gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish

שבוע: סוכות (2026-09-21)

איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫איש חסד היה‬ ‫א זאמלונג פון געוואלדיגע מעשי חסד‬ ‫פונעם בארימטן נגיד‬ ‫מוהר"ר שמואל יהודה דסקל ז"ל‬ ‫───────◇───────‬ ‫פאר הערות‪ ,‬תגובות און צוצולייגן עובדות און מעשיות‪:‬‬ ‫אימעיל‪y.b.daskal@gmail.com :‬‬ ‫פרק ו‬ ‫אונטערן שלייער פון א הלוואה‬ ‫פון וואו וועלן זיי האבן צוריקצוגעבן אין דאלאר?!‬ ‫דער רמב״ם שרייבט )מתנות עניים פ״ז הלכה ל״ט(‪ :‬״עני שאינו רוצה ליקח צדקה‪ ,‬מערימין עליו‬ ‫ונותנין לו לשם הלוואה״‪.‬‬ ‫דער דאזיגער דערהויבענער וועג פון חסד איז געווען איינע פון די שיינע נקודות אין ר׳ שמואל׳ס דרך‪.‬‬ ‫דער געדאנק פון אויפשטעלן א גמ״ח האט אים זייער דערפרייט‪ .‬אזוי וועט ער קענען טון חסד מיט‬ ‫נצרכים אויף א וועג וואס וועט פארהוילן דעם אמת׳ן ציל פון דער נתינה‪ .‬אנשטאט צו געבן געלט‬ ‫גלייך אלס צדקה‪ ,‬קען מען עס געבן אלס הלוואה‪ .‬אויב זיי וועלן האבן פון וואו צוריקצוגעבן‪ ,‬וועלן‬ ‫זיי צוריקגעבן‪ ,‬און אויב נישט‪ ,‬וועלן זיי נישט צוריקגעבן‪.‬‬ ‫אינעם גמ״ח וואס האט זיך געפירט ביי אים אין שטוב‪ ,‬האט ער געבארגט גרויסע סכומים אפילו‬ ‫פאר מענטשן וואס ער האט בכלל נישט געקענט‪ .‬ער האט קיינמאל נישט פארלאנגט קיין ערבים‬ ‫אדער משכון‪ .‬זיין שארפע טביעת עין איז אים געווען גענוג צו דערקענען צי דער מבקש איז איינער‬ ‫וואס וויל אים אויסנוצן‪ ,‬אדער אן אמת׳ער נצרך‪ .‬אויב האט ער געזען אז פאר אים שטייט אן‬ ‫אמת׳ער נצרך‪ ,‬האט ער זיך פארלאזט אויף אים און נישט געדארפט קיין ערבים‪ .‬ווייל דער אמת׳ער‬ ‫ציל איז דאך געווען‪ ,‬צו געבן!‬ ‫אין יענע יארן איז דער דאלאר געווען אסאך שטארקער ווי דער שקל‪ ,‬וואס זיין ווערט איז כסדר‬ ‫געפאלן‪ .‬דער גמ״ח האט זיך געפירט מיט שקלים‪ ,‬כדי אז דער לווה זאל פארדינען פונעם פאל פונעם‬ ‫שקל‪.‬‬ ‫אין דער צייט ווען עס איז געווען א גרויסע אינפלאציע אין ארץ ישראל און דער שקל איז געפאלן‬ ‫פון טאג צו טאג‪ ,‬האט מען אים געזאגט אז עס וואלט געווען בעסער צו בארגן אין דאלארן און נישט‬ ‫אין שקלים‪.‬‬ ‫ר׳ שמואל האט זיך געוואונדערט‪:‬‬ ‫״פון וואו זאלן מיינע לווים האבן געלט צו קויפן דאלאר?!״‬ ‫א הלוואה וואס מען דארף נישט צוריקצאלן‬ ‫הרב בעריש לבין‪ ,‬מנכ״ל מוסדות ויז׳ניץ אין די יארן תשל״ז–תש״נ‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫איך בין אמאל געווען דערביי ווען א איד איז געקומען צו ר׳ שמואל בעטן א הלוואה‪ .‬ער האט געבעטן‬ ‫א געוואלדיגן סכום‪ ,‬צוואנציג טויזנט לירות‪ .‬איך האב קלאר געוואוסט אז דער איד וועט די הלוואה‬ ‫נישט קענען צוריקצאלן‪.‬‬ ‫פרק ו ‪ -‬אונטערן שלייער פון א הלוואה‬ ‫ווען איך האב געזען אז ר׳ שמואל גרייט זיך אים צו געבן דעם גאנצן סכום‪ ,‬האב איך אים‬ ‫שטילערהייט געזאגט‪ :‬״עס זעט מיר נישט אויס אז דער איד וועט צוריקצאלן די הלוואה״‪.‬‬ ‫״עס מאכט מיר נישט אויס צי ער וועט צוריקצאלן אדער נישט״‪ ,‬האט ר׳ שמואל מיר‬ ‫צוריקגעענטפערט שטילערהייט‪.‬‬ ‫דעם אמת האט ר׳ שמואל גוט געוואוסט‪ .‬ער האט געוואוסט אז דער איד וועט נישט צוריקצאלן‪.‬‬ ‫אבער זיין כוונה איז דאך פון אנהייב געווען צו געבן‪ .‬דער גמ״ח איז נאר געווען א שיינער און‬ ‫בכבוד׳דיגער וועג ווי אזוי צו געבן‪...‬‬ ‫הונדערטער טויזנטער לירות‪ ,‬אן קיין כוונה זיי צוריקצובאקומען‬ ‫הרה״ח ר׳ יונה פוקס האט דערציילט‪:‬‬ ‫אן עלטערער בחור‪ ,‬וואס האט געוואוינט אין שכונת נוה אחיעזר‪ ,‬האט געבעטן פון ר׳ שמואל א‬ ‫הלוואה פון עטליכע הונדערט לירות פאר א פליגער־בילעט‪ .‬ר׳ שמואל האט אים עס געגעבן מיטן‬ ‫גאנצן הארץ‪ ,‬און האט אים נאך צוגעגעבן געלט פאר הוצאות אויפן וועג!‬ ‫נאך א שטיק צייט האט מיין טאטע‪ ,‬וואס איז געווען אריינגעמישט אין דער זאך‪ ,‬געפרעגט ר׳‬ ‫שמואל‪:‬‬ ‫״ווען וועט דער בחור דיר צוריקצאלן דעם חוב?״‬ ‫ר׳ שמואל איז בכלל נישט געווארן באזארגט‪.‬‬ ‫״מען איז מיר שוין שולדיג הונדערטער טויזנטער לירות‪ ,‬וואס איך האב פון אנהייב נישט געראכטן‬ ‫צוריקצובאקומען״‪ ,‬האט ער געזאגט‪.‬‬ ‫ר׳ יונה לייגט צו‪ ,‬אז אין יענע צייט האט א דירה אין בני ברק געקאסט בלויז פיר און צוואנציג טויזנט‬ ‫לירות!‬ ‫וואס האט ער געטון ווען א לווה האט נישט באצאלט?‬ ‫וואס האט ר׳ שמואל געטון ווען א לווה האט נישט צוריקגעצאלט זיין חוב? האט ער אים געדרוקט?‬ ‫איז ער אים נאכגעלאפן?‬ ‫ניין!‬ ‫ער האט זיך געפרייט אז ער איז זוכה געווען מקיים צו זיין די מצוה פון צדקה‪ ,‬און נאך אויף א‬ ‫בכבוד׳דיגן אופן‪.‬‬ ‫״ר׳ שמואל האט געהאט א גאנצע פעקל טשעקס פון בעלי חובות וואס האבן נישט געהאט קיין‬ ‫דעקונג‪ ,‬און ער האט גארנישט געטון דערמיט״‪ ,‬האט הרה״ח ר׳ בן ציון וויילער דערציילט‪.‬‬ ‫אויך הר״ר יעקב ורדיקובסקי האט דערציילט‪:‬‬ ‫״איין מאל בין איך געווען אין זיין ביורא‪ ,‬און ער האט נישט געקענט עפענען דעם שופלאד‪ ,‬ווייל עס‬ ‫איז געווען פול מיט טשעקס פונעם גמ״ח וואס זענען נישט באצאלט געווארן״‪.‬‬ ‫ב‬ ‫איש חסד היה‬ ‫צדקה אונטערן שלייער פון א הלוואה‬ ‫הגאון רבי אריה טוביאס‪ ,‬חבר בד״צ קרית ויז׳ניץ‪ ,‬האט דערציילט וואס ער האט געהערט פון זיין‬ ‫שווער‪ ,‬הגאון רבי מרדכי זלמן ויזניצר‪ ,‬ראש כולל אנטניא‪:‬‬ ‫ווען דער כולל איז געווען אין א שווערע מצב‪ ,‬האט הרב דב ולצר‪ ,‬מנהל הכולל‪ ,‬אלעמאל געוואוסט‬ ‫וואו זיך צו ווענדן‪ :‬צו ר׳ שמואל דאסקל‪.‬‬ ‫נאכדעם וואס ר׳ שמואל האט שוין עטליכע מאל ארויסגעהאלפן דעם כולל אין שווערע פינאנציעלע‬ ‫מצבים‪ ,‬האט הרב ולצר זיך שוין געשעמט נאכאמאל צו בעטן פון אים א נדבה פארן כולל‪.‬‬ ‫איין טאג איז הרב ולצר געקומען צו מיר‪ ,‬נישט וויסנדיג וואס צו טון‪.‬‬ ‫״וואס זאלן מיר טון? מיר האבן שוין עטליכע חדשים נישט באצאלט קיין געהאלטן! ר׳ שמואל האט‬ ‫שוין עטליכע מאל באצאלט אלעס וואס עס האט אונז געפעלט‪ .‬קען מען דען אלעמאל בעטן פון איין‬ ‫מענטש?״‬ ‫האב איך אים פארגעשלאגן‪ ,‬ער זאל גיין צו ר׳ שמואל און דאס מאל בעטן א הלוואה פארן כולל‪,‬‬ ‫ביז מען וועט בסייעתא דשמיא שאפן געלט פון אן אנדער ארט‪.‬‬ ‫הרב ולצר איז געגאנגען צו ר׳ שמואל און געזאגט‪:‬‬ ‫״דאס מאל בין איך געקומען בעטן א הלוואה‪ .‬מיר דארפן צען טויזנט לירות״‪.‬‬ ‫״אויב אזוי‪ ,‬איז דאך אסאך גרינגער צו געבן‪...‬״ האט ר׳ שמואל געענטפערט‪.‬‬ ‫מיטן גאנצן הארץ האט ער אים געגעבן דעם סכום אלס הלוואה‪ ,‬און הרב ולצר האט זיך געשפירט‬ ‫באקוועם דערמיט‪.‬‬ ‫גלייך האבן מיר אנגעהויבן זוכן נדיבים כדי צו קענען צוריקצאלן דעם חוב‪ .‬נאך אסאך השתדלות‬ ‫האבן מיר ענדליך באוויזן צוזאמענצושטעלן דעם גאנצן סכום‪.‬‬ ‫הרב ולצר איז געקומען צו ר׳ שמואל און געזאגט‪:‬‬ ‫״איך האב שוין דעם גאנצן סכום צוריקצוצאלן דעם חוב״‪.‬‬ ‫ר׳ שמואל האט אים אנגעקוקט‪:‬‬ ‫״חוב?! איך האב דיר קיינמאל נישט געגעבן קיין הלוואה‪ .‬מיין כוונה איז געווען צו געבן צדקה!״‬ ‫איך האב דיר נישט געגעבן קיין הלוואה!‬ ‫א ויז׳ניצער חסיד פון לאנדאן האט דערציילט זיין פערזענליכע מעשה פאר אונזער שוואגער‪ ,‬הרה״ח‬ ‫ר׳ יצחק זיידה‪ ,‬מנכ״ל מוסדות ויז׳ניץ אין בני ברק‪:‬‬ ‫איך בין געקומען פון לאנדאן קיין ארץ ישראל‪ ,‬און האב נישט געוואוסט וואס צו טון‪ .‬איך האב‬ ‫מיטגעברענגט געלט פאר די צייט וואס איך וועל זיין אין ארץ ישראל‪ ,‬אבער איך האב זיך פאררעכנט‬ ‫און נישט מיטגעברענגט גענוג‪.‬‬ ‫פלוצלינג איז מיר איינגעפאלן אז איך קען בעטן א הלוואה פון דיין שווער‪.‬‬ ‫ג‬ ‫פרק ו ‪ -‬אונטערן שלייער פון א הלוואה‬ ‫בין איך צוגעגאנגען צו ר׳ שמואל און אים געזאגט‪:‬‬ ‫״אין עטליכע טעג קומט אהער א גוטער פריינד פון לאנדאן‪ .‬קענט איר מיר בארגן געלט אויף עטליכע‬ ‫טעג? דאס וועט מיר זייער ארויסהעלפן״‪.‬‬ ‫ר׳ שמואל האט ארויסגענומען צוויי טויזנט דאלאר און מיר עס געגעבן‪.‬‬ ‫עטליכע טעג זענען פארביי‪ ,‬און דער פריינד איז אנגעקומען פון ענגלאנד‪.‬‬ ‫איך האב אנגערופן ר׳ שמואל און אים געזאגט‪:‬‬ ‫״איך האב שוין דאס געלט צוריקצוצאלן די הלוואה״‪.‬‬ ‫ר׳ שמואל האט מיך איבערראשט‪:‬‬ ‫״איך האב דיר נישט געגעבן קיין הלוואה״‪.‬‬ ‫איך בין געבליבן שטיין פארוואונדערט‪.‬‬ ‫ר׳ שמואל האט געוואוסט אז איך בין אין א שווערע געלט־מצב‪ .‬די מתנה וואס ער האט מיר געגעבן‬ ‫האט מיך ממש מחיה געווען‪ ,‬בפרט ווייל ווען איך האב באקומען דאס געלט‪ ,‬בין איך געווען זיכער‬ ‫אז עס איז בלויז א הלוואה‪...‬‬ ‫א הלוואה אן אפילו בעטן‬ ‫אן ענליכע מעשה האט פאסירט מיט ר׳ חיים‪ ,‬אן איינוואוינער פון אמעריקע‪ .‬ער האט דאס‬ ‫דערציילט פאר אונזער עלטערן שוואגער‪ ,‬הרה״ח ר׳ משה יוסף רוזנר‪:‬‬ ‫איין טאג האב איך געטראפן דיין שווער אין דער דיאמאנטן־בורסה‪ .‬ער האט גלייך באמערקט אז‬ ‫איך זע אויס זייער צובראכן‪.‬‬ ‫״וואס איז געשען?״ האט ער מיך געפרעגט‪.‬‬ ‫האב איך אים דערציילט‪:‬‬ ‫״א איד האט מיר געגעבן דריי טויזנט דאלאר זיי איבערצופירן פון אמעריקע קיין ארץ ישראל‪ .‬דאס‬ ‫געלט איז מיר פארלוירן געגאנגען‪ ,‬און זינט דאן האב איך נישט קיין מנוחה״‪.‬‬ ‫״זארג זיך נישט״‪ ,‬האט ער מיך בארואיגט‪ .‬״צום סוף וועט מען טרעפן דאס פארלוירענע געלט״‪.‬‬ ‫ווען איך בין צוריקגעקומען צו מיין אכסניא‪ ,‬האב איך צו מיין גרויסער איבערראשונג געטראפן אן‬ ‫ענוועלאפ‪ ,‬און דערין‪ ...‬דריי טויזנט דאלאר!‬ ‫אויפן ענוועלאפ איז געשטאנען‪:‬‬ ‫״הלוואה ביז מען וועט טרעפן דאס געלט״‪...‬‬ ‫צדקה ביים מנחם אבל זיין‬ ‫איינער פון די בני המשפחה האט דערציילט פאר אונזער עלטערן שוואגער‪ ,‬הרה״ח ר׳ משה יוסף‬ ‫רוזנר‪:‬‬ ‫ד‬ ‫איש חסד היה‬ ‫אין א שטוב אין שכונת נוה אחיעזר האט געהערשט א שווערע טרויעריגע שטימונג‪ .‬די בני המשפחה‬ ‫זענען געזעסן שבעה נאך א יונג קינד פון דער משפחה‪ ,‬וואס איז נפטר געווארן נאך א שווערע מחלה‪.‬‬ ‫ר׳ שמואל האט געוואוסט אז דער טאטע האט אסאך מאל נישט געקענט גיין צו דער ארבעט אין‬ ‫דער צייט פון דער מחלה‪ ,‬און אז די הוצאות זענען געווען גרויס‪.‬‬ ‫ווען ר׳ שמואל איז געקומען מנחם אבל זיין‪ ,‬האט ער זיך געוואנדן צום טאטן‪:‬‬ ‫״איך וויל רעדן מיט דיר ביחידות״‪.‬‬ ‫זיי זענען אריין אין א זייטיגן צימער‪ .‬נאכן שמועס איז דער טאטע צוריקגעקומען צו די אבלים‪ ,‬און‬ ‫מען האט שוין געקענט זען אויף זיין פנים אז א גרויסע דאגה איז אראפ פון אים‪.‬‬ ‫שפעטער האט דער טאטע דערציילט וואס ר׳ שמואל האט אים דארט געזאגט‪.‬‬ ‫מיט גרויס געפיל האט ר׳ שמואל אים געזאגט‪:‬‬ ‫״אוודאי זענט איר אריינגעפאלן אין חובות פון אלע הוצאות‪ .‬איך האב דיר געברענגט פיר טויזנט‬ ‫דאלאר צו דעקן די הוצאות!״‬ ‫אין יענע צייטן איז דאס געווען א געוואלדיגער סכום‪.‬‬ ‫דער טאטע האט אבער נישט געוואלט נעמען און געזאגט‪:‬‬ ‫״איך וויל נישט דארפן אנקומען צו מתנת בשר ודם״‪.‬‬ ‫״ניין״‪ ,‬האט ר׳ שמואל אים געזאגט‪ ,‬״דאס איז נישט קיין צדקה‪ .‬איך געב דיר דאס געלט אלס‬ ‫הלוואה‪ .‬ווען דו וועסט קענען צוריקצאלן‪ ,‬וועסטו צוריקצאלן‪ .‬און אויב חלילה נישט‪ ,‬בין איך מוחל‬ ‫און מוותר אויפן גאנצן חוב מיטן גאנצן הארץ״‪.‬‬ ‫אין איין מינוט איז א שווערער לאסט אראפ פון זיין הארץ‪ .‬די חובות וואס האבן אים אזוי געדריקט‪,‬‬ ‫האבן אים מער נישט געליגן אויפן קאפ‪.‬‬ ‫♦‬ ‫אזוי האט ר׳ שמואל מקיים געווען למעשה די געוואלדיגע ווערטער פונעם רמב״ם‪:‬‬ ‫״מערימין עליו ונותנין לו לשם הלוואה״‪.‬‬ ‫אמאל האט מען געדארפט פארהוילן די נתינה אויף אן אנדערן אופן‪ ,‬ווי מיר וועלן זען אינעם‬ ‫קומענדיגן פרק‪.‬‬ ‫ה‬