gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

נעימות יאמרו · Ne'imois Yoimri — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: נעימות יאמרו · Ne'imois Yoimri

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

נעימות יאמרו · Ne'imois Yoimri — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ב ע ז ה ש י " ת‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫לקט נפלא של תורות ושיחות‬ ‫משלחנו של כבוד מרן‬ ‫הגה"צ אבד״ק ור״מ‬ ‫סאטמאר וויליאמסבורג‬ ‫שליט״א‬ ‫וומס»ב שליט»א‬ ‫יו״ל לקראת‬ ‫ימים נוראים‬ ‫תשפ״ז לפ״ק‬ ‫רכת וועד מעת‬ ‫יקי‬ ‫מע‬ ‫שמ‬ ‫"י‬ ‫ה‬ ‫וע‬ ‫ע‬ ‫ועד‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫ש‬ ‫ל יט‬ ‫ע "י‬ ‫מש‬ ‫תל‬ ‫" ק ו ר"‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫יוצא לאור ע"י‬ ‫מערכת וועד מעתיקי שמועה‬ ‫שע"י תלמידי הגה"צ אבד"ק ור"מ שליט"א‬ ‫ועד‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫ש‬ ‫ל יט‬ ‫ע "י‬ ‫מש‬ ‫תל‬ ‫"ק ו ר"‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬ ‫לקבל הגליון ולתרומות והנצחות‬ ‫ניתן לפנות להמו"ל‬ ‫‪845.499.5120‬‬ ‫‪DrushesHurav@gmail.com‬‬ ‫עיצוב ועי‬ ‫מוד‬ ‫‪917.384.8723‬‬ ‫‪M KADMASDN U@GMAI L.COM‬‬ ‫תוכן הגליון‬ ‫ה‬ ‫�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������‬ ‫מדור אמרי נועם‬ ‫לקט דברי תורה אמרות טהורות ע"ד הפרד"ס בפסוקי הפרשה ובענינא דיומא‬ ‫טז‬ ‫������������������������������������������������������������������������������������������������������������‬ ‫מדור אמירה נעימה‬ ‫לקט דרשות ושיחות יקרים מפנינים ביסודות הדת ובדרכי עבודתו יתברך‬ ‫ל‬ ‫�������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������‬ ‫מדור אמרות הזמן‬ ‫פלפולים חריפים ממה שדרש במקהלות בשנים הקודמות בענינא דיומא‬ ‫מ‬ ‫��������������������������������������������������������������������������������������������������������������‬ ‫מדור נעימות השבת‬ ‫ילקוט נפלא של פניני קודש בפירושים נחמדים ביום שבת קדשינו‬ ‫מט‬ ‫���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������‬ ‫מדור דרכי נועם‬ ‫העתקת לשונות של ארגמן מלאים הדרכות ישרות לפני יושבי אוהל אברכי הכוללים‬ ‫מפרסמין עושי מצוה‬ ‫ואלו שזכו לקנות זכות נצחי בגליון הדין להגדיל תורה ולהאדירה‪,‬‬ ‫זכות זיכוי הרבים יעמוד להם לעד ולנצח נצחים‪.‬‬ ‫זכות עריכת הגליון‬ ‫נקנה ע"י הבחורים החשובים הוגי תורה ביראה קדימה‪,‬‬ ‫מוכתרים בעשר מעלות שמנו חכמים‪ ,‬הלא המה‬ ‫תלמידי ישיבת דרך התורה ד'סאטמאר‬ ‫זכות מדור אמרות הזמן‬ ‫זכות מדור אמרי נועם‬ ‫נקנה ע"י הבחור החשוב‬ ‫נקנה ע"י הרבני החשוב‬ ‫כמר פסח דוד בערקאוויטש ני"ו‬ ‫מוה"ר משה גרין הי"ו‬ ‫זכות מדור נעימות השבת‬ ‫זכות מדור אמירה נעימה‬ ‫נתנדב לע"נ‬ ‫נקנה ע"י הבחורים החשובים‬ ‫הרה"ח ר' אלכסנדר זושא‬ ‫תלמידי ישיבה לצעירים תשפ"ו‬ ‫ב"ר צבי ע"ה‬ ‫זכות מדור דרכי נועם‬ ‫נתנדב לע"נ‬ ‫הילד שמעון ע"ה ב"ר יואל הי"ו‬ ‫אברהם היו יהיה לגוי גדול‬ ‫באמיר"א דכוותא‪ ,‬קדם מעלתא‪ ,‬לכבוד האי גברא רבא ויקירא‪ ,‬בחור‬ ‫כהלכה‪ ,‬כלי מחזיק ברכה‪ ,‬עוסק והוגה בתורה‪ ,‬כחשיכה כאורה‪ ,‬כליל‬ ‫המעלות‪ ,‬כל רואיו יגידו בהתפעלות‪ ,‬ה"ה‬ ‫ני"ו‬ ‫הבה"ח אברהם אליהו פרידריך‬ ‫אשר עמד לימינינו בעת עריכת הספר 'אמירה נעימה' על כל צעד ושאל‬ ‫במסירת נפלאה לאחיזר ולאחיסמך בכל עת ועידן‬ ‫ועל של עתה באנו בעת שמחתו‪ ,‬יבואו ויגידו צדקתו בברכת‬ ‫מז_לא טבא וגדיא יאה‬ ‫לרגל שמחת אירוסיו למזל טוב בשעטו"מ‬ ‫עב"ג בת הרה"ח ר' נפתלי משה ווייס הי"ו אב"י בעיר קרית יואל יצ"ו‬ ‫ויהא רעוא מן קדם אבוהן דבשמיא‪ ,‬שזכות הפצת התורה יגן עליו שיזכה‬ ‫לבנות בית נאמן בישראל‪ ,‬עם דורות ישרים ומבורכים‪ ,‬וה' יברך את‬ ‫אברהם בכל שאך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו‪ ,‬עדי נזכה לביאת‬ ‫אליה"ו עם משיח בן דוד‪ ,‬אכיה" ר‪.‬‬ ‫‪+‬מ‪+‬דור‬ ‫לקט דברי תורה‬ ‫אמרות טהורות ע"ד‬ ‫הפרד"ס בפסוקי‬ ‫הפרשה ובענינא דיומא‬ ‫אמרי נועם‬ ‫במס' ראש השנה (דף טז‪ ):‬למה תוקעין ומריעין כשהן יושבין‪,‬‬ ‫ותוקעין ומריעין כשהן עומדין‪ ,‬כדי לערבב השטן‪ .‬וכתבו התוס'‬ ‫(ד"ה כדי) בשם הירושלמי‪ ,‬כד שמע קל שיפורא זימנא חדא בהיל‬ ‫ולא בהיל‪ ,‬וכד שמע תניין אמר ודאי זהו שיפורא דיתקע בשופר‬ ‫גדול ומטא זמניה למתבלע ומתערבב‪ .‬ונתקשו המפרשים מדוע‬ ‫מתערבב השטן בתקיעות השניות יותר מבתקיעות הראשונות‪.‬‬ ‫הרע‪ ,‬והוא כי משל למה הדבר‬ ‫א‬ ‫דומה‪ ,‬לעיר היושבת במצור משונא‬ ‫וצר הצורר עליה‪ ,‬אשר אם אנשי‬ ‫בתקיעות הראשונות עדיין לא נכנע‬ ‫העיר בפנים הם בלב שלם ותמים‬ ‫היצה"ר הפנימי‪ ,‬ורק ע"י תקיעות השניות‬ ‫יחד בקשר אמיץ וחזק‪ ,‬אז קשה‬ ‫נכנע לגמרי‬ ‫לאויב החיצונה להתגבר עליהם‪ ,‬אבל‬ ‫ואפשר לבאר הענין על פי מה‬ ‫אם גם בפנים אינם תמימים יחד‬ ‫שכתב בנזר הקודש (ב"ר פל"ד‬ ‫בלב שלם ונלחמים זה עם זה‪ ,‬אז‬ ‫סי"ב) שיש לאדם אויב פנימי וחיצון‪,‬‬ ‫בהצטרף עליהם גם האויב החיצון‬ ‫מצא מין את מינו וניער ואז קשה‬ ‫כי יש לו יצר הרע פנימי הכלול‬ ‫מאד להמלט ממנו‪ ,‬וכן הוא ממש‬ ‫בעצמות אדם מכח זוהמת החומר‪,‬‬ ‫גם באדם באשר גם בעצמותו יש לו‬ ‫וכן יש לו גם כן יצר הרע‬ ‫יצר הרע הנלחם בו‪ ,‬והוא זוהמת‬ ‫חיצוני שהוא מלאך ממש‪ ,‬הוא שר‬ ‫חומרו‪ ,‬ואז בהצטרף לו גם האויב‬ ‫הידוע וחיילותיו אשר עליהם נאמר‬ ‫החיצון קשה מאד להמלט ממנו‪,‬‬ ‫(תהלים יב ט) סביב רשעים יתהלכון‪,‬‬ ‫אבל אלמלא לא היה נלחם אלא‬ ‫להשפיע תמיד על האדם כח הרע‬ ‫עם האויב החיצון לבד בקל היה‬ ‫להטותו מדרכי חיים לדרכי המות‪,‬‬ ‫יכול להמלט ממנו‪ ,‬עכת"ד‪.‬‬ ‫ולכן קשה מאד לאדם לכבוש היצר‬ ‫ה‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫ידי מעשיו הראשונים מכריחו לכך‪,‬‬ ‫ובזה יתבאר לן דברי התוס'‪ ,‬כד‬ ‫וכמעט בטלה הבחירה באותו עון‪,‬‬ ‫שמע קל שיפורא זימנא חדא‬ ‫ובדין הוא שלא יהא חייב על מה‬ ‫בהיל ולא בהיל‪ ,‬כי בשעה שבני‬ ‫שעשה אח"כ‪ ,‬דהא אין לו בחירה‬ ‫ישראל תוקעים בראשונה בשופר‬ ‫חפשית לזה‪ ,‬רק המלאך מכריחו‬ ‫המסוגלת להכרית כח השטן וחיילותיו‪,‬‬ ‫לעשותו‪ ,‬מכל מקום כיון שתחלתו‬ ‫בהיל ולא בהיל‪ ,‬בהיל ממה שזוכים‬ ‫ברצון היה בפעם הראשון שחטא חייב‬ ‫ישראל לנצח האויב החיצוני שהוא‬ ‫בדינא דגרמי‪ ,‬כי ברור היזקו‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫מלאך‪ ,‬ולא בהיל מפני שעדיין נשאר‬ ‫להם היצר הרע הפנימי‪ ,‬וכל זמן‬ ‫(הלכות תשובה‬‫והנה כתב הרמב"ם ז"ל‬ ‫שלא זכו ישראל להתגבר על יצרם‬ ‫פ"ג ה"ד) אף על פי שתקיעת‬ ‫הפנימי סובר השטן שעדיין לא‬ ‫שופר בראש השנה גזירת הכתוב‪,‬‬ ‫אבדה תקוותו‪ ,‬וכשהשונא הפנימי‬ ‫אך רמז יש בו‪ ,‬כלומר עורו ישינים‬ ‫ישלוט על האדם אזי יגרור אצלו‬ ‫משנתכם ונרדמים הקיצו מתרדמתכם‪,‬‬ ‫השונא מבחוץ‪ ,‬אבל כד שמע תניין‪,‬‬ ‫וחפשו במעשיכם וחזרו בתשובה‪ .