גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

בס"ד
רב
סוכות תשפ"ז
יום טוב סוכות
דער גרעסטער יישר כח קומט זיך
פאר דעם הייליגן תנא רבי יוחנן בן זכאי.
זיך קודם באדאנקען פאר דעם וואס עס
קומט זיך א יישר כח .עס איז שווער זיך
חביבות מצוה
וואס האט געטון פאר אונז א געוואלדיגע פארצושטעלן וויאזוי אונזער יום טוב ארבעה מינים
טובה .אפשר קען מען זאגן אז דער יישר וואלט אויסגעקוקט אן זיי ,און בפרט
כח קומט זיך שוין פאר ירמיהו הנביא, היי יאר .לאמיר ארויסברענגען אונזערע אנצופאנגען דעם שיעור בעניני דיומא,
רבי יוחנן בן זכאי האט געלערנט א פסוק דאנק-ווערטער מעומק הלב פאר דעם פאסט זיך א שטיקל הקדמה .לויט דעם
פון ירמיהו הנביא ,און פון דעם האט ער וואס עס קומט זיך אים אזא גרויסן הכרת סגנון וואס ווערט באנוצט אין די היינטיגע
פארשטאנען די וויכטיגקייט פון מאכן א שפראך ,ביי א גרויסע מסיבה ,וכדומה ,איז
תקנה פאר אונז לדורות עולם. דארף מען דער סדר ביים איינפירן דעם פראגראם פון
ירמיהו הנביא רעדט זיך אפ אויף דעם זיך קודם די נאכט צו נוצן אזא שפראך :פאר מ'וועט
אנפאנגען מיט'ן סדר פון די דרשות ,דארף
ביטערן מצב פון ירושלים נאכדעם וואס באדאנקען מען זיך קודם באדאנקען פאר אלע וואס
דער בית המקדש איז חרוב געווארן .ער
זאגט א לשון הפסוק (וואס אויף דעם איז פאר דעם האבן געהאט א גרויסן חלק און אזוי
שטארק צוגעהאלפן צו די הצלחה פון די
מיוסד א לשון אינ'ם שבת'דיגן זמר "ברוך וואס עס היינטיגע נאכט; מ'וויל ארויסברענגען
הכרת הטוב פאר אלע עוסקים במלאכת
א-ל עליון והוא ידרוש לציון עיר הנדחה":
''נדחה קראו לך ציון היא דורש אין לה" – קומט זיך א הקודש ,און ערשט נאכדעם וועט מען
ציון איז נעבעך פארשטויסן ,און קיינער
איז נישט אינטערעסירט זיך צו זארגן
יישר כח. צוגיין צו די פרטיות'דיגע ענינים וואס
מ'וויל שמועסן.
פאר איר .ווען רבי יוחנן בן זכאי האט הטוב פאר דעם לעכטיגן יום טוב מיט
געלערנט די ווערטער ,ווי ירמיהו הנביא די באליבטע מצוות וואס קומען אונז איידער מיר גייען רעדן פון די ''מצוה
באדויערט אז ציון איז אין א מצב וואס אנטקעגן. חביבה'' פון די הייליגע ''ארבע מינים''
קיינער אינטערעסירט זיך נישט אין איר, פונעם הייליגן יום טוב סוכות ,דארף מען
הגליון לקראת חג הסוכות נתנדב על ידי ידידנו הנדיב והנכבד שיחי'
לרגל שמחת פדיון הבן של בנו למזל טוב
יזכה לרוות רוב תענוג ונחת בזכות זיכוי הרבים תורה וחסידות.
א -גליון שיחתי
די ''ארבעה מינים'' .דעריבער האבן זיי די קדושה וואס קומט דערמיט ,זעט האט ער געזאגט :מען זעט דאך פון דעם
מיטגענומען די ארבעה מינים ,ווייל מיט מען אויך אז די ארבעה מינים – ווי "מכלל דבעי דרישה" ,אז מ'דארף זיך יא
דעם וועט מען הייבן די געמיטער ,מיט דער ספר החינוך דערמאנט – האבן זארגן און אינטערעסירן פאר ציון .איז ער
דעם וועט מען מבקר זיין דעם חולה, א טבע אויפצוהייבן דעם געמיט און געגאנגען און ער האט געמאכט א תקנה.
און מיט דעם וועט מען מנחם זיין דעם אריינברענגען שמחה און חיזוק .מ'האט וואס פאר א תקנה האט ער געמאכט? אין
אבל .די ארבעה מינים ברענגען ארויס דאס שוין נאכגעזאגט עטליכע יאר צוריק, בית המקדש איז דא א מצוה פון שאקלען
ווי יעדער איד כאפט זיך אן אין די קדושה וואס דער סערדאהעלע'ר רב שליט''א לולב זיבן טעג" ,ושמחתם לפני ה' אלקיכם
און ווי יעדער איד ווערט אויפגעהויבן; עס ברענגט אין זיין הקדמה צו "נחלי בינה", שבעת ימים" ,אבער אין אנדערע פלעצער,
ברענגט ארויס די אלע זכות אבות ,און עס זייער א ווארימע דערהער אויף די גמרא נישט אין בית המקדש (בגבולין) ,איז נאר
גייט ווייטער און ווייטער ווי די הייליגע אין מסכת סוכה .די גמרא פארציילט דא א מצוה פון ארבע מינים ביום הראשון.
חסידישע ספרים זענען מגלה מער און אז די אנשי ירושלים זענען דעם גאנצן
מער .דאס מיינט די גמרא צו זאגן :די טאג געווען צוגעבינדן צו די ד' מינים און ווען דער בית המקדש איז חרוב
אנשי ירושלים האבן געוואוסט ,אז אויב האבן זיי ממש עס נישט ארויסגעלאזט געווארן ,ווער וואלט נאך געדענקט די
דו ווילסט אריינגיין צו א צובראכענעם פון די האנט .די גמרא לייגט דארט אראפ געוואלדיגע דערהויבנקייט ,די עבודת
איד ,איז די בעסטע זאך ''מיטצונעמען די זייער סדר היום ,אז וואו אימער זיי האבן הקודש און די לעכטיגע שמחה וואס
ארבעה מינים''. געדארפט גיין דורכ'ן טאג ,האבן זיי איז פארגעגאנגען אין די צייטן פון בית
מיטגענומען די ד' מינים .למשל ,אויב זיי המקדש גאנץ סוכות ,ווען מ'האט זיך אזוי
אפשר קען מען זאגן א רמז ,מ'זאגט האבן געדארפט גיין מבקר חולה זיין ,האבן שטארק דערקוויקט מיט די ארבע מינים?
יעדן טאג ביים דאווענען ביי "ויברך זיי מיטגענומען די ארבעה מינים .אויב האט רבי יוחנן בן זכאי געזאגט :איך גיי
דוד"" :ובידך לגדל ולחזק לכל" .דער מ'האט געדארפט גיין מנחם אבל זיין – זיין דער וואס זארגט זיך פאר ציון" ,דורש
אייבערשטער האט דעם כח יעדן איינעם (עס מיינט נישט ממש אין די ימי השבעה, אין לה – מכלל דבעי דרישה" ,און ער
גרויס צו מאכן און מחזק צו זיין .ווען ווייל יום טוב גייט דאך נישט אהן הלכות האט געמאכט א תקנה אז מ'זאל נעמען
ס'קומט סוכות ,קען מען זאגן די זעלבע אבילות) אבער ווען מ'האט געדארפט דעם לולב איבעראל ,זכר למקדש ,כדי די
ווערטער פאר א איד :דו האלטסט די טרייסטן און מחזק זיין טרויעריגע גאנצע וועלט ,אלע אידישע קינדער ,זאלן
ארבעה מינים אין די הענט ,די ארבעה מענטשן ,האבן זיי מיטגענומען די ארבעה שאקלען לולב זיבן טעג.
מינים זענען עפעס וואס קען אין יעדן מינים .אזוי פארציילט די גמרא ווי ווייט
איינעם אריינפלאנצן א גדלות און א חיזוק, זיי האבן זיך א גאנצן טאג נישט געקענט אז מ'טראכט אריין ,רבי יוחנן בן זכאי
א מוחין דגדלות און א לעכטיגקייט .לול"ב אפשיידן פון די ארבעה מינים. האט געטון א טובה פאר דעם ''בית
איז די ראשי תיבות" :ב'ידך ל'גדל ו'לחזק המקדש'' ,אז עס זאל זיין א זכר למקדש
ל'כל" .דאס זאגט מען פאר יעדן איד -אין זאגט דער "נחלי בינה" ,אז פשוט אבער וואס פאר א טובה האט ער געטון
''דיינע הענט'' ,דורך די ארבעה מינים ,קען ברענגט די גמרא דאס ארויס ,אז אפילו פאר אונז ,בפרט היי יאר ,ווען די מצוה
דער מענטש אליין זיך מחזק זיין און זיך ווען זיי זענען געגאנגען צוליב אן אנדערן דאורייתא געפאלט אום שבת; לויט די
גרויס מאכן .ער קען זיך אויפלעבן מיט סיבה פאר ביקור חולים אדער ניחום תקנה אז לולב איז נישט דוחה שבת,
אזא העכערן כח דקדושה און שמחה אבלים ,האבן זיי אלץ מיטגענומען די ד' וואלט אויסגעקומען אז דאס יאר וואלט
וואס ליגט דערין ,און דאס אלעס אז מיר מינים מיט זיך .אבער באמת ,אויב מ'קוקט מען בכלל נישט געהאט די מצוה פון ארבע
לעבן דערמיט גאנץ יו''ט סוכות איז צו אביסל אריין אין די פנימיות הענין ,אין מינים .נאר א דאנק די תקנה פון רבי יוחנן
פארדאנקען רבי יוחנן בן זכאי וואס האט די מדרשים און אין די חסידישע ספרים, בן זכאי האבן מיר בכלל די ארבע מינים
אונז געגעבן די מצוה לדורות עולם. קען מען זאגן אז די שפראך פון די גמרא דאס יאר .קומט דאך א סך א גרעסערער
דארף מען אזוי פארטייטשן :ווען זיי זענען יישר כח פאר רבי יוחנן בן זכאי פאר'ן
וואס וועט זיין ווען געגאנגען איינעם מבקר חולה זיין ,וואו אונז אזוי נאנט ברענגען און אריינפלאנצן
משיח וועט קומען? עס ליגט נעבעך א חולה וואס דארף האבן
חיזוק ,אדער מ'גייט מנחם אבל זיין א
אין אונזער יום טוב אזא שמחה און אזא
חיות .די טבע פון די ארבע מינים איז
צובראכענעם איד – מיט וועלכע בעסטע דאך "משמחי לב רואיהם" ,און דעריבער
ס'איז דא א שטיקל חקירה וואס דער חיזוק-ווערטער קען מען אריינגיין צו אזא זענען מיר פול מיט הכרת הטוב פאר דעם
הייליגער חתם סופר ברענגט אין א קורצן איד? מיט וועלכע כח און מיט וועלכע הייליגן תנא און זיין הייליגע תקנה.
שטיקל אין זיינע חידושים על הש"ס :וואס שפראך איז די בעסטע וועג אריינצובלאזן
וועט זיין בקרוב בימינו ווען משיח וועט אין יענעם א מוט און א גייסט פון חיזוק? באמת ,דער ענין פון די ארבעה מינים,
קומען? מיר דאווענען דאך אזוי פיל מאל ווייסטו וואו די בעסטע חיזוק ליגט? אין אויסער די הייליגקייט פון די מצוה און
ב -גליון שיחתי
''בן זכאי'' – זוכט צו סברא צו טראכטן אז ס'זאל שוין בלייבן
אלעמאל ,אז די מצוה פון ארבעה מינים
אויף די גאולה שלימה ביי די אלע תפילות
פון די הושענות ,און ווען מיר וועלן האבן
רעדן פון ''זכותים'' זאל אנהאלטן אלע זיבן טעג אין אלע די זכיה זיך נאכאמאל צו פרייען אין בית
פלעצער איבער די וועלט .טענה'ט אבער המקדש "לפני ה' אלקיכם" מיט די גאנצע
מ'קען צושטעלן א שטארקן רמז דער הייליגער חתם סופר :אויב וואלט שלימות -וואס וועט דעמאלטס זיין דער
אויף דעם וואס מיר שמועסן ,אז אונזער עס טאקע אזוי געבליבן לדורות עולם, אויסשטעל פון מצות ארבעה מינים?
גאנצער לעכטיגער יום טוב סוכות מיט וואלט לכאורה געדארפט זיין היינטיגע וועט דעמאלטס אויך בלייבן דער מהלך
די ארבעה מינים קומט זיך דעם דאנק צייטן די הלכה אנדערש .מיר זעען אין אז וויבאלד ס'איז שוין איינמאל געווארן
פארן הייליגן תנא רבי יוחנן בן זכאי .ס'איז הלכות ארבעה מינים אז ס'איז דא אסאך א מצוה זאל מען שאקלען לולב איבעראל
דא א קורץ שטיקל וואס דער הייליגער חילוקים צווישן דעם ערשטן טאג און די אלע זיבן טעג ,אדער וועט עס צוריקגיין
בני יששכר שרייבט אין זיינע חידושים איבעריגע טעג .דער עיקר חידוש איז דער צום אריגינעלן מקור ,און די תקנה פון
על הש"ס (נאר א קליינער חלק פון זיינע ענין פון "שאול" -א געבארגטער לולב, רבי יוחנן בן זכאי וועט בטל ווערן? דאס
חידושים זענען איבערגעבליבן ,וואס וואס איז נאר כשר אין די שפעטערדיגע הייסט ,אז די מצוה וועט ווייטער זיין לויט
זענען געדרוקט געווארן דורך הגה''ק טעג ,און נאך פארשידענע פרטים וואס
בעל למטה יששכר מקיוויאשד זצ''ל וואס די חיוב דאורייתא נאר אין בית המקדש
מיר זענען מער מקיל ווייל ס'איז נישט ''שבעת ימים'' ,און אין די גבולין וועט עס
האט געהאט די כתבי ידות בירושה) .אין קיין דאורייתא.
מסכת סנהדרין דף מ' ווערט דערציילט נאר זיין איין טאג.
אין די משנה וועגן אן עדות ביי בית דין יעדע זאך וואס קען גורם זיין א מכשול
איבער א רוצח ,לא עלינו .מ'האט געזוכט לכאורה איז דא א סברא צו קלערן,
לעתיד לבוא ,דארף מען דאך אוודאי אז א זאך ווערט איינגעפירט ,ווערט עס
וועגן "והצילו העדה" ,אז די בית דין זאל אכטונג געבן אז מענטשן זאלן נישט
קענען ראטעווען און נישט דארפן חס שוין נישט בטל .מיר טרעפן אסאך אופנים
מישן קיין יוצרות .אויב לעתיד לבוא וועט
ושלום הרגענען א איד .איז געקומען אז אפילו א תקנה איז געמאכט געווארן
ווייטער זיין די מצוה פון ד' מינים איבעראל
דער הייליגער תנא רבי יוחנן בן זכאי - צוליב א געוויסע סיבה ,בלייבט שוין אזוי
אלע זיבן טעג ,קען זיין אז מענטשן וועלן
דעמאלטס איז ער נאך געווען א תלמיד אויף אייביג ,אויך ווען די טעם איז מער
נישט וויסן דעם חילוק צווישן די אופנים,
פאר זיינע רבי'ס ,ער איז נאכנישט געווען נישט גילטיג[ .ס'איז דא א טייטש (וואס
און מ'וואלט געדארפט מאכן אלע חומרות
פון די דיינים אין סנהדרין נאר איז געזעסן שטייט נישט אין די ספרי בני יששכר) וואס
אין די גבולין אויך היינטיגע צייטן .אלא
פאר זיי -און ער איז אויפגעקומען מיט דער מונקאטשער רב זיע''א ברענגט עס
א וועג אויסצופרעגן די עדים איבער די מאי ,זאגט דער חתם סופר ,אז ווען משיח
וועט קומען וועט שוין נישט זיין די מצוה נאך פון א זקן אחד בשם דעם הייליגן בני
צווייגעלעך פון דעם בוים אונטער וואס יששכר :א רמז אויף דעם ,אז א זאך וואס
די מעשה איז געשען .דאס האט גורם אין די גבולין אלע זיבן טעג ,נאר ס'וועט זיין
בלויז אין בית המקדש .און דארט אין בית מ'האט איינגעפירט און די סיבה איז שוין
געווען אז די עדים זאלן זיך סותר זיין, מער נישט דא ,דאך וועט עס שוין בלייבן
ווייל ער האט געפרעגט אזא זייטיגן פרט: המקדש וואו ס'איז טאקע א דאורייתא,
זענען דאך כהנים "זריזים הם" ,דארף מען אויך שפעטער .א דוגמא צו דעם איז דער
צי דער בוים האט געהאט 'דיקע' אדער ענין פון הפטורה; די הפטורה האט מען
דינע עוקצים (שטעקענעס)? אזוי האט נישט חושש זיין אז מ'וועט מאכן טעותים;
דארט וועט מען יא וויסן דעם ריכטיגן דאך נאר מתקן געווען אין א צייט פון סכנה
ער געראטעוועט דעם מענטש פון מיתה,
וועג .ממילא היינטיגע צייטן ,אין די אלע ווען מ'האט נישט געקענט ליינען די תורה,
ווייל איינמאל די עדים האבן זיך מכחיש
פלעצער וואו ס'איז נאר א דרבנן ,דארף האט מען געליינט אין די נביאים מעין
געווען ,איז די עדות בטל געווארן.
