gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

לעיקפראנט שבת בלעטל - אידיש · Lakefront Shabbos Bletel - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: לעיקפראנט שבת בלעטל - אידיש · Lakefront Shabbos Bletel - Yiddish

שבוע: סוכות (2026-09-21)

לעיקפראנט שבת בלעטל - אידיש · Lakefront Shabbos Bletel - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫ליעקפראנט‬ ‫יום טוב סוכות‬ ‫שנת תשפ"ז‬ ‫שבת בלעטל‬ ‫גליון ח'‬ ‫גיליון מוגדל לרגל חג הסוכות‬ ‫ולרגל פתיחת הישוב החדש‬ ‫לעיקפראנט‬ ‫מודעה פראנט‬ ‫תורה פראנט‬ ‫מצוה וואס איז געמאכט געווארן מיט‬ ‫חג הסוכות‬ ‫פרייד‪ ,‬אין א צייט וואס מען פרייט זיך‪,‬‬ ‫‪ -‬אין סוכות‪.‬‬ ‫ווען א קינד ווערט געבוירען‪ ,‬טוהט‬ ‫מען איהם גוט איינפאקען אין ווארימע‬ ‫(שפתי צדיק)‬ ‫קליידער‪ ,‬אז עס זאל נישט שאטען פאר‬ ‫איהם די טוישונג פון די לופט‪ .‬אזוי אויך‬ ‫אין יום כיפור איז אונז דער אייבערשטער‬ ‫לעיקפראנט‬ ‫מוחל אויף אונזערע עבירות‪ ,‬און מיר‬ ‫ווערן אזוי ווי ניי געבוירען‪ .‬דערפאר‬ ‫שבת בלעטל‬ ‫ַחג ַה ֻסכֹּת ַתּ ֲע ֶשׂה לְ ָך ִשׁ ְב ַעת י ִָמים‬ ‫ְבּ ָא ְס ְפָּך ִמגָ ְרנְָך ִ‬ ‫וּמי ְִק ֶבָך )דברים טז‪-‬יג(‪.‬‬ ‫באשיצט אונז דער אייבערשטער מיט‬ ‫]יום טוב סוכות זאלסטו מאכן פאר דיר‪,‬‬ ‫די סוכה‪ ,‬אז מיר זאלן נישט פיהלן די‬ ‫וואונטשט‬ ‫ווען דו זאמעלסט איין דיין תבואה און‬ ‫דיין וויינגארטען‪ [.‬דער "מנורת המאור"‬ ‫טוישונג פון הייליגקייט צו פראסטקייט‪.‬‬ ‫(ר' דוד לעלובער זי"ע)‬ ‫כלל תושבי‬ ‫זצ"ל איז מפרש אזוי‪ :‬דער זמן פון מצוות‬ ‫סוכה‪ ,‬איז ווען דער בעל הבית באזעצט‬ ‫לעיקפראנט‬ ‫זיך אין זיין הויז‪ ,‬און ער פוהלט דאס‬ ‫אהן מיט אלע תבואה און פרוכט‪ .‬דער‬ ‫בברכת א גוט‬ ‫דאך פון זיין הויז באשמירט ער מיט‬ ‫ַבּ ֻסכֹּת ֵתּ ְשׁבוּ ִשׁ ְב ַעת י ִָמים וגו'‪ ,‬לְ ַמ ַען‬ ‫קאלך‪ ,‬אז די ווינטער רעגענס זאלן נישט‬ ‫הוֹשׁ ְב ִתּי ֶאת‬‫ַ‬ ‫י ְֵדעוּ דֹר ֵֹתיכֶ ם כִּ י ַב ֻסכּוֹת‬ ‫יום טוב און א‬ ‫אריין טראפן‪ .‬אין אזא צייט האט מען‬ ‫אוֹתם ֵמ ֶא ֶרץ ִמ ְצ ָריִם‬ ‫יאי ָ‬ ‫הוֹצ ִ‬ ‫ְבּנֵ י י ְִשׂ ָר ֵאל ְבּ ִ‬ ‫מורא‪ ,‬אז דער איד וועט זיך פארזיכערן‬ ‫וגו' (ויקרא כג‪-‬מב‪ ,‬מג)‪ .‬די גמרא זאגט‬ ‫אין מסכת שבת (דף ק"ל)‪ ,‬אז אלע‬ ‫גוטן ישוב‬ ‫אין זיין אייגענע כוח‪ ,‬און פארגעסן‬ ‫אז אלעס קומט פון דער באשעפער‪.‬‬ ‫מצוות וואס די אידן האבן אנגענומען‬ ‫מיט שמחה‪ ,‬טוהען זיי היינט אויך מיט‬ ‫דערפאר באפעהלט איהם די תורה אז‬ ‫ער זאל ארויס גיין פון שטוב און זיצן‬ ‫שמחה‪ .‬דערפאר מאכט מען נאר א זכר‬ ‫אין א קליינע שוואכע סוכה‪ .‬אזוי וועט‬ ‫צו די סוכות וואס דער אייבערשטער‬ ‫ער זיך אויסלערנען צו האבן בטחון‬ ‫האט געמאכט פאר די אידן‪ ,‬און נישט‬ ‫אין דער אייבערשטער וואס גיבט פאר‬ ‫פאר די אנדערע זאכן וואס זענען געווען‬ ‫יעדעם איינעם זיינע באדערפענישן‪ ,‬און‬ ‫נאך יציאת מצרים‪ :‬די ָמן‪ ,‬די ְבּ ֵאר און די‬ ‫באשיצט איהם פון אלע שלעכטס‪.‬‬ ‫ְשׂ ָליו‪ .‬ווייל ביי די אנדערע זאכן האבן די‬ ‫אידן געקלאגט אויף משה רבינו‪ ,‬אויסער‬ ‫ביי די "סוכות" האבן זיי זיך געפרייט‪.‬‬ ‫זאגט די תורה‪ ,‬אז מיר זאלן מאכן די‬ ‫‪1‬‬ ‫לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫"מצוות סוכה" איז זייער באליבט‪ ,‬מער‬ ‫וועט קומען‪ ,‬וועלן די פעלקער פארלאנגען‬ ‫עס ווערט געברענגט אין שולחן ערוך (אורח‬ ‫פון אלע מצוות‪ - .‬ווייל יעדער מצוה איז‬ ‫פון דער אייבערשטער אז ער זאל זיי געבן‬ ‫חיים סי' תרכ"ה)‪ ,‬אז ערב סוכות זאל מען‬ ‫קעגעןאן אנדערע אבר פון דעם מענטש‪,‬‬ ‫א מצוה צו באקומען עולם הבא‪ .‬וועט ער‬ ‫טיילען א סאך צדקה‪ .‬מען וויל מיט דעם זאגן‬ ‫אבער די סוכה נעמט ארום דעם גאנצן‬ ‫זיי געבן די מצוה פון "סוכה"‪ ,‬און זיי וועלן‬ ‫פארן מענטש‪ :‬אויב דו האסט אויסגעגעבן‬ ‫קערפער‪.‬‬ ‫מאכן סוכות אויף זייערע דעכער‪ .‬דער זון‬ ‫אזוי פוהל געלט צו קויפען א שיינעם אתרוג‬ ‫(דברי יחזקאל)‬ ‫וועט שיינען מיט א געפערליכער היץ‪ ,‬און‬ ‫און צו בויען א שיינע סוכה‪ ,‬זאל די מצוה זיין‬ ‫זיי וועלן אלע שטויסען און איינווארפען‬ ‫גאנץ‪ ,‬און זעה אז אויך די ארימעלייט זאלן‬ ‫די סוכות און אוועק לויפען"! ‪" -‬פארוואס‬ ‫האבן געלט‪ .‬דורך דעם וועט זיך דערקענען‪,‬‬ ‫עפעס וועלן זיי מאכן די סוכות אויף זייערע‬ ‫אז דאס געלט וואס דו האסט אויסגעגעבן‪,‬‬ ‫דעכער"? נאר די גוים ווילען זיכער מאכן אז‬ ‫איז נאר געווען פאר דעם באשעפערס וועגן‪,‬‬ ‫קיין פרעמדער מענטש זאל נישט ארויף‬ ‫און נישט פאר דיין כבוד‪.‬‬ ‫ַבּסוּכֹּת ֵתּ ְשׁבוּ ִשׁ ְב ַעת י ִָמים‪:‬‬ ‫קומען צו זיי אין סוכה אלץ גאסט‪.‬‬ ‫(ר' יהודא אסאד זצ"ל)‬ ‫"בּסוּכֹּת ֵתּ ְשׁבוּ ִשׁ ְב ַעת‬ ‫די ראשי תיבות פון ַ‬ ‫(רבי משה קאברינער זצ"ל)‬ ‫"תּ ְשׁ ִבּי"‪ .‬מרמז צו זיין אז אליהו‬‫יָ ִמים" איז ִ‬ ‫התשבי ]אליהו הנביא[ קומט אויך מיט אלץ‬ ‫גאסט מיט די זיבען אושפיזין"‪.‬‬ ‫וּמעוֹנָ תוֹ ְבּ ִציוֹן" )תהילים‬ ‫וַ י ְִהי ְב ָשׁלֵ ם סוּכּוֹ ְ‬ ‫(מהר"ש מבעלזא)‬ ‫קאפיטל עו‪-‬ג(‪:‬‬ ‫די זכות פון "מצוות סוכה" איז זייער גרויס‪,‬‬ ‫צוויי מצוות האבן די אידן באקומען‪ ,‬וואס‬ ‫אז עס באשיצט אלע מענטשן וואס זיצן‬ ‫מען גייט אריין אין זיי מיט דער גאנצער גוף‪.‬‬ ‫אין איהר‪ .‬דאס זאגט די גמרא אין מסכת‬ ‫דאס זענען‪" :‬מצוות סוכה" און וואוינען אין‬ ‫ישׁב לְ ָשׁנָ ה ַה ָבּ ָאה ְבּסוּכַּ ת‬ ‫י ְִהי ָרצוֹן‪ֶ ...‬אזְ כֶּ ה לֵ ֵ‬ ‫"מ ְצ ַט ֵער ָפּטוּר ִמן ַהסוּכָּ ה"‪.‬‬ ‫סוכה (דף כ"ה)‪ִ :‬‬ ‫"ארץ ישראל"‪ .‬דאס איז אויך מרומז "וַ יְ ִהי‬ ‫עוֹרוֹ ֶשׁל לִ וְ י ָָתן )תפילה כשיוצאין מהסוכה(‪.‬‬ ‫‪" -‬מצטער פטור"‪ ,‬די צער פון א מענטש גייט‬ ‫וּמעוֹנָ תוֹ ְבּ ִציוֹן"‪" .‬וַ יְ ִהי ְב ָשׁ ֵלם"‪,‬‬ ‫ְב ָשׁ ֵלם סוּכּוֹ ְ‬ ‫אוועק ‪" -‬מן הסוכה"‪ ,‬דורך די מצוות סוכה‪.‬‬ ‫‪ -‬וועלכע מצוות ווערן געטוהן מיט דער‬ ‫"לוְ יָ ָתן" איז אויך א לשון פון‬ ‫דאס ווארט ִ‬ ‫יהן‬ ‫וּמ ַשׁ ְמ ֵשׁ ֶ‬ ‫"חוֹלין ְ‬ ‫ִ‬ ‫אויך זאגט די משנה‪:‬‬ ‫גאנצער גוף‪" :‬סוּכּוֹ"‪ - ,‬דער מצוות "סוכה"‪,‬‬ ‫באגלייטען‪ .‬מיר בעטן דעם באשעפער‪ ,‬אז‬ ‫טוּרין‪ִ ,‬מן ַהסוּכָּ ה" ‪ -‬די אלע סארט‬ ‫ְפּ ִ‬ ‫"וּמעוֹנָ תוֹ ְבּ ִציוֹן"‪ - ,‬און צו וואוינען אין ציון‪,‬‬ ‫ְ‬ ‫די הייליגע ליכטיגקייט פון די סוכה זאל‬ ‫קראנקהייטן גייען אוועק דורך די סוכה‪.‬‬ ‫דאס איז "ארץ ישראל"‪.‬‬ ‫אונז באגלייטען א גאנצע יאהר‪ ,‬און איהרע‬ ‫השפעות זאל זיך דערקענען אויף אונז אין‬ ‫אויך איז מצוות סוכה זייער גרויס‪ ,‬אז עס‬ ‫(דער ווילנער גאון זצ"ל)‬ ‫די וואכענדיגע טעג‪.