לאמיר מאכן שלום - אידיש · Lamir Machen Shulem - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

בס"ד
הלכה והשקפה צו באשיינען דעם
= ליל שבת =
שאלה :מעג מען מאכן א גורל שבת?
מען טאר נישט מאכן שבת א גורל ,וואס יעדער איינער געווינט א
באשטימטן חלק ,צ.ב.ש .צו צעטיילן קוכנס ,נאש ,א.ד.ג. = ליל שבת קודש =
= יום שבת = הלכה :ס'איז ריכטיג צו פארמיידן שאלות וואס קענען צוברענגען
שאלה :אז מען קוקט א בילדער אויסגאבע אד"ג מעג מען בליקן אויף צו לשון הרע .צום ביישפיל" :ביסט צופרידן מיט דיין ארבייטער"?
די אדווערטייזמענטס? "ביסט צופרידן מיט דיין זונ'ס ישיבה"? "וואס מאכט דער און דער
תשובה :מ'טאר נישט לייענען שבת קיין מודעות (אדווערטייזמענטס), יונגערמאן? ער פלעגט זייער גוט לערנען אלץ בחור .איז ער נאך אזא
אפילו וואס זענען אריינגעדרוקט אין א ספר אדער אויסגאבע ,אפילו שטארקער מתמיד היינט?"
ער איז בכלל נישט אינטרעסירט צו קויפן דעם חפץ( .דאס דארף מ'דארף זיך צוריקהאלטן פון רעדן אדער פרעגן וועגן א פארפאלק
חיזוק א גאנץ יאר ,בפרט בימי החגים). וואס האט זיך צעשיידט ,אדער פון מענטשן וואס האבן אפגעלאזט
א שידוך .אזא סארט שמועס פירט געווענטליך אריין אין לשון הרע
די ארבעט ,און אמאל אפילו מיט'ן בעסטן ווילן הייבט מען אן שלעפן וועגן איינע פון די צדדים .צום ביישפיל" :פארוואס האבן זיי זיך
מיט די תשלומין ,און למעשה ווערט די שמחה נישט באצאלט ,בשעת גע'גט? אויב מען דארף באקומען אינפארמאציע וועגן איינעם פאר א
איינער האט שווער געארבעט דערפאר. שידוך ,און מ'ווייסט נישט וואס צו ענטפערן ,זאל מען פרעגן א רב.
אפשר קען מען מעורר זיין ,בעט ער ,און שרייבן וועגן די חשיבות ווען מען פרעגט אזעלכע שאלות ,וואס דער ענטפער קען זיין לשון
און וויכטיגקייט אז אויב מ'האט באשטעלט א שמחה זאל מען עס הרע ,קען מען עובר זיין אויף די עבירה פון "לשון הרע" ,און אויך אויף
באצאלן תיכף ומיד. די עבירה פון "לפני עור לא תתן מכשול" ,ווייל מ'קען גורם זיין אז אן
נאכ'ן הערן אזא מעסידזש ,האב איך מחליט געווען ,אז אפשר איז אנדערער זאל זינדיגן .ס'איז נאר ערלויבט צו פרעגן אויב מ'ווייסט אז
יא כדאי צו לייגן דעם בילד ,ווייל אויב איינער קען נישט באצאלן, דער מענטש וועמען מ'פרעגט ,איז זייער נזהר אין שמירת הלשון.
זאל ער טראכטן צוויי מאל פאר ער באשטעלט א גרויסן "שבת שבע
= יום שבת קודש =
ברכות" .דא האט ער גערופן אן עולם מיט געסט ,אבער ביים באצאלן לאמיר דערציילן דברים כהווייתן :אלס א מיטגליד פונעם מפעל
שטעלט זיך אויס אז ס'איז געווען א "סעודה שאינה מספקת
"שובע שמחות" ,האב איך מיט עטליכע חדשים צוריק געוואלט
לבעליה"( .מיר האבן דאך סקווירא סטאנדארט וואס קאסט אסאך ביליגער).
ארויסהעלפן מיינע קאלעגעס ,און מדעת עצמי האב איך באשטעלט
ממילא ,יעצט אין אזעלכע טעג וואס אידן זענען מדקדק במצוות, א קאמיק בילד ,וואס ווי באקאנט זאגט עס מער ווי טויזנט ווערטער.
זאל מען פאר'ן באשטעלן מאכן דעם חשבון צי מען וועט קענען
מיט א גרויסע שמחה האב איך ארויסגעשיקט דעם בילד פאר מיינע
מקיים זיין דער מצות עשה דאורייתא "ביומו תתן שכרו" .בפרט ווען שותפים לדבר מצוה ,און כ'האב געווארט אז דער עולם זאל זיך
יענער ווארט אויף דעם געלט ,זאל דער באשעפער העלפן מ'זאל
אנרופן ווי "קנאקעדיג" דאס בילד איז...
קענען מאכן שמחות מתוך שמחה אמן .גמר חתימה טובה!
צו מיין אנטוישונג איז עס בכלל נישט געווען אזוי .די עסקנים האבן
קומט דעם יאר יום הקודש אין שול נאר מיט'ן מחזור -אנע גליונות געפילט אז עס האט א נעגאטיווע מעסעדזש ,און דעריבער האבן זיי
און איר קענט נאך אריינגיין אינעם קעש גורל -לכבוד יו"ט נישט געווואלט ארויסלייגן דער בילד אונטער זייער נאמען.
נו ,כשם שקיבלתי
שכר על הדרישה...
גם זו לטובה.
לעצטנס האב איך
א באקומען
מעסעדזש פון איינע
פון די קעיטערערס
דא ביי אונז אין
ער שטעטל.
באדאנקט זיך פאר
די גליונות און זאגט
אז אזויווי עס זענען
דא געוויסע וואס
ווייסן נישט די
פון וויכטיגקייט
באצאלן תיכף נאך
שבת שובה /תשפ"ז
והבאנו לשלו"ם מהרה
דארף א רפואה ,קען מען עס נישט לאזן ווארטן עטליכע חדשים( .א שלום גליון לכבוד ....איך וויל זיך באדאנקען פאר'ן ארויסגעבן אזעלכע שיינע אויסגאבעס
קאסט אפאר טויזנט דאלאר). בפרט ווען איר שרייבט פון מאכן שלום ,וואס דאס ברענגט אראפ אזויפיל
מיר ווייסן נישט ווער קיינער פון די צדדים זענען ,הלואי ווען דער בעל השפעות אויפ'ן וועלט.
איך וויל בעט'ן אויב מען קען אריינלייגן מיינע שורות אין די קומענדיגע המעשה זאל עס ליינען און טאקע גיין איבערבעטן .און אפילו אויב ער האלט
הונדערט פראצענט גערעכט ,דאך איז כדאי צו טון לפנים משורת הדין כדי "שלום" ,ווייל איך האב צוגעזאגט בל"נ עס צו מפרסם זיין.
א יעדע מאל וואס איך זעה א שלום אויסגאבע ליין איך עס מיט אינטערעס מרבה צו זיין שלום צווישן אידן.
די פוסקים ברענגען אז אויב מ'ווייסט אז א איינער איז וויי געטון ,אפילו אבער עס געבט מיר אויך א ציפ אין הארץ.
מ'קען דן זיין צי ער איז טאקע גערעכט ,דאך איז ריכטיג אז מ'זאל אים מפייס וואס וועט זיין מיט מיר?
זיין ,כדי אוועקצונעמען ווייטאג פון א צווייטע איד. ריין? איז הארץ מיין אז זאגן ווען וועל איך קענען
ווען עס קומט צו בעטן מחילה ,ליגט אין עבודה אויף ביידע צדדים ,דער קיינעם? אויף הארץ שווער א האבן נישט מער ווען וועל איך שוין
וואס האט איינעם וויי געטון אפילו בשוגג ,איז דאך פשוט ,אז ער דארף טון דעמאלטס האב איך יאר. פאר שיינע א מיט צוריק גייט מיר די מעשה מיט
וואס נאר מעגליך בעולם יענעם איבערצובעטן. זיך גוט צו נישט ער איז סיבות פי על וואס הבית בעל א געארבעט פאר
אבער אפילו אויף דער געטשעפטער ,ליגט אויך אן עבודה צו געבן א מיר. מיט אויסגעקומען
איך האב הנאה געהאט פון מיין ארבעט און פארקוקט אויף אלע שוועריקייטן
געלעגנהייט אז יענער זאל אים קענען מפייס זיין ,און אודאי אויב ער קומט
וואס האט זיך געמאכט אויפ'ן וועג .ביז עס איז געווען איין יאר וואס איז געווען
שוין בעטן מחילה ,איז א מצוה רבה ועצומה מוחל צו זיין ,דער שו"ע שרייבט
א שווערע יאר פאר מיר .איך האב מיטגעמאכט מיט א קינד און נאך פארשידענע
נאך מער" :ולא יהא אכזרי". שוועריקייטן בין איך דורכגעגאנגען יענע יאר.
די גמרא אין מסכת יומא (פ"ז ע"א) דערציילט ,אז רבי ירמיה האט געהאט א איך האב מיטגעטיילט מיט מיין בעל הבית בערך וואס איך גיי דורך ,אבער איך
קפידא אויף רבי אבא .האט ער זיך געזעצט ביי ר' אבא'ס טיר ,אז ער זאל אים האב קיינמאל נישט באקומען קיין שום פארשטענדעניש פון אים.
עס איז געקומען צו א מצב וואס איך האב געפילט אז איך קען מער נישט אזוי קענען איבערבעטן.
די גמרא זאגט דארט ווייטער ,אז ווען רבי זירא האט געהאט א תרעומת ארבעטן און איך האב געוואלט ארויסגיין.
מיין בעל הבית האט זיך איינגעבעטן ביי מיר איך זאל בלייבן ביז סוף פונעם אויף א צווייטן איד ,פלעגט ער ארומגיין יענעם עטליכע מאל ,כדי יענער זאל
קענען בעטן מחילה. יאר ,ס'געווען זייער שווער פאר מיר אבער איך האב עס געטוהן.
סוף פונעם יאר ,אנשטאט ער זאל מיר באדאנקען פארן זיך אנשטרענגען צו אויך שטייט אין גמרא דערציילט אז א קצב האט זיך פארטשעפט מיט 'רב'
בלייבן ,און בכלל מיר באדאנקען אויף אלע יארן וואס איך האב אזוי געטריי און ער דער תנא ואמורא איז געגאנגען צו אים ערב יוה"ק ,כדי אים צו געבן
די געלעגנהייט אז ער זאל אים קענען מפייס זיין .מ'זעט פון דעם ,אז דער געארבעט פאר אים ,האט ער נאר ארויסגעוויזן א שמחה אז איך גיי שוין.
ריכטיגער מהלך איז צו טון השתדלות אז יענער זאל קענען איבערבעטן .און געווען איך בין געווען זייער זייער וויי געטוהן ,איך ווייס אז איך בין דעמאלס
אזוי מרבה זיין שלום בישראל. און קאפ ספעציעל איבערגעטרענגט און אז מיין בעל הבית האט אסאך אויף זיין
נאך א נקודה בדרך אפשר ,מ'זעט אז די גדולים האבן זיך ספעציעל פשוטע א ער האט זיכער נישט געמיינט מיר וויי צוטוהן ,אבער היות איך בין
אנגעשטרענגט זיך צו טרעפן מיט יענעם ,אז ער זאל קענען איבערבעטן .זיי מענטש ,האט עס געלאזט א טיפע ווייטאג אין מיין הארץ.
וואלטן דאך געקענט בלייבן ביי זיך אינדערהיים און מוחל זיין?.. פעמים כמה שוין כ'האב עס איז שוין אדורך מער פון זעקס יאר פון דעמאלטס.
אולי קענען מיר לערנען דערפון דעם באקאנטן יסוד ,אז כדי א מענטש זאל נאר 'איז ס אבער מוחל, פרובירט ארויסצוזאגן מיט מיין מויל אז איך בין אים
קענען מוחל זיין בלב שלם און ארויסנעמען די טינא בלב ,מוז דער צווייטער מויל מיין וואס צו געווען געווען מן השפה לחוץ .מיין הארץ האט נישט מסכים
קומען איבערבעטן ,און אזוי גייט די גאנצע ווייטאג ארויס פון הארץ. האט געזאגט.
די ווייטאג איז נאך געבליבן טיף איינגעקריצט .ווען איך באגעגן מיין בעל הבית
די מציאות איז ,אז ווען מ'קומט בעטן מחילה ,קען מען אסאך שנעלער
קען איך געשמאק שמועסן מיט אים ,ער וואלט נישט גע'חלומ'ט פון די ווייטאג
מוחל זיין .עפעס מיט וואס יענער מוטשעט זיך יארן ,קען אמאל געלייזט
וואס נעסטיגט אין מיין הארץ .ס'נאר צווישן מיר און באשעפער.
לעצטנס בין איך געווען ביים דאקטער און ער איז נישט געווען צופרידן פון די ווערן אין מינוטן.
רעזולטאטן פון איין טעסט .ער האט געהייסן איך זאל איבערמאכן די טעסט אין נאך א וויכטיגע נקודה וואס מ'זעט פון דעם אויבנדערמאנטן בריוו :עס
קענען זיין צוויי מענטשן וואס שמועסן צוזאמען ווי גוטע חברים ,און מ'האט צוויי וואכן.
פארשטייט זיך אז איך האב געזוכט זכותים ,מרבה געווען בתפילה; זיך נישט קיין אנונג וואס עס גייט פאר ביי יענעם אין הארץ .ריכטיג וואלט געווען
געשטארקט אין אמונה ובטחון; געזעהן צו דאנקען השי"ת אויף אלע חסדים ביז ווען מ'לאזט יענעם וויסן אז מ'איז ווייגעטון ,כאטש ס'איז אומבאקוועם.
אהער; ועוד .אבער איך האב געהאט א געפיל אז יעצט איז געקומען די צייט פטור אין דאס איז זיכער,
אויב איינער האט צו ווערן פון מיין ווייטאג אין הארץ.
איך האב אפגעמאכט אז פאר פערציג טעג וועל איך יעדן טאג אראפשרייבן אפילו א ספק-ספיקא
אויף א צעטיל אז איך בין מוחל מיין בעל הבית אויף אלעס וואס ער האט מיר וויי צי ער האט אפשר
איינעם מצער געווען, געטוהן.
ב"ה יעד ן טאג וואס איך האב געשריבן איז די ווייטאג געווארן אביסל גרינגער .איז אלעמאל בעסער
יעצט נאך פערציג טעג קען איך זאגן אז ס'איז נישט צו פארגלייכן צו וואס ס'איז צו גיין מפייס זיין,
געווען פארדעם .און השי"ת זאל מיר העלפן אינגאנצן צו פטור ווערן פון די מ'קען מיט דעם
פארמיידן עגמת נפש ווייטאג.
נאך צוויי וואכן בין איך צוריקגעגאנגען צום דאקטער און ב"ה ער איז אסאך אין כלל ישראל און
מער צופרידן .השי"ת זאל העלפן אין זכות פון מפרסם זיין זאל איך בקרוב זוכה צער השכינה.
דער לוח "די זמן" יש זיין צו א גאנצע ישועה.
טעות הדפוס מוצאי ) - (
אט דעם בריוו האבן מיר באקומען אין די פאסט אן א נאמען; דער שרייבער
כיפור – וכן בכל מוצ"ש
האט געבעטן מען זאל עס מפרסם זיין אין א "שלום גליון" ,אבער היות א איד
