לעיקפראנט שבת בלעטל - אידיש · Lakefront Shabbos Bletel - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

בס"ד
ליעקפראנט
יום טוב סוכות
שנת תשפ"ז
שבת בלעטל
גליון ח'
גיליון מוגדל לרגל חג הסוכות
ולרגל פתיחת הישוב החדש
לעיקפראנט
מודעה פראנט תורה פראנט
מצוה וואס איז געמאכט געווארן מיט חג הסוכות
פרייד ,אין א צייט וואס מען פרייט זיך,
-אין סוכות. ווען א קינד ווערט געבוירען ,טוהט
מען איהם גוט איינפאקען אין ווארימע
(שפתי צדיק) קליידער ,אז עס זאל נישט שאטען פאר
איהם די טוישונג פון די לופט .אזוי אויך
אין יום כיפור איז אונז דער אייבערשטער
לעיקפראנט מוחל אויף אונזערע עבירות ,און מיר
ווערן אזוי ווי ניי געבוירען .דערפאר
שבת בלעטל
ַחג ַה ֻסכֹּת ַתּ ֲע ֶשׂה לְ ָך ִשׁ ְב ַעת י ִָמים
ְבּ ָא ְס ְפָּך ִמגָ ְרנְָך ִ
וּמי ְִק ֶבָך )דברים טז-יג(. באשיצט אונז דער אייבערשטער מיט
]יום טוב סוכות זאלסטו מאכן פאר דיר, די סוכה ,אז מיר זאלן נישט פיהלן די
וואונטשט ווען דו זאמעלסט איין דיין תבואה און
דיין וויינגארטען [.דער "מנורת המאור"
טוישונג פון הייליגקייט צו פראסטקייט.
(ר' דוד לעלובער זי"ע)
כלל תושבי זצ"ל איז מפרש אזוי :דער זמן פון מצוות
סוכה ,איז ווען דער בעל הבית באזעצט
לעיקפראנט זיך אין זיין הויז ,און ער פוהלט דאס
אהן מיט אלע תבואה און פרוכט .דער
בברכת א גוט דאך פון זיין הויז באשמירט ער מיט ַבּ ֻסכֹּת ֵתּ ְשׁבוּ ִשׁ ְב ַעת י ִָמים וגו' ,לְ ַמ ַען
קאלך ,אז די ווינטער רעגענס זאלן נישט הוֹשׁ ְב ִתּי ֶאתַ י ְֵדעוּ דֹר ֵֹתיכֶ ם כִּ י ַב ֻסכּוֹת
יום טוב און א אריין טראפן .אין אזא צייט האט מען אוֹתם ֵמ ֶא ֶרץ ִמ ְצ ָריִם
יאי ָ הוֹצ ִ
ְבּנֵ י י ְִשׂ ָר ֵאל ְבּ ִ
מורא ,אז דער איד וועט זיך פארזיכערן וגו' (ויקרא כג-מב ,מג) .די גמרא זאגט
אין מסכת שבת (דף ק"ל) ,אז אלע
גוטן ישוב אין זיין אייגענע כוח ,און פארגעסן
אז אלעס קומט פון דער באשעפער. מצוות וואס די אידן האבן אנגענומען
מיט שמחה ,טוהען זיי היינט אויך מיט
דערפאר באפעהלט איהם די תורה אז
ער זאל ארויס גיין פון שטוב און זיצן שמחה .דערפאר מאכט מען נאר א זכר
אין א קליינע שוואכע סוכה .אזוי וועט צו די סוכות וואס דער אייבערשטער
ער זיך אויסלערנען צו האבן בטחון האט געמאכט פאר די אידן ,און נישט
אין דער אייבערשטער וואס גיבט פאר פאר די אנדערע זאכן וואס זענען געווען
יעדעם איינעם זיינע באדערפענישן ,און נאך יציאת מצרים :די ָמן ,די ְבּ ֵאר און די
באשיצט איהם פון אלע שלעכטס. ְשׂ ָליו .ווייל ביי די אנדערע זאכן האבן די
אידן געקלאגט אויף משה רבינו ,אויסער
ביי די "סוכות" האבן זיי זיך געפרייט.
זאגט די תורה ,אז מיר זאלן מאכן די
1 לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
"מצוות סוכה" איז זייער באליבט ,מער וועט קומען ,וועלן די פעלקער פארלאנגען עס ווערט געברענגט אין שולחן ערוך (אורח
פון אלע מצוות - .ווייל יעדער מצוה איז פון דער אייבערשטער אז ער זאל זיי געבן חיים סי' תרכ"ה) ,אז ערב סוכות זאל מען
קעגעןאן אנדערע אבר פון דעם מענטש, א מצוה צו באקומען עולם הבא .וועט ער טיילען א סאך צדקה .מען וויל מיט דעם זאגן
אבער די סוכה נעמט ארום דעם גאנצן זיי געבן די מצוה פון "סוכה" ,און זיי וועלן פארן מענטש :אויב דו האסט אויסגעגעבן
קערפער. מאכן סוכות אויף זייערע דעכער .דער זון אזוי פוהל געלט צו קויפען א שיינעם אתרוג
(דברי יחזקאל) וועט שיינען מיט א געפערליכער היץ ,און און צו בויען א שיינע סוכה ,זאל די מצוה זיין
זיי וועלן אלע שטויסען און איינווארפען גאנץ ,און זעה אז אויך די ארימעלייט זאלן
די סוכות און אוועק לויפען"! " -פארוואס האבן געלט .דורך דעם וועט זיך דערקענען,
עפעס וועלן זיי מאכן די סוכות אויף זייערע אז דאס געלט וואס דו האסט אויסגעגעבן,
דעכער"? נאר די גוים ווילען זיכער מאכן אז איז נאר געווען פאר דעם באשעפערס וועגן,
קיין פרעמדער מענטש זאל נישט ארויף און נישט פאר דיין כבוד.
ַבּסוּכֹּת ֵתּ ְשׁבוּ ִשׁ ְב ַעת י ִָמים: קומען צו זיי אין סוכה אלץ גאסט. (ר' יהודא אסאד זצ"ל)
"בּסוּכֹּת ֵתּ ְשׁבוּ ִשׁ ְב ַעת
די ראשי תיבות פון ַ (רבי משה קאברינער זצ"ל)
"תּ ְשׁ ִבּי" .מרמז צו זיין אז אליהויָ ִמים" איז ִ
התשבי ]אליהו הנביא[ קומט אויך מיט אלץ
גאסט מיט די זיבען אושפיזין".
וּמעוֹנָ תוֹ ְבּ ִציוֹן" )תהילים
וַ י ְִהי ְב ָשׁלֵ ם סוּכּוֹ ְ
(מהר"ש מבעלזא) קאפיטל עו-ג(:
די זכות פון "מצוות סוכה" איז זייער גרויס, צוויי מצוות האבן די אידן באקומען ,וואס
אז עס באשיצט אלע מענטשן וואס זיצן מען גייט אריין אין זיי מיט דער גאנצער גוף.
אין איהר .דאס זאגט די גמרא אין מסכת דאס זענען" :מצוות סוכה" און וואוינען אין
ישׁב לְ ָשׁנָ ה ַה ָבּ ָאה ְבּסוּכַּ ת
י ְִהי ָרצוֹןֶ ...אזְ כֶּ ה לֵ ֵ "מ ְצ ַט ֵער ָפּטוּר ִמן ַהסוּכָּ ה".
סוכה (דף כ"ה)ִ : "ארץ ישראל" .דאס איז אויך מרומז "וַ יְ ִהי
עוֹרוֹ ֶשׁל לִ וְ י ָָתן )תפילה כשיוצאין מהסוכה(. " -מצטער פטור" ,די צער פון א מענטש גייט וּמעוֹנָ תוֹ ְבּ ִציוֹן"" .וַ יְ ִהי ְב ָשׁ ֵלם",
ְב ָשׁ ֵלם סוּכּוֹ ְ
אוועק " -מן הסוכה" ,דורך די מצוות סוכה. -וועלכע מצוות ווערן געטוהן מיט דער
"לוְ יָ ָתן" איז אויך א לשון פון דאס ווארט ִ
יהן
וּמ ַשׁ ְמ ֵשׁ ֶ
"חוֹלין ְ
ִ אויך זאגט די משנה: גאנצער גוף" :סוּכּוֹ" - ,דער מצוות "סוכה",
באגלייטען .מיר בעטן דעם באשעפער ,אז
טוּריןִ ,מן ַהסוּכָּ ה" -די אלע סארט ְפּ ִ "וּמעוֹנָ תוֹ ְבּ ִציוֹן" - ,און צו וואוינען אין ציון, ְ
די הייליגע ליכטיגקייט פון די סוכה זאל
קראנקהייטן גייען אוועק דורך די סוכה. דאס איז "ארץ ישראל".
אונז באגלייטען א גאנצע יאהר ,און איהרע
השפעות זאל זיך דערקענען אויף אונז אין אויך איז מצוות סוכה זייער גרויס ,אז עס (דער ווילנער גאון זצ"ל)
די וואכענדיגע טעג. ברענגט פרנסה פאר די גאנצע יאהר .אויף
דעם איז די משנה מרמז (סוכה פרק ב'
(ר' אהרן מקארלין זי"ע)
"מי ֶשׁ ָהיָ ה רֹאשׁוֹ וְ רוּבּוֹ ַבּסוּכָּ ה,
משנה ז')ִ :
שׁוּל ָחנוֹ ְבּתּוְֹך ַה ַבּיִ ת וכו'" - .ווער עס איז
וְ ְ
מקיים מצוות סוכה" ,ושולחנו" -זיין טיש, די דינים פון מצוות סוכה זענען מרומז אין
דאס מיינט "פרנסה"" ,בתוך הבית" -וועט דאס ווארט "סכה"" .ס" (האט 4זייטען) -
וּל ַק ְח ֶתּם ָלכֶ ם ַבּיוֹם ָה ִראשׁוֹן ְפּ ִרי ֵעץ ָה ָדר ְ זיין א גאנצע יאהר ,אפילו ווען ער איז שוין איז א רמז ,אז דאס בעסטע איז צו מאכן א
כַּ פֹּת ְתּ ָמ ִרים וַ ֲענַ ף ֵעץ ָעבֹת וְ ַע ְר ֵבי נָ ַחל וגו' אין שטוב. סוכה פון 4ווענט" .כ" ( 3זייטען) -מען איז
(ויקרא כג-מ) .דער מדרש זאגט אז די ד' אויך יוצא מיט א סוכה פון 3ווענט" .ה" (2
(תפארת שלמה)
מינים זענען געגליכן צו פארשידענע סארט זייטען מיט א קליינע שטיקל) -און אויב
אידן" .פרי עץ הדר" (דער אתרוג) האט א מען האט געמאכט א סוכה פון צוויי ווענט
טעם און א ריח - ,איז צוגעגליכן צו אידן מיט א דריטע פון בלויז א טפח ,איז מען
וואס האבן תורה און מעשים טובים" .כפת אויך יוצא.
תמרים" (דער לולב) האט א טעם אבער כָּ ל ָה ֶאזְ ַרח ְבּי ְִשׂ ָר ֵאל י ְֵשׁבוּ ַבּסוּכּוֹת )ויקרא (החיד"א)
נישט קיין ריח - ,איז צוגעגליכן צו אידן וואס מב-מג(.
האבן תורה אבער נישט קיין מעשים טובים. "כל האזרח" -יעדער איינער וואס זאגט
"ענף עץ עבת" (דער הדס) האט א ריח אבער "איך וויל שיינען"" ,ישבו בסוכות" -קענען
נישט קיין טעם - ,איז צוגעגליכן צו אידן מקבל זיין די קדושה פון די סוכה.
וואס האבן מעשים טובים אהן קיין תורה. רבי משה קאברינער זצ"ל האט שטרענג
(דברי שלום -קוידנוב) אנגעזאגט זיינע חסידים אריין צו נעמען
"וערבי נחל" (די ערבות) האבן נישט קיין
טעם און נישט קיין ריח - ,זענען צוגעגליכן אין זייער סוכה געסט ארימעלייט ,און זיי
אויפנעמען מיט פרייד און רוהיגקייט .און
צו אידן וואס האבן נישט קיין תורה און
אזוי האט ער געזאגט" :די גמרא זאגט אין
נישט קיין מעשים טובים .וואס טוהט מיט
מסכת עבודה זרה (דף ג')" :ווען משיח
זיי דער אייבערשטער? זיי צו שטראפן וויל
2לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
און אויך אז דער באשעפער זאל אנטפלעקן געברענגט אין ספרים הק' ,אז דערפאר זענען ער נישט ,נאר דער אייבערשטער זאגט" :זאל
דער סוד פון דער זמן הגאולה " -למען די ערבות וואס האבן נישט קיין טעם און מען איינבינדען אלע מינים צוזאמען ,און
סודך" .און אויב מיר זענען נישט ראוי אז דער קיין ריח ,מרומז קעגן משה און אהרן ,ווייל איינער וועט פארגעבן אויפן צווייטן".
אייבערשטער זאל אונז אנטפלעקן דער זמן, זיי האבן אייביג געטראכט בי זיך אז זיי זענען
"למען צדקתך" -זאלסטו טוהן מיט אונז א קלענער פון אלע אידן אזוי ווי די נידריגסטע
צדקה אזוי ווי מען טוהט מיטאן ארימאן. -אהן קיין תורה און מעשים טובים.
(זרע קודש) אתרוג" :אתרוג" איז ראשי תיבות" :אל תבואני וּלְ ַק ְח ֶתּם לָ כֶ ם ַבּיוֹם ָה ִראשׁוֹן ְפּ ִרי ֵעץ ָה ָדר כַּ פֹּת
ְתּ ָמ ִרים וַ ֲענַ ף ֵעץ ָעבֹת וְ ַע ְר ֵבי נָ ַחל וגו' (ויקרא
כג-מ) .דער מדרש זאגט (ויקרא ל-יג) :אז
די ד' מינים זענען מרומז אויף די איברים
רגל גאוה" (תהלים לו-יב) .דער אתרוג זאגט פון דעם מענטש .דער "לולב" -קעגן דער
ַבּיוֹם ַה ְשׁ ִמינִ י ֲע ֶצ ֶרת ִתּ ְהיֶה לָ כֶ ם וגו' )במדבר פארן איד ,זאלסט זיך נישט גרויס האלטן מיט
כט-לה(. רוקען-ביין ,דער "אתרוג" -קעגן דער הארץ,
מיר ,מיט מיין שיינקייט און טייערקייט ,נאר דער "הדס" -קעגן די אויגן ,די "ערבה" -
"ע ֶצ ֶרת" איז אויך א לשון פון
דאס ווארט ֲ זאלסט טוהן די מצוה ווייל דער באשעפער קעגן די ליפען .זאגט אויף דעם דער חידושי
איינהאלטען .מען דארף איינהאלטען אין זיך האט דיך אזוי באפוילען. הרי"ם" זצ"ל ,אז דערפאר הייבען מיר זיי אויף,
די אלע קדושות און ליכטיגקייט וואס מ'האט (רבינו הבעש"ט זי"ע) צו ווייזען אז מיר שיידען אפ אלע אונזערע
זיך צו דעם באהאפטן אין די הייליגע טעג. גלידער צום באשעפער .און דאס זאגט דער
(ישמח ישראל) פסוק" :ולקחתם לכם" -עטס זאלטס נעמען
די תורה הייבט זיך אהן מיט דער אות "ב" זיך אליין.
(בראשית) ,און ענדיגט זיך מיט אות "ל" (כל
ישראל) .ספרי נביאים הייבט זיך אהן מיט
א "ו" ,און ענדיגט זיך מיט א "ל" .צוזאמען
רבי אורי סטרעליסקער זי"ע האט געזאגט: קומען זיי אויס "לולב" .מרמז צו זיין אז
"עס איז א גרויסער חסד פון באשעפער מצוות לולב איז דער זעלבער חשוב ווי דער דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע ,זאגט אז
וואס ער האט אונז געגעבן דעם יום טוב גאנצער תורה. אסט מען אויף אזוי שטארק אז דערפאר ַפּ ְ
שמיני עצרת באלד נאך סוכות .ווייל אהן (ספר הרוקח) דער "אתרוג" זאל זיין אזוי ריין און שיין ,ווייל
דעם וואלטן מיר נישט געקענט צוריק אריין "אתרוג" איז געגליכן צום הארץ .און אויף
גיין אין שטוב ,נאך דעם וואס מיר האבן וועלכער אבר פון דעם מענטש פאסט מען
שוין געפיהלט די הייליגע ליכטיגקייט פון די אויף אזוי ווי דעם הארץ.
סוכה .יעצט וואס מיר האבן באקומען א יום
דער הייליגער רבי ר' זושא זי"ע האט געזאגט:
"לולב" איז ראשי תיבות" :וטהר לבנו לעבדך
באמת".
טוב וואס מיר פייערען אין שטוב - ,איז דאס אתרג :פיר מאהל דערמאנען מיר ביים
אן אריבערגאנג פון די סוכה צו דער היים"! דאווענען א ענין פון שלימות -גאנץ)1 .