‬והנה‬ ‫הרי בכח זה קורעין גם היצר הרע‬ ‫כשתוקעין שופר בר"ה ואדם שומע‬ ‫הפנימי‪ ,‬לכן אמר ודאי זהו שיפורא‬ ‫ומבין זאת‪ ,‬וחיל ורעדה יאחזין‬ ‫דיתקע בשופר גדול ומטא זמניה‬ ‫ונתעורר לתשובה שלימה‪ ,‬אז רק‬ ‫למתבלע ומתערבב‪ ,‬ויכרת השטן מכל‬ ‫על העבירות שנעשו במזיד מבין‬ ‫וכל‪ ,‬ולא יהיה לו עוד שום שליטה‬ ‫שצריך לשוב עליהם כיון שנעשו‬ ‫על ישראל כלל‪.‬‬ ‫ברצון‪ ,‬מה שאין כן השגגות שנדמה‬ ‫לו שאינו חמור כל כך שהרי היה‬ ‫מוכרח לזה מהעבירה הראשונה ולא‬ ‫נעשו מדעת‪.‬‬ ‫ב‬ ‫ולכן כד שמע השטן קל שיפורא‬ ‫ע"י תקיעות הראשונות עושים תשובה‬ ‫רק על הזדונות‪ ,‬אבל בשניות עושין‬ ‫זימנא חדא בהיל ולא בהיל‪,‬‬ ‫תשובה אף על השגגות‬ ‫בהיל מפני שמבין שעכשיו בני ישראל‬ ‫מתעוררין לתשובה על העבירות‬ ‫או יבואר על פי מה שכתב הפרי‬ ‫שנעשו במזיד‪ ,‬אך לא בהיל‪ ,‬שמסתמא‬ ‫מגדים בספרו מתן שכרן של‬ ‫אינם עושים תשובה על עבירות‬ ‫מצות (חקירה ח אות ט) כי כשאדם‬ ‫שנעשו בשוגג‪ ,‬ואם כן אכתי יש‬ ‫עובר עבירה בורא על ידי זה‬ ‫לו אחיזה עליהם‪ ,‬אמנם כד שמע‬ ‫משחית‪ ,‬ועבירה גוררת עבירה כיוצא‬ ‫תניין אז מבין שעכשיו הם מתעוררין‬ ‫בה שעשה‪ ,‬שהמשחית שנברא על‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫ו‬ ‫אפילו כשחוטא ח"ו‪ ,‬עכ"ז רע ומר‬ ‫לתשובה עוד הפעם ועכשיו הם‬ ‫לו בלבו‪ ,‬עכתדה"ק‪.‬‬ ‫עושים תשובה על השגגות‪ ,‬ורואה‬ ‫השטן שאינו נשאר לו שום אחיזה‬ ‫אמנם יש עוד חרטה אחרת‪ ,‬כמו‬ ‫על ישראל‪ ,‬על כן אמר ודאי זהו‬ ‫שביאר מרן הבעש"ט הקדוש‬ ‫שיפורא דיתקע בשופר גדול ומטא‬ ‫זי"ע (הובא בתולדות יעקב יוסף פ' בא) על‬ ‫זמניה למתבלע ומתערבב‪.‬‬ ‫הכתוב (תהלים צד א) אל נקמות הוי"ה‬ ‫אל נקמות הופיע‪ ,‬ולכאורה איך‬ ‫שייך בנקמה שם הרחמים‪ ,‬אלא‬ ‫משל לשר אחד שמרד במלך‪ ,‬והלך‬ ‫המלך ונשאו על כל שרי ועבדי‬ ‫ג‬ ‫המלך‪ ,‬ואמר כי אם יהרוג אותו‬ ‫בתקיעות הראשונות מתחרטים על‬ ‫יהיה הצער רק לפי שעה‪ ,‬מה שאין‬ ‫מעשה העבירה‪ ,‬אבל בשניות מתחרטים‬ ‫כן אם מטיב עמו להרבות לו עוד‬ ‫על שחטאו למלך רחמן כזה שמשפיע‬ ‫יקר וגדולה‪ ,‬על ידי זה יוגדל צערו‬ ‫טובה במקום עונש‬ ‫הלוך וגדול כל ימיו‪ ,‬ויבוש ויכלם‬ ‫האיך העיז פנים נגד מלך רחמן‬ ‫עוד נראה לומר בזה עפימ"ש ק"ז‬ ‫כזה‪ ,‬אשר לא די שאינו מייסרו‬ ‫זללה"ה הישמח משה (הובא בייטב‬ ‫בעונש המגיע לו‪ ,‬אלא עוד מתחסד‬ ‫פנים שוב אשיב אות כב) בפסוק (איכה א כב)‬ ‫עמו ומנשאו לגדולה‪ .‬ומתאמרא ביה‬ ‫תבא כל רעתם לפניך ועולל למו‬ ‫משמיה דהמגיד הקדוש ממעזריטש‬ ‫כאשר עוללת לי על כל פשעי כי‬ ‫זי"ע לפרש בזה את החרוז (בזמירות‬ ‫רבות אנחותי ולבי דוי‪ ,‬דהנה דוד‬ ‫לליל שבת) משוך חסדך ליודעיך אל‬ ‫המלך ע"ה אמר (תהלים לח י) ה' נגדך‬ ‫קנא ונוקם‪ ,‬שבהשפעת החסד בעצמו‬ ‫כל תאותי ואנחתי ממך לא נסתרה‪,‬‬ ‫הרי הוא קנא ונוקם‪ .‬וא"ז זללה"ה‬ ‫והיינו דאפילו כשאדם מישראל ח"ו‬ ‫בייטב פנים (אבני זכרון אות כה) פירש‬ ‫יצרו מתגבר עליו‪ ,‬וממלא תאוותיו‬ ‫בזה הכתוב (תהלים צט ח) אל נושא‬ ‫ועובר עי"ז על מצוות ה' ח"ו‪,‬‬ ‫היית להם ונוקם על עלילותם‪ ,‬כי‬ ‫עכ"ז בשעת מעשה אנחתי ממך לא‬ ‫בזה עצמו שנושא היית להם לנשאם‬ ‫נסתרה‪ ,‬ומר לו בלבו על מה שאינו‬ ‫ולגדלם‪ ,‬הרי הוא נוקם על עלילותם‪.‬‬ ‫יכול להתגבר ולמשול ביצרו‪ ,‬ועפי"ז‬ ‫ביאר הפסוק‪ ,‬תבא כל רעתם לפנך‪,‬‬ ‫וכתב א"ז זללה"ה בקדושת יום טוב‬ ‫להעניש האומות על כל רעתם‪ ,‬כי‬ ‫(פרשת צו) שהעונש על ידי‬ ‫הם חוטאים בלב ונפש חפיצה‪ ,‬כי‬ ‫התנשאות ורוממות‪ ,‬שייך דווקא אצל‬ ‫רבות אנחותי ולבי דוי‪ ,‬כי ישראל‬ ‫ז‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫אבל כששומע התקיעות עוד הפעם‪,‬‬ ‫בני ישראל האוחזים במדת הענוה‪,‬‬ ‫אשר בהן מביעין בני ישראל החרטה‬ ‫ואפילו בשעה שנותן להם הקב"ה‬ ‫שמגיע להם בעת שהקב"ה משפיע‬ ‫גדולה הם ממעטים את עצמם‬ ‫להם ברכות וטובות‪ ,‬אז מתבהל‬ ‫כמבואר בגמרא (חולין פט‪ ,).‬ולכן שפיר‬ ‫השטן ביותר‪ ,‬כי אם מתבוננים‬ ‫נחשב להם ההתנשאות כעונש‪ ,‬מה‬ ‫בחסדי ה' וגורם להם שיתחרטו על‬ ‫שאין כן אומות העולם אשר גבה‬ ‫מעשיהם‪ ,‬אם כן בודאי ישפיע להם‬ ‫לבם בעשרם‪ ,‬הם יפלו ברשעם‪ ,‬ולא‬ ‫הקב"ה שנה טובה כדי שיתחרטו‬ ‫יכנע לבם על ידי עונש התנשאות‪,‬‬ ‫עוד יותר על מעשיהם‪ ,‬ובודאי יזכו‬ ‫ועל כן ההכרח להיות עונשם על‬ ‫עי"ז לביאת המשיח‪.‬‬ ‫ידי יסורים ומלקות‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫ועל פי זה אפשר לומר בטעם שאנו‬ ‫תוקעין ומריעין בראש השנה שני‬ ‫ד‬ ‫פעמים‪ ,‬כשהן יושבין וכשהן עומדין‪,‬‬ ‫בתקיעות הראשונות עדיים אין מניחין‬ ‫דהנה התקיעות באים לשבר לב‬ ‫לישראל ליכנס להיכל המלך‪ ,‬אך ע"י‬ ‫האדם להתחרט על מעשיו (רמב"ם‬ ‫תקיעות השניות נפרצה מחיצת הברזל‬ ‫הל' תשובה פ"ג ה"ד)‪ ,‬גנוחי גנח ילולי‬ ‫שעשו החיצונים‬ ‫יליל (ראש השנה לד‪ ,).‬ולכן תוקעין שני‬ ‫באופן הרביעי יתפרש דברי חז"ל‬ ‫פעמים להביע שני מיני החרטות‬ ‫לפרש‬ ‫בהקדם‬ ‫וחידותם‪,‬‬ ‫שיש לנו‪ ,‬האחד מה שמתחרטין‬ ‫מאמרינו (תפילת מוסף דר"ה) היום הרת‬ ‫בשעת מעשה העבירה שרע ומר‬ ‫עולם היום יעמיד במשפט כל יצורי‬ ‫לו ולבו דוי‪ ,‬והשני הוא החרטה‬ ‫עולמים וכו'‪ ,‬אם כבנים רחמינו‬ ‫ושבירת הלב שמגיע לאיש הישראלי‬ ‫כרחם אב על בנים‪ ,‬ואם כעבדים‬ ‫כאשר מתבונן שתחת שיענשו הקב"ה‬ ‫עינינו לך תלויות עד שתחנינו‬ ‫על מעשיו הרעים‪ ,‬עוד הוא מגדלו‬ ‫ותוציא כאור משפטינו איום קדוש‪.‬‬ ‫ומטיב עמו‪.‬‬ ‫וצריך ביאור הכוונה באומרו ואם‬ ‫כעבדים עינינו לך תלויות וכו'‪ ,‬דאם‬ ‫והנה השטן יודע שהתקיעות מיוסדים‬ ‫אנו כעבדים במה נוכל לקוות שיצא‬ ‫להתחרט על העוונות‪ ,‬ועל כן‬ ‫לצדק דיננו‪.