gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish

שבוע: סוכות (2026-09-21)

הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫לע"נ מנחם מענדל בן יהושע דוב‬ ‫וועכנטליכע גליון צו פארשפרייטן די הלכות און וויכטיגקייט פון מצוות כיבוד אם ואם‬ ‫חדש!‬ ‫„הורינו“ יעצט‬ ‫סוכות און וזאת הברכה – שמחת תורה תשפ"ז | יאר ‪144 3‬‬ ‫אידיש‬ ‫אין‬ ‫שמחת יום טוב‬ ‫אין געגנווארט‬ ‫פון עלטערן‬ ‫במצוה‪ .‬עכ"ד‪.‬‬ ‫פארן צ די עלטערן ווען עס איז נישטא גענוג פלאץ אין‬ ‫אריינגיין אין סוכה ווען עס וועט אויפוועקן דעם טאטן‬ ‫סוכה‬ ‫געוויסע היינטיגע פוסקים האבן א ספק‪ :‬אויב דער טאטע שלאפט אין סוכה‬ ‫אינעם קונטרס 'בנין אריאל' ווערט געברענגט די פאלגנדע שאלה‪ :‬אויב די‬ ‫און דער זון וויל אריינגיין נאך אים צו שלאפן אין סוכה‪ ,‬אבער אויב ער וועט‬ ‫עלטערן האבן געלאדנט א קינד צו זיך אויף סוכות‪ ,‬אבער עס איז נישטא‬ ‫אריינגיין וועט דער טאטע אויפשטיין און האבן צער – צי זאלן מיר זאגן אז‬ ‫קיין פלאץ אים אריינצונעמען אין סוכה – אדער צום עסן אדער צום שלאפן‬ ‫דער זון זאל אריינגיין ווייל 'דו און דיין טאטע זענען מחויב בכבוד המקום'‪,‬‬ ‫– צי ער דארף פאלגן די עלטערן און קומען‪ ,‬אפילו אויב ער וועט דורכדעם‬ ‫אדער איז ער פטור פון סוכה? עס שטייט אין 'הליכות שלמה' (מועדים פרק‬ ‫נישט מקיים זיין די מצוה פון סוכה‪ ,‬אדער טאר ער נישט פארן צום טאטן און‬ ‫ט'‪ ,‬הערה ‪ )140‬אויף אן ענליכע שאלה‪ :‬אויב א מאמע אן אלמנה בעט איר‬ ‫עובר זיין אויף די מצוה? דאס איז א מצב וואס מאכט זיך זייער אפט‪.‬‬ ‫זון צו שלאפן מיט איר אין שטוב און נישט אין סוכה‪ ,‬ווייל זי האט מורא צו‬ ‫אויפן ערשטן בליק ווייסן מיר דאך די כלל‪ ,‬אז אויב דער טאטע הייסט טון‬ ‫שלאפן אליין‪ ,‬האט הגאון רבי שלמה זלמן אויערבאך זצ"ל געפסק'נט אז‬ ‫עפעס קעגן די תורה דארף מען אים נישט פאלגן‪ ,‬ווייל "אתה ואביך חייבים‬ ‫ער זאל איר פאלגן‪ .‬אבער דארט איז דער טעם לכאורה וועגן דעם דין פון‬ ‫בכבוד המקום" – דו און דיין טאטע זענען מחויב בכבוד המקום‪ .‬כאטש די‬ ‫'תשבו כעין תדורו'‪ ,‬פונקט ווי א 'חולה ומשמשיו' וואס זענען פטור פון סוכה;‬ ‫גמרא דארט און דער שולחן ערוך‪ ,‬רעדן פון א פאל וואס די עלטערן האבן‬ ‫ווייל אפילו ביי א חתן אין שנה ראשונה שרייבן די פוסקים אז אויב זיין ווייב‬ ‫אים בפירוש געהייסן עובר זיין אויף אן עבירה – למשל א כהן זאל זיך מטמא‬ ‫בעט אים צו שלאפן אין שטוב זאל ער פאלגן צוליב די דין פון 'כעין תדורו'‪.‬‬ ‫זיין צו א מת‪ ,‬אדער נישט צוריקגעבן אן אבידה‪ ,‬אד"ג – דאך זעט אויס אז‬ ‫אפשטופען א פדיון הבן צו זיין מיט די עלטערן אויף‬ ‫עס איז נישט קיין חילוק; ווייל דורך דעם וואס ער וועט מכבד זיין די עלטערן‪,‬‬ ‫סוכות‬ ‫וועט ער מבטל זיין די מצוה פון סוכה‪ .‬אויב אזוי גייט לכאורה אויך דא אן די‬ ‫אינעם ספר 'אגן הסהר' ווערט געברענגט א מעשה מיט א פארפאלק וואס‬ ‫סברה פון "דו און דיין טאטע זענען מחויב בכבוד המקום"‪ .‬און אזוי ווערט‬ ‫איז ביי זיי געבוירן געווארן למזל טוב א בכור‪ ,‬און דער טאג פונעם פדיון הבן‬ ‫טאקע געפסקנ'ט אין שו"ת הר צבי‪.‬‬ ‫איז אויסגעפאלן כ"ג תשרי‪ ,‬וואס איז אסרו חג סוכות אין ארץ ישראל‪ .‬די‬ ‫אינעם קובץ 'הלכתא מבי דינא' ווערט געברענגט בשם הגאון רבי נסים‬ ‫עלטערן וואס וואוינען אין חוץ לארץ האבן געבעטן דאס פארפאלק זיי זאלן‬ ‫קארעליץ זצ"ל‪ :‬איינער וואס פארט באזוכן זיינע עלטערן אדער שווער און‬ ‫קומען צו זיי אויף סוכות‪ .‬מצד אחד איז דא די מצוה פון כיבוד אב ואם‪ ,‬און‬ ‫שוויגער אויף סוכות און ער פלאנט דארט צו שלאפן‪ ,‬דארף ער מאכן א‬ ‫מצד שני אויב זיי פארן‪ ,‬וועלן זיי נישט קענען אויסלייזן דעם קינד אום כ"ג‬ ‫גרויסע השתדלות צו האבן א סוכה וואו צו שלאפן‪ .‬אבער‪ ,‬אפילו אויב ער‬ ‫תשרי‪ ,‬ווייל אין חוץ לארץ איז דאס דער צווייטער טאג יום טוב‪ .‬הגאון רבי‬ ‫ווייסט אז ער וועט נישט האבן קיין סוכה צום שלאפן דארט‪ ,‬מעג ער‬ ‫יוסף שלום אלישיב זצ"ל האט געפסק'נט אז זיי האבן יעצט די מצוה פון‬ ‫לויט אים פארן צו זיי‪ ,‬ווייל ער ווערט גערעכנט אלס 'עוסק במצוה'‪ ,‬היות‬ ‫כיבוד אב ואם צו פארן‪ ,‬און דערנאך וועלן זיי זיין פטור פונעם פדיון יענעם‬ ‫ער קומט זיין מיט זיי און זיי משמח זיין‪ .‬אזוי ווי מיר געפינען אין די גמרא‬ ‫טאג אלס 'עוסק במצוה פטור מן המצוה'‪ ,‬און דעריבער האט ער געפסק'נט‬ ‫(סוכה כ"ו‪ ):‬אז כדי מקבל פנים צו זיין דעם ריש גלותא און הערן דעם שיעור‪,‬‬ ‫זיי זאלן פארן צו די עלטערן‪.‬‬ ‫פלעגט מען שלאפן אינדרויסן פון די סוכה ווייל זיי זענען געווען עוסקים‬ ‫פונקט ווי יעדער איד איז מחויב צו לערנען די הלכות וואס זענען נוגע למעשה יעדן טאג‪ ,‬ווי למשל הלכות‬ ‫ברכות‪ ,‬שבת‪ ,‬און שמירת הלשון‪ ,‬די זעלבע זאך איז מען מחויב צו לערנען און חזר'ן די הלכות פון כיבוד און‬ ‫הורינו דרך חיים‬ ‫מורא אב ואם‪ .‬די מצוה איז א 'מצוה תמידית' וואס באגלייט דעם מענטש יעדע מינוט‪ ,‬און עס איז גאר א‬ ‫כבוד אב ואם אין הלכה און מנהג‬ ‫הארבע זאך‪ .‬אויב א מענטש וועט נישט גוט דורכלערנען די הלכות‪ ,‬וועט ער נישט וויסן וויאזוי דאס מקיים‬ ‫לויט'ן 'קונטרס הלכות כיבוד אב ואם בשבתות ומועדי השנה'‪,‬‬ ‫זיין ריכטיג‪ ,‬און ער וועט זיכער נכשל ווערן אין אסאך הארבע הלכות‪ ,‬אן דעם וואס ער זאל אפילו וויסן‪.‬‬ ‫פון הגאון רבי שמשון קורלאנדסקי שליט"א‪.‬‬ ‫ברכה אויף זיין טאטנ'ס אתרוג‪.‬‬ ‫הלכות וואס זענען נוגע פאר יום טוב סוכות‬ ‫אויב דער טאטע בעט אים צו ברענגען די ד' מינים און די מאמע בעט א גלאז‬ ‫א זון וואס בויט א סוכה און דארף הילף פון זיין טאטן‪ ,‬זאל אים נישט בעטן אים‬ ‫וואסער – האט הגאון רבי יצחק זילבערשטיין שליט"א גע'פסק'נט אז ער דארף‬ ‫ארויסצוהעלפן‪ ,‬ווייל עס איז אסור צו בעטן דעם טאטן ער זאל אים באדינען‪.‬‬ ‫קודם פאלגן די מאמע‪ ,‬ווייל די עיקר כיבוד איז ביי עסן און טרינקען‪ ,‬און דעריבער‬ ‫אבער אויב דער זון בויט די סוכה פאר די עלטערן‪ ,‬וואו זיין גאנצע ארבעט איז‬ ‫קומט די מאמע פריער‪ ,‬וואס דארף עס האבן‪.‬‬ ‫בעצם צו העלפן זיי‪ ,‬מעג ער זיך לאזן העלפן פונעם טאטן‪ ,‬ווייל דאס הייסט נישט‬ ‫איינער וואס וויל נישט באזוכן זיינע עלטערן אויף סוכות‪ ,‬אדער ער וויל דארט‬ ‫אז דער טאטע העלפט דעם זון‪ ,‬נאר ער העלפט זיך אליין‪.‬‬ ‫גארנישט עסן ווייל זייער סוכה איז נישט געבויט לויט די חומרא פונעם חזון איש‬ ‫א זון וואס האט געקויפט צוויי אתרוגים‪ ,‬און איינס איז שענער ווי דאס אנדערע‪,‬‬ ‫(אז א מעמיד דמעמיד איז מקבל טומאה) – מוז ער מוותר זיין פון די חומרא אויב‬ ‫איז ער נישט מחויב צו געבן דעם שענערן אתרוג פארן טאטן‪ .‬אבער הגאון רבי‬ ‫ס'איז דא א חשש אז די עלטערן וועלן ווערן פארשעמט אדער האבן צער‪.‬‬ ‫חיים קנייבסקי זצ"ל האט דערציילט אז ער פלעגט יא געבן פאר זיין טאטן הגאון‬ ‫בעל קהלת יעקב זצ"ל דעם שענערן אתרוג‪ ,‬ווייל למעשה האט ער געמאכט די‬ ‫סוכות און וזאת הברכה – שמחת תורה תשפ”ז ‪ //‬גליון ‪144‬‬ ‫מעשה אבות‬ ‫א מעשה מיט א מוסר השכל‬ ‫פרי עץ הדר ‪ /‬א מעשה לכבוד סוכות‬ ‫די לעצטע מינוטן פאר סוכות האבן אראפגענידערט אויף די געסאלעך פון ירושלים‪ .‬די‬ ‫לופט איז שוין פול מיטן אנגענעמען הייליגן ריח פון פרישע ערבות‪ ,‬הדסים‪ ,‬און אתרוגים‪ .‬רבי‬ ‫נתנאל‪ ,‬אן איידעלער תלמיד חכם וואס איז מדקדק בקלה כבחמורה‪ ,‬איז געשטאנען אויפ'ן‬ ‫לייטער אין געבויעט די ווענט פון די סוכה‪ ,‬מיט גרויס פארזיכטיגקייט לויט אלע הידורים און‬ ‫שיטות הפוסקים‪.‬‬ ‫אינמיטן די סוכה איז געליגן א ריין זילבערנע קעסטל‪ ,‬אינעווייניג איז געלעגן א ריינער‬ ‫"קאלאבריא" אתרוג‪ ,‬א יופי שביופי‪ .‬ריין פון יעדן פינטעלע אדער "בלעטל"‪ ,‬און דער פיטום‬ ‫איז געשטאנען הויך און שטארק‪ .‬ער האט באצאלט דערפאר עטליכע חדשים פון זיינע‬ ‫אפגעשפארטע געלטער‪ ,‬נאך לאנגע שעות פון זוכן און בודק זיין מיט א פארגרעסערונג‬ ‫גלאז אינאיינעם מיט די גרעסטע מומחים אין ארבעת המינים‪.‬‬ ‫מיטאמאל האט ער געהערט קלאפן אויפ'ן טיר‪ .‬זיין פאטער‪ ,‬רבי שלמה‪ ,‬אן עלטערער‬ ‫עמוק עמוק‬ ‫חשובער איד א ירא שמים איז אריינגעקומען‪ .‬ער האט שווער געאטעמט פון ארויפקלעטערן‬ ‫די טרעפ‪ ,‬און זיינע ווייסע פאות זענען געווען צוגעקלעפט צו די באקן פון שווייס‪.‬‬ ‫מי ימצאנו‬ ‫"נתנאל‪ ,‬מיין טייערער זון‪ ",‬האט דער פאטער אויסגערופן מיט שמחה אין די אויגן‪" ,‬איך האב‬ ‫געהאט א זכיה!" פון אן אלטן זעקל האט רבי שלמה ארויסגענומען א בלעכענע פושקע פון‬ ‫א מאמר חז”ל אדער מעשה פון‬ ‫קיכלעך‪ ,‬עס געעפנט מיט ציטערדיגע הענט‪ ,‬און ארויסגענומען אן אתרוג איינגעוויקלט אין‬ ‫צדיקים איבער כיבוד אב ואם‪ ,‬זענען‬ ‫א פשוט'ן שטיקל וואטע‪.‬‬ ‫רבי נתנאל האט א קוק געטון אויפ'ן אתרוג‪ ,‬און זיין הארץ איז איינגעפאלן‪ .‬דער אתרוג איז‬ ‫באהאלטן אינעם בילד‬ ‫געווען טונקל‪-‬גרין‪ ,‬אויפ'ן אויבערשטן טייל האט מען געזען עטליכע ברוינע פלעקן און צוויי‬ ‫‪Office@horeinu.org‬‬ ‫גרויסע בלאט פלעקן‪ ,‬עס איז געווען א גרויסע שאלה אויב עס איז בכלל כשר‪ ,‬אן "הדר" איז‬ ‫עס זיכער נישט‪ ,‬אויפן בעסטן פאל איז עס א כשר בדיעבד‪.‬‬ ‫“איך בין היינט אינדערפרי געגאנגען צופיס ביזן מארק‪ ",‬האט דער טאטע געזאגט מיט א‬ ‫שטימע פול מיט התרגשות‪" .‬איך האב געזאגט פארן סוחר‪' :‬גיב מיר דעם בעסטן אתרוג‬ ‫וואס דו האסט – אן אתרוג וואס פאסט פאר גאר חשובע אידן‪ .‬מיין זון איז א תלמיד חכם‪,‬‬ ‫דער תירוץ אויפ'ן רעטעניש‬ ‫פאר‬ ‫הנסתר"‬ ‫"הרבי‬ ‫עס קומט זיך אים דאס שענסטע!' איך האב באצאלט דערפאר מיט דאס לעצטע ביסל‬ ‫נצבים‪-‬וילך‪:‬‬ ‫פרשת‬ ‫געלט פון מיין געהאלט פון דעם חודש‪ .‬נעם עס‪ ,‬מיין טייערער זון‪ ,‬מאך די ברכה דערויף דעם‬ ‫און אזוי איז דער מנהג ביי די בני‬ ‫ערשטן טאג יום טוב און זיי מקיים דערמיט די מצוה בהידור רב"‪.‬‬ ‫אשכנז‪ ,‬אז ווען מ'דערמאנט‬ ‫רבי נתנאל האט געשפירט ווי זיין הארץ פאלט איין‪ .‬ער האט געקוקט אויפ'ן זילבערנעם‬ ‫די נשמות פון די עלטערן אין‬ ‫קעסטל וואו עס ליגט דער יופי שביופי אתרוג וואס ער האט אזוי שטארק געוואלט בענטשן‪,‬‬ ‫"יזכור"‪ ,‬זאגט מען "אבי מורי"‬ ‫אדער "אמי מורתי"‪ .‬און ביי די‬ ‫און דערנאך אויפ'ן שוואכן אתרוג וואס זיין טאטע האט אים געברענגט מיט אזא מסירות‬ ‫ספרדים וואס זאגן "השכבה"‪,‬‬ ‫נפש‪“ .‬נאך אזויפיל וואכן פון זיך פלאגן פאר אן 'הידור מצוה'‪ ",‬האט זיין הארץ געשריגן‪,‬‬ ‫זענען פארהאן טייל פוסקים‬ ‫"וויאזוי קען איך מאכן א ברכה אויף אזא סארט אתרוג?!”‬ ‫וואס האלטן אז מ'מעג יא זאגן‬ ‫אבער רבי נתנאל איז געווען אן ערליכער איד‪ ,‬אן איד וואס איז אויסגעהאלטן ווען עס קומט‬ ‫חשוב'ע טיטלען‪( .‬בית יהודה‪,‬‬ ‫צו הלכה נישט נאר אין די הלכות פון אן אתרוג‪ ,‬נאר אויך אין די מצוה פון כיבוד אב ואם‪ .‬ער‬ ‫כיבוד ומורא אב ואם)‬ ‫האט געטראכט צו זיך‪' :‬וואס איז ווערט דער גאנצער הידור‪ ,‬אויב עס קומט אויפ'ן חשבון פון‬ ‫וויי טון א טאטן?'‬ ‫אן קיין צווייפלענישן האט ר' נתנאל אריינגעלייגט דעם זילבערנעם קאסטן טיף אין לעדל‬ ‫טייערע ליינער‪,‬‬ ‫למען ייטב לך‬ ‫און עס שטילערהייט פארמאכט‪ .‬דערנאך איז ער צוגעגאנגען צו זיין טאטן‪ ,‬ער האט גענומען‬ ‫דעם איינגעשרומפענעם אתרוג מיט ביידע הענט מיט גרויס יראת הכבוד‪ ,‬עס אויפגעהויבן‬ ‫שוין עטליכע יאר וואס די גליון ערשיינט אין לשון הקודש און אין‬ ‫קעגן די לעקטער‪ ,‬און אנגעקוקט מיט וואונדער‪" .‬טאטי‪ ",‬האט ער ארויסגעשעפשטשעט‬ ‫ענגליש‪ ,‬און עס ווערט געליינט ביי פילע טויזנטער אידן איבער‬ ‫מיט א ציטערדיגע שטימע‪" ,‬שוין יארן לאנג וואס איך האב נישט געזען אזא שיינע אתרוג‪.‬‬ ‫דער גארער וועלט‪ .‬די רעוואלוציע וואס דאס האט געמאכט אין די‬ ‫דאס איז אן אתרוג וואס איז געקויפט געווארן מיט אהבת התורה און אמת'ע מסירות נפש‪.‬‬ ‫הייליגע מצוה פון כיבוד אב ואם איז אומבאשרייבליך‪ ,‬ווען גאר אסאך‬ ‫מענטשן האבן געעפנט די אויגן און עס האט געמאכט ביי זיי און ביי‬ ‫מיט דעם וועל איך מאכן די ברכה יום טוב מיט אמת'ע שמחה‪".‬‬ ‫זייערע קינדער א דראסטישע שינוי לטובה‪.‬‬ ‫א ריינע טרער האט זיך ארויסגעגליטשט פון רבי שלמה'ס אויגן און איז געפאלן אויפן אלטן‬ ‫טישטוך‪ .‬ווען יום טוב איז אנגעקומען און די ליכט האבן געשיינט אין די סוכה‪ ,‬האט רבי‬ ‫נעמט א טייל אין דער פרישער רעוואלוציע וואס גייט יעצט געשאפן‬ ‫נתנאל פארשטאנען אז כאטש דער אתרוג אין זיין האנט זעט נישט אויס דאס שענסטע‬ ‫ווערן מיטן איבערטייטשן און ארויסגעבן די גליון אויף אידיש‪ .‬פאר‬ ‫אזוי ווי ער האט זיך געוואונטשן‪ ,‬איז אבער די מצוה וואס ער טוט פיל מער טייער ביי השי"ת‬ ‫א מינימאלן סכום קענט איר האבן א טייל אין דער אומשאצבארער‬ ‫ווי סיי וועלכע אתרוג וואס ער וואלט נאר אמאל געקענט קויפן‪.‬‬ ‫מצוה שאדם אוכל פרותיהם בעולם הזה והקרן קיימת לעולם הבא‪,‬‬ ‫און זייט זוכה צו די ברכה האמורה בתורה 'למען יאריכון ימיך'‪.‬‬ ‫אויב א זון זעט זיין פאטער ארבעטן שווער‪ ,‬ווי למשל ער מוטשעט זיך ביים בויען די‬ ‫זייט מקיים מצוות כיבוד אב ואם אויפן שענסטן‬ ‫סוכה‪ ,‬איז א מצוה פאר'ן זון איבערצונעמען די ארבעט און צולייגן א האנט‪ ,‬דאס גייט‬ ‫אריין אין דעם חיוב פון העלפן דעם פאטער מיט זיינע באדערפענישן‪ .‬דער ספר‬ ‫וועג מיטן ספאנסערן די גליון לזכות אדער לע"נ‬ ‫חסידים (סימן של"ח) שרייבט‪ ,‬אז אפילו אויב דער זון לערנט תורה – "עת לעשות לה'‬ ‫אייערע עלטערן בעולם הזה ובעולם הבא‪.‬‬ ‫הפרו תורתך" – דארף דער זון טון די ארבעט‪ ,‬אפילו אויב דער פאטער איז אן עם הארץ‪.‬‬ ‫(ויברך דוד‪ ,‬פרק ד'‪ ,‬סעיף מ"ט)‬ ‫‪Office@horeinu.org‬‬ ‫‪845-422-2898‬‬ ‫סוכות און וזאת הברכה – שמחת תורה תשפ”ז ‪ //‬גליון ‪144‬‬ ‫קדשך‬ ‫הורינו דברות‬ ‫כיבוד אב ואם אין די וואכעדיגע פרשה‬ ‫ער געזאגט‪ :‬איך הייב אן נאר מיט א 'קריאה'‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט "ויקרא יעקב‬ ‫"וזאת הברכה אשר ברך משה" (דברים לג‪ ,‬א)‬ ‫אל בניו"‪ .‬און מיט וואס האט ער געענדיגט? מיט "זאת"‪ ,‬ווי עס שטייט "וזאת‬ ‫אין ספר 'דרכי מוסר' פון הגאון רבי יעקב ניימאן זצ"ל‪ ,‬ברענגט ער א מדרש‬ ‫אשר דבר להם אביהם"‪ .‬משה רבינו איז געגאנגען בענטשן כלל ישראל‪ ,‬האט‬ ‫רבה (פרשה י"א)‪ :‬א שליח ציבור וואס האט געמאכט א טעות‪ ,‬איז די הלכה‬ ‫ער געזאגט‪ :‬איך הייב אן נאר מיט "זאת"‪ .‬פון וואו? פון דעם וואס מיר ליינען אין די‬ ‫אז א צווייטער דארף איבערנעמען זיין פלאץ‪ .‬און פון וואו הייבט ער אן? פון‬ ‫פרשה‪" ,‬וזאת הברכה"‪ .‬ביז דא זענען די ווערטער פונעם מדרש‪.‬‬ ‫אנהייב פון ברכה וואס יענער האט זיך פארמישט‪ .‬מען לערנט ארויס די‬ ‫פרעגט הגר"י ניימאן‪ :‬ווען איז א ברכה באמת ראוי אנגערופן צו ווערן א ברכה? ווען‬ ‫הלכה פון די אבות העולם‪ ,‬ווייל קיינער פון זיי האט נישט אנגעהויבן זיין ברכה‬ ‫די קינדער הייבן אן דארט וואו די טאטעס האבן איבערגעלאזט‪ ,‬ווען די קינדער‬ ‫נאר פון דארט וואו זיין פאטער פאר אים האט געענדיגט‪.‬‬ ‫פירן ווייטער די שלשלת‪ ,‬זיי קעמפן ווייטער פאר דעם וואס די עלטערן האבן‬ ‫אברהם האט געבענטשט יצחק'ן אזוי ווי עס שטייט "ויתן אברהם את כל‬ ‫געקעמפט‪ ,‬און רירן זיך נישט קיין זיז כל שהוא פון זייער גרויסע מסורה‪ .‬אנדערש‬ ‫אשר לו ליצחק"‪ .‬און וואס האט ער אים געגעבן? ר' נחמיה זאגט – ער‬ ‫איז אבער אויב די קינדער פאנגען אן אפצונויגן פון דעם אויסגעטרעטענעם וועג‬ ‫האט אים געגעבן א ברכה‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט "ויתן לך האלקים"‪ .‬יצחק‬ ‫פון זייערע עלטערן‪ ,‬און נאך מער‪ ,‬זיי טוען פארקערט ווי דעם טאטן; ווען זיי רייסן‬ ‫האט געבענטשט יעקב‪ ,‬האט ער געזאגט‪ :‬איך וועל אנהייבן פון וואו מיין‬ ‫איבער די קייט און די מסורה פון די עלטערן‪ ,‬דעמאלטס איז דאס נישט קיין‬ ‫פאטער האט געענדיגט‪ .‬מיין פאטער האט זיך אפגעשטעלט ביי "יתן"‪ ,‬און‬ ‫ברכה‪ .‬די גאנצע ברכה איז נאר ווען די יונגע דור ווערט אויפגעצויגן צו גיין אין דעם‬ ‫איך וועל אנהייבן מיט "יתן" אזוי ווי עס שטייט "ויתן לך האלקים" וכו'‪ .‬און‬ ‫וועג פון די עלטערן און עס ממשיך זיין‪.‬‬ ‫מיט וואס האט יצחק געענדיגט? מיט 'קריאה'‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט "ויקרא‬ ‫יצחק אל יעקב ויברך אותו"‪ .‬יעקב איז געגאנגען בענטשן די שבטים‪ ,‬האט‬ ‫והשיב לב‬ ‫שאלות ותשובות הלכה למעשה‬ ‫געענטפערט דורך רבנים מובהקים שליט"א‬ ‫עפעס אנדערש‪ .‬דעריבער‪ ,‬אויב דאס איז דער וואונטש פון די עלטערן‪ ,‬איז גיין צו‬ ‫איך וויל זיך דורכרעדן מיט אייך איבער א געוויסע ענין‪ .‬איך בין שוין חתונה‬ ‫זיי די ריכטיגע זאך צו טון‪.‬‬ ‫געהאט עטליכע יאר ברוך השם‪ ,‬און יעדעס יאר סוכות פירן מיר זיך צו‬ ‫בדרך כלל איז דא אן אנגענומענע טעות ביי אסאך מענטשן‪ ,‬אז גלייך נאך די‬ ‫צעטיילן דעם יום טוב צווישן אונזערע משפחות‪ :‬דעם ערשטן טאג יום טוב‬ ‫חתונה קומט דאס יונגע פארפאלק אפט באזוכן די עלטערן‪ ,‬אבער ווי נאר די‬ ‫ביי מיינע שוויגער‪-‬עלטערן‪ ,‬שבת חול המועד ביי מיינע עלטערן (אדער פארקערט‪,‬‬ ‫משפחה פאנגט אן צו וואקסן‪ ,‬קומט מען אלס ווייניגער און ווייניגער‪ .‬דאס איז‬ ‫לויט ווי עס קומט אויס יענע יאר)‪ ,‬און שמחת תורה בלייבן מיר אינדערהיים‪ ,‬ביי‬ ‫א פאלשע בליק‪ ,‬ווייל עס באפאסט זיך נאר מיט די געברויכן פון די פארפאלק‪:‬‬ ‫אונז אין שול אין די געגנט‪ .‬עס איז דארט דא א יונגע און לעבעדיגע אטמאספערע‪,‬‬ ‫אויב זיי זענען א יונג פארפאלק באזוכן זיי אפט‪ ,‬און אויב זיי זענען א קינדער‪-‬‬ ‫מען טאנצט מיט'ן גאנצן הארץ‪ ,‬און איך ווארט דערויף א גאנץ יאר; אפילו די‬ ‫געבענטשטע משפחה דאן באזוכן זיי ווייניגער‪ .‬אבער וואס איז מיט די עלטערן'ס‬ ‫קליינע קינדער זענען זייער צוגעבונדן דערצו‪ .‬עס איז זייער אנגענעם און ערהאבן‬ ‫געברויכן? וואס איז מיט זייער בענקשאפט צו די קינדער און אייניקלעך? וואס איז‬ ‫פאר אונז‪.‬‬ ‫מיט די איינזאמקייט פון זיצן אליין ביי די שבת און יום טוב טישן?‬ ‫אבער‪ ,‬אין א יאר ווי היייאר‪ ,‬ווען עס איז נישטא קיין שבת חול המועד‪ ,‬קומט‬ ‫און צוריק צו דיין שאלה‪ ,‬אפשר איז דאס א גוטע געלעגנהייט צו זאגן פאר‬ ‫אויס אז מיר דארפן זיין ביי מיינע שוויגער‪-‬עלטערן דעם ערשטן טאג יום טוב‪,‬‬ ‫דיינע עלטערן ווי ספעציעל און עקסייטינג די אטמאספערע איז ביי אייך‪ ,‬און זיי‬ ‫און מיינע עלטערן בעטן מיר זאלן קומען צו זיי אויף שמחת תורה‪ .‬די פראבלעם‬ ‫איינלאדענען צו זיין אייערע געסט אויף יום טוב‪ .‬ווער ווייסט – אפשר וועלן זיי אויך‬ ‫איז‪ ,‬אז שמחת תורה ביי מיינע עלטערן אין די געגנט איז אינגאנצן אנדערש ווי די‬ ‫זייער הנאה האבן‪ .‬טראכט אריין‪ :‬פון וואו מיינסטו האסטו באקומען די ליבשאפט‬ ‫אטמאספערע וואס איך האב אזוי ליב ביי אונז – עס איז בכלל נישט דאס זעלבע‪,‬‬ ‫צו שמחת תורה‪ ,‬אויב נישט פון דיין טאטן? עס קען זיין אז ער אויך‪ ,‬טיף אינעווייניג‪,‬‬ ‫און עס איז מיר זייער שווער עס אויפצוגעבן‪.‬‬ ‫וואלט זייער ליב געהאט א יונגע און לעבעדיגע אטמאספערע‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫פון די אנדערע זייט‪ ,‬ווייס איך דאך אז כיבוד אב ואם מיינט צו גיין צו זיי ווען זיי בעטן‪.‬‬ ‫פשוט נישט געהאט די געלעגנהייט דאס צו עקספיריענסן‪.‬‬ ‫וואס דארף איך טון – טון וואס מיין הארץ גלוסט (נאך אלעם איז שמחת תורה נאר‬ ‫אזוי ארום האסטו דא א דאפעלטע געלעגנהייט‪ :‬סיי מקיים זיין כיבוד אב ואם‬ ‫איין מאל א יאר‪ ,‬בשעת באזוכן קען מען דאך סיי ווען אין לויף פון די יאר) אדער‬ ‫און זיין מיט זיי ווי זיי האבן געבעטן‪ ,‬און סיי זיי פרייליך מאכן‪ .‬און אויב דו ווילסט‬ ‫אויפגעבן אויף דעם וואס איז מיר וויכטיג כדי צו מאכן מיינע עלטערן פרייליך?‬ ‫צולייגן א פערזענליכע קנייטש‪ ,‬קענסטו אפשר אפילו קויפן פאר דיין טאטן‬ ‫"חתן בראשית" – עפעס וואס וועט זיכער מאכן דעם יום טוב גאר ספעציעל און‬ ‫לאמיר צולייגן די זאך‪ .‬די אמת'ע שמחה פונעם יום טוב איז די שמחה מיט די‬ ‫אומפארגעסליך‪ ,‬סיי פאר אים און סיי פאר דיר‪.‬‬ ‫תורה אליין – מיט איר היטן‪ ,‬לערנען‪ ,‬און מקיים זיין די מצוות‪ .‬טאנצן מיט'ן ספר‬ ‫און אויב די עלטערן קענען נישט קומען צו אייך צוליב סיי וועלכע סיבה‪ ,‬האסטו‬ ‫תורה איז א וואונדערבארע און געשמאקע אויסדרוק פון שמחה‪ ,‬אבער דאס‬ ‫די זכות אויסצולערנען דיינע קינדער און איבערגעבן דעם מעסעדזש אויפ'ן‬ ‫איז בלויז א מנהג און די אטמאספערע ארום דעם; אבער כיבוד אב ואם איז א‬ ‫מערסטן קלארן אופן‪ :‬שעצן די תורה און זיך פרייען מיט איר‪ ,‬מיינט קודם כל זיך‬ ‫מצות עשה דאורייתא‪.‬‬ ‫פרייען מיט'ן היטן די עשרת הדברות און די מצוה דאורייתא פון כיבוד אב ואם‪ .‬און‬ ‫נאך מער פון דעם‪ ,‬ווען עלטערן בעטן מען זאל קומען צו זיי‪ ,‬מיינט עס ביי זיי גאר‬ ‫אין דעם זכות וועסטו זוכה זיין אז דיינע קינדער וועלן שטענדיג גיין בדרך התורה‬ ‫אסאך‪ ,‬אפילו אויב זיי האבן נאך אומפארהייראטע קינדער וואס וואוינען ביי זיי‪.‬‬ ‫והמצוות‪.‬‬ ‫ווען פארהייראטע קינדער קומען מיט זייערע משפחות‪ ,‬ברענגט עס א פלייץ פון‬ ‫שמחה און נחת פאר די עלטערן – א שמחה וואס מען קען נישט ערזעצן מיט‬ ‫סוכות און וזאת הברכה – שמחת תורה תשפ”ז ‪ //‬גליון ‪144‬‬ ‫געשריבן דורך י‪ .‬בנימין‬ ‫מענדי פארציילט וועגן‬ ‫טאטי און מאמי און די מצוה‬ ‫פון כיבוד אב ואם‬ ‫די פארבינדונג פונעם לולב‬ ‫דער טאטע געענטפערט‪.‬‬ ‫עס זענען דא זאכן וואס איך ווייס אז מיין טאטע וועט טון אליין‪ .‬למשל‪ ,‬אויסקלויבן‬ ‫איך האב פרובירט זיך פארצושטעלן מיין טאטע אלס א ניין‪-‬יעריג אינגל; ס'איז‬ ‫אן אתרוג‪ .‬איך האב אמאל פרובירט אים צו העלפן‪ ,‬איך בין געשטאנען נעבן אים‬ ‫שווער‪ .‬פאר א קינד זעט אויס ווי דער טאטע איז געבוירן געווארן אלס א טאטע‪.‬‬ ‫אין סטאר און געהאלטן אן אתרוג וואס האט מיר אויסגעזען הערליך שיין‪" .‬טאטע‪",‬‬ ‫"וויאזוי האסטו אויסגעזען?"‬ ‫האב איך געזאגט‪" ,‬נעם דעם אתרוג‪ ".‬דער טאטע האט א קוק געטון אויפ'ן אתרוג‪,‬‬ ‫"פונקט ווי דו‪".‬‬ ‫עס איבערגעדרייט‪ ,‬עס בודק געווען פון אויבן‪ ,‬פון אונטן‪ ,‬געהאלטן קעגן די לייט‪,‬‬ ‫"האסטו אויך גערעדט אן אויפהער?"‬ ‫און עס דערנאך געלייגט אין א זייט‪.‬‬ ‫מיין טאטע האט מיר אנגעקוקט‪" .‬לאמיר ווייטער גיין מיטן לולב‪ ".‬איך האב‬ ‫"וואס איז נישט גוט מיט דעם?" האב איך געפרעגט‪" .‬איך האב נישט געזאגט‬ ‫פארשטאנען אז נישט אויף יעדע שאלה מוז מען באקומען א תשובה‪ .‬דער טאטע‬ ‫אז עס איז שלעכט‪ ",‬האט דער טאטע געזאגט‪" ,‬איך וויל זען נאך‪ ".‬נאך צוואנציג‬ ‫האט ווייטער געבונדן‪ ,‬אבער פלוצלינג האב איך עס אנגעהויבן קוקן מיט גאר‬ ‫מינוט האב איך פארשטאנען אז ווען עס קומט צו אתרוגים‪ ,‬קען איך נאך נישט‬ ‫אנדערע אויגן‪ .‬פלוצלינג האב איך אויך געזען מיין‬ ‫העלפן‪ .‬אבער עס איז דא נאך א זאך וואס דער טאטע‬ ‫זיידע‪ .‬ס'איז מיר ארויף אין געדאנק ווי מיט פילע יארן‬ ‫טוט יעדעס יאר אליין‪ :‬בינדן דעם לולב‪.‬‬ ‫צוריק‪ ,‬איז געשטאנען א אינגל נעבן זיין טאטן און‬ ‫ערב סוכות האט אונזער הויז אויסגעזען ווי איינער‬ ‫צוגעקוקט ווי מען בינדט א לולב‪ ,‬און דאס אינגל איז‬ ‫וואלט געעפנט דארט א ברענטש פון דעם ד' מינים‬ ‫אויסגעוואקסן און היינט איז ער מיין טאטע‪ ,‬און איך‬ ‫מארקעט‪ .‬לולבים אויפ'ן טיש‪ ,‬הדסים אין א שיסל‪,‬‬ ‫שטיי דא נעבן אים‪.‬‬ ‫ערבות איינגעוויקלט אין א נאסע שמאטע‪ ,‬קוישיקלאך‪,‬‬ ‫"אלזא‪ ,‬ווען איך וועל זיין א טאטע‪ ,‬וועל איך דאס אויך‬ ‫און אינמיטן דעם גאנצן טומל – דער טאטע‪ .‬ער לייגט‬ ‫טון‪ ,‬און מיינע קינדער וועלן שטיין נעבן מיר?" האב‬ ‫דעם לולב אויפ'ן טיש‪ ,‬לייגט אויס די הדסים‪ ,‬איז בודק‬ ‫איך געפרעגט‪.‬‬ ‫די ערבות‪ ,‬ריקט אביסל‪ ,‬און לייגט עס צוריק‪.‬‬ ‫"אויב זיי וועלן האבן גענוג געדולד‪ ",‬האט דער‬ ‫היי יאר בין איך געשטאנען נעבן אים‪" .‬טאטי‪ ,‬דו ווילסט‬ ‫טאטע געשמייכלט‪" .‬און איך וועל זיי דערציילן אז‬ ‫איך זאל העלפן?" "יא‪ ,‬ביטע ברענג מיר די הדסים‪".‬‬ ‫דער זיידע האט מיך געלערנט?" "דו קענסט זיי‬ ‫איך האב זיי געברענגט‪ .‬דאן האב איך געווארט פאר די‬ ‫דערציילן אז דיין טאטע האט דיך געבעטן צוצוקוקן‪,‬‬ ‫נעקסטע ארבעט‪" .‬טאטע‪ ,‬יעצט וואס?" "יעצט קוק‬ ‫און דו האסט יעדע צוואנציג סעקונדעס געפרעגט‬ ‫נאך צו ווי אזוי איך ארבעט‪ ",‬האט מיין טאטע געזאגט‪.‬‬ ‫ווען דו קענסט שוין ענדליך אליין עפעס טון‪ ",‬האט‬ ‫איך בין געווען אביסל פראסטרירט‪ ,‬אבער איך האב‬ ‫מיין טאטע זיך צולאכט‪.‬‬ ‫צוגעקוקט‪ .‬דער טאטע האט אריינגעלייגט די הדסים‬ ‫"אקעי‪ ,‬סאו איצט קען איך שוין עפעס טון?" מיין‬ ‫אין פלאץ‪ ,‬אויסגעשטעלט די ערבות‪ ,‬געהאלטן אלעס‬ ‫טאטע האט מיר דערלאנגט דעם לולב‪" :‬האלט עס‪".‬‬ ‫אין איין האנט און אנגעהויבן בינדן‪" .‬דו זעסט?" האט‬ ‫איך האב עס געהאלטן מיט גרויס פארזיכטיגקייט‪.‬‬ ‫דער טאטע געפרעגט‪" .‬יא‪".‬‬ ‫דער טאטע האט נאך עפעס פארראכטן ביים בינדן‪,‬‬ ‫נאך א קורצע וויילע האט מיין טאטע מיך געפרעגט‪:‬‬ ‫און איך מוז מודה זיין – פלוצלינג האב איך געפילט‬ ‫"ווייסטו פארוואס איך וויל דו זאלסט דא שטיין נעבן‬ ‫אז מיין תפקיד איז גאר וויכטיג‪ ,‬כאטש וואס למעשה‬ ‫מיר?" "אפשר ווייל דו דארפסט די שערל?" האב איך‬ ‫האב איך כמעט גארנישט געטון‪.‬‬ ‫געפרעגט‪ .‬דער טאטע האט זיך צעשמייכלט‪" .‬דאס אויך‪ ",‬האט ער געזאגט‪' .‬איך‬ ‫ביינאכט‪ ,‬ווען מיר זענען געזעסן אין די סוכה‪ ,‬האב איך געקוקט אויפן סכך‪ ,‬אויף‬ ‫האב געוואוסט!' האב איך געטראכט צו זיך‪.‬‬ ‫די נוי סוכה‪ ,‬אויף לייבי'ס קייטל – וואס האט געהאט דריי קאלירן וואס קיין שום‬ ‫"אבער אויך ווייל איך וויל דו זאלסט זיך אויסלערנען‪ ",‬האט דער טאטע צוגעלייגט‪.‬‬ ‫נארמאלער מענטש וואלט נישט צוזאמגעשטעלט – און אויפן טאטן וואס איז‬ ‫"צו בינדן דעם לולב?" "דאס אויך‪".‬‬ ‫געזעסן ביים אויבן אן‪.‬‬ ‫דער טאטע האט אנגעצויגן א קנופ‪" .‬ס'איז דא זאכן וואס א קינד לערנט זיך אויס‬ ‫איך האב געטראכט פון דעם וואס דער טאטע האט געזאגט‪ .‬ס'איז דא זאכן וואס‬ ‫אין חדר‪ ,‬און ס'איז דא זאכן וואס מען לערנט זיך פשוט דורך דעם וואס מען שטייט‬ ‫מען לערנט זיך פשוט דורך דעם וואס מען שטייט נעבן דעם טאטן‪ .‬ביז היינט‪ ,‬ווען‬ ‫נעבן דעם טאטן‪".‬דער זאץ איז מיר זייער געפאלן‪ ,‬און איך האב זיך צוגערוקט‬ ‫איך האב געטראכט פון כיבוד אב ואם‪ ,‬האב איך בעיקר געטראכט וואס איך דארף‬ ‫נענטער‪.‬‬ ‫טון פאר זיי‪ :‬ברענגען‪ ,‬העלפן‪ ,‬פאלגן‪ ,‬נישט מצער זיין‪ .‬אבער פלוצלינג האב איך‬ ‫מיין טאטע האט מיר געוויזן וויאזוי ער לייגט אויס די הדסים‪ ,‬וואו די ערבות קומען‪,‬‬ ‫פארשטאנען אז ס'איז דא נאך א סארט כבוד‪ :‬צו כאפן אז איך האב פון וועמען זיך‬ ‫און וויאזוי ער מאכט זיכער אז אלעס שטייט פונקטליך ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫צו לערנען‪ .‬צו קוקן אויפן טאטן און טראכטן – וואס ער טוט איז מיר וויכטיג; דאס‬ ‫דערנאך האט ער געזאגט‪" :‬פון וואו האב איך זיך דאס אויסגעלערנט? פון זיידי‪".‬‬ ‫וואס ער האט מקבל געווען פון זיין פאטער‪ ,‬דאס וויל איך מקבל זיין פון אים‪.‬‬ ‫"דו ביסט אויך געשטאנען נעבן אים?" האב איך גלייך געפרעגט‪" .‬אוודאי‪ ",‬האט‬ ‫לעילוי נשמת‬ ‫לרפואה שלמה‬ ‫לזרע של קיימא‬ ‫לזיווג‬ ‫להצלחה וס"ד‬ ‫מנחם מנדל בן יהושע דב‬ ‫שמואל בן שושנה‬ ‫בעילום שם‬ ‫אליעזר בן נחמה‬ ‫מרים בת רחל חינקא‬ ‫יו"ל ע"י ארגון הורינו לחיזוק מצוות כיבוד אב ואם‬ ‫ווילט איר באקומען וועכנטליך די גליון שיקט אן אימעיל מיט די ווערטער צו ‪Add me Yiddish‬‬ ‫‪OFFICE@HOREINU.ORG‬‬ ‫צו‬ ‫פילע אידן איבער די וועלט האבן געזען ישועות און רפואות מיטן מנדב זיין פאר דעם גליון‬ ‫צו מנדב זיין שיקט א ‪ Zelle‬צו ‪dedications@horeinu.org‬‬ ‫‪ /‬גניזה ‪/‬‬