הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

בס"ד
לע"נ מנחם מענדל בן יהושע דוב וועכנטליכע גליון צו פארשפרייטן די הלכות און וויכטיגקייט פון מצוות כיבוד אם ואם
חדש!
„הורינו“ יעצט סוכות און וזאת הברכה – שמחת תורה תשפ"ז | יאר 144 3
אידיש אין
שמחת יום טוב
אין געגנווארט
פון עלטערן
במצוה .עכ"ד. פארן צ די עלטערן ווען עס איז נישטא גענוג פלאץ אין
אריינגיין אין סוכה ווען עס וועט אויפוועקן דעם טאטן סוכה
געוויסע היינטיגע פוסקים האבן א ספק :אויב דער טאטע שלאפט אין סוכה אינעם קונטרס 'בנין אריאל' ווערט געברענגט די פאלגנדע שאלה :אויב די
און דער זון וויל אריינגיין נאך אים צו שלאפן אין סוכה ,אבער אויב ער וועט עלטערן האבן געלאדנט א קינד צו זיך אויף סוכות ,אבער עס איז נישטא
אריינגיין וועט דער טאטע אויפשטיין און האבן צער – צי זאלן מיר זאגן אז קיין פלאץ אים אריינצונעמען אין סוכה – אדער צום עסן אדער צום שלאפן
דער זון זאל אריינגיין ווייל 'דו און דיין טאטע זענען מחויב בכבוד המקום', – צי ער דארף פאלגן די עלטערן און קומען ,אפילו אויב ער וועט דורכדעם
אדער איז ער פטור פון סוכה? עס שטייט אין 'הליכות שלמה' (מועדים פרק נישט מקיים זיין די מצוה פון סוכה ,אדער טאר ער נישט פארן צום טאטן און
ט' ,הערה )140אויף אן ענליכע שאלה :אויב א מאמע אן אלמנה בעט איר עובר זיין אויף די מצוה? דאס איז א מצב וואס מאכט זיך זייער אפט.
זון צו שלאפן מיט איר אין שטוב און נישט אין סוכה ,ווייל זי האט מורא צו אויפן ערשטן בליק ווייסן מיר דאך די כלל ,אז אויב דער טאטע הייסט טון
שלאפן אליין ,האט הגאון רבי שלמה זלמן אויערבאך זצ"ל געפסק'נט אז עפעס קעגן די תורה דארף מען אים נישט פאלגן ,ווייל "אתה ואביך חייבים
ער זאל איר פאלגן .אבער דארט איז דער טעם לכאורה וועגן דעם דין פון בכבוד המקום" – דו און דיין טאטע זענען מחויב בכבוד המקום .כאטש די
'תשבו כעין תדורו' ,פונקט ווי א 'חולה ומשמשיו' וואס זענען פטור פון סוכה; גמרא דארט און דער שולחן ערוך ,רעדן פון א פאל וואס די עלטערן האבן
ווייל אפילו ביי א חתן אין שנה ראשונה שרייבן די פוסקים אז אויב זיין ווייב אים בפירוש געהייסן עובר זיין אויף אן עבירה – למשל א כהן זאל זיך מטמא
בעט אים צו שלאפן אין שטוב זאל ער פאלגן צוליב די דין פון 'כעין תדורו'. זיין צו א מת ,אדער נישט צוריקגעבן אן אבידה ,אד"ג – דאך זעט אויס אז
אפשטופען א פדיון הבן צו זיין מיט די עלטערן אויף עס איז נישט קיין חילוק; ווייל דורך דעם וואס ער וועט מכבד זיין די עלטערן,
סוכות וועט ער מבטל זיין די מצוה פון סוכה .אויב אזוי גייט לכאורה אויך דא אן די
אינעם ספר 'אגן הסהר' ווערט געברענגט א מעשה מיט א פארפאלק וואס סברה פון "דו און דיין טאטע זענען מחויב בכבוד המקום" .און אזוי ווערט
איז ביי זיי געבוירן געווארן למזל טוב א בכור ,און דער טאג פונעם פדיון הבן טאקע געפסקנ'ט אין שו"ת הר צבי.
איז אויסגעפאלן כ"ג תשרי ,וואס איז אסרו חג סוכות אין ארץ ישראל .די אינעם קובץ 'הלכתא מבי דינא' ווערט געברענגט בשם הגאון רבי נסים
עלטערן וואס וואוינען אין חוץ לארץ האבן געבעטן דאס פארפאלק זיי זאלן קארעליץ זצ"ל :איינער וואס פארט באזוכן זיינע עלטערן אדער שווער און
קומען צו זיי אויף סוכות .מצד אחד איז דא די מצוה פון כיבוד אב ואם ,און שוויגער אויף סוכות און ער פלאנט דארט צו שלאפן ,דארף ער מאכן א
מצד שני אויב זיי פארן ,וועלן זיי נישט קענען אויסלייזן דעם קינד אום כ"ג גרויסע השתדלות צו האבן א סוכה וואו צו שלאפן .אבער ,אפילו אויב ער
תשרי ,ווייל אין חוץ לארץ איז דאס דער צווייטער טאג יום טוב .הגאון רבי ווייסט אז ער וועט נישט האבן קיין סוכה צום שלאפן דארט ,מעג ער
יוסף שלום אלישיב זצ"ל האט געפסק'נט אז זיי האבן יעצט די מצוה פון לויט אים פארן צו זיי ,ווייל ער ווערט גערעכנט אלס 'עוסק במצוה' ,היות
כיבוד אב ואם צו פארן ,און דערנאך וועלן זיי זיין פטור פונעם פדיון יענעם ער קומט זיין מיט זיי און זיי משמח זיין .אזוי ווי מיר געפינען אין די גמרא
טאג אלס 'עוסק במצוה פטור מן המצוה' ,און דעריבער האט ער געפסק'נט (סוכה כ"ו ):אז כדי מקבל פנים צו זיין דעם ריש גלותא און הערן דעם שיעור,
זיי זאלן פארן צו די עלטערן. פלעגט מען שלאפן אינדרויסן פון די סוכה ווייל זיי זענען געווען עוסקים
פונקט ווי יעדער איד איז מחויב צו לערנען די הלכות וואס זענען נוגע למעשה יעדן טאג ,ווי למשל הלכות
ברכות ,שבת ,און שמירת הלשון ,די זעלבע זאך איז מען מחויב צו לערנען און חזר'ן די הלכות פון כיבוד און הורינו דרך חיים
מורא אב ואם .די מצוה איז א 'מצוה תמידית' וואס באגלייט דעם מענטש יעדע מינוט ,און עס איז גאר א כבוד אב ואם אין הלכה און מנהג
הארבע זאך .אויב א מענטש וועט נישט גוט דורכלערנען די הלכות ,וועט ער נישט וויסן וויאזוי דאס מקיים לויט'ן 'קונטרס הלכות כיבוד אב ואם בשבתות ומועדי השנה',
זיין ריכטיג ,און ער וועט זיכער נכשל ווערן אין אסאך הארבע הלכות ,אן דעם וואס ער זאל אפילו וויסן. פון הגאון רבי שמשון קורלאנדסקי שליט"א.
ברכה אויף זיין טאטנ'ס אתרוג. הלכות וואס זענען נוגע פאר יום טוב סוכות
אויב דער טאטע בעט אים צו ברענגען די ד' מינים און די מאמע בעט א גלאז א זון וואס בויט א סוכה און דארף הילף פון זיין טאטן ,זאל אים נישט בעטן אים
וואסער – האט הגאון רבי יצחק זילבערשטיין שליט"א גע'פסק'נט אז ער דארף ארויסצוהעלפן ,ווייל עס איז אסור צו בעטן דעם טאטן ער זאל אים באדינען.
קודם פאלגן די מאמע ,ווייל די עיקר כיבוד איז ביי עסן און טרינקען ,און דעריבער אבער אויב דער זון בויט די סוכה פאר די עלטערן ,וואו זיין גאנצע ארבעט איז
קומט די מאמע פריער ,וואס דארף עס האבן. בעצם צו העלפן זיי ,מעג ער זיך לאזן העלפן פונעם טאטן ,ווייל דאס הייסט נישט
איינער וואס וויל נישט באזוכן זיינע עלטערן אויף סוכות ,אדער ער וויל דארט אז דער טאטע העלפט דעם זון ,נאר ער העלפט זיך אליין.
גארנישט עסן ווייל זייער סוכה איז נישט געבויט לויט די חומרא פונעם חזון איש א זון וואס האט געקויפט צוויי אתרוגים ,און איינס איז שענער ווי דאס אנדערע,
(אז א מעמיד דמעמיד איז מקבל טומאה) – מוז ער מוותר זיין פון די חומרא אויב איז ער נישט מחויב צו געבן דעם שענערן אתרוג פארן טאטן .אבער הגאון רבי
ס'איז דא א חשש אז די עלטערן וועלן ווערן פארשעמט אדער האבן צער. חיים קנייבסקי זצ"ל האט דערציילט אז ער פלעגט יא געבן פאר זיין טאטן הגאון
בעל קהלת יעקב זצ"ל דעם שענערן אתרוג ,ווייל למעשה האט ער געמאכט די
סוכות און וזאת הברכה – שמחת תורה תשפ”ז //גליון 144
מעשה אבות
א מעשה מיט א מוסר השכל
פרי עץ הדר /א מעשה לכבוד סוכות
די לעצטע מינוטן פאר סוכות האבן אראפגענידערט אויף די געסאלעך פון ירושלים .די
לופט איז שוין פול מיטן אנגענעמען הייליגן ריח פון פרישע ערבות ,הדסים ,און אתרוגים .רבי
נתנאל ,אן איידעלער תלמיד חכם וואס איז מדקדק בקלה כבחמורה ,איז געשטאנען אויפ'ן
לייטער אין געבויעט די ווענט פון די סוכה ,מיט גרויס פארזיכטיגקייט לויט אלע הידורים און
שיטות הפוסקים.
אינמיטן די סוכה איז געליגן א ריין זילבערנע קעסטל ,אינעווייניג איז געלעגן א ריינער
"קאלאבריא" אתרוג ,א יופי שביופי .ריין פון יעדן פינטעלע אדער "בלעטל" ,און דער פיטום
איז געשטאנען הויך און שטארק .ער האט באצאלט דערפאר עטליכע חדשים פון זיינע
אפגעשפארטע געלטער ,נאך לאנגע שעות פון זוכן און בודק זיין מיט א פארגרעסערונג
גלאז אינאיינעם מיט די גרעסטע מומחים אין ארבעת המינים.
מיטאמאל האט ער געהערט קלאפן אויפ'ן טיר .זיין פאטער ,רבי שלמה ,אן עלטערער עמוק עמוק
חשובער איד א ירא שמים איז אריינגעקומען .ער האט שווער געאטעמט פון ארויפקלעטערן
די טרעפ ,און זיינע ווייסע פאות זענען געווען צוגעקלעפט צו די באקן פון שווייס.
מי ימצאנו
"נתנאל ,מיין טייערער זון ",האט דער פאטער אויסגערופן מיט שמחה אין די אויגן" ,איך האב
געהאט א זכיה!" פון אן אלטן זעקל האט רבי שלמה ארויסגענומען א בלעכענע פושקע פון א מאמר חז”ל אדער מעשה פון
קיכלעך ,עס געעפנט מיט ציטערדיגע הענט ,און ארויסגענומען אן אתרוג איינגעוויקלט אין צדיקים איבער כיבוד אב ואם ,זענען
א פשוט'ן שטיקל וואטע.
רבי נתנאל האט א קוק געטון אויפ'ן אתרוג ,און זיין הארץ איז איינגעפאלן .דער אתרוג איז
באהאלטן אינעם בילד
געווען טונקל-גרין ,אויפ'ן אויבערשטן טייל האט מען געזען עטליכע ברוינע פלעקן און צוויי Office@horeinu.org
גרויסע בלאט פלעקן ,עס איז געווען א גרויסע שאלה אויב עס איז בכלל כשר ,אן "הדר" איז
עס זיכער נישט ,אויפן בעסטן פאל איז עס א כשר בדיעבד.
“איך בין היינט אינדערפרי געגאנגען צופיס ביזן מארק ",האט דער טאטע געזאגט מיט א
שטימע פול מיט התרגשות" .איך האב געזאגט פארן סוחר' :גיב מיר דעם בעסטן אתרוג
וואס דו האסט – אן אתרוג וואס פאסט פאר גאר חשובע אידן .מיין זון איז א תלמיד חכם, דער תירוץ אויפ'ן רעטעניש
פאר הנסתר" "הרבי
עס קומט זיך אים דאס שענסטע!' איך האב באצאלט דערפאר מיט דאס לעצטע ביסל נצבים-וילך: פרשת
געלט פון מיין געהאלט פון דעם חודש .נעם עס ,מיין טייערער זון ,מאך די ברכה דערויף דעם און אזוי איז דער מנהג ביי די בני
ערשטן טאג יום טוב און זיי מקיים דערמיט די מצוה בהידור רב". אשכנז ,אז ווען מ'דערמאנט
רבי נתנאל האט געשפירט ווי זיין הארץ פאלט איין .ער האט געקוקט אויפ'ן זילבערנעם די נשמות פון די עלטערן אין
קעסטל וואו עס ליגט דער יופי שביופי אתרוג וואס ער האט אזוי שטארק געוואלט בענטשן, "יזכור" ,זאגט מען "אבי מורי"
אדער "אמי מורתי" .און ביי די
און דערנאך אויפ'ן שוואכן אתרוג וואס זיין טאטע האט אים געברענגט מיט אזא מסירות ספרדים וואס זאגן "השכבה",
נפש“ .נאך אזויפיל וואכן פון זיך פלאגן פאר אן 'הידור מצוה' ",האט זיין הארץ געשריגן, זענען פארהאן טייל פוסקים
"וויאזוי קען איך מאכן א ברכה אויף אזא סארט אתרוג?!” וואס האלטן אז מ'מעג יא זאגן
אבער רבי נתנאל איז געווען אן ערליכער איד ,אן איד וואס איז אויסגעהאלטן ווען עס קומט חשוב'ע טיטלען( .בית יהודה,
צו הלכה נישט נאר אין די הלכות פון אן אתרוג ,נאר אויך אין די מצוה פון כיבוד אב ואם .ער כיבוד ומורא אב ואם)
האט געטראכט צו זיך' :וואס איז ווערט דער גאנצער הידור ,אויב עס קומט אויפ'ן חשבון פון
וויי טון א טאטן?'
אן קיין צווייפלענישן האט ר' נתנאל אריינגעלייגט דעם זילבערנעם קאסטן טיף אין לעדל
טייערע ליינער,
למען ייטב לך
און עס שטילערהייט פארמאכט .דערנאך איז ער צוגעגאנגען צו זיין טאטן ,ער האט גענומען
דעם איינגעשרומפענעם אתרוג מיט ביידע הענט מיט גרויס יראת הכבוד ,עס אויפגעהויבן שוין עטליכע יאר וואס די גליון ערשיינט אין לשון הקודש און אין
קעגן די לעקטער ,און אנגעקוקט מיט וואונדער" .טאטי ",האט ער ארויסגעשעפשטשעט ענגליש ,און עס ווערט געליינט ביי פילע טויזנטער אידן איבער
מיט א ציטערדיגע שטימע" ,שוין יארן לאנג וואס איך האב נישט געזען אזא שיינע אתרוג. דער גארער וועלט .די רעוואלוציע וואס דאס האט געמאכט אין די
דאס איז אן אתרוג וואס איז געקויפט געווארן מיט אהבת התורה און אמת'ע מסירות נפש. הייליגע מצוה פון כיבוד אב ואם איז אומבאשרייבליך ,ווען גאר אסאך
מענטשן האבן געעפנט די אויגן און עס האט געמאכט ביי זיי און ביי
מיט דעם וועל איך מאכן די ברכה יום טוב מיט אמת'ע שמחה".
זייערע קינדער א דראסטישע שינוי לטובה.
א ריינע טרער האט זיך ארויסגעגליטשט פון רבי שלמה'ס אויגן און איז געפאלן אויפן אלטן
טישטוך .ווען יום טוב איז אנגעקומען און די ליכט האבן געשיינט אין די סוכה ,האט רבי נעמט א טייל אין דער פרישער רעוואלוציע וואס גייט יעצט געשאפן
נתנאל פארשטאנען אז כאטש דער אתרוג אין זיין האנט זעט נישט אויס דאס שענסטע ווערן מיטן איבערטייטשן און ארויסגעבן די גליון אויף אידיש .פאר
אזוי ווי ער האט זיך געוואונטשן ,איז אבער די מצוה וואס ער טוט פיל מער טייער ביי השי"ת א מינימאלן סכום קענט איר האבן א טייל אין דער אומשאצבארער
ווי סיי וועלכע אתרוג וואס ער וואלט נאר אמאל געקענט קויפן. מצוה שאדם אוכל פרותיהם בעולם הזה והקרן קיימת לעולם הבא,
און זייט זוכה צו די ברכה האמורה בתורה 'למען יאריכון ימיך'.
אויב א זון זעט זיין פאטער ארבעטן שווער ,ווי למשל ער מוטשעט זיך ביים בויען די
זייט מקיים מצוות כיבוד אב ואם אויפן שענסטן
סוכה ,איז א מצוה פאר'ן זון איבערצונעמען די ארבעט און צולייגן א האנט ,דאס גייט
אריין אין דעם חיוב פון העלפן דעם פאטער מיט זיינע באדערפענישן .דער ספר
וועג מיטן ספאנסערן די גליון לזכות אדער לע"נ
חסידים (סימן של"ח) שרייבט ,אז אפילו אויב דער זון לערנט תורה – "עת לעשות לה' אייערע עלטערן בעולם הזה ובעולם הבא.
הפרו תורתך" – דארף דער זון טון די ארבעט ,אפילו אויב דער פאטער איז אן עם הארץ.
(ויברך דוד ,פרק ד' ,סעיף מ"ט) Office@horeinu.org 845-422-2898
סוכות און וזאת הברכה – שמחת תורה תשפ”ז //גליון 144
קדשך הורינו דברות
כיבוד אב ואם אין די וואכעדיגע פרשה
ער געזאגט :איך הייב אן נאר מיט א 'קריאה' ,אזוי ווי עס שטייט "ויקרא יעקב "וזאת הברכה אשר ברך משה" (דברים לג ,א)
אל בניו" .און מיט וואס האט ער געענדיגט? מיט "זאת" ,ווי עס שטייט "וזאת אין ספר 'דרכי מוסר' פון הגאון רבי יעקב ניימאן זצ"ל ,ברענגט ער א מדרש
אשר דבר להם אביהם" .משה רבינו איז געגאנגען בענטשן כלל ישראל ,האט רבה (פרשה י"א) :א שליח ציבור וואס האט געמאכט א טעות ,איז די הלכה
ער געזאגט :איך הייב אן נאר מיט "זאת" .פון וואו? פון דעם וואס מיר ליינען אין די אז א צווייטער דארף איבערנעמען זיין פלאץ .און פון וואו הייבט ער אן? פון
פרשה" ,וזאת הברכה" .ביז דא זענען די ווערטער פונעם מדרש. אנהייב פון ברכה וואס יענער האט זיך פארמישט .מען לערנט ארויס די
פרעגט הגר"י ניימאן :ווען איז א ברכה באמת ראוי אנגערופן צו ווערן א ברכה? ווען הלכה פון די אבות העולם ,ווייל קיינער פון זיי האט נישט אנגעהויבן זיין ברכה
די קינדער הייבן אן דארט וואו די טאטעס האבן איבערגעלאזט ,ווען די קינדער נאר פון דארט וואו זיין פאטער פאר אים האט געענדיגט.
פירן ווייטער די שלשלת ,זיי קעמפן ווייטער פאר דעם וואס די עלטערן האבן אברהם האט געבענטשט יצחק'ן אזוי ווי עס שטייט "ויתן אברהם את כל
געקעמפט ,און רירן זיך נישט קיין זיז כל שהוא פון זייער גרויסע מסורה .אנדערש אשר לו ליצחק" .און וואס האט ער אים געגעבן? ר' נחמיה זאגט – ער
איז אבער אויב די קינדער פאנגען אן אפצונויגן פון דעם אויסגעטרעטענעם וועג האט אים געגעבן א ברכה ,אזוי ווי עס שטייט "ויתן לך האלקים" .יצחק
פון זייערע עלטערן ,און נאך מער ,זיי טוען פארקערט ווי דעם טאטן; ווען זיי רייסן האט געבענטשט יעקב ,האט ער געזאגט :איך וועל אנהייבן פון וואו מיין
איבער די קייט און די מסורה פון די עלטערן ,דעמאלטס איז דאס נישט קיין פאטער האט געענדיגט .מיין פאטער האט זיך אפגעשטעלט ביי "יתן" ,און
ברכה .די גאנצע ברכה איז נאר ווען די יונגע דור ווערט אויפגעצויגן צו גיין אין דעם איך וועל אנהייבן מיט "יתן" אזוי ווי עס שטייט "ויתן לך האלקים" וכו' .און
וועג פון די עלטערן און עס ממשיך זיין. מיט וואס האט יצחק געענדיגט? מיט 'קריאה' ,אזוי ווי עס שטייט "ויקרא
יצחק אל יעקב ויברך אותו" .יעקב איז געגאנגען בענטשן די שבטים ,האט
והשיב לב
שאלות ותשובות הלכה למעשה
געענטפערט דורך רבנים מובהקים שליט"א
עפעס אנדערש .דעריבער ,אויב דאס איז דער וואונטש פון די עלטערן ,איז גיין צו איך וויל זיך דורכרעדן מיט אייך איבער א געוויסע ענין .איך בין שוין חתונה
זיי די ריכטיגע זאך צו טון. געהאט עטליכע יאר ברוך השם ,און יעדעס יאר סוכות פירן מיר זיך צו
בדרך כלל איז דא אן אנגענומענע טעות ביי אסאך מענטשן ,אז גלייך נאך די צעטיילן דעם יום טוב צווישן אונזערע משפחות :דעם ערשטן טאג יום טוב
חתונה קומט דאס יונגע פארפאלק אפט באזוכן די עלטערן ,אבער ווי נאר די ביי מיינע שוויגער-עלטערן ,שבת חול המועד ביי מיינע עלטערן (אדער פארקערט,
משפחה פאנגט אן צו וואקסן ,קומט מען אלס ווייניגער און ווייניגער .דאס איז לויט ווי עס קומט אויס יענע יאר) ,און שמחת תורה בלייבן מיר אינדערהיים ,ביי
א פאלשע בליק ,ווייל עס באפאסט זיך נאר מיט די געברויכן פון די פארפאלק: אונז אין שול אין די געגנט .עס איז דארט דא א יונגע און לעבעדיגע אטמאספערע,
אויב זיי זענען א יונג פארפאלק באזוכן זיי אפט ,און אויב זיי זענען א קינדער- מען טאנצט מיט'ן גאנצן הארץ ,און איך ווארט דערויף א גאנץ יאר; אפילו די
געבענטשטע משפחה דאן באזוכן זיי ווייניגער .אבער וואס איז מיט די עלטערן'ס קליינע קינדער זענען זייער צוגעבונדן דערצו .עס איז זייער אנגענעם און ערהאבן
געברויכן? וואס איז מיט זייער בענקשאפט צו די קינדער און אייניקלעך? וואס איז פאר אונז.
מיט די איינזאמקייט פון זיצן אליין ביי די שבת און יום טוב טישן? אבער ,אין א יאר ווי היייאר ,ווען עס איז נישטא קיין שבת חול המועד ,קומט
און צוריק צו דיין שאלה ,אפשר איז דאס א גוטע געלעגנהייט צו זאגן פאר אויס אז מיר דארפן זיין ביי מיינע שוויגער-עלטערן דעם ערשטן טאג יום טוב,
דיינע עלטערן ווי ספעציעל און עקסייטינג די אטמאספערע איז ביי אייך ,און זיי און מיינע עלטערן בעטן מיר זאלן קומען צו זיי אויף שמחת תורה .די פראבלעם
איינלאדענען צו זיין אייערע געסט אויף יום טוב .ווער ווייסט – אפשר וועלן זיי אויך איז ,אז שמחת תורה ביי מיינע עלטערן אין די געגנט איז אינגאנצן אנדערש ווי די
זייער הנאה האבן .טראכט אריין :פון וואו מיינסטו האסטו באקומען די ליבשאפט אטמאספערע וואס איך האב אזוי ליב ביי אונז – עס איז בכלל נישט דאס זעלבע,
צו שמחת תורה ,אויב נישט פון דיין טאטן? עס קען זיין אז ער אויך ,טיף אינעווייניג, און עס איז מיר זייער שווער עס אויפצוגעבן.
וואלט זייער ליב געהאט א יונגע און לעבעדיגע אטמאספערע ,נאר ער האט פון די אנדערע זייט ,ווייס איך דאך אז כיבוד אב ואם מיינט צו גיין צו זיי ווען זיי בעטן.
פשוט נישט געהאט די געלעגנהייט דאס צו עקספיריענסן. וואס דארף איך טון – טון וואס מיין הארץ גלוסט (נאך אלעם איז שמחת תורה נאר
אזוי ארום האסטו דא א דאפעלטע געלעגנהייט :סיי מקיים זיין כיבוד אב ואם איין מאל א יאר ,בשעת באזוכן קען מען דאך סיי ווען אין לויף פון די יאר) אדער
און זיין מיט זיי ווי זיי האבן געבעטן ,און סיי זיי פרייליך מאכן .און אויב דו ווילסט אויפגעבן אויף דעם וואס איז מיר וויכטיג כדי צו מאכן מיינע עלטערן פרייליך?
צולייגן א פערזענליכע קנייטש ,קענסטו אפשר אפילו קויפן פאר דיין טאטן
"חתן בראשית" – עפעס וואס וועט זיכער מאכן דעם יום טוב גאר ספעציעל און לאמיר צולייגן די זאך .די אמת'ע שמחה פונעם יום טוב איז די שמחה מיט די
אומפארגעסליך ,סיי פאר אים און סיי פאר דיר. תורה אליין – מיט איר היטן ,לערנען ,און מקיים זיין די מצוות .טאנצן מיט'ן ספר
און אויב די עלטערן קענען נישט קומען צו אייך צוליב סיי וועלכע סיבה ,האסטו תורה איז א וואונדערבארע און געשמאקע אויסדרוק פון שמחה ,אבער דאס
די זכות אויסצולערנען דיינע קינדער און איבערגעבן דעם מעסעדזש אויפ'ן איז בלויז א מנהג און די אטמאספערע ארום דעם; אבער כיבוד אב ואם איז א
מערסטן קלארן אופן :שעצן די תורה און זיך פרייען מיט איר ,מיינט קודם כל זיך מצות עשה דאורייתא.
פרייען מיט'ן היטן די עשרת הדברות און די מצוה דאורייתא פון כיבוד אב ואם .און נאך מער פון דעם ,ווען עלטערן בעטן מען זאל קומען צו זיי ,מיינט עס ביי זיי גאר
אין דעם זכות וועסטו זוכה זיין אז דיינע קינדער וועלן שטענדיג גיין בדרך התורה אסאך ,אפילו אויב זיי האבן נאך אומפארהייראטע קינדער וואס וואוינען ביי זיי.
והמצוות. ווען פארהייראטע קינדער קומען מיט זייערע משפחות ,ברענגט עס א פלייץ פון
שמחה און נחת פאר די עלטערן – א שמחה וואס מען קען נישט ערזעצן מיט
סוכות און וזאת הברכה – שמחת תורה תשפ”ז //גליון 144
געשריבן דורך י .בנימין
מענדי פארציילט וועגן
טאטי און מאמי און די מצוה
פון כיבוד אב ואם די פארבינדונג פונעם לולב
דער טאטע געענטפערט. עס זענען דא זאכן וואס איך ווייס אז מיין טאטע וועט טון אליין .למשל ,אויסקלויבן
איך האב פרובירט זיך פארצושטעלן מיין טאטע אלס א ניין-יעריג אינגל; ס'איז אן אתרוג .איך האב אמאל פרובירט אים צו העלפן ,איך בין געשטאנען נעבן אים
שווער .פאר א קינד זעט אויס ווי דער טאטע איז געבוירן געווארן אלס א טאטע. אין סטאר און געהאלטן אן אתרוג וואס האט מיר אויסגעזען הערליך שיין" .טאטע",
"וויאזוי האסטו אויסגעזען?" האב איך געזאגט" ,נעם דעם אתרוג ".דער טאטע האט א קוק געטון אויפ'ן אתרוג,
"פונקט ווי דו". עס איבערגעדרייט ,עס בודק געווען פון אויבן ,פון אונטן ,געהאלטן קעגן די לייט,
"האסטו אויך גערעדט אן אויפהער?" און עס דערנאך געלייגט אין א זייט.
מיין טאטע האט מיר אנגעקוקט" .לאמיר ווייטער גיין מיטן לולב ".איך האב "וואס איז נישט גוט מיט דעם?" האב איך געפרעגט" .איך האב נישט געזאגט
פארשטאנען אז נישט אויף יעדע שאלה מוז מען באקומען א תשובה .דער טאטע אז עס איז שלעכט ",האט דער טאטע געזאגט" ,איך וויל זען נאך ".נאך צוואנציג
האט ווייטער געבונדן ,אבער פלוצלינג האב איך עס אנגעהויבן קוקן מיט גאר מינוט האב איך פארשטאנען אז ווען עס קומט צו אתרוגים ,קען איך נאך נישט
אנדערע אויגן .פלוצלינג האב איך אויך געזען מיין העלפן .אבער עס איז דא נאך א זאך וואס דער טאטע
זיידע .ס'איז מיר ארויף אין געדאנק ווי מיט פילע יארן טוט יעדעס יאר אליין :בינדן דעם לולב.
צוריק ,איז געשטאנען א אינגל נעבן זיין טאטן און ערב סוכות האט אונזער הויז אויסגעזען ווי איינער
צוגעקוקט ווי מען בינדט א לולב ,און דאס אינגל איז וואלט געעפנט דארט א ברענטש פון דעם ד' מינים
אויסגעוואקסן און היינט איז ער מיין טאטע ,און איך מארקעט .לולבים אויפ'ן טיש ,הדסים אין א שיסל,
שטיי דא נעבן אים. ערבות איינגעוויקלט אין א נאסע שמאטע ,קוישיקלאך,
"אלזא ,ווען איך וועל זיין א טאטע ,וועל איך דאס אויך און אינמיטן דעם גאנצן טומל – דער טאטע .ער לייגט
טון ,און מיינע קינדער וועלן שטיין נעבן מיר?" האב דעם לולב אויפ'ן טיש ,לייגט אויס די הדסים ,איז בודק
איך געפרעגט. די ערבות ,ריקט אביסל ,און לייגט עס צוריק.
"אויב זיי וועלן האבן גענוג געדולד ",האט דער היי יאר בין איך געשטאנען נעבן אים" .טאטי ,דו ווילסט
טאטע געשמייכלט" .און איך וועל זיי דערציילן אז איך זאל העלפן?" "יא ,ביטע ברענג מיר די הדסים".
דער זיידע האט מיך געלערנט?" "דו קענסט זיי איך האב זיי געברענגט .דאן האב איך געווארט פאר די
דערציילן אז דיין טאטע האט דיך געבעטן צוצוקוקן, נעקסטע ארבעט" .טאטע ,יעצט וואס?" "יעצט קוק
און דו האסט יעדע צוואנציג סעקונדעס געפרעגט נאך צו ווי אזוי איך ארבעט ",האט מיין טאטע געזאגט.