‬‬ ‫כששומע קול שופר פעם אחת בהיל‬ ‫ולא בהיל‪ ,‬כי אינו מפחד שמחרטה‬ ‫ונקדים מה שכתב בעבודת ישראל‬ ‫זו יגיע טובות לבני ישראל‪ ,‬כי לכל‬ ‫(ר"פ נצבים) לבאר ענין תפלת‬ ‫היותר ימחול להם השי"ת אבל עכ"פ‬ ‫שמו"ע‪ ,‬כי איש הישראלי העובד את‬ ‫לא ישפיע להם בזה חסדים טובות‪,‬‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫ח‬ ‫תפלה הוא לזכות להלוך ממדריגה‬ ‫ה' באמת אזי הוא הולך ממדריגה‬ ‫למדריגה עד שיזכה למיעל קדם‬ ‫למדריגה‪ ,‬עד שבא למדריגה גבוה‪,‬‬ ‫מלכא קדישא לעמוד לפני ה' ית"ש‪,‬‬ ‫ומגיע למעמד ומצב שאינו יכול‬ ‫ויגיע למקום אשר א"א להלוך משם‬ ‫להלוך עוד‪ ,‬כי הוא לפני ה'‬ ‫עוד‪ .‬ולבחינה זו אי אפשר להגיע כי‬ ‫ממש‪ .‬משל למלך בשר ודם אשר‬ ‫אם על ידי עסק התורה‪ ,‬על דרך‬ ‫כל איש הרוצה לבוא לחצר בית‬ ‫שכתב בתניא (פרק לז) על מאמר רז"ל‬ ‫המלך הפנימה צריך לילך מחדר‬ ‫(ברכות יג‪ ).‬היה קורא בתורה‪ ,‬דהאי‬ ‫לחצר ומחצר לפלטין עד שבא לפני‬ ‫קורא הוא מלשון קורא את חבירו‪,‬‬ ‫המלך‪ ,‬ושם הוא בחינת עומד‪ ,‬כי‬ ‫וכשקורא בתורה כביכול כאילו קורא‬ ‫תחלת ההליכה היה גם כן לעמוד‬ ‫להקב"ה להשרות שכינתו עמו‪ ,‬וכמו‬ ‫בחצר המלך‪ .‬וכמו כן בתפלה אנו‬ ‫שאמרו רז"ל (תמיד לב‪ ):‬כל העוסק‬ ‫הולכים ממדריגה למדריגה‪ ,‬מעולם‬ ‫בתורה שכינה כנגדו‪ ,‬עכ"ד‪ .‬וזהו‬ ‫העשיה ליצירה‪ ,‬עד שאנו נכנסים‬ ‫אין עומדי"ן להתפלל‪ ,‬דאי אפשר‬ ‫בהיכלות הבריאה‪ ,‬ושם אנו הולכים‬ ‫להתפלל שיהיה בבחינת עמידה‪ ,‬אלא‬ ‫מהיכל להיכל ומיחדין היכלין בהיכלין‬ ‫מתוך דבר הלכה‪ ,‬אבל באופן אחר‬ ‫נפשין בנפשין רוחין ברוחין נשמתין‬ ‫אינו בבחינת עמידה‪ ,‬אלא אע"פ‬ ‫בנשמתין‪ ,‬עד שאנו באים להיכל‬ ‫שממלאין מבוקשתו‪ ,‬מכל מקום אינו‬ ‫קדשי הקדשים‪ ,‬ומשם אנו באים‬ ‫אלא על דרך בחוץ תעמוד‪ ,‬ונותנין‬ ‫למלכות דאצילותא קדישא‪ ,‬ומשם אין‬ ‫לו בקשתו על ידי שליח‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫לנו להלוך עוד‪ ,‬כי שם אנו נקראים‬ ‫עומדים‪ ,‬וזה נקרא תפלת עמיד"ה‪,‬‬ ‫ויש לבאר דבריו הקדושים על פי‬ ‫וכמו שדרשו חז"ל (ברכות ו‪ ):‬אין‬ ‫משל למלך שבניו האהובים היו‬ ‫עמידה אלא תפלה‪ ,‬עכתודה"ק‪.‬‬ ‫סמוכים על שולחנו‪ ,‬וכמובן שבהיותם‬ ‫בארמון המלך לא היה חסר מהם‬ ‫ובערוגת הבשם (ר"פ נצבים) הוסיף בזה‬ ‫דבר כי כלום חסר מבית המלך‪,‬‬ ‫לפרש מה שאמרו רז"ל (ברכות‬ ‫אבל ביום מן הימים חטאו הבנים‬ ‫לא‪ ).‬אין עומדין להתפלל אלא מתוך‬ ‫לפני אביהם המלך‪ ,‬ומלך במשפט‬ ‫דבר הלכה‪ ,‬דהנה איתא בתיקוני‬ ‫יעמיד ארץ‪ ,‬והוצרך לערוך משפט‬ ‫הזוה"ק (דף לד‪ ).‬דמי שאינו זוכה‪,‬‬ ‫נגדם‪ ,‬ויצא הדין עליהם להתגרש‬ ‫אפילו כשהקב"ה ממלא משאלותיו‪,‬‬ ‫הרחק מחצר המלך‪ ,‬אבל בהיותו‬ ‫מכל מקום אינו אלא בבחינת בחוץ‬ ‫משתוקק מאוד שיוכלו בניו האהובים‬ ‫תעמוד (דברים כד יא)‪ ,‬דנותנין לו‬ ‫לחזור אליו קבע יום אחד בשנה‬ ‫מבוקשתו מבחוץ‪ ,‬ואינו זוכה למיעל‬ ‫שבו יוכל כל מי שרוצה לבוא‬ ‫בהיכלא דמלכא‪ ,‬אבל עיקר ענין‬ ‫ט‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫ליכנס להיכל הפנימי‪ ,‬אם כן יתנו‬ ‫אל היכל המלך ולבקש מלפניו די‬ ‫להם על כל פנים את מבוקשתם‬ ‫מחסורו אשר יחסר לו‪ ,‬ומתוך כך‬ ‫בעמדם בחוץ‪.‬‬ ‫חשב המלך שגם בניו ינצלו את‬ ‫ההזדמנות ובתוך שאר העם יבואו‬ ‫אך בני המלך לא הסתפקו בזה‪,‬‬ ‫גם הם אל היכלו‪ ,‬וכאשר יהיו כבר‬ ‫והרימו את קולם בבכיה רבה‬ ‫סמוכים אצלו יוכל להחזירם למחיצתו‪,‬‬ ‫רצונינו לראות את מלכינו שזהו‬ ‫אבל שרי ואחשדרפני המלך הוסיפו‬ ‫עיקר ותכלית הכל‪ ,‬וגם כל מה‬ ‫בתנאי שכל מי שרוצה לבוא ביום‬ ‫שקבע המלך יום זה שיוכל כל‬ ‫הקבוע אל היכל המלך‪ ,‬צריך לבוא‬ ‫אחד לבוא אל שער המלך ולבקש‬ ‫במלבוש מיוחד כראוי וכיאות לכבוד‬ ‫כל צרכיו‪ ,‬היה רק בדרך אמצעי‬ ‫המלך‪ ,‬כי אין לבוא אל שער המלך‬ ‫להגיע אל התכלית שנוכל לחזור אל‬ ‫בלבוש שק‪.‬‬ ‫חדר המלך‪ .‬ואז אמר המלך אל‬ ‫שריו ועבדיו‪ ,‬אם אינכם מניחים‬ ‫ויהי כשהגיע תור היום ההוא וגם‬ ‫את בני ליכנס אצלי אז אצא אני‬ ‫בני המלך רצו ובאו אל ארמון‬ ‫בכבודי ובעצמי אליהם החוצה‪ ,‬ואחר‬ ‫המלך‪ ,‬אבל יען שלא ידעו מן התנאי‬ ‫שיצא המלך אל בניו נפלו על‬ ‫שהוסיפו שרי המלך שצריכים להיות‬ ‫צואריו בבכיה עצומה שירחם עליהם‬ ‫מלובשים בגדים נאים‪ ,‬והם הרי לא‬ ‫להחזירם אל חדרו הפנימי כי מלך‬ ‫היה להם עוד בגדים הראויים אחר‬ ‫פורץ גדר‪ ,‬ואכן נכמרו רחמי המלך‬ ‫שארכו להם הימים שנתרחקו מעל‬ ‫עליהם ונעתר לבקשתם והחזירם אל‬ ‫שולחן אביהם המלך‪ ,‬על כן כיון‬ ‫היכל הפנימי‪.‬‬ ‫שהגיעו אל היכל המלך מצאו את‬ ‫הפתח סגור ומסוגר אין יוצא ואין‬ ‫והנמשל מובן‪ ,‬כי מלפנים זאת בישראל‬ ‫בא‪ ,‬ואף אחר שדפקו על הדלת לא‬ ‫שהיו ישראל שרויים על‬ ‫הניחו אותם ליכנס כיון שאין להם‬ ‫אדמתם והיה להם שתי בתי‬ ‫בגדים הגונים וראויים לכבוד המלך‪,‬‬ ‫מקדשות‪ ,‬וגם היו להם נביאי ה'‪,‬‬ ‫ומיד נתנו את קולם בבכי בצר להם‪,‬‬ ‫אז היו סמוכים ונראים אל המלך‬ ‫והגיע קולם אל המלך ונתעורר‬ ‫הגדול והקדוש בכל עת מצוא‪,‬‬ ‫רחמין עליהם וצוה לשריו שיניחו‬ ‫ואף אחר שבטלה נבואה עדיין היו‬ ‫אותם ליכנס‪ ,‬אך השרים התעקשו‬ ‫משתמשין בבת קול (יומא ט‪ ,):‬והיה‬ ‫באמרם כי זה מנוגד לחוק הקבוע‬ ‫כל אחד מישראל יכול להתקרב אליו‬ ‫שאין ליכנס עם בגדים מלוכלכים‬ ‫ית' בבחינת עמידה בחדרו הפנימי‬ ‫כאלו‪ .‬על זה אמר להם המלך‬ ‫ממש‪ ,‬אבל מפני חטאינו נחרבו בתי‬ ‫דאם כפי החוק אי אפשר להניחם‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫י‬ ‫אין מניחים אותנו ליכנס לפנים‪,‬‬ ‫מקדשינו וגלינו מארצינו ונתרחקנו‬ ‫על כל פנים תצא לחוץ אלינו‬ ‫מעל אדמתינו ונתגרשנו מעל שולחן‬ ‫ונוכל לחזור ולהתקרב אל שכונת‬ ‫אבינו‪ ,‬וגולה אחר גולה גלתה יהודה‬ ‫עוזך‪ ,‬וכאשר כבר תהיה עמנו בחוץ‬ ‫מגוי אל גוי ומממלכה אל עם אחר‪,‬‬ ‫יקל עלינו לפעול אצלך שתחזירנו‬ ‫מנודים ומטולטלים‪ ,‬דוויים וסחופים‪,‬‬ ‫קוממיות לארצינו‪.‬‬ ‫והלום הגענו לגלות אמעריקא שהוא‬ ‫מקום טומאה וזוהמא היותר גדול‬ ‫ובזה יבואר ענין התקיעות‪ ,‬כי‬ ‫בכל העולם‪ ,‬וכיון שהשתוקק הקב"ה‬ ‫בתקיעות דמיושב אנו פועלים‬ ‫שנוכל לחזור אליו‪ ,‬על כן קבע‬ ‫שימלא ה' את משאלות לבבינו לטובה‪,‬‬ ‫יום מיוחד‪ ,‬והוא יום ראש השנה‪,‬‬ ‫אבל עדיין אינו אלא בבחינת בחוץ‬ ‫שאז יכול כל אחד ואחד‪ ,‬יהיה מי‬ ‫תעמוד‪ ,‬שלא זכינו למיעל בהיכלא‬ ‫שיהיה‪ ,‬לבוא אל ביתו ולבקש מלפניו‬ ‫דמלכא‪ ,‬אבל בתקיעות דמעומ"ד‬ ‫כל צרכיו‪ ,‬וכמו שנאמר (ישעיה נה ו)‬ ‫אנו באים לפעול שכבר נזכה להגיע‬ ‫דרשו ה' בהמצאו קראוהו בהיותו‬ ‫לבחינת עמידה‪ ,‬והיינו שנוכל לעמוד‬ ‫קרוב‪ ,‬ודרשוהו חז"ל (ראש השנה יח‪).‬‬ ‫לפני השי"ת ממש בתכלית הקירוב‬ ‫על עשרת ימי תשובה‪ ,‬ומתוך כך‬ ‫שלא יהיה באפשרי להתקרב יותר‬ ‫מצפה הקב"ה שיפעלו אצלו בניו‬ ‫מזה‪ .‬ולזה בתקיעות דמעומד מתבהל‬ ‫העמוסים שכבר יוכל להחזירם אל‬ ‫ומתערבב השטן מכל וכל‪ ,‬כי חושש‬ ‫ביתו ולחדש כנשר נעוריהם בעיר‬ ‫שמא כבר יפעלו ישראל לחזור אל‬ ‫הקודש והמקדש‪.‬‬ ‫היכל ה' בהר הקודש בירושלים‬ ‫ומטא זימניה למתבלע‪.‬‬ ‫אכן במשך כל שנות הגלות היו‬ ‫בני ישראל במצב שלא הניחו‬ ‫וזה שאומרים אם כבנים רחמינו‬ ‫אותם ליכנס אל היכל המלך פנימה‪,‬‬ ‫כרחם אב על בנים‪ ,‬ואם‬ ‫ואף שבכל זאת נתמלאו בקשותיהם‬ ‫כעבדים ואין מניחים אותנו ליכנס‪,‬‬ ‫שהיו מבקשים בהאי יומא דקא‬ ‫הנה אף שבודאי תמלא בקשותינו‪,‬‬ ‫גרים‪ ,‬מכל מקום היה בבחינת בחוץ‬ ‫מכל מקום אין אנו מסתפקים בכך‪,‬‬ ‫תעמוד‪ ,‬שניתן להם את מבוקשתם‬ ‫אלא עינינו ל"ך תלויות‪ ,‬שאנו רוצים‬ ‫בחוץ‪ ,‬אבל לא הניחו אותם ליכנס‬ ‫להיות קרובים אליך ולהיות עמך‬ ‫לפנים‪ ,‬אמנם עכשיו אנו קוראים‬ ‫במחיצתך‪ ,‬עד שתחנינו ותוצי"א‪ ,‬ר"ל‬ ‫בקול גדול כי אין אנו מסתפקים‬ ‫שתרחם עלינו ועל כל פנים תצא‬ ‫בזה לבד שיתמלאו בקשותינו‪ ,‬אלא‬ ‫אלינו בכדי שנוכל לחזור ולהתקרב‬ ‫אבינו אב הרחמן התגלה נא אלינו‪,‬‬ ‫אליך כמאז ומקדם‪.‬‬ ‫כי רצונינו לראות את מלכינו‪ ,‬ואם‬ ‫אי‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫יש להם‪ ,‬אלא שהם מכירים לפתות‬ ‫גם יש לרמז את זה במאמר הכתוב‬ ‫את בוראן בתרועה‪ ,‬והוא עומד‬ ‫(תהלים קיט צא) למשפטיך עמד"ו‬ ‫מכסא דין לרחמים ומתמלא עליהם‬ ‫היום‪ ,‬שאנו מבקשים להיות בבחינת‬ ‫רחמים‪ ,‬והופך להם מדת הדין‬ ‫עמידה לעמוד ולהתקרב סמוך ונראה‬ ‫למדת רחמים‪ .‬וראוי להתבונן במה‬ ‫אל הקב"ה‪ ,‬על אף כי הכל עבדי"ך‪,‬‬ ‫גדול כחו של תקיעת שופר להפוך‬ ‫ר"ל שאנו כעבדים למקום ולפי שורת‬ ‫מדת הדין למדת רחמים‪ ,‬גם צ"ב‬ ‫הדין אין אנו זוכים לכך‪.‬‬ ‫ואם כי כן גדול כח השופר לעורר‬ ‫רחמים בדין במה מכירין ישראל‬ ‫ועל דרך זה יתפרש מה שאומרים‬ ‫לפתות את בוראם בתרועה יותר מכל‬ ‫בליל ראש השנה‪ ,‬ישא ברכה‬ ‫אומה ולשון‪ ,‬עוד זאת נדקדק למה‬ ‫מאת ה' וצדקה מאלהי ישעו‪,‬‬ ‫כינו התקיעת שופר בלשון תרועה‪.‬‬ ‫דאף שהקב"ה מצוה לנו את‬ ‫ברכתו ובצדקתו הוא נותן לנו את‬ ‫ואפשר לומר על פי מה שכתב‬ ‫מבוקשתינו‪ ,‬מכל מקום אין דעתינו‬ ‫א"ז זללה"ה בזרע קודש‬ ‫נח בזה‪ ,‬אלא זה דור דורשיו‬ ‫(פרשת נצבים) לפרש הפסוק (דברים ל ג)‬ ‫מבקש"י פני"ך יעקב סלה‪ ,‬שאנו‬ ‫ושב ה' אלקיך את שבותך‪ ,‬דהנה‬ ‫מבקשים לבקר בהיכלו ולראות את‬ ‫ידוע אשר ע"י איתערותא דלתתא‬ ‫פניו מקירוב מקום‪.‬‬ ‫נעשה כן לעילא‪ ,‬כדכתיב (תהלים קכא‬ ‫ה) ה' צלך והקב"ה מתנהג עם‬ ‫האדם כמו שהוא עושה מלמטה‪,‬‬ ‫וכשאדם שב בתשובה ומתחרט על‬ ‫ה‬ ‫מעשיו הרעים שעשה‪ ,‬גורם למעלה‬ ‫בתקיעות השניות יתוודע לשטנא‬ ‫שכביכול אומר ואשר הרעותי (מיכה‬ ‫שהקב"ה מתחרט על מה שברא היצר‬ ‫ד ו) אני הוא שגרמתי להם שבראתי‬ ‫ואומר אשר הרעותי ובכן מתבהל‬ ‫את היצר הרע (סוכה נב‪ ,):‬וז"ש‬ ‫ושב ה' אלקיך את שבותך שכביכול‬ ‫עוד יש לומר בביאור מאמרם ז"ל‬ ‫מתחרט על בריאת היצר הרע ע"י‬ ‫בהקדם לפרש מאמר דוד המלך‬ ‫תשובתינו‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫ע"ה (בתהלים פט טז) אשרי העם יודעי‬ ‫תרועה ה' באור פניך יהלכון‪ .‬ודרשו‬ ‫ובזה נתן א"ז זללה"ה בקדושת יום‬ ‫במדרש (ויק"ר פכ"ט ס"ד) אמר רבי‬ ‫טוב (פרשת אחרי) טעם מדוע מהני‬ ‫יאשיה וכי אין אומות העולם יודעים‬ ‫תשובה רק לפני ישראל ולא להאומות‬ ‫להריע‪ ,‬כמה קרנות יש להם כמה‬ ‫העולם (תנחומא האזינו ס"ד)‪ ,‬דמשורת‬ ‫בוקינוס יש להם כמה סלפירגפי‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫בי‬ ‫דלעתיד לבא יאמר הקב"ה ליצחק‬ ‫הדין אינו מועיל תשובה‪ ,‬רק מחמת‬ ‫בניך חטאו לי‪ ,‬אמר לפניו רבונו‬ ‫שהקב"ה צריך לשוב על שגרם לנו‬ ‫של עולם בני ולא בניך‪ ,‬ועוד כמה‬ ‫שברא היצר הרע‪ ,‬על כן הוצרך‬ ‫חטאו‪ ,‬כמה שנותיו של אדם שבעים‬ ‫שיועיל התשובה גם לנו‪ .‬אך כל זה‬ ‫שנה‪ ,‬דל עשרין דלא ענשת עלייהו‬ ‫רק בבני ישראל עם קודש העמוסים‬ ‫פשא להו חמשין‪ ,‬דל כ"ה דלילותא‬ ‫מני בטן יוצדק להם לומר שלולא‬ ‫פשו להו כ"ה‪ ,‬דל תרתי סרי ופלגא‬ ‫היצר הרע שברא הקב"ה אוקמיה‬ ‫דצלוי ומיכל ודבית הכסא פשו להו‬ ‫אחזקיה חזקת האבות שבודאי היו‬ ‫תרתי סרי ופלגא‪ ,‬אם אתה סובל‬ ‫עובדים את השם בכל לב ונפש‪,‬‬ ‫את כולם מוטב ואם לא פלגא עלי‬ ‫מה שאין כן האומות העולם אשר‬ ‫ופלגא עליך‪ .‬ויש להבין דאיזה ריצוי‬ ‫זנתה אמם והם ממקור הרע‪ ,‬וגם‬ ‫הוא לומר פלגא עלי ופלגא עליך‬ ‫אם לא ברא הקב"ה את היצר הרע‬ ‫הלא מלך במשפט יעמיד ארץ והאיך‬ ‫היו הולכים בחושך למלא תאוותם‬ ‫יזכו בני ישראל בדין מחטאתיהם על‬ ‫הגופנית והגשמי‪ ,‬על כן בדין הוא‬ ‫ידי דיבורים הללו‪.‬‬ ‫שלא יועיל להם תשובה‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫אמנם לדרכינו יתבאר‪ ,‬כי יצחק אבינו‬ ‫(פרשת בלק‬ ‫והנה א"ז זללה"ה בייטב לב‬ ‫ילמד זכות על בני ישראל‬ ‫דף קעה‪ ).‬מביא משמיה של‬ ‫לומר דהגם שנכשלו ל"ע בעוונות‬ ‫הרה"ק הקדושת לוי מבארדיטשוב‬ ‫קשות ומרות‪ ,‬אבל כביכול גרם זאת‬ ‫זי"ע לפרש מאמרם ז"ל (ראש השנה יז‪).‬‬ ‫משום שברא היצר הרע‪ ,‬ולכן פלגא‬ ‫חד אמר נושא עון וחד אמר כובש‬ ‫היינו העבירות‪ ,‬עלך‪ ,‬יקבל הקב"ה‬ ‫הזכיות‪ ,‬דאלו ואלו דברי אלקים‬ ‫על עצמו ויהא נושא עון לומר‬ ‫חיים‪ ,‬דהקב"ה נושא עון על עצמו‬ ‫ואשר הרעותי‪ ,‬אבל יוסיף יצחק‬ ‫כביכול לומר ואשר הרעותי אני‬ ‫אבינו לבקש אצל השי"ת שיהיו‬ ‫גרמתי להם שבראתי את היצר‪,‬‬ ‫רחמיך מתגוללים להיות גם כן כובש‬ ‫וכובש הזכיות לומר כי אנחנו עשינו‪,‬‬ ‫זכיות‪ ,‬לומר לבני ישראל דפלגא‬ ‫ואף דכל מעשינו הטובים הוא מכוחו‬ ‫הזכות עלי יחשב כזכות לכלל ישראל‬ ‫ועזרתו ואלמלא הקב"ה עזרו לא‬ ‫אף שלא עשו זאת רק בעזרתו‬ ‫היה יכול לו (סוכה נה‪ ,):‬מכל מקום‬ ‫יתברך שמו‪.‬‬ ‫ברוב טובו יתחשב מעשינו הטובים‬ ‫לנו לזכות‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫והנה איתא בכתבי האריז"ל דשופר‬ ‫במילואו (שי"ן פ"א וא"ו רי"ש) הוא‬ ‫ובדבריו אמינא מילתא לפרש מה‬ ‫סופי תיבות נושא‪ ,‬דע"י תקיעת‬ ‫(שבת פט‪):‬‬ ‫שאמרו חז"ל‬ ‫גי‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫והשתא יתבאר לן דברי חז"ל‪ ,‬כי‬ ‫שופר אנו מעוררים שיהא הקב"ה‬ ‫(זוה"ק חיי שרה קלב‪):‬‬ ‫ידוע‬ ‫נושא עון‪ ,‬ולדרכינו יש לומר‬ ‫שהמשפיע נקרא עומד והמקבל‬ ‫דתרועה הוא אותיות הרעותי‪ ,‬ולכן‬ ‫נקראת יושב‪ ,‬ולכן בזימנא חדא כשבני‬ ‫על ידי שאנו תוקעים תרועה אנו‬ ‫ישראל תוקעין כשהן יושבי"ן‪ ,‬אזי‬ ‫מעוררים שיחרט הקב"ה על מה‬ ‫היצר הרע בהיל ולא בהיל‪ ,‬וחושב‬ ‫שברא היצר הרע ויהא נושא עוונות‬ ‫שזה גדולת השופר לעורר שבני ישראל‬ ‫בני ישראל‪ ,‬ועל זה כתיב אשר העם‬ ‫יהיו בבחינת מקבל‪ ,‬דאף שהם בעצמם‬ ‫יודעי תרוע"ה‪ ,‬שבני ישראל תוקעים‬ ‫לא היו יכולים לעשות מצוות ומעשים‬ ‫בשופר לעורר שהקב"ה יתחרט על‬ ‫טובים מבלי סייעתא דלעילא‪ ,‬מ"מ‬ ‫בריאת היצר הרע וימחול לבני ישראל‬ ‫הקב"ה ברוב רחמיו כובש הזכיות‬ ‫על עוונותיהם‪ .‬ולזה דרש המדרש‬ ‫ובני ישראל מקבלים הזכיות שיתחשב‬ ‫שבני ישראל מכירים לפתות את‬ ‫לזכותם‪ ,‬אבל כששומע היצר הרע‬ ‫בוראם בתרוע"ה שיתמלא רחמים‬ ‫שבני ישראל חוזרים ותוקעים כשהם‬ ‫עליהם‪ ,‬דרק בני ישראל יכולים‬ ‫עומדי"ם‪ ,‬רואה דכח השופר הוא‬ ‫לעורר בתקיעותיהם שהקב"ה יתחרט‬ ‫לעורר שהקב"ה ישא עוונות עמו בני‬ ‫ויאמר אשר הרעותי‪ ,‬אבל האומות‬ ‫ישראל ויאמר אשר הריעותי‪ ,‬אני הוא‬ ‫העולם ששורשם רע ואף בלי היצר‬ ‫שגרמתי להם‪ ,‬וברוב רחמיו נושא‬ ‫הרע היו מורדים בהקב"ה אף‬ ‫עון‪ ,‬אז אומר דזהו שיפורא דתקע‬ ‫כשתקעו בתרועה לא יעוררו שום‬ ‫בשופר גדול ומטא זמניה למתבלע‪,‬‬ ‫זכות שהקב"ה יאמר אשר הרעותי‬ ‫כי אם יאמר הקב"ה אשר הרעותי‬ ‫אני הוא שגרמתי להם‪.‬‬ ‫ויתחרט על מה שברא היצר הרע‪,‬‬ ‫יבוא זמניה למתבלע‪ ,‬ולזה מתערבב‪.‬‬ ‫(במדבר‬‫ובדברינו יתפרש מקראי קודש‬ ‫כג כא) לא הביט און ביעקב‬ ‫ולא ראה עמל בישראל ה' אלקיו‬ ‫ו‬ ‫עמו ותרועת מלך בו‪ ,‬דהפסוק‬ ‫מפרש הטעם שבני ישראל יכולים‬ ‫בתקיעות השניות מבין השטן‬ ‫לשוב להקב"ה עד שלא יתראה‬ ‫שהראשונות היו לתקן הפה שהרבה‬ ‫אצלם שום חטא ועון‪ ,‬כי ה' אלקיו‬ ‫לדבר דברים בטלים שיהא מוכשר לדבר‬ ‫עם הקב"ה ומבין שאבדה תקותו‬ ‫עמו והקב"ה נושא עון‪ ,‬ותרוע"ת‬ ‫מלך בו‪ ,‬ואומר אשר הרעותי אני‬ ‫עוד י"ל עפימ"ש הרה"ק הרבי ר'‬ ‫הוא שגרמתי להם‪ ,‬ולכן לא הביט‬ ‫מנחם מענדל מרימנוב זללה"ה‬ ‫עון ביעקב‪.‬‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫די‬ ‫והוא כדי שיעלה תיקון להפה קודם‬ ‫(הובא בדרך פקודיך לא תעשה ל"ד) כי כשאדם‬ ‫שיעמדו בני ישראל להתפלל שיזכרם‬ ‫מדבר דברים בטלים הוא בכלל‬ ‫הקב"ה לחיים טובים‪.‬‬ ‫אביזרייהו דאזהרת לא תרצח‪ ,‬כי‬ ‫כל דיבור הוא שיעור קומה שלימה‬ ‫והנה השטן אינו מבין הכוונה מה‬ ‫יוצא מכל כוחות נפשו‪ ,‬וכשהוא‬ ‫שתוקעין קודם התפלה‪ ,‬וסובר‬ ‫מבטלהו ומריק הקומה הלזה למקום‬ ‫שהוא כדי לצאת בזה מצות היום של‬ ‫תוהו ובטל‪ ,‬אזי מבטל ומרצח אותה‬ ‫תקיעת שופר‪ ,‬ולכן בפעם הראשונה‬ ‫הקומה‪ ,‬ובפרט כפי מה שקבלנו‬ ‫בהיל ולא בהיל‪ ,‬כי עדיין מתנחם‬ ‫מרבותינו בפסוק (שיר השירים ה ו) נפשי‬ ‫הוא שח"ו לא יתקבל לרצון תפלות‬ ‫יצאה בדברו‪ ,‬שיש שיעור לאדם כמה‬ ‫בני ישראל לגמרי מחמת שלא היו‬ ‫ידבר כל ימי חייו‪ ,‬ואם ירבה לדבר‬ ‫נזהרים במשך כל השנה לשמור‬ ‫שלא במקום מצוה‪ ,‬ממעט החיות‬ ‫את פיהם מלדבר דברים בטלים‪,‬‬ ‫של שונאי ישראל‪ ,‬אם כן בודאי‬ ‫אבל כשרואה בעת התפלה שחוזרים‬ ‫זה בכלל אביזרייהו דלא תרצח‪ ,‬וכל‬ ‫ותוקעין תקיעות דמעומד‪ ,‬אז הוא‬ ‫שכן בדברו ח"ו דברים אסורים לשון‬ ‫משיג דמה שתקעו בראשונה תקיעות‬ ‫הרע ורכילות וכיוצא‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫דמיושב טרם שעמדו להתפלל היה‬ ‫בכדי לתקן הפה‪ ,‬ואם כן עכשיו‬ ‫אמנם נראה לומר כי בראש השנה‬ ‫נודע לו כי אבדה תקותו‪ ,‬כי פיהם‬ ‫בעת שתוקעין שופר בפה‪,‬‬ ‫של ישראל ראויה להיות כלי מוכשר‬ ‫עולה תיקון להפה שהרבה לדבר‬ ‫להתפלל בה לפני מלך מלכי המלכים‪,‬‬ ‫דברים בטלים‪ ,‬וחוזר החיות להאדם‪.‬‬ ‫ועל כן מתבהל מאחר שיש בכוחם‬ ‫ולכן תיקנו לקיים מצות תקיעת‬ ‫של בני ישראל לפעול בפיהם שנה‬ ‫שופר גם קודם תפלת מוסף‪ ,‬אף‬ ‫טובה ומבורכת‪ ,‬שנת גאולה וישועה‬ ‫על פי שעיקר התקיעות הוא על‬ ‫ומטא זמניה למתבלע‪ .‬אמן כיה"ר‪.‬‬ ‫סדר ברכות מלכיות זכרונות ושופרות‪,‬‬ ‫וט‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫‪+‬מ‪+‬דור‬ ‫לקט דרשות ושיחות‬ ‫יקרים מפנינים‬ ‫ביסודות הדת ובדרכי‬ ‫עבודתו יתברך‬ ‫אמירה נעימה‬ ‫ובמלחמת אש דת השערה‬ ‫דרשת הסברה ביסודות הדת‬ ‫דברים קילורין לעינים בעניני אמונה ודעות‬ ‫במלחמת רבותינו הקדושים עם קליפת הציונית‬ ‫שהשמיע אצל שיעור פרקי אבות אצל השבת התאחדות לפני חברי‬ ‫חבורת קדושת יום טוב שב"ק פרשת שלח שנת תשפ"ו לפ"ק‬ ‫▪ נעתק כפי זכרון התלמידים ▪‬ ‫כולל בו ז' מאמרים‬ ‫דעם אנהויב פונעם התנוצצות רעיון הציוני פון הערצל ימ"ש אין די שרעקליכע‬ ‫חורבן פון די פארטייען • די כלומר'שטע ישועה פון אגודת ישראל און די‬ ‫קעגנזייטיגע התנגדות פון די גדולי ישראל • די שרעקליכע אקט פון אגודת‬ ‫ישראל מיטצושטיין מיט די מדינה הטמאה • די מערכה כבידה פון מרן רביה"ק‬ ‫זי"ע אפצושלאגן די קליפת הציונית • די געוואלדיגע סכנה אדורכצופאלן אין‬ ‫מחשבת מינות וועלכע איז שרעקליך מצער דעם אויבערשטן • די חיוב און די‬ ‫תועלת צו לערנען די ספרים ווי רביה"ק זי"ע איז מבאר די יסודות הדת • די‬ ‫סדר פון חבורת קדושת יום טוב אנצוקומען צום תכלית החסידות‬ ‫מאמר א'‬ ‫פורה ראש ולענה‪ :‬דעם אנהויב פונעם התנוצצות רעיון הציוני פון‬ ‫הערצל ימ"ש אין די שרעקליכע חורבן פון די פארטייען‬ ‫ואחרי עיניכם אשר אתם זונים אחריהם‪,‬‬ ‫אחרי לבבכם זו הערצל‬ ‫זאגט די גמרא (ברכות יב‪" ):‬אחרי לבבכם"‬ ‫ואחרי עיניכם זו קוק‬ ‫זו מינות "ואחרי עיניכם" זו זנות‪ .‬דער‬ ‫די וואך ביי די פרשה פון ציצית שטייט‬ ‫זיידע ז"ל דער ברך משה האט אמאל‬ ‫(במדבר טו לט) ולא תתורו אחרי לבבכם‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫זט‬ ‫האב געזאגט פריער האט ער טאקע‬ ‫געזאגט ביי א דרשה (ו' שבט שנת‬ ‫געשטאמט פון אידן ‪ -‬בעסער געזאגט‪,‬‬ ‫תש"מ לפ"ק) אז אינדערהיים האט מען‬ ‫זיין טאטע מאמע האבן געשטאמט פון‬ ‫געטייטשט אז ולא תתורו אחרי 'לבבכם'‬ ‫אידן‪ ,‬ווייל ער איז שוין ליידער געווען‬ ‫איז הערצל‪ ,‬ואחרי 'עיניכם' איז קוק‪.‬‬ ‫מזרע עמלק ‪ -‬ער איז אבער ליידער‬ ‫גרייט געווען זיך צו שמד'ן רחמנא‬ ‫מקור מוצא הרעיון הטמא‬ ‫ליצלן‪ ,‬נישט נאר זיך נאר אויך גאנץ כלל‬ ‫אונז לעבן שוין היינט תשפ"ו‪ ,‬עס איז‬ ‫ישראל‪ ,‬ער האט נישט געלאזט מאכן‬ ‫שוין אדורך יארן יארן‪ ,‬עס איז שוין א‬ ‫קיין ברית מילה פאר זיינע קינדער‪ ,‬ער‬ ‫גוטע הונדערט צוואנציג יאר בערך פון‬ ‫האט געהאלטן אז מ'דארף פארברענען‬ ‫ווען די רעיון הציוני איז נולד געווארן‬ ‫די גופים נאכן שטארבן‪ ,‬און אזוי ווייטער‬ ‫אויף איין אופן‪ ,‬וואס פון דארט איז עס‬ ‫מיט אלע זאכן וואס אפילו שוואכע אידן‬ ‫פארשפרייט געווארן אויף פארשידענע‬ ‫זענען צוגעבינדן דערצו‪ ,‬האט ער בכלל‬ ‫אופנים און פארשידענע פארבן‪ .‬עס איז‬ ‫נישט געהאט קיין שייכות‪.‬‬ ‫געווען איינער ‪ -‬איך ווייס נישט צו ער‬ ‫האט געשטאמט מזרע ישראל‪ ,‬אבער‬ ‫חורבן היהדות אחר מלחמת‬ ‫מזרע עמלק שטאמט ער זיכער‪ ,‬אזויווי‬ ‫העולם הראשונה‬ ‫דער רבי ברענגט אין על הגאולה (סוף‬ ‫סימן סא) ‪ -‬וואס ער איז אויפגעשטאנען‬ ‫מיט א רעיון אז כלל ישראל מאכט‬ ‫די מציאות איז ליידער געווען אז זיין‬ ‫אזויפיל מיט אין גלות גולה אחר גולה‪,‬‬ ‫רעיון האט זיך אנגעהויבן פארשפרייטן‬ ‫און ער האט באשלאסן אז די סיבה איז‬ ‫ביי אידישע קינדער‪ ,‬און מען דארף‬ ‫ווייל אידן האבן נישט קיין אייגענע לאנד‪,‬‬ ‫פארשטיין אז ס'איז געווען דעמאלטס‬ ‫אן אייגענע מדינה‪ ,‬זיי זענען פארטריבן‬ ‫נאך די ערשטע וועלטס קריג‪ ,‬די‬ ‫פון ארץ ישראל‪ ,‬אבער טאמער זיי וועלן‬ ‫ערשטע וועלטס קריג איז געווען פון‬ ‫האבן אן אייגענע מדינה וועט שוין זיין‬ ‫תשעה באב תרע"ד ביז בערך תרע"ט‪,‬‬ ‫רואיג‪ ,‬מען שוין נישט קענען נאכשרייען‬ ‫און נאך די ערשטע וועלט מלחמה איז‬ ‫אידן אדער סיי וואס‪ ,‬נאר עס וועט זיין‬ ‫געווען זייער א גרויסער חורבן פאר‬ ‫רואיג‪ ,‬און עס וועט זיך אויפהערן די‬ ‫די גאנצע וועלט און פאר כלל ישראל‬ ‫צרות אויף כלל ישראל‪.‬‬ ‫בפרט‪ ,‬עס לאזט זיך גארנישט גלייבן די‬ ‫חורבן וואס די ערשטע וועלט מלחמה‬ ‫אותו האיש הערצל ימ"ש‬ ‫האט געטון מיט כלל ישראל און מיט‬ ‫אידישקייט‪ ,‬גאנצעטע שטעט‪ ,‬גרויסע‬ ‫ער האט בכלל נישט געהאט קיין‬ ‫און קליינע‪ ,‬זענען אינגאנצן חרוב‬ ‫שום פראבלעם מורד צו זיין אינעם‬ ‫געווארן פון אידישקייט‪ ,‬די אידן דארט‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬ער האט נישט געהאט קיין‬ ‫זענען רחמנא ליצלן געווארן פורקי עול‪,‬‬ ‫שום פראבלעם עובר צו זיין אויף די תורה‬ ‫מחללי שבתות‪ ,‬ס'איז ממש 'לא יאומן‬ ‫הקדושה און אידישקייט‪ ,‬ער איז באמת‬ ‫כי יסופר' די איבערקערעניש וואס איז‬ ‫געווען אן אפגעפרעמדטער איד‪ ,‬ווי איך‬ ‫זי‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫דעמאלטס חרוב געגאנגען וועגן די‬ ‫געווארן פון בעפאר די ערשטע וועלטס‬ ‫פארטייען‪ .‬אויסער דעם רעיון הציוני‬ ‫קריג ביז נאכדעם!‬ ‫אליינס‪ ,‬וואס דאס איז פארשטייט זיך‬ ‫קעגן די י"ג עיקרים‪ ,‬קעגן דעם באשעפער‪,‬‬ ‫החורבן החדשה מחמת המפלגות‬ ‫אבער די עצם זאך פון א פארטיי האט‬ ‫אין יענע תקופה האבן די רבנים‬ ‫געמאכט א חורבן אין אידישקייט!‬ ‫פארלוירן זייער אויטאריטעט‪ ,‬ווייל די‬ ‫פורקי עול האבן זיך מער אנגעהויבן‬ ‫גודל החורבן במדינת פוילן‬ ‫צוזאמנעמען מיט פארשידענע פארטייען‬ ‫‪ -‬ס'איז געווען 'ציוניזם'‪ ,‬ס'איז געווען‬ ‫דער עיקר נסיון איז דעמאלטס געווען‬ ‫'קאמוניזם' ‪ -‬און מחמת גודל העניות‬ ‫אין פוילן‪ .‬אין פוילן איז דער חורבן‬ ‫וואס האט דעמאלטס געהערשט איז‬ ‫געווען סאך שטערקער ווי אין אונגארן‪.‬‬ ‫עס געווען א רייפע פעלד אריינצוכאפן‬ ‫אין אונגארן האט עס אויך געשאדט‪,‬‬ ‫אידישע נפשות‪ ,‬דער עצי חיים אין‬ ‫אבער נישט אזוי ווייט ווי אין פוילן‪,‬‬ ‫סיגוט האט זיך צוזאמגעליטן צרות יגון‬ ‫אין אונגארן איז נאך געווען גאנץ רואיג‪,‬‬ ‫ואנחה פון די פורקי עול דארט‪ ,‬מ'קען‬ ‫די ישיבות זענען ווייטער אנגעגאנגען‪,‬‬ ‫זיך גארנישט פארשטעלן וויפיל אידישע‬ ‫אבער אין פוילן און אין גאליציע איז‬ ‫קינדער‪ ,‬וויפיל בתי מדרשים פיל מיט‬ ‫געווען א שרעקליכע חורבן‪.‬‬ ‫לומדי תורה שומרי תורה ומצוות‪ ,‬זענען‬ ‫מאמר ב'‬ ‫ויעשו כולם אגודה אחת‪ :‬די כלומר'שטע ישועה פון אגודת ישראל און‬ ‫די קעגנזייטיגע התנגדות פון די גדולי ישראל‬ ‫דארף זיין געבויעט על דרך התורה‪,‬‬ ‫הקמת אגודת ישראל לחזק דת תורתינו‬ ‫מ'זאל האלטן שבת און אלע אנדערע‬ ‫זענען דעמאלטס געקומען גדולי‬ ‫מצוות בכדומה לזה‪ ,‬מ'זאל אבער האבן‬ ‫ישראל וואס האבן באשלאסן אז אויב‬ ‫א מיליטער און אלע זאכן וואס א מדינה‬ ‫די מציאות פון א פארטיי כאפט אזוי‬ ‫האט‪ ,‬עס זאל אבער זיין געפירט על פי‬ ‫די יוגנט אז דאס שלעפט זיי ממש‬ ‫תורה ‪ -‬זענען געקומען דעמאלטס די‬ ‫אוועק פון אידישקייט‪ ,‬זאל מען מאכן א‬ ‫גדולי ישראל אין פוילן‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫פארטיי וואס זאל זיין געווידמעט אויף‬ ‫געזאגט אז כדי צו ראטעווען די יוגנט‬ ‫אידישקייט ‪ -‬ווייל דעמאלטס איז אויך‬ ‫וועט מען מאכן א פארטיי וואס זאל‬ ‫געווארן א פארטיי פון די מזרחי‪ ,‬וואס די‬ ‫זיין געבויעט אויף אידישקייט‪ ,‬און די‬ ‫מזרחי איז געווען א פארטיי וואס האט‬ ‫פארטיי האט געהייסן 'אגודת ישראל'‪,‬‬ ‫אויך געהאלטן אז מען דארף און מען‬ ‫דאס הייסט אז מ'האט צוזאמגענומען‬ ‫זאל האבן א מדינה פאר כלל ישראל‪,‬‬ ‫מענטשן פון פוילן‪ ,‬פון רוסלאנד‪ ,‬און‬ ‫אבער זיי האבן געהאלטן אז די מדינה‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫חי‬ ‫עס גייט עפעס ווערן דערפון‪ ,‬אבער יענע‬ ‫פון אלע מדינות‪ ,‬און מ'האט געמאכט‬ ‫ראש השנה (שנת תרפ"ד לפ"ק) איז דער‬ ‫א פארטיי‪.‬‬ ‫גור'ע רבי דער אמרי אמת געגאנגען‬ ‫און ארויסגענומען א ברכות גמרא און‬ ‫מחלוקת גדולי ישראל‬ ‫אנגעהויבן לערנען דעם ערשטן דף‪,‬‬ ‫אודות אגודת ישראל‬ ‫דעמאלטס איז עס געווארן איינגעפירט‬ ‫די עצם רעיון פון א פארטיי ביי אידן‬ ‫אין גור‪ ,‬און אלע אנדערע חסידות'ן וואס‬ ‫שומרי תורה ומצוות איז געווען זייער אן‬ ‫האבן געהערט צו די אגודה האבן עס‬ ‫אפגעפרעגטע רעיון‪ ,‬דאס איז אן עכטע‬ ‫אנגענומען‪.‬‬ ‫גוי'אישע זאך‪ ,‬און די גדולי ישראל פון‬ ‫אונגארן און פון אסאך מדינות זענען‬ ‫מלחמת צדיקי הדור נגד‬ ‫געווען זייער דערקעגן‪ ,‬זיי האבן געהאלטן‬ ‫דבר שמקורו משם‬ ‫אז דאס ברענגט אריין גוי'אישקייט פון‬ ‫אבער אלע גדולי ישראל פון אונזערע‬ ‫אן אונטער טיר און אז דאס וועט מאכן‬ ‫קרייזן האבן זייער זייער נישט געהאלטן‬ ‫א חורבן פאר אידישקייט‪ .‬ס'איז געווען‬ ‫פון לערנען דעם דף היומי מפני כמה‬ ‫אזעלכע וואס האבן עס יא געשטיצט‪,‬‬ ‫טעמים‪ ,‬און דער עיקר טעם איז געווען‬ ‫ס'איז אפילו געווען גדולי ישראל וואס‬ ‫ווייל דאס איז א רעיון וואס איז נולד‬ ‫מ'לערנט זייערע ספרים ביז היינט ‪-‬‬ ‫געווארן ביי די אגודה‪ ,‬און יעדע זאך‬ ‫אזויווי דער חפץ חיים וועלכע האט‬ ‫וואס שטאמט פון די אגודה געבט חיזוק‬ ‫דאך געשריבן די משנה ברורה ‪ -‬וואס‬ ‫פאר דעם פארטיי‪ ,‬און דאס איז געווען‬ ‫זיי האבן געשטיצט דעם רעיון אז מ'זאל‬ ‫אן אפגעפרעגטע זאך וואס מ'האט‬ ‫מאכן די אגודה‪.‬‬ ‫נישט געוואלט הערן פון דעם‪ ,‬לא מיניה‬ ‫ולא מקצתיה‪ ,‬אפילו א זאך וואס קען‬ ‫התחלת מחזור הראשון דף היומי‬ ‫אויסזעהן ווי א גוטע רעיון‪ ,‬אבער אויב‬ ‫אין בעלזא און אלע אנדערע גדולי‬ ‫קומט עס פון א נישט גוטע מקור האט‬ ‫ישראל זענען געווען מורא'דיג דערקעגן!‬ ‫מען נישט געהאלטן דערפון (עי' ויואל‬ ‫עד כדי כך אז דעמאלטס איז געווען‬ ‫משה מאמר שלש שבועות סימן קעה)‪.‬‬ ‫איינער‪ ,‬א באקאנטע נאמען‪ ,‬עטס האט‬ ‫שוין אוודאי געהערט פון אים‪ ,‬ער האט‬ ‫אופן עשיית עטיפה בטלית גדול‬ ‫געהייסן ר' מאיר שפירא‪ ,‬דער לובלינער‬ ‫איך האב פאר נישט לאנג צוריק געזען‬ ‫רב‪ ,‬ער איז אויך געווען פון די אגודה‪,‬‬ ‫אן אינטערסאנטע זאך וואס ברענגט‬ ‫און מ'האט דעמאלטס געמאכט אזא‬ ‫ארויס ווי שטארק די התנגדות דערצו איז‬ ‫אסיפה פון די ראשי האגודה (הכנסיה‬ ‫געווען‪ .‬ס'איז דא א גאנצע ויכוח וויאזוי‬ ‫הגדולה הראשונה אלול תרפ"ג לפ"ק)‪ ,‬און ר'‬ ‫מען מאכט אן עטיפה אויף א טלית גדול‪,‬‬ ‫מאיר שפירא האט דארט אויפגעטרעטן‬ ‫די וועלט מאכט אן עטיפה אויף א טלית‬ ‫און דעמאלטס האט ער פארגעשלאגן א‬ ‫גדול אזוי‪ ,‬מ'נעמט דעם אויבערשטן חלק‬ ‫רעיון אז מ'זאל לערנען דעם "דף היומי"‪.‬‬ ‫און מ'רוקט עס אראפ אויפן פנים און‬ ‫בשעת מעשה האט נישט אויסגעזעהן אז‬ ‫טי‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫אים נאך די חתונה אויסגעלערנט צו‬ ‫דארט מאכט מען די עטיפה‪ ,‬אזויווי‬ ‫מאכן די עטיפה אזויווי דער מונקאטשער‬ ‫עס שטייט אין גמרא (מועד קטן כד‪ ):‬און‬ ‫רב שרייבט‪ ,‬און זיין טאטע האט אים‬ ‫אזוי ווערט גע'פסק'נט אין שלחן ערוך‬ ‫געזאגט אז די וועלט האט א טעות‪ ,‬נישט‬ ‫(או"ח סימן ח ס"ב) אז מ'דארף מאכן אן‬ ‫דאס הייסט עטיפת ישמעאלים‪ ,‬ס'קען‬ ‫"עטיפת ישמעאלים"‪ .‬דער מנחת אלעזר‬ ‫נישט זיין אז מ'דארף צודעקן די גאנצע‬ ‫פון מונקאטש האט אבער געהאלטן אז‬ ‫פנים ווייל די ישמעאלים קענען נישט‬ ‫דאס איז נישט קיין עטיפת ישמעאלים‪,‬‬ ‫צודעקן די פנים‪ ,‬ווייל אויב יא קענען זיי‬ ‫נאר וואס דען‪ ,‬מ'נעמט איין חלק פונעם‬ ‫דאך נישט זען‪ ,‬און דער ר' מאיר שפירא‬ ‫טלית און מ'לייגט עס אזוי העכערן מויל‪,‬‬ ‫האט געשריבן א בריוו צום מונקאטשער‬ ‫אויפן נאז‪ ,‬דאס מיינט אן עטיפה‪ ,‬נישט‬ ‫רב‪ ,‬און ער שרייבט אים דארט אז מיין‬ ‫ווען מ'דעקט איבער די אויגן (עי' נימוקי‬ ‫טאטע האט מיר אזוי אויסגעלערנט‪ ,‬נאר‬ ‫או"ח שם סק"ב)‪.‬‬ ‫וואס דען‪ ,‬איך האב געהאלטן אז ער‬ ‫איז נישט גערעכט‪ ,‬די גאנצע וועלט טוט‬ ‫פגישת המחת אלעזר עם ר"מ שפירא‬ ‫למעשה יא אזוי‪ ,‬ער איז נישט גערעכט‪,‬‬ ‫דער מונקאטשער רב איז געווען זייער‬ ‫מ'האט נישט געטון אזויווי ער זאגט אז‬ ‫זייער זייער א שארפער און אלע ענינים‪,‬‬ ‫מען זאל טון‪ .‬למעשה האב איך באקומען‬ ‫ער איז געווען זייער אויסגעשפראכן‬ ‫דעם 'נימוקי אורח חיים' זע איך אז עס‬ ‫קעגן די אגודה‪ ,‬ער האט זיך נישט‬ ‫איז דא נאך איינער וואס האלט אזוי‪.‬‬ ‫דערשראקן פון זאגן 'קללות' אויף‬ ‫אלע פארטייען‪ ,‬ער האט געהאט אזא‬ ‫המכתב הנ"ל נכתב ונחתם בלי זמן‬ ‫מהלך פון שארפקייט‪ .‬אבער טראץ‬ ‫די בריוו וואס רבי מאיר שפירא‬ ‫זיין שארפקייט‪ ,‬ווען דער מונקאטשער‬ ‫האט געשריבן צום מונקאטשער רב‬ ‫רב האט זיך געטראפן מיט רבי מאיר‬ ‫איז איז געשריבן אן קיין דאטום‪ ,‬דער‬ ‫שפירא (בעיר מארינבאד טשעכיי) האבן זיי‬ ‫מונקאטשער רב פון בארא פארק האט‬ ‫זיך גאנץ פיין פארטראגן‪ ,‬און דעמאלטס‬ ‫אדער דעם בריוו אליינס אדער א העתק‬ ‫האט מונקאטשער רב איבערגעגעבן פאר‬ ‫פון דעם בריוו‪ ,‬און ער האט זיך אייביג‬ ‫רבי מאיר שפירא זיין ספר נימוקי אורח‬ ‫געוואונדערט פארוואס ס'איז נישט דא‬ ‫חיים ‪ -‬איינע פון זיינע ספרים‪.‬‬ ‫קיין דאטום אויף דעם בריוו‪ ,‬עס איז‬ ‫אן אינטערסאנטע בריוו וואס רבי מאיר‬ ‫הוראות אביו אודות עטיפת ישמעאלים‬ ‫שפירא שרייבט צום מונקאטשער רב‪,‬‬ ‫איז דא א בריוו פון רבי מאיר שפירא‬ ‫פארוואס זאל נישט קיין דאטום אויף‬ ‫ווי ער שרייבט צוריק א תשובה‪ ,‬און‬ ‫די בריוו?!‬ ‫ער שרייבט דארט אז ער האט באקומען‬ ‫דעם "נימוקי אורח חיים" און ער האט‬ ‫פגישת אחיו של ר' מאיר שפירא‬ ‫געזען די וועג וויאזוי דער מונקאטשער‬ ‫נישט לאנג צוריק ‪ -‬צען צוואנציג‬ ‫רב האט געהייסן מאכן דעם עטיפה‪ ,‬און‬ ‫יאר צוריק ‪ -‬איז געווען א איד אינעם‬ ‫ער פארציילט דארט אז זיין טאטע האט‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫כ‬ ‫געשריבן "היום ברכות דף מ"‪ ,‬יעדן טאג‬ ‫מונקאטשער בית המדרש‪ ,‬וואס מ'האט‬ ‫האט ער געשריבן דעם דף פון דעם טאג‪.‬‬ ‫געזאגט פארן מונקאטשער רב אז דאס‬ ‫ווען ער האט אבער געשריבן דעם בריוו‬ ‫איז רבי מאיר שפירא'ס ברודער‪ ,‬איז‬ ‫פארן מונקאטשער רב האט ער געוויסט‬ ‫דער מונקאטשער רב צוגעגאנגען צו‬ ‫אז דאס קען ער נישט שרייבן‪ ,‬ער קען‬ ‫אים און ער פרעגט אים "דו ווייסט‬ ‫נישט שרייבן לויטן דף‪ ,‬אבער שרייבן‬ ‫פונעם בריוו וואס דיין ברודער האט‬ ‫דעם געהעריגן יום האט ער שוין אויך‬ ‫געשיקט פארן מונקאטשער רב?"‪ ,‬זאגט‬ ‫נישט געוואלט ווייל ער האט זיך שוין‬ ‫ער‪ ,‬יא‪ ,‬איך קען דעם בריוו‪ ,‬און אזוי‬ ‫איינגעפירט אזוי‪ ,‬פארדעם איז נישט דא‬ ‫איז געווען ביי מיר אויך‪ ,‬מיין טאטע‬ ‫קיין דאטום אויף דעם בריוו‪.‬‬ ‫האט מיר אזוי אויסגעלערנט‪ ,‬און איך‬ ‫האב אויך קיינמאל נישט געהערט אז‬ ‫הרחקת רבוה"ק מכל עניני‬ ‫נאך איינער זאל אזוי האלטן‪ ,‬פרעגט ער‬ ‫האגודה והמסתעף‬ ‫אים "פארוואס איז נישט דא קיין דאטום‬ ‫אויף די בריוו?"‪.‬‬ ‫בכל אופן זעט מען דאך אז אפילו‬ ‫אזא מין זאך ווי 'דף היומי' וואס מ'קען‬ ‫לא רצה לזכור ענין דף היומי‬ ‫במכתבו להמנח"א‬ ‫דן זיין צו יא גוט צו נישט גוט‪ ,‬ביי‬ ‫אונזערע קרייזן איז עס געווען אינגאנצן‬ ‫זאגט ער‪ ,‬כ'וועל אייך זאגן‪ ,‬ווייל זייט‬ ‫אפגעפרעגט פאר די סיבה‪ ,‬ווייל‬ ‫מ'האט איינגעפירט דעם 'דף היומי' האט‬ ‫ס'שטאמט פון די אגודה‪ ,‬און וואס די‬ ‫ר' מאיר שפירא אויפגעהערט שרייבן‬ ‫אגודה זאגט קען ביי אונז נישט זיין גוט‪.‬‬ ‫"היום יום ד' פרשת חקת"‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫מאמר ג'‬ ‫איך ירדנו פלאות‪ :‬די שרעקליכע אקט פון אגודת ישראל מיטצושטיין‬ ‫מיט די מדינה הטמאה‬ ‫מערהייט דארט האבן נוטה געווען אז‬ ‫החלטת הכנסייה הגדולה השלישית‬ ‫מ'מעג‪ ,‬און מ'האט דארט גע'פסק'נט‬ ‫אזויווי רוב דעות אז מ'מעג און עס איז‬ ‫די אגודה פון אמאל איז געווען‬ ‫נישט קיין סתירה מיט אידישקייט‪.‬‬ ‫אויסגעשפראכן קעגן ציונית! זייער‬ ‫שטארק קעגן די גאנצע רעיון פון‬ ‫התחברות האגודה עם מנהיגי המדינה‬ ‫ציוניזם! ביז איינמאל ‪ -‬שוין נאך בעפאר‬ ‫די צווייטע וועלט מלחמה (שנת תרצ"ז‬ ‫נאך די צווייטע וועלט מלחמה ווען‬ ‫לפ"ק) ‪ -‬האבן די ראשי האגודה נאכאמאל‬ ‫ס'איז ליידער געשען וואס ס'איז געשען‬ ‫געמאכט אן אסיפה‪ ,‬און דעמאלטס איז‬ ‫אז די רעיון הציוני איז ליידער ליידער‬ ‫שוין געווען א דיון צו מען מעג האבן‬ ‫ארויסגעקומען מכח אל הפועל‪ ,‬האט זיך‬ ‫א מדינה על פי תורה צו נישט‪ ,‬און די‬ ‫אכ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫במקום שם ה' כתבו בעזרת צור ישראל‬ ‫די פארטיי פון די אגודה אנגעהויבן פירן‬ ‫אויף זייער א לינקע וועג‪ ,‬און די ראשי‬ ‫ווען מ'האט געמאכט דעם נוסח‬ ‫האגודה האבן זיך צוגעשטעלט צו די‬ ‫פון דעם צעטל האט מען נישט‬ ‫ציונים אויף זאכן וואס מ'קען זיך נישט‬ ‫ארויסגעשריבן דעם אויבערשטנס נאמען‬ ‫פארשטעלן‪.‬‬ ‫בכלל! וואס עס איז טאקע בעסער פון‬ ‫איין זייט‪ ,‬אבער פון די אנדערע זייט‬ ‫חתימת ראשי האגודה על‬ ‫האבן זיי געוויזן אז זיי גלייבן נישט אין‬ ‫חוק הדעמאקראטיע‬ ‫גארנישט‪ .‬אבער דער ראש האגודה האט‬ ‫ראש וראשון‪ ,‬ווען די ציונים האבן‬ ‫גע'טענה'ט‪ ,‬וואס הייסט? מ'גייט נישט‬ ‫געגרינדעט זייער מדינה האבן זיי‬ ‫שרייבן דעם אויבערשטנ'ס נאמען? האט‬ ‫געמאכט אזא דאקומענט ווי מען שטעלט‬ ‫ער גע'שתדל'ט און אויסגע'פועל'ט אז‬ ‫אוועק די דעמאקראטיע אינעם לאנד‪,‬‬ ‫מ'זאל שרייבן "בעזרת צור ישראל"‪,‬‬ ‫אזויווי דא אין אמעריקע איז דא אזא מין‬ ‫געבויעט אויף דעם וואס ס'שטייט‬ ‫זאך וואס ווערט אנגערופן אויף ענגליש‬ ‫(ירושלמי ברכות פ"א ה"ו) צור ישראל וגואלו‪.‬‬ ‫די "דעקלערעישאן אוו אינדעפענדענס"‪,‬‬ ‫און יעדער זאל זיך אליינס אויסטייטשן‬ ‫דאס הייסט אז מען מאכט אזא צעטל ווי‬ ‫פשט אין "צור ישראל" וויאזוי ער וויל‬ ‫מען טוט זיך דערקלערן אלס א מדינה‬ ‫(ראה אריכות מענין זו בויואל משה מאמר שלש‬ ‫וואס מען שרייבט דארט ארויס אויף‬ ‫שבועות סי' צט‪-‬ק)‪.‬‬ ‫וואס די מדינה איז געבויעט‪ .‬די ציונים‬ ‫האבן אויך געשריבן אזא צעטל‪ ,‬זיי האבן‬ ‫הצטרפות ראש האגודה‬ ‫עם פושעים ומורדים‬ ‫עס געשריבן בשעתם תש"ח ווען זיי‬ ‫האבן זיך ערקלערט אלס א מדינה‪ ,‬און‬ ‫און דער ראש האגודה האט דעמאלטס‬ ‫זיי שרייבן דארט אז נאך צוויי טויזנט‬ ‫אונטערגעשריבן אויף דעם בריוו צוזאמען‬ ‫יאר גלות האט מען ענדליך זוכה געווען‬ ‫מיט אלע כופרים ופושעים וועלכע‬ ‫צו דעם 'חוזה' וואס דער הערצל ימח‬ ‫האבן מייסד געווען און אנגעפירט דעם‬ ‫שמו האט גע'חלומ'ט אז ס'זאל זיין א‬ ‫רעיון הציוני! צוזאמען מיט זיי האט ער‬ ‫מדינה‪ ,‬און מ'האט זוכה געווען צו האלטן‬ ‫אונטערגעשריבן אויף דעם בריוו! ס'איז‬ ‫ביי אזא מצב אז מ'גייט אנהייבן מאכן‬ ‫נישט צום גלייבן אז א איד וואס איז‬ ‫א מדינה – דאס איז אן עכטע מרידה‬ ‫געווען א שומר תורה ומצוות זאל זיך‬ ‫בה' ובתורתו ובי"ג עיקרים! דאס אז א‬ ‫קענען ערלויבן אונטערצושרייבן דעם‬ ‫איד זאל קענען שרייבן די סארט שפראך‬ ‫בריוו! און די בריוו איז נאכאלס דא‪.‬‬ ‫און אראפשרייבן דעם גאנצן רעיון איז‬ ‫זיכער אזא ווייטאגליכע זאך וואס איז‬ ‫התייסדות והנהגת המדינה‬ ‫נאכנישט געווען מימות העולם! צו‬ ‫בהצטרפות האגודה‬ ‫קענען ארויסשרייבן אזוי קלאר אז מ'איז‬ ‫ס'איז געווען דעמאלטס בחירות‬ ‫מורד אינעם אויבערשטן‪ ,‬מ'איז מורד אין‬ ‫אין תש"ט‪ ,‬די ערשטע בחירות אין די‬ ‫די שלש שבועות‪ ,‬און מען גלייבט נישט‬ ‫נייע מדינה‪ ,‬האבן זיך צוזאמגענומען‬ ‫אין ביאת המשיח?!‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫בכ‬ ‫ער דעמאלטס אריינגעקומען אין די‬ ‫די אגודה‪ ,‬די מזרחי‪ ,‬די פועלי אגודה‪,‬‬ ‫רעגירונג‪ ,‬און ער איז געווען א 'חלק‬ ‫אלע פארטייען וואס זענען געווען פון‬ ‫כחלק' מיטן מייסד זיין און אנפירן די‬ ‫שומרי תורה ומצוות‪ ,‬און געלאפן 'אויף‬ ‫הקמת המדינה און די הנהגת מדינה‪.‬‬ ‫איין טיקעט' ווי מ'רופט עס‪ ,‬אזוי איז‬ ‫מאמר ד'‬ ‫מלחמה לה' בעמלק‪ :‬די מערכה כבידה פון מרן רביה"ק זי"ע אפצושלאגן‬ ‫די קליפת הציונית‬ ‫אפגעפרעגט ווייל דער ס"מ קען אויך מאכן‬ ‫הנסיון הציוני בהכמו נסים במלחמת סיני‬ ‫נסים פאר זיין ציל‪.‬‬ ‫אין תשי"ז איז געווען די מלחמה‪,‬‬ ‫התחלת כתיבת מאמר שלש שבועות‬ ‫וואס דעמאלטס האבן די ציונים צוזאמען‬ ‫מיט פראנקרייך און ענגלאנד געפירט‬ ‫אין תשי"ט איז דער רבי ז"ל געפארן‬ ‫א מלחמה קעגן מצרים‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫קיין ארץ ישראל‪ ,‬אין יענע צייט‪ ,‬נאך פון‬ ‫דעמאלטס איינגענומען די מדבר סיני‪,‬‬ ‫אינמיטן תשי"ח האט ער שוין אנגעהויבן‬ ‫און זיי האבן שוין דעמאלטס אנגעהויבן‬ ‫צו שרייבן דעם ערשטן חלק פון ויואל‬ ‫שרייען אז ס'איז געווען אזעלכע נסים אז‬ ‫משה דעם מאמר שלש שבועות‪ ,‬ווייל‬ ‫זיי האבן דאס געקענט באווייזן‪ ,‬למעשה‬ ‫דער קראסנער רב ז"ל און נאך אנדערע‬ ‫האט זיך גארנישט אויסגעלאזט פון יענע‬ ‫האבן אים געבעטן און מפציר געווען אז‬ ‫מלחמה‪ ,‬ווייל אמעריקע האט גענומען א‬ ‫אויב ער וועט עס אראפשרייבן וועט עס‬ ‫שטעלונג דערקעגן און זיי האבן געמוזט‬ ‫קענען בלייבן מער נקבע אין די מוחות‬ ‫צוריקטרעטן‪ ,‬אבער עכ"פ דאס ווארט‬ ‫פון אידישע קינדער‪ ,‬און דעריבער האט‬ ‫"נסים" איז דעמאלטס נולד געווארן‪.‬‬ ‫ער זיך געמאכט די צייט דערפאר‪.‬‬ ‫הנסים באים מצד הסטרא אחרא רח"ל‬ ‫כתיבת הספר לא היה כדבר קל לפניו‬ ‫דעמאלטס איז געזאגט געווארן די‬ ‫מען דארף פארשטיין‪ ,‬דער רבי ז"ל‬ ‫באקאנטע "וישלח תורה" פון תשי"ז‪ ,‬ווי‬ ‫וואס כמלאך ה' צבקות הוא‪ ,‬איז אויסער‬ ‫מ'זעט ווי דער רבי בלוטיגט און בלוטיגט‬ ‫זיין גדלות אין אלע הינזיכטן‪ ,‬תורה‬ ‫און בלוטיגט אויף דעם גאנצן זאך וויאזוי‬ ‫עבודה וגמילות חסדים‪ ,‬אויך געווען‬ ‫מען טוט פארדרייען א קאפ‪ .‬דער רבי האט‬ ‫זייער זייער א פארנומענער מענטש‪,‬‬ ‫דארט מבאר געווען אז אזא זאך קען נישט‬ ‫אסאך זאכן פונעם יהדות החרדית איז‬ ‫זיין‪ ,‬דער אויבערשטער מאכט נישט קיין‬ ‫געווען אויף זיין קאפ‪ ,‬אויסער דעם איז‬ ‫נסים פאר רשעים‪ ,‬עס קומט פון אזא זאך‬ ‫ער בטבע נישט געווען קיין שרייבער‪ ,‬ער‬ ‫נישט ארויס קיין גוטס‪ ,‬אפילו ס'זאל ווען‬ ‫האט זייער ווייניג געהאט די געלעגנהייט‬ ‫יא זