫באגלייטן שּפעטער ווען‬ ‫די סעטינגס פאר די ספעסיפישע מענטש‪ ,‬און אזוי אויך ַ‬ ‫מיט די ריקוועסטס‪,‬‬ ‫האט סיי וועלכע אישו מיט'ן פילטער‪.‬‬ ‫עס איז וויכטיג צו באמערקן אז יעדע טעג לאקאציע ארבעט לויט זייערע‬ ‫ַא מענטש ָ‬ ‫אז געוויסע נושאים‪/‬‬ ‫לאקאלע רבנים און שטעלן אוועק זייערע אייגענע פאליסיס‪ ,‬דעריבער איז גאר‬ ‫וויכטיג צו גיין צו די לאקאציע וואס פארשטייט די געברויכן פון די היימישע‬ ‫קאטעגאריעס זאל‬ ‫אידן‪.‬‬ ‫מען בכלל נישט קענען‬ ‫הויפט‪-‬חילוק פון א גוי'אישע פילטער צו א אידישע‬ ‫וואס איז די ּ‬ ‫ָ‬ ‫פילטער?‬ ‫ריקוועסטן‪ ,‬אדער‬ ‫די וועג וויאזוי א פילטער ארבעט איז אז ער טיילט איין די אינטערנעט אין‬ ‫אז א צווייטער זאל‬ ‫קאטעגאריעס‪ ,‬און מען שטעלט אן וועלכע קאטעגאריע זאל זיין אפן און וועלכע‬ ‫זאל זיין פארמאכט‪.‬‬ ‫קענען מיטהאלטן יעדע‬ ‫יעצט ביי די גוי'אישע פילטער איז יעדער קאטעגאריע אויסגעמישט פון‬ ‫אידישע זאכן מיט גוי'אישע זאכן צוגלייך‪ ,‬ווי למשל רעליגיע‪ ,‬אויב איינער‬ ‫ריקוועסט‬ ‫פארקויפט ספרי קודש ‪-‬וואס באלאנגט אינטער די רעליגיע קאטעגאריע‪ -‬וועט‬ ‫די גאנצע רעליגיע קאטעגאריע זיין אפן‪ ,‬און עס האט אויך אלע גוי'אישע‬ ‫רעליגיעס וואס איז כמובן פיל מיט געפערליכע זאכן‪ .‬משא"כ ַא אידישע פילטער‬ ‫וואס ַא איד‬ ‫פארשטייט די געברויך צו ָ‬ ‫וואס ַ‬ ‫קאּפ‪ָ ,‬‬ ‫געמאכט דורך ַא אידישע ָ‬‫ַ‬ ‫איז‬ ‫דארף ַא פילטער‪.‬‬ ‫מענטאלע חילוק‪ ,‬און דאס איז ווען איינער‬ ‫ַ‬ ‫פונדא‬ ‫ַ‬ ‫דא נאך א זייער‬ ‫ָנאכדעם איז ָ‬ ‫רמאכט לויט זיין לעוועל‪ ,‬די‬‫פא ַ‬‫וואס איז ַ‬ ‫מ'זאל אים עפענען ַא סייט ָ‬ ‫בעט ָ‬ ‫וואס איז נישט אונטער‬ ‫ַאלגעמיינע פילטער [נישט היימישע קהלה‪-‬פילטער'ס]‪ָ ,‬‬ ‫וואס מ'בעט זיי‪ָ ,‬אבער 'טעג' וועט‬‫לעמאל עפענען ָ‬ ‫'טעג' וועט בדרך כלל ַא ָ‬ ‫וואס זענען נישט פאר די ּפערזענליכע געברויך‪.‬‬ ‫און בלאקן ַזאכן ָ‬ ‫וואס די סייט איז‪ ,‬און‬ ‫לעמאל קודם ַאדורכגיין מיט'ן מענטש און אויסשמועסן ָ‬ ‫ַא ָ‬ ‫וואס קען נישט גיין מיט די "טעג ‪ Preferred‬לעוועל"‪ ,‬איז נאך‬ ‫אפילו איינער ָ‬ ‫מאכן ַאז ער וויל עס טאקע עפענען‪.‬‬ ‫זיכער ַ‬ ‫אלס וויכטיג אריינצוקומען צו א היימישע טעג לאקאציע‪ ,‬און מיר וועלן פראבירן‬ ‫צו פארזיכערן אז די סעטינגס איז די בעסטע פאר זיין ספעציפישע צורך‪.‬‬ ‫האבן שטערקערע גדרים וסייגים‪ ,‬וועלכע פילטער‬ ‫וואס וויל ָ‬ ‫ַא איד ָ‬ ‫מאנדירט?‬ ‫רעקא ַ‬ ‫ָ‬ ‫איז אים‬ ‫דיפאלט פילטער‪,‬‬ ‫מאכן בעסער ווי די ָ‬ ‫סארט ָא ּפציעס קען מען ַ‬ ‫וועלכע ָ‬ ‫נקראטירט‪...‬‬ ‫בא ָ‬‫האט ב"ה ָנאכנישט ַ‬ ‫מ'רעדט נישט נאר פון איין איד‪ ,‬כלל ישראל ָ‬ ‫מפיוטער?‬ ‫קא ּ‬ ‫לגבי ַא ָ‬ ‫וואס נוצן היינט אונזער העכערע לעוועל פון‬ ‫דא טויזנטער אידן‪ָ ,‬‬ ‫עס איז ָ‬ ‫מ'דארף ‪ -‬די ערשטע ַזאך‪ ,‬איז צו פארמאכן‬ ‫וואס ַ‬ ‫טעגאריעס ָ‬ ‫קא ָ‬ ‫‪ – ]1‬בלויז ַ‬ ‫קאנט ַאלס " טעג ‪ ,"Preferred‬וואס איז סּפעציעל ַאוועקגעשטעלט‬ ‫בא ַ‬ ‫פילטער'ס ַ‬ ‫אלע קאטעגאריעס וואס דער סּפעציפישער מענטש דארף נישט פאר זיין צורך‬ ‫נדארטן‪.‬‬ ‫סטא ַ‬ ‫צו זיין העכער ווי די ּפשוטע מינימום‪ ,‬מיט העכערע און בעסערע ַ‬ ‫וואס מיט‬ ‫ּפרנסה וכו'‪ ,‬און נאר אפן לאזן די קאטעגאריעס וואס די מענטש דארף‪ָ .‬‬ ‫טעג פריפערד איז א דורכברוך אין די פילטערינג ליין‪ ,‬ווען פאר לאנגע חדשים‬ ‫רדארבענע ַזאכן‪.‬‬ ‫פא ָ‬‫סאך ַ‬ ‫האט מען שוין ַאוועקגעשניטן ַא ַ‬‫דעם ָ‬ ‫האבן מיר געארבעט מיט רבנים און אינטערנעט באנוצער צוגלייך צו טרעפן די‬ ‫דא‬ ‫‪ – ]2‬בעסערע אימעדזש פילטערינג ‪ -‬אין "אימעדזש פילטערינג" איז ָ‬ ‫ממוצע צווישן קענען גוט ארבעטן מיט ווי ווייניגער פראבלעמען און דאך נישט‬ ‫אסאך לעוועל'ס‪ ,‬עס קען צודעקן געוויסע חלקים פון די גוף אדער קען עס‬ ‫האבן די מכשולות פון די אלגעמיינע פילטער'ס‪.‬‬ ‫אינגאנצן צודעקן א מענטשליכע בילד‪ ,‬אזוי אויך קען עס ארבעטן נאר אויף‬ ‫בכלליות ווערט נאר געעפנט וויכטיגע זאכן א שטייגער ווי ביזנעס וועבזייטלעך‬ ‫פרויען‪-‬בילדער‪ ,‬אדער בכלליות אויף יעדע מענטשליכע בילד‪.‬‬ ‫און אידישע זאכן‪ ,‬אשר ע"כ איז עס אסאך א העכערע לעוועל ווי די אלגעמיינע‬ ‫קאנטענט ‪ -‬א פילטער ארבעט אז עס דעטעקט‬ ‫‪ – ]3‬שטערקער דיטעקטן ָ‬ ‫פילטער'ס‪ ,‬און איז שטארק רעקאמענדירט‪.‬‬ ‫ווערטער און לויט דעם מאכט ער אפ אויב די זייטל איז אויסגעהאלטן אדער‬ ‫עס איז דא א שטאב פון עסקנים וואס ארבעטן אויף דעם יעדן טאג‪ ,‬עס זאל‬ ‫נישט‪ ,‬אין דעם איז אויך דא אסאך דרגות ווי שטרענג ער זאל זיין‪.‬‬ ‫ווערן בעסער און שטערקער ברוחניות ובגשמיות‪.‬‬ ‫‪ּ – ]4‬פערזענליכע ווייט‪-‬ליסט ‪ -‬אויף יעדע פילטער קען מען מאכן א ווייט‪-‬‬ ‫צום ביישּפיל‪ ,‬אויף די בארימטע ‪ Techloq‬פילטער האבן מיר די '‪Enhanced‬‬ ‫ליסט‪ ,‬ד‪.‬ה‪ .‬אלעס איז געבלאקט‪ ,‬נאר די מענטש באקומט א אייגענע ווייט‪-‬ליסט‬ ‫סעטינג' וואס איז א צווייגעלע פון טעג ‪ ,Preferred‬מיר האבן זייער שווער‬ ‫האבן זענען אפן‪.‬‬‫דארף ָ‬ ‫וואס ער ַ‬ ‫ווי זיינע זאכן ָ‬ ‫טעגאריעס‪ ,‬אז נישט אויסגעהאלטענע קאנטענט‬ ‫קא ָ‬ ‫געארבעט צו מסדר זיין די ַ‬ ‫באזונדער קען מען אויף‬ ‫‪ – ]5‬בלאקן אידישע נייעס און אינטערטענמענט ‪ַ -‬‬ ‫זאל זיין געבלאקט‪ ,‬עס זאל האבן א גוטע פיקטשער פעינטינג‪ ,‬און בעיקר איז די‬ ‫ַאלע פילטער'ס בלאקן אידישע נייעס‪ ,‬און אידישע אינטערטענמענט‪.‬‬ ‫דגוש אויף וועלכע זאכן קען מען עפענען מיט א ריקוועסט און וואס נישט‪ ,‬און‬ ‫ווידיאו'ס ‪ -‬אזוי אויך קען מען אינגאנצן בלאקן ַאלע‬ ‫ָ‬ ‫‪ – ]6‬בלאקן ָאנליין‬ ‫נאך פיל מער‪ָ .‬אבער אפילו אין דעם לעוול ַאליין קען מען גיין העכער און בעסער‪,‬‬ ‫‪29‬‬ ‫אויב דו טרעפסט עפעס אויפ׳ן פילטער וו‬ ‫איז נישט מסודר‪ ,‬רוף נישט די תורה און זא‬ ‫"דער פילטער לאזט עס"‪ .‬רוף דעם פילטע‬ ‫און זאג‪" :‬די תורה לאזט עס נישט"! יא‪ ,‬דע‬ ‫מהלך קען צומאל קאסטן באקוועמליכקי‬ ‫אבער די עכטע שאלה איז‪ ,‬ביי מיר איז‬ ‫פרנסה ערשט אדער אידישקייט?‬ ‫באקומען די שוואכע סארט פילטער‪ .‬אבער יעדע‬ ‫אויף פלעצער און מיט נעטפרי קען זיין שווערער‬ ‫זיצט סתם צו סוירטשן און ליינען‪ ,‬איז עס ווייטער‬ ‫פילטער האט אויך 'העכערע לעוועלס' וועלכע‬ ‫זיך צו פארבינדן צו פארשידענע וויי‪-‬פיי נעצן‪.‬‬ ‫נישט די זעלבע זאך ווי צורך פרנסה‪ .‬אפילו מיט‬ ‫שטעלט צו אסאך א בעסערע שמירה!"‬ ‫זאגט ער מיר אז די וואך האט ער ארויפגעלייגט‬ ‫נעטפרי איז נישט אויסגעהאלטן צו זיצן ביים‬ ‫אויב ווילסטו זיין אפגעהיטן קענסטו זיך נישט‬ ‫נעטפרי אויך אויפ׳ן לעפטאפ‪ .‬ער האט איינגעזען‬ ‫קאמפיוטער סתם צו סוירטשן און פארברענגען די‬ ‫באגנוגן מיט די 'רעגולער' פילטער‪ ,‬דו קענסט רואיג‬ ‫אז אויב וויל ער בכלל נישט זיין אויסגעשטעלט צו‬ ‫צייט מיט אנדערע זאכן‪.‬‬ ‫פארלאנגען א העכערע שטאפל‪ .‬רוף אן דיין‬ ‫מכשולות‪ ,‬מוז ער האבן נעטפרי‪.‬‬ ‫ר׳ שלמה יואל‪ ,‬דו רעדסט מיט אזא‬ ‫פילטער‪-‬קאמפאני‪ ,‬הער אויס זייערע אפציעס‪,‬‬ ‫אבער עס מוז געזאגט ווער אז ליידער זענען‬ ‫זיכערקייט‪ .‬אבער ביסטו א יחיד‪ ,‬דער‬ ‫בעט צו גיין א שטאפל העכער‪.‬‬ ‫אויך דא היימישע מארקעטינג קאמפאניס וואס‬ ‫איינציגער גראפיקער וואס האט דאס‬ ‫נאך א וויכטיגע זאך‪ .‬מענטשן זאגן‪" :‬אויב דער‬ ‫ניצן גאר א שוואכן פילטער און טייל דאס אויך‬ ‫באוויזן?‬ ‫פילטער לאזט עס‪ ,‬איז א ראיה אז מען מעג"‪ .‬דאס‬ ‫נישט‪ ,‬צוליב דער איינרעדעניש אז מען קען נישט‬ ‫בכלל נישט‪ .‬ווען איך האב געמאכט דעם‬ ‫איז א וועלטס טעות‪ .‬דו ווייסט פונקטליך וואס די‬ ‫זיין א גראפיקער מיט א שטרענגן פילטער‪.‬‬ ‫נעטפרי‪-‬בראשור האב איך אינטערוויוט צוויי‬ ‫תורה לאזט דיר זען און וואס נישט…‪.‬‬ ‫דער עיקר איז נישט די טעכנישע שאלה 'קען‬ ‫גראפיקער‪ ,‬איינער אין סקווירא און איינער אין‬ ‫מען יא' אדער 'קען מען נישט'‪ .‬דער עיקר איז‪:‬‬ ‫בארא פארק‪ ,‬וואס האבן שוין דעמאלטס גענוצט‬ ‫יעצט צום שלוס‪ .‬נאכ׳ן אויסשמועסן‬ ‫די געוואלדיגע דורכברוך פון די "נעטפרי"‬ ‫וואס קומט ביי דיר ערשט!‬ ‫נעטפרי און געזאגט אז דאס איז די איינציגסטע‬ ‫פילטער‪ ,‬און אז דאס איז געאייגנט פונקט‬ ‫פאר מיר איז די וויכטיגסטע זאך געווען צו האבן‬ ‫וועג וויאזוי אן ערליכער גרעפיקער קען נוצן‬ ‫אזוי פאר'ן גראפיקער‪ .‬און טאקע בפרט‬ ‫א פילטער וואס קוקט קודם אז איך זאל זיין‬ ‫אינטערנעט‪.‬‬ ‫פאר אים וואס איז אויסגעשטעלט מער צו‬ ‫אפגעהיטן‪ ,‬און ערשט נאכדעם קוקט מען אויף די‬ ‫איך קען אויך א גאר גוטן גראפיקער‪ ,‬א חשוב'ן‬ ‫נסיונות איז פאסיג ער זאל אינסטאלירן דעם‬ ‫געברויכן וואס איך דארף פאר ביזנעס‪.‬‬ ‫יונגערמאן‪ ,‬וואס ארבעט אויף אן עפל‪-‬קאמפיוטער‪.‬‬ ‫נעטפרי פילטער — וואס איז דיין אויספיר‬ ‫איך בין א איד וואס גייט זוכן פרנסה‪ .‬איך בין‬ ‫פאר גראפיקס זענען עפל‪-‬קאמפיוטערס זייער גוט‪,‬‬ ‫אויף למעשה?‬ ‫נישט א בעל‪-‬פרנסה וואס גייט זוכן וואו‬ ‫אבער נעטפרי קען זיך נישט אינסטאלירן דארט‬ ‫אויב דו טרעפסט עפעס אויפ׳ן פילטער וואס‬ ‫אריינצושטעלן דעם איד!‬ ‫אויף דער געווענליכער וועג‪.‬‬ ‫איז נישט מסודר‪ ,‬רוף נישט די תורה און זאג‪" :‬דער‬ ‫האט ער געמאכט א גאנצן קונץ‪ ,‬כדי יא צו האבן‬ ‫פילטער לאזט עס"‪ .‬רוף דעם פילטער און זאג‪" :‬די‬ ‫און אויב איינער ליינט די גאנצע שמועס‬ ‫און זאגט; ביי מיר‪ ,‬צוליב מיין ארבעטס‪-‬‬ ‫נעטפרי‪ .‬זאכן נעמען אים לענגער‪ ,‬עס איז אים‬ ‫תורה לאזט עס נישט"!‬ ‫פלאץ‪ ,‬קאמפאני אדער א טעכנישע סיבה‪,‬‬ ‫אמאל אן אפקומעניש‪ ,‬אבער ער זאגט מיר די‬ ‫יא‪ ,‬דער מהלך קען צומאל קאסטן‬ ‫קען איך נישט נעמען פונקט נעטפרי‪ ,‬וואס‬ ‫פשוט'ע ווערטער‪" :‬וואס זאל איך טון? איך בין א‬ ‫באקוועמליכקייט‪ ,‬אבער די עכטע שאלה איז‪ ,‬ביי‬ ‫זאל ער טון?‬ ‫איד‪".‬‬ ‫מיר איז פרנסה ערשט אדער אידישקייט?‬ ‫וויאזוי קען איך זאגן וואס יענער זאל טון…? זאל‬ ‫איך בין ווייט נישט קיין יחיד‪ .‬עס זענען ברוך‬ ‫ווען דער ערשטער באשלוס איז 'איך בין א איד‬ ‫ער פרעגן זיין דיין…‬ ‫השם דא זייער אסאך היימישע גראפיקער וואס‬ ‫און איך דארף בלייבן אפגעהיטן'‪ ,‬הייבט מען אן‬ ‫איך קען יענעם אויסזאגן א גרויסער סוד‪ ,‬און‬ ‫נוצן נעטפרי‪.‬‬ ‫זוכן וויאזוי צו טון די פרנסה זיך בייגנדיג אין דעם‪.‬‬ ‫איך וויל בעטן אז ער זאל נישט האלטן דעם סוד‬ ‫פונקט היינט‪ ,‬דעם טאג פון אונזער שמועס‪ ,‬האב‬ ‫ווען דער ערשטער באשלוס איז 'די ארבעט מוז‬ ‫ביי זיך‪ ,‬נאר דאס פארשפרייטן פאר אלע זייערע‬ ‫איך גערעדט מיט איינעם וואס איז גראדע נישט‬ ‫האבן יעדע באקוועמליכקייט'‪ ,‬ווערט די‬ ‫אימעיל קאנטאקט‪:‬‬ ‫קיין גרעפיקער וואס נוצט נעטפרי אויף זיין הויפט‪-‬‬ ‫'אידישקייט' דער חלק וואס דארף זיך בייגן און זיך‬ ‫"אמת אז ווען דו נעמסט א פילטער ביי סיי‬ ‫קאמפיוטער‪ .‬אויף זיין לעפטאפ האט ער ביז יעצט‬ ‫צושטעלן‪.‬‬ ‫וועלכע פילטער קאמפאני וועסטו "ביי דיפאולט"‬ ‫געהאט אן אנדערן פילטער‪ ,‬ווייל ער גייט ארום‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪30‬‬ ‫ווידיאו'ס‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ָאנליין‬ ‫ואס‬ ‫קאמּפיוטער ‪ -‬ווייניג מענטשן ווייסן דערפון‪ ,‬אבער מען‬ ‫ווידיאו‪ ,‬אפילו נישט אנליין‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ווידיאו פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫ראּפנעמען‬ ‫‪ַ – ]7‬א ָ‬ ‫קען בלאקן די גאנצע קאמפיוטער פון קוקן‬ ‫אג‪:‬‬ ‫‪ – ]8‬פילטער לויט שעות ‪ -‬מען קען אנשטעלן אלע מיני סעטינגס צוטיילט אין שעות‪,‬‬ ‫ווי למשל אז אין די ארבעטס שעות איז אפן אלעס וואס די מענטש דארף פאר די ארבעט‪,‬‬ ‫ער‬ ‫און אין אנדערע צייטן איז דאס אויך פארמאכט‪.‬‬ ‫‪ – ]9‬פילטער לויט יוזער'ס ‪ -‬אדער קען מען מאכן צוויי ‪ ,users‬למשל אז ווען די מאן‬ ‫ער‬ ‫נוצט עס זאל עס זיין מער פארמאכט‪ ,‬און ווען די פרוי נוצט עס זאל עס זיין אביסל מער‬ ‫אפן‪ .‬עס איז וויכטיג צו געדענקן אז פרויען דארפן אויך האבן א גוטע פיקטשער פעינט‪,‬‬ ‫נישט איידעלע בילדער איז אסור פאר פרויען פונקט ווי פאר מענער‪.‬‬ ‫ייט‪,‬‬ ‫וואס מ'קען נישט בעטן צו עפענען ‪ -‬אזוי אויך קען מען זיך‬ ‫טעגאריעס ָ‬ ‫קא ָ‬ ‫‪ַ – ]10‬‬ ‫ארומשפילן מיט די ריקוועסטס‪ ,‬אז געוויסע נושאים‪/‬קאטעגאריעס זאל מען בכלל נישט‬ ‫קענען ריקוועסטן‪ ,‬אדער אז א צווייטער זאל קענען מיטהאלטן יעדע ריקוועסט‪.‬‬ ‫רטפאון און טעבלעט‬ ‫ָ‬ ‫סמא‬ ‫ַ‬ ‫דא לגבי‬ ‫סארט בעסערע דרגות איז ָ‬ ‫וועלכע ָ‬ ‫דעווייסעס?‬ ‫‪ – ]11‬בלויז די עּפּפ'ס ‪ -‬פאר איינער וואס דארף נאר אויפ'ן דעווייס געוויסע עּפּפ'ס קען‬ ‫מען אינגאנצן אראפנעמען די בראוזער‪ ,‬אזוי האט ער נאר וואס ער דארף‪ .‬פון די אנדערע‬ ‫זייט איז דא געוויסע עּפּפ'ס וואס איז זייער שמוציג און איז נישט מעגליך צו פילטערן‪,‬‬ ‫דארפן גיין דורכ'ן בראוזער און נישט די עפפ‪ .‬דעריבער וועלן‬ ‫דעריבער וועט אזא איינער ָיא ַ‬ ‫קאסטומער‪.‬‬‫ראט לויט'ן געברויך פונעם ָ‬‫טאט און ַ‬‫אונזערע עקסּפערטן געבן די ַ‬ ‫סטאטוס‪,‬‬ ‫וואטסעּפּפ – אויף די ענדרויד דעווייסעס קען מען בלאקן ַ‬ ‫‪ – ]12‬פילטער אויף ַ‬ ‫און צום גראפיקער וואס האלט נאך אלץ‪:‬‬ ‫שטארקע בוחר הרע‬ ‫דאס ַא ַ‬ ‫וואס דערמיט איז ָ‬‫טשענעלס‪ ,‬פראפייל ּפיקטשערס‪ ,‬און ‪ָ ,AI‬‬ ‫'איר פארשטייט נישט‪ ,‬איך מוז האבן בילדער'‬ ‫באנוצן זיך דערמיט‪.‬‬‫וואס ַ‬ ‫במיעוטו פאר די ָ‬ ‫— וואס זאגסטו צו אים?‬ ‫קום אריבער צו מיר אין אפיס און קוק! איך‬ ‫פאר'ן ציבור?‬ ‫האט איר ַ‬ ‫צום שלוס‪ :‬וואספארא מעסעדזש ָ‬ ‫ארבעט‪ ,‬איך סוירטש‪ ,‬איך דיזיין‪ ,‬איך שרייב‪ .‬איך‬ ‫ווען מ'רעדט פון פילטער'ס‪ ,‬און פון כשר‪ ,‬און מער מהודר‪ ,‬איז וויכטיג צו געדענקן אז די‬ ‫בין ברוך השם פארנומען‪ .‬און נאך גראפיקער טוען‬ ‫פארנט פונעם ביהמ"ד ווי‬ ‫אינטערנעט איז נישט קיין ביהמ"ד‪ָ ,‬אדער אפי' די ַגאס אין ָ‬ ‫דאס אויך‪.‬‬ ‫וואלט‬ ‫פולקאמע טיאטער ווי קיין שום איד ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאס איז ַא‬ ‫מענטשן לופטערן זיך אויס‪ ,‬ניין! ָ‬ ‫יא‪ ,‬עס זענען דא פיטשערס וואס איך וואלט‬ ‫וואס מ'מוז‬ ‫נישט ַאריינגעטרעטן‪ .‬די בעסטע פילטער'ס איז ָנאר געבויעט פאר יענע מינוט ָ‬ ‫געוואלט האבן און איך קען יעצט נישט האבן‪.‬‬ ‫מערסט‪-‬אויסגעהאלטענע אופן‪ָ ,‬אבער עס‬ ‫ַ‬ ‫דאס ָזאל זיין אויפ'ן‬ ‫בהכרח צוקומען דערצו‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫אבער איך האב בילדער‪ ,‬איך האב פראגראמען‪,‬‬ ‫דאס איז בשו"א נישט רעקאמענדירט פאר א איד וואס וויל אביסל‬ ‫קלאר ַאז ָ‬ ‫איז ָ‬ ‫כמעט אלעס וואס איך דארף האב איך געהעריג‬ ‫פארברענגען‪ ,‬זיך אויסלופטערן וכדו'‪.‬‬ ‫מסודר‪.‬‬ ‫די מציאות איז אז ווען איינער איז אויף די אינטערנעט מיט איבריגע צייט‪ ,‬אפי' מיט ַא‬ ‫און סוף טאג האב איך נאך עפעס‪ ,‬עפעס וואס‬ ‫גוטע פילטער‪ ,‬וועט מען אייביג טרעפן פראבלעמען‪ ,‬צו וואס די מענטש וואלט קיינמאל‬ ‫איז מיר מער ווערד פון אלע פיטשערס; איך קען‬ ‫מ'דארף וויסן אז די פילטער איז ממש נאר די מינימום‬ ‫נישט אנגעקומען אן די אינטערנעט‪ַ .‬‬ ‫זיך אויפשטעלן פונעם קאמפיוטער און וויסן אז‬ ‫השתדלות און יעדער איינער לויט זיין תכונת הנפש דארף מאכן זיינע אייגענע גדרים‪ ,‬אויף‬ ‫איך בין געגאנגען זוכן פרנסה ווי א איד!‬ ‫וואס ברענגט נסיונות‪.‬‬ ‫יעדע ַזאך ָ‬ ‫איך בין ב"ה נישט נכשל געווארן מיט‪ :‬קיין‪ .‬איין‪.‬‬ ‫וואס קוקט שוין ָיא אויס אידיש'ליך‪ָ ,‬אן קיין אויסערליכע ראיות אסורות וכדו'‪,‬‬ ‫דאס ָ‬ ‫אפי' ָ‬ ‫ראי'‪ .‬אסורה‪.‬‬ ‫איז ָאבער אדורכגעפוילט פון די השקפה'דיגע חלק‪ ,‬ווען אויפ'ן ָאנליין וועלט איז ַאלעס‬ ‫שּפראך ווערט געהערט‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫איינס‪ ,‬ווער עס קען רעדן ָאדער שרייבן אין די היימישע‬ ‫ר' שלמה יואל‪ ,‬דו האסט אונז באזיגט!‬ ‫מ'כאּפט זיך נישט ווי ווייט יענער איז פון מיר‪ .‬יעדע‬ ‫ַ‬ ‫ָאּפגעקויפט פאר גוט‪-‬געלט‪ ,‬און‬ ‫מען קען ארבעטן‪ ,‬מען קען סוירטשן‪ ,‬מען‬ ‫פארברענגט ‪ /‬לערנט ‪ /‬לופטערט זיך אויף די אינטערנעט‪ ,‬האט זיך זיין‬ ‫מענטש וואס ַ‬ ‫קען דעזיינען‪ ,‬מען קען זיין פארנומען — און‬ ‫טאג‪ָ ,‬אבער ליידער צוביסלעך‬ ‫טאקע נישט אין איין ָ‬ ‫השקפה געטוישט‪ ,‬עס געשעהט ַ‬ ‫מען קען כהיום יום זיך אויפשטעלן אן קיין‬ ‫שטארקע ירידה אין ַאלע עניני יהדות‪ ,‬ובפרט אין די נושא‬ ‫דאס ברענגט ַא ַ‬ ‫דאס‪ ,‬און ָ‬‫ּפאסירט ָ‬ ‫ַ‬ ‫איין מכשול! דאס איז נאר מיט נעטפרי‪.‬‬ ‫האלטן צו די וועגן פון די אייגענע עלטערן‪ ,‬קהלה‪ ,‬און מסורה‪.‬‬ ‫פון זיך ַ‬ ‫דער זכות פון דעם אפענעם שמועס זאל דיך‬ ‫פון ַא געוויסע ּפערסּפעקטיוו קען מען ָזאגן‪ַ ,‬אז די אידישע אינטערטענמענט אויפ'ן‬ ‫ביישטיין‪ .‬דער אייבערשטער זאל דיך ווייטער‬ ‫ּפאטשקעט אין גוי'אישע ַזאכן‪ ,‬שּפירט‬ ‫אינטערנעט איז ָזא ַגאר ָנאך ערגער‪ ,‬ווייל ווען איינער ַ‬ ‫שיקן הצלחה און ברכה אין אלע דיינע‬ ‫וואס מ'טאר נישט‪ָ ,‬אבער ווען‬ ‫הארץ‪ ,‬ער ווייסט ַאז ער טוט עּפעס ָ‬ ‫כאטש ַא ציּפ אין ַ‬ ‫ער ָ‬ ‫פראיעקטן‪.‬‬ ‫האט מען ָנאך ַא רואיגע געפיל ַאז‬ ‫מ'באזוכט אויף די א‪.‬ג‪ .‬כשר'ע אינטערנעמענט סייט'ס‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫אמן‪ .‬יעדער זאל האבן הצלחה אין וואס מען‬ ‫דאס זייער‬ ‫איך בין ָנאך ָגאר ַא כשר'ע איד‪ ,‬און ווען עס פעלט די גילטי געפיל‪ ,‬שלעּפט ָ‬ ‫טוט‪ .‬געלט קומט פונעם אייבערשטן‪ .‬ארבעטן‬ ‫ראּפ די ַגאנצע לעבנס‪-‬שטייגער‪.‬‬ ‫שטארק אויף ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫דארף מען צוליב חטא אדם הראשון‪ ,‬אבער די‬ ‫פרנסה קומט פון אויבן‪ .‬מען דארף נישט‬ ‫לכו בכוחכם זה‪ ,‬די זכות זיכוי הרבים זאל אייך ביישטיין צו קענען ווייטער‬ ‫ארויסקאלערן פון די תורה ליין צוליב דעם חטא;‬ ‫אויפטון בסייעתא דשמיא‪.‬‬ ‫מ׳קען סיי‪-‬ווי נישט באקומען מער ווי עס איז‬ ‫אפגעשריבן‪.‬‬ ‫‪31‬‬ ‫הבדלה תשפ''ו;‬ ‫אייער‬ ‫זון'ס נייער‬ ‫א גרוס פון‬ ‫בס"ד‬ ‫| נומער ‪4‬‬ ‫תשרי תשפ"ו‬ ‫|‬ ‫מאיר הי"ו‬ ‫אלייכטן‬ ‫סיון בחורי‬ ‫הדור‬ ‫ב"ר ישעי'‬ ‫מען צו ב‬ ‫אינעם נ‬ ‫פלא‬ ‫ישראל‬ ‫יוטא ע"ה‬ ‫לע"נ מרת‬ ‫זכרון יוטא‬ ‫הבדלה‬ ‫אין איין ווארט‬ ‫אייער זון'ס נייער‬ ‫בוזעם‬ ‫בוזעם פריינט‬ ‫פריינט‬ ‫נומער ‪ 8‬חודש‬ ‫אב‪-‬אלול תשפ״ו ●‬ ‫זכרון יוטא לע"נ‬ ‫מרת יוטא ע"ה ב"ר‬ ‫ישעי' מאיר הי"ו‬ ‫ביים רבי'ן‬ ‫אין שטוב‬ ‫בס"ד‬ ‫פלאמען צו ב‬ ‫אלייכטן בחורי‬ ‫ישראל‬ ‫אינעם נסיון הדור‬ ‫בס"ד‬ ‫הי"ו | טבת תשפ"ו | נומער ‪5‬‬ ‫מרת יוטא ע"ה ב"ר ישעי' מאיר‬ ‫זכרון יוטא לע"נ‬ ‫הבדלה‬ ‫דער מ‬ ‫שוין אייננהל טראגט‬ ‫פלאמען צו באלייכטן בחורי‬ ‫ווי‬ ‫מאל אחריות‬ ‫מעןאזוי האקט‬ ‫בס"ד‬ ‫אינעם נסיון הדור‬ ‫ישראל‬ ‫דער‬ ‫בחור' 'עוורידזש‬ ‫אפ?‬ ‫די‬ ‫פארשוויצטע‬ ‫בחורים‬ ‫מיטן סקיט‬ ‫דע‬ ‫יור קאלטער‬ ‫ין פאלשע‬ ‫ם כיפור‬ ‫מי‬ ‫אפיסעס‪:‬‬ ‫‪Issue #29‬‬ ‫טחעבררא אפיוןסט‬ ‫כסלו תשפ"ו |‬ ‫‪AI IS THINKI NG...‬‬ ‫פילטער‬ ‫בס"ד |‬ ‫אפגרעידס‬ ‫כשר'ע מארקעט‬ ‫קלארע ענטפערס אויף‬ ‫ספיקער מיט‬ ‫טאש באקומט מען‬ ‫עידעד‬ ‫דער גוטער פריינט‬ ‫ענדלאזע וואוסנשאפט‪.‬‬‫און טעקסטן‪ ,‬פון‬ ‫א פליפפאון אין‬ ‫יא! דורךפראגעס דורך שמועסן‬ ‫אפגרפלעיער‬ ‫צו מיטיילן פון זיין‬ ‫א‪-‬ל‪-‬ע‬ ‫איז שטענדיג גרייט‬ ‫‪ AI‬וואס‬ ‫לאגישע אלערט‪:‬‬ ‫טעכנא‬ ‫און וואס נישט‪!...‬‬ ‫רענענדיגע‬ ‫נקודה‬ ‫בילדער‪.‬‬ ‫ב נושא‪AI :‬‬ ‫למחשבה‬ ‫ז‬ ‫מיינונגען‪.‬‬ ‫אינפארמאציע‪.‬‬ ‫ד‬ ‫אנוויל אין גראסערי‬ ‫ורכזיכטיג‬ ‫סא מ טינ ג‬ ‫שימי גיבט‬ ‫ד‬ ‫אינפארמעישאן‬ ‫יין פראגע‬ ‫‪ AI‬איז‬ ‫נישט אדיקטיוו?‬ ‫ניער קאלום‪:‬‬ ‫פייש‬ ‫פראקטיש‬ ‫איבערלעבענישן‬ ‫גערעדט‬ ‫קלערט‪:‬‬ ‫אן אמת'ע‬ ‫ראמאטישע‬ ‫ד געשיכטע‬ ‫ער‬ ‫לאנגסאם‬ ‫בס"ד‬ ‫חודש סיון תשפ"ו‬ ‫ער רופט‬ ‫‪Issue 31#‬‬ ‫שע‬ ‫ר' יו‬ ‫חברותנישט זיין‬ ‫הספד מר אויף‬ ‫גענוג געלעבט‬ ‫קאפעטשינא‬ ‫האק אים‬ ‫הבדלה טוט‬ ‫ווי א ראבאט‬ ‫אויס די ציין!‬ ‫א‪...‬‬ ‫גארנישט אויף?!‬ ‫יא!‬ ‫ער איז‬ ‫אין בי‬ ‫עפ‬ ‫בס"ד | שבט תשפ"ו | ‪Issue #30‬‬ ‫המ"ד‪,‬‬ ‫עס זע‬ ‫אבער‬ ‫הט ער '‬ ‫דארט' וואס ער איז נ‬ ‫ער ה‬ ‫בס"ד‬ ‫ישטא‪.‬‬ ‫אט א‬ ‫אפיסעס‪:‬‬ ‫הא‬ ‫לט אים‬ ‫בין הזמני‬ ‫צייט פאר א‬ ‫היציגע‬ ‫גענצליך פאר פארגעשריטענע‬ ‫ם פאון‪.‬‬ ‫קאנסטראקטיווע‬ ‫נומ‬ ‫זעראען‪.‬טאלעראנץ‬ ‫בארימטע‬ ‫הבדלה‬ ‫שנעלע פילטער‬ ‫טומער פון בארא פארק'ס איבערצייגנדע‬ ‫יְ ת ִֹוִֹמים‬ ‫פון‬ ‫אייגנ‬ ‫כשר'ע מארקעט‬ ‫הר"ר יושע לאנגסאם ‪ "FISH‬מיט זיין געשיכטע רטער זכרון נוצער‬ ‫באיוטא לע"נ מרת‬ ‫פיש געשעפט "‪ ‘N’ DISH‬שוין אראפגע‬ ‫;‪Kosher GPT‬‬ ‫יוטא ע"ה ב"ר ישעי'‬ ‫נומען הונדע‬ ‫געפילטערטע ‪AI‬‬ ‫מאיר הי"ו | שבט‪-‬אדר‬ ‫סעפפ אדיקשאן‪.‬‬ ‫עלכע האט‬ ‫ָָהיִ ינ ֹּו‬ ‫תשפ"ו | נומער ‪6‬‬ ‫ארגומענטן וו טפאון און וואט‬ ‫זייער סמאר‬ ‫טעכנאלאגישע אלערט‪:‬‬ ‫פון‬ ‫דעבאטע‬ ‫צוויי קאנסטראקשאן 'סאבס'‬ ‫דורך‬ ‫‪ - AI CHAT‬איז דער‬ ‫ֹוְ ֵָאין ָָאב‬ ‫פראבלעם תועבה‬ ‫העפטיגע‬ ‫און מינות?!‬ ‫דעבאטע צווישן ר' ארי גרינוואלד‬ ‫ר' (‪ )-‬אייגנטומער פון א פעינטינג פירמע‪ ,‬אייגנטומער פון ‪ ,DeckRite‬און‬ ‫וועלכע‬ ‫ברענגט פיל אינפארמאציע‬ ‫איבער די קאנסטראקשאן ליין און‬ ‫פליאמען צו בא‬ ‫אירע קאמיוניקאציע מיטלען‬ ‫לייכטן בחורי‬ ‫אינעם נסיון הדור‬ ‫שראל‬ ‫אקאט‬ ‫אדוו‬ ‫דער‬ ‫דער‬ ‫דארףרות‬ ‫דו‬ ‫אפיסעס‬ ‫ט‬ ‫עכנעלאגיע אלערס‬ ‫וואו‬ ‫איז מיין איידעלע טאכטער!?‬ ‫יגענע עקספיריענס‬ ‫אי‬ ‫איך‬ ‫פילטער אויפן פליגערֿ‬ ‫געמיינער‬ ‫גפעאהלדיימער‬ ‫נוץ נישט מיין פאון ביי סאפער‬ ‫עס וואס ‪AI‬‬ ‫פ‬ ‫ע‬ ‫א בלוטיגע‬ ‫כטע מיט אן‬ ‫געשי‬ ‫ער‬ ‫קען נישט!‬ ‫‪ SD‬קארד‬ ‫וועלכע האט‬ ‫געדויערט‬ ‫און ג בלויז ‪ 3‬שעה‪,‬‬ ‫עבר‬ ‫ענגט שאדן‬ ‫פאר יארן ל"ע‪.‬‬ ‫ר' ארי אסטרייכער פון פייוו טאונס‬ ‫אייגנטומער פון אדוואקאטן פירמע פאר‬ ‫נורסינג היימען דערקלערט א ווילן צו‬ ‫איבערלעבענישן‬ ‫אידישע דורות און ברענגען משיח‬ ‫דראאן אמת'ע‬ ‫גמאטישע‬ ‫עשיכטע‬ ‫פארלוירן‪.‬‬ ‫איך וויל 'נישט'‬ ‫דו רעדסט‬ ‫איך וויל הנאה‬ ‫פהאקן פון מיין חבר‬ ‫א‬ ‫באזייטיגט‪.‬‬ ‫ר' ארי אסטרייכער פון פאראקעוועי‬ ‫שווערד אטאקע‬ ‫יעצט אויפן פלאץ‬ ‫פירמע פאר נורסינג היימען‪ ,‬שפיטעלער‪ ,‬וכדו'‬ ‫אדוואקאטן‬ ‫אין שימפאניזיע‬ ‫ענגליש?‬ ‫איבריג‪.‬‬ ‫אייגנטומער פוןא ווילן צו אידישע דורות און ברענגען משיח‬ ‫דערקלערט‬ ‫בס"ד‬ ‫‪39‬‬ ‫בס"ד‬ ‫פארלאנג‬ ‫גרויסן‬ ‫צוליב דעם האבן לייכטע‬ ‫צו‬ ‫פון בחורים געלט' צו קענען‬ ‫נומער ‪ 7‬חודש תמוז תשפ״ו‬ ‫ערלעדיגן‪,‬‬ ‫צוטריט צו '‬ ‫איינקויפן און‬ ‫זכרון יוטא לע"נ‬ ‫אזוי‬ ‫מרת יוטא ע"ה ב"ר ישעי' מאיר הי"ו‬ ‫בארימטע‬ ‫די‬ ‫שטעלט ‪ CARDPRO‬צו‬ ‫מעכטיגע‬ ‫קאמפאני‬ ‫ערשטמאליגן‬ ‫וואס יעדער‬ ‫אן‬ ‫ווערן פאר‬ ‫פפער דורך‬ ‫אפראווד‬ ‫א‬ ‫קען גרינג עדיט קארדס‪.‬‬ ‫'אייגענע' קר‬ ‫‪Instant Appro‬‬ ‫יעדן בחור‬ ‫‪val‬‬ ‫טעטיגונג פאר‬ ‫גלייכע באש‬ ‫‪AI‬‬ ‫העכער ‪ 15‬יאר ‪.‬‬ ‫טראץ זיינע ענד‬ ‫‪Credit Line‬‬ ‫וועט ער ק‪-‬י‪-‬י לאזע כוחות און מ‬ ‫‪up‬‬ ‫‪to $5,000‬‬ ‫פלאמען צו באלייכטן בחורי‬ ‫עגליכקייטן‪ ,‬דאך‪,‬‬ ‫נקודה למחשבה‬ ‫‪-‬נ‪-‬מ‬ ‫קרעדיט לימיט‪.‬‬ ‫הייליגער כח וואס א ‪-‬א‪-‬ל נישט האבן‬ ‫א ריזיגע‬ ‫ישראל אינעם נסיון הדור‬ ‫פעטער בעריש ע"ה‬ ‫דער גרויסער‬ ‫‪Welcome‬‬ ‫און זיין ווייטאגליכע לעבנס‪-‬‬ ‫איד פארמאגט‬ ‫פארן ספענדן‬ ‫‪Bonu‬‬ ‫‪s‬‬ ‫צו זאגן‪ :‬ניין!‬ ‫באנוס בלויז‬ ‫געשיכטע‬ ‫‪ 60,000‬פוינטס‬ ‫טויזנט דאלאר‪.‬‬ ‫ערשטע צוויי‬ ‫די‬ ‫ס'מיינס‪.‬‬ ‫נישטא די‬ ‫טייערע בחור‬ ‫צייטן‪ .‬מער‬ ‫ווייטער איז‬ ‫ענדיגט‪ ,‬ס'נייע‬ ‫פון היינט און‬ ‫גע‬ ‫אנלימיטעד‪.‬‬ ‫פון געלט‪,‬‬ ‫דאגה‬ ‫דיר אין טאש‪,‬‬ ‫עס ביי‬ ‫דיין פראגע‬ ‫מיין חבר זאגט אז עי‪-‬איי איז‬ ‫נישט קיין פראבלעם‬ ‫יעדער איז אים מחשיב‬ ‫™‬ ‫טע בחורי ארד‬ ‫ם‪-‬קאיז ענדליך דא!‬ ‫דיאיןעדירשהיימישע גאס‬ ‫ווייטערדיגע‬ ‫א רגע‬ ‫עטאלן איבער‬ ‫פאלגט נאך די‬ ‫ד‬ ‫מעלדונגען מיט די דאטום אז אייער‬ ‫אציעס און‬ ‫יערע עלטערן!‬ ‫עס איז בין הזמנים‪ ,‬און ניין‪.‬‬ ‫זיין באנוץ די‬ ‫שוין האבן צו‬ ‫אפלעק‬ ‫טי‬ ‫ער פארמאגט‬ ‫זון זאל עס‬ ‫אייער בחור‬ ‫נישט קיין אייגענע פאון‪ .‬ער‬ ‫פאר'ן תהום‬ ‫פעימענט פלאן‬ ‫בין הזמנים‪.‬‬ ‫שטעלט‬ ‫איז שטארק און שטאלץ‪.‬‬ ‫חתונה מיט א‬ ‫ער איז אן ערליכער בחור‬ ‫באצאלן נאך די‬ ‫ערשטן טאג‬ ‫גענע פוס!‬ ‫און טוט וואס איז ריכטיג‪.‬‬ ‫מעגליכקייט צו‬ ‫‪ 33%‬מיט די‬ ‫דערנאך איז דאס‬ ‫אויף זיינע איי‬ ‫יעדער קוקט אים ארויף!‬ ‫‪ 3‬חדשים‪,‬‬ ‫די ערשטע‬ ‫ינטערעסט פאר‬ ‫נישט קיין א‬ ‫קארד‪ ,‬און אויך‬ ‫פארן נעמען די‬ ‫קיין אפצאל‬ ‫רעכנט נישט‬ ‫דורכזיכטיג‬ ‫אכט‪ :‬די באנק‬ ‫ביטע נעמט אין‬ ‫ָ‬ ‫טענשאן‬ ‫שמואלי דארף ַא‬ ‫אבער דער כבוד לויפט אים‬ ‫‪8.5x11‬‬ ‫איבערלעבענישן‬ ‫נישט נאך‬ ‫אונטער‬ ‫חבר דעם איין אמת׳ן ווארט פון א‬ ‫וואס האט געראטוועט‬ ‫הבדלה וואונטשט פאר גאנץ כלל ישראל א‬ ‫כתיבה וחתימה טובה און א גוט געבענטשט יאר!‬ ‫‪A L W A Y S‬‬ ‫‪A H E A D‬‬ ‫דער‬ ‫סעלפאון‬ ‫פון מארגן;‬ ‫היינט‪.‬‬ ‫די פאם‪-‬מאדעלן איז דער ‪ 1#‬פאון וואס איז א‬ ‫קאמבינאציע פון פולקאם כשר‪ ,‬סאפיסטיקירט‬ ‫און דויערהאפטיג‪ ,‬געבויט און ערצייגט דורך‬ ‫היימישע עקספערטן מיט צענדליגער אידישע און‬ ‫נוצבארע פיוטשערס‪ ,‬גענצליך אויסגעהאלטן אן‬ ‫קיין שום אינטערנעט מעגליכקייט‬ ‫‪20mp‬‬ ‫‪Long Life‬‬ ‫‪Constant New‬‬ ‫‪Camera‬‬ ‫‪Battery‬‬ ‫‪Updates‬‬ ‫○ פראקטישע אידישע קאלענדער און זמנים ○ נוצבארע נאוט‪-‬פעד ○ "טי‪-‬ניין" (‪ )T9‬אויך אידיש ○ גרינגע וואויס‪-‬מעסעדזשינג ○‬ ‫קאנפערענס ביז ‪ 5‬קאלס ○ וואויס טו טעקסט אידיש אפציע ○ זייער קלארע קאמערא ○ פולקאם באשטעטיגט ביי ועד‬ ‫הקהילות ○ ‪ 64GB‬פיילס סטארעדזש ○ ספעציעל שטארקע געבוי ○ געשמאקע שארטקאט און נייע חידוש'פולע אפציעס‬ ‫פראקטיש גערעדט‬ ‫הבדלה‬ ‫‪ .1‬איך פלעג נוצן גאגל טשעט אין‬ ‫מיין ביזנעס ווייל דארטן האט איך‬ ‫טעקניקעל סופארט‬ ‫געקענט אויסמעקן פריוואטע‬ ‫‪718.851.2399 6#‬‬ ‫אינפארמאציע‪ ,‬יעצט האט עס‬ ‫‪FACTS@HAVDULAH.ORG‬‬ ‫מיין פילטער צוגעשפארט צוליב‬ ‫אירע פילע מכשולות‪ ,‬איז דא אן‬ ‫אלטערנאטיוו?‬ ‫יא‪ ,‬איר קענט נוצן 'סלעק' ‪ -‬עס פארמאגט אויך די אפציע‪.‬‬ ‫‪ .2‬איך נוץ אן אלגעמיינע פילטער‬ ‫מיט א קהלה אסאסיעשן‪ ,‬אבער עס‬ ‫פילטערט נישט גוט די ‪ AI‬טשעט‪,‬‬ ‫וואס קען איך טון?‬ ‫נוצן נאר אידישע ‪ AI‬פלאטפארמעס ווי‪ ,ALEF AI :‬פוינטפלאו‪,‬‬ ‫קאושער ‪ ,GPT‬אדער קענט איר טוישן פילטער צו גדר‪/‬משומר‬ ‫וואס פילטערן עכ"פ די געווענליכע ‪ AI‬טשעט אויף א גוטע וועג‪.‬‬ ‫‪ .3‬איך ארבעט אין א ביזנעס און‬ ‫איך וויל האבן א בעסערע פילטער‪,‬‬ ‫‪ .4‬איך האב געליעסט א נייע קאר‪,‬‬ ‫וועלכע פילטער וועט נישט שטערן‬ ‫איז דא א וועג צו אראפנעמנען די‬ ‫די ווארקפלאו אין די ביזנעס?‬ ‫אינטערנעט און נישט אוועקנעמען‬ ‫גדר אדער משומר‪.‬‬ ‫די פארגעשריטענע פיטשערס?‬ ‫יא! מען קען שוין ב"ה פילטערן רוב קארס! געווענליך קען מען‬ ‫אויך בלייבן מיט די אפגרעיטעד פיטשערס‪ ,‬רופט אריין צו הבדלה‬ ‫קאר אפטיילונג אויף ‪ 718.851.2399‬עקס‪ #0 .‬און לאזט א‬ ‫מעסעדזש‪ ,‬א טעקנישן וועט זיך פארבינדן מיט אייך‪.‬‬ ‫‪ .5‬איך ארבעט אין א אפיס און וויל‬ ‫מאכן בעסער מיין עקזעסטירנדע‬ ‫פילטער‪ ,‬איך בין נישט באקאנט אין‬ ‫די דעטאלן פון די פילטער‪ ,‬וואס זאל‬ ‫איך בעטן פון די פילטער קאמפאני?‬ ‫רופט הבדלה טעקניקל‪-‬סופארט אויף ‪ 718.851.2399‬עקס‪.#6 .‬‬ ‫א מומחה וועט אויסקלארן די דעטאלן און באגלייטן מיט טאט‬ ‫און ראט‪.‬‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪34‬‬ ‫די הבדלה טעקניקעל סופארט בולעטין מיט לעצטיגע‬ ‫ווענדונגען און לעזונגען‪ .‬פאר סיי וועלכע ווענדונג‪ ,‬אדער אויב‬ ‫האט איר אנדערע לעזונגען רופט‪718.851.2399 6# :‬‬ ‫‪ .6‬איך וויל איינטוישן מיין‬ ‫סמארטפאון צו א טעבלעט‪ ,‬אבער‬ ‫איך באקום צומאל גאר וויכטיגע‬ ‫מעסעדזשעס‪ ,‬איז דא א וועג צו‬ ‫באקומען נאר נאוטיפיקעישנס צו‬ ‫וויסן ווען צו גיין צו די טעבלעט אין‬ ‫קאר?‬ ‫עס איז דא א גאר‪-‬פארגעשריטענע נאטיפיקעישן עפפ ‪ -‬וואו‬ ‫‪ .7‬איך דארף האבן א טעבלעט‬ ‫אלע נאטיפיקעישנס פון די טעבלעט ווערן געשיקט אלס א‬ ‫פאר געוויסע עפפס וואס ארבעטן‬ ‫טעקסט מעסעדזש‪ ,‬מען באקומט די נאמען פון דער וואס האט‬ ‫נישט אויפן קאמפיוטער‪ ,‬אבער‬ ‫געשיקט די מעסעדזש און די סאבדזשעקט‪ .‬אזוי אויך קען מען‬ ‫איך וויל נישט האבן די נסיון עס‬ ‫מען עס קאסטומייזן וועלכע סארט נאוטיפיקעישנס זאלן‬ ‫ארויסצוטראגן פון אפיס‪ ,‬איז דא‬ ‫אריינקומען‪ ,‬און נאך פילע אפציעס‪ .‬פאר מער רופט‪:‬‬ ‫וועג אז ס'זאל נאר ארבעטן אין‬ ‫‪ #6 718.851.2399‬אדער אימעילט ‪Facts@havdulah.org‬‬ ‫אפיס?‬ ‫א טעבלעט וואס האט נאר ווייפיי און נישט ‪ LTE‬סערוויס‪,‬‬ ‫דאס קען שטארק צוהעלפן פאר די שמירה‪.‬‬ ‫‪ .8‬איך דארף האבן א טעבלעט פאר‬ ‫איין געוויסע עפפ‪ ,‬וויאזוי מאך איך‬ ‫זיכער אז מען קען קיינמאל נישט‬ ‫צולייגן נאך עפפס?‬ ‫‪ MB SMART‬האט א פראפייל וואס הייסט בלאקד‪ ,‬דארט‬ ‫קען מען נישט צולייגן קיין עפפס אויף קיין שום פאל‪ ,‬מען קען‬ ‫עס באקומען אין אלע טע"ג לאקאציעס‪.‬‬ ‫‪.9‬‬ ‫‪ .10‬איך האב פרובירט צו עפענען‬ ‫איך וויל איבערגעבן א עצה וואס האט מיר זייער שטארק‬ ‫געהאלפן‪ ,‬און מן הסתם קען דאס העלפן נאך אסאך מענטשן‪.‬‬ ‫א פרישן אימעיל‪-‬אדרעס מיט‬ ‫איך האב א פליפ פאון אן קיין וואטסעפפ וכדומה‪ ,‬און זייענדיג‬ ‫די הבדלה לינק אויסצומיידן די‬ ‫אסאך אויפן ראוד האב איך געזוכן א גרינגע וועג צו קענען 'זאגן'‬ ‫פראבלעם פון די ‪ QR‬קאוד‪ ,‬אבער‬ ‫מעסעדזשעס אויף א לייכטע אופן‪ ,‬ביז איך האב געטראפן א‬ ‫עס האט נישט געארבעט‪ .‬איז דא‬ ‫מהלך דערויף‪.‬‬ ‫נאך א עצה פארדעם?‬ ‫עס איז דא א קליינע פראקטישע דעווייס וואס הייסט פלאוד‬ ‫אין פאל אז איינער האט שוין פרובירט און עס איז נישט‬ ‫‪ ,PLAUD‬וואס מען רעדט אריין דערין מיט איין דרוק אויף א‬ ‫געלונגען‪ ,‬קען מען אונז שיקן נאך אן אימעיל און מיר וועלן אייך‬ ‫קנעפל‪ ,‬און ווען מען קומט אריין אין אפיס שטעקט מען עס איין‬ ‫העלפן מיט די קומענדיגע אפציע‪ ,‬וואס איז ערמעגליכט געווארן‬ ‫אין קאמפיוטער און עס ווערט אויפגעטייפט אלע רעקארדינגס‪,‬‬ ‫דורך די בארימטע קאמפאני 'איזי עקסעס'‪.‬‬ ‫און מען האט אלע טעקסט גרייט געשריבן‪.‬‬ ‫‪35‬‬ ‫מעסעדזשעס‬ ‫אפיסעס‬ ‫פארבעסערן דעם פילטער‬ ‫זיין פראדוקטיוו א גאנצן טאג‬ ‫איך האב געהאט פארשידענע פראבלעמען מיט מיין פילטער‪ ,‬און עס האבן‬ ‫אויף די שאלה פון אן ארבעטער אין אן אקאונטינג אפיס וואס האט אסאך‬ ‫זיך כסדר געמאכט נסיונות פון אלע מינים‪ .‬א חשוב'ער רב האט מיר דעמאלטס‬ ‫איבריג צייט און דאס ברענגט אים צו שלעכטע פלעצער‪:‬‬ ‫מייעץ געווען צו לערנען יעדן טאג אין א ספר אויף שמירת עינים‪ ,‬און ס'האט‬ ‫איך האלט אז אויב מ'נעמט אוועק די מעגליכקייט צו גיין צו אזעלכע סייטס‪,‬‬ ‫מיר שטארק ארויסגעהאלפן‪ .‬אבער באמת איז די בעסטע עצה צו מאכן דעם‬ ‫וועט יעדער מענטש אליין טרעפן וועגן וויאזוי אנצופילן זיין איבריגע צייט‪ .‬כל‬ ‫פילטער אזוי שטארק‪ ,‬אז ס'זאל שוין נישט זיין קיין טיר וואו די נסיונות זאלן‬ ‫זמן מען האט די ברירה פון אנליין אינטערטעינמענט‪ ,‬בלייבט דער מוח‬ ‫קענען אריינקומען‪ .‬ווען מ'ארבעט פאר א צווייטן איז עס אביסל א שווערערע‬ ‫פארמאכט‪ .‬אבער אז מען וועט האבן א "ווייט‪-‬ליסט" (‪ )whitelist‬אדער א‬ ‫זאך‪ ,‬אבער מען דארף פרובירן‪.‬‬ ‫שטארקע פילטער וואס בלאקירט אלע סייטס וואס זענען נישט פאר ביזנעס‪,‬‬ ‫אויב מען זעט אז עס איז דא איין געוויסע סייט וואס איז זייער אדיקטיוו‬ ‫אדער א מאניטערינג וואו אנדערע האלטן מיט וואס מ'טוט‪ ,‬וועט מען שוין‬ ‫(אפילו אויב עס האט נישט קיין ערנסטע פראבלעמען)‪ ,‬איז כדאי צו ריקוועסטן‬ ‫אליין אויפקומען מיט פראדוקטיווע זאכן צו טון‪.‬‬ ‫די פילטער קאמפעני אז זיי זאלן בלאקירן די סייט אדער די גאנצע קאטעגאריע‪.‬‬ ‫איך‪ ,‬למשל‪ ,‬האב אין די זייטיגע צייטן צוזאמגעשטעלט א ליסטע פון געסט‬ ‫פאר א שמחה‪ ,‬אדער אויסגעשטעלט א קלארן משפחה בודזשעט אויף עקסעל‬ ‫(‪.)Excel‬‬ ‫איבער גוגל טשעטס‬ ‫אויב מען האט נאכאלץ ליידיגע צייט‪ ,‬וואלט איך גע'עצה'ט צו שמועסן מיט'ן‬ ‫בעל הבית‪ .‬אדער זאל ער טרעפן נאך ארבעט‪ ,‬אדער זאל ער אראפנעמען שעות‬ ‫שלום עליכם און א גרויסן יישר כח פאר אייערע "הבדלה בליצן"‪ .‬ווען איך‬ ‫אין די שטילע צייטן אן שניידן פון די וועידזש‪ .‬איך פערזענליך האב געהאט אזא‬ ‫האב געזען אייער ארטיקל איבער "גוגל טשעטס"‪ ,‬האב איך געפילט אז איך מוז‬ ‫סארט אפמאך מיט מיין בעל הבית און עס האט זייער גוט געארבעט; וויבאלד‬ ‫מיטטיילן מיין ערפארונג‪.‬‬ ‫דער בעל הבית דארף דיר האבן אינעם ביזי סעזאן‪ ,‬קומט זיך דיר באצאלט פארן‬ ‫איך האב אנגעהויבן ארבעטן דעם זומער נאך די סקול יארן אלס א‬ ‫זיין אויף סטענד‪-‬ביי‪.‬‬ ‫תמימות'דיגע בת ישראל‪ .‬אזוי ווי איך האב געהאט צוטריט צו מיין פריוואטע‬ ‫אויב דער בעה"ב וויל אז מען זאל זיצן אין אפיס נאר כדי צו ענטפערן א פאון‬ ‫אימעיל‪ ,‬האב איך אנגעהויבן ארומקוקן‪ .‬איין טאג האט א חבר'טע מיר‬ ‫קאל דא און דארט‪ ,‬דארף מען אים מסביר זיין אז ס'איז נישט פראקטיש‪ .‬מען‬ ‫פארגעשלאגן צו קוקן אין א "גוגל טשעט" גרופע וואו מען שיקט ארום בילדער‬ ‫קען פארווערדן די קאלס צום סעלפאן‪ ,‬אדער אויפנעמען קאסטומער סערוויס‬ ‫פון שידוכים‪ ,‬און איך האב געבעטן זי זאל מיר צולייגן‪.‬‬ ‫ארבעטער פון אנדערע לענדער‪ .‬אויב דער בעה"ב וויל בשום אופן נישט טרעפן‬ ‫איינמאל איך בין אריין‪ ,‬האב איך זיך געטראפן 'לעבן' אין דעם טשעט‪ .‬די‬ ‫א לעזונג‪ ,‬איז אפשר צייט צו זוכן א פרישע דזשאב‪.‬‬ ‫גרופע האט געהאט איבער דריי טויזנט מעמבערס‪ .‬ווען איינער האט געבעטן אן‬ ‫אינווייט צו א צווייטע גרופע‪ ,‬האבן הונדערטער אנדערע אויך געבעטן‪ .‬פשוט‬ ‫אויס נייגעריגקייט האב איך אויך געבעטן מען זאל מיך צולייגן‪.‬‬ ‫אזוי איז עס געגאנגען ווייטער‪ .‬איינע פון די טשעטס איז געווען ממש‬ ‫זיך רוקן העכער אין די קאמפאני‬ ‫שרעקליך‪ ,‬האב איך מיך שנעל אראפגעסיינט פון 'אלע' טשעטס‪ .‬שפעטער האב‬ ‫נאך א ענטפער פון א ליינער אויף די אויבנדערמאנטע שאלה ‪:‬‬ ‫איך חרטה געהאט און געבעטן מען זאל מיר צוריקנעמען צו די שידוכים טשעט‪.‬‬ ‫איך פארשטיי דעם מצב הונדערט פראצענט‪ .‬איך האב אמאל געארבעט אין א‬ ‫למעשה האט זיך עס איבערגע'חזר'ט; איך האב אפילו געעפנט א פרישע אימעיל‬ ‫פלאץ וואס איז געווען "סיזענאל" — אמאל ביזי און אמאל ממש אן קיין ארבעט‪.‬‬ ‫ספעציעל פאר דעם‪ ,‬און באלד געווען א חלק פון ‪ 19‬טשעטס מיט טויזנטער‬ ‫אנפאנג האב איך מיך געפריידט און אנגעהויבן טון שאפינג‪ ,‬אבער איך האב שנעל‬ ‫מעמבערס‪.‬‬ ‫איינגעזען אז ס'איז נישטא קיין סיפוק אין זיצן און שפילן דעם גאנצן טאג‪.‬‬ ‫איין טאג האט א פרעמדע אימעיל אדרעס מיר געבעטן אים צו צולייגן צו‬ ‫איך האב געפרעגט מיין בעה"ב וויאזוי איך קען אויסנוצן די שעות פאר עפעס‬ ‫מיינע טשעטס‪ ,‬און איך האב עס געטון‪ .‬ווען איך האב צוריקגעפרעגט אין‬ ‫וואס וועט ברענגען א תועלת פאר די פירמע‪ .‬דאס האט מיר סיי געגעבן וואס‬ ‫וועלכע טשעטס ער איז‪ ,‬האט ער מיך צוגעלייגט צו נאך צוויי גרופעס‪ .‬פלוצלינג‬ ‫צו טון‪ ,‬און מיר אויך ארויפגעברענגט העכער אין די פירמע‪ .‬אויב מען האט א‬ ‫האב איך באמערקט אז רוב נעמען דארט זענען פון מענער‪ .‬דאס איז געווען א‬ ‫רצון אויפצוטון‪ ,‬קען מען אריינטראכטן‪" :‬וויאזוי קען איך העלפן די פירמע‬ ‫טשעט אויך מיט מענער רח''ל‪.‬‬ ‫וואקסן און זיין מער ארגאניזירט?"‬ ‫איך בין געווען שאקירט‪ .‬איך האב געוויסט איך דארף אראפגיין‪ ,‬אבער איך‬ ‫דאס איז אבער נאר אויב מען זוכט סיפוק; אויב מען האט נישט קיין געדולד‬ ‫האב נישט געהאט די כוחות‪ .‬איין טאג האב איך זיך אנגעגארטלט מיט שטארקייט‬ ‫צו ארבעטן שווערער‪ ,‬דעמאלטס איז בעסער זיך צו האלטן ווייט פונעם‬ ‫און אינגאנצן אויסגעמעקט יענעם אימעיל אדרעס‪ .‬איך ווייס נישט אויב איך‬ ‫קאמפיוטער‪ ,‬ווייל ליידיגקייט ברענגט אלע סארט פראבלעמען‪.‬‬ ‫וועל אמאל קענען צוריקגיין צו מיין אלטע תמימות‪ .‬ביטע זייט ממשיך מיט די‬ ‫"גוגל טשעט" אויפוואכונג‪ ,‬עס וואלט געווען וויכטיג צו מאכן אוועירנעס פאר‬ ‫די יונגע מיידלעך וואס גייען יעצט אריין ארבעטן אין אפיסעס‪.‬‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪36‬‬ ‫שמעון וואלף ווייס דערציילט‪:‬‬ ‫"די בעסטע שעה‬ ‫אין מיין טאג‬ ‫איז ווען איך‬ ‫לערן מתמידים‬ ‫לדעת"‬ ‫שמ עון וו אלף וו י יס האל ט מי ט גע שמ אק ע ש י עור ים‪ ,‬אינט ער עסא נט ע בי ל ד ער‪ ,‬ר י יכ ע מס יבות ‪ ,‬א ון‬ ‫אינהאל טס ר י יכ ע פ ר א ג ר אמ ע ן‪ .‬שמ עון וו אלף גי י ט ע נד יג ן ש שה סד י מ שנה א ו יף ז י י ן ב ר מ צוה‬ ‫זיי אזוי ווי שמעון וואלף ווייס‬ ‫הער די מעסעדזש פון שמעון וואלף און פון נאך הונדערטער צופרידענע לדעת קינדער אויף די קינדער שטימע ליניע ‪718.480.5327 - 8 2‬‬ ‫די ערשטע ‪200‬‬ ‫שרייב זיך איין אין‬ ‫קינדער וואס שרייבן‬ ‫מתמידים לדעת‬ ‫זיך איין וועלן‬ ‫באקומען א מתנה ‪-‬‬ ‫טייערע עירפאדס‬ ‫‪845-352-5327‬‬ ‫חיזוק‬ ‫אויפוואכונג‬ ‫אינפארמאציע‬ ‫אפיסעס‬ ‫ביז איין טאג ווען‬ ‫איך האב בטעות‬ ‫געעפנט א נישט‬ ‫ריכטיגע פייל ביי די‬ ‫דאונלאודס‪ ...‬השם‬ ‫ישמרנו וואס מיינע‬ ‫אויגן האבן געזען‬ ‫פאר יענע האלבע‬ ‫סעקונדע!‬ ‫נאר "נעטפרי" איז א גוטער פילטער!‬ ‫מאניטערן די קאמפיוטערס‬ ‫איך ליין די "הבדלה בליצן" פון דעקל צו דעקל‪ ,‬די אויפוואכונג האלט צוריק‬ ‫א גוטן‪ ,‬איך האב געוואלט ענטפערן אויף די שאלה וואס מען האט אנגעפרעגט‬ ‫גרויסע חורבנות‪.‬‬ ‫איבער די וואס ארבעטן אין אן אקאונטינג אפיס‪ ,‬ווי אסאך מאל איז כמעט‬ ‫איך וויל מיטטיילן מיין ערפארונג‪ :‬מיין מאן לערנט אין כולל און איך האב א‬ ‫נישטא קיין ארבעט‪ ,‬און מען טרעפט זיך אין א גרויסן נסיון צו טון זאכן און‬ ‫ביזנעס אינדערהיים‪ .‬מיין ביזנעס האט זיך אנגעהויבן אין א קיאסק‪ ,‬ביז איין טאג‬ ‫אויסשפילן דעם פילטער‪ .‬איך מיין אז די איינציגסטע זאך וואס ארבעט עכט פאר‬ ‫ווען איך האב בטעות געעפנט א נישט ריכטיגע פייל ביי די דאונלאודס‪ ...‬השם‬ ‫א מענטש‪ ,‬ספעציעל אויב ער ארבעט אין אן אפיס‪ ,‬איז אז די ביזנעס זאל האבן‬ ‫ישמרנו וואס מיינע אויגן האבן געזען פאר יענע האלבע סעקונדע! און יענע‬ ‫א מהלך פון דורכצוקוקן יעדן קאמפיוטער; עס זאל זיין א מאניטערינג סיסטעם‬ ‫קיאסק האט געהאט א "משומר" פילטער‪.‬‬ ‫אויף יעדן ארבעטער'ס קאמפיוטער‪.‬‬ ‫נאכדעם האב איך געהאט א לעפטאפ מיט די אלגעמיינע "טעקלאק" פילטער‪.‬‬ ‫דער בעל הבית‪ ,‬אדער א ספעציעל אוועקגעשטעלטע טיעם‪ ,‬קען איבערקוקן‬ ‫איך קען עדות זאגן אז טעקלאק איז בכלל נישט קיין פילטער; אלעס וואס מען‬ ‫וואס מ'האט אלץ געטון אויפן קאמפיוטער‪ .‬מען קען בעטן די איי‪-‬טי עס‬ ‫בעט צו עפענען ווערט געעפנט‪ .‬אפילו פשוט איינצוקויפן אויף ‪ AliExpress‬מיט‬ ‫אויפצוסעטן און פארשטייט זיך אז מ'זאל לאזן וויסן פאר די ארבעטער אז די‬ ‫אזא פילטער איז א פראבלעם‪.‬‬ ‫קאמפיוטערס ווערן געמאניטערט‪.‬‬ ‫לויט מיין עקספיריענס איז נישטא נאך א אידישע פילטער אויסער "נעטפרי"‪.‬‬ ‫איך האב ארויפגעלייגט נעטפרי און איך האב צום ערשטן מאל געפילט "סעיף"‪.‬‬ ‫יעדע מאל א סייט איז פארמאכט אדער ווען איך זע די ‪ xxxxxxxxxxxxxx‬וואס‬ ‫איינציגסטע מהלך צו זיין אינגאנצן‬ ‫נעטפרי לייגט אנשטאט ווערטער וואס א איד דארף נישט זען‪ ,‬מאכט עס מיך‬ ‫פילן גוט‪ ,‬ווייל איך ווייס אז מיין נשמה בלייבט ריין‪ .‬אפילו ווען די סערוויס איז‬ ‫אפגעהיטן‪ :‬נעטפרי‬ ‫אפשר אומבאקוועם אדער לאנגזאם‪ ,‬פונקט ווי איך וועל נישט אויסלעשן א לייט‬ ‫א גוטן‪ ,‬איך וויל צולייגן צום שמועס איבער וועלכע פילטער עס איז א גוטער‬ ‫אין קינדער‪-‬צימער אום שבת אפילו ס'איז אומבאקוועם‪ ,‬די זעלבע זאך וועל איך‬ ‫פילטער‪ ,‬אז איך האב גענומען דעם "נעטפרי" פילטער מיט א ווייט ליסט‪ ,‬און‬ ‫נישט טוישן א פילטער נאר ווייל ס'איז אומבאקוועם!‬ ‫לויט ווי איך זע איז דאס די איינציגסטע עצה צו זיין גענצליך אפגעהיטן‪ .‬מ'דארף‬ ‫מיט האפענונג און א תפילה צו קענען אויפציען ערליכע אפגעהיטענע‬ ‫אראפשטעלן א פיס אז מען זאל עס לייגן אויף דיין קאמפיוטער‪ .‬אויב דער‬ ‫אידישע דורות‪.‬‬ ‫יעצטיגער פילטער פילטערט נישט אלעס און דער בעה"ב איז נישט מסכים צו‬ ‫א אידישע מאמע‪.‬‬ ‫לייגן נעטפרי‪ ,‬דארף מען פרעגן א דיין אויב מען מעג עפ"י הלכה ארבעטן אין אזא‬ ‫פלאץ‪.‬‬ ‫בס"ד‬ ‫א טאטע‬ ‫בלייבט‬ ‫א טאטע‬ ‫און היט‬ ‫אויף זיינע‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫ער גיבט‬ ‫אן אחריות'דיגער‬ ‫אים נישט קיין‬ ‫טאטע היט אויף‬ ‫בין‪-‬הזמנים פאון!‬ ‫זיין בחור‬ ‫מעסעדזשעס‬ ‫הבדלה גריסן‬ ‫‪ AI‬נומערן זענען טאקע געבלאקט ביי די כשר'ע פאונס‪ ,‬אבער די אלע‬ ‫ווארף אוועק ביידע ‪-‬‬ ‫קאמפאניס וואס נוצן ‪ AI‬קען מען נישט בלאקן‪ ,‬נאר מען דארף זיכער מאכן‬ ‫נישט צוביסלעך‬ ‫אז ס'איז גוט געפילטערט‪.‬‬ ‫א גוטן‪ ,‬איבער די שאלה וואס קומט פריער‪ :‬אוועקווארפן דעם‬ ‫סמארטפאון אדער צומאכן וואטסעפפ‪ .‬איך האב געהאט א סמארטפאון‬ ‫גענוג לאנג‪ ,‬סיי מיט וואטסעפפ און סיי אן וואטסעפפ‪ ,‬און מיין מיינונג איז‬ ‫א ריינערע בין הזמנים‬ ‫אז די גאנצע זאך איז א פראבלעם; ס'איז נישט שייך צו וועלן צווישן די‬ ‫איך האב זייער הנאה פון יעדע גליון‪ .‬מיין ישיבה גדולה בחור האט מיר‬ ‫צוויי פראבלעמען‪.‬‬ ‫דערציילט אז דעם פארלאפענעם בין הזמנים חודש ניסן האבן פופציג‬ ‫איך פלעג זיין אדיקטעד צום ציגארעטל‪ ,‬און וועלנדיג אויפהערן האב‬ ‫פראצענט ווייניגער בחורים געהאט סעלפאונס ווי געווענליך! ס'איז א‬ ‫איך גענומען דעם מהלך פון "די איזי וועי"‪ ,‬וואס שטעלט אויס א וועג‬ ‫מורא'דיגע אויפטו‪.‬‬ ‫וויאזוי זיך ארויסצודערזען פון אדיקשאנס‪ .‬זיי האבן א וועג אויף רייכערן‪,‬‬ ‫בנוגע דעם איד וואס פרעגט וועלכע שריט ער זאל ענדערש נעמען אין‬ ‫עסן נישט געזונט‪ ,‬אלקאהאל‪ ,‬וויאזוי מען קען זיך ארויסזען פון דעם‪.‬‬ ‫טעכנאלאגיע‪ :‬עס איז באקאנט די ווארט פון רבי ישראל סאלאנטער זצ"ל‬ ‫דארט ברענגען זיי ארויס אז ס'איז נישטא אזא זאך ווי "צוביסלעך"‪ .‬ווען‬ ‫אז ווען מ'לערנט א פערטל שעה מוסר ווערט מען געוואויר אז מ'האט פיל‬ ‫איינער טראכט "איך גיי נאר רייכערן יעדן צווייטן טאג"‪ ,‬וועט ער זיך נישט‬ ‫מער צייט פאר תורה‪ .‬לענינינו‪ ,‬אויב דער איד וועט אויפגעבן דעם‬ ‫קענען ארויסדרייען‪ .‬דער שואל פרעגט צי ער זאל ענדערש אפהאקן פונעם‬ ‫סמארטפאן און נעמען א טעבלעט‪ ,‬וועט ער אסאך שנעלער געוואויר‬ ‫סמארטפאון אדער פון וואטסעפפ; איז אז דו ווייסט אז ביידע זענען אן‬ ‫ווערן אז מ'קען עקזיסטירן אן דעם‪ .‬אויב ער וועט קודם נאר אויפגעבן‬ ‫עדיקשאן‪ ,‬איז צייט צו ארבעטן שטארק אויף ביידע‪ ,‬און נישט אנהייבן‬ ‫סטאטוס‪ ,‬וועט ער ווייטער מיינען אז מ'קען נישט עקזיסטירן אן א‬ ‫קודם מיט קליינע סטעפס‪.‬‬ ‫סמארטפאן‪.‬‬ ‫נאך א נקודה וואס איך וויל צולייגן איבער דעם אפיס ארבעטער וואס‬ ‫האט א פראבלעם אז ער האט געטראפן 'לופהאלס' אינעם פילטער‪ :‬איך‬ ‫מיין אז לכאורה איז דאס א פראבלעם מיטן פילטער אליין‪ ,‬און מיין מיינונג‬ ‫בעסער צו גיין צוביסלעך‬ ‫איז נעטפרי א גוטע פילטער וואס וועט נישט האבן דעם פראבלעם‪ .‬אדער‬ ‫א גוט יאר‪ .‬איך זע יעצט אין "הבדלה בליצן" די שאלה ווי איינער פרעגט‬ ‫איז דא נאך אן אפציע פון א פילטער וואס נעמט כסדר "סקרינשאטס"‬ ‫אז ער וויל נישט אפהאקן פון אלעס אויף איינמאל‪ ,‬נאר ער וויל גיין‬ ‫פונעם סקרין און שיקט עס צו אן אימעיל פון א היימישער מענטש וועמען‬ ‫צוביסלעך‪ ,‬און ער פרעגט וואס ער זאל טון צוערשט‪.‬‬ ‫מען שטעלט אן‪.‬‬ ‫היות איך האב עקספיריענס מיט דעם‪ ,‬וועל איך עס דא מיטטיילן‪ .‬מיט‬ ‫ארום פינף יאר צוריק‪ ,‬ברוך השם‪ ,‬האב איך אויפגעגעבן מיין סמארטפאון‪,‬‬ ‫און איך בין געגאנגען מיט'ן מהלך פון גיין צוביסלעך‪ .‬איך געדענק אז די‬ ‫זיכער מאכן אז עי‪-‬איי אויף טעלעפאן‬ ‫ערשטע זאך וואס איך האב געטון איז געווען אויסצומעקן איין עפפ‪.‬‬ ‫סיסטעמען איז געפילטערט‬ ‫שפעטער האב איך אויסגעמעקט די געימס‪ .‬נאכדעם האב איך געלאזט‬ ‫א גוט יאר‪ .‬אזויווי ס'זענען דא אסאך קאמפאניס וואס נוצן ‪ AI‬באטס‬ ‫דעם סמארטפאון אין מיין קאר פאר פערציג טעג‪ .‬אזוי צוביסלעך‬ ‫פאר זייער טעלעפאן סיסטעם‪ ,‬דארף מען אויפמערקזאם מאכן אלע‬ ‫צוביסלעך האב איך גענומען נאך א קלייניגקייט און נאך א קלייניגקייט‪.‬‬ ‫קאמפאניס צו האבן א גוטע פילטער אויף דעם‪ .‬די אלע ‪ AI‬באטס זענען‬ ‫נאך א שטיק צייט האב איך אויסגעמעקט אינסטעגראם‪ ,‬און שפעטער בין‬ ‫קאנעקטעד צו די אלגעמיינע ‪ AI‬מאדעלס וואס קענען ענטפערן כל דבר‬ ‫איך אינגאנצן פטור געווארן דערפון!‬ ‫אסור‪ ,‬און ס'דארף זיין זייער זייער גוט געפילטערט אז נאר די שאלות וואס‬ ‫די נקודה איז‪ ,‬אז מען דארף וויסן פאר זיך וועלכע זאכן זענען מער‬ ‫זענען נוגע פאר די ביזנעס זאלן קענען ווערן געענטפערט‪ .‬אסאך מאל קען‬ ‫אדיקטיוו‪ .‬למשל‪ ,‬אין מיין פאל איז געווען אז געוויסע עפפס האט מיר‬ ‫אויסקוקן ווי ס'איז גוט געפילטערט‪ ,‬אבער דער יונגערער דור קען גוט‬ ‫זייער געשלעפט; איך האב געפילט אז ס'ברענגט מיר די ווייניגסטע נוצן‬ ‫אויסשפילן די אלע בלאקעדזשעס‪ ,‬און ס'איז זייער גרינג צו אויסשפילן די‬ ‫און עס נעמט די מערסטע פון מיר ‪ -‬מיין צייט און מיין ענערגיע‪ .‬מען קען‬ ‫אלע פילטערס אויב מ'מאכט עס נישט לכתחילה אויפן בעסטן אופן‪ .‬איך‬ ‫עס טון צוביסלעך‪ ,‬מען דארף נישט גיין ווילדערהייט אלעס אויפאיינמאל‪.‬‬ ‫האב נעכטן אויסגעפרובירט איין קאמפאני‪ ,‬א קליידער סטאר‪ ,‬און איך האב‬ ‫באמת איז זייער שווער צו זאגן פאר א צווייטן וואס ער זאל טון‪ ,‬אבער‬ ‫זייער גרינג געקענט אנקומען צו פלעצער וואס די סיסטעם וואלט נישט‬ ‫איך קען דערציילן וויאזוי עס איז צוגעגאנגען ביי מיר‪.‬‬ ‫געדארפט ענטפערן!‬ ‫איך טראכט אז די פילטער קאמפאניס זאלן מאכן א דיפאלט טעמפלעט‬ ‫פאר אלע קאמפאניס וואס נוצן ‪ AI‬פאר זייער טעלעפאן סיסטעם וויאזוי‬ ‫וואטסעפפ קען אנגיין אויך אן מיר‬ ‫צו פראמפטן די ‪ AI‬באט וואס יא און וואס נישט צו ענטפערן‪ .‬די אלגעמיינע‬ ‫פארגאנגענעם חודש אדר תשפ"ה לפ"ק האב איך געהאט די זכיה‪ ,‬נאכ'ן‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪40‬‬ ‫בס״ד‬ ‫יצרו של אדם מתחדש עליו בכל יום‪ :‬עס קומען כסדר ארויס נייע שעדליכע נומערן‪ ,‬אפילו מיט א פילטער דארף מען נאך אלס זיין געווארנט און האלטן א וואכזאם אויג‪ .‬צו באריכטן א שעדליכע נומער רופט וועד הקהילות ליניע ‪845-557-7771‬‬ ‫כשר׳ע סעלפאון‬ ‫סערוויס‬ ‫קויפט א כשר׳ע היים‬ ‫טעלעפאון באקס‬ ‫<< ברענגט אריבער אייער אלטע נומער‪.‬‬ ‫<< צאלט ‪ $10‬א חודש‪.‬‬ ‫<< גרינג אויפצוסעטן‪.‬‬ ‫<< ‪No AI Numbers‬‬ ‫׳כשר׳ע סים קארטל׳‬ ‫<< ארבעט מיט יעדע טי‪-‬מאביל קאמפעטיבל סעלפאון‪.‬‬ ‫<< צאלט ‪ $10‬א חודש‪.‬‬ ‫<< ‪No Text, No AI Numbers‬‬ ‫אכטונג בתי מדרשים‪,‬‬ ‫כשר׳ע היים‬ ‫ישיבות וכדו׳‬ ‫מירספוועלן אייך צושטעלן‬ ‫טעלעפאון‬ ‫עציעלע כשר׳ע‬ ‫סערוויס און‬ ‫אויפאבליק טעלעפאון׳ס‪.‬‬ ‫יערשטעלט כשר לויט‬ ‫סגע‬ ‫אי געברויך‪ ,‬פאר‬ ‫ספעציעלע גוטע פרייזן‪.‬‬ ‫‪TALKONLY‬‬ ‫‪WIRELESS‬‬ ‫באשטעלן‪ ,‬האלסעיל‪ ,‬אדער סיי וועלכע פראגע‪ ,‬רופט‪:‬‬ ‫‪845-712-8255‬‬ ‫‪T‬‬ ‫‪A‬‬ ‫‪L‬‬ ‫‪K‬‬ ‫‬ ‫‬ ‫‬ ‫  ‬ ‫מעסעדזשעס‬ ‫הבדלה גריסן‬ ‫קיין ברירה‪ ,‬און טראץ די בושה האט ער דערציילט אז ער גייט אריין אין‬ ‫זיין קאנעקטעד מיט וואטסעפפ פאר די לעצטע פופצן יאר זינט שנת‬ ‫א קיאסק – וואס האט א שטארקן פילטער! – און ער ווייסט וויאזוי צו‬ ‫תש"ע ‪ -‬ממש פונעם גרינדונג ‪ -‬עס אינגאנצן אפצולאזן! איך האב געהאט‬ ‫עפענען דעם פילטער גרינגערהייט און אנקומען צו ממש די ערגסטע‬ ‫אזא הרגשה כאילו וואטסעפפ קען נישט עקזיסטירן אן מיר‪ ,‬איך בין ממש‬ ‫שמוץ‪ .‬ער האט פשוט געמוזט מיטטיילן מיט איינעם ער זאל אים העלפן‬ ‫דער רוקנביין דערפון‪ ...‬צו די אנדערע עפפס בין איך נישט געווען אזוי‬ ‫זיך אפהאלטן פון גיין אהין‪ ,‬דער מענטש האט שאדן סיי ברוחניות און סיי‬ ‫צוגעבינדן‪ ,‬אבער צו וואטסעפפ איז עס געווען גאר שטארק‪.‬‬ ‫בגשמיות; ער ווערט דיפרעסט‪ ,‬מיט אלעס וואס קומט מיט ביים זען די‬ ‫נאך אסאך טראכטן איבער דעם‪ ,‬האב איך אפגעמאכט פון איין מינוט‬ ‫אלע מיני זאכן‪.‬‬ ‫אויף דער אנדערער אז איך גיי פרובירן עס צו "דיליטן"‪ ,‬און לאמיר זען צי‬ ‫און דאס רעדט מען נאך פון א זייער ערליכע קיאסק מיט א גוטן‬ ‫וואטסעפפ קען בלייבן אן מיר‪ ...‬איך האב עס פארשלאסן‪ ,‬און איך האלט‬ ‫פילטער‪ ,‬כש"כ אין אנדערע פלעצער‪ .‬אויב מ'קען עפעס מער רעדן אדער‬ ‫יעצט פופצן חדשים שפעטער‪ ,‬און ברוך השם‪ ,‬איך דארף נישט צוקומען צו‬ ‫טון דערוועגן‪ ,‬וואלט דאס געווען א מורא'דיגע זאך‪ .‬א גרויסן שכח פאר‬ ‫זיי און זיי דארפן נישט צוקומען צו מיר‪ ...‬איך האב באקומען א הערליך‬ ‫אייער הייליגע ארבעט ביז היינט‪ ,‬און אסאך הצלחה אויף ווייטער‪.‬‬ ‫פרייליך לעבן‪ .‬סיי וואס איך דארף קען איך רופן און טעקסטן‪ ,‬און אלעס‬ ‫גייט אן אן קיין פראבלעמען‪.‬‬ ‫דער וועג איז נישט צו גיין צוביסלעך; געב זיך א שטעל אפ‪ ,‬מאך‬ ‫עס אפילו נישט צו‪ ,‬נאר וואק פשוט אוועק דערפון! וועסטו זען אז‬ ‫קיינער לויפט דיר נישט נאך…‬ ‫אן אלטמאדישע טענה‬ ‫אפענע אינטערנעט ביי "פי‪-‬די‪-‬עף"‬ ‫איך האב געוואלט זאגן א קליינע הערה בנוגע דעם‬ ‫א גוטן‪ ,‬דא רעדט א זעכצן‪-‬יעריג מיידל‪ .‬מיר האבן א משפחה‪-‬‬ ‫וואס עס שטייט אין "הבדלה בליצן" אין די דעבאטע‬ ‫טעלעפאן וואס מיר האבן גע'כשר'ט מיט "דעווייס קאנטראל"‪ .‬מען‬ ‫איבער וואטסעפפ פאר קאנסטראקשן‪ ,‬ער זאגט‪:‬‬ ‫האט עס אליין געבלאקט‪ ,‬מען האט אפגעשטעלט דעם בראוזער‪,‬‬ ‫"איך וואלט געזאגט אז יעדער וואס האט וואטסעפפ‬ ‫מעסעדזשעס‪ ,‬אימעיל און וויי‪-‬פיי‪ .‬אבער ווען איך בין אריין אין‬ ‫ווייסט וויאזוי העריס קוקט אויס‪ ...‬אבער וואס זאל‬ ‫"פייל מענעדזשער" און געגאנגען צו א "פי‪-‬די‪-‬עף"‪ ,‬האב איך‬ ‫איך טון? דאס איז די מציאות‪ .‬איך בין אין די‬ ‫געטראפן אז מען קען אנקומען צו אפענע אינטערנעט‪ ,‬יוטוב‪,‬‬ ‫קאנסטראקשן ליין און איך האב נישט קיין ברירה‪.‬‬ ‫וועבסייטס און נאך!‬ ‫אויב וועל איך אויפגעבן וואטסעפפ‪ ,‬וועט מיך‬ ‫איך בין געווען שטארק שאקירט‪ .‬און טאקע נאר אדאנק אייך‪ ,‬די‬ ‫קיינער נישט נעמען פאר א דזשאב‪ ,‬און איך דארף‬ ‫מערכת "הבדלה"‪ ,‬וואס האט שוין אזויפיל מעורר געווען אויף די‬ ‫דאך מאכן פרנסה‪"...‬‬ ‫מערכה‪ ,‬האב איך געהאט די כוחות עס גלייך איבערצוגעבן פאר מיינע‬ ‫וויל איך צולייגן‪ ,‬אז די טענה איז זייער א ריכטיגע‪,‬‬ ‫עלטערן‪.‬‬ ‫אבער בלויז ביז מתן תורה‪ .‬נאך מתן תורה‪ ,‬וואס מיר‬ ‫איך וויל ברענגען די אוועירנעס אז אסאך מאל מיינט מען אז‬ ‫זענען מושבע ועומד מהר סיני‪ ,‬שטייט בפירוש‬ ‫מ'קען עס אליין טון; אבער למעשה ווייסט מען נישט פון אלע‬ ‫גע'פסק'נט אין רמ"א (יורה דעה סימן קנ"ז ס"א) אז‬ ‫פראבלעמען וואס קענען זיך מאכן‪ .‬די פילטער קאמפאניס ווייסן שוין‬ ‫פאר א "לא תעשה" איז א מענטש מחויב אוועקצוגעבן‬ ‫פון פארדעם פון אלע פראבלעמען וואס קענען זיך מאכן‪ ,‬און בלאקן‬ ‫זיין גאנצע געלט כדי נישט עובר צו זיין אפילו איין‬ ‫עס פאראויס‪.‬‬ ‫מאל‪ .‬דאס באדייט אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז אויב איז‬ ‫דאס טאקע די מציאות אז כדי צו זיין אין‬ ‫קאנסטראקשן מוז מען עובר זיין אויף 'לא תתרו' איז‬ ‫רודערן וועלטן איבער די "קיאסקן"‬ ‫ער על פי תורה מחויב צו אפלאזן זיין פרנסה פון‬ ‫קאנסטראקשן און ארומגיין אין בתי מדרשים ביי‬ ‫א גוטן‪ .‬איך האב געוואלט לאזן א מעסעדזש וועגן קיאסקן‪ .‬ס'איז‬ ‫מנינים נאך געלט‪ ,‬אבי נישט עובר צו זיין אויף א לא‬ ‫מורא'דיג וואס מ'טוט שוין ביז יעצט‪ ,‬אבער אויב מ'קען מאכן נאך‬ ‫תעשה פון זען א קאנדידאטקע!‬ ‫מער אוועירנעס און אויפרודערן וועגן "קיאסקן"‪ ,‬וואלט עס געווען‬ ‫א שטארקע תועלת!‬ ‫איך האב יעצט געהערט פון א איד וואס ער האט נישט געהאט‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪42‬‬ ‫בס״ד‬ ‫אונזעﬧ‬ ‫‚וי׳‡י˘ע‬ ‫שטﬡב‬ ‫ארבעט פאר דיר‪.‬‬ ‫גרינגער‪.‬‬ ‫ערליכער‪.‬‬ ‫שנעלער‪.‬‬ ‫יעדע אנליין סערוויס‪,‬‬ ‫מיט איין פאון קאל‪.‬‬ ‫אונזערע ספעציעלע שטאב פון געלערנטע גוים זענען גרייט‬ ‫הונדערטער‬ ‫אייך צו סערווירן‪ ,‬מיט אלע אייערע אינטערנעט געברויכן‪.‬‬ ‫צופרידענע‬ ‫קאסטומערס געניסן‬ ‫שוין פון א געשמאקע‬ ‫עקספיריענס און‬ ‫‪Fast‬‬ ‫‪Professional‬‬ ‫‪Secure‬‬ ‫ביליגע פרייזן‪ ,‬ביים‬ ‫נוצן אונזער ״אנליין‬ ‫טעלעפאון״ סערוויס‪.‬‬ ‫אדרבה! פרובירט עס אויס‪.‬‬ ‫‪$25/1 Hr. $40/2 Hr. $65/4 Hr.‬‬ ‫צוליב די גרויסע פארלאנג האבן מיר צוגעלייגט ספעציעלע נומערן פאר אויסלענדישע באנוצער‬ ‫‪Canada: 1438 228 4164 // UK: +44 330 027 3132 // Israel: 972 77 220 1114‬‬ ‫אייגענע עקספיריענס‬ ‫מ‪ .‬שפיגעל‬ ‫אן אינערליכע געראנגל‬ ‫ד‬ ‫וואס איך האב געטוהן מיט אים‪..‬‬ ‫י זון שטראלן וואס האבן אריינגעשיינט דורך די שפאלטענעס‬ ‫"איך ניץ עס נאר לתועלת‪ "..‬האב איך איבערגע'חזר'ט אין מיין מח די גאנצע‬ ‫פונעם פירהאנג אויפן פענסטער‪ ,‬האבן מיך ארויסגעשלעפט ווי פון‬ ‫צייט‪.‬‬ ‫א טיפן שלאף‪ .‬נאר יעצט האב איך אנגעהויבן פילן אזא מאדנע‬ ‫דאסמאל איז עס טאקע נאר געווען פאר די ארבעט‪ ,‬ווייל עס איז געווען‬ ‫פאראליזירטע ווייטאג אין אלע מיינע ביינער‪ ,‬ליגנדיג אין אן‬ ‫בייטאג און מיינע געשוויסטער האבן יעדע מינוט געקענט אריינקומען אין מיין‬ ‫איינגעצויגענע פאזיציע‪ ,‬שוין איבער זעקס שעה!‪..‬‬ ‫צימער‪ .‬איך האב עס פארשטעקט אינטער מיין קישן‪ ,‬ווייל איך וויל שפעטער‬ ‫וואס גייט פאר מיט מיר??!‬ ‫סתם באטראכטן וויאזוי עס ארבעט‪..‬‬ ‫איך האב מער נישט בעלות אויף מיך אליינס‪ ..‬מיינע הענט טוהן זאכן אן‬ ‫עס איז געווען מיין ערשטע טעות‪ ,‬צו א רייע שרעקליכע טעותים‪..‬‬ ‫פרעגן רשות פונעם מח‪ .‬מיינע אויגן קוקן זאכן אן זיך רעכענען וויאזוי מיין‬ ‫עס איז שוין געווען שפעט ביינאכט‪ .‬צוויי אזייגער‪ .‬איך האב זיך אויפגעזעצט‬ ‫הארץ וועט פילן דערוועגן‪.‬‬ ‫אין מיין בעט‪ .‬עס איז שטיל אין הויז‪ ,‬יעדער שלאפט‪ .‬אויף די שפיץ פון מיינע‬ ‫עס איז מיר ביטער‪ .‬איך בין געבינדן צום צויבער וואס לאזט מיר איבער א‬ ‫פינגערס‪ ,‬האב איך מיט שטייטע פארזיכטיגע טריט‪ ,‬זיך געריקט צו מיין‬ ‫צו'חוש'טע‪ ..‬איך האב געמיינט אז איך וועל פילן באפרייט‪ ,‬אויפגעקלערט און‬ ‫שוועסטער רחל'עס בעט‪ .‬נאר צו מאכן זיכער אז זי שלאפט טאקע‪.‬‬ ‫קלוג‪ .‬אבער‪ ,‬ניין‪ ..‬איך בין געבליבן מיט א גרויסע גארנישט‪ .‬נישט נאר נישט‬ ‫יא‪ ,‬זי איז טיף פארזינקען אין איר זיבעטן חלום‪ .‬אויף איר פנים איז‬ ‫באקומען‪ ,‬נאר פארלוירן אלעס וואס איך האב נאך יא פארמאגט‪.‬‬ ‫אויסגעגאסן אזא מין רואיגקייט‪ ,‬פאר א פערטל סקונדע האב איך געפילט א‬ ‫איך דריי זיך ארום ווי א לעבעדיגע טויטער‪ .‬ווי א גוף אן א נשמה‪ ..‬איך פיל‬ ‫שטיקעלע קנאה צו איר‪ ..‬זי איז אלעמאל געווען די וואוילע נשמה און איך‪ ..‬איך‬ ‫נישט קיין שום טעם אין מיין לעבן‪ ,‬איך וואלט שוין לאנג נישט געוואלט‬ ‫בין פון אייביג אן געווען די טאכטער וואס פרובירט זיך אהערצושטעלן אביסל‪..‬‬ ‫עקזיסטירן‪ ..‬איך האב אבער מורא וואס עס קומט נאכדעם‪ ,‬אזא שמוציגע נשמה‬ ‫איך האב שנעל פארשטיפט די געפילן טיף אריין אין מיין הארץ‪.‬‬ ‫ווי מיר האט זיכער נישט קיין פלאץ אין גן עדן‪ .‬איך האב נישט די וועלט און‬ ‫"מען קען מיינען‪ ,‬אז איך גיי טוהן עפעס נישט אויסגעהאלטן יעצט‪ ..‬עס איז‬ ‫נישט יענע וועלט‪.‬‬ ‫סייווי כשר‪ ".‬איך האב פרובירט צו פארשטיקן דאס שטילע ווארענונגס שטימע‪,‬‬ ‫עס איז יעצט צוואנציג נאך זיבן צופרי‪ ,‬איך האב פונקטליך איינס און א האלב‬ ‫וואס האט זיך געבעטן ביי מיר עס נישט צו טוהן‪.‬‬ ‫שעה צו שלאפן‪ ,‬נאכדעם דארף איך גיין ארבעטן‪ .‬ווער קען בכלל טראכטן פון‬ ‫איך האב ארויסגעשלעפט די טעבלעט פון אינטער מיין קושן מיט ציטערדיגע‬ ‫ארבעט יעצט? מיין קאפ שווינדלט‪ ..‬מיין מח איז פארנעפלט‪.‬‬ ‫הענט‪ .‬פארוואס בין איך אזוי פארציטערט? איך מעג טוהן וואס איך וויל!‬ ‫מיינע מחשבות וואנדערן צוריק צו די צייט פאר די גאנצע איבערקערעניש‪,‬‬ ‫דעמאלס פארוואס מוז עס געשעהן טיף אינמיטן די נאכט ווען קיינער זעהט‬ ‫ווען איך בין געווען די אמאליגע תמימות'דיגע נשמה‪ .‬איך קען נישט גלייבן אז‬ ‫נישט?‪ ..‬הא?‬ ‫עס איז געווען בלויז מיט אפאר וואכן צוריק‪.‬‬ ‫מיין שטארקע נייגער האט איבערגעוואויגן‪ ..‬איך האב ארויפגעצויגן מיין‬ ‫דאכענע ביז איבער מיין קאפ און אנגעצינדן די כלי‪ .‬איך לייג אריין די פעסווארד‬ ‫און עס עפנט זיך אויף‪ .‬איך האב פרובירט זיך ארומצושפילן אביסל טרעפן די‬ ‫לעכער אין די סיסטעם‪ ..‬עס איז אוודאי נישט געגאנגען‪.‬‬ ‫עס איז געווען מאנטאג נאכמיטאג‪ ,‬ווען איך האב באקומען די טעלעפאן רוף‪.‬‬ ‫נאך צוויי שעה זיך ארומשפילן און גארנישט טרעפן האב איך עס שנעל‬ ‫"איך רעד צו לאה רייזי?"‬ ‫אוועקגעלייגט‪.‬‬ ‫"יא‪"..‬‬ ‫זעהסט עס איז גארנישט געשעהן‪ ..‬איך האב זיך אביסל געשעמט פון מיך‬ ‫"אלעס איז מסודר‪ ,‬קענסט קומען אויפפיקן די טעבלעט‪ .‬עס האט אנווייזונגען‬ ‫אליינס‪ .‬שוין‪ ,‬דאס איז געווען דאס ערשטע און לעצטע מאל וואס איך האב עס‬ ‫וויאזוי עס צו ניצן‪ .‬קענסט זיין רואיג‪ ,‬עס איז אינגאנצן כשר‪"..‬‬ ‫געטוהן‪ .‬מער נישט!‬ ‫איך האב אראפגעלייגט די סעלפאן מיט א רואיגע געפיל‪.‬‬ ‫מיט א פעסטע החלטה‪ ,‬אז איך וועל עס טאקע מער קיינמאל נישט טוהן‪,‬‬ ‫איך גיי אנהייבן ארויסצונעמען א נישט געזונטע קינד דריי מאל א וואך און‬ ‫האב איך עס פארפאקט און זיך שנעל געלייגט שלאפן‪ ,‬פאר עס ווערט ליכטיג‪..‬‬ ‫ווערן באצאלט דורכ'ן אריינלייגן די שעות אינעם טעבלעט‪ .‬איך האב נישט‬ ‫געזעהן קיין שום פראבלעם דערין‪ .‬אלעס ארבעט היינט אויף די וועג און אפילו‬ ‫מיינע עלטערן פארשטייען אז עס איז אינגאנצן אויסגעהאלטן‪.‬‬ ‫עס איז אריבער א וואך‪ ,‬דערנאך נאך איינס און מיין נייגער האט זיך‬ ‫די נעקסטע טאג אין ארבעט בין איך געווען אזוי מיד‪ .‬איך האב געגעניצט‬ ‫געשטארקט‪.‬‬ ‫יעדע צוויי מינוט און קוים געקענט זיך קאנצעטרירן‪ ..‬ווען איך בין אהיימגעקומען‬ ‫איך האב נישט גע'חלומ'ט אין מיין וויסטן חלום אז איך‪ ,‬לאה רייזי גאלדמאן‪,‬‬ ‫בין איך אריינגעפאלן אין בעט‪ ,‬שוואכערהייט‪ .‬אלע מיינע גלידער האבן זיך‬ ‫פון אזא חשובע אפגעהיטענע שטוב וועט אמאל אנקומען צו אזא מצב‪.‬‬ ‫געבעטן צו רוען‪.‬‬ ‫די זיסע אינגל איז שוין אהיים און איך האב געדארפט אריינשרייבן אלעס‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪44‬‬ ‫לאמיר הערן‬ ‫אייער איבערלעבעניש‪:‬‬ ‫‪718.851.2399 #2‬‬ ‫געוואוסט אז עס עקזיסטירט‪..‬‬ ‫עס קען זיין אז מיין מאמע האט זיך אביסל געוואונדערט פארוואס איך בין‬ ‫מיין מח האט זיך געעפנט און אין די זעלבע צייט האט זיך מיין הארץ‬ ‫אזוי אויסגעמוטשעט‪ ,‬אבער זי האט גארנישט געזאגט‪.‬‬ ‫פארמאכט‪.‬‬ ‫ווי נאר עס איז געווארן טונקל און מען האט זיך אנגעהויבן לייגן שלאפן‪,‬‬ ‫מיינע אלע שאיפות און רצונות זענען פלוצלונג געשטאנען אינטער א גרויסע‬ ‫האט זיך דער אינערליכע מלחמה צוריק אנגעהויבן‪ .‬די מורא'דיגע רייץ‬ ‫פראגע צייכן‪ ..‬מיין תמימות האט אין אפאר שעה אויסגעוועפט‪ ,‬ווי זי וואלט‬ ‫אויסצושפילן די סיסטעם האט זיך צוריק ערוועקט‪ ..‬די תאוה האט געפלאקערט‬ ‫קיינמאל דא געווען‪..‬‬ ‫אין מיין הארץ‪ ,‬איך האב זיך נישט געקענט קאנטראלירן‪ ..‬און אזוי נישט ווילנדיג‬ ‫און איך האב זיך נאך איינגערעדט אז איך קען זיך קאנטרילירן‪ ,‬איך וועל‬ ‫האב איך זיך געטראפן ליגן אינטער מיין דאכענע‪ ,‬מיט די כלי אין מיינע הענט‪.‬‬ ‫נישט זיין ווי די אלע מיידלעך וואס פאלן פאר די נסיונות פון טעכנאלאגיע‪ ..‬די‬ ‫דאסמאל האב איך שוין געוואוסט וואס איך האב נעכטן פרובירט‪ ,‬איך בין‬ ‫מציאות האט מיך געפאטשט אין פנים‪..‬‬ ‫שוין געווען מער באהאווענט‪ ..‬נאכ'ן זיך ארומשפילן פאר כמעט דריי שעה‪ ,‬האט‬ ‫א שטימע פון מיין שוועסטער'ס בעט האט מיך געמאכט אויפשפרינגען‪ .‬מיין‬ ‫זיך עס געעפנט!‬ ‫הארץ איז שיעור ארויסגעפאלן פון שרעק‪ ,‬זי טאר מיך נישט כאפן ביי די מעשה‪.‬‬ ‫איך האב עס נישט געקענט גלייבן‪..‬‬ ‫זי וועט אלעס גלייך פארציילן פאר מאמי און דעמאלס בין איך פארפאלן‪..‬‬ ‫די סימבאל וואס האט געוויזן אז עס איז כשר‪ ,‬האט מיר געלאכט אין פנים‪..‬‬ ‫אה‪ ,‬אירע אויגן זענען פארמאכט‪ ..‬זי האט פשוט גערעדט פון שלאף‪..‬‬ ‫איך בין געווען ערשטוינט פון מיר אליינס‪ ..‬איך בין שנעל צוריק ארויס פון‬ ‫איך האב שנעל פארלאשן די טעבלעט און עס אריינגעשטיפט אינטער מיין‬ ‫די סיסטעם און נאכאמאל אנגעהויבן פון אנהויב‪ .‬יא‪ ,‬עס איז דא א וועג‬ ‫קישן‪ .‬איך האב זיך שוין געשעמט פון מיך אליינס זיך נאכאמאל איינצורעדן אז‬ ‫אנצוקומען צו אלעם‪ ..‬איך האב געדארפט אריינלייגן בערך פינף פעסווארדס און‬ ‫איך וועל עס מער נישט טוהן‪ .‬איך זעה שוין וויפיל מאל איך בין דורכגעפאלן‪..‬‬ ‫אפאר אימעילס‪ ..‬עס נעמט גאנץ לאנג אנצוקומען אויף די פארדרייטע וועג‪,‬‬ ‫אבער‪ ,‬ניין! דאסמאל מיין איך עס אמת'דיג‪.‬‬ ‫אבער עס איז דא א וועג‪.‬‬ ‫איך בין געווען פארעקלט פון זיך אליינס‪ .‬די זאכן וואס איך האב געזעהן‬ ‫מיין הארץ האט געבאכעט‪ ..‬עס קען נישט זיין‪ ..‬וויאזוי הייסט עס אזא כשר'ע‬ ‫זענען געווען שמוציגער פון שמוציג‪ ..‬עס האט מיך געאיבלט‪ ..‬עס איז געווען די‬ ‫כלי‪ ,‬ווען אין צוויי נעכט קען איך אויסגעפינען וויאזוי עס צו איבערקליגן?‬ ‫לעצטע מאל!‬ ‫א זיסע געפיל פון הנאה האט זיך פארשפרייט אין מיינע גלידער‪ ,‬עס האט‬ ‫איך זאג דיר צו באשעפער‪ ..‬איך גיי זיך האלטן שטארק‪..‬‬ ‫איבערגעשטיגן אלע ווארענונגס רופן פון מיין נשמה‪ .‬איך האב זיך געפילט‬ ‫איך האב אבער נישט געוואוסט אז איך בין שוין לאנג פארבינדן אין די קייטן‬ ‫מעכטיג און קלוג! איך בין קלוגער פון זיי אלע‪ ..‬וואס האבן זיי געטראכט אז עס‬ ‫פון די אינטערנעט‪ ,‬און פון דעם איז כמעט אוממעגליך זיך ארויסצוזעהן אן‬ ‫וועט זיין א לאך אין די סיסטעם און לאה רייזי וועט עס נישט טרעפן?‬ ‫דרויסנדיגע הילף‪.‬‬ ‫איך האב זיך ביטער צושמייכלט‪..‬‬ ‫איך האב עס אבער שנעל אוועקגעלייגט‪ .‬איך בין דאך אן ערליכע מיידל‪.‬‬ ‫טאקע קלוג און געריבן‪ ,‬און דערפאר האב איך עס געוואלט אויסגעפינען‪ ,‬אבער‬ ‫די קומענדיגע פאר טעג איז געווען פאר מיך ווי א גיהנום אויף די וועלט‪ .‬אלע‬ ‫דאך פול מיט יראת שמים‪ .‬איך וועל ח"ו נישט קוקן ווי מען טאר נישט‪.‬‬ ‫בילדער וואס איך האב געזעהן יענע נאכט זענען מיך געשפרינגען פארנט פון‬ ‫און ווידעראמאל האב איך פארשטעקט דאס ציענדע כלי און מיט א‬ ‫מיינע אויגן‪ ..‬איך בין נישט געווען ביי זיך‪ ..‬אויף אזוי ווייט אז מיין מאמע האט‬ ‫פעסטקייט זיך צוגעזאגט אז די שפיל איז געענדיגט‪.‬‬ ‫זיך שוין אנגעהויבן צו דערשרעקן‪.‬‬ ‫מער וועל איך נישט אוועקגעבן מיין נאכט דערפאר‪..‬‬ ‫איך האב אבער גארנישט געקענט טוהן‪ .‬מיין מח איז געווען ארומגענומען ווי‬ ‫מיט א וואלקן‪ ..‬אלעס איז געווען אזוי ווייט און נישט קלאר‪ .‬איך האב זיך‬ ‫געפילט אפגעטיילט פון די וועלט‪.‬‬ ‫עס האט נישט גענומען מער ווי עטליכע טעג און מיין צוזאג איז שוין‬ ‫איך האב אבער געהאלטן ווארט‪ ,‬און איך האב זיך טאקע איינגעהאלטן און‬ ‫גארנישט אויסגעפירט געווארן‪ ..‬געווען איז עס ווען איך בין ווייטער אויפגעבליבן‬ ‫אין די לעצטע פאר נעכט האב איך נישט צוגערירט דערצו‪ .‬איך האב אבער נישט‬ ‫אליינס ביינאכט‪ ,‬נישט קענענ'דיג איינשלאפן‪ ..‬מיינע פינגער האבן געקיצלט‪..‬‬ ‫געפילט די זיסע געפיל וואס איך וואלט געדארפט פילן נאכן טוהן די ריכטיגע‬ ‫די רייץ צו ווישן נאכאמאל די סקרין האט זיך אויפגעוועקט אין פילסטן‬ ‫זאך‪ ,‬עס האט מיך זייער וויי געטוהן‪..‬‬ ‫פראכט‪.‬‬ ‫נאך כמעט א גאנצע וואך זיך איינהאלטן און דורכלעבן דאס אוממעגליכע איז‬ ‫אקעי‪ ,‬נאר ממש פאר אפאר מינוט‪ .‬איך וועל עס אראפלייגן די מינוט וואס‬ ‫עס נאכאמאל געשעהן‪...‬‬ ‫איך זעה אז עס איז נישט אויסגעהאלטן‪.‬‬ ‫דאסמאל בין איך אבער אויפגעבליבן א גאנצע נאכט צוגעקלעפט צום כלי‪.‬‬ ‫די סקונדע אבער‪ ,‬וואס איך האב עס געעפנט און אנגעהויבן זעהן זאכן‪ ,‬האב‬ ‫איך בין געווען צושוידערט פון וואס איך האב זיך אנגעזעהן‪ ..‬איך האב געזעהן‬ ‫איך פארלוירן די קאנטראל איבער מיך אליינס‪ .‬איך האב מיט נייגער געשלינגען‬ ‫דאס ערגסטע ממש‪...‬‬ ‫אלעס וואס עס האט געהאט צו פארקויפן‪ ..‬מיט אן איינגעהאלטענעם אטעם‬ ‫יעצט בין איך שוין געווען קלאר איבערצייגט אז איך בין צו שוואך‪ .‬איך האב‬ ‫האב איך געקוקט און געקוקט און געקוקט‪ ..‬די זייגער האט זיך געריקט ‪ ,‬אבער‬ ‫נישט די כוחות זיך צו שטארקן אליינס‪ ..‬נאכדערצו ווען איך מוז דריי מאל א‬ ‫איך בין געווען פארזינקען אין עפעס א נייע וועלט וואס האט זיך געעפנט פאר‬ ‫וואך זיך באניצן מיט די פארשאלטענע כלי‪ ,‬פון דער ארבעט‪ ..‬איך בלייב‬ ‫מיך‪.‬‬ ‫פארבינדען דערצו‪.‬‬ ‫די בילדער וואס זענען געשפרינגען פארנט פון מיינע אויגן‪ ,‬זענען געווען אזוי‬ ‫וואס טוה איך??‬ ‫ציענד‪ ,‬אזוי גלאנציג‪ ..‬און אזוי אינטערעסאנט‪ ..‬איך בין געוואר געווארן אזויפיל‬ ‫די קומענדיגע טאג איז געווען יסורים‪ .‬איך האב זיך ארומגעדרייט אן א קאפ‪..‬‬ ‫נייע באגריפן‪ ,‬וואס זענען ביז יעצט בכלל נישט געווען עפעס וואס איך האב‬ ‫אייגענע עקספיריענס‬ ‫איך בין נישט געווען ביי זיך‪ .‬עכט נישט ביי זיך‪ ,‬אויף אזוי ווייט‪ ,‬אז איך האב זיך‬ ‫געדארפט פארענטפערן פאר יעדעם אז איך פיל נישט גוט‪ ..‬נאך לאנטש האב‬ ‫איך געבעטן רשות צו ענדיגן פריער ארבעטן‪ ,‬איך האב סייווי גארנישט געטוהן‪..‬‬ ‫וויאזוי וויל א‬ ‫איך בין אריין אין שטוב מיט אן אראפגעלאזטע קאפ‪.‬‬ ‫אויפשטעלן‬ ‫"לאה רייזי? וואס איז געשעהן אז ביסט דא פרי היינט?"‬ ‫אזא וואס ווע‬ ‫מיין מאמע וואונדערט זיך‪ .‬זי חלומ'ט נישט וואס עס איז אריבער אויף מיר‬ ‫די לעצטע פאר וואכן‪.‬‬ ‫טמא'נעם א‬ ‫"איך פיל זיך נישט גוט‪ "..‬פיין‪ ,‬מיין שטומע הערט זיך עכט שוואך‪ ..‬זאל זי‬ ‫עס וועט זיך‬ ‫מיך נאר גארנישט פרעגן‪..‬‬ ‫אויסהאלטן‪.‬‬ ‫"גיי לייג זיך אראפ‪ ,‬לאמיר זעהן באלד אויב דו דארפסט א דאקטער‪".‬‬ ‫איך האב צוגעשאקלט מיט'ן קאפ‪ .‬איך דארף א דאקטער‪ ,‬גאר וויכטיג‪ .‬אבער‬ ‫נישט פאר מיין גוף‪ ,‬נאר פאר מיין פארפלעקטע‪ ,‬צוביילטע און קראנקע נשמה‪.‬‬ ‫איך בין אריין אין צימער און צוגעשפארט די טיר‪ .‬איך דארף פריוואטקייט‬ ‫יעצט‪ ,‬קיינער זאל מיך נישט שטערן‪ .‬איך קען נישט אריין אין בעט‪ .‬עס קומט‬ ‫זיך מיר נישט צו ליגן באקוועם‪ ,‬נאכן אזוי דורכפאלן‪ .‬איך האב זיך אראפגעזעצט‬ ‫אויפן ערד‪ ,‬מיט אזא אינערליכע צובראכנקייט‪.‬‬ ‫נאר כמעט‪ .‬ווייל היינט וועל איך עפעס טוהן צו פאררעכטן מיין טעות‪ .‬איך‬ ‫"לאה רייזי‪ ,‬איך גיי ארויסגיין ערלעדיגן אפאר זאכן‪ ",‬מיין מאמע האט‬ ‫האב זיך אויפגעשטעלט פון דער ערד‪ .‬גענומען די שווארצע זעקל‪ ,‬וואס איז‬ ‫גערעדט צו מיר דורך די צוגעשפארטע טיר‪" .‬אויב דו ביסט הונגעריג קענסטו‬ ‫געלעגן אין דער זייט און אריינגעלייגט די טעבלעט‪ ,‬מיט ציטערדיגע הענט‪ ..‬איך‬ ‫נעמען עסן פון טאפ‪ ,‬וואס איך האב צוגעגרייט פאר נאכטמאל‪"..‬‬ ‫האב עס פארמאכט מיט אפאר שטייפע קניפן‪ .‬נאך איינס און נאך איינס‪ .‬גוט‬ ‫איך האב געהערט ווי דער דרויסנדיגע טיר ווערט פארשפארט‪.‬‬ ‫פארקניפט‪ .‬מער ליגט עס נישט פארנט פון מיינע אויגן‪..‬‬ ‫יעצט בין איך דא אליין‪ .‬קיינער וועט נישט מיטהאלטן וואס איך טוה‪ .‬פונקט‬ ‫א געוויין פון טיפן הארץ האט זיך ארויסגעריסן פון מיין האלז‪ .‬א שטראם פון‬ ‫גוט‪ .‬איך האב נאר געוואלט שרייען און וויינען‪..‬‬ ‫טרערן האט אפגעשווענקט מיין פנים‪.‬‬ ‫"באשעפער‪ ,‬איך קען עס נישט אויסהאלטן‪ ..‬מיין נשמה איז אינגאנצן‬ ‫"באשעפער‪ ,‬העלף איך זאל קענען‪ ..‬איך זאל קענען זיין שטארק‪ ...‬רייניג אויס‬ ‫פארפלעקט‪ ...‬וואס טוה איך יעצט??!"‬ ‫מיין הארץ‪"..‬‬ ‫איך האב געשטויסן אויף די ערד ווי א קליין קינד‪ ..‬איך קען נישט אויסהאלטן‬ ‫מיין גוף האט געטרייסלט‪ .‬איך האב אזוי געוויינט‪ ..‬אזוי געבעטן און מתפלל‬ ‫וואס איך האב געטוהן‪ .‬נאכמער‪ ,‬איך זעה נישט קיין וועג ארויס‪ ..‬מיין מאמע‬ ‫געווען‪ .‬איך וויל עכט זיין ערליך‪.‬‬ ‫וועט צאמפאלן ווען זי וועט הערן וואס איר ערליכע טאכטער האט געטוהן‪ ,‬און‬ ‫ווען איך האב זיך ענדליך אביסל בארואיגט‪ ,‬האב איך געוואוסט אז עס וועט‬ ‫מיין טאטע ער וועט עס נעמען אזוי צום הארצן‪ ..‬איך קען זיך עס אפילו נישט‬ ‫נישט בלייבן ביי דעם‪ .‬איך וועל היינט עפעס טוהן בפועל‪ ,‬בעטן הילף צו קענען‬ ‫פארשטעלן‪.‬‬ ‫בלייבן שטיין אין מיין צוזאג‪.‬‬ ‫וויאזוי קען איך אזוי ווייטוהן מיינע עלטערן??‪ ..‬פארוואס האב איך נישט‬ ‫די טיר פון הויז האט זיך ווידער געעפנט‪ .‬דאסמאל האב איך געהערט מיין‬ ‫געטראכט פארדעם??!‬ ‫טאטע'ס טריט‪ ,‬ער גייט יעצט לכאורה לערנען אין ספרים שטוב‪.‬‬ ‫יעצט קען איך טוהן איין זאך‪ ,‬זיצן אין די שולד געפילן און עסן די פירות וואס‬ ‫זאל איך יעצט גיין צו אים און אלעס פארציילן? עס קען זיין א גוטע‬ ‫איך האב אזוי לייכטזיניג איינגעפלאנצט‪ ..‬איך האב געוואלט תשובה טוהן‪,‬‬ ‫געלעגנהייט אז קיינער‪ ,‬חוץ ער‪ ,‬זאל נישט מיטהאלטן‪ .‬מעג איך אים אבער‬ ‫איבערבעטן די אויבערשטער אויף די צער וואס איך האב אים פארשאפט‪ .‬איך‬ ‫שטערן פון לערנען? איך מעג זיכער‪ .‬איך האב געוואוסט אז מיין מח וועט‬ ‫האב אבער נישט געפילט אז איך קען‪ .‬אז איך מעג‪.‬‬ ‫פרובירן צו טרעפן יעדע גוטע תירוץ‪ ,‬אבי נישט צו טוהן דאס וואס עס איז מיר‬ ‫וויאזוי קענען אזעלכע אויגן וואס האבן געזעהן דאס ערגסטע‪ ,‬אריינקוקן אין‬ ‫אזוי שווער‪.‬‬ ‫א סידור און דאווענען? איך בין אזוי צוויי פנים'דיג‪ ..‬איין מינוט זאג איך זיך צו‪,‬‬ ‫מיט לאנגזאמע טריט‪ ,‬א קלאפעדיגע הארץ און א שטילע געבעהט אויף מיינע‬ ‫אז מער וועט עס נישט געשעהן און די צווייטע מינוט זיץ איך טיף‪ ,‬טיף אין‬ ‫ליפן‪ ,‬האב איך געווענדעט מיינע טריט צום ספרים שטוב‪..‬‬ ‫תהום‪ ...‬וואס בין איך באמת?? וואס וויל איך באמת?‬ ‫מיין טאטע האט אויפגעהויבן זיינע קלוגע אויגן מיט וואונדער‪ .‬ער האט נישט‬ ‫וויאזוי וויל איך אויסזעהן? וועלכע שטוב וויל איך אויפשטעלן‪ ..‬אזא ווי‬ ‫געוואוסט אז איך בין אינדערהיים‪.‬‬ ‫מיינע חשובע עלטערן אדער ח"ו‪ ..‬אזא וואס ווערט אויפגעשטעלט אינטערן‬ ‫קעגן זיינע ריינע אויגן האב איך זיך געוואלט פארשטעקן‪ ..‬וואס וועט ער‬ ‫שאטן פונעם טמא'נעם אינטערנעט??‪...‬‬ ‫זאגן? אפשר זאל איך ברענגען וואסער אויב ער חלש'ט אוועק?‪..‬‬ ‫מיין מח האט געשפירט ווי עס וועט זיך אט‪ ,‬אט עפענען‪ ..‬די ספיקות איז‬ ‫"וואס זאגסטו עפעס‪ ,‬לאה רייזל?"‬ ‫נישט צום אויסהאלטן‪ .‬מיין קאפ האט געהאמערט אן אויפהער‪..‬‬ ‫מיין ליפן האבן געציטערט און איך האב מיט שווערע כוחות זיך געקענט‬ ‫איך ווייס זייער גוט וואס איך וויל עכט‪ ..‬איך וויל עכט אויפשטעלן ערליכע‬ ‫ברענגען צו עפענען מיין מויל‪.‬‬ ‫דורות און גיין אין די וועגן פון מיינע עלטערן‪ .‬איך האב עס אלעמאל געוואלט‪.‬‬ ‫"איך‪ ..‬בין דורכגעפאלן‪ "..‬איך האב אראפגעלייגט דאס שווארצע זעקל אויפן‬ ‫די שרעקליכע כלי האט פארמישט אלע מיינע געפילן‪ .‬פרובירט צו אפהאקן מיין‬ ‫טיש‪" .‬מיט דעם‪"..‬‬ ‫נשמה פון איר ריינע מקור‪ .‬זי האט כמעט מצליח געווען‪.‬‬ ‫חודש אלול תשפ"ו‬ ‫‪46‬‬ ‫לאמיר הערן‬ ‫אייער איבערלעבעניש‪:‬‬ ‫‪718.851.2399 #2‬‬ ‫טעלעפאן צו טוהן וואס איך דארף‪.‬‬ ‫עס איז נישט געווען אזוי פשוט ווי איך האב געמיינט‪ .‬קודם האבן זיי מיך‬ ‫אפילו נישט געוואלט גלייבן‪.‬‬ ‫"עס קען פשוט נישט זיין‪ ,‬אונזערע כלים האבן די בעסטע פילטערס‪"..‬‬ ‫איך אויסזעהן? וועלכע שטוב וויל איך‬ ‫איך האב זיך געהאלטן ביי מיינס‪" ,‬דעמאלס וועל איך נישט קענען ווייטער‬ ‫ן‪ ..‬אזא ווי מיינע חשובע עלטערן אדער ח"ו‪..‬‬ ‫ניצן די טעבלעט‪"..‬‬ ‫ערט אויפגעשטעלט אינטערן שאטן פונעם‬ ‫זיי לאכן מיר אויס‪ ..‬די פרומע נשמה‪ .‬זיי כאפן נישט מיט וואס איך בין אלס‬ ‫דורכגעפאלן‪ .‬איך האף אז איך בין כאטש אפגעקומען מיט די בושות‪.‬‬ ‫אינטערנעט??‪ ...‬מיין מח האט געשפירט ווי‬ ‫צוויי טעג שפעטער האבן זיי מיך צוריקגערופן און געבעטן איך זאל זיי‬ ‫ך אט‪ ,‬אט עפענען‪ ..‬די ספיקות איז נישט צום‬ ‫מסביר זיין פונקטליך וויאזוי איך האב עס געטוהן‪ ..‬איך האב זיך ביטער‬ ‫ן‪ .‬מיין קאפ האט געהאמערט אן אויפהער‪...‬‬ ‫געשעמט‪ ..‬זיי האבן אויך פרובירט צו טון דאס זעלבע און זיך איבערצייגט אז‬ ‫איך בין געווען גערעכט‪.‬‬ ‫"דו דארפסט זיין זייער קלוג דאס צו אויסטרעפן‪ ".‬האבן זיי מיך קאמפלימענט‪.‬‬ ‫איך האב נישט געוואוסט אויב איך זאל זיך פילן גוט אדער נישט‪...‬‬ ‫"מיר וועלן מוזן יעצט פאררעכטן אלע אונזערע כלים‪ ,‬עס איז נישט קיין‬ ‫אחריות אזוי צו לאזן‪".‬‬ ‫א שטיין האט זיך אראפגעקוילערט פון מיין הארץ‪ .‬ברוך השם‪ .‬איך בין‬ ‫מיין טאטע האט געקוקט צו מיך מיט אזא ווייכע בליק‪ ,‬וואס האט געמאכט‬ ‫באפרייט‪.‬‬ ‫מיין הארץ צוגיין‪.‬‬ ‫איך האב שנעל גערופן מיין טאטע צו פארציילן די נייעס‪ .‬ער האט זיך‬ ‫"וואס איז דאס?" זיין רואיגע שטימע האט אביסל פארשטילט מיינע הויכע‬ ‫שטארק געפרייט און מיך געגעבן אביסל הדרכה אויף ווייטער‪.‬‬ ‫הארץ קלאפענישן‪.‬‬ ‫עס איז גארנישט קיין קינדער שפיל‪ ,‬די אינטערנעט‪ .‬איך האב זיך עס‬ ‫"דער טעבלעט פון די ארבעט‪ "..‬איך האב פרובירט אפצוליינען זיין פנים צו‬ ‫געלערנט אויף מיינע אייגענע ביינער‪ .‬ליידער‪.‬‬ ‫זעהן אויב ער פארשטייט וואס איך רעד‪" .‬עכט איז עס כשר‪ ,‬ס'מיין שולד‪ ..‬איך‬ ‫האב זיך ארומגעשפילט דערמיט‪"..‬‬ ‫ארויסגעזאגט‪ .‬איך האב עס באוויזן‪.‬‬ ‫די בלאסקייט אויף מיין טאטע'נס געזיכט האט מיך נישט געלאזט זיך פרייען‬ ‫איך זיץ דא‪ ,‬שבת אינדערפרי‪ ,‬אין שוהל‪ .‬איך בין געווען פון די ערשטע‬ ‫מיט מיין דערגרייכונג‪.‬‬ ‫מענטשן אנצוקומען‪ .‬איך האב קוים געקענט שלאפן ביינאכט‪ .‬עס איז שוין‬ ‫"ווילאנג איז עס שוין אזוי ביי דיר?"‬ ‫אריבער א גוטע פאר טעג‪ ,‬איך בין מער נישט אין דעם נסיון‪ ,‬עס איז מיך נאך‬ ‫איך האב געביסן מיינע ליפן‪" .‬אפאר וואכן‪"..‬‬ ‫אבער אזוי שווער‪ ..‬איך וויל באמת תשובה טוהן‪..‬‬ ‫"אהא‪ ..‬איך הער‪"..‬‬ ‫איך וויל אזוי שטארק מיין הארץ זאל ווערן אינגאנצן ריין‪ .‬איך בין מתפלל‬ ‫איך האב געפילט א געדראנג זיך צו פארענטפערן‪" .‬איך גיי מער נישט‪ .‬איך‬ ‫דערויף יעדן טאג‪.‬‬ ‫זאג צו‪"..‬‬ ‫איך הער ווי מען זאגט שוין אהבה רבה‪ ..‬מיין פנים האב איך באגראבן טיף‬ ‫"עס איז נישט פשוט‪ "..‬ער האט מיט זיינע הענט געגלעט זיין בארד‪ .‬ער‬ ‫אין מיין סידור‪ .‬די טרערן רייניגן אויס מיין נשמה‪..‬‬ ‫טראכט וואס מיך צו זאגן‪.‬‬ ‫‪..‬ודבק לבנו במצותיך‪ ..‬ויחד לבבנו לאהבה‪ ..‬איך בעט דיר באשעפער באהעפט‬ ‫"מען דארף אבער לאזן וויסן פאר די קאמפאני אז זייערע כלים זענען נישט‬ ‫מיין הארץ צו דיינע מצוות און פאראייניג מיין רצון צו דיין רצון‪ ,‬מיט ליבשאפט‪.‬‬ ‫אויסגעהאלטן‪ .‬דאס וועסטו טוהן און מיט דעם אפהיטן אנדערע זאלן נישט‬ ‫איך זאל אלעמאל ווילן טוהן דיין ווילן‪..‬‬ ‫דורכפאלן‪"..‬‬ ‫די פרויען ארום מיר וואונדערן זיך מן הסתמא וואס עס איז די התרגשות‬ ‫איך האב צוגעשאקלט מיט מיין קאפ‪ .‬איך וועל טוהן אלעס וואס ער וועט‬ ‫היינט‪ .‬אפשר טראכטן זיי אז איך בין עפעס אזא דערהויבענע נשמה‪ ,‬אזא וואס‬ ‫מיך הייסן‪.‬‬ ‫ווערט איבערגענומען פון אן אהבה רבה‪ ,‬שבת אינדערפרי‪ ..‬עס גייט מיך נישט‬ ‫"פאר יעצט וויל איך נישט עס זאל בלייבן אין אונזער שטוב‪ .‬א כלי וואס איז‬ ‫אן‪ ,‬ווייל די געפיל וואס איך שפיר אין מיין הארץ וועגט אלעס איבער‪.‬‬ ‫נישט הונדערט פראצענט אויסגעהאלטן קען זיך בשום אין אופן נישט געפינען‬ ‫ענדליך קען מיין הארץ זיך שפירן נאנט צום אויבערשטן‪ .‬ענדליך‪ .‬נאך אזויפיל‬ ‫דא‪".‬‬ ‫טעג וואס האב איך געפילט אזוי ווייט פון אים‪..‬‬ ‫מיין פנים האט געפלאמט פאר בושה‪ .‬נאר איך האב עס נישט אליינס‬ ‫ווער נאך ווי איך ווייס ווי ביטער עס פילט פאר די נשמה ווען זי איז ווייט‬ ‫פארשטאנען‪..‬‬ ‫פונעם אויבערשטן‪ .‬זי וויל אלעמאל נאר שפירן נאנט און פארבינדן‪ ,‬ווייל פון‬ ‫נאך איין זאך האב איך געפילט פאר וויכטיג צוצולייגן‪" .‬מאמי ווייסט נישט‪"..‬‬ ‫דארט קומט זי‪ ,‬דארט איז איר אמת'ע ארגינעלע פלאץ‪.‬‬ ‫ער האט מיט פארשטענדעניש געשאקלט מיט זיין קאפ‪ .‬ער וועט נישט זאגן‪.‬‬ ‫איך בעהט און האף אז מיין הארץ זאל ווערן אינגאנצן לויטער און ריין‪,‬‬ ‫עס וועט בלייבן צווישן אונז‪ .‬ווערטער האבן מער נישט אויסגעפעלט די‬ ‫בלייבן פאראייניגט מיט מיין חלק אלקי ממעל‪.‬‬ ‫ביטערע חרטה האט געשריגן פון זיך אליינס‪.‬‬ ‫אויף אייביג‪.‬‬ ‫א טראפ רואיגער בין איך ארויס פון דארט‪ ,‬איך בין גלייך געגאנגען נעמען די‬ ‫‪47‬‬ ‫ארדער עסן פון וועלכע‬ ‫סטאר דו ווילסט‪ ,‬מיט אונזער‬ ‫אטאמאטישע טאלק &‬ ‫טעקסט סיסטעם‬ ‫‪732.479.7080‬‬ ‫‪Ext. 217 | Text. EATS‬‬ ‫‪BROOKLYN, NY 11211‬‬ ‫‪130 LEE AVE. #680‬‬ ‫‪HAVDULAH‬‬