‬‬ ‫ברענגט פרנסה פאר די גאנצע יאהר‪ .‬אויף‬ ‫דעם איז די משנה מרמז (סוכה פרק ב'‬ ‫(ר' אהרן מקארלין זי"ע)‬ ‫"מי ֶשׁ ָהיָ ה רֹאשׁוֹ וְ רוּבּוֹ ַבּסוּכָּ ה‪,‬‬ ‫משנה ז')‪ִ :‬‬ ‫שׁוּל ָחנוֹ ְבּתּוְֹך ַה ַבּיִ ת וכו'"‪ - .‬ווער עס איז‬ ‫וְ ְ‬ ‫מקיים מצוות סוכה‪" ,‬ושולחנו" ‪ -‬זיין טיש‪,‬‬ ‫די דינים פון מצוות סוכה זענען מרומז אין‬ ‫דאס מיינט "פרנסה"‪" ,‬בתוך הבית" ‪ -‬וועט‬ ‫דאס ווארט "סכה"‪" .‬ס" (האט ‪ 4‬זייטען) ‪-‬‬ ‫וּל ַק ְח ֶתּם ָלכֶ ם ַבּיוֹם ָה ִראשׁוֹן ְפּ ִרי ֵעץ ָה ָדר‬ ‫ְ‬ ‫זיין א גאנצע יאהר‪ ,‬אפילו ווען ער איז שוין‬ ‫איז א רמז‪ ,‬אז דאס בעסטע איז צו מאכן א‬ ‫כַּ פֹּת ְתּ ָמ ִרים וַ ֲענַ ף ֵעץ ָעבֹת וְ ַע ְר ֵבי נָ ַחל וגו'‬ ‫אין שטוב‪.‬‬ ‫סוכה פון ‪ 4‬ווענט‪" .‬כ" (‪ 3‬זייטען) ‪ -‬מען איז‬ ‫(ויקרא כג‪-‬מ)‪ .‬דער מדרש זאגט אז די ד'‬ ‫אויך יוצא מיט א סוכה פון ‪ 3‬ווענט‪" .‬ה" (‪2‬‬ ‫(תפארת שלמה)‬ ‫מינים זענען געגליכן צו פארשידענע סארט‬ ‫זייטען מיט א קליינע שטיקל) ‪ -‬און אויב‬ ‫אידן‪" .‬פרי עץ הדר" (דער אתרוג) האט א‬ ‫מען האט געמאכט א סוכה פון צוויי ווענט‬ ‫טעם און א ריח‪ - ,‬איז צוגעגליכן צו אידן‬ ‫מיט א דריטע פון בלויז א טפח‪ ,‬איז מען‬ ‫וואס האבן תורה און מעשים טובים‪" .‬כפת‬ ‫אויך יוצא‪.‬‬ ‫תמרים" (דער לולב) האט א טעם אבער‬ ‫כָּ ל ָה ֶאזְ ַרח ְבּי ְִשׂ ָר ֵאל י ְֵשׁבוּ ַבּסוּכּוֹת )ויקרא‬ ‫(החיד"א)‬ ‫נישט קיין ריח‪ - ,‬איז צוגעגליכן צו אידן וואס‬ ‫מב‪-‬מג(‪.‬‬ ‫האבן תורה אבער נישט קיין מעשים טובים‪.‬‬ ‫"כל האזרח" ‪ -‬יעדער איינער וואס זאגט‬ ‫"ענף עץ עבת" (דער הדס) האט א ריח אבער‬ ‫"איך וויל שיינען"‪" ,‬ישבו בסוכות" ‪ -‬קענען‬ ‫נישט קיין טעם‪ - ,‬איז צוגעגליכן צו אידן‬ ‫מקבל זיין די קדושה פון די סוכה‪.‬‬ ‫וואס האבן מעשים טובים אהן קיין תורה‪.‬‬ ‫רבי משה קאברינער זצ"ל האט שטרענג‬ ‫(דברי שלום ‪ -‬קוידנוב)‬ ‫אנגעזאגט זיינע חסידים אריין צו נעמען‬ ‫"וערבי נחל" (די ערבות) האבן נישט קיין‬ ‫טעם און נישט קיין ריח‪ - ,‬זענען צוגעגליכן‬ ‫אין זייער סוכה געסט ארימעלייט‪ ,‬און זיי‬ ‫אויפנעמען מיט פרייד און רוהיגקייט‪ .‬און‬ ‫צו אידן וואס האבן נישט קיין תורה און‬ ‫אזוי האט ער געזאגט‪" :‬די גמרא זאגט אין‬ ‫נישט קיין מעשים טובים‪ .‬וואס טוהט מיט‬ ‫מסכת עבודה זרה (דף ג')‪" :‬ווען משיח‬ ‫זיי דער אייבערשטער? זיי צו שטראפן וויל‬ ‫‪ 2‬לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫און אויך אז דער באשעפער זאל אנטפלעקן‬ ‫געברענגט אין ספרים הק'‪ ,‬אז דערפאר זענען‬ ‫ער נישט‪ ,‬נאר דער אייבערשטער זאגט‪" :‬זאל‬ ‫דער סוד פון דער זמן הגאולה ‪" -‬למען‬ ‫די ערבות וואס האבן נישט קיין טעם און‬ ‫מען איינבינדען אלע מינים צוזאמען‪ ,‬און‬ ‫סודך"‪ .‬און אויב מיר זענען נישט ראוי אז דער‬ ‫קיין ריח‪ ,‬מרומז קעגן משה און אהרן‪ ,‬ווייל‬ ‫איינער וועט פארגעבן אויפן צווייטן"‪.‬‬ ‫אייבערשטער זאל אונז אנטפלעקן דער זמן‪,‬‬ ‫זיי האבן אייביג געטראכט בי זיך אז זיי זענען‬ ‫"למען צדקתך" ‪ -‬זאלסטו טוהן מיט אונז א‬ ‫קלענער פון אלע אידן אזוי ווי די נידריגסטע‬ ‫צדקה אזוי ווי מען טוהט מיטאן ארימאן‪.‬‬ ‫‪ -‬אהן קיין תורה און מעשים טובים‪.‬‬ ‫(זרע קודש)‬ ‫אתרוג‪" :‬אתרוג" איז ראשי תיבות‪" :‬אל תבואני‬ ‫וּלְ ַק ְח ֶתּם לָ כֶ ם ַבּיוֹם ָה ִראשׁוֹן ְפּ ִרי ֵעץ ָה ָדר כַּ פֹּת‬ ‫ְתּ ָמ ִרים וַ ֲענַ ף ֵעץ ָעבֹת וְ ַע ְר ֵבי נָ ַחל וגו' (ויקרא‬ ‫כג‪-‬מ)‪ .‬דער מדרש זאגט (ויקרא ל‪-‬יג)‪ :‬אז‬ ‫די ד' מינים זענען מרומז אויף די איברים‬ ‫רגל גאוה" (תהלים לו‪-‬יב)‪ .‬דער אתרוג זאגט‬ ‫פון דעם מענטש‪ .‬דער "לולב" ‪ -‬קעגן דער‬ ‫ַבּיוֹם ַה ְשׁ ִמינִ י ֲע ֶצ ֶרת ִתּ ְהיֶה לָ כֶ ם וגו' )במדבר‬ ‫פארן איד‪ ,‬זאלסט זיך נישט גרויס האלטן מיט‬ ‫כט‪-‬לה(‪.‬‬ ‫רוקען‪-‬ביין‪ ,‬דער "אתרוג" ‪ -‬קעגן דער הארץ‪,‬‬ ‫מיר‪ ,‬מיט מיין שיינקייט און טייערקייט‪ ,‬נאר‬ ‫דער "הדס" ‪ -‬קעגן די אויגן‪ ,‬די "ערבה" ‪-‬‬ ‫"ע ֶצ ֶרת" איז אויך א לשון פון‬ ‫דאס ווארט ֲ‬ ‫זאלסט טוהן די מצוה ווייל דער באשעפער‬ ‫קעגן די ליפען‪ .‬זאגט אויף דעם דער חידושי‬ ‫איינהאלטען‪ .‬מען דארף איינהאלטען אין זיך‬ ‫האט דיך אזוי באפוילען‪.‬‬ ‫הרי"ם" זצ"ל‪ ,‬אז דערפאר הייבען מיר זיי אויף‪,‬‬ ‫די אלע קדושות און ליכטיגקייט וואס מ'האט‬ ‫(רבינו הבעש"ט זי"ע)‬ ‫צו ווייזען אז מיר שיידען אפ אלע אונזערע‬ ‫זיך צו דעם באהאפטן אין די הייליגע טעג‪.‬‬ ‫גלידער צום באשעפער‪ .‬און דאס זאגט דער‬ ‫(ישמח ישראל)‬ ‫פסוק‪" :‬ולקחתם לכם" ‪ -‬עטס זאלטס נעמען‬ ‫די תורה הייבט זיך אהן מיט דער אות "ב"‬ ‫זיך אליין‪.‬‬ ‫(בראשית)‪ ,‬און ענדיגט זיך מיט אות "ל" (כל‬ ‫ישראל)‪ .‬ספרי נביאים הייבט זיך אהן מיט‬ ‫א "ו"‪ ,‬און ענדיגט זיך מיט א "ל"‪ .‬צוזאמען‬ ‫רבי אורי סטרעליסקער זי"ע האט געזאגט‪:‬‬ ‫קומען זיי אויס "לולב"‪ .‬מרמז צו זיין אז‬ ‫"עס איז א גרויסער חסד פון באשעפער‬ ‫מצוות לולב איז דער זעלבער חשוב ווי דער‬ ‫דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬זאגט אז‬ ‫וואס ער האט אונז געגעבן דעם יום טוב‬ ‫גאנצער תורה‪.‬‬ ‫אסט מען אויף אזוי שטארק אז‬ ‫דערפאר ַפּ ְ‬ ‫שמיני עצרת באלד נאך סוכות‪ .‬ווייל אהן‬ ‫(ספר הרוקח)‬ ‫דער "אתרוג" זאל זיין אזוי ריין און שיין‪ ,‬ווייל‬ ‫דעם וואלטן מיר נישט געקענט צוריק אריין‬ ‫"אתרוג" איז געגליכן צום הארץ‪ .‬און אויף‬ ‫גיין אין שטוב‪ ,‬נאך דעם וואס מיר האבן‬ ‫וועלכער אבר פון דעם מענטש פאסט מען‬ ‫שוין געפיהלט די הייליגע ליכטיגקייט פון די‬ ‫אויף אזוי ווי דעם הארץ‪.‬‬ ‫סוכה‪ .‬יעצט וואס מיר האבן באקומען א יום‬ ‫דער הייליגער רבי ר' זושא זי"ע האט געזאגט‪:‬‬ ‫"לולב" איז ראשי תיבות‪" :‬וטהר לבנו לעבדך‬ ‫באמת"‪.‬‬ ‫טוב וואס מיר פייערען אין שטוב‪ - ,‬איז דאס‬ ‫אתרג‪ :‬פיר מאהל דערמאנען מיר ביים‬ ‫אן אריבערגאנג פון די סוכה צו דער היים"!‬ ‫דאווענען א ענין פון שלימות ‪ -‬גאנץ‪)1 .‬‬ ‫אמונה שלימה‪ )2 .‬תשובה שלימה‪ )3 .‬רפואה‬ ‫ַבּיוֹם ַה ְשׁ ִמינִ י ֲע ֶצ ֶרת ִתּ ְהיֶ ה ָלכֶ ם וגו' (במדבר‬ ‫שלימה‪ )4 .‬גאולה שלימה‪ .‬דאס איז די ר"ת‬ ‫כט‪-‬לה)‪ .‬ראש השנה און יום כיפור זענען מיר‬ ‫פון אתרג‪ .‬וואס ווייזט אויף די אלע פיר‬ ‫מתפלל פאר עניני רוחניות‪ .‬שמיני עצרת איז‬ ‫הדסים‪ :‬ווי באוואוסט וואקסען די שענסטע‬ ‫ענינים‪ .‬דעריבער זעהן מיר אז אויך ביי דעם‬ ‫דער ערשטער טאג וואס מ'איז מתפלל פאר‬ ‫ארץ ישראל'דיגע הדסים אין דער שטאט‬ ‫אתרג איז די הלכה אז עס דארף זיין גאנץ אן‬ ‫עניני גשמיות‪ ,‬ווען מיר בעטן פאר "גשם"‪.‬‬ ‫"צפת"‪ .‬רבי ר' מאיר פרעמישלאנער זי"ע‬ ‫קיין פעלער‪.‬‬ ‫"שׁ ִמינִ י‬ ‫דאס זאגט די גמרא (יומא דף ג)‪ְ :‬‬ ‫זאגט אויף דעם א רמז‪" :‬וענף עץ עבות"‬ ‫]ע ֶצ ֶרת[ ֶרגֶ ל ִבּ ְפנֵ י ַע ְצמוֹ הוּא"‪ - .‬שמיני עצרת‬ ‫ֲ‬ ‫(ויקרא כג‪-‬מ) איז סופי תיבות "צפת"‪.‬‬ ‫(הרה"ק מאורזוב זצוקללה"ה)‬ ‫איז דער ערשטער יום טוב וואס מען בעט‬ ‫"בפני עצמו" פאר די אייגענע באדערפענישן‪.‬‬ ‫(רבי משה לייב סאסובער זי"ע)‬ ‫סוֹדְך‪,‬‬ ‫הוֹשׁענָ א לְ ַמ ַען ָ‬ ‫ַ‬ ‫הוֹשׁענָ א לְ ַמ ַען נִ ְצ ָחְך‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫ד' מינים‪ :‬די דריי הדסים זענען מרומז קעגן‬ ‫הוֹשׁענָ א לְ ַמ ַען ִצ ְד ָק ָתְך‪) .‬סדר הושענות(‪.‬‬‫ַ‬ ‫אברהם יצחק און יעקב‪ ,‬די צוויי ערבות קעגן‬ ‫משה און אהרן‪ ,‬דער לולב קעגן יוסף הצדיק‬ ‫די אידן בעטן ביי די הושענות "למען נצחך"‬ ‫און דער אתרוג קעגן דוד המלך‪ .‬עס ווערט‬ ‫‪ -‬אז זיי זאלען קענען באזיגען דעם יצר הרע‪,‬‬ ‫‪3‬‬ ‫לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫מעשה פראנט‬ ‫א אתרוג פון גן עדן‬ ‫די הייליגע ר' אורי איז געווען טאקע א מלמד פאר‬ ‫טייערע לעכטיגע קינדערליך!‬ ‫א פשוט'ע דארפס איד‪ ,‬נישט א גאנצע טאג‪ ,‬ער‬ ‫פלעגט אפאר שעה א טאג נאך אוועקגעבן צו דינען‬ ‫אינעם הייליגע יום טוב סוכות אין די פרייליכע‬ ‫די אויבערשטער צו דאווענען און לערנען‪ ,‬און אזוי‬ ‫יום טוב איז דא א מורא'דיגע מצוה‪ ,‬ולקחתם לכם‬ ‫האט ער געקענט אנגיין א לאנגע צייט‪ ,‬א גאנצע‬ ‫פרי עץ הדר נעמען א שיינע אתרוג‪ ,‬ווי אידן האבן‬ ‫יאר האט ער נישט אויסגעגעבן קיין איבריגע‬ ‫מסירת נפש צו האבן א שיינע אתרוג בהמשך‬ ‫געלט‪ ,‬זיך אפגעשפארט נאר וואס מען דארף צום‬ ‫הדורות‪ ,‬נאך דא אסאך צו פארציילן וועגן דעם‬ ‫עסן‪ ,‬געלעבט זייער ארים און אוועקגעלייגט יעדע‬ ‫אתרוג‪.‬‬ ‫פרוטה וואס ער האט געקענט אוועקלייגן‪ ,‬ווייל ער‬ ‫די הייליגע צדיק און קדוש ר' אורי פון סטרעליסק‬ ‫האט געוואלט אז ווען עס קומט די הייליגע יום‬ ‫זי"ע ווי מען רופט דער שרף פון סטרעליסק אין‬ ‫טוב סוכות זאל ער האבן אזא שיינע אתרוג‪ ,‬אתרוג‬ ‫זיינע יונגע יארן איז ער געווען א פשוט'ע מלמד‪,‬‬ ‫איז אקעגן די הארץ די הארץ פון די מענטש זאל‬ ‫אבער נישט א מלמד אין א חדר יענע צייט איז‬ ‫זיין ריין‪.‬‬ ‫דאך נישט געווען‬ ‫עס איז באקאנט פון‬ ‫קיין חדר‪ ,‬ענק ווייסן‬ ‫גרויסע צדיקים איז‬ ‫דאך שוין מען האט‬ ‫וואס זיי פלעגן קויפן‬ ‫דאך שוין אסאך‬ ‫די אתרוג טאקע‬ ‫מאל דערציילט ווי‬ ‫דוקא פאר יום כיפור‬ ‫אזוי עס פלעגט‬ ‫אז מען זאל האבן נאך‬ ‫אמאל‪,‬‬ ‫אויסקוקן‬ ‫א זכות צום יום הדין‪,‬‬ ‫מען האט גענומען‬ ‫און ער האט געקוקט‬ ‫א מלמד א איד וואס‬ ‫אויפן אתרוג האט‬ ‫קען גוט לערנען און‬ ‫ער געזעהן אפאר‬ ‫א ערליכע איד‪ ,‬מען‬ ‫שווארצע פלעקן האט ער געוויינט אתרוג דומה‬ ‫האט אים אריינגעברענגט אין שטוב און ער האט‬ ‫ללב‪ ,‬עס איז א סימן אז די הארץ איז נאכנישט ריין‪,‬‬ ‫געלערנט‪ ,‬איין שעה האט ער געלערנט מיט די‬ ‫ער האט עס אוועקגעלייגט און יום כיפור האט ער‬ ‫קליינע אינגל עברי די אנדערע שעה האט ער‬ ‫זיך אויסגעוויינט און תשובה געטוהן מיט'ן גאנצע‬ ‫געלערנט מיט די עלטערע אינגל וואס לערנט שוין‬ ‫הארץ‪ ,‬נאך יום הקדוש מען האט געעפנט די‬ ‫תהלים ער קען שוין זאגן אפילו פסוקים חומש‪,‬‬ ‫אתרוג פושקע האט זיך אנטפלעקט א ציכטיג אויג‬ ‫און מיט די אנדערע האט ער שוין געלערנט אפילו‬ ‫פארכאפנדע גלאנצע ריינע שיינע אתרוג מיט קיין‬ ‫חומש מיט רש"י און מיט די אנדערע אינגל האט‬ ‫איין ברעקל‪ ,‬פארוואס‪ ,‬ווייל אתרוג דומה ללב‪ ,‬אז‬ ‫ער שוין געלערנט אפילו משניות‪ ,‬גמרא‪ ,‬די מלמד‬ ‫די הארץ איז ריין איז די אתרוג אוטאמאטיש אויך‬ ‫איז אפגעזיצן א גאנצע טאג ביי די איד די דארפס‬ ‫ריין‪ ,‬מורא'דיג אינטערסאנט‪.‬‬ ‫איד ביי דעם גביר און אזוי האט ער געמאכט געלט‬ ‫און אזוי האט ער געהאט צום לעבן און די קינדער‬ ‫שוין‪ ,‬זיין רעבעצין זיין אשת חיל האט צוגעהאלפן‬ ‫האבן זיך געלערנט לערנען אפילו די טאטע איז‬ ‫די גרויסע צדיק אז ער זאל קענען טאקע שפארן‬ ‫געווען אזא גרויסע עם הארץ האבן די קינדער‬ ‫די געלט נישט אויסגעגעבן די געלט פאר קיין‬ ‫כאטשיג געקענט לערנען‪.‬‬ ‫‪ 4‬לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫געדארפט האבן א שיינע אתרוג א הערליכע אתרוג‪,‬‬ ‫איבריגע זאכן‪ ,‬זי האט געקענט גוט קאכן איז זי איז‬ ‫נישט וואס קאסט סתם פינף פונט נאר וואס קאסט‬ ‫געגאנגען צו רייכע מענטשן און געקאכט פאר זיי‬ ‫אפאר הונדערט פונט און אפשר אפאר טויזנט‬ ‫און אזוי האט זי אויך אהיימגעברענגט נאך אפאר‬ ‫פונט‪ ,‬פופציג גולדן פאר אן אתרוג‪.‬‬ ‫גראשן נאך אביסל געלט‪ ,‬אלס אז מען זאל קענען‬ ‫האבן א הערליכע אתרוג אזאנס דומה ללב‪ .‬ווען עס‬ ‫ר' אורי לאזט זיך ארויס אויפן וועג אזוי ווי יעדע‬ ‫איז געקומען די טעג פון עשרת ימי תשובה‪ ,‬ווען‬ ‫יאר ער פארט אראפ קיין יאנוב א שטעטעלע אויך‬ ‫די געלט איז שוין געווען אפגעשפארט און ר' אורי‬ ‫אין פולין צו די סוחרים דארטן צו די שיינע אתרוג‬ ‫מ'סטרעליסק די גרויסע צדיק א באהאלטענע צדיק‬ ‫פאר טייער געלט‪.‬‬ ‫קיינער האט נאכנישט געוויסט פון אים‪ ,‬דעמאלסט‬ ‫(די יאנעווע אתרוגים קומען פון גאר אן אנדערע‬ ‫איז געווען די רבי ר' אלימלך די רבי ר' זושא‪ ,‬ר'‬ ‫פלאץ דאס קומט פון א שטעטעלע יאנעווע אין‬ ‫אורי איז געווען א יונגערמאן קיינער האט נישט‬ ‫איטאליע)‪.‬‬ ‫געוויסט פון אים‪ ,‬א שטילע א מלמד‪ ,‬באהאלטענע‬ ‫צדיק‪ ,‬ער האט שוין געהאט אפגעשפארט זיין‬ ‫אונטערוועגנס שטעלט מען זיך אפ ווי? אין א גאסט‬ ‫גרויסע פארמעגן וואס פאר אים איז געווען א‬ ‫הויז‪ ,‬ער גייט אריין אין קרעטשמע באשטעלט א‬ ‫גרויסע פארמעגן פאר א הערליכע אתרוג‪.‬‬ ‫גלאז טיי‪ ,‬ער מאכט א שהכל ווי אן ערליכע איד‬ ‫און ער לערנט אביסל ער גרייט זיך צי צום הייליגן‬ ‫ר' אורי ציילט אפ דאס געלט‪ ,‬ער איז אנגעקומען‬ ‫טאג יום הקדוש עס קומט דאך שוין אט‪ ,‬ער טוט‬ ‫תשובה ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬אזוי זיצענדיג דארטן‬ ‫הערט ער ווי א איד וויינט‪ ,‬נו עשרת תשובה וועלכע‬ ‫איד וויינט נישט‪ ,‬יעדע איד טוט תשובה‪ ,‬אבער די‬ ‫איד וואס האט געוויינט האט נישט געהאט קיין‬ ‫סידור'ל אין די האנט‪ ,‬און אויך נישט תהלימ'ל און‬ ‫אויך נישט קיין סליחות‪ ,‬ער האט געהאלטן אין די‬ ‫האנט א בייטש‪ ,‬א בייטש איז א שטעקן וואס האט‬ ‫אזעלכע ריטעלעך עס קומען ארויס אזעלכע וואס‬ ‫דאס ניצט מען צו שמייסן די פערד‪ ,‬שטייט דארטן‬ ‫א פראסטע איד גרויסע וואנצעס‪ ,‬אזא פעלצענע‬ ‫מאנטל אנגעפענצלט אפילו עס איז נישט געווען‬ ‫אזוי ווינטער'דיג דעמאלסט אבער די בעל עגלה'ס‬ ‫קוקן אויס מיט א בייטש אין די האנט שטייט און‬ ‫ער וויינט ווי א קינד און ער רעדט זיך אויס צו די‬ ‫בעל הבית פון די גאסט הויז און ער וויינט צו אים‪.‬‬ ‫דו ווייסט דאך וואס איך טוה א גאנצע טאג‪ ,‬א גאנצע‬ ‫טאג גיי איך מיט מיינע סחורה אהין און צוריק און‬ ‫איך טראג מענטשן מיט מיין וואגן‪ ,‬דאס איז דאך‬ ‫מיין גאנצע געלט וואס איך טוה פארמאגן‪ ,‬יעצט‬ ‫צו פופציג גולדן‪ ,‬אסאך געלט‪ ,‬וואס א אתרוג וואלט‬ ‫שטיי איך און איך טוה וויינען און קלאגן‪ ,‬אויף דעם‬ ‫מען געקענט קויפן מיט צעהן‪ ,‬אדער פינף‪ ,‬ער האט‬ ‫‪5‬‬ ‫לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫נישט דאס וועט אפווישן מיינע טרערן‪ ,‬מיינע‬ ‫וואס איך האב שוין נישט קיין פערד אויף וועמען צו‬ ‫טרערן וועט אפווישן אז איר וועט מיר געבן‪ ...‬דו‬ ‫שלאגן‪ ,‬ווייל זיין פערד'ל האט זיך אויסגעשטרעקט‬ ‫האסט א פערד‪.‬‬ ‫און ער איז געשטארבן‪ ,‬און אזוי וויינט ער און ער‬ ‫בעט זיך‪ ,‬איך האב א שטוב מיט קינדערלעך וואס‬ ‫יא‪ ,‬אבער מיין פערד איז אסאך ווערד‪ ,‬איך געב‬ ‫איך דארף זיי שפייזן איך האב נישט קיין געלט‪ ,‬און‬ ‫נישט קיין פערד פאר צדקה‪ ,‬איך דארף דאך אויך‬ ‫איך האב נישט גארנישט אהיימצוגיין און עס קומט‬ ‫האבן מיין פערד‪ .‬ווייסטו וואס‪ ,‬איך קען אפילו פאר‬ ‫א יום טוב אזא צרה האט מיך באטראפן מיין פערד‬ ‫דיך אראפגיין מיט'ן פרייז‪.‬‬ ‫איז מיך געשטארבן‪ ,‬און אזוי האט ער געוויינט‬ ‫אבער עס איז נאך אלס‪...‬‬ ‫איך קען אפילו נישט אהיימגיין צו מיין הונגעריגע‬ ‫פרוי און קינדער און אזוי האט ער געכליפעט און‬ ‫וויפיל וואלסטו געוואלט האבן פאר דיין פערד? איך‬ ‫געוויינט און נישט געקענט קומען צו זיך‪.‬‬ ‫האב עטליכע גראשן אפשר איך קען צאמקראצן א‬ ‫פינף גולדן‪ ,‬אבער דו ווייסט דאך איך דארף האבן‬ ‫פינף גולדן צו קענען פאר יום טוב‪ ,‬עס קומט‬ ‫דאך באלד ערב יום כיפור‪ ,‬עס קומט א יום טוב‪,‬‬ ‫ד' מינים‪ ,‬ווי וועל איך האב געלט‪ ,‬וואס וועט זיין‬ ‫מיט א סוכה‪ ,‬נוי סוכה‪ ,‬וואס וועט זיין מיט עסן און‬ ‫פלייש און קוגל און א בעט אין די סוכה צו שלאפן‬ ‫מיט א שלאק‪ ,‬אזוי וויינט ער זיך אויס‪.‬‬ ‫און ר' אורי די גרויסע צדיק הערט ווי די בעל הבית‬ ‫זאגט איך קען אראפגיין מיט'ן פרייז‪ ,‬עס איז טאקע‬ ‫א נייע פערד עס איז א געזונטע פערד‪ ,‬בעל עגלה‬ ‫איך האב זייער רחמנות אויף דיך איך מאך עס פאר‬ ‫פופציג גולדן‪.‬‬ ‫פופציג גולדן עס איז טאקע א גוטע פרייז‪ ,‬איך האב‬ ‫דיך געזאגט איך האב פינף אפשר פינף גולדן צו‬ ‫צאמקראצן‪ .‬איך האב דאס אויך נישט איך האב‬ ‫נישט קיין פופציג גודלן‪.‬‬ ‫ר' אורי טראכט צו זיך‪ ,‬איין מינוט איין רגע‪ ,‬איך‬ ‫בין יעצט אויפן וועג‪ ,‬צו וואס‪ ,‬וואס? קויפן וואס? אן‬ ‫אתרוג א הדר‪ ,‬איז דאס חשוב'ער פאר'ן אויבערשטן‬ ‫ר' אורי האט שוין נישט געקענט מער טרינקן‬ ‫די מצוה‪ ,‬איך זאל גיין און מהנה זיין די איד‬ ‫עפעס‪ ,‬ער האט נישט געקענט קומען צו זיך‪ ,‬זיין‬ ‫ראטעווען א איד פון א צרה ראטעווען זיין משפחה‪,‬‬ ‫הארץ איז אים צובראכן געווארן‪ ,‬און ער הערט‬ ‫איך קען דאך אים ראטעווען‪ ,‬ר' אורי טראכט‬ ‫ווייטער ווי די איד וויינט‪ ,‬און די איד וויינט און‬ ‫נישט קיין צוויי ער נעמט ארויס פון זיין בייטל זיין‬ ‫וויינט און וויינט‪ ,‬ער שטייט מיט זיין בייטש אין די‬ ‫אפגעציילטע פופציג גולדן ער ציילט עס איבער‬ ‫הענט און ער וויינט‪ ,‬ער לייגט עס אראפ אזוי און‬ ‫נאכאמאל און ער גייט צי צו די בעל הבית פון די‬ ‫ער וויינט און ער קייכט‪.‬‬ ‫גאסט הויז און ער גיבט עס א לייג אראפ און ער‬ ‫זאגט‪ ,‬ר' איד‪ ,‬דאס איז די געלט פאר די בעל עגלה‬ ‫די בעל הבית גיבט אים א טישו"י‪ .‬זאגט ער אים‬ ‫‪ 6‬לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫פאר זיין פערד‪ ,‬גיי צום שטאל‬ ‫און גיב אים זיין פערד‪ ,‬זאל די‬ ‫איד זעהן אז עס איז קיינמאל‬ ‫נישט פארפאלן און א מענטש‬ ‫טאר קיינמאל נישט אויפגעבן‪,‬‬ ‫מען טאר זיך קיינמאל נישט‬ ‫מייאש זיין די אויבערשטער‬ ‫העלפט שטענדיג‪ ,‬גייטס ברענג‬ ‫אים זיי פערד‪.‬‬ ‫די בעל עגלה איז שוין געווען‬ ‫אין די זייט ער האט אפילו‬ ‫נישט צוגעהערט אפילו ער‬ ‫האט נאר געזעהן עפעס גייט‬ ‫פאר און ער האט אזוי געוויינט‬ ‫ווייטער‪ .‬אבער די בעל הבית‬ ‫איז געווארן שאקירט‪ ,‬אזוי‬ ‫שטייט ער שאקירטערהייט‬ ‫און ר' אורי מ'סטרעליסק איז‬ ‫גלייך ארויסגעגאנגען פון די‬ ‫קרעטשמע‪ ,‬אז א איד זאל זיך‬ ‫מחיה‪ ,‬ער בינדט עס צי צו זיין וואגן‪ ,‬עס האט א‬ ‫נישט דארפן שעמען פון אים ווייזן דאס פנים ער‬ ‫מחי'דיגע ארבעט‪ ,‬און די איד האט אויפגעלאכטן‪,‬‬ ‫זאל זיך נישט שפירן שלעכט פאר אים אז ער האט‬ ‫ער האט נישט געהאט קיין ווערטער צו דאנקן די‬ ‫אים אוועקגעגעבן אזויפיל געלט‪ ,‬ער האט געוואלט‬ ‫אויבערשטער‪ ,‬ער האט געדאנקט די בעל הבית‪ ,‬די‬ ‫טוהן די מצוה פון צדקה בשלימות‪.‬‬ ‫בעל הבית זאגט דאנק מיך נישט די באשעפער האט‬ ‫צוגעהערט דיין תפילה ער האט דיר געברענגט די‬ ‫די בעל הבית זאגט פאר די בעל עגלה‪ ,‬בעל עגלה‬ ‫געלט אין די האנט‪ ,‬די איד איז עפעס גלייך אנטלאפן‬ ‫דו‪ ,‬וועק דיך אויף‪ ,‬איך האב שוין די פופציג גולדן‪.‬‬ ‫פון דא‪ ,‬אפשר איז עס געווען אליהו הנביא‪ ,‬דאנק‬ ‫די באשעפער‪.‬‬ ‫ו ו א ס ? דו האסט פ ו פ צ י ג ג ו ל ד ן ? ?‬ ‫די בעל עגלה איז געווען זיכער ביי זיך אליהו הנביא‬ ‫יא!! די איד דא האט געברענגט‪.‬‬ ‫האט מיר געברענגט דאס געלט‪ ,‬באשעפער איך‬ ‫אה איך האב געזעהן אבער‪ ...‬ווי איז ער? ער האט‬ ‫קען נאר דיך דאנקן דו האסט מיך געשיקט אליהו‬ ‫געמיינט זיכער עס איז אליהו הנביא ווייל ר' אורי‬ ‫הנביא זאל מיך באצאלן פאר מיין פערד‪ ,‬יעצט‬ ‫מסטרעליסק איז שוין פארשווינדן געווארן ער איז‬ ‫קען איך גיין ארבעטן און האבן גענוג און נאך פאר‬ ‫שנעל אוועקגעגאנגען פון דארטן‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫אלעס‪.‬‬ ‫זיכער אליהו הנביא האט אים געברענגט די געלט‪.‬‬ ‫די בעל עגלה האט זיך שנעל געיאגט ווייל עס איז‬ ‫שוין ער איז געווען זייער פרייליך‪ ,‬ער האט‬ ‫שוין געווען כמעט געווען ערב יום כיפור‪ ,‬ער האט‬ ‫געדאנקט די אויבערשטער‪ .‬די בעל עגלה איז‬ ‫שוין געדארפט זיין אינדערהיים‪ .‬אזוי אויפן וועג‬ ‫ארויס צוזאמען מיט די בעל הבית צום שטאל‬ ‫פליהט ער דורך די וואלד וואס פירט צו זיין שטאט‬ ‫מען האט אויפגעבינדן די שיינע נייע פערד‪ ,‬א‬ ‫‪7‬‬ ‫לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫אתרוגים ער האט נישט געקענט טרעפן קיין גוטע‬ ‫אריין‪ ,‬און ער טראכט צו זיך‪ ,‬איך בין אזוי שולדיג‬ ‫פאר ביליג אלס איז געווען טייער טייער‪ ,‬ביז ער‬ ‫פאר'ן אויבערשטן‪ ,‬איך דארף דיך אזויפיל דאנקן‪,‬‬ ‫איז אריינגעפארן קיין ליזענסק עס איז שוין געווען‬ ‫באשעפער דו האסט מיך געראטעוועט פון מיין‬ ‫ממש ערב סוכות איז ער דארטן אריינגעפארן אין‬ ‫ערגסטע פראבלעם‪ ,‬איך וויל דיך דאנקן אבער‬ ‫שטאט און ער האט געזעהן שטיין דארטן טאקע‬ ‫באשעפער איך ווייס נישט ווי אזוי‪ ,‬איך קען נישט‬ ‫א איד און עס שטייט אויפגעשריבן אין גרויסן‬ ‫זאגן א אידישע ווארט‪ ,‬איך האב קיינמאל נישט‬ ‫אתרוגים‪ ,‬שוין ער גייט ער קויפט דארטן א פשוט'ע‬ ‫געלערנט ביי קיין רבי‪ ,‬קיינמאל נישט געלערנט‬ ‫אתרוג‪ ,‬אזוי ווי עס איז שוין געווען ממש אזוי שפעט‬ ‫אין חדר‪ ,‬איך ווייס נישט ווי צו דאווענען נישט‬ ‫אינעווייניג און נישט אויסעווייניג גארנישט‪.‬‬ ‫ער גיבט זיך א שטעל אפ מיט זיין וואגן אינמיטן‬ ‫וואלד און ער הייבט אויף זיין אויגן צום אויבערשטן‪,‬‬ ‫באשעפער אין הימל איך וויל דיך דאנקן‪ ,‬איך האב‬ ‫דיך ליב‪ ,‬איך וויל דיך דאנקן אויף די גוט'ס וואס‬ ‫דו האסט מיך געטוהן‪ ,‬וואס זאל איך טוהן איך‬ ‫ווייס נישט וואס צו זאגן ווי אזוי ארויסצוברענגן‬ ‫די דאנק‪ ,‬באשעפער די איינציגסטע זאך וואס איך‬ ‫קען‪ ,‬איך קען גוט שמייסן‪ ,‬איך וועל יעצט שמייסן‬ ‫מיט די בייטש אויפן בוים און דאס וועט זיין די‬ ‫לויב פאר'ן אויבערשטן‪ ,‬מיט דעם דריק איך אויס‬ ‫מיינע געפיהלן א לויב פאר'ן אויבערשטן ווייל איך‬ ‫קען גוט שמייסן איך וועל גוט אריינשמייסן אין די‬ ‫בוים מיט דעם וועל איך ארויסברענגן א דאנק צום‬ ‫אויבערשטן‪.‬‬ ‫די בעל עגלה גייט צי צום די דיקע בוים און הייבט‬ ‫אן שמייסן‪ ,‬אחת‪ ,‬שתים‪ ,‬שלוש‪ ,‬ער האט געגעבן‬ ‫דריי גוטע שמייסן אין בוים אריין און ער זאגט‬ ‫"איך דאנק דיך באשעפער"‪ .‬נאכדעם האט ער‬ ‫זיך געשפירט ַַאה איך האב געדאנקט איך האב‬ ‫שוין ארויסגעברענגט מיינע געפיהלן‪ ,‬און ער איז‬ ‫אריינגעפארן אין שטאט אריין און ער פארט זיך‬ ‫אהיים‪.‬‬ ‫ר' אורי קיין געלט האט ער שוין נישט געהאט צו‬ ‫צו יום טוב האט ער שוין נישט געהאט קיין וואגן‬ ‫פארן קיין יאנוב קויפן אן אתרוג‪ ,‬א מהודר'דיגע‬ ‫ווי אזוי אהיימצופארן האט ער געמוזט פארבלייבן‬ ‫אתרוג מאן דכר שמיה‪( ,‬זיכער נישט אין‬ ‫אין ליזענסק אויף די ערשטע טעג סוכות‪ ,‬וועט ער‬ ‫באטאראכט) א פשוט'ע אתרוג וואס יעדע צווייטע‬ ‫נישט זיין אינדערהיים‪ ,‬אז די באשעפער וויל אזוי‬ ‫איד האט וועט ער זיך קענען קויפן דארטן ווי ער‬ ‫איז זיכער גוט אזוי‪ ,‬און אזוי איז ער געבליבן ביים‬ ‫וואוינט אויכעט‪ ,‬איז ער איז געגאנגען צו די נאנסטע‬ ‫גרויסן הייליגן צדיק וקדוש די רבי ר' אלימלך פון‬ ‫שטאט ער האט זיך ארומגעדרייט אפאר טאג זוכן‬ ‫‪ 8‬לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫און פלוצלינג צו זיין איבעראשונג הערט ער ווי‬ ‫ליזענסק‪ ,‬צו זיין ביי די הייליגע צדיק אויף יום‬ ‫אזוי די רבי ר' אלימלך רופט זיך אן‪ ,‬ר' איד‪.‬‬ ‫טוב איז דאך אזא זכיה‪ ,‬מענטשן קומען דאך צו‬ ‫פארן פון אלע עקן פון די וועלט צו זיין ביי די‬ ‫יוי! די רבי שטייט נעבן מיר‪ .‬יא וואס האב איך די‬ ‫גרויסע הייליגע צדיק‪ ,‬ער האט זיך געפריידט אז‬ ‫זכיה אז די רבי זוכט מיר יעצט פאר הלל?‬ ‫די באשעפער האט אזוי צוגעברענגט אז ער זאל‬ ‫זאג מיר‪ ,‬פון ווי האסטו דיין אתרוג?‬ ‫דארפן זיין דא אין ליזענסק‪ .‬ער האט געדאווענט‬ ‫ביים הייליגע צדיק בצילא דמהימנותא‪ ,‬אה די‬ ‫איך האב עס פון א סוחר איך האב עס געקויפט‪.‬‬ ‫צדיק האט געדאווענט אונז האבן נישט קיין השגה‬ ‫איך האב עס געקויפט דא אין ליזענסק טאקע ערב‬ ‫אין די גרויסקייט פון די צדיקים‪.‬‬ ‫יום טוב און פארדעם בין איך טאקע דא פארבליבן‪.‬‬ ‫די ערשטע טאג עס קומט צו שאקלן די לולב און די‬ ‫זאגטס מיר‪ ,‬די אתרוג איז דאך עפעס אזא הדר‬ ‫אתרוג יעדע איינער בענטשט אתרוג‪ ,‬ר' אורי האט‬ ‫שבהדר אזא הערליכע אתרוג האב איך אין מיין‬ ‫געהאט ווי איינצושטיין און ער האט געשאקלט‬ ‫לעבן נישט געזעהן זאגט די הייליגע רבי ר'‬ ‫אין די סוכה דארטן און נאכדעם איז ער געקומען‬ ‫אלימלך‪ ,‬עס איז דאך אזוי ריין‪ ,‬עס האט דאך א‬ ‫אין בית מדרש געדאוונט ווי אלע אידן‪ ,‬עס איז‬ ‫שמעק א טעם פון גן עדן‪ ,‬פון ווי קומט די אתרוג‬ ‫געווען ווען יעדע האט ארויסגענומען זיין לולב‬ ‫איך האב נאך אזא אתרוג קיינמאל נישט געזעהן‪.‬‬ ‫און אתרוג פאר הלל די הייליגע רבי ר' אלימלך‬ ‫ר' אורי האט געזאגט‪ ,‬איך וועל דערציילן פאר'ן‬ ‫רופט זיך אן צו זיין ברודער‪ ,‬זושע‪ ,‬זושא‪ ,‬זושא‬ ‫רבי'ן אלס נאכ'ן דאווענען‪ ,‬איך וויל נישט‬ ‫ברידער'ל‪ ,‬דו פילסט עפעס א טעם פון גן עדן דא?‬ ‫אויפהאלטן דעם רבין מיטן עולם‪.‬‬ ‫עפעס א מורא'דיגע ריח?‬ ‫שוין מען האט געדאווענט‪ .‬נאכ'ן דאווענען ר' אורי‬ ‫זאגט ער‪ ,‬יא יא יא‪ ,‬איך שפיר עס אויכעט‪.‬‬ ‫איז אהיימגעגאנגען צוזאמען מיט'ן גרויסע צדיק‬ ‫די הייליגע צוויי ברודער'ס רבי ר' אלימלך מיט ר'‬ ‫די הייליגע רבי ר' אלימלך און רבי ר' זושא און‬ ‫זושא האבן געשפירט אין די בית מדרש א ריח גן‬ ‫ביי די סעודה ווען ער איז געזיצן צוזאמען מיט‬ ‫עדן‪ ,‬פון ווי קומט די ריח‪ ,‬עס קומט פון אן אתרוג‪,‬‬ ‫די הייליגע צדיקים האט ער פארציילט די גאנצע‬ ‫אבער פון ווי‪ ,‬זיי האבן פרובירט ארומצוגיין אין‬ ‫מעשה מיט'ן אתרוג‪ ,‬פון די אנהויב אז ער איז א‬ ‫די גאנצע בית מדרש רבי ר' אלימלך מיט ר' זושא‬ ‫מלמד ער האט זיך אוועקגעלייגט געלט ביז'ן סוף‬ ‫האבן זיך ארומגעדרייט אין בית מדרש צו גיין‬ ‫וואס עס איז געווען די מעשה מיט די בעל עגלה‬ ‫נענטער צו די ריח‪ ,‬אה דארטן מיין איך מער ביים‬ ‫וואס האט באקומען ברוך השם א פערד‪ ,‬און אזוי‬ ‫עק פון שוהל דארטן שמעקט נאכמער‪ ,‬און אלע‬ ‫האט ער זיך געמוזט קויפן מיט אפאר גראשן האט‬ ‫אידן פון בית מדרש האבן זיך זייער געוואונדערט‬ ‫ער זיך געקויפט א ביליגע אתרוג‪.‬‬ ‫אז רבי ר' אלימלך מיט ר' זושא דרייען זיך ארום‬ ‫האט זיך די הייליגע רבי ר' אלימלך אנגערופן‪,‬‬ ‫אין בית מדרש און זיי זוכן‪ ,‬וועמען זוכן זיי דא‪,‬‬ ‫אורי‪ ,‬איך וועל דיך פארציילן די אנדערע חלק פון‬ ‫און א גאנצע צייט מאכן זיי אהה אהה‪ ,‬ביז די‬ ‫די מעשה‪ ,‬איר ווייסט די בעל עגלה איז טאקע א‬ ‫הייליגע צוויי ברודער'ס זענען נאכגעגאנגען די‬ ‫פראסטע איד‪ ,‬אבער א מורא'דיגע הארץ האט ער‬ ‫ריח און אנגעקומען צו א איד וואס שטייט מיט‬ ‫געהאט צום אויבערשטן‪ ,‬דו ווייסט וואס פאר א‬ ‫א פארדעקטע טלית איבערן פנים און זיינע ד'‬ ‫רושם ער האט געמאכט אין הימל‪ ,‬און ער האט‬ ‫מינים ליגן אים אין האנט‪ ,‬און ער איז שטארק‬ ‫פארציילט די גאנצע מעשה אז ער האט געוואלט‬ ‫פאר'מוח'ט‪ ,‬און ער ווארט צו הערן ווי מען הייבט‬ ‫ארויסברענגן די דאנק איז ער צוגעגאנגען צום‬ ‫אן די הלל‪.‬‬ ‫‪9‬‬ ‫לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫בוים‪ .‬די רבי ר' אלימלך האט דאך אלעס געזעהן‪.‬‬ ‫ער איז צוגעגאנגען צום בוים און אריינגעשמיסן‬ ‫אזוי דריי מאל‪ ,‬און די שטארקע שמיצן וואס ער‬ ‫האט אריינגעריסן אין די בוים האט געמאכט אזא‬ ‫טומל אין הימל‪.‬‬ ‫און די הייליגע רבי ר' אלימלך זאגט ווייטער‪ ,‬די‬ ‫יום כיפור וואס איז יעצט געווען‪ ,‬די מדת הדין האט‬ ‫פועל'ן ישועות‪ ,‬די הייליגע שרף פון סטרעליסק‬ ‫געהאלטן ביים איבערוועגן‪ ,‬עס האט אויסגעקוקט‬ ‫די גרויסע צדיק‪.‬‬ ‫ווי עס איז געענדיגט עס איז שוין נישט דא קיין‬ ‫שום וועג ווי אזוי איבערצודרייען רחמים עס‬ ‫די פארגאנגענע כ"ג אלול איז געווען די ‪'200‬טע‬ ‫האט אויסגעקוקט ווי די וואגשאל בלייבט שוין‬ ‫יארצייט (נפטר געווארן אין יאר תקפ"ו) זכותו יגן‬ ‫אויף דין‪ ,‬עס ווערט שוין פארשריבן א שלעכט‬ ‫עלינו ועל כל ישראל‪.‬‬ ‫יאר‪ ,‬אפאר שעה פאר'ן זמן ווען די בעל עגלה‬ ‫זאל די אויבערשטער טאקע העלפן אז יעצט טאקע‬ ‫איז אדורך די וואלד און ער האט געוואלט דאנקן‬ ‫אין די זמנים וואס מיר זענען יעצט זאל דורך ברעכן‬ ‫די אויבערשטער מיט זיין ריינע הארץ האט ער‬ ‫די דין און עס זאל נאר בלייבן רחמים‪ ,‬אידן דארפן‬ ‫אריינגעשמיסן מיט'ן בייטש אין בוים‪ ,‬דאס האט‬ ‫דאך רחמים‪ ,‬און די סוכות וואס איז זמן שמחתינו‪,‬‬ ‫דורכגעבראכן די דין‪ ,‬און די וואגשאל איז אריבער‬ ‫והיית אך שמח‪ ,‬זאל מען קענען טאקע בלייבן‬ ‫צו רחמים‪ ,‬ר' אורי‪ ,‬איר האט די זכות דורך אייך‬ ‫א גאנצע יאר פרייליך‪ ,‬מען זאל נאר הערן גוטע‬ ‫איז ארויסגעקומען מורא'דיגע מורא'דיגע מדת‬ ‫בשורות‪ ,‬די רחמים זאל אינגאנצן איבערוועגן די‬ ‫הרחמים‪ ,‬מגלגלים זכות על ידי זכאי‪ ,‬אוי וואס‬ ‫דין‪ ,‬די דין זאל צושניטן ווערן אויף דינע דינע‬ ‫פאר א זכות האט איר‪ ,‬יעצט פארשטיי איך שוין‬ ‫שטיקלעך און עס זאל נישט בלייבן קיין זכר פון‬ ‫פארוואס דיין אתרוג האט אזא ריח גן עדן‪ ,‬ווייל‬ ‫דעם‪ ,‬עס זאל נאר ארויסקומען גוט'ס פאר אידן‪,‬‬ ‫די באשעפער דארף דאס הארץ די באשעפער‬ ‫אידן זענען זיך מוסר נפש אידן לאזן זיך קאסטן‬ ‫זוכט א מצוה‪ ,‬און די אתרוג איז דאך דומה ללב‪,‬‬ ‫אזויפיל געלט פאר אתרוגים‪ ,‬יעדע ווייזט ארויס‬ ‫די באשעפער זוכט נישט ווי א שיינע אתרוג דו‬ ‫א מורא'דיגע חביבות און ליבשאפט פאר די מצוה‬ ‫האסט‪ ,‬ער זוכט וואס פאר א מצוה האסטו געטוהן‪,‬‬ ‫זאל עס ווערן אנגענומען פאר'ן אויבערשטער אזוי‬ ‫האסט טאקע אפגעשפארט די גאנצע געלט פאר‬ ‫ווי די הייליגע קרבנות וואס מען איז מקריב אין‬ ‫אן אתרוג‪ ,‬אבער יעצט וואס איז די רצון השם‪,‬‬ ‫די הייליגע טעג פון סוכות‪ ,‬און זאל אלע תפילות‬ ‫זאלסט גיין פרייליך מאכן די איד‪ ,‬מיט די גאנצע‬ ‫אונזערע ווערן אנגענומען לרחמים ולרצון מען‬ ‫געלט וואס דו האסט האסטו אוועקגעשטעלט א‬ ‫זאל שוין קענען עולה רגל זיין אין די דריטע בית‬ ‫איד און די איד האט געדאנקט די אויבערשטער‬ ‫המקדש אלע אידן אינאיינעם געזונטערהייט און‬ ‫און דאס האט דורכגעבראכן די דין און עס איז‬ ‫אלע צדיקים וועלן אויפשטיין צו תחיית המתים‬ ‫נאר ארויסגעקומען רחמים‪.‬‬ ‫צוזאמען מיט זיי אקעגן גיין משיח צדקינו במהרה‬ ‫נאך יענע סוכות נאך יענע מעשה האט שוין די‬ ‫בימינו אמן‪.‬‬ ‫הייליגע ר' אורי מסטרעליסק אביסל אנטפלעקט‬ ‫געווארן און ער איז שוין געווארן נאכדעם א‬ ‫גרויסע רבי‪ ,‬ער איז געווארן די רב אין סטרעליסק‪,‬‬ ‫ער האט געהאט אסאך חסידים ער איז געווען‬ ‫א גרויסע צדיק וואס מען איז געקומען צו אים‬ ‫‪ 10‬לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫נלקח מספר שיעורי הלכה ואגדה שנתחבר ע"י‬ ‫הרה"ג ר' עמרם יוסף יונגריייז שליט"א דיין דקהילתינו‬ ‫הלכה פראנט‬ ‫די קפידא אז א גוי זאל נישט אריינקומען אין סוכה‬ ‫לגבי סוכות ווי עס שטייט אין בני יששכר‬ ‫עס איז ידוע איבער דעם וואס טייל להסיר המנורה בשבת‪ ,‬היו נושאין השלחן‬ ‫(לחודש תשרי‪ ,‬מאמר י' אות כ"ו) אז‬ ‫צדיקים האבען מקפיד געווען נישט עם המנורה לחוץ אל הבית ושם הסיר‬ ‫סוכה איז זכר לענני הכבוד‪ ,‬און די ענני‬ ‫אריינצולאזען א גוי אין סוכה‪ .‬די מקור הערל המנורה'‪.‬‬ ‫הכבוד דאס איז שרביטו של מלך ווי עס‬ ‫דערפון איז פון די ווערטער פונעם‬ ‫שטייט ומשה נגש אל הערפל אשר שם‬ ‫זוה"ק (ח"ג ק"ג‪' ).‬ועל דא כתיב כל עס איז כדאי מעתיק צו זיין לשון קדשו‬ ‫האלקים וגו'‪ ,‬איז דעריבער דוקא כלל‬ ‫האזרח בישראל ישבו בסוכות‪ ,‬כל מאן פונעם ספר יסוד יוסף (פרק ע"ז)‪ :‬הוי‬ ‫ישראל וואס זענען בנים מעגן זיין אינעם‬ ‫דאיהו משרשא וגזעא קדישא דישראל זהיר בהיות בא אליך ערל אחד לענין‬ ‫סוכה‪ ,‬משא"כ גויים‪ ,‬פונקט ווי בי שבת‪.‬‬ ‫ישבו בסוכות‪ ,‬תחות צילא דמהימנותא‪ ,‬עסק שלך‪ ,‬אל תרבה עמו בדברים בתוך‬ ‫ומאן דליתיה מגזעא קדישא דישראל‪ ,‬הסוכה‪ ,‬כי משכהו חוצה שלא יתעכב‬ ‫אין ספר חקל יצחק להרה"ק מספינקא‬ ‫לא ישב בהו‪ ,‬ויפיק גרמיה מתחות צלא במקום קדוש‪ ,‬ומכ"ש ח"ו שלא לאכול‬ ‫זי"ע הי"ד שרייבט ער א דבר נפלא אויף‬ ‫ולשתות עמו בצל קודש חניית סוכה‪,‬‬ ‫דמהימנותא'‪.‬‬ ‫דעם וואס אברהם אבינו האט געזאגט‬ ‫ובשכלך תוכל להתבונן הפגם בזה כי‬ ‫פאר די מלאכים והשענו תחת העץ‪ ,‬און‬ ‫אין ספר ש"ך על התורה (פרשת אמור) היושב בסוכה ולומד או מתפלל הרי הוא‬ ‫די גמרא (ר"ה י"א‪ ).‬זאגט אז דאס איז‬ ‫שרייבט ער מורא'דיגע ווערטער אויף יושב ממש בתוך עולמות עליונים שכל‬ ‫געווען סוכות און די עץ איז געווען די‬ ‫דעם‪ ,‬וזל"ק‪ :‬ולא יכנס לתוכה עובד אלילים עולם נקרא יום כידוע‪ ,‬וזהו בסוכות תשבו‬ ‫סוכה (און אזוי זאגט מען אין די יוצרות‬ ‫שהסוכה צילא דמהימנותא ועכו"ם שבעת ימים‪ ,‬עכל"ק‪.‬‬ ‫'אילים כהשעין אב תחת עץ סוכה') וואס‬ ‫לית ליה הימנותא ואז בורחת הקדושה‬ ‫לכאורה איז שווער ווייל העושה סוכתו‬ ‫ושבעת הצדיקים מקללין קללות נמרצות מיט דעם קען מסביר זיין וואס די בעל‬ ‫תחת האילן איז דאך נישט יוצא‪ ,‬נאר מען‬ ‫וכו' וכמה בני אדם חושבים שיושבים הטורים שרייבט אז די ווערטער ב'סוכות‬ ‫דארף זאגן אז ער האט צוגעלייגט סכך‬ ‫בצל הסוכה והם חוץ ממנה שמי שהוא ת'שבו ש'בעת ימים איז ר"ת שבת‪ ,‬וואס‬ ‫כשר און די עצי אילן זענען געווארן בטל‬ ‫אזרח ושורשו וענפיו מישראל ומכוין לכאורה איז שווער וואס איז די שייכות‬ ‫ברוב‪.‬‬ ‫לישב בצילא דמהימנותא סוכה קולטתו‪ ,‬פון מצות סוכה מיט שבת‪ ,‬נאר ביי שבת‬ ‫געפינט מען אויך אז א גוי טאר נישט‬ ‫ואם לא‪ ,‬סוכה פולטתו‪ ,‬עכל"ק‪.‬‬ ‫נאר לכאורה איז שווער פארוואס האט‬ ‫היטען שבת ווייל גוי ששבת חייב מיתה‪,‬‬ ‫אברהם אבינו ע"ה טאקע געמאכט אזא‬ ‫די קפידא איז אויך מרומז אין די ווערטער פונקט ווי סוכה וואס א גוי טאר אין דעם‬ ‫סארט סוכה וואס איז נאר כשר דורך‬ ‫פונעם פייטן (יום ב' סוכות) 'וזר לא יכנס נישט אריינגיין‪.‬‬ ‫דין ביטול ברוב‪ ,‬אבער לפי המבואר קען‬ ‫במוצאותיה‪ ,‬ונכר לא יעבור בתוצאותיה‪,‬‬ ‫מען עס פארשטיין ווייל אאע"ה איז דאך‬ ‫וערל לא ישתף במחיצותיה‪ ,‬ועובד אליל בדרך דרוש קען מען צולייגען לפי וואס‬ ‫געווען מסופק צו זיי זענען מלאכים צו‬ ‫לא ירמוס בחצרותיה‪ ,‬ולאום לא יערב איז ידוע די טעם פארוואס גוי ששבת‬ ‫מענטשן ווייל כערביים נדמו לו‪ ,‬און ער‬ ‫חייב מיתה ווייל שבת ווערט אנגערופן‬ ‫בחוצותיה'‪.‬‬ ‫האט דאך געוויסט אז אויב זיי זענעם‬ ‫שרביטו של מלך און אין משתמשין‬ ‫גויים טאר ער זיי נישט אריינלאזען אין‬ ‫אין מדרש פנחס להרה"ק רבי פנחס בשרביטו של מלך און דעריבער דוקא‬ ‫סוכה‪ ,‬אבער אויב זענען זיי מלאכים דאן‬ ‫מקאריץ זי"ע שטייט 'היה מקפיד לבל כלל ישראל וואס זענען בבחינת בנים‬ ‫איז ער יא מחוייב זיי צו מאכען א סוכה‪.‬‬ ‫יכנס ערל אל הסוכה‪ ,‬וכשהיו צריכים למקום מעגן היטן שבת – די זעלבע איז‬ ‫‪11‬‬ ‫לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫און מלאכי חבלה וואס האבען נישט קיין‬ ‫דערפאר האט אברהם אבינו געמאכט א עס נישט גערעכנט אז א גוי איז אריין אין‬ ‫שליטה אין סוכה (ראה שם משמואל‬ ‫סוכה וואס איז נאר כשר דורך ביטול ברוב‪ ,‬די סוכה‪ ,‬עכדפח"ח‪.‬‬ ‫(סוכות שנת תרפ"א) מה שהאריך בביאור‬ ‫און טייל אחרונים זאגען אז ביי א גוי גייט‬ ‫הדברים‪ ,‬ועי' מה שכתב עוד שאביו האבני‬ ‫נישט אהן די דין ביטול ברוב‪ ,‬דעריבער מיר וועלן מסיים זיין מיט די ווערטער‬ ‫נזר לא קרא קר"ש שעל המטה בסוכה רק‬ ‫האט אברהם אבינו געמאכט אזא סארט וואס די חידושי הרי"ם האט געזאגט אז‬ ‫פרשה ראשונה כמו ליל פסח)‪.‬‬ ‫סוכה וואס אויב זענען זיי גויים הייסט עס דאס וואס די זוה"ק זאגט אז 'מאן דליתיה‬ ‫פאר זיי נישט קיין סוכה ווייל עס העלפט מגזעא קדישא ושרשא קדישא דישראל‬ ‫נישט די ביטול ברוב‪ ,‬און ממילא ווערט לא ישב בסוכה' גייט ארויף אויף די מזיקים‬ ‫הלכה פראנט‪ -‬לרגל פתיחת הישוב החדש לעיקפראנט בפלארידא‬ ‫מה טוב ומה נעים פתיחת הישוב אחרי סוכות‬ ‫מרוז'ין וואס האט געזאגט אז ווען‬ ‫אט אזוי האט די השגחה עליונה‬ ‫קומענדיג נענטער און נענטער‬ ‫איינער באנייט א הויז זאל ער צום‬ ‫צוגעפירט אז די שטאט לעיקפראנט‬ ‫צום לאנג‪-‬ערווארטעטער טאג‬ ‫ערשט אריינגיין אין די סוכה פון די‬ ‫אין פלארידע איז די פלאץ ווי די‬ ‫ווען עס וועט זיך בס"ד עפענן א‬ ‫הויז און נאכדעם צו די איבריגע חלק‬ ‫בת קול האט אויסגערופן פאר קרוב‬ ‫נייע בלעטל פאר יהדות אמעריקא‬ ‫פון די הויז‪ .‬אין ספר לב העברי איז‬ ‫צו הונדערט פופציג משפחות [און‬ ‫מיט'ן היסטארישע עפענונג פון א‬ ‫ער דאס מרמז אינעם פסוק ויעקב‬ ‫בעזה"י פיל מער] אלס די פלאץ וואס‬ ‫שפאגעל‪-‬נייע אידישע שטאט במלא‬ ‫נסע סכותה ויבן לו בית‪ ,‬אז ווען יעקב‬ ‫עס איז באשערט צו זיין זייערע בית‬ ‫מובן המילה‪ ,‬די שטאט לעיקפראנט‬ ‫האט געבויט זיין הויז איז ער קודם‬ ‫פלוני לפלוני‪.‬‬ ‫אין פלארידע‪ ,‬וואס כלל ישראל‬ ‫אריין אין די סוכה‪ .‬כעין זה איז ער‬ ‫קוקט ארויס מיט שפאנונג אויף איר‬ ‫מרמז אין די פסוק ויסעו מסוכות‬ ‫נישט נאר די עצם פלאץ אליין איז‬ ‫הצלחה איז כדאי צו דערמאנען דאס‬ ‫ויחנו באיתם‪ ,‬אז ערשט נאכן זיין אין‬ ‫בהשגחה פאר יעדעם ווי ער זאל‬ ‫וואס חז"ל זאגען אונז 'ארבעים יום‬ ‫די סוכה דעמאלסט איז ויחנו באיתם‬ ‫וואוינען‪ ,‬נאר אזוי אויך די פינקטליכע‬ ‫קודם יצירת הולד מכריזין בית פלוני‬ ‫(דאס ווארט איתם איז מרמז אויף א‬ ‫דאטום ווען דאס זאל פאסירן‬ ‫לפלוני'‪ ,‬אז פערציג טאג פאר וואס‬ ‫שטוב‪ ,‬ווי עס שטייט (במדבר כ"ד‬ ‫איז אלעס בהשגחה‪ ,‬און עס איז‬ ‫א מענטש קומעט אראפ אויף די‬ ‫כ"א) איתן מושביך)‪.‬‬ ‫אינטרעסאנט ארויסצוברענגן ווי מה'‬ ‫וועלט איז שוין דא א בת קול משמים‬ ‫מצעדי גבר כוננו‪ ,‬און עס איז נישט‬ ‫וואס רופט אויס פונקטלעך ווי די‬ ‫איז טאקע די זמן גרמא‪ ,‬אז דייקא‬ ‫קיין מקרה אז די מסבב כל הסיבות‬ ‫מענטש וועט וואוינען‪ ,‬און טאקע‬ ‫אין די טעג תיכף נאכ'ן וויילען אין די‬ ‫און די מחליף את הזמנים האט מסבב‬ ‫דערפאר איז געווען צדיקים – צווישן‬ ‫הייליגע סוכה‪ ,‬גייט מען מחנך זיין די‬ ‫געווען אז די זמן פון באנייען די ישוב‬ ‫זיי די שני מאורות הגדולים‪ ,‬הרה"ק‬ ‫נייע שטוב‪.‬‬ ‫קומט אויס תיכף נאך יום טוב סוכות‪,‬‬ ‫מבעלזא זי"ע און הרה"ק מסאטמאר‬ ‫ווען שוין באלד אום אסרו חג וועלן‬ ‫זי"ע – וועלכע האבען בדרך כלל‬ ‫עס קען אבער זיין אז עס ליגט א‬ ‫שוין די ערשטע תושבי העיר אי"ה‬ ‫נישט געענטפערט פאר מענטשן‬ ‫טיפערער כוונה אין די ווערטער פונעם‬ ‫באנייען זייערע פראכטפולע הייזער‬ ‫בנוגע ווי צו וואוינען‪ ,‬זאגענדיג אז די‬ ‫רוזינ'ער אז מען זאל קודם אריינגיין‬ ‫בשעה טובה ומוצלחת‪.‬‬ ‫החלטה ווי צו ווואינען האט מיט די‬ ‫אין די סוכה און דערנאך צום נייע‬ ‫שורש נשמה פון א מענטש אויף וואס‬ ‫די שייכות פון באנייען א נייע הויז הויז‪ ,‬ווייל ווען א מענטש באנייט א‬ ‫ס'פעלט אויס קלארע רוח הקודש צו‬ ‫תיכף נאך סוכות איז גאר פאסיג לויט נייע שטוב דארף ער אינזינען האבען‬ ‫קענן ענטפערן‪.‬‬ ‫ווי עס ווערט גערענגט בשם הרה"ק אז אין די שטוב וועט מען טוהן דעם‬ ‫‪ 12‬לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫מקפיד געווען זיך נישט אריינצוען‬ ‫מסוכה לביתם לישב‪ ,‬צקון לחשם‬ ‫אלע מצוות התלויות בבית און מקיים‬ ‫אין א נייע הויז תוך שלשים יום פאר‬ ‫הקשב'‪ ,‬אז כלל ישראל נעמען מיט‬ ‫זיין דעם בכל דרכיך דעהו‬ ‫סוכות‪ ,‬און די סיבה דערצו איז ווייל‬ ‫די הארה און די מוסר השכל פונעם‬ ‫די מצות סוכה איז דאך 'צא מדירת‬ ‫סוכה צו זיך אינדערהיים‪ .‬דער יסוד‬ ‫אט דער עבודה לערנט אונז אויס‬ ‫קבע לדירת עראי' איז ממילא אויב‬ ‫זאל זיין פאר די אויגען פון א מענטש‬ ‫די סוכה כמבואר בספה"ק אז מצות‬ ‫מען האט נאכנישט געוואוינט דארט‬ ‫ביים באנייען זיין הויז‪ ,‬און ווי די‬ ‫סוכה איז אז די מענטש זאל זיין אוכל‬ ‫דרייסיג טעג הייסט עס נאכנישט א‬ ‫באר מים חיים שרייבט אויפן פסוק‬ ‫ושותה ומטייל בסוכה‪ ,‬צו ווייזען אז‬ ‫דירת קבע‪.‬‬ ‫כי תבנה בית חדש ועשית מעקה‬ ‫די גאנצע גשמיות איז כולו לשם‬ ‫לגגיך‪ ,‬אז ביים בויען א נייע הויז זאל‬ ‫שמים‬ ‫נאך א אינטרעסאנטע הוראה איז דא‬ ‫די תכלית זיין צו קענען מקיים זיין‬ ‫בשייכות פון מצות סוכה צו א נייע‬ ‫די מצוות וואס קומען מיט די הויז‪,‬‬ ‫דאס זאגט די הייליגע רוזינ'ער אז‬ ‫הויז‪ ,‬וואס די מהרש"ם ברענגט אין‬ ‫ווי מצות מעקה (דורשי רשימות‬ ‫ביים באנייען די הויז זאל מען קודם‬ ‫זיין הגהות אויף צוואת רבי יהודה‬ ‫שרייבען אז מעק"ה איז ר"ת ק'בלת‬ ‫אריינגיין אין די סוכה – און זיך מתבונן‬ ‫החסיד איבער די סכנה פון וואוינען‬ ‫ע'ול מ'לכות ה'שמים)‪ ,‬עיי"ש דבריו‬ ‫זיין אין די מוסר השכל וואס די סוכה‬ ‫אין א נייע הויז‪ ,‬אז אויב מען בויט‬ ‫הקדושים באריכות‪.‬‬ ‫לערנט אונז‪ ,‬און מיטנעמען אט די‬ ‫דארט קודם א סוכה‪ ,‬איז נישט קיין‬ ‫מוסר‪-‬השכל פונעם סוכה אריין צום‬ ‫מיר וועלן מסיים זיין מיט צוויי חשש‪ ,‬ווייל מען האט שוין אנגעהויבן‬ ‫שטוב‪ ,‬ווי די הייליגע שינאווא רב זי"ע‬ ‫אינטרעסאנטע הוראות איבער א וואוינען דארט לצורך מצוה‪.‬‬ ‫טייטשט דיי ווערטער פונעם פייטן‬ ‫נייע דירה וואס האט שייכות מיט‬ ‫(פיוט לליל שמיני עצרת) 'פונים‬ ‫מצות סוכה‪ .‬אין בעלזא האט מען‬ ‫דינים הנוגעים בהעברת דירה‬ ‫אין שלחן ערוך (יו"ד סי' קע"ט קפדינן בהדיה]‪.‬‬ ‫שטייענדיג שוין געציילטע טעג‬ ‫ס"ב) שטייט אז עס איז כדאי נישט‬ ‫צום היסטארישע טאג ווען קרוב‬ ‫אנצוהייבען א נייע זאך‪ ,‬ווי צום אויב האט מען שוין אנגעהויבן‬ ‫צו ‪ 051‬משפחות בלעה"ר וועלן‬ ‫ביישפיל‪ ,‬אריינגיין אין א נייע דירה‪ ,‬אריינלייגען עפעס זאכן אין די הויז‬ ‫בעזה"י באנייען א נייע עיר ואם‬ ‫מאנטאג און מיטוואך (ע"ש בט"ז פאר דעם‪ ,‬איז שוין נישט קיין חשש‬ ‫בישראל מיט'ן זיך אריבערציען‬ ‫(סיי לגבי ב' וד' און סיי לגבי אג"ה)‪.‬‬ ‫הטעם)‪.‬‬ ‫צום הערליכען ישוב לעיקפראנט‬ ‫אין פלארידע‪ ,‬ברענגן מיר אראפ‬ ‫עס איז א ענין אויב מעגליך אז‬ ‫עס זענען דא מקומות וואס זענען‬ ‫עטליכע הלכות און מנהגים וואס‬ ‫פאר מ'גייט אריין אין א נייער הויז‬ ‫מקפיד אויך נישט צו באנייען א הויז‬ ‫זענען נוגע ביים זיך אריבערציען אין‬ ‫(בפרט אין א נייע הויז ווי קיינער‬ ‫אין די טעג פון א'‪ ,‬ג'‪ ,‬און ה' לחודש‬ ‫א נייע הויז (א גרויסע חלק איז שוין‬ ‫האט נאכנישט געוואוינט) זאלן דריי‬ ‫[אך ראה שו"ת אבני צדק לבעל ייטב‬ ‫איבערגעשמועסט געווארן בהרחבה‬ ‫מענטשן זאגען צ"א מאל ויהי נועם‬ ‫לב (יו"ד סי' מ"ה) שכתב על זה מאן‬ ‫ביים שיעור אין מאנסי‪ ,‬א' ואתחנן‬ ‫און יושב בסתר אין די נייע הויז‪ ,‬און‬ ‫דלא קפיד לא קפדינן בהדיה‪ ,‬והוסיף‬ ‫העעל"ט‪ ,‬און מיר ברענגן דא נאר‬ ‫אויך אויסזאגען דארט גאנץ חמשה‬ ‫בדרך מליצה 'אשירה לה' כי גאה‬ ‫אראפ בקיצור)‪.‬‬ ‫חומשי תורה [שו"ת אבני צדק (שם)‬ ‫גא"ה‪ ,‬וכ"כ בשו"ת שבט הלוי (ח"י סי'‬ ‫בשם זקינו הישמח משה‪ ,‬והביא דבריו‬ ‫קל"ה סק"ב) דמאן דלא קפיד בזה לא‬ ‫זמנים וענינים המסוגלים‪:‬‬ ‫‪13‬‬ ‫לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬ ‫די ברכה אויפ'ן קביעות המזוזה זאל‬ ‫אבער וויבאלד אז לויט'ן מגן אברהם‬ ‫נכדו בשו"ת דברי יואל (יו"ד סי' נ"ג)]‪.‬‬ ‫מען נאר מאכן אויף א פתח וואס איז‬ ‫(סי' תקס"ח סק"ה) איז דאס נאר אין‬ ‫מחוייב לכל הדעות (ד‪.‬ה‪ .‬אז עס האט‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬איז כדאי דאס משלב צו‬ ‫למעשה שרייבט שוין דער חתם סופר‬ ‫א טיר [נישט בלויז א צורת הפתח]‬ ‫זיין מיט א סעודת מצוה (ווי למשל א‬ ‫(יו"ד סי' קל"ח) אז די עיקר איז צו‬ ‫און אז עס איז גרויס ד' אמות על ד'‬ ‫סיום מסכת‪ ,‬סעודת ראש חודש אדער‬ ‫עוסק זיין בתורה ותפילה אינעם נייע‬ ‫אמות) און מ'זאל אינזין האבען אז די‬ ‫סעודת מלוה מלכה וכדו')‪ ,‬אדער על‬ ‫הויז בשעת מען באנייט עס און מיט‬ ‫ברכה זאל ארויפגיין אויף אלע פתחים‬ ‫כל פנים זאל מען רעדן דברי תורה ביי‬ ‫דעם נעמט מען אוועק אלע חששות‬ ‫אין די הויז‪.‬‬ ‫די סעודה וואס מיט דעם ווערט עס‬ ‫[וכן כתב בשו"ת דברי יציב (או"ח‬ ‫אויך א סעודת מצוה‪.‬‬ ‫סי' י"ג) 'והעיקר לקבוע מקום מיוחד‬ ‫די נוסח הברכה איז 'אשר קדשנו‬ ‫ללימוד התורה בבית בקביעות גמור‪,‬‬ ‫במצותיו וצונו לקבוע מזוזה'‪ ,‬און‬ ‫ובזה עושין כל הדירה נטפל למקום אין שלחן ערוך (סי' רכ"ג ס"ג) ווערט‬ ‫אפילו אויב ער לייגט עטליכע מזוזות‬ ‫תורה‪ ,‬ושומר מצוה לא ידע דבר רע‪ ,‬געפסק'נט אז ווען מען קויפט א נייע‬ ‫איז די ברכה ווייטער 'לקבוע מזוזה'‬ ‫ויהיה ביתך נאוה קודש לאורך ימים']‪ .‬הויז זאל מען מאכן די ברכה שהחיינו‪.‬‬ ‫און נישט 'לקבוע מזוזות' (ראה בספר‬ ‫צוליב פארשידענע שאלות וואס עס‬ ‫המזוזה פ"ה סכ"ח ובהערה שם)‪.‬‬ ‫די חיד"א האט געשריבען א קונטרס איז דא ביי דעם פירן זיך אסאך נישט‬ ‫'חנוכת הבית לדוד' וואס דארט האט צו מאכן די ברכה אויף א נייע הויז‪.‬‬ ‫הלכות בנוגע חול המועד‪:‬‬ ‫ער געשריבען א סדר פון פסוקים‪ ,‬איינער וואס וויל מהדר זיין און יא‬ ‫משניות און תפילות וואס מען זאל מאכן די ברכה‪ ,‬איז כדאי אינזינען צו‬ ‫על פי הלכה טאר מען נישט טוהן‬ ‫האבען בשעת'ן מאכן די ברכה אז עס‬ ‫זאגען ביים באנייען א הויז‪.‬‬ ‫קיין מלאכה חוה"מ שלא לצורך‬ ‫גייט ארויף אויך די נייע כלים וואס‬ ‫המועד‪ ,‬דעריבער טאר מען נישט‬ ‫אויך איז דא פארשידענע ענינים און מ'האט געקויפט פאר די הויז‪ ,‬און‬ ‫טוהן חוה"מ קיין מלאכה לצורך די‬ ‫מנהגים שונים‪ ,‬ווי למשל דאס וואס ליתר שאת איז גוט אויך צו האבען א‬ ‫מופן נאך יום טוב‪ .‬אנדערש ווי שבת‪,‬‬ ‫ווערט געברענגט פון צדיקים אז ווען נייע פרוכט אויף וואס די ברכה זאל‬ ‫איז חול המועד אבער נישטא קיין‬ ‫מען ציהט זיך אריין אין א נייע הויז ארויפגיין‪ .‬די בעסטע צייט פאר דעם‬ ‫איסור ממצוא חפצך ודבר דבר‪ ,‬אויך‬ ‫זאל מען קודם אריינלייגען אין די הויז איז בשעת'ן קביעות מזוזה וואס אזוי‬ ‫איז נישטא חוה"מ קיין איסור הכנה‬ ‫ברויט‪ ,‬האניג מיט זאלץ (מו"ר הגר"מ קען די ברכה אויך ארויפגיין אויף די‬ ‫אויף נאך יו"ט און דעריבער מעג‬ ‫הלברשטאם זצ"ל פלעגט נאכזאגען מצות מזוזה‪.‬‬ ‫מען רעדן וועגן די מופן און אזוי אויך‬ ‫בשם הרה"ק רבי מאיר מפרעמישלאן‬ ‫טוהן פעולות (וואס זענען נישט קיין‬ ‫זמן קביעות המזוזה‪:‬‬ ‫זצ"ל אויך אריינצולייגען קאווע)‪.‬‬ ‫מלאכה) לצורך די מופן‪ .‬אבער די‬ ‫היתר איז נאר אויב עס איז נישט קיין‬ ‫איינער וואס קויפט א הויז איז מחוייב‬ ‫ווי אויך ווערט געברענגט פון צדיקים‬ ‫טירחא‪ ,‬אבער פעולות וואס זענען א‬ ‫במזוזה תיכף (אנדערש ווי א שוכר‬ ‫א ענין זיך אריינצוציען ליל שיש‪ ,‬און‬ ‫טירחא (ווי למשל שלעפן שווערע‬ ‫וואס איז נאר מחוייב נאך דרייסיג‬ ‫צו באנייען די הויז מיט'ן באקן חלות‬ ‫באקסעס וכדו') איז אסור חוה"מ‬ ‫טעג)‪ ,‬איז ממילא זאל מען לייגען‬ ‫לכבוד שב"ק‪.‬‬ ‫אפילו אויב עס איז נישט קיין מלאכה‪.‬‬ ‫די מזוזה די טאג וואס די מאווינ"ג‬ ‫טרא"ק ברענגט די חפצים (אפילו‬ ‫חנוכת הבית וברכת שהחיינו‪:‬‬ ‫אויב מען וועט זיך ערשט אריינציען‬ ‫מיט עטליכע טעג שפעטער)‪.‬‬ ‫עז איז דא א ענין צו מאכן א סעודה‬ ‫חנוכת הבית ביים באנייען א הויז‪,‬‬ ‫אי"ה פון פרשת בראשית הבעל"ט וועט זיין צו באקומען דעם גיליון ביים אריינגאנג פון ביהמ"ד‬ ‫להערות והארות ‪lakefrontshabbosblettel@gmail.com‬‬ ‫‪ 14‬לעיקפראנט שבת בלעטל | פרשת כי תבוא תשפ"ו‬