gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish

שבוע: סוכות (2026-09-21)

גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫רב‬ ‫סוכות תשפ"ז‬ ‫יום טוב סוכות‬ ‫דער גרעסטער יישר כח קומט זיך‬ ‫פאר דעם הייליגן תנא רבי יוחנן בן זכאי‪.‬‬ ‫זיך קודם באדאנקען פאר דעם וואס עס‬ ‫קומט זיך א יישר כח‪ .‬עס איז שווער זיך‬ ‫חביבות מצוה‬ ‫וואס האט געטון פאר אונז א געוואלדיגע‬ ‫פארצושטעלן וויאזוי אונזער יום טוב‬ ‫ארבעה מינים‬ ‫טובה‪ .‬אפשר קען מען זאגן אז דער יישר‬ ‫וואלט אויסגעקוקט אן זיי‪ ,‬און בפרט‬ ‫כח קומט זיך שוין פאר ירמיהו הנביא‪,‬‬ ‫היי יאר‪ .‬לאמיר ארויסברענגען אונזערע‬ ‫אנצופאנגען דעם שיעור בעניני דיומא‪,‬‬ ‫רבי יוחנן בן זכאי האט געלערנט א פסוק‬ ‫דאנק‪-‬ווערטער מעומק הלב פאר דעם‬ ‫פאסט זיך א שטיקל הקדמה‪ .‬לויט דעם‬ ‫פון ירמיהו הנביא‪ ,‬און פון דעם האט ער‬ ‫וואס עס קומט זיך אים אזא גרויסן הכרת‬ ‫סגנון וואס ווערט באנוצט אין די היינטיגע‬ ‫פארשטאנען די וויכטיגקייט פון מאכן א‬ ‫שפראך‪ ,‬ביי א גרויסע מסיבה‪ ,‬וכדומה‪ ,‬איז‬ ‫תקנה פאר אונז לדורות עולם‪.‬‬ ‫דארף מען‬ ‫דער סדר ביים איינפירן דעם פראגראם פון‬ ‫ירמיהו הנביא רעדט זיך אפ אויף דעם‬ ‫זיך קודם‬ ‫די נאכט צו נוצן אזא שפראך‪ :‬פאר מ'וועט‬ ‫אנפאנגען מיט'ן סדר פון די דרשות‪ ,‬דארף‬ ‫ביטערן מצב פון ירושלים נאכדעם וואס‬ ‫באדאנקען‬ ‫מען זיך קודם באדאנקען פאר אלע וואס‬ ‫דער בית המקדש איז חרוב געווארן‪ .‬ער‬ ‫זאגט א לשון הפסוק (וואס אויף דעם איז‬ ‫פאר דעם‬ ‫האבן געהאט א גרויסן חלק און אזוי‬ ‫שטארק צוגעהאלפן צו די הצלחה פון די‬ ‫מיוסד א לשון אינ'ם שבת'דיגן זמר "ברוך‬ ‫וואס עס‬ ‫היינטיגע נאכט; מ'וויל ארויסברענגען‬ ‫הכרת הטוב פאר אלע עוסקים במלאכת‬ ‫א‪-‬ל עליון והוא ידרוש לציון עיר הנדחה"‪:‬‬ ‫''נדחה קראו לך ציון היא דורש אין לה" –‬ ‫קומט זיך א‬ ‫הקודש‪ ,‬און ערשט נאכדעם וועט מען‬ ‫ציון איז נעבעך פארשטויסן‪ ,‬און קיינער‬ ‫איז נישט אינטערעסירט זיך צו זארגן‬ ‫יישר כח‪.‬‬ ‫צוגיין צו די פרטיות'דיגע ענינים וואס‬ ‫מ'וויל שמועסן‪.‬‬ ‫פאר איר‪ .‬ווען רבי יוחנן בן זכאי האט‬ ‫הטוב פאר דעם לעכטיגן יום טוב מיט‬ ‫געלערנט די ווערטער‪ ,‬ווי ירמיהו הנביא‬ ‫די באליבטע מצוות וואס קומען אונז‬ ‫איידער מיר גייען רעדן פון די ''מצוה‬ ‫באדויערט אז ציון איז אין א מצב וואס‬ ‫אנטקעגן‪.‬‬ ‫חביבה'' פון די הייליגע ''ארבע מינים''‬ ‫קיינער אינטערעסירט זיך נישט אין איר‪,‬‬ ‫פונעם הייליגן יום טוב סוכות‪ ,‬דארף מען‬ ‫הגליון לקראת חג הסוכות נתנדב על ידי ידידנו הנדיב והנכבד שיחי'‬ ‫לרגל שמחת פדיון הבן של בנו למזל טוב‬ ‫יזכה לרוות רוב תענוג ונחת בזכות זיכוי הרבים תורה וחסידות‪.‬‬ ‫א ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫די ''ארבעה מינים''‪ .‬דעריבער האבן זיי‬ ‫די קדושה וואס קומט דערמיט‪ ,‬זעט‬ ‫האט ער געזאגט‪ :‬מען זעט דאך פון דעם‬ ‫מיטגענומען די ארבעה מינים‪ ,‬ווייל מיט‬ ‫מען אויך אז די ארבעה מינים – ווי‬ ‫"מכלל דבעי דרישה"‪ ,‬אז מ'דארף זיך יא‬ ‫דעם וועט מען הייבן די געמיטער‪ ,‬מיט‬ ‫דער ספר החינוך דערמאנט – האבן‬ ‫זארגן און אינטערעסירן פאר ציון‪ .‬איז ער‬ ‫דעם וועט מען מבקר זיין דעם חולה‪,‬‬ ‫א טבע אויפצוהייבן דעם געמיט און‬ ‫געגאנגען און ער האט געמאכט א תקנה‪.‬‬ ‫און מיט דעם וועט מען מנחם זיין דעם‬ ‫אריינברענגען שמחה און חיזוק‪ .‬מ'האט‬ ‫וואס פאר א תקנה האט ער געמאכט? אין‬ ‫אבל‪ .‬די ארבעה מינים ברענגען ארויס‬ ‫דאס שוין נאכגעזאגט עטליכע יאר צוריק‪,‬‬ ‫בית המקדש איז דא א מצוה פון שאקלען‬ ‫ווי יעדער איד כאפט זיך אן אין די קדושה‬ ‫וואס דער סערדאהעלע'ר רב שליט''א‬ ‫לולב זיבן טעג‪" ,‬ושמחתם לפני ה' אלקיכם‬ ‫און ווי יעדער איד ווערט אויפגעהויבן; עס‬ ‫ברענגט אין זיין הקדמה צו "נחלי בינה"‪,‬‬ ‫שבעת ימים"‪ ,‬אבער אין אנדערע פלעצער‪,‬‬ ‫ברענגט ארויס די אלע זכות אבות‪ ,‬און עס‬ ‫זייער א ווארימע דערהער אויף די גמרא‬ ‫נישט אין בית המקדש (בגבולין)‪ ,‬איז נאר‬ ‫גייט ווייטער און ווייטער ווי די הייליגע‬ ‫אין מסכת סוכה‪ .‬די גמרא פארציילט‬ ‫דא א מצוה פון ארבע מינים ביום הראשון‪.‬‬ ‫חסידישע ספרים זענען מגלה מער און‬ ‫אז די אנשי ירושלים זענען דעם גאנצן‬ ‫מער‪ .‬דאס מיינט די גמרא צו זאגן‪ :‬די‬ ‫טאג געווען צוגעבינדן צו די ד' מינים און‬ ‫ווען דער בית המקדש איז חרוב‬ ‫אנשי ירושלים האבן געוואוסט‪ ,‬אז אויב‬ ‫האבן זיי ממש עס נישט ארויסגעלאזט‬ ‫געווארן‪ ,‬ווער וואלט נאך געדענקט די‬ ‫דו ווילסט אריינגיין צו א צובראכענעם‬ ‫פון די האנט‪ .