אמונה שלימה )2 .תשובה שלימה )3 .רפואה
ַבּיוֹם ַה ְשׁ ִמינִ י ֲע ֶצ ֶרת ִתּ ְהיֶ ה ָלכֶ ם וגו' (במדבר שלימה )4 .גאולה שלימה .דאס איז די ר"ת
כט-לה) .ראש השנה און יום כיפור זענען מיר פון אתרג .וואס ווייזט אויף די אלע פיר
מתפלל פאר עניני רוחניות .שמיני עצרת איז הדסים :ווי באוואוסט וואקסען די שענסטע ענינים .דעריבער זעהן מיר אז אויך ביי דעם
דער ערשטער טאג וואס מ'איז מתפלל פאר ארץ ישראל'דיגע הדסים אין דער שטאט אתרג איז די הלכה אז עס דארף זיין גאנץ אן
עניני גשמיות ,ווען מיר בעטן פאר "גשם". "צפת" .רבי ר' מאיר פרעמישלאנער זי"ע קיין פעלער.
"שׁ ִמינִ י
דאס זאגט די גמרא (יומא דף ג)ְ : זאגט אויף דעם א רמז" :וענף עץ עבות"
]ע ֶצ ֶרת[ ֶרגֶ ל ִבּ ְפנֵ י ַע ְצמוֹ הוּא" - .שמיני עצרת ֲ (ויקרא כג-מ) איז סופי תיבות "צפת". (הרה"ק מאורזוב זצוקללה"ה)
איז דער ערשטער יום טוב וואס מען בעט
"בפני עצמו" פאר די אייגענע באדערפענישן.
(רבי משה לייב סאסובער זי"ע)
סוֹדְך,
הוֹשׁענָ א לְ ַמ ַען ָ
ַ הוֹשׁענָ א לְ ַמ ַען נִ ְצ ָחְך,
ַ ד' מינים :די דריי הדסים זענען מרומז קעגן
הוֹשׁענָ א לְ ַמ ַען ִצ ְד ָק ָתְך) .סדר הושענות(.ַ אברהם יצחק און יעקב ,די צוויי ערבות קעגן
משה און אהרן ,דער לולב קעגן יוסף הצדיק
די אידן בעטן ביי די הושענות "למען נצחך" און דער אתרוג קעגן דוד המלך .עס ווערט
-אז זיי זאלען קענען באזיגען דעם יצר הרע,
3 לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
מעשה פראנט
א אתרוג פון גן עדן
די הייליגע ר' אורי איז געווען טאקע א מלמד פאר טייערע לעכטיגע קינדערליך!
א פשוט'ע דארפס איד ,נישט א גאנצע טאג ,ער
פלעגט אפאר שעה א טאג נאך אוועקגעבן צו דינען אינעם הייליגע יום טוב סוכות אין די פרייליכע
די אויבערשטער צו דאווענען און לערנען ,און אזוי יום טוב איז דא א מורא'דיגע מצוה ,ולקחתם לכם
האט ער געקענט אנגיין א לאנגע צייט ,א גאנצע פרי עץ הדר נעמען א שיינע אתרוג ,ווי אידן האבן
יאר האט ער נישט אויסגעגעבן קיין איבריגע מסירת נפש צו האבן א שיינע אתרוג בהמשך
געלט ,זיך אפגעשפארט נאר וואס מען דארף צום הדורות ,נאך דא אסאך צו פארציילן וועגן דעם
עסן ,געלעבט זייער ארים און אוועקגעלייגט יעדע אתרוג.
פרוטה וואס ער האט געקענט אוועקלייגן ,ווייל ער די הייליגע צדיק און קדוש ר' אורי פון סטרעליסק
האט געוואלט אז ווען עס קומט די הייליגע יום זי"ע ווי מען רופט דער שרף פון סטרעליסק אין
טוב סוכות זאל ער האבן אזא שיינע אתרוג ,אתרוג זיינע יונגע יארן איז ער געווען א פשוט'ע מלמד,
איז אקעגן די הארץ די הארץ פון די מענטש זאל אבער נישט א מלמד אין א חדר יענע צייט איז
זיין ריין. דאך נישט געווען
עס איז באקאנט פון קיין חדר ,ענק ווייסן
גרויסע צדיקים איז דאך שוין מען האט
וואס זיי פלעגן קויפן דאך שוין אסאך
די אתרוג טאקע מאל דערציילט ווי
דוקא פאר יום כיפור אזוי עס פלעגט
אז מען זאל האבן נאך אמאל, אויסקוקן
א זכות צום יום הדין, מען האט גענומען
און ער האט געקוקט א מלמד א איד וואס
אויפן אתרוג האט קען גוט לערנען און
ער געזעהן אפאר א ערליכע איד ,מען
שווארצע פלעקן האט ער געוויינט אתרוג דומה האט אים אריינגעברענגט אין שטוב און ער האט
ללב ,עס איז א סימן אז די הארץ איז נאכנישט ריין, געלערנט ,איין שעה האט ער געלערנט מיט די
ער האט עס אוועקגעלייגט און יום כיפור האט ער קליינע אינגל עברי די אנדערע שעה האט ער
זיך אויסגעוויינט און תשובה געטוהן מיט'ן גאנצע געלערנט מיט די עלטערע אינגל וואס לערנט שוין
הארץ ,נאך יום הקדוש מען האט געעפנט די תהלים ער קען שוין זאגן אפילו פסוקים חומש,
אתרוג פושקע האט זיך אנטפלעקט א ציכטיג אויג און מיט די אנדערע האט ער שוין געלערנט אפילו
פארכאפנדע גלאנצע ריינע שיינע אתרוג מיט קיין חומש מיט רש"י און מיט די אנדערע אינגל האט
איין ברעקל ,פארוואס ,ווייל אתרוג דומה ללב ,אז ער שוין געלערנט אפילו משניות ,גמרא ,די מלמד
די הארץ איז ריין איז די אתרוג אוטאמאטיש אויך איז אפגעזיצן א גאנצע טאג ביי די איד די דארפס
ריין ,מורא'דיג אינטערסאנט. איד ביי דעם גביר און אזוי האט ער געמאכט געלט
און אזוי האט ער געהאט צום לעבן און די קינדער
שוין ,זיין רעבעצין זיין אשת חיל האט צוגעהאלפן האבן זיך געלערנט לערנען אפילו די טאטע איז
די גרויסע צדיק אז ער זאל קענען טאקע שפארן געווען אזא גרויסע עם הארץ האבן די קינדער
די געלט נישט אויסגעגעבן די געלט פאר קיין כאטשיג געקענט לערנען.
4לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
געדארפט האבן א שיינע אתרוג א הערליכע אתרוג, איבריגע זאכן ,זי האט געקענט גוט קאכן איז זי איז
נישט וואס קאסט סתם פינף פונט נאר וואס קאסט געגאנגען צו רייכע מענטשן און געקאכט פאר זיי
אפאר הונדערט פונט און אפשר אפאר טויזנט און אזוי האט זי אויך אהיימגעברענגט נאך אפאר
פונט ,פופציג גולדן פאר אן אתרוג. גראשן נאך אביסל געלט ,אלס אז מען זאל קענען
האבן א הערליכע אתרוג אזאנס דומה ללב .ווען עס
ר' אורי לאזט זיך ארויס אויפן וועג אזוי ווי יעדע
איז געקומען די טעג פון עשרת ימי תשובה ,ווען
יאר ער פארט אראפ קיין יאנוב א שטעטעלע אויך
די געלט איז שוין געווען אפגעשפארט און ר' אורי
אין פולין צו די סוחרים דארטן צו די שיינע אתרוג
מ'סטרעליסק די גרויסע צדיק א באהאלטענע צדיק
פאר טייער געלט.
קיינער האט נאכנישט געוויסט פון אים ,דעמאלסט
(די יאנעווע אתרוגים קומען פון גאר אן אנדערע איז געווען די רבי ר' אלימלך די רבי ר' זושא ,ר'
פלאץ דאס קומט פון א שטעטעלע יאנעווע אין אורי איז געווען א יונגערמאן קיינער האט נישט
איטאליע). געוויסט פון אים ,א שטילע א מלמד ,באהאלטענע
צדיק ,ער האט שוין געהאט אפגעשפארט זיין
אונטערוועגנס שטעלט מען זיך אפ ווי? אין א גאסט גרויסע פארמעגן וואס פאר אים איז געווען א
הויז ,ער גייט אריין אין קרעטשמע באשטעלט א גרויסע פארמעגן פאר א הערליכע אתרוג.
