פניני חלקינו בתורתיך - אידיש · Pninei Chelkeini Besoirusechu - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

גליון ג • שנה א'
חג הסוכות
תשפ"ז לפ"ק
ווי טייער איז א מצוה
עס טוט אים וויי :ווי קען ער זיין פרייליך ,ווען ער איז מסביר אז דערפאר דארף מען דערמאנען ווי טייער א מצוה איז ביי א איד ,דאס קען מען זען
האט נישט קיין ד׳ מינים אויף יום טוב? וויפיל ער האט באצאלט דערפאר ״להודיעך ווען ער קלייבט זיך אויס אן אתרוג .ער נעמט אים
האט אים דער בריסקער רב בארואיגט ,אז ביי כמה מצות חביבות עליהן״ — אונז צו לערנען אין די הענט ,דרייט אים אהין און אהער ,באטראכט
ווי באליבט די מצוות זענען געווען ביי זיי (סוכה יעדן פלעקעלע און פרעגט זיך :אפשר איז דא נאך
אים זענען ב״ה דא ד׳ מינים .מארגן ,דעם ערשטן
טאג יום טוב ,קען ער קומען צום רב און מקיים מא.): א שענערער ,נאך א מער מהודר׳דיגער? און ווען
זיין די מצוה. ער געפינט דעם אתרוג וואס זיין הארץ באגערט,
אן אתרוג אין ווארשא איז ער גרייט צו באצאלן דערפאר א שיינעם סכום.
צומארגנס ,נאך איידער עס איז געווארן טאג, פאר א מצוה וויל א איד געבן דאס שענסטע און
די ליבשאפט האט זיך ארויסגעוויזן מיט איר
האט זיך געהערט א גערודער ביים טיר פון דאס בעסטע.
גאנצן כח אין די ביטערע מלחמה־יארן .אידן
בריסקער רב .דאס איז געווען א פלא :די רשעים
האבן געלעבט אין שרעק און פחד ,און צווישן דער הייליגער רבי ר׳ נחמן מברסלב זי״ע,
האבן דאך שטרענג פארבאטן ארויסצוגיין אין
אלע זייערע דאגות האט זיי נאך עפעס געדריקט: (וועמענס יומא דהילולא געפאלט ח״י תשרי ,דעם צווייטן
גאס פאר עס איז געווארן טאג .מען האט געעפנט
פון וואו וועט מען האבן ד׳ מינים אויף סוכות? טאג חול המועד סוכות) האט אמאל גערעדט
די טיר ,און פאר די אויגן האט זיך באוויזן א
צוליב דער סכנה זענען זיי דאך געווען אן אונס באריכות איבער דער גרויסקייט פון מצות
מחזה וואס מען האט נישט געקענט גלייבן:
און פטור פון דעם מצוה ,אבער דאס אידישע אתרוג .מיר ווייסן גאר נישט ,האט ער געזאגט,
הונדערטער אידן שטייען אין א לאנגע רייע און
הארץ האט זיך נישט געקענט בארואיגן .ווי ווי טייער די מצוה איז .מען זעט דאך וויפיל
ווארטן צו בענטשן אויפן אתרוג!
קען מען דורכלאזן א סוכות אן א לולב און אן געלט אידן געבן אויס דערפאר ,מער ווי פאר
דער שכן האט נישט געהאלטן די בשורה פאר אתרוג? אנדערע מצוות .דאס איז זיכער נישט אומזיסט:
זיך .ער האט דערציילט פאר זיינע חברים אז ביים דער בריסקער רב ,הגרי״ז זצ״ל ,האט כלל ישראל איז א הייליג פאלק ,אידן זענען
בריסקער רב איז דא אן אתרוג ,און די ידיעה איז דערציילט וואס ער האט אליין מיטגעלעבט קלוג און מען קען זיי נישט אזוי גרינג אפנארן.
אריבער פון מויל צו אויער .אידן האבן געהערט אז אין ווארשא ,סוכות ת״ש ,ביים אנהויב פון די אז זיי געבן אוועק אזויפיל פאר אן אתרוג,
מען קען מקיים זיין די מצוה ,און דאס הארץ האט מלחמה .די שטאט איז געווען אונטער שווערע ווייזט דאס ווי גרויס די מצוה איז .און ווען
זיי געצויגן אהין. באמבאדירונגען .הייזער זענען חרוב געווארן, מיר וואלטן געוואוסט איר אמת׳ע מעלה ,ווער
די פאליציי זענען אנגעקומען און האט מיט און טויזנטער אידן זענען אומגעקומען רח״ל .צו ווייסט וואס מיר וואלטן אלץ געטון דערפאר!
ווילדע געשרייען און אכזריות׳דיגע קלעפ באקומען ד׳ מינים אין אזא מצב איז כמעט נישט (שיחות הר״ן ,אות קכו).
צעשפרייט דעם עולם .אבער עס איז נישט געווען מעגליך .פונדעסטוועגן איז דעם בריסקער וויפיל מעשיות געפינען מיר אין די ספרים פון
אריבער קיין סאך צייט ,און די אידן זענען רב ,נאך גרויסע שוועריגקייטן ,געלונגען זיי צו אידן ,סיי גרויסע בני עליה און סיי פשוט׳ע אידן,
צוריקגעקומען .ווידער זענען זיי געשטאנען אין פארשאפן. וואס האבן זיך אפגעשפארט פרוטה נאך פרוטה
דער רייע ,מיט דעם האפענונג צו קענען מקיים די ערשטע נאכט יום טוב האט דער רב פאר א מהודר׳דיגן אתרוג .זיי וואלטן געקענט
זיין דעם הייליגן מצוה. באמערקט איינעם פון די שכנים ,א איד וואס איז קויפן א כשר׳ן פאר ווייניגער געלט און אויך יוצא
מיט גרויס התרגשות האט דער בריסקער ארומגעגאנגען שטארק צובראכן .אין יענע טעג זיין די מצוה .אבער זייער הארץ האט געבענקט
רב דערציילט דעם מחזה .דא האט מען געזען האט מען טאקע נישט געדארפט פרעגן פארוואס נאך הידור מצוה .אפילו פון זייער אייגן ברויט
דעם ״מים רבים לא יוכלו לכבות״ — קיין שום א איד איז צובראכן .דאך האט דער רב אים האבן זיי זיך אפגעשפארט ,אבי צו טון דעם רצון
צרות האבן נישט געקענט אויסלעשן די אהבת געוואלט מחזק זיין :היינט איז יום טוב ,מען דארף ה׳ אויפן שענסטן אופן.
המצוות וואס האט געברענט אין די אידישע זיך שטארקן און מקיים זיין ״ושמחת בחגך״. שוין די גמרא דערציילט ,אז רבן גמליאל האט
הערצער. דער איד האט אים אבער אויסגעזאגט וואס באצאלט טויזנט זוז פאר זיין אתרוג .און די גמרא
המשך מעמוד א׳
מיר וועלן ציטירן די ווערטער פונעם בריוו דער שענסטער אתרוג א פייער וואס ברענט אינעווייניג
וואס רירן אן דאס הארץ :יעדן טאג דאנקען מיר
דעם גוטן באשעפער אויף אונזער לעבן .אויב ער אין ראצפערט איז דער אתרוג געווען ביים אויך אין אונגארן איז אין יאר תש״ד געווען א
וועט אונז ברחמיו האלטן ביים לעבן ביז סוכות, הייליגן רבי ר׳ שלום אליעזר זי״ע הי״ד .טויזנטער שרעקלעכער מאנגל אין אתרוגים .אין סאטמאר,
ווילן מיר אים דאנקען מיט די ד׳ מינים .אפילו אידן זענען געקומען צו אים צו בענטשן אתרוג. גרויסווארדיין ,ראצפערט און בודאפעסט זענען
מען וועט נאר שיקן איין אתרוג ,וועלן מיר אים געווען בלויז געציילטע אתרוגים ,און מיט זיי האט
ארומפירן איבערן גאנצן לאנד ,אזוי ווי פאראיאר, הרה״ח ר׳ בנציון יאקאבאוויטש ז״ל האט מען געדארפט מזכה זיין טויזנטער אידן.
ווען טויזנטער אידן האבן געמאכט די ברכה אויף דערציילט ,אז ער איז געווען ביים צדיק נאך
סוכות .דער רבי האט אים געוויזן דעם אתרוג און דער רבי זי״ע האט דעמאלט געמוזט פארלאזן
איין אתרוג מיט טרערן אין די אויגן .צום סוף בעט
געפרעגט :״נו ,וואס זאגסטו דערצו?״ סאטמאר צוליב דער סכנה .זיין אתרוג האט
ער ,אפשר איז דאך מעגליך צו שיקן פיר אדער
ער איבערגעלאזט פאר די אידן אין שטאט ,און
פינף אתרוגים. ר׳ בנציון האט נישט געוואוסט וואס דער ער איז געפארן קיין גרויסווארדיין ,וואו עס איז
רבי מיינט און איז געבליבן שטיל .דער רבי האט געווען אן אתרוג ביים אמרי חיים מוויזניץ זי״ע.
כאטש א תפילין של יד נאכאמאל געפרעגט .האט ער געענטפערט :״רבי, ווען דער רבי האט געזען דעם אתרוג וואס איז
אזא שיינעם אתרוג האב איך נאך קיינמאל נישט געווען אין גרויסווארדיין ,האט ער זיך אנגערופן
מיט דער זעלבער ליבשאפט האבן אידן זיך געזען!״
אנגעקלאמערט אין אלע מצוות .אפילו ווען יעדע אז עס דאכט זיך אים אז דער אתרוג וואס ער
דער אתרוג איז שוין געווען שווארץ פון די האט איבערגעלאזט אין שטאט סאטמאר איז
מצוה איז געווען פארבינדן מיט שרעק און פחד,
הענט פון טויזנטער אידן וואס האבן אויף אים מער א שענערע אתרוג .האט מען געשיקט א
האבן זיי געזוכט אן עצה וויאזוי זי מקיים צו זיין.
געבענטשט .אבער אט דאס איז געווען זיין שליח צו ברענגען דעם אתרוג פון סאטמאר.
מיין טאטע ע״ה האט מיר דערציילט פון שיינקייט! דער חתם סופר זאגט דאך ,אז די מען האט פארגליכן די צוויי אתרוגים און עס
די לאגערן :איין איד ,וועלכער איז שפעטער פלעקן וואס ווערן אויפן אתרוג דורכן מקיים זיין האט זיך ארויס געשטעלט צו זיין ריכטיג ,האט
אומגעקומען על קידוש השם הי״ד ,האט געהאט א די מצוה ,נעמען נישט אוועק פון זיין הדר; אדרבה, מען איבערגעלאזט דעם סאטמארער אתרוג אין
תפילין של יד .א של ראש איז נישט געווען בנמצא. זיי פארשענערן אים .און דעם אתרוג האבן אזויפיל גרויסווארדיין און געשיקט דעם גרויסווארדיינער
האבן אסאך אידן ,און מיין טאטע צווישן זיי ,יעדן אידן גענוצט צו מקיים זיין די מצוה אין יענע אתרוג קיין סאטמאר.
טאג געלייגט יענעם של יד .וואס מען האט יא ביטערע טעג! אין גרויסווארדיין האבן טויזנטער אידן
געקענט מקיים זיין ,האט מען נישט געוואלט געווארט צו בענטשן .כדי יעדער זאל קענען
פארפאסן. דער צדיק האט שטארק הנאה געהאט פונעם
צוקומען ,האט מען געמוזט אנהייבן שוין פון עלות
ענטפער .עס האט זיך אנגעזען ,אז אט דאס האט
אזוי דערציילט מען אויך אויף הגאון ר׳ יחזקאל השחר .דער אמרי חיים האט געוואלט בענטשן
ער געוואלט הערן (זכור ימות עולם ,חלק ד ,עמ׳ שנד).
אברמסקי זצ״ל .ערב יום כיפור תרצ״ב איז ער דער ערשטער ,כדי נישט צו דארפן צוקומען
באפרייט געווארן פון דער תפיסה אין מאסקווע דאס שענסטע פאר אנדערע אידן צו א מתנה על מנת להחזיר .דערנאך האט מען
און אנגעקומען אהיים נאענט צו דער שקיעה .די געברענגט די ד׳ מינים צום רבי'ן זי״ע ,אבער דער
בני בית האבן שוין געענדיגט עסן דעם סעודת קיין בודאפעסט האט מען געשיקט צוויי רבי האט געווארט ביזן נץ החמה.
המפסקת ,און ביז יום כיפור זענען געבליבן בלויז אתרוגים פארן הייליגן בעלזער רב ,מהר״א זי״ע. הרה״ק ר׳ יהודה׳לע מדזיקוב זי״ע איז דעמאלט
געציילטע מינוטן. ער האט אויסגעקליבן דעם שענערן — און אים געווען ביי זיין שווער -דעם אמרי חיים .ער
געשיקט קיין סלאוואקיי .זאגנדיג דערביי אז די האט שטענדיג מקפיד געווען צו בענטשן אויפן
וואס איז געווען זיין ערשטע דאגה? צו לייגן אידן דארט ,האבן אזויפיל געהאלפן ראטעווען
תפילין .אין תפיסה האבן די רשעים אים נישט לולב גלייך ביים נץ ,איז ער געגאנגען צום
אידן פון פוילן; קומט זיי דער מהודר׳דיגער רבי׳נס אכסניא ,אין שטוב פון הרה״ח ר׳ ליפא
געלאזט מקיים זיין די מצוה .יעצט ,ווען ער איז אתרוג. לעפקאוויטש ע״ה .שפעטער האט ער דערציילט
שוין פריי ,קען ער דאך נישט לאזן דעם טאג
נאכן אוועקשיקן דעם אתרוג האט דער בעלזער וואס ער האט דארט געזען.
אריבערגיין אן תפילין! ער האט געלייגט תפילין,
כאטש דערמיט וואס ער וועט יעצט לייגן תפילין רב געזאגט ,אז ער האט נישט קיין חרטה דערויף. די ד׳ מינים זענען געלעגן אויפן טיש ,און דער
איז אים שוין נישט געבליבן קיין צייט צו עסן פארן ער האט דערביי געגעבן א סימן :ווען א מענטש רבי האט געשמועסט מיט די ארומיגע .פון דרויסן
תענית. איז מסופק צי א מעשה קומט פון דער גוטער זייט האט מען נישט באמערקט קיין באזונדערע הכנה.
אדער פונעם יצר הרע ,דאס שטעלט זיך ארויס אבער ווי נאר עס איז געווארן דער נץ החמה ,האט
זאל דער זכות פון אונזערע עלטערן און אור־ אויב נאכן טון האט ער נישט קיין חרטה ,איז דאס דער רבי גענומען די ד׳ מינים ,געמאכט די ברכה
עלטערן ,וואס האבן זיך אזוי מוסר נפש געווען א סימן אז די מעשה קומט נישט פונעם יצר .אויך און אנגעהויבן די נענועים מיט א געוואלדיגער
פאר די מצוות ,און באזונדער פאר די הייליגע ער האט נישט קיין חרטה אויף דעם וואס ער האט התלהבות.
מצוה פון ד׳ מינים ,אונז ביישטיין ,אין די טעג אוועקגעגעבן דעם שענערן אתרוג.
פון סוכות ,ווען מען האט מקריב געווען די פרי ר׳ יהודה׳לע האט געזאגט ,אז דעמאלט האט
החג כנגד די זיבעציג אומות ,זאלן אלע שונאי ווי שטארק אידן האבן געבענקט נאך דער ער געשפירט ווי דער רבי איז די גאנצע צייט ,אויך
ישראל אונטערטעניג ווערן .מיר זאלן זוכה זיין מצוה אין יענע יארן ,זעהט מען אין א בריוו פון בשעת׳ן שמועסן ,געווען פארטיפט אין די הכנה צו
צו א יאר פון ״ושמחת בחגך״ ,און שוין הערן דעם הגה״צ ר׳ מיכאל דוב ווייסמאנדל זצ״ל ,געשריבן דער מצוה .דאס פייער האט שוין פריער געברענט
קול מבשר ,״לציון מלך אלקיך״ ,בביאת גואל צדק פאר סוכות תש״ה .אין נאמען פונעם רבי׳ן און אינעווייניג; ווי נאר עס איז געקומען די צייט ,האט
במהרה בימינו אמן. פון אלע אידן מיט אים בעט ער ,מען זאל זיי ווי זיך עס ארויסגעוויזן מיט א שלהבת אש קודש.
שנעלער שיקן אן כשר'ע אתרוג און כשר׳ע הדסים, נאכדעם האט מען געטראגן דעם אתרוג איבער
(הרה״ח ר׳ אברהם ישעי׳ קליין הי״ו) און אויב מעגליך ,אויך א נייעם לולב. דער שטאט ,מזכה צו זיין דעם גאנצן ציבור.
2
די האנט ציט צום גוטן
ריין פונעם פגם .די האנט ציט זיך ווידער פון ווי יעדער טוט .זיינע נאנטע האבן זיך דער הייליגער אבני נזר זי״ע האט מיט
זיך אליין צום גוטן .דערפאר האט ער דוקא געוואונדערט :וואס האט זיך געטוישט? גרויס התפעלות דערציילט א וואונדערליכן
דעמאלט גענומען אן אתרוג אן א בדיקה, פארוואס זוכט ער יעצט אן אתרוג ,אנדערש מנהג פון זיין פאטער ,הגאון רבי זאב נחום
און שטענדיג איז אים אונטערגעקומען א ווי אלע יארן? זצ״ל.
מהודר׳דיגער אתרוג. צוערשט האט ער נישט געוואלט מגלה זיין יעדעס יאר ,מוצאי יום כיפור ,ווען ער איז
דאס איז אבער ,האט ער ערקלערט, דעם טעם .ערשט נאכדעם וואס מען האט אהיימגעקומען פון בית המדרש ,פלעגט ער
אין די געווענליכע יארן .אינעם לעצטן אים שטארק געבעטן ,האט ער ערקלערט נאך פאר הבדלה נעמען פאר זיך אן אתרוג אין
יאר פונעם מענטש׳ס לעבן פעלט בהכרח וואס עס ליגט אונטער דעם מנהג. א שאכטל .ער האט נישט געעפנט די שאכטל
עפעס אין דער שלימות פונעם תיקון פון ווען מען נעמט אן אתרוג אן א בדיקה, און נישט בודק געווען דעם אתרוג .אזוי ווי ער
יום כיפור .ווען דער תיקון וואלט געווען איז דאך פאראן א חשש אז ער וועט נישט איז געלעגן ,האט ער אים גענומען פאר יום
בשלימות ,וואלט ער נישט נסתלק געווארן זיין מהודר .נאר דער פסוק זאגט :״האלקים טוב.
פון דער וועלט. עשה את האדם ישר״ .דער מענטש איז און יעדעס יאר האט מען געזען דאס
אין זיינע לעצטע יארן האט ער דעריבער באשאפן געווארן מיט א טבע פון ישרות. זעלבע :ווען עס איז געקומען די צייט צו
חושש געווען ,אפשר איז דער תיקון שוין ווען עס ליגן פאר אים א גוטע זאך און א בענטשן ,האט זיך ארויסגעשטעלט אז ער
נישט בשלימות .קען ער זיך שוין נישט שלעכטע זאך ,דארף זיך זיין האנט פון זיך האט באקומען א שיינעם און מהודר׳דיגן
פארלאזן ,אז זיין האנט וועט פון זיך אליין אליין ציען צום גוטן .די עבירות זענען וואס אתרוג.
נעמען דעם מהודר׳דיגן אתרוג .האט ער פארדארבן די אברים און נעמען אוועק פון אין זיינע לעצטע יארן האט ער אבער
אנגעהויבן זוכן און בודק זיין אן אתרוג ,ווי דער ערשטע ישרות. אויפגעהערט מיט דעם מנהג .ער האט
יעדער אנדערער. מוצאי יום כיפור ,ווען מען איז זוכה צו אנגעהויבן זוכן און בודק זיין אן אתרוג,
(אביר הרועים) מחילה און כפרה ,ווערן די אברים צוריק צו אויסוועלן א שיינע אתרוג פוננקט
די אתרוגים פון חדרה
הרב יצחק שעכטער האט אמאל געפרעגט דעם מיט צענדליגער יארן צוריק זענען געווען פארשפרייט
חזון איש אויב די סארט אתרוגים זענען כשר מען זאל אתרוגים פון חדרה ,באקאנט אלס ״אתרוגי אורדיינג״.
מאכן דערויף די ברכת אתרוג ,האט ער געענטפערט גדולי ישראל האבן זיך דעמאלט פארטיפט אין
בדרך צחות "עס איז כשר צו מאכן דערויף א ברכת דעם ענין ,צי מען קען מיט די אתרוגים יוצא זיין
בורא פרי העץ". מצוות אתרוג.
(עובדות והנהגות ,במדורים על החזון איש ועל הגאון רבי פנחס עפשטיין;
וראה תשובות והנהגות ח״א סי׳ שפא) אין אנהויב האט מען זיי גע׳אסר׳ט ,ווייל עס איז
נישט געווען קיין קלארע מסורה אויף זייער כשרות.
שפעטער האט הגאון רבי פנחס עפשטיין זצ״ל,
צוזאמען מיט זיינע חברי בית דין ,הגאון רבי דוד
יונגרייז זצ״ל און הגאון רבי ישראל יצחק רייזמן זצ״ל,
זיי מתיר געווען לברכה .זיי האבן מברר געווען ,אז
די אתרוגים זענען בחזקת בלתי מורכבים ,מיט א
845.210.6668 עימוד
מסורה אז עס איז נישטא קיין חשש הרכבה .אויף
הדפסה
sales@kintress.com
סמך דעם בירור האט די עדה החרדית געגעבן אן
הכשר אויף זיי.
הגליון נערך ע"י מכון קונטרס
טעל | 845.210.6668 :פעקס845.314.8486 : להכניס דברי תורה בתוך מו"ה אברהם ישעי' קליין
אימעילchelkeiny@gmail.com :
עורכים
הגליון ולהערות והארות: מו"ה יואל הכהן מאשקאוויטש
מו"ה משה אברהם לייפער
צו באקומען דעם גליון יעדע וואך אין אימעיל ,שיקט א אימעיל צוchelkeiny@gmail.com : מו"ה שלמה הערשקאוויטש
גליון ג 3