מען נישט חושש זיין אויף וואס ס'וועט הפרשה ,און דאך איז עס שוין געבליבן
די משנה פארציילט די מעשה און זיין לעתיד לבוא. ביז היינט .האט ער דאס געטייטשט אין
שרייבט" :מעשה ובדק בן זכאי בעוקצי יֶפ ּּנּוּ" -
פסוק אין פרשת בחוקותיֹ" :לֹא ַיַ ֲֲחִלִ ֶ
תאנים" .פרעגט דער הייליגער בני מיר זעען פון די ווערטער פונעם חתם מ'טאר נישט טוישן גארנישט פון די תורה,
יששכר :פארוואס דערמאנט די משנה "בן סופר ,אז דער ענין וואס מ'האט געמאכט אבער "ְוְ ִִאם ָָה ֵֵמר ְיְ ִִמ ֶיֶר ּּנּוּ" -אויב האט
זכאי" און נישט "רבי יוחנן בן זכאי"? הגם א תקנה "זכר למקדש" ,איז טאקע נאר זיך געמאכט אז מ'האט אמאל יא עפעס
אז דעמאלטס בשעת די מעשה איז ער א ''זכר'' .איינמאל דער בית המקדש געמוזט טוישן צוליב א גזירהְ" ,וְ ָָהָיָ ה הּוּא
נאך געווען א תלמיד און א יונגע תלמיד וועט אויפגעבויט ווערן ,וועט מען עס ּו ְְּתמּו ָָּרתֹוֹ ִיִ ְְהֶיֶ ה ֹק ֶֶֹד ׁׁש" -דעמאלטס בלייבן
חכם איז געווען איינגעפירט צו רופן אויפ'ן צוריקמאכן אזוי ווי דעמאלטס ,און די שוין ביידע הייליג].
טאטנ'ס נאמען ,אבער ווען די משנה איז גאנצע שבעת ימים וועט נאר זיין אין בית
געשריבן געווארן איז ער שוין געווען המקדש אליין. ממילא וואלט געווען א פשוט'ע
גליון שיחתי -ג
נאכזאגן וואס עס שטייט אין דעם הייליגן חקירה :אין בית המקדש איז די מצוה פון דער באקאנטער רבי יוחנן בן זכאי .נאר
קבלה ספר "טור ברקת" .דער טור ברקת לולב זיבן טעג געווען א מצוה דאורייתא, די משנה האט געוואלט מדגיש זיין דעם
(אין סימן תרנ"ח) איז מסביר ביידע חלקים: אבער היינטיגע צייטן איז דאס א דרבנן, נאמען "בן זכאי" -כשמו כן הוא .א צדיק
פארוואס אין די אמאליגע צייטן ,ווען דער א תקנה פון רבי יוחנן בן זכאי .צי טוט וואס זיין נאמען איז געווען בן זכאי ,א לשון
בית המקדש איז געשטאנען ,האט נישט די מצוה וואס מיר האבן היינט אויף ''די פון ''זכותים'' ,האט שטענדיג געארבעט
אויסגעפעלט צו שאקלען לולב אלע זיבן זעלבע פעולה'' וואס מ'האט אויפגעטון און געזוכט ארויסצוברענגען וויאזוי א
טעג אין די גבולין נאר אין בית המקדש? אין בית המקדש יענע זיבן טעג? אדער איז איד קען ארויסגיין ''זכאי'' און מ'זאל אים
און וואס האט רבי יוחנן בן זכאי אויפגעטון עס פשוט אן אויסערליכע זאך – אוודאי א נישט דארפן הרגענען .אזוי זאגט דער בני
מיט זיין תקנה "שיהא לולב ניטל במדינה יששכר ,אז "בן זכאי" מיינט נישט נאר א זון
שבעה זכר למקדש"? פון איינעם וואס האט געהייסן זכאי ,נאר
וואו א איד ער אליין איז געווען א "בן זכאי" -איינער
ער איז מסביר אזוי :אלע גלייבן אז יעדע
זאך וואס מען טוהט אויף דער וועלט ,איז
געפינט זיך ,אין וואס האט געזוכט זכותים אויף אידישע
קינדער.
מעורר א רושם אויף יענער וועלט .אויבן זיין פארשטופטן
אין הימל איז דא א "כח השמחה" פון זיבן
טעג .ווען דער פסוק זאגט "ושמחתם לפני ווינקל האט רבי לענינינו קען מען אפשר זאגן אזוי :די
תכלית פון די ארבעה מינים – איינע פון
ה' אלקיכם שבעת ימים" ,מיינט "לפני ה'"
כפשוטו דעם בית המקדש של מטה דא
יוחנן בן זכאי די גאר שטארקע טעמים וואס שטייט אין
אין ירושלים ,אבער עס מיינט אויך צו זאגן אריינגעגעבן א מדרש – איז "תודיענו אורח חיים" ,מודיע
צו זיין אז מ'איז ארויסגעגאנגען זכאי בדין;
אז אין בית המקדש של מעלה איז דא א
געוויסער גרויסער כח השמחה ,א "ייחוד
כח אז דו קענסט מ'גייט ארויס מיט א סימן מבית המלך אז
"דידן נצח" .דער תנא וואס געבט אונז די
עליון" אין די זיבן טעג .אידן דארפן טון יעצט מעורר זיין געלעגנהייט ארויסצוברענגען דעם "זכאי
פעולות דא למטה כדי מעורר צו זיין די
כוחות עליונים און ממשיך זיין די גרויסע
די שמחה למעלה בדין" אזוי פיל מאל ,איז טאקע שמא קגרים
בן זכאי .דורכדעם וואס מ'דארף שאקלען
שמחה למעלה. פונקט ווי בזמן לולב אלע טעג ,קען מען דעם "זכאי" פיל
וואו אויף דער וועלט האט מען דעם כח
שבית המקדש מער דעמאנסטרירן און עס ארויסברענגען
פיל שטערקער.
מעורר צו זיין די שמחה למעלה? נאר אין
דעם פלאץ וואס איז "מכוון" .בית המקדש הייליגע זאך ,אבער בלויז א "זכר"? א זכר און במיוחד א ספעציעלע רווח וואס
של מטה איז דאך מכוון כנגד בית המקדש קען אמאל זיין א ''פעולה חיצונית'' בלויז מ'האט פון די תקנות פון רבי יוחנן בן זכאי,
של מעלה .דער פלאץ וואו מ'קען מעורר כדי צו געדענקען דעם בית המקדש .ווי איז אויפ'ן טאג פון הושענא רבה .הושענא
זיין די שמחה למעלה איז אין בית המקדש ווייט גייט די פעולה פון אונזער שאקלען רבה איז דאך נאכאמאל א געלעגנהייט
של מטה .אבער אלע אנדערע פלעצער לולב היינט אין חוץ לארץ ,וואס איז א "זכר פון א גמר חתימה לטובה ,און אז מ'קען
אין דער וועלט ,די "גבולים" ,האבן נישט למקדש"? צי איז עס ממש אזוי ווי אין בית הושענא רבה קומען מיט'ן לולב און
די מעגליכקייט צו זיין אזוי צוגעבונדן המקדש אליין ,אדער נישט אזוי שטארק? ווייטער ארויסברענגען אונזער "דידן נצח",
צום בית המקדש של מעלה ,און האבן איז דאס אוודאי א שטארקע זכות פאר'ן
נישט דעם כח מעורר צו זיין די כוחות כח פון הושענא רבה .ווען נישט רבי יוחנן
פארשטייט זיך אז מיר זענען ''נישט
עליונים; ממילא האט עס נישט געהאט בן זכאי ,וואלט הושענא רבה נישט געווען
אין הימל'' און מיר פארנעמען זיך נישט
קיין תכלית .אזוי ברענגט ארויס דער טור קיין לולב אין די גבולין .ער איז א "בן זכאי",
מיט ''נסתרות'' צו וויסן וויאזוי די מצוות
ברקת .לויט דעם פארשטייט מען שוין ער גיבט כוחות ארויסצוברענגען אונזער
די ערשטע האלב :ווען דער בית המקדש מאכן דארט א רושם און וועלכע השפעות
זכות אין דעם גרויסן זמן.
איז געשטאנען ,וויבאלד דער ציווי פון עס געשעט .צי ווען מיר שאקלען לולב
אין די גבולין דורך די תקנה פון רבי יוחנן
שאקלען לולב זיבן טעג איז געווען מעורר
בן זכאי ,קומט עס אן אויפ'ן זעלבן אופן
''די זעלבע מצוה''
צו זיין די שמחה למעלה ,איז דאס באמת
נישט געווען נוגע אין אנדערע פלעצער ווי בזמן שבית המקדש היה קיים? אבער אדער ''ס'זעהט
חוץ דעם בית המקדש ,ווייל מ'האט נישט עס זענען דא צדיקים וואס זענען יא "אין נאר אויס''?
געהאט די כוחות דאס מעורר צו זיין .דארט הימל" ,הייליגע צדיקים וואס זענען מגלה
איז געווען אן אנדערע סארט מצוה ,און די וואס עס טוט זיך אפ אויבן .מיר וועלן מען קען אבער אריינקלערן א טיפע
ד -גליון שיחתי
אבער בדרך רמז ,אז מען שטייט אין די אין בית המדרש .רבי יוחנן בן זכאי האט פעולה פון יום הראשון איז געווען גענוג.
טעג פון די ערבה פון די ד' מינים ,וואס איז אריינגעגעבן א כח אז דו קענסט יעצט דאס איז געווען דעמאלטס.
"ַעלדער רמז פון אויפהענגען די פידלעך ַ מעורר זיין די שמחה למעלה פונקט ווי
ֲֲע ָָר ִִבים ְּב�ּ תֹוֹ ָכָ ּּה"? נאך רבן יוחנן בן זכאי'ס בזמן שבית המקדש קיים. דאן איז געקומען רבי יוחנן בן זכאי
תקנה ,קען מען עס אזוי טייטשן :דו ווילסט מיט א העכערן כח ,און ער האט געזאגט
איך זאל זינגען אין חוץ לארץ? דו ווילסט ''זכר למקדש'' – ביים אז ער וועט אויפטון און אריינבלאזן א
איך זאל זינגען "שיר ציון" נישט אין ארץ
ישראל? איך קען עס נישט זינגען .וויאזוי
ערשטן בית המקדש מעגליכקייט אין אלע פלעצער אין די
וועלט ,אז מ'זאל יא באמת קענען מעורר
"ֵא ְ
יְך ָנָ ִׁש�ׁ יר ֶֶאת ִׁש�ׁ יר ה' ַַעל קען איך זינגען ֵ זיין די כוחות העליונים אפילו אין אנדערע
ַַא ְְד ַַמת ֵנֵ ָכָ ר"? מיר וועלן יעצט צוריקגיין צום ענין: פלעצער .לאמיר עס פרובירן מסביר צו זיין
ווי מ'האט אנגעהויבן אז די הכרת הטוב מיט א גשמיות'דיגן משל :עס איז דא איין
עס איז אבער דא ''איין זמן אין יאר'' וואס קומט זיך פאר רבי יוחנן בן זכאי ,אבער עס פלאץ פון וואו די עלעקטריק קומט ,און
מען קען יא זאגן אז יעצט קען מען זינגען איז געבויט אויף א פסוק אין ירמיה .דאס רבי יוחנן בן זכאי איז געקומען און געצויגן
די שיר ציון ,ווייל יעצט האבן מיר די כוחות דארף מען אביסל צונעמען :ירמיהו הנביא "ווייערס" צו אלע פלעצער אין דער וועלט,
פונקט ווי אין בית המקדש אליין .וועלכער איז געווען ביים חורבן בית ראשון ,און רבי אז וואו אימער א איד וועט שאקלען לולב
זמן איז דאס? דאס איז די צייט פון יום טוב יוחנן בן זכאי איז געווען ביים חורבן בית זיבן טעג ,וועט ער קענען אויפטון דאס
סוכות ,ווען רבן יוחנן בן זכאי האט אונז שני .און ער האט דעמאלטס געמאכט א וואס פעלט זיך אויס צו מחבר זיין "אחד
געגעבן א כח אז מען זאל קענען אויפטון תקנה אז פון יעצט און ווייטער וועט מען אל אחד" צום בית המקדש של מעלה,
"בגבולין" דאס וואס מען פלעגט אויפטון שאקלען לולב זיבן טעג .וואס איז אבער ממש אויפ'ן זעלבן אופן ווי עס איז געווען
אין בית המקדש .בפרט אין יום טוב סוכות, געווען ביי בית ראשון? מיר זעען נישט אז אין בית המקדש של מטה.
ווען די גאנצע שמחת בית השואבה איז איינער זאל דעמאלטס מאכן א תקנה אין
דאך מקושר צו די שמחה וואס איז געווען די זיבעציג יאר פון גלות בבל אויף דעם ער זאגט אזעלכע אפענע ווערטער,
דעמאלטס. זעלבן ענין ,אז מ'זאל שאקלען לולב זיבן אז די תקנות פון רבי יוחנן בן זכאי זענען
טעג .אויב ירמיהו הנביא שרייט "ציון היא נישט סתם תקנות וויאזוי צו טון; א "תקנה"
עס איז באקאנט דאס ווארט ,וואס דורש אין לה" ,פארוואס האט זיך קיינער מיינט אז ער האט דא עפעס ''אויפגעבויט''
דער "ישמח ישראל" ברענגט אראפ מיט נישט אנגערופן צו מאכן די דרישה? – ער האט אויפגעבויט נייע מעגליכקייטן
א מורא'דיגן קאך פונעם הייליג'ן רבי'ן ר' אנצוקומען פון אלע פלעצער אין דער
העשיל מקראקא זי''ע ,און דער "ישמח באמת קען מען טרעפן א רמז אין א וועלט צו טון די פעולה ממש וואס מ'האט
משה" ברענגט עס אראפ פון אן אנדערן פסוק ,וואס בפשטות גייט דער פסוק געטון אינעם מקדש של מטה .נאך אזעלכע
"ַעל
גאון ,רבי לעמל פון אייזנשטאטַ : ארויף אויפ'ן חורבן ביי דעם ''ערשטן'' בית ווערטער פונעם טור ברקת ,קען מען אפשר
ַׁש�ְׁבנ ּּו ַּג�ּ ם ָּב�ִּכִ ינּוּ" – וואס ַנַ ֲֲהרֹוֹ ת ֶ
ָּב�ֶּבל ָׁש�ׁ ם ָיָ ְ המקדש ,אז שוין דעמאלטס האבן זיך די בעסער פארשטיין וואס דער הייליגער
מיינט דאס אז מען איז געזעסן און "אויך" אידן אנגעהאנגען און זיך מחזק געווען חתם סופר זאגט ,אז דאס איז נאר היינטיגע
געוויינט? ברענגען ביידע די בחינה אז אז די ד' מינים איז דער פלאץ פון וואו צייטן .ווייל עס קען זיין אז איינמאל דער
מען האט געוויינט "אויך" – דאס הייסט מען פרובירט צו שעפן חיות ,אלס א "זכר בית המקדש וועט צוריק אויפגעבויט ווערן,
די וואסער האט געוויינט און די אידן האבן "ַעל ַנַ ֲֲהרֹוֹ ת למקדש" .דער פסוק זאגטַ : וועט אלעס צוריקגיין צום שורש[ .אזוי ווי
מיטגעוויינט .פארוואס האבן די וואסערן ַׁש�ְׁבנ ּּו ַּג�ּ ם ָּב�ִּכִ ינ ּּו ְּב�ָּזָ ְכְ ֵֵרנ ּּו ֶֶאת ִִצ ּּיֹוֹ ן.
ָּב�ֶּבל ָׁש�ׁ ם ָיָ ְ
ֶ עס שטייט אז היינטיגע צייטן געפינט זיך
געוויינט? די וואסערן האבן שוין געוויינט ַַעל ֲֲע ָָר ִִבים ְּב�ּ תֹוֹ ָכָ ּּה ָּת�ִּלִ ינ ּּו ִּכ�ֹּּנ�ּרֹוֹ ֵֵתינּוּ" .אז די דער "מקום המקדש" ביי צדיקים און ביי
ביי בריאת העולם ,די "מים התחתונים", שונאים האבן געבעטן מען זאל זינגען אנדערע פלעצער וואו מ'קען אנקומען צו
אז מען האט זיי דערווייטערט פונעם די "שיר ציון" אין בבל ,און די לווים האבן די השפעות פון מקום המקדש] איז דא א
אייבערשטן .זיי האבן געוויינט" :מיר ווילן נישט געוואלט זינגען ,האבן זיי גענומען די סברא אז דעמאלטס וועט שוין נישט זיין די
זיין נאנט צום באשעפער" .האט מען זיי פידלעך און זיי אויפגעהאנגען "על ערבים", מעגליכקייט אויפצוטון אין אלע אנדערע
מחזק געווען אז אין בית המקדש וועלן די אויף ערבות ביימער .דער פשוט'ער פשט פלעצער אזוי ווי אין בית המקדש ,וועט די
וואסערן ווערן נאנט צום אייבערשטן ,מען איז ,פארוואס האבן זיי עס אויפגעהאנגען מצוה שוין נישט זיין איבעראל.
וועט גיסן "ניסוך המים" סוכות ,און מען פונקט אויף ''ערבות ביימער'' ווייל ערבות
וועט לייגן זאלץ אויף די קרבנות. ביימער האבן זייער לאנגע צווייגן ,האבן דאס איז א מורא'דיגע גילוי פון די
זיי געטראכט אז דארט קענען זיי גוט געוואלדיגע טיפקייט פונעם כח המצוה –
ווען דער בית המקדש איז חרוב באהאלטן די פידלעך ,כדי די שונאים זאלן אז עס איז ממש א כח איבעראל וואו א איד
געווארן ,איז דאך שוין אפגעזונדערט נישט זען אז זיי האבן זייערע ''כלי שיר''. געפינט זיך ,אין זיין פארשטופטן ווינקל,
גליון שיחתי -ה
הנף כולו אסור" .אלע פרעגן דאך ,וואס איז אבער אויב מען לערנט כפשוטו ,אז געווארן דער קשר וואס די מים התחתונים
דער קשר צווישן די צוויי תקנות? תוספות דער פסוק רעדט נאך פאר די תקנה פון רבי האבן מיט'ן אייבערשטן ,האבן זיי צוריק
שטעלט זיך שוין אויף דעם. יוחנן בן זכאי ,ביים ערשטן בית המקדש, אנגעהויבן זייער געוויין פון בריאת העולם.
איז דאך דער פשט פארקערט :אז דאס און אז מען זעט ווי דאס וואסער וויינט
זאגט דער הייליגער חתם סופר ,אז די אויפהענגען די פידלעך "על ערבים בתוכה" מיט ''אזא השתוקקות'' צו זיין נאנט צום
משנה וויל אונז ארויסברענגען אז ביים איז אויך געווען א חלק פונעם געוויין .מען אייבערשטן ,האבן די אידן מיטגעוויינט
ערשטן בית המקדש האט מען אויף איין האט ''באוויינט'' די מצות ארבעה מינים מיט'ן וואסער .דאס טייטשט "על נהרות
וועג באהאנדלט דעם חורבן ,און טאקע בבל" – ווייל מען האט געזען ווי דער טייך
וואס מען האט יעצט פארלוירן ,אז אזא
וועגן דעם איז עס נישט געווען אזוי וויינט – "שם ישבנו וגם בכינו" ,מיר האבן
מורא'דיג ,און דאס צו פארבעסערן האט ''אויך'' געוויינט .די אידן האבן מיטגעוויינט
רבי יוחנן בן זכאי געזאגט :איך וועל מאכן עס איז אבער דא מיט די וואסער מיט אזא השתוקקות צו
א בעסערן וועג וויאזוי צו זארגן פאר'ן בית
המקדש ,און דעמאלטס וועט עס זיין פיל ''איין זמן אין יאר'' זיין נאנט צום אייבערשטן.
מער שלימות'דיג. וואס מען קען לויט די הייליגע דיבורים ,קען מען
זאגט דער הייליגער חתם סופר אזוי: יא זאגן אז יעצט אפשר טייטשן דעם המשך פונ'ם קאפיטל
אזוי :מען איז דאך דעמאלטס געווען אין
מיר אלע ווייסן אז עס גייט קומען א נייער
בית המקדש .דער נייער בית המקדש קען קען מען זינגען א מצב וואס די וואסערן האבן באוויינט די
''שמחה'' פונעם ''הייליגן יום טוב סוכות''.
קומען אין צוויי פארמאטן :עס קען קומען די שיר ציון ,ווייל [''זאלץ'' איז געווען א גאנץ יאר ,אבער די
בדרך הטבע ,אז די גוים אין דער וועלט זאלן
באפרייען די אידן פון זייער עול הגלות, יעצט האבן ''שמחת בית השואבה'' וואסער'' ,ניסוך
המים'' ,איז דאך געווען דאס שטערקסטע
אזוי ווי עס איז געווען ביי כורש וואס האט
געגעבן רשות צו בויען דעם בית המקדש.
מיר די כוחות סוכות] יעצט איז מען געגאנגען און מען
עס איז אבער נישט קיין באטעמ'טער מצב פונקט ווי אין בית האט זיך מחזק געווען" :על ערבים בתוכה"
– אויף דעם ביסל "זאת נחמתי בעניי",
ווען דער בנין בית המקדש קומט דורך
רשות פון די גוים אין גלות .פיל שענער איז המקדש אליין די ערבות .מען קוקט אויף די ''ערבות
ביימער'' ,מען דערמאנט זיך אין די ד'
ווען דער אייבערשטער העלפט אז משיח
מינים" ,שם תלינו כנורותינו" ,דארט האבן
קומט ,און עס קומט דער "בית המקדש
מיר ''אויפגעהאנגען'' די פידלעך .דאס
של מעלה" וואס איז געבויט אויבן אין זיבן-טאגיגע מצוה וועט שוין מער נישט
הימל ,דאס איז די ריכטיגע שלימות .דער איז אונזער איינציגסטע אינזל אין דעם
זיין .אויב אזוי ,וואס איז דער פשט? אויב ביטערן געוויין וואו מען קען זיך אנכאפן;
חתם סופר ברענגט עס ארויס אזוי :אויב ירמיהו הנביא זאגט אז מען דארף "דורש
די ישועה קומט דורך א בית המקדש וואס עס גייט זיין א מצות ארבעה מינים ,א יום
זיין לציון" ,פארוואס האט עס קיינער נישט טוב סוכות ,וואו דארט וועט מען זיך אביסל
ווערט אויפגעבויט מיט'ן רשות פון די גוים,
געטון ביים ערשטן בית המקדש? צוריקטרעפן מיט'ן כח פונעם בית המקדש
מיינט דאס אז די רפואה קומט דורך די צרה
– די גלות אליין גיבט אונז די רפואה .אבער און די נאנטקייט צום אייבערשטן'' ,למהוי
אויב מען איז זוכה אז עס קומט אראפ א לאמיר זיין א קדם מלכא''.
בית המקדש של מעלה און משיח קומט, בעסערע דורש לציון
מיינט דאס אז די רפואה איז שוין געווען אזוי קען מען טייטשן דעם פסוק נאך די
פאר די מכה .ווייל משיח איז שוין געבוירן תקנה פון רבי יוחנן בן זכאי ,אז מען האט
זאגט דער הייליגער חתם סופר א פשט אזוי געוויינט אבער מען האט זיך מחזק
געווארן פאר'ן חורבן בית המקדש ,און דער
נפלא ,און דער חתם סופר טייטש מיט געווען; מען הענגט אויף דעם פידל און מען
אייבערשטער האט שוין אנגעהויבן בויען
דעם בית שלישי פאר'ן חורבן .דאס מיינט דעם אויך אפ דעם באקאנטן המשך אין טרעפט א שוץ-פלאץ אינעם יום טוב פון
אז מען ווייזט אונז :קוק ,שוין פון יארן די משנה אין מסכת סוכה .נאכדעם וואס די ערבות ,וואס דעמאלטס ברענגט מען
פריער איז די ישועה שוין לאנג דא. די משנה דערמאנט די תקנה פון רבי צוריק די שמחת בית השואבה .דעמאלטס
יוחנן בן זכאי וועגן זכר למקדש ,אז מען האט מען דעם כח פון "זכר למקדש" ממש
רבי יוחנן בן זכאי האט געזען אז ביים זאל נעמען דעם לולב זיבן טעג ,לייגט די אויפצובויען דעם בית המקדש אליין,
ערשטן בית המקדש ,ווען מ'איז געגאנגען משנה צו די אנדערע תקנה" :משחרב בית און ממשיך זיין די פעולות דא וואו מיר
אין גלות ,האט מען זיך נישט געזארגט המקדש התקין רבן יוחנן בן זכאי שיהא יום געפינען זיך.
ו -גליון שיחתי
געווען קיין חשש פון "יום הנף כולו אסור", יא ריכטיג דורש זיין פארן בית המקדש. גענוג שטארק פארן "דורש אין לה" ,פארן
ווייל א בית המקדש וואס ווערט געבויט ענין פון "דער דרשה" .מ'האט נישט מתקן
דורך מענטשן אויף דער וועלט גייט נישט דאס ארויסצוברענגען ,דערמאנט די געווען קיין תקנה צו שאקלען לולב זיבן
משנה צוזאמען די צווייטע תקנה" .יום טעג זכר למקדש .האט רבי יוחנן בן זכאי
אויפגעבויט ווערן יום טוב .אבער ווען דער
הנף כולו אסור" .איז די גמרא מסביר די תולה געווען ,אז אין דעם איז תלוי פארוואס
צווייטער בית המקדש איז חרוב געווארן, דער צווייטער בית המקדש איז געווען אויף
חשש "מהרה יבנה בית המקדש" פרעגט
האט רבי יוחנן בן זכאי מתקן געווען א תקנה רש''י אז מ'קען דאך נישט בויען דעם בית אזא שוואכן אופן ,אז די גויים האבן געגעבן
אז מ'זאל זיין א ריכטיגער "דורש לציון". המקדש יום טוב .ענטפערט רש"י ,אז א רשות עס צו בויען .אז דו האסט זיך נישט
יעצט וועט מען שוין זוכה זיין צום דריטן ''מענטשליכע'' בנין בית המקדש טאר מען גענוג געזארגט פארן ''אלטן'' ,איז דער
טאקע נישט בויען יום טוב ,אבער דער בית ''נייער'' אנגעקומען אויף אזא נידריגער
בית המקדש ,וואס מוז זיין "בנוי ומשוכלל"
המקדש שלעתיד איז "בנוי ומשוכלל" אין דרגה.
– א שלימות'דיגע רפואה וואס איז שוין גרייט
פאר די מכה .דאס קען דאך יא אראפקומען הימל און עס קען אראפקומען אויך יום
האט רבי יוחנן בן זכאי געזאגט :מיר
טוב .קומט אויס אז דער דין פון "יום הנף
יום טוב ביינאכט ,און אויב אזוי מוז מען גייען דאס נישט צולאזן .יעצט ווען דער
כולו אסור" איז נאר שייך אויב מ'האט א
שוין מאכן א תקנה אז "יום הנף כולו אסור", צווייטער בית המקדש איז חרוב געווארן,
פארטיגן געבויטן בית המקדש וואס געפינט
ווייל "מהרה יבנה בית המקדש" קען פאסירן וועלן מיר זיך אזוי שטארק זארגן פארן בית
זיך אין הימל .און דאס אז מ'זאל זוכה זיין צו
המקדש ,און מיר וועלן מאכן א פעסטע
אפילו אינמיטן יום טוב ביינאכט. אזא געבויטן בית המקדש ,קומט נאר אויב תקנה אז מ'זאל טראכטן פונעם בית
מ'וועט זיך באמת זארגן אויפן בית המקדש המקדש ,געדענקען און רעדן דערפון .און
מען זעט טאקע פון דא ,אז כאטש דער און זיין אן אמת'ער דורש ,ווי מיר זאגן: ווייסטו וואס וועט געשען לכבוד דעם?
פסוק שטייט אין ירמיהו ,האט מען ערשט "הושענא למענך דורשינו". בזכות דעם וועט קומען די גאולה און עס
אנגעהויבן אפצולערנען דעם פסוק ריכטיג וועט זיין אזא לעכטיגער בית המקדש ,נישט
ממילא ,זאגט דער הייליגער חתם עפעס וואס איז געבויט געווארן מיט רשות
ביים חורבן פון צווייטן בית המקדש דורך
סופר ,איז די משנה מורא'דיג זיס .ווען דער פון די פעלקער ,נאר א בית המקדש וואס
דעם הייליגן תנא רבי יוחנן בן זכאי ,און דורך
ערשטער בית המקדש איז חרוב געווארן, וועט ארויסברענגען אז דער אייבערשטער
דעם האט ער ממשיך געווען אז די גאולה האט מען נישט געמאכט קיין "דורש", האט שוין צוגעגרייט משיח און דעם בית
העתידה וועט טאקע זיין בקרוב מיט א האט מען נישט זוכה געווען צו א ריכטיגן המקדש ספעציעל פאר דעם .ער ברענגט
ריכטיגער שלימות. בית המקדש ,דעריבער איז אויך נישט ארויס ווי ווייט מ'וועט אויפטון אויב מ'וועט
בברכת שמחת יום טוב
פאר הערות ,הוספות ,נדבות,
להאזין ולהתענג משיעורי קול שיחתי
שיעורים קצרים מדי יום ביומו
און באקומען דעם גליון אויפן ושיעורים מדי שבוע בשבוע
אימעיל:
אימעיל: אמעריקע605-477-5551 :
machonsichoosi@gmail.com
ארץ ישראל073-388-6653 :
טעלעפָאן:
ָ
605-477-5551,7 איירָאּפע44-333-070-6593 :
ָ
גליון שיחתי -ז