גלאז טיי ,ער מאכט א שהכל ווי אן ערליכע איד
און ער לערנט אביסל ער גרייט זיך צי צום הייליגן ר' אורי ציילט אפ דאס געלט ,ער איז אנגעקומען
טאג יום הקדוש עס קומט דאך שוין אט ,ער טוט
תשובה ווי עס דארף צו זיין ,אזוי זיצענדיג דארטן
הערט ער ווי א איד וויינט ,נו עשרת תשובה וועלכע
איד וויינט נישט ,יעדע איד טוט תשובה ,אבער די
איד וואס האט געוויינט האט נישט געהאט קיין
סידור'ל אין די האנט ,און אויך נישט תהלימ'ל און
אויך נישט קיין סליחות ,ער האט געהאלטן אין די
האנט א בייטש ,א בייטש איז א שטעקן וואס האט
אזעלכע ריטעלעך עס קומען ארויס אזעלכע וואס
דאס ניצט מען צו שמייסן די פערד ,שטייט דארטן
א פראסטע איד גרויסע וואנצעס ,אזא פעלצענע
מאנטל אנגעפענצלט אפילו עס איז נישט געווען
אזוי ווינטער'דיג דעמאלסט אבער די בעל עגלה'ס
קוקן אויס מיט א בייטש אין די האנט שטייט און
ער וויינט ווי א קינד און ער רעדט זיך אויס צו די
בעל הבית פון די גאסט הויז און ער וויינט צו אים.
דו ווייסט דאך וואס איך טוה א גאנצע טאג ,א גאנצע
טאג גיי איך מיט מיינע סחורה אהין און צוריק און
איך טראג מענטשן מיט מיין וואגן ,דאס איז דאך
מיין גאנצע געלט וואס איך טוה פארמאגן ,יעצט צו פופציג גולדן ,אסאך געלט ,וואס א אתרוג וואלט
שטיי איך און איך טוה וויינען און קלאגן ,אויף דעם מען געקענט קויפן מיט צעהן ,אדער פינף ,ער האט
5 לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
נישט דאס וועט אפווישן מיינע טרערן ,מיינע וואס איך האב שוין נישט קיין פערד אויף וועמען צו
טרערן וועט אפווישן אז איר וועט מיר געבן ...דו שלאגן ,ווייל זיין פערד'ל האט זיך אויסגעשטרעקט
האסט א פערד. און ער איז געשטארבן ,און אזוי וויינט ער און ער
בעט זיך ,איך האב א שטוב מיט קינדערלעך וואס
יא ,אבער מיין פערד איז אסאך ווערד ,איך געב
איך דארף זיי שפייזן איך האב נישט קיין געלט ,און
נישט קיין פערד פאר צדקה ,איך דארף דאך אויך
איך האב נישט גארנישט אהיימצוגיין און עס קומט
האבן מיין פערד .ווייסטו וואס ,איך קען אפילו פאר
א יום טוב אזא צרה האט מיך באטראפן מיין פערד
דיך אראפגיין מיט'ן פרייז.
איז מיך געשטארבן ,און אזוי האט ער געוויינט
אבער עס איז נאך אלס... איך קען אפילו נישט אהיימגיין צו מיין הונגעריגע
פרוי און קינדער און אזוי האט ער געכליפעט און
וויפיל וואלסטו געוואלט האבן פאר דיין פערד? איך געוויינט און נישט געקענט קומען צו זיך.
האב עטליכע גראשן אפשר איך קען צאמקראצן א
פינף גולדן ,אבער דו ווייסט דאך איך דארף האבן
פינף גולדן צו קענען פאר יום טוב ,עס קומט
דאך באלד ערב יום כיפור ,עס קומט א יום טוב,
ד' מינים ,ווי וועל איך האב געלט ,וואס וועט זיין
מיט א סוכה ,נוי סוכה ,וואס וועט זיין מיט עסן און
פלייש און קוגל און א בעט אין די סוכה צו שלאפן
מיט א שלאק ,אזוי וויינט ער זיך אויס.
און ר' אורי די גרויסע צדיק הערט ווי די בעל הבית
זאגט איך קען אראפגיין מיט'ן פרייז ,עס איז טאקע
א נייע פערד עס איז א געזונטע פערד ,בעל עגלה
איך האב זייער רחמנות אויף דיך איך מאך עס פאר
פופציג גולדן.
פופציג גולדן עס איז טאקע א גוטע פרייז ,איך האב
דיך געזאגט איך האב פינף אפשר פינף גולדן צו
צאמקראצן .איך האב דאס אויך נישט איך האב
נישט קיין פופציג גודלן.
ר' אורי טראכט צו זיך ,איין מינוט איין רגע ,איך
בין יעצט אויפן וועג ,צו וואס ,וואס? קויפן וואס? אן
אתרוג א הדר ,איז דאס חשוב'ער פאר'ן אויבערשטן ר' אורי האט שוין נישט געקענט מער טרינקן
די מצוה ,איך זאל גיין און מהנה זיין די איד עפעס ,ער האט נישט געקענט קומען צו זיך ,זיין
ראטעווען א איד פון א צרה ראטעווען זיין משפחה, הארץ איז אים צובראכן געווארן ,און ער הערט
איך קען דאך אים ראטעווען ,ר' אורי טראכט ווייטער ווי די איד וויינט ,און די איד וויינט און
נישט קיין צוויי ער נעמט ארויס פון זיין בייטל זיין וויינט און וויינט ,ער שטייט מיט זיין בייטש אין די
אפגעציילטע פופציג גולדן ער ציילט עס איבער הענט און ער וויינט ,ער לייגט עס אראפ אזוי און
נאכאמאל און ער גייט צי צו די בעל הבית פון די ער וויינט און ער קייכט.
גאסט הויז און ער גיבט עס א לייג אראפ און ער
זאגט ,ר' איד ,דאס איז די געלט פאר די בעל עגלה די בעל הבית גיבט אים א טישו"י .זאגט ער אים
6לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
פאר זיין פערד ,גיי צום שטאל
און גיב אים זיין פערד ,זאל די
איד זעהן אז עס איז קיינמאל
נישט פארפאלן און א מענטש
טאר קיינמאל נישט אויפגעבן,
מען טאר זיך קיינמאל נישט
מייאש זיין די אויבערשטער
העלפט שטענדיג ,גייטס ברענג
אים זיי פערד.
די בעל עגלה איז שוין געווען
אין די זייט ער האט אפילו
נישט צוגעהערט אפילו ער
האט נאר געזעהן עפעס גייט
פאר און ער האט אזוי געוויינט
ווייטער .אבער די בעל הבית
איז געווארן שאקירט ,אזוי
שטייט ער שאקירטערהייט
און ר' אורי מ'סטרעליסק איז
גלייך ארויסגעגאנגען פון די
קרעטשמע ,אז א איד זאל זיך
מחיה ,ער בינדט עס צי צו זיין וואגן ,עס האט א
נישט דארפן שעמען פון אים ווייזן דאס פנים ער
מחי'דיגע ארבעט ,און די איד האט אויפגעלאכטן,
זאל זיך נישט שפירן שלעכט פאר אים אז ער האט
ער האט נישט געהאט קיין ווערטער צו דאנקן די
אים אוועקגעגעבן אזויפיל געלט ,ער האט געוואלט
אויבערשטער ,ער האט געדאנקט די בעל הבית ,די
טוהן די מצוה פון צדקה בשלימות.
בעל הבית זאגט דאנק מיך נישט די באשעפער האט
צוגעהערט דיין תפילה ער האט דיר געברענגט די די בעל הבית זאגט פאר די בעל עגלה ,בעל עגלה
געלט אין די האנט ,די איד איז עפעס גלייך אנטלאפן דו ,וועק דיך אויף ,איך האב שוין די פופציג גולדן.
פון דא ,אפשר איז עס געווען אליהו הנביא ,דאנק
די באשעפער. ו ו א ס ? דו האסט פ ו פ צ י ג ג ו ל ד ן ? ?
די בעל עגלה איז געווען זיכער ביי זיך אליהו הנביא יא!! די איד דא האט געברענגט.
האט מיר געברענגט דאס געלט ,באשעפער איך אה איך האב געזעהן אבער ...ווי איז ער? ער האט
קען נאר דיך דאנקן דו האסט מיך געשיקט אליהו געמיינט זיכער עס איז אליהו הנביא ווייל ר' אורי
הנביא זאל מיך באצאלן פאר מיין פערד ,יעצט מסטרעליסק איז שוין פארשווינדן געווארן ער איז
קען איך גיין ארבעטן און האבן גענוג און נאך פאר שנעל אוועקגעגאנגען פון דארטן ,ער איז געווען
אלעס. זיכער אליהו הנביא האט אים געברענגט די געלט.