ווען דו קענסט שוין ענדליך אליין עפעס טון ",האט איך בין געווען אביסל פראסטרירט ,אבער איך האב
מיין טאטע זיך צולאכט. צוגעקוקט .דער טאטע האט אריינגעלייגט די הדסים
"אקעי ,סאו איצט קען איך שוין עפעס טון?" מיין אין פלאץ ,אויסגעשטעלט די ערבות ,געהאלטן אלעס
טאטע האט מיר דערלאנגט דעם לולב" :האלט עס". אין איין האנט און אנגעהויבן בינדן" .דו זעסט?" האט
איך האב עס געהאלטן מיט גרויס פארזיכטיגקייט. דער טאטע געפרעגט" .יא".
דער טאטע האט נאך עפעס פארראכטן ביים בינדן, נאך א קורצע וויילע האט מיין טאטע מיך געפרעגט:
און איך מוז מודה זיין – פלוצלינג האב איך געפילט "ווייסטו פארוואס איך וויל דו זאלסט דא שטיין נעבן
אז מיין תפקיד איז גאר וויכטיג ,כאטש וואס למעשה מיר?" "אפשר ווייל דו דארפסט די שערל?" האב איך
האב איך כמעט גארנישט געטון. געפרעגט .דער טאטע האט זיך צעשמייכלט" .דאס אויך ",האט ער געזאגט' .איך
ביינאכט ,ווען מיר זענען געזעסן אין די סוכה ,האב איך געקוקט אויפן סכך ,אויף האב געוואוסט!' האב איך געטראכט צו זיך.
די נוי סוכה ,אויף לייבי'ס קייטל – וואס האט געהאט דריי קאלירן וואס קיין שום "אבער אויך ווייל איך וויל דו זאלסט זיך אויסלערנען ",האט דער טאטע צוגעלייגט.
נארמאלער מענטש וואלט נישט צוזאמגעשטעלט – און אויפן טאטן וואס איז "צו בינדן דעם לולב?" "דאס אויך".
געזעסן ביים אויבן אן. דער טאטע האט אנגעצויגן א קנופ" .ס'איז דא זאכן וואס א קינד לערנט זיך אויס
איך האב געטראכט פון דעם וואס דער טאטע האט געזאגט .ס'איז דא זאכן וואס אין חדר ,און ס'איז דא זאכן וואס מען לערנט זיך פשוט דורך דעם וואס מען שטייט
מען לערנט זיך פשוט דורך דעם וואס מען שטייט נעבן דעם טאטן .ביז היינט ,ווען נעבן דעם טאטן".דער זאץ איז מיר זייער געפאלן ,און איך האב זיך צוגערוקט
איך האב געטראכט פון כיבוד אב ואם ,האב איך בעיקר געטראכט וואס איך דארף נענטער.
טון פאר זיי :ברענגען ,העלפן ,פאלגן ,נישט מצער זיין .אבער פלוצלינג האב איך מיין טאטע האט מיר געוויזן וויאזוי ער לייגט אויס די הדסים ,וואו די ערבות קומען,
פארשטאנען אז ס'איז דא נאך א סארט כבוד :צו כאפן אז איך האב פון וועמען זיך און וויאזוי ער מאכט זיכער אז אלעס שטייט פונקטליך ווי עס דארף צו זיין.
צו לערנען .צו קוקן אויפן טאטן און טראכטן – וואס ער טוט איז מיר וויכטיג; דאס דערנאך האט ער געזאגט" :פון וואו האב איך זיך דאס אויסגעלערנט? פון זיידי".
וואס ער האט מקבל געווען פון זיין פאטער ,דאס וויל איך מקבל זיין פון אים. "דו ביסט אויך געשטאנען נעבן אים?" האב איך גלייך געפרעגט" .אוודאי ",האט
לעילוי נשמת לרפואה שלמה לזרע של קיימא לזיווג להצלחה וס"ד
מנחם מנדל בן יהושע דב שמואל בן שושנה בעילום שם אליעזר בן נחמה מרים בת רחל חינקא
יו"ל ע"י ארגון הורינו לחיזוק מצוות כיבוד אב ואם
ווילט איר באקומען וועכנטליך די גליון שיקט אן אימעיל מיט די ווערטער צו Add me Yiddish
OFFICE@HOREINU.ORG צו
פילע אידן איבער די וועלט האבן געזען ישועות און רפואות מיטן מנדב זיין פאר דעם גליון
צו מנדב זיין שיקט א Zelleצו dedications@horeinu.org
/גניזה /