‬די גמרא לייגט דארט אראפ‬ ‫געוואלדיגע דערהויבנקייט‪ ,‬די עבודת‬ ‫איד‪ ,‬איז די בעסטע זאך ''מיטצונעמען די‬ ‫זייער סדר היום‪ ,‬אז וואו אימער זיי האבן‬ ‫הקודש און די לעכטיגע שמחה וואס‬ ‫ארבעה מינים''‪.‬‬ ‫געדארפט גיין דורכ'ן טאג‪ ,‬האבן זיי‬ ‫איז פארגעגאנגען אין די צייטן פון בית‬ ‫מיטגענומען די ד' מינים‪ .‬למשל‪ ,‬אויב זיי‬ ‫המקדש גאנץ סוכות‪ ,‬ווען מ'האט זיך אזוי‬ ‫אפשר קען מען זאגן א רמז‪ ,‬מ'זאגט‬ ‫האבן געדארפט גיין מבקר חולה זיין‪ ,‬האבן‬ ‫שטארק דערקוויקט מיט די ארבע מינים?‬ ‫יעדן טאג ביים דאווענען ביי "ויברך‬ ‫זיי מיטגענומען די ארבעה מינים‪ .‬אויב‬ ‫האט רבי יוחנן בן זכאי געזאגט‪ :‬איך גיי‬ ‫דוד"‪" :‬ובידך לגדל ולחזק לכל"‪ .‬דער‬ ‫מ'האט געדארפט גיין מנחם אבל זיין –‬ ‫זיין דער וואס זארגט זיך פאר ציון‪" ,‬דורש‬ ‫אייבערשטער האט דעם כח יעדן איינעם‬ ‫(עס מיינט נישט ממש אין די ימי השבעה‪,‬‬ ‫אין לה – מכלל דבעי דרישה"‪ ,‬און ער‬ ‫גרויס צו מאכן און מחזק צו זיין‪ .‬ווען‬ ‫ווייל יום טוב גייט דאך נישט אהן הלכות‬ ‫האט געמאכט א תקנה אז מ'זאל נעמען‬ ‫ס'קומט סוכות‪ ,‬קען מען זאגן די זעלבע‬ ‫אבילות) אבער ווען מ'האט געדארפט‬ ‫דעם לולב איבעראל‪ ,‬זכר למקדש‪ ,‬כדי די‬ ‫ווערטער פאר א איד‪ :‬דו האלטסט די‬ ‫טרייסטן און מחזק זיין טרויעריגע‬ ‫גאנצע וועלט‪ ,‬אלע אידישע קינדער‪ ,‬זאלן‬ ‫ארבעה מינים אין די הענט‪ ,‬די ארבעה‬ ‫מענטשן‪ ,‬האבן זיי מיטגענומען די ארבעה‬ ‫שאקלען לולב זיבן טעג‪.‬‬ ‫מינים זענען עפעס וואס קען אין יעדן‬ ‫מינים‪ .‬אזוי פארציילט די גמרא ווי ווייט‬ ‫איינעם אריינפלאנצן א גדלות און א חיזוק‪,‬‬ ‫זיי האבן זיך א גאנצן טאג נישט געקענט‬ ‫אז מ'טראכט אריין‪ ,‬רבי יוחנן בן זכאי‬ ‫א מוחין דגדלות און א לעכטיגקייט‪ .‬לול"ב‬ ‫אפשיידן פון די ארבעה מינים‪.‬‬ ‫האט געטון א טובה פאר דעם ''בית‬ ‫איז די ראשי תיבות‪" :‬ב'ידך ל'גדל ו'לחזק‬ ‫המקדש''‪ ,‬אז עס זאל זיין א זכר למקדש‬ ‫ל'כל"‪ .‬דאס זאגט מען פאר יעדן איד ‪ -‬אין‬ ‫זאגט דער "נחלי בינה"‪ ,‬אז פשוט‬ ‫אבער וואס פאר א טובה האט ער געטון‬ ‫''דיינע הענט''‪ ,‬דורך די ארבעה מינים‪ ,‬קען‬ ‫ברענגט די גמרא דאס ארויס‪ ,‬אז אפילו‬ ‫פאר אונז‪ ,‬בפרט היי יאר‪ ,‬ווען די מצוה‬ ‫דער מענטש אליין זיך מחזק זיין און זיך‬ ‫ווען זיי זענען געגאנגען צוליב אן אנדערן‬ ‫דאורייתא געפאלט אום שבת; לויט די‬ ‫גרויס מאכן‪ .‬ער קען זיך אויפלעבן מיט‬ ‫סיבה פאר ביקור חולים אדער ניחום‬ ‫תקנה אז לולב איז נישט דוחה שבת‪,‬‬ ‫אזא העכערן כח דקדושה און שמחה‬ ‫אבלים‪ ,‬האבן זיי אלץ מיטגענומען די ד'‬ ‫וואלט אויסגעקומען אז דאס יאר וואלט‬ ‫וואס ליגט דערין‪ ,‬און דאס אלעס אז מיר‬ ‫מינים מיט זיך‪ .‬אבער באמת‪ ,‬אויב מ'קוקט‬ ‫מען בכלל נישט געהאט די מצוה פון ארבע‬ ‫לעבן דערמיט גאנץ יו''ט סוכות איז צו‬ ‫אביסל אריין אין די פנימיות הענין‪ ,‬אין‬ ‫מינים‪ .‬נאר א דאנק די תקנה פון רבי יוחנן‬ ‫פארדאנקען רבי יוחנן בן זכאי וואס האט‬ ‫די מדרשים און אין די חסידישע ספרים‪,‬‬ ‫בן זכאי האבן מיר בכלל די ארבע מינים‬ ‫אונז געגעבן די מצוה לדורות עולם‪.‬‬ ‫קען מען זאגן אז די שפראך פון די גמרא‬ ‫דאס יאר‪ .‬קומט דאך א סך א גרעסערער‬ ‫דארף מען אזוי פארטייטשן‪ :‬ווען זיי זענען‬ ‫יישר כח פאר רבי יוחנן בן זכאי פאר'ן‬ ‫וואס וועט זיין ווען‬ ‫געגאנגען איינעם מבקר חולה זיין‪ ,‬וואו‬ ‫אונז אזוי נאנט ברענגען און אריינפלאנצן‬ ‫משיח וועט קומען?‬ ‫עס ליגט נעבעך א חולה וואס דארף האבן‬ ‫חיזוק‪ ,‬אדער מ'גייט מנחם אבל זיין א‬ ‫אין אונזער יום טוב אזא שמחה און אזא‬ ‫חיות‪ .‬די טבע פון די ארבע מינים איז‬ ‫צובראכענעם איד – מיט וועלכע בעסטע‬ ‫דאך "משמחי לב רואיהם"‪ ,‬און דעריבער‬ ‫ס'איז דא א שטיקל חקירה וואס דער‬ ‫חיזוק‪-‬ווערטער קען מען אריינגיין צו אזא‬ ‫זענען מיר פול מיט הכרת הטוב פאר דעם‬ ‫הייליגער חתם סופר ברענגט אין א קורצן‬ ‫איד? מיט וועלכע כח און מיט וועלכע‬ ‫הייליגן תנא און זיין הייליגע תקנה‪.‬‬ ‫שטיקל אין זיינע חידושים על הש"ס‪ :‬וואס‬ ‫שפראך איז די בעסטע וועג אריינצובלאזן‬ ‫וועט זיין בקרוב בימינו ווען משיח וועט‬ ‫אין יענעם א מוט און א גייסט פון חיזוק?‬ ‫באמת‪ ,‬דער ענין פון די ארבעה מינים‪,‬‬ ‫קומען? מיר דאווענען דאך אזוי פיל מאל‬ ‫ווייסטו וואו די בעסטע חיזוק ליגט? אין‬ ‫אויסער די הייליגקייט פון די מצוה און‬ ‫ב ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫''בן זכאי'' – זוכט צו‬ ‫סברא צו טראכטן אז ס'זאל שוין בלייבן‬ ‫אלעמאל‪ ,‬אז די מצוה פון ארבעה מינים‬ ‫אויף די גאולה שלימה ביי די אלע תפילות‬ ‫פון די הושענות‪ ,‬און ווען מיר וועלן האבן‬ ‫רעדן פון ''זכותים''‬ ‫זאל אנהאלטן אלע זיבן טעג אין אלע‬ ‫די זכיה זיך נאכאמאל צו פרייען אין בית‬ ‫פלעצער איבער די וועלט‪ .‬טענה'ט אבער‬ ‫המקדש "לפני ה' אלקיכם" מיט די גאנצע‬ ‫מ'קען צושטעלן א שטארקן רמז‬ ‫דער הייליגער חתם סופר‪ :‬אויב וואלט‬ ‫שלימות ‪ -‬וואס וועט דעמאלטס זיין דער‬ ‫אויף דעם וואס מיר שמועסן‪ ,‬אז אונזער‬ ‫עס טאקע אזוי געבליבן לדורות עולם‪,‬‬ ‫אויסשטעל פון מצות ארבעה מינים?‬ ‫גאנצער לעכטיגער יום טוב סוכות מיט‬ ‫וואלט לכאורה געדארפט זיין היינטיגע‬ ‫וועט דעמאלטס אויך בלייבן דער מהלך‬ ‫די ארבעה מינים קומט זיך דעם דאנק‬ ‫צייטן די הלכה אנדערש‪ .‬מיר זעען אין‬ ‫אז וויבאלד ס'איז שוין איינמאל געווארן‬ ‫פארן הייליגן תנא רבי יוחנן בן זכאי‪ .‬ס'איז‬ ‫הלכות ארבעה מינים אז ס'איז דא אסאך‬ ‫א מצוה זאל מען שאקלען לולב איבעראל‬ ‫דא א קורץ שטיקל וואס דער הייליגער‬ ‫חילוקים צווישן דעם ערשטן טאג און די‬ ‫אלע זיבן טעג‪ ,‬אדער וועט עס צוריקגיין‬ ‫בני יששכר שרייבט אין זיינע חידושים‬ ‫איבעריגע טעג‪ .‬דער עיקר חידוש איז דער‬ ‫צום אריגינעלן מקור‪ ,‬און די תקנה פון‬ ‫על הש"ס (נאר א קליינער חלק פון זיינע‬ ‫ענין פון "שאול" ‪ -‬א געבארגטער לולב‪,‬‬ ‫רבי יוחנן בן זכאי וועט בטל ווערן? דאס‬ ‫חידושים זענען איבערגעבליבן‪ ,‬וואס‬ ‫וואס איז נאר כשר אין די שפעטערדיגע‬ ‫הייסט‪ ,‬אז די מצוה וועט ווייטער זיין לויט‬ ‫זענען געדרוקט געווארן דורך הגה''ק‬ ‫טעג‪ ,‬און נאך פארשידענע פרטים וואס‬ ‫בעל למטה יששכר מקיוויאשד זצ''ל וואס‬ ‫די חיוב דאורייתא נאר אין בית המקדש‬ ‫מיר זענען מער מקיל ווייל ס'איז נישט‬ ‫''שבעת ימים''‪ ,‬און אין די גבולין וועט עס‬ ‫האט געהאט די כתבי ידות בירושה)‪ .‬אין‬ ‫קיין דאורייתא‪.‬‬ ‫מסכת סנהדרין דף מ' ווערט דערציילט‬ ‫נאר זיין איין טאג‪.‬‬ ‫אין די משנה וועגן אן עדות ביי בית דין‬ ‫יעדע זאך וואס קען גורם זיין א מכשול‬ ‫איבער א רוצח‪ ,‬לא עלינו‪ .‬מ'האט געזוכט‬ ‫לכאורה איז דא א סברא צו קלערן‪,‬‬ ‫לעתיד לבוא‪ ,‬דארף מען דאך אוודאי‬ ‫אז א זאך ווערט איינגעפירט‪ ,‬ווערט עס‬ ‫וועגן "והצילו העדה"‪ ,‬אז די בית דין זאל‬ ‫אכטונג געבן אז מענטשן זאלן נישט‬ ‫קענען ראטעווען און נישט דארפן חס‬ ‫שוין נישט בטל‪ .‬מיר טרעפן אסאך אופנים‬ ‫מישן קיין יוצרות‪ .‬אויב לעתיד לבוא וועט‬ ‫ושלום הרגענען א איד‪ .‬איז געקומען‬ ‫אז אפילו א תקנה איז געמאכט געווארן‬ ‫ווייטער זיין די מצוה פון ד' מינים איבעראל‬ ‫דער הייליגער תנא רבי יוחנן בן זכאי ‪-‬‬ ‫צוליב א געוויסע סיבה‪ ,‬בלייבט שוין אזוי‬ ‫אלע זיבן טעג‪ ,‬קען זיין אז מענטשן וועלן‬ ‫דעמאלטס איז ער נאך געווען א תלמיד‬ ‫אויף אייביג‪ ,‬אויך ווען די טעם איז מער‬ ‫נישט וויסן דעם חילוק צווישן די אופנים‪,‬‬ ‫פאר זיינע רבי'ס‪ ,‬ער איז נאכנישט געווען‬ ‫נישט גילטיג‪[ .‬ס'איז דא א טייטש (וואס‬ ‫און מ'וואלט געדארפט מאכן אלע חומרות‬ ‫פון די דיינים אין סנהדרין נאר איז געזעסן‬ ‫שטייט נישט אין די ספרי בני יששכר) וואס‬ ‫אין די גבולין אויך היינטיגע צייטן‪ .‬אלא‬ ‫פאר זיי ‪ -‬און ער איז אויפגעקומען מיט‬ ‫דער מונקאטשער רב זיע''א ברענגט עס‬ ‫א וועג אויסצופרעגן די עדים איבער די‬ ‫מאי‪ ,‬זאגט דער חתם סופר‪ ,‬אז ווען משיח‬ ‫וועט קומען וועט שוין נישט זיין די מצוה‬ ‫נאך פון א זקן אחד בשם דעם הייליגן בני‬ ‫צווייגעלעך פון דעם בוים אונטער וואס‬ ‫יששכר‪ :‬א רמז אויף דעם‪ ,‬אז א זאך וואס‬ ‫די מעשה איז געשען‪ .‬דאס האט גורם‬ ‫אין די גבולין אלע זיבן טעג‪ ,‬נאר ס'וועט זיין‬ ‫בלויז אין בית המקדש‪ .‬און דארט אין בית‬ ‫מ'האט איינגעפירט און די סיבה איז שוין‬ ‫געווען אז די עדים זאלן זיך סותר זיין‪,‬‬ ‫מער נישט דא‪ ,‬דאך וועט עס שוין בלייבן‬ ‫ווייל ער האט געפרעגט אזא זייטיגן פרט‪:‬‬ ‫המקדש וואו ס'איז טאקע א דאורייתא‪,‬‬ ‫זענען דאך כהנים "זריזים הם"‪ ,‬דארף מען‬ ‫אויך שפעטער‪ .‬א דוגמא צו דעם איז דער‬ ‫צי דער בוים האט געהאט 'דיקע' אדער‬ ‫ענין פון הפטורה; די הפטורה האט מען‬ ‫דינע עוקצים (שטעקענעס)? אזוי האט‬ ‫נישט חושש זיין אז מ'וועט מאכן טעותים;‬ ‫דארט וועט מען יא וויסן דעם ריכטיגן‬ ‫דאך נאר מתקן געווען אין א צייט פון סכנה‬ ‫ער געראטעוועט דעם מענטש פון מיתה‪,‬‬ ‫וועג‪ .‬ממילא היינטיגע צייטן‪ ,‬אין די אלע‬ ‫ווען מ'האט נישט געקענט ליינען די תורה‪,‬‬ ‫ווייל איינמאל די עדים האבן זיך מכחיש‬ ‫פלעצער וואו ס'איז נאר א דרבנן‪ ,‬דארף‬ ‫האט מען געליינט אין די נביאים מעין‬ ‫געווען‪ ,‬איז די עדות בטל געווארן‪.‬‬ ‫מען נישט חושש זיין אויף וואס ס'וועט‬ ‫הפרשה‪ ,‬און דאך איז עס שוין געבליבן‬ ‫די משנה פארציילט די מעשה און‬ ‫זיין לעתיד לבוא‪.‬‬ ‫ביז היינט‪ .‬האט ער דאס געטייטשט אין‬ ‫שרייבט‪" :‬מעשה ובדק בן זכאי בעוקצי‬ ‫יֶפ ּּנּוּ" ‪-‬‬ ‫פסוק אין פרשת בחוקותי‪ֹ" :‬לֹא ַיַ ֲֲחִלִ ֶ‬ ‫תאנים"‪ .‬פרעגט דער הייליגער בני‬ ‫מיר זעען פון די ווערטער פונעם חתם‬ ‫מ'טאר נישט טוישן גארנישט פון די תורה‪,‬‬ ‫יששכר‪ :‬פארוואס דערמאנט די משנה "בן‬ ‫סופר‪ ,‬אז דער ענין וואס מ'האט געמאכט‬ ‫אבער "ְוְ ִִאם ָָה ֵֵמר ְיְ ִִמ ֶיֶר ּּנּוּ" ‪ -‬אויב האט‬ ‫זכאי" און נישט "רבי יוחנן בן זכאי"? הגם‬ ‫א תקנה "זכר למקדש"‪ ,‬איז טאקע נאר‬ ‫זיך געמאכט אז מ'האט אמאל יא עפעס‬ ‫אז דעמאלטס בשעת די מעשה איז ער‬ ‫א ''זכר''‪ .‬איינמאל דער בית המקדש‬ ‫געמוזט טוישן צוליב א גזירה‪ְ" ,‬וְ ָָהָיָ ה הּוּא‬ ‫נאך געווען א תלמיד און א יונגע תלמיד‬ ‫וועט אויפגעבויט ווערן‪ ,‬וועט מען עס‬ ‫ּו ְְּתמּו ָָּרתֹוֹ ִיִ ְְהֶיֶ ה ֹק ֶֶֹד ׁׁש" ‪ -‬דעמאלטס בלייבן‬ ‫חכם איז געווען איינגעפירט צו רופן אויפ'ן‬ ‫צוריקמאכן אזוי ווי דעמאלטס‪ ,‬און די‬ ‫שוין ביידע הייליג‪].‬‬ ‫טאטנ'ס נאמען‪ ,‬אבער ווען די משנה איז‬ ‫גאנצע שבעת ימים וועט נאר זיין אין בית‬ ‫געשריבן געווארן איז ער שוין געווען‬ ‫המקדש אליין‪.‬‬ ‫ממילא וואלט געווען א פשוט'ע‬ ‫גליון שיחתי ‪ -‬ג‬ ‫נאכזאגן וואס עס שטייט אין דעם הייליגן‬ ‫חקירה‪ :‬אין בית המקדש איז די מצוה פון‬ ‫דער באקאנטער רבי יוחנן בן זכאי‪ .‬נאר‬ ‫קבלה ספר "טור ברקת"‪ .‬דער טור ברקת‬ ‫לולב זיבן טעג געווען א מצוה דאורייתא‪,‬‬ ‫די משנה האט געוואלט מדגיש זיין דעם‬ ‫(אין סימן תרנ"ח) איז מסביר ביידע חלקים‪:‬‬ ‫אבער היינטיגע צייטן איז דאס א דרבנן‪,‬‬ ‫נאמען "בן זכאי" ‪ -‬כשמו כן הוא‪ .‬א צדיק‬ ‫פארוואס אין די אמאליגע צייטן‪ ,‬ווען דער‬ ‫א תקנה פון רבי יוחנן בן זכאי‪ .‬צי טוט‬ ‫וואס זיין נאמען איז געווען בן זכאי‪ ,‬א לשון‬ ‫בית המקדש איז געשטאנען‪ ,‬האט נישט‬ ‫די מצוה וואס מיר האבן היינט אויף ''די‬ ‫פון ''זכותים''‪ ,‬האט שטענדיג געארבעט‬ ‫אויסגעפעלט צו שאקלען לולב אלע זיבן‬ ‫זעלבע פעולה'' וואס מ'האט אויפגעטון‬ ‫און געזוכט ארויסצוברענגען וויאזוי א‬ ‫טעג אין די גבולין נאר אין בית המקדש?‬ ‫אין בית המקדש יענע זיבן טעג? אדער איז‬ ‫איד קען ארויסגיין ''זכאי'' און מ'זאל אים‬ ‫און וואס האט רבי יוחנן בן זכאי אויפגעטון‬ ‫עס פשוט אן אויסערליכע זאך – אוודאי א‬ ‫נישט דארפן הרגענען‪ .‬אזוי זאגט דער בני‬ ‫מיט זיין תקנה "שיהא לולב ניטל במדינה‬ ‫יששכר‪ ,‬אז "בן זכאי" מיינט נישט נאר א זון‬ ‫שבעה זכר למקדש"?‬ ‫פון איינעם וואס האט געהייסן זכאי‪ ,‬נאר‬ ‫וואו א איד‬ ‫ער אליין איז געווען א "בן זכאי" ‪ -‬איינער‬ ‫ער איז מסביר אזוי‪ :‬אלע גלייבן אז יעדע‬ ‫זאך וואס מען טוהט אויף דער וועלט‪ ,‬איז‬ ‫געפינט זיך‪ ,‬אין‬ ‫וואס האט געזוכט זכותים אויף אידישע‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫מעורר א רושם אויף יענער וועלט‪ .‬אויבן‬ ‫זיין פארשטופטן‬ ‫אין הימל איז דא א "כח השמחה" פון זיבן‬ ‫טעג‪ .‬ווען דער פסוק זאגט "ושמחתם לפני‬ ‫ווינקל האט רבי‬ ‫לענינינו קען מען אפשר זאגן אזוי‪ :‬די‬ ‫תכלית פון די ארבעה מינים – איינע פון‬ ‫ה' אלקיכם שבעת ימים"‪ ,‬מיינט "לפני ה'"‬ ‫כפשוטו דעם בית המקדש של מטה דא‬ ‫יוחנן בן זכאי‬ ‫די גאר שטארקע טעמים וואס שטייט אין‬ ‫אין ירושלים‪ ,‬אבער עס מיינט אויך צו זאגן‬ ‫אריינגעגעבן א‬ ‫מדרש – איז "תודיענו אורח חיים"‪ ,‬מודיע‬ ‫צו זיין אז מ'איז ארויסגעגאנגען זכאי בדין;‬ ‫אז אין בית המקדש של מעלה איז דא א‬ ‫געוויסער גרויסער כח השמחה‪ ,‬א "ייחוד‬ ‫כח אז דו קענסט‬ ‫מ'גייט ארויס מיט א סימן מבית המלך אז‬ ‫"דידן נצח"‪ .‬דער תנא וואס געבט אונז די‬ ‫עליון" אין די זיבן טעג‪ .‬אידן דארפן טון‬ ‫יעצט מעורר זיין‬ ‫געלעגנהייט ארויסצוברענגען דעם "זכאי‬ ‫פעולות דא למטה כדי מעורר צו זיין די‬ ‫כוחות עליונים און ממשיך זיין די גרויסע‬ ‫די שמחה למעלה‬ ‫בדין" אזוי פיל מאל‪ ,‬איז טאקע שמא קגרים‬ ‫בן זכאי‪ .‬דורכדעם וואס מ'דארף שאקלען‬ ‫שמחה למעלה‪.‬‬ ‫פונקט ווי בזמן‬ ‫לולב אלע טעג‪ ,‬קען מען דעם "זכאי" פיל‬ ‫וואו אויף דער וועלט האט מען דעם כח‬ ‫שבית המקדש‬ ‫מער דעמאנסטרירן און עס ארויסברענגען‬ ‫פיל שטערקער‪.‬‬ ‫מעורר צו זיין די שמחה למעלה? נאר אין‬ ‫דעם פלאץ וואס איז "מכוון"‪ .‬בית המקדש‬ ‫הייליגע זאך‪ ,‬אבער בלויז א "זכר"? א זכר‬ ‫און במיוחד א ספעציעלע רווח וואס‬ ‫של מטה איז דאך מכוון כנגד בית המקדש‬ ‫קען אמאל זיין א ''פעולה חיצונית'' בלויז‬ ‫מ'האט פון די תקנות פון רבי יוחנן בן זכאי‪,‬‬ ‫של מעלה‪ .‬דער פלאץ וואו מ'קען מעורר‬ ‫כדי צו געדענקען דעם בית המקדש‪ .‬ווי‬ ‫איז אויפ'ן טאג פון הושענא רבה‪ .‬הושענא‬ ‫זיין די שמחה למעלה איז אין בית המקדש‬ ‫ווייט גייט די פעולה פון אונזער שאקלען‬ ‫רבה איז דאך נאכאמאל א געלעגנהייט‬ ‫של מטה‪ .‬אבער אלע אנדערע פלעצער‬ ‫לולב היינט אין חוץ לארץ‪ ,‬וואס איז א "זכר‬ ‫פון א גמר חתימה לטובה‪ ,‬און אז מ'קען‬ ‫אין דער וועלט‪ ,‬די "גבולים"‪ ,‬האבן נישט‬ ‫למקדש"? צי איז עס ממש אזוי ווי אין בית‬ ‫הושענא רבה קומען מיט'ן לולב און‬ ‫די מעגליכקייט צו זיין אזוי צוגעבונדן‬ ‫המקדש אליין‪ ,‬אדער נישט אזוי שטארק?‬ ‫ווייטער ארויסברענגען אונזער "דידן נצח"‪,‬‬ ‫צום בית המקדש של מעלה‪ ,‬און האבן‬ ‫איז דאס אוודאי א שטארקע זכות פאר'ן‬ ‫נישט דעם כח מעורר צו זיין די כוחות‬ ‫כח פון הושענא רבה‪ .‬ווען נישט רבי יוחנן‬ ‫פארשטייט זיך אז מיר זענען ''נישט‬ ‫עליונים; ממילא האט עס נישט געהאט‬ ‫בן זכאי‪ ,‬וואלט הושענא רבה נישט געווען‬ ‫אין הימל'' און מיר פארנעמען זיך נישט‬ ‫קיין תכלית‪ .‬אזוי ברענגט ארויס דער טור‬ ‫קיין לולב אין די גבולין‪ .‬ער איז א "בן זכאי"‪,‬‬ ‫מיט ''נסתרות'' צו וויסן וויאזוי די מצוות‬ ‫ברקת‪ .‬לויט דעם פארשטייט מען שוין‬ ‫ער גיבט כוחות ארויסצוברענגען אונזער‬ ‫די ערשטע האלב‪ :‬ווען דער בית המקדש‬ ‫מאכן דארט א רושם און וועלכע השפעות‬ ‫זכות אין דעם גרויסן זמן‪.‬‬ ‫איז געשטאנען‪ ,‬וויבאלד דער ציווי פון‬ ‫עס געשעט‪ .‬צי ווען מיר שאקלען לולב‬ ‫אין די גבולין דורך די תקנה פון רבי יוחנן‬ ‫שאקלען לולב זיבן טעג איז געווען מעורר‬ ‫בן זכאי‪ ,‬קומט עס אן אויפ'ן זעלבן אופן‬ ‫''די זעלבע מצוה''‬ ‫צו זיין די שמחה למעלה‪ ,‬איז דאס באמת‬ ‫נישט געווען נוגע אין אנדערע פלעצער‬ ‫ווי בזמן שבית המקדש היה קיים? אבער‬ ‫אדער ''ס'זעהט‬ ‫חוץ דעם בית המקדש‪ ,‬ווייל מ'האט נישט‬ ‫עס זענען דא צדיקים וואס זענען יא "אין‬ ‫נאר אויס''?‬ ‫געהאט די כוחות דאס מעורר צו זיין‪ .‬דארט‬ ‫הימל"‪ ,‬הייליגע צדיקים וואס זענען מגלה‬ ‫איז געווען אן אנדערע סארט מצוה‪ ,‬און די‬ ‫וואס עס טוט זיך אפ אויבן‪ .‬מיר וועלן‬ ‫מען קען אבער אריינקלערן א טיפע‬ ‫ד‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫אבער בדרך רמז‪ ,‬אז מען שטייט אין די‬ ‫אין בית המדרש‪ .‬רבי יוחנן בן זכאי האט‬ ‫פעולה פון יום הראשון איז געווען גענוג‪.‬‬ ‫טעג פון די ערבה פון די ד' מינים‪ ,‬וואס איז‬ ‫אריינגעגעבן א כח אז דו קענסט יעצט‬ ‫דאס איז געווען דעמאלטס‪.‬‬ ‫"ַעל‬‫דער רמז פון אויפהענגען די פידלעך ַ‬ ‫מעורר זיין די שמחה למעלה פונקט ווי‬ ‫ֲֲע ָָר ִִבים ְּב�ּ תֹוֹ ָכָ ּּה"? נאך רבן יוחנן בן זכאי'ס‬ ‫בזמן שבית המקדש קיים‪.‬‬ ‫דאן איז געקומען רבי יוחנן בן זכאי‬ ‫תקנה‪ ,‬קען מען עס אזוי טייטשן‪ :‬דו ווילסט‬ ‫מיט א העכערן כח‪ ,‬און ער האט געזאגט‬ ‫איך זאל זינגען אין חוץ לארץ? דו ווילסט‬ ‫''זכר למקדש'' – ביים‬ ‫אז ער וועט אויפטון און אריינבלאזן א‬ ‫איך זאל זינגען "שיר ציון" נישט אין ארץ‬ ‫ישראל? איך קען עס נישט זינגען‪ .‬וויאזוי‬ ‫ערשטן בית המקדש‬ ‫מעגליכקייט אין אלע פלעצער אין די‬ ‫וועלט‪ ,‬אז מ'זאל יא באמת קענען מעורר‬ ‫"ֵא ְ‬ ‫יְך ָנָ ִׁש�ׁ יר ֶֶאת ִׁש�ׁ יר ה' ַַעל‬ ‫קען איך זינגען ֵ‬ ‫זיין די כוחות העליונים אפילו אין אנדערע‬ ‫ַַא ְְד ַַמת ֵנֵ ָכָ ר"?‬ ‫מיר וועלן יעצט צוריקגיין צום ענין‪:‬‬ ‫פלעצער‪ .‬לאמיר עס פרובירן מסביר צו זיין‬ ‫ווי מ'האט אנגעהויבן אז די הכרת הטוב‬ ‫מיט א גשמיות'דיגן משל‪ :‬עס איז דא איין‬ ‫עס איז אבער דא ''איין זמן אין יאר'' וואס‬ ‫קומט זיך פאר רבי יוחנן בן זכאי‪ ,‬אבער עס‬ ‫פלאץ פון וואו די עלעקטריק קומט‪ ,‬און‬ ‫מען קען יא זאגן אז יעצט קען מען זינגען‬ ‫איז געבויט אויף א פסוק אין ירמיה‪ .‬דאס‬ ‫רבי יוחנן בן זכאי איז געקומען און געצויגן‬ ‫די שיר ציון‪ ,‬ווייל יעצט האבן מיר די כוחות‬ ‫דארף מען אביסל צונעמען‪ :‬ירמיהו הנביא‬ ‫"ווייערס" צו אלע פלעצער אין דער וועלט‪,‬‬ ‫פונקט ווי אין בית המקדש אליין‪ .‬וועלכער‬ ‫איז געווען ביים חורבן בית ראשון‪ ,‬און רבי‬ ‫אז וואו אימער א איד וועט שאקלען לולב‬ ‫זמן איז דאס? דאס איז די צייט פון יום טוב‬ ‫יוחנן בן זכאי איז געווען ביים חורבן בית‬ ‫זיבן טעג‪ ,‬וועט ער קענען אויפטון דאס‬ ‫סוכות‪ ,‬ווען רבן יוחנן בן זכאי האט אונז‬ ‫שני‪ .‬און ער האט דעמאלטס געמאכט א‬ ‫וואס פעלט זיך אויס צו מחבר זיין "אחד‬ ‫געגעבן א כח אז מען זאל קענען אויפטון‬ ‫תקנה אז פון יעצט און ווייטער וועט מען‬ ‫אל אחד" צום בית המקדש של מעלה‪,‬‬ ‫"בגבולין" דאס וואס מען פלעגט אויפטון‬ ‫שאקלען לולב זיבן טעג‪ .‬וואס איז אבער‬ ‫ממש אויפ'ן זעלבן אופן ווי עס איז געווען‬ ‫אין בית המקדש‪ .‬בפרט אין יום טוב סוכות‪,‬‬ ‫געווען ביי בית ראשון? מיר זעען נישט אז‬ ‫אין בית המקדש של מטה‪.‬‬ ‫ווען די גאנצע שמחת בית השואבה איז‬ ‫איינער זאל דעמאלטס מאכן א תקנה אין‬ ‫דאך מקושר צו די שמחה וואס איז געווען‬ ‫די זיבעציג יאר פון גלות בבל אויף דעם‬ ‫ער זאגט אזעלכע אפענע ווערטער‪,‬‬ ‫דעמאלטס‪.‬‬ ‫זעלבן ענין‪ ,‬אז מ'זאל שאקלען לולב זיבן‬ ‫אז די תקנות פון רבי יוחנן בן זכאי זענען‬ ‫טעג‪ .‬אויב ירמיהו הנביא שרייט "ציון היא‬ ‫נישט סתם תקנות וויאזוי צו טון; א "תקנה"‬ ‫עס איז באקאנט דאס ווארט‪ ,‬וואס‬ ‫דורש אין לה"‪ ,‬פארוואס האט זיך קיינער‬ ‫מיינט אז ער האט דא עפעס ''אויפגעבויט''‬ ‫דער "ישמח ישראל" ברענגט אראפ מיט‬ ‫נישט אנגערופן צו מאכן די דרישה?‬ ‫– ער האט אויפגעבויט נייע מעגליכקייטן‬ ‫א מורא'דיגן קאך פונעם הייליג'ן רבי'ן ר'‬ ‫אנצוקומען פון אלע פלעצער אין דער‬ ‫העשיל מקראקא זי''ע‪ ,‬און דער "ישמח‬ ‫באמת קען מען טרעפן א רמז אין א‬ ‫וועלט צו טון די פעולה ממש וואס מ'האט‬ ‫משה" ברענגט עס אראפ פון אן אנדערן‬ ‫פסוק‪ ,‬וואס בפשטות גייט דער פסוק‬ ‫געטון אינעם מקדש של מטה‪ .‬נאך אזעלכע‬ ‫"ַעל‬ ‫גאון‪ ,‬רבי לעמל פון אייזנשטאט‪ַ :‬‬ ‫ארויף אויפ'ן חורבן ביי דעם ''ערשטן'' בית‬ ‫ווערטער פונעם טור ברקת‪ ,‬קען מען אפשר‬ ‫ַׁש�ְׁבנ ּּו ַּג�ּ ם ָּב�ִּכִ ינּוּ" – וואס‬ ‫ַנַ ֲֲהרֹוֹ ת ֶ‬ ‫ָּב�ֶּבל ָׁש�ׁ ם ָיָ ְ‬ ‫המקדש‪ ,‬אז שוין דעמאלטס האבן זיך די‬ ‫בעסער פארשטיין וואס דער הייליגער‬ ‫מיינט דאס אז מען איז געזעסן און "אויך"‬ ‫אידן אנגעהאנגען און זיך מחזק געווען‬ ‫חתם סופר זאגט‪ ,‬אז דאס איז נאר היינטיגע‬ ‫געוויינט? ברענגען ביידע די בחינה אז‬ ‫אז די ד' מינים איז דער פלאץ פון וואו‬ ‫צייטן‪ .‬ווייל עס קען זיין אז איינמאל דער‬ ‫מען האט געוויינט "אויך" – דאס הייסט‬ ‫מען פרובירט צו שעפן חיות‪ ,‬אלס א "זכר‬ ‫בית המקדש וועט צוריק אויפגעבויט ווערן‪,‬‬ ‫די וואסער האט געוויינט און די אידן האבן‬ ‫"ַעל ַנַ ֲֲהרֹוֹ ת‬ ‫למקדש"‪ .‬דער פסוק זאגט‪ַ :‬‬ ‫וועט אלעס צוריקגיין צום שורש‪[ .‬אזוי ווי‬ ‫מיטגעוויינט‪ .‬פארוואס האבן די וואסערן‬ ‫ַׁש�ְׁבנ ּּו ַּג�ּ ם ָּב�ִּכִ ינ ּּו ְּב�ָּזָ ְכְ ֵֵרנ ּּו ֶֶאת ִִצ ּּיֹוֹ ן‪.‬‬ ‫ָּב�ֶּבל ָׁש�ׁ ם ָיָ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫עס שטייט אז היינטיגע צייטן געפינט זיך‬ ‫געוויינט? די וואסערן האבן שוין געוויינט‬ ‫ַַעל ֲֲע ָָר ִִבים ְּב�ּ תֹוֹ ָכָ ּּה ָּת�ִּלִ ינ ּּו ִּכ�ֹּּנ�ּרֹוֹ ֵֵתינּוּ"‪ .‬אז די‬ ‫דער "מקום המקדש" ביי צדיקים און ביי‬ ‫ביי בריאת העולם‪ ,‬די "מים התחתונים"‪,‬‬ ‫שונאים האבן געבעטן מען זאל זינגען‬ ‫אנדערע פלעצער וואו מ'קען אנקומען צו‬ ‫אז מען האט זיי דערווייטערט פונעם‬ ‫די "שיר ציון" אין בבל‪ ,‬און די לווים האבן‬ ‫די השפעות פון מקום המקדש] איז דא א‬ ‫אייבערשטן‪ .‬זיי האבן געוויינט‪" :‬מיר ווילן‬ ‫נישט געוואלט זינגען‪ ,‬האבן זיי גענומען די‬ ‫סברא אז דעמאלטס וועט שוין נישט זיין די‬ ‫זיין נאנט צום באשעפער"‪ .‬האט מען זיי‬ ‫פידלעך און זיי אויפגעהאנגען "על ערבים"‪,‬‬ ‫מעגליכקייט אויפצוטון אין אלע אנדערע‬ ‫מחזק געווען אז אין בית המקדש וועלן די‬ ‫אויף ערבות ביימער‪ .‬דער פשוט'ער פשט‬ ‫פלעצער אזוי ווי אין בית המקדש‪ ,‬וועט די‬ ‫וואסערן ווערן נאנט צום אייבערשטן‪ ,‬מען‬ ‫איז‪ ,‬פארוואס האבן זיי עס אויפגעהאנגען‬ ‫מצוה שוין נישט זיין איבעראל‪.‬‬ ‫וועט גיסן "ניסוך המים" סוכות‪ ,‬און מען‬ ‫פונקט אויף ''ערבות ביימער'' ווייל ערבות‬ ‫וועט לייגן זאלץ אויף די קרבנות‪.‬‬ ‫ביימער האבן זייער לאנגע צווייגן‪ ,‬האבן‬ ‫דאס איז א מורא'דיגע גילוי פון די‬ ‫זיי געטראכט אז דארט קענען זיי גוט‬ ‫געוואלדיגע טיפקייט פונעם כח המצוה –‬ ‫ווען דער בית המקדש איז חרוב‬ ‫באהאלטן די פידלעך‪ ,‬כדי די שונאים זאלן‬ ‫אז עס איז ממש א כח איבעראל וואו א איד‬ ‫געווארן‪ ,‬איז דאך שוין אפגעזונדערט‬ ‫נישט זען אז זיי האבן זייערע ''כלי שיר''‪.‬‬ ‫געפינט זיך‪ ,‬אין זיין פארשטופטן ווינקל‪,‬‬ ‫גליון שיחתי ‪-‬ה‬ ‫הנף כולו אסור"‪ .‬אלע פרעגן דאך‪ ,‬וואס איז‬ ‫אבער אויב מען לערנט כפשוטו‪ ,‬אז‬ ‫געווארן דער קשר וואס די מים התחתונים‬ ‫דער קשר צווישן די צוויי תקנות? תוספות‬ ‫דער פסוק רעדט נאך פאר די תקנה פון רבי‬ ‫האבן מיט'ן אייבערשטן‪ ,‬האבן זיי צוריק‬ ‫שטעלט זיך שוין אויף דעם‪.‬‬ ‫יוחנן בן זכאי‪ ,‬ביים ערשטן בית המקדש‪,‬‬ ‫אנגעהויבן זייער געוויין פון בריאת העולם‪.‬‬ ‫איז דאך דער פשט פארקערט‪ :‬אז דאס‬ ‫און אז מען זעט ווי דאס וואסער וויינט‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר‪ ,‬אז די‬ ‫אויפהענגען די פידלעך "על ערבים בתוכה"‬ ‫מיט ''אזא השתוקקות'' צו זיין נאנט צום‬ ‫משנה וויל אונז ארויסברענגען אז ביים‬ ‫איז אויך געווען א חלק פונעם געוויין‪ .‬מען‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬האבן די אידן מיטגעוויינט‬ ‫ערשטן בית המקדש האט מען אויף איין‬ ‫האט ''באוויינט'' די מצות ארבעה מינים‬ ‫מיט'ן וואסער‪ .‬דאס טייטשט "על נהרות‬ ‫וועג באהאנדלט דעם חורבן‪ ,‬און טאקע‬ ‫בבל" – ווייל מען האט געזען ווי דער טייך‬ ‫וואס מען האט יעצט פארלוירן‪ ,‬אז אזא‬ ‫וועגן דעם איז עס נישט געווען אזוי‬ ‫וויינט – "שם ישבנו וגם בכינו"‪ ,‬מיר האבן‬ ‫מורא'דיג‪ ,‬און דאס צו פארבעסערן האט‬ ‫''אויך'' געוויינט‪ .‬די אידן האבן מיטגעוויינט‬ ‫רבי יוחנן בן זכאי געזאגט‪ :‬איך וועל מאכן‬ ‫עס איז אבער דא‬ ‫מיט די וואסער מיט אזא השתוקקות צו‬ ‫א בעסערן וועג וויאזוי צו זארגן פאר'ן בית‬ ‫המקדש‪ ,‬און דעמאלטס וועט עס זיין פיל‬ ‫''איין זמן אין יאר''‬ ‫זיין נאנט צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫מער שלימות'דיג‪.‬‬ ‫וואס מען קען‬ ‫לויט די הייליגע דיבורים‪ ,‬קען מען‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר אזוי‪:‬‬ ‫יא זאגן אז יעצט‬ ‫אפשר טייטשן דעם המשך פונ'ם קאפיטל‬ ‫אזוי‪ :‬מען איז דאך דעמאלטס געווען אין‬ ‫מיר אלע ווייסן אז עס גייט קומען א נייער‬ ‫בית המקדש‪ .‬דער נייער בית המקדש קען‬ ‫קען מען זינגען‬ ‫א מצב וואס די וואסערן האבן באוויינט די‬ ‫''שמחה'' פונעם ''הייליגן יום טוב סוכות''‪.‬‬ ‫קומען אין צוויי פארמאטן‪ :‬עס קען קומען‬ ‫די שיר ציון‪ ,‬ווייל‬ ‫[''זאלץ'' איז געווען א גאנץ יאר‪ ,‬אבער די‬ ‫בדרך הטבע‪ ,‬אז די גוים אין דער וועלט זאלן‬ ‫באפרייען די אידן פון זייער עול הגלות‪,‬‬ ‫יעצט האבן‬ ‫''שמחת בית השואבה'' וואסער‪'' ,‬ניסוך‬ ‫המים''‪ ,‬איז דאך געווען דאס שטערקסטע‬ ‫אזוי ווי עס איז געווען ביי כורש וואס האט‬ ‫געגעבן רשות צו בויען דעם בית המקדש‪.‬‬ ‫מיר די כוחות‬ ‫סוכות] יעצט איז מען געגאנגען און מען‬ ‫עס איז אבער נישט קיין באטעמ'טער מצב‬ ‫פונקט ווי אין בית‬ ‫האט זיך מחזק געווען‪" :‬על ערבים בתוכה"‬ ‫– אויף דעם ביסל "זאת נחמתי בעניי"‪,‬‬ ‫ווען דער בנין בית המקדש קומט דורך‬ ‫רשות פון די גוים אין גלות‪ .‬פיל שענער איז‬ ‫המקדש אליין‬ ‫די ערבות‪ .‬מען קוקט אויף די ''ערבות‬ ‫ביימער''‪ ,‬מען דערמאנט זיך אין די ד'‬ ‫ווען דער אייבערשטער העלפט אז משיח‬ ‫מינים‪" ,‬שם תלינו כנורותינו"‪ ,‬דארט האבן‬ ‫קומט‪ ,‬און עס קומט דער "בית המקדש‬ ‫מיר ''אויפגעהאנגען'' די פידלעך‪ .‬דאס‬ ‫של מעלה" וואס איז געבויט אויבן אין‬ ‫זיבן‪-‬טאגיגע מצוה וועט שוין מער נישט‬ ‫הימל‪ ,‬דאס איז די ריכטיגע שלימות‪ .‬דער‬ ‫איז אונזער איינציגסטע אינזל אין דעם‬ ‫זיין‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬וואס איז דער פשט? אויב‬ ‫ביטערן געוויין וואו מען קען זיך אנכאפן;‬ ‫חתם סופר ברענגט עס ארויס אזוי‪ :‬אויב‬ ‫ירמיהו הנביא זאגט אז מען דארף "דורש‬ ‫די ישועה קומט דורך א בית המקדש וואס‬ ‫עס גייט זיין א מצות ארבעה מינים‪ ,‬א יום‬ ‫זיין לציון"‪ ,‬פארוואס האט עס קיינער נישט‬ ‫טוב סוכות‪ ,‬וואו דארט וועט מען זיך אביסל‬ ‫ווערט אויפגעבויט מיט'ן רשות פון די גוים‪,‬‬ ‫געטון ביים ערשטן בית המקדש?‬ ‫צוריקטרעפן מיט'ן כח פונעם בית המקדש‬ ‫מיינט דאס אז די רפואה קומט דורך די צרה‬ ‫– די גלות אליין גיבט אונז די רפואה‪ .‬אבער‬ ‫און די נאנטקייט צום אייבערשטן‪'' ,‬למהוי‬ ‫אויב מען איז זוכה אז עס קומט אראפ א‬ ‫לאמיר זיין א‬ ‫קדם מלכא''‪.‬‬ ‫בית המקדש של מעלה און משיח קומט‪,‬‬ ‫בעסערע דורש לציון‬ ‫מיינט דאס אז די רפואה איז שוין געווען‬ ‫אזוי קען מען טייטשן דעם פסוק נאך די‬ ‫פאר די מכה‪ .‬ווייל משיח איז שוין געבוירן‬ ‫תקנה פון רבי יוחנן בן זכאי‪ ,‬אז מען האט‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר א פשט‬ ‫אזוי געוויינט אבער מען האט זיך מחזק‬ ‫געווארן פאר'ן חורבן בית המקדש‪ ,‬און דער‬ ‫נפלא‪ ,‬און דער חתם סופר טייטש מיט‬ ‫געווען; מען הענגט אויף דעם פידל און מען‬ ‫אייבערשטער האט שוין אנגעהויבן בויען‬ ‫דעם בית שלישי פאר'ן חורבן‪ .‬דאס מיינט‬ ‫דעם אויך אפ דעם באקאנטן המשך אין‬ ‫טרעפט א שוץ‪-‬פלאץ אינעם יום טוב פון‬ ‫אז מען ווייזט אונז‪ :‬קוק‪ ,‬שוין פון יארן‬ ‫די משנה אין מסכת סוכה‪ .‬נאכדעם וואס‬ ‫די ערבות‪ ,‬וואס דעמאלטס ברענגט מען‬ ‫פריער איז די ישועה שוין לאנג דא‪.‬‬ ‫די משנה דערמאנט די תקנה פון רבי‬ ‫צוריק די שמחת בית השואבה‪ .‬דעמאלטס‬ ‫יוחנן בן זכאי וועגן זכר למקדש‪ ,‬אז מען‬ ‫האט מען דעם כח פון "זכר למקדש" ממש‬ ‫רבי יוחנן בן זכאי האט געזען אז ביים‬ ‫זאל נעמען דעם לולב זיבן טעג‪ ,‬לייגט די‬ ‫אויפצובויען דעם בית המקדש אליין‪,‬‬ ‫ערשטן בית המקדש‪ ,‬ווען מ'איז געגאנגען‬ ‫משנה צו די אנדערע תקנה‪" :‬משחרב בית‬ ‫און ממשיך זיין די פעולות דא וואו מיר‬ ‫אין גלות‪ ,‬האט מען זיך נישט געזארגט‬ ‫המקדש התקין רבן יוחנן בן זכאי שיהא יום‬ ‫געפינען זיך‪.‬‬ ‫ו ‪-‬גליון שיחתי‬ ‫געווען קיין חשש פון "יום הנף כולו אסור"‪,‬‬ ‫יא ריכטיג דורש זיין פארן בית המקדש‪.‬‬ ‫גענוג שטארק פארן "דורש אין לה"‪ ,‬פארן‬ ‫ווייל א בית המקדש וואס ווערט געבויט‬ ‫ענין פון "דער דרשה"‪ .‬מ'האט נישט מתקן‬ ‫דורך מענטשן אויף דער וועלט גייט נישט‬ ‫דאס ארויסצוברענגען‪ ,‬דערמאנט די‬ ‫געווען קיין תקנה צו שאקלען לולב זיבן‬ ‫משנה צוזאמען די צווייטע תקנה‪" .‬יום‬ ‫טעג זכר למקדש‪ .‬האט רבי יוחנן בן זכאי‬ ‫אויפגעבויט ווערן יום טוב‪ .‬אבער ווען דער‬ ‫הנף כולו אסור"‪ .‬איז די גמרא מסביר די‬ ‫תולה געווען‪ ,‬אז אין דעם איז תלוי פארוואס‬ ‫צווייטער בית המקדש איז חרוב געווארן‪,‬‬ ‫דער צווייטער בית המקדש איז געווען אויף‬ ‫חשש "מהרה יבנה בית המקדש" פרעגט‬ ‫האט רבי יוחנן בן זכאי מתקן געווען א תקנה‬ ‫רש''י אז מ'קען דאך נישט בויען דעם בית‬ ‫אזא שוואכן אופן‪ ,‬אז די גויים האבן געגעבן‬ ‫אז מ'זאל זיין א ריכטיגער "דורש לציון"‪.‬‬ ‫המקדש יום טוב‪ .‬ענטפערט רש"י‪ ,‬אז א‬ ‫רשות עס צו בויען‪ .‬אז דו האסט זיך נישט‬ ‫יעצט וועט מען שוין זוכה זיין צום דריטן‬ ‫''מענטשליכע'' בנין בית המקדש טאר מען‬ ‫גענוג געזארגט פארן ''אלטן''‪ ,‬איז דער‬ ‫טאקע נישט בויען יום טוב‪ ,‬אבער דער בית‬ ‫''נייער'' אנגעקומען אויף אזא נידריגער‬ ‫בית המקדש‪ ,‬וואס מוז זיין "בנוי ומשוכלל"‬ ‫המקדש שלעתיד איז "בנוי ומשוכלל" אין‬ ‫דרגה‪.‬‬ ‫– א שלימות'דיגע רפואה וואס איז שוין גרייט‬ ‫פאר די מכה‪ .‬דאס קען דאך יא אראפקומען‬ ‫הימל און עס קען אראפקומען אויך יום‬ ‫האט רבי יוחנן בן זכאי געזאגט‪ :‬מיר‬ ‫טוב‪ .‬קומט אויס אז דער דין פון "יום הנף‬ ‫יום טוב ביינאכט‪ ,‬און אויב אזוי מוז מען‬ ‫גייען דאס נישט צולאזן‪ .‬יעצט ווען דער‬ ‫כולו אסור" איז נאר שייך אויב מ'האט א‬ ‫שוין מאכן א תקנה אז "יום הנף כולו אסור"‪,‬‬ ‫צווייטער בית המקדש איז חרוב געווארן‪,‬‬ ‫פארטיגן געבויטן בית המקדש וואס געפינט‬ ‫ווייל "מהרה יבנה בית המקדש" קען פאסירן‬ ‫וועלן מיר זיך אזוי שטארק זארגן פארן בית‬ ‫זיך אין הימל‪ .‬און דאס אז מ'זאל זוכה זיין צו‬ ‫המקדש‪ ,‬און מיר וועלן מאכן א פעסטע‬ ‫אפילו אינמיטן יום טוב ביינאכט‪.‬‬ ‫אזא געבויטן בית המקדש‪ ,‬קומט נאר אויב‬ ‫תקנה אז מ'זאל טראכטן פונעם בית‬ ‫מ'וועט זיך באמת זארגן אויפן בית המקדש‬ ‫המקדש‪ ,‬געדענקען און רעדן דערפון‪ .‬און‬ ‫מען זעט טאקע פון דא‪ ,‬אז כאטש דער‬ ‫און זיין אן אמת'ער דורש‪ ,‬ווי מיר זאגן‪:‬‬ ‫ווייסטו וואס וועט געשען לכבוד דעם?‬ ‫פסוק שטייט אין ירמיהו‪ ,‬האט מען ערשט‬ ‫"הושענא למענך דורשינו"‪.‬‬ ‫בזכות דעם וועט קומען די גאולה און עס‬ ‫אנגעהויבן אפצולערנען דעם פסוק ריכטיג‬ ‫וועט זיין אזא לעכטיגער בית המקדש‪ ,‬נישט‬ ‫ממילא‪ ,‬זאגט דער הייליגער חתם‬ ‫עפעס וואס איז געבויט געווארן מיט רשות‬ ‫ביים חורבן פון צווייטן בית המקדש דורך‬ ‫סופר‪ ,‬איז די משנה מורא'דיג זיס‪ .‬ווען דער‬ ‫פון די פעלקער‪ ,‬נאר א בית המקדש וואס‬ ‫דעם הייליגן תנא רבי יוחנן בן זכאי‪ ,‬און דורך‬ ‫ערשטער בית המקדש איז חרוב געווארן‪,‬‬ ‫וועט ארויסברענגען אז דער אייבערשטער‬ ‫דעם האט ער ממשיך געווען אז די גאולה‬ ‫האט מען נישט געמאכט קיין "דורש"‪,‬‬ ‫האט שוין צוגעגרייט משיח און דעם בית‬ ‫העתידה וועט טאקע זיין בקרוב מיט א‬ ‫האט מען נישט זוכה געווען צו א ריכטיגן‬ ‫המקדש ספעציעל פאר דעם‪ .‬ער ברענגט‬ ‫ריכטיגער שלימות‪.‬‬ ‫בית המקדש‪ ,‬דעריבער איז אויך נישט‬ ‫ארויס ווי ווייט מ'וועט אויפטון אויב מ'וועט‬ ‫בברכת שמחת יום טוב‬ ‫פאר הערות‪ ,‬הוספות‪ ,‬נדבות‪,‬‬ ‫להאזין ולהתענג משיעורי קול שיחתי‬ ‫שיעורים קצרים מדי יום ביומו‬ ‫און באקומען דעם גליון אויפן‬ ‫ושיעורים מדי שבוע בשבוע‬ ‫אימעיל‪:‬‬ ‫אימעיל‪:‬‬ ‫אמעריקע‪605-477-5551 :‬‬ ‫‪machonsichoosi@gmail.com‬‬ ‫ארץ ישראל‪073-388-6653 :‬‬ ‫טעלעפָאן‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫‪605-477-5551,7‬‬ ‫איירָאּפע‪44-333-070-6593 :‬‬ ‫ָ‬ ‫גליון שיחתי‪ -‬ז‬