די בעל עגלה האט זיך שנעל געיאגט ווייל עס איז שוין ער איז געווען זייער פרייליך ,ער האט
שוין געווען כמעט געווען ערב יום כיפור ,ער האט געדאנקט די אויבערשטער .די בעל עגלה איז
שוין געדארפט זיין אינדערהיים .אזוי אויפן וועג ארויס צוזאמען מיט די בעל הבית צום שטאל
פליהט ער דורך די וואלד וואס פירט צו זיין שטאט מען האט אויפגעבינדן די שיינע נייע פערד ,א
7 לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
אתרוגים ער האט נישט געקענט טרעפן קיין גוטע אריין ,און ער טראכט צו זיך ,איך בין אזוי שולדיג
פאר ביליג אלס איז געווען טייער טייער ,ביז ער פאר'ן אויבערשטן ,איך דארף דיך אזויפיל דאנקן,
איז אריינגעפארן קיין ליזענסק עס איז שוין געווען באשעפער דו האסט מיך געראטעוועט פון מיין
ממש ערב סוכות איז ער דארטן אריינגעפארן אין ערגסטע פראבלעם ,איך וויל דיך דאנקן אבער
שטאט און ער האט געזעהן שטיין דארטן טאקע באשעפער איך ווייס נישט ווי אזוי ,איך קען נישט
א איד און עס שטייט אויפגעשריבן אין גרויסן זאגן א אידישע ווארט ,איך האב קיינמאל נישט
אתרוגים ,שוין ער גייט ער קויפט דארטן א פשוט'ע געלערנט ביי קיין רבי ,קיינמאל נישט געלערנט
אתרוג ,אזוי ווי עס איז שוין געווען ממש אזוי שפעט אין חדר ,איך ווייס נישט ווי צו דאווענען נישט
אינעווייניג און נישט אויסעווייניג גארנישט.
ער גיבט זיך א שטעל אפ מיט זיין וואגן אינמיטן
וואלד און ער הייבט אויף זיין אויגן צום אויבערשטן,
באשעפער אין הימל איך וויל דיך דאנקן ,איך האב
דיך ליב ,איך וויל דיך דאנקן אויף די גוט'ס וואס
דו האסט מיך געטוהן ,וואס זאל איך טוהן איך
ווייס נישט וואס צו זאגן ווי אזוי ארויסצוברענגן
די דאנק ,באשעפער די איינציגסטע זאך וואס איך
קען ,איך קען גוט שמייסן ,איך וועל יעצט שמייסן
מיט די בייטש אויפן בוים און דאס וועט זיין די
לויב פאר'ן אויבערשטן ,מיט דעם דריק איך אויס
מיינע געפיהלן א לויב פאר'ן אויבערשטן ווייל איך
קען גוט שמייסן איך וועל גוט אריינשמייסן אין די
בוים מיט דעם וועל איך ארויסברענגן א דאנק צום
אויבערשטן.
די בעל עגלה גייט צי צום די דיקע בוים און הייבט
אן שמייסן ,אחת ,שתים ,שלוש ,ער האט געגעבן
דריי גוטע שמייסן אין בוים אריין און ער זאגט
"איך דאנק דיך באשעפער" .נאכדעם האט ער
זיך געשפירט ַַאה איך האב געדאנקט איך האב
שוין ארויסגעברענגט מיינע געפיהלן ,און ער איז
אריינגעפארן אין שטאט אריין און ער פארט זיך
אהיים.
ר' אורי קיין געלט האט ער שוין נישט געהאט צו
צו יום טוב האט ער שוין נישט געהאט קיין וואגן פארן קיין יאנוב קויפן אן אתרוג ,א מהודר'דיגע
ווי אזוי אהיימצופארן האט ער געמוזט פארבלייבן אתרוג מאן דכר שמיה( ,זיכער נישט אין
אין ליזענסק אויף די ערשטע טעג סוכות ,וועט ער באטאראכט) א פשוט'ע אתרוג וואס יעדע צווייטע
נישט זיין אינדערהיים ,אז די באשעפער וויל אזוי איד האט וועט ער זיך קענען קויפן דארטן ווי ער
איז זיכער גוט אזוי ,און אזוי איז ער געבליבן ביים וואוינט אויכעט ,איז ער איז געגאנגען צו די נאנסטע
גרויסן הייליגן צדיק וקדוש די רבי ר' אלימלך פון שטאט ער האט זיך ארומגעדרייט אפאר טאג זוכן
8לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
און פלוצלינג צו זיין איבעראשונג הערט ער ווי ליזענסק ,צו זיין ביי די הייליגע צדיק אויף יום
אזוי די רבי ר' אלימלך רופט זיך אן ,ר' איד. טוב איז דאך אזא זכיה ,מענטשן קומען דאך צו
פארן פון אלע עקן פון די וועלט צו זיין ביי די
יוי! די רבי שטייט נעבן מיר .יא וואס האב איך די
גרויסע הייליגע צדיק ,ער האט זיך געפריידט אז
זכיה אז די רבי זוכט מיר יעצט פאר הלל?
די באשעפער האט אזוי צוגעברענגט אז ער זאל
זאג מיר ,פון ווי האסטו דיין אתרוג? דארפן זיין דא אין ליזענסק .ער האט געדאווענט
ביים הייליגע צדיק בצילא דמהימנותא ,אה די
איך האב עס פון א סוחר איך האב עס געקויפט. צדיק האט געדאווענט אונז האבן נישט קיין השגה
איך האב עס געקויפט דא אין ליזענסק טאקע ערב אין די גרויסקייט פון די צדיקים.
יום טוב און פארדעם בין איך טאקע דא פארבליבן.
די ערשטע טאג עס קומט צו שאקלן די לולב און די
זאגטס מיר ,די אתרוג איז דאך עפעס אזא הדר אתרוג יעדע איינער בענטשט אתרוג ,ר' אורי האט
שבהדר אזא הערליכע אתרוג האב איך אין מיין געהאט ווי איינצושטיין און ער האט געשאקלט
לעבן נישט געזעהן זאגט די הייליגע רבי ר' אין די סוכה דארטן און נאכדעם איז ער געקומען
אלימלך ,עס איז דאך אזוי ריין ,עס האט דאך א אין בית מדרש געדאוונט ווי אלע אידן ,עס איז
שמעק א טעם פון גן עדן ,פון ווי קומט די אתרוג געווען ווען יעדע האט ארויסגענומען זיין לולב
איך האב נאך אזא אתרוג קיינמאל נישט געזעהן. און אתרוג פאר הלל די הייליגע רבי ר' אלימלך
ר' אורי האט געזאגט ,איך וועל דערציילן פאר'ן רופט זיך אן צו זיין ברודער ,זושע ,זושא ,זושא
רבי'ן אלס נאכ'ן דאווענען ,איך וויל נישט ברידער'ל ,דו פילסט עפעס א טעם פון גן עדן דא?
אויפהאלטן דעם רבין מיטן עולם. עפעס א מורא'דיגע ריח?
שוין מען האט געדאווענט .נאכ'ן דאווענען ר' אורי זאגט ער ,יא יא יא ,איך שפיר עס אויכעט.
איז אהיימגעגאנגען צוזאמען מיט'ן גרויסע צדיק די הייליגע צוויי ברודער'ס רבי ר' אלימלך מיט ר'
די הייליגע רבי ר' אלימלך און רבי ר' זושא און זושא האבן געשפירט אין די בית מדרש א ריח גן
ביי די סעודה ווען ער איז געזיצן צוזאמען מיט עדן ,פון ווי קומט די ריח ,עס קומט פון אן אתרוג,
די הייליגע צדיקים האט ער פארציילט די גאנצע אבער פון ווי ,זיי האבן פרובירט ארומצוגיין אין
מעשה מיט'ן אתרוג ,פון די אנהויב אז ער איז א די גאנצע בית מדרש רבי ר' אלימלך מיט ר' זושא
מלמד ער האט זיך אוועקגעלייגט געלט ביז'ן סוף האבן זיך ארומגעדרייט אין בית מדרש צו גיין
וואס עס איז געווען די מעשה מיט די בעל עגלה נענטער צו די ריח ,אה דארטן מיין איך מער ביים
וואס האט באקומען ברוך השם א פערד ,און אזוי עק פון שוהל דארטן שמעקט נאכמער ,און אלע
האט ער זיך געמוזט קויפן מיט אפאר גראשן האט אידן פון בית מדרש האבן זיך זייער געוואונדערט
ער זיך געקויפט א ביליגע אתרוג. אז רבי ר' אלימלך מיט ר' זושא דרייען זיך ארום
האט זיך די הייליגע רבי ר' אלימלך אנגערופן, אין בית מדרש און זיי זוכן ,וועמען זוכן זיי דא,
אורי ,איך וועל דיך פארציילן די אנדערע חלק פון און א גאנצע צייט מאכן זיי אהה אהה ,ביז די
די מעשה ,איר ווייסט די בעל עגלה איז טאקע א הייליגע צוויי ברודער'ס זענען נאכגעגאנגען די
פראסטע איד ,אבער א מורא'דיגע הארץ האט ער ריח און אנגעקומען צו א איד וואס שטייט מיט
געהאט צום אויבערשטן ,דו ווייסט וואס פאר א א פארדעקטע טלית איבערן פנים און זיינע ד'
רושם ער האט געמאכט אין הימל ,און ער האט מינים ליגן אים אין האנט ,און ער איז שטארק
פארציילט די גאנצע מעשה אז ער האט געוואלט פאר'מוח'ט ,און ער ווארט צו הערן ווי מען הייבט
ארויסברענגן די דאנק איז ער צוגעגאנגען צום אן די הלל.
9 לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
בוים .די רבי ר' אלימלך האט דאך אלעס געזעהן.
ער איז צוגעגאנגען צום בוים און אריינגעשמיסן
אזוי דריי מאל ,און די שטארקע שמיצן וואס ער
האט אריינגעריסן אין די בוים האט געמאכט אזא
טומל אין הימל.
און די הייליגע רבי ר' אלימלך זאגט ווייטער ,די
יום כיפור וואס איז יעצט געווען ,די מדת הדין האט
פועל'ן ישועות ,די הייליגע שרף פון סטרעליסק געהאלטן ביים איבערוועגן ,עס האט אויסגעקוקט
די גרויסע צדיק. ווי עס איז געענדיגט עס איז שוין נישט דא קיין
שום וועג ווי אזוי איבערצודרייען רחמים עס
די פארגאנגענע כ"ג אלול איז געווען די '200טע
האט אויסגעקוקט ווי די וואגשאל בלייבט שוין
יארצייט (נפטר געווארן אין יאר תקפ"ו) זכותו יגן
אויף דין ,עס ווערט שוין פארשריבן א שלעכט
עלינו ועל כל ישראל.
יאר ,אפאר שעה פאר'ן זמן ווען די בעל עגלה
זאל די אויבערשטער טאקע העלפן אז יעצט טאקע איז אדורך די וואלד און ער האט געוואלט דאנקן
אין די זמנים וואס מיר זענען יעצט זאל דורך ברעכן די אויבערשטער מיט זיין ריינע הארץ האט ער
די דין און עס זאל נאר בלייבן רחמים ,אידן דארפן אריינגעשמיסן מיט'ן בייטש אין בוים ,דאס האט
דאך רחמים ,און די סוכות וואס איז זמן שמחתינו, דורכגעבראכן די דין ,און די וואגשאל איז אריבער
והיית אך שמח ,זאל מען קענען טאקע בלייבן צו רחמים ,ר' אורי ,איר האט די זכות דורך אייך
א גאנצע יאר פרייליך ,מען זאל נאר הערן גוטע איז ארויסגעקומען מורא'דיגע מורא'דיגע מדת
בשורות ,די רחמים זאל אינגאנצן איבערוועגן די הרחמים ,מגלגלים זכות על ידי זכאי ,אוי וואס
דין ,די דין זאל צושניטן ווערן אויף דינע דינע פאר א זכות האט איר ,יעצט פארשטיי איך שוין
שטיקלעך און עס זאל נישט בלייבן קיין זכר פון פארוואס דיין אתרוג האט אזא ריח גן עדן ,ווייל
דעם ,עס זאל נאר ארויסקומען גוט'ס פאר אידן, די באשעפער דארף דאס הארץ די באשעפער
אידן זענען זיך מוסר נפש אידן לאזן זיך קאסטן זוכט א מצוה ,און די אתרוג איז דאך דומה ללב,
אזויפיל געלט פאר אתרוגים ,יעדע ווייזט ארויס די באשעפער זוכט נישט ווי א שיינע אתרוג דו
א מורא'דיגע חביבות און ליבשאפט פאר די מצוה האסט ,ער זוכט וואס פאר א מצוה האסטו געטוהן,
זאל עס ווערן אנגענומען פאר'ן אויבערשטער אזוי האסט טאקע אפגעשפארט די גאנצע געלט פאר
ווי די הייליגע קרבנות וואס מען איז מקריב אין אן אתרוג ,אבער יעצט וואס איז די רצון השם,
די הייליגע טעג פון סוכות ,און זאל אלע תפילות זאלסט גיין פרייליך מאכן די איד ,מיט די גאנצע
אונזערע ווערן אנגענומען לרחמים ולרצון מען געלט וואס דו האסט האסטו אוועקגעשטעלט א
זאל שוין קענען עולה רגל זיין אין די דריטע בית איד און די איד האט געדאנקט די אויבערשטער
המקדש אלע אידן אינאיינעם געזונטערהייט און און דאס האט דורכגעבראכן די דין און עס איז
אלע צדיקים וועלן אויפשטיין צו תחיית המתים נאר ארויסגעקומען רחמים.
צוזאמען מיט זיי אקעגן גיין משיח צדקינו במהרה
נאך יענע סוכות נאך יענע מעשה האט שוין די
בימינו אמן.
הייליגע ר' אורי מסטרעליסק אביסל אנטפלעקט
געווארן און ער איז שוין געווארן נאכדעם א
גרויסע רבי ,ער איז געווארן די רב אין סטרעליסק,
ער האט געהאט אסאך חסידים ער איז געווען
א גרויסע צדיק וואס מען איז געקומען צו אים
10לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
נלקח מספר שיעורי הלכה ואגדה שנתחבר ע"י
הרה"ג ר' עמרם יוסף יונגריייז שליט"א דיין דקהילתינו הלכה פראנט
די קפידא אז א גוי זאל נישט אריינקומען אין סוכה
לגבי סוכות ווי עס שטייט אין בני יששכר עס איז ידוע איבער דעם וואס טייל להסיר המנורה בשבת ,היו נושאין השלחן
(לחודש תשרי ,מאמר י' אות כ"ו) אז צדיקים האבען מקפיד געווען נישט עם המנורה לחוץ אל הבית ושם הסיר
סוכה איז זכר לענני הכבוד ,און די ענני אריינצולאזען א גוי אין סוכה .די מקור הערל המנורה'.
הכבוד דאס איז שרביטו של מלך ווי עס דערפון איז פון די ווערטער פונעם
שטייט ומשה נגש אל הערפל אשר שם זוה"ק (ח"ג ק"ג' ).ועל דא כתיב כל עס איז כדאי מעתיק צו זיין לשון קדשו
האלקים וגו' ,איז דעריבער דוקא כלל האזרח בישראל ישבו בסוכות ,כל מאן פונעם ספר יסוד יוסף (פרק ע"ז) :הוי
ישראל וואס זענען בנים מעגן זיין אינעם דאיהו משרשא וגזעא קדישא דישראל זהיר בהיות בא אליך ערל אחד לענין
סוכה ,משא"כ גויים ,פונקט ווי בי שבת. ישבו בסוכות ,תחות צילא דמהימנותא ,עסק שלך ,אל תרבה עמו בדברים בתוך
ומאן דליתיה מגזעא קדישא דישראל ,הסוכה ,כי משכהו חוצה שלא יתעכב
אין ספר חקל יצחק להרה"ק מספינקא לא ישב בהו ,ויפיק גרמיה מתחות צלא במקום קדוש ,ומכ"ש ח"ו שלא לאכול
זי"ע הי"ד שרייבט ער א דבר נפלא אויף ולשתות עמו בצל קודש חניית סוכה, דמהימנותא'.
דעם וואס אברהם אבינו האט געזאגט ובשכלך תוכל להתבונן הפגם בזה כי
פאר די מלאכים והשענו תחת העץ ,און אין ספר ש"ך על התורה (פרשת אמור) היושב בסוכה ולומד או מתפלל הרי הוא
די גמרא (ר"ה י"א ).זאגט אז דאס איז שרייבט ער מורא'דיגע ווערטער אויף יושב ממש בתוך עולמות עליונים שכל
געווען סוכות און די עץ איז געווען די דעם ,וזל"ק :ולא יכנס לתוכה עובד אלילים עולם נקרא יום כידוע ,וזהו בסוכות תשבו
סוכה (און אזוי זאגט מען אין די יוצרות שהסוכה צילא דמהימנותא ועכו"ם שבעת ימים ,עכל"ק.
'אילים כהשעין אב תחת עץ סוכה') וואס לית ליה הימנותא ואז בורחת הקדושה
לכאורה איז שווער ווייל העושה סוכתו ושבעת הצדיקים מקללין קללות נמרצות מיט דעם קען מסביר זיין וואס די בעל
תחת האילן איז דאך נישט יוצא ,נאר מען וכו' וכמה בני אדם חושבים שיושבים הטורים שרייבט אז די ווערטער ב'סוכות
דארף זאגן אז ער האט צוגעלייגט סכך בצל הסוכה והם חוץ ממנה שמי שהוא ת'שבו ש'בעת ימים איז ר"ת שבת ,וואס
כשר און די עצי אילן זענען געווארן בטל אזרח ושורשו וענפיו מישראל ומכוין לכאורה איז שווער וואס איז די שייכות
ברוב. לישב בצילא דמהימנותא סוכה קולטתו ,פון מצות סוכה מיט שבת ,נאר ביי שבת
געפינט מען אויך אז א גוי טאר נישט ואם לא ,סוכה פולטתו ,עכל"ק.
נאר לכאורה איז שווער פארוואס האט היטען שבת ווייל גוי ששבת חייב מיתה,
אברהם אבינו ע"ה טאקע געמאכט אזא די קפידא איז אויך מרומז אין די ווערטער פונקט ווי סוכה וואס א גוי טאר אין דעם
סארט סוכה וואס איז נאר כשר דורך פונעם פייטן (יום ב' סוכות) 'וזר לא יכנס נישט אריינגיין.
דין ביטול ברוב ,אבער לפי המבואר קען במוצאותיה ,ונכר לא יעבור בתוצאותיה,
מען עס פארשטיין ווייל אאע"ה איז דאך וערל לא ישתף במחיצותיה ,ועובד אליל בדרך דרוש קען מען צולייגען לפי וואס
געווען מסופק צו זיי זענען מלאכים צו לא ירמוס בחצרותיה ,ולאום לא יערב איז ידוע די טעם פארוואס גוי ששבת
מענטשן ווייל כערביים נדמו לו ,און ער חייב מיתה ווייל שבת ווערט אנגערופן בחוצותיה'.
האט דאך געוויסט אז אויב זיי זענעם שרביטו של מלך און אין משתמשין
גויים טאר ער זיי נישט אריינלאזען אין אין מדרש פנחס להרה"ק רבי פנחס בשרביטו של מלך און דעריבער דוקא
סוכה ,אבער אויב זענען זיי מלאכים דאן מקאריץ זי"ע שטייט 'היה מקפיד לבל כלל ישראל וואס זענען בבחינת בנים
איז ער יא מחוייב זיי צו מאכען א סוכה. יכנס ערל אל הסוכה ,וכשהיו צריכים למקום מעגן היטן שבת – די זעלבע איז
11 לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
און מלאכי חבלה וואס האבען נישט קיין דערפאר האט אברהם אבינו געמאכט א עס נישט גערעכנט אז א גוי איז אריין אין
שליטה אין סוכה (ראה שם משמואל סוכה וואס איז נאר כשר דורך ביטול ברוב ,די סוכה ,עכדפח"ח.
(סוכות שנת תרפ"א) מה שהאריך בביאור און טייל אחרונים זאגען אז ביי א גוי גייט
הדברים ,ועי' מה שכתב עוד שאביו האבני נישט אהן די דין ביטול ברוב ,דעריבער מיר וועלן מסיים זיין מיט די ווערטער
נזר לא קרא קר"ש שעל המטה בסוכה רק האט אברהם אבינו געמאכט אזא סארט וואס די חידושי הרי"ם האט געזאגט אז
פרשה ראשונה כמו ליל פסח). סוכה וואס אויב זענען זיי גויים הייסט עס דאס וואס די זוה"ק זאגט אז 'מאן דליתיה
פאר זיי נישט קיין סוכה ווייל עס העלפט מגזעא קדישא ושרשא קדישא דישראל
נישט די ביטול ברוב ,און ממילא ווערט לא ישב בסוכה' גייט ארויף אויף די מזיקים
הלכה פראנט -לרגל פתיחת הישוב החדש לעיקפראנט בפלארידא
מה טוב ומה נעים פתיחת הישוב אחרי סוכות
מרוז'ין וואס האט געזאגט אז ווען אט אזוי האט די השגחה עליונה קומענדיג נענטער און נענטער
איינער באנייט א הויז זאל ער צום צוגעפירט אז די שטאט לעיקפראנט צום לאנג-ערווארטעטער טאג
ערשט אריינגיין אין די סוכה פון די אין פלארידע איז די פלאץ ווי די ווען עס וועט זיך בס"ד עפענן א
הויז און נאכדעם צו די איבריגע חלק בת קול האט אויסגערופן פאר קרוב נייע בלעטל פאר יהדות אמעריקא
פון די הויז .אין ספר לב העברי איז צו הונדערט פופציג משפחות [און מיט'ן היסטארישע עפענונג פון א
ער דאס מרמז אינעם פסוק ויעקב בעזה"י פיל מער] אלס די פלאץ וואס שפאגעל-נייע אידישע שטאט במלא
נסע סכותה ויבן לו בית ,אז ווען יעקב עס איז באשערט צו זיין זייערע בית מובן המילה ,די שטאט לעיקפראנט
האט געבויט זיין הויז איז ער קודם פלוני לפלוני. אין פלארידע ,וואס כלל ישראל
אריין אין די סוכה .כעין זה איז ער קוקט ארויס מיט שפאנונג אויף איר
מרמז אין די פסוק ויסעו מסוכות נישט נאר די עצם פלאץ אליין איז הצלחה איז כדאי צו דערמאנען דאס
ויחנו באיתם ,אז ערשט נאכן זיין אין בהשגחה פאר יעדעם ווי ער זאל וואס חז"ל זאגען אונז 'ארבעים יום
די סוכה דעמאלסט איז ויחנו באיתם וואוינען ,נאר אזוי אויך די פינקטליכע קודם יצירת הולד מכריזין בית פלוני
(דאס ווארט איתם איז מרמז אויף א דאטום ווען דאס זאל פאסירן לפלוני' ,אז פערציג טאג פאר וואס
שטוב ,ווי עס שטייט (במדבר כ"ד איז אלעס בהשגחה ,און עס איז א מענטש קומעט אראפ אויף די
כ"א) איתן מושביך). אינטרעסאנט ארויסצוברענגן ווי מה' וועלט איז שוין דא א בת קול משמים
מצעדי גבר כוננו ,און עס איז נישט וואס רופט אויס פונקטלעך ווי די
איז טאקע די זמן גרמא ,אז דייקא קיין מקרה אז די מסבב כל הסיבות מענטש וועט וואוינען ,און טאקע
אין די טעג תיכף נאכ'ן וויילען אין די און די מחליף את הזמנים האט מסבב דערפאר איז געווען צדיקים – צווישן
הייליגע סוכה ,גייט מען מחנך זיין די געווען אז די זמן פון באנייען די ישוב זיי די שני מאורות הגדולים ,הרה"ק
נייע שטוב. קומט אויס תיכף נאך יום טוב סוכות, מבעלזא זי"ע און הרה"ק מסאטמאר
ווען שוין באלד אום אסרו חג וועלן זי"ע – וועלכע האבען בדרך כלל
עס קען אבער זיין אז עס ליגט א שוין די ערשטע תושבי העיר אי"ה נישט געענטפערט פאר מענטשן
טיפערער כוונה אין די ווערטער פונעם באנייען זייערע פראכטפולע הייזער בנוגע ווי צו וואוינען ,זאגענדיג אז די
רוזינ'ער אז מען זאל קודם אריינגיין בשעה טובה ומוצלחת. החלטה ווי צו ווואינען האט מיט די
אין די סוכה און דערנאך צום נייע שורש נשמה פון א מענטש אויף וואס
די שייכות פון באנייען א נייע הויז הויז ,ווייל ווען א מענטש באנייט א ס'פעלט אויס קלארע רוח הקודש צו
תיכף נאך סוכות איז גאר פאסיג לויט נייע שטוב דארף ער אינזינען האבען קענן ענטפערן.
ווי עס ווערט גערענגט בשם הרה"ק אז אין די שטוב וועט מען טוהן דעם
12לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
מקפיד געווען זיך נישט אריינצוען מסוכה לביתם לישב ,צקון לחשם אלע מצוות התלויות בבית און מקיים
אין א נייע הויז תוך שלשים יום פאר הקשב' ,אז כלל ישראל נעמען מיט זיין דעם בכל דרכיך דעהו
סוכות ,און די סיבה דערצו איז ווייל די הארה און די מוסר השכל פונעם
די מצות סוכה איז דאך 'צא מדירת סוכה צו זיך אינדערהיים .דער יסוד אט דער עבודה לערנט אונז אויס
קבע לדירת עראי' איז ממילא אויב זאל זיין פאר די אויגען פון א מענטש די סוכה כמבואר בספה"ק אז מצות
מען האט נאכנישט געוואוינט דארט ביים באנייען זיין הויז ,און ווי די סוכה איז אז די מענטש זאל זיין אוכל
דרייסיג טעג הייסט עס נאכנישט א באר מים חיים שרייבט אויפן פסוק ושותה ומטייל בסוכה ,צו ווייזען אז
דירת קבע. כי תבנה בית חדש ועשית מעקה די גאנצע גשמיות איז כולו לשם
לגגיך ,אז ביים בויען א נייע הויז זאל שמים
נאך א אינטרעסאנטע הוראה איז דא די תכלית זיין צו קענען מקיים זיין
בשייכות פון מצות סוכה צו א נייע די מצוות וואס קומען מיט די הויז, דאס זאגט די הייליגע רוזינ'ער אז
הויז ,וואס די מהרש"ם ברענגט אין ווי מצות מעקה (דורשי רשימות ביים באנייען די הויז זאל מען קודם
זיין הגהות אויף צוואת רבי יהודה שרייבען אז מעק"ה איז ר"ת ק'בלת אריינגיין אין די סוכה – און זיך מתבונן
החסיד איבער די סכנה פון וואוינען ע'ול מ'לכות ה'שמים) ,עיי"ש דבריו זיין אין די מוסר השכל וואס די סוכה
אין א נייע הויז ,אז אויב מען בויט הקדושים באריכות. לערנט אונז ,און מיטנעמען אט די
דארט קודם א סוכה ,איז נישט קיין מוסר-השכל פונעם סוכה אריין צום
מיר וועלן מסיים זיין מיט צוויי חשש ,ווייל מען האט שוין אנגעהויבן שטוב ,ווי די הייליגע שינאווא רב זי"ע
אינטרעסאנטע הוראות איבער א וואוינען דארט לצורך מצוה. טייטשט דיי ווערטער פונעם פייטן
נייע דירה וואס האט שייכות מיט (פיוט לליל שמיני עצרת) 'פונים
מצות סוכה .אין בעלזא האט מען
דינים הנוגעים בהעברת דירה
אין שלחן ערוך (יו"ד סי' קע"ט קפדינן בהדיה]. שטייענדיג שוין געציילטע טעג
ס"ב) שטייט אז עס איז כדאי נישט צום היסטארישע טאג ווען קרוב
אנצוהייבען א נייע זאך ,ווי צום אויב האט מען שוין אנגעהויבן צו 051משפחות בלעה"ר וועלן
ביישפיל ,אריינגיין אין א נייע דירה ,אריינלייגען עפעס זאכן אין די הויז בעזה"י באנייען א נייע עיר ואם
מאנטאג און מיטוואך (ע"ש בט"ז פאר דעם ,איז שוין נישט קיין חשש בישראל מיט'ן זיך אריבערציען
(סיי לגבי ב' וד' און סיי לגבי אג"ה). הטעם). צום הערליכען ישוב לעיקפראנט
אין פלארידע ,ברענגן מיר אראפ
עס איז א ענין אויב מעגליך אז עס זענען דא מקומות וואס זענען עטליכע הלכות און מנהגים וואס
פאר מ'גייט אריין אין א נייער הויז מקפיד אויך נישט צו באנייען א הויז זענען נוגע ביים זיך אריבערציען אין
(בפרט אין א נייע הויז ווי קיינער אין די טעג פון א' ,ג' ,און ה' לחודש א נייע הויז (א גרויסע חלק איז שוין
האט נאכנישט געוואוינט) זאלן דריי [אך ראה שו"ת אבני צדק לבעל ייטב איבערגעשמועסט געווארן בהרחבה
מענטשן זאגען צ"א מאל ויהי נועם לב (יו"ד סי' מ"ה) שכתב על זה מאן ביים שיעור אין מאנסי ,א' ואתחנן
און יושב בסתר אין די נייע הויז ,און דלא קפיד לא קפדינן בהדיה ,והוסיף העעל"ט ,און מיר ברענגן דא נאר
אויך אויסזאגען דארט גאנץ חמשה בדרך מליצה 'אשירה לה' כי גאה אראפ בקיצור).
חומשי תורה [שו"ת אבני צדק (שם) גא"ה ,וכ"כ בשו"ת שבט הלוי (ח"י סי'
בשם זקינו הישמח משה ,והביא דבריו קל"ה סק"ב) דמאן דלא קפיד בזה לא זמנים וענינים המסוגלים:
13 לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
די ברכה אויפ'ן קביעות המזוזה זאל אבער וויבאלד אז לויט'ן מגן אברהם נכדו בשו"ת דברי יואל (יו"ד סי' נ"ג)].
מען נאר מאכן אויף א פתח וואס איז (סי' תקס"ח סק"ה) איז דאס נאר אין
מחוייב לכל הדעות (ד.ה .אז עס האט ארץ ישראל ,איז כדאי דאס משלב צו למעשה שרייבט שוין דער חתם סופר
א טיר [נישט בלויז א צורת הפתח] זיין מיט א סעודת מצוה (ווי למשל א (יו"ד סי' קל"ח) אז די עיקר איז צו
און אז עס איז גרויס ד' אמות על ד' סיום מסכת ,סעודת ראש חודש אדער עוסק זיין בתורה ותפילה אינעם נייע
אמות) און מ'זאל אינזין האבען אז די סעודת מלוה מלכה וכדו') ,אדער על הויז בשעת מען באנייט עס און מיט
ברכה זאל ארויפגיין אויף אלע פתחים כל פנים זאל מען רעדן דברי תורה ביי דעם נעמט מען אוועק אלע חששות
אין די הויז. די סעודה וואס מיט דעם ווערט עס [וכן כתב בשו"ת דברי יציב (או"ח
אויך א סעודת מצוה. סי' י"ג) 'והעיקר לקבוע מקום מיוחד
די נוסח הברכה איז 'אשר קדשנו ללימוד התורה בבית בקביעות גמור,
במצותיו וצונו לקבוע מזוזה' ,און ובזה עושין כל הדירה נטפל למקום אין שלחן ערוך (סי' רכ"ג ס"ג) ווערט
אפילו אויב ער לייגט עטליכע מזוזות תורה ,ושומר מצוה לא ידע דבר רע ,געפסק'נט אז ווען מען קויפט א נייע
איז די ברכה ווייטער 'לקבוע מזוזה' ויהיה ביתך נאוה קודש לאורך ימים'] .הויז זאל מען מאכן די ברכה שהחיינו.
און נישט 'לקבוע מזוזות' (ראה בספר צוליב פארשידענע שאלות וואס עס
המזוזה פ"ה סכ"ח ובהערה שם). די חיד"א האט געשריבען א קונטרס איז דא ביי דעם פירן זיך אסאך נישט
'חנוכת הבית לדוד' וואס דארט האט צו מאכן די ברכה אויף א נייע הויז.
הלכות בנוגע חול המועד: ער געשריבען א סדר פון פסוקים ,איינער וואס וויל מהדר זיין און יא
משניות און תפילות וואס מען זאל מאכן די ברכה ,איז כדאי אינזינען צו
על פי הלכה טאר מען נישט טוהן האבען בשעת'ן מאכן די ברכה אז עס זאגען ביים באנייען א הויז.
קיין מלאכה חוה"מ שלא לצורך גייט ארויף אויך די נייע כלים וואס
המועד ,דעריבער טאר מען נישט אויך איז דא פארשידענע ענינים און מ'האט געקויפט פאר די הויז ,און
טוהן חוה"מ קיין מלאכה לצורך די מנהגים שונים ,ווי למשל דאס וואס ליתר שאת איז גוט אויך צו האבען א
מופן נאך יום טוב .אנדערש ווי שבת, ווערט געברענגט פון צדיקים אז ווען נייע פרוכט אויף וואס די ברכה זאל
איז חול המועד אבער נישטא קיין מען ציהט זיך אריין אין א נייע הויז ארויפגיין .די בעסטע צייט פאר דעם
איסור ממצוא חפצך ודבר דבר ,אויך זאל מען קודם אריינלייגען אין די הויז איז בשעת'ן קביעות מזוזה וואס אזוי
איז נישטא חוה"מ קיין איסור הכנה ברויט ,האניג מיט זאלץ (מו"ר הגר"מ קען די ברכה אויך ארויפגיין אויף די
אויף נאך יו"ט און דעריבער מעג הלברשטאם זצ"ל פלעגט נאכזאגען מצות מזוזה.
מען רעדן וועגן די מופן און אזוי אויך בשם הרה"ק רבי מאיר מפרעמישלאן
טוהן פעולות (וואס זענען נישט קיין זמן קביעות המזוזה: זצ"ל אויך אריינצולייגען קאווע).
מלאכה) לצורך די מופן .אבער די
היתר איז נאר אויב עס איז נישט קיין איינער וואס קויפט א הויז איז מחוייב ווי אויך ווערט געברענגט פון צדיקים
טירחא ,אבער פעולות וואס זענען א במזוזה תיכף (אנדערש ווי א שוכר א ענין זיך אריינצוציען ליל שיש ,און
טירחא (ווי למשל שלעפן שווערע וואס איז נאר מחוייב נאך דרייסיג צו באנייען די הויז מיט'ן באקן חלות
באקסעס וכדו') איז אסור חוה"מ טעג) ,איז ממילא זאל מען לייגען לכבוד שב"ק.
אפילו אויב עס איז נישט קיין מלאכה. די מזוזה די טאג וואס די מאווינ"ג
טרא"ק ברענגט די חפצים (אפילו חנוכת הבית וברכת שהחיינו:
אויב מען וועט זיך ערשט אריינציען
מיט עטליכע טעג שפעטער). עז איז דא א ענין צו מאכן א סעודה
חנוכת הבית ביים באנייען א הויז,
אי"ה פון פרשת בראשית הבעל"ט וועט זיין צו באקומען דעם גיליון ביים אריינגאנג פון ביהמ"ד
להערות והארות lakefrontshabbosblettel@gmail.com
14לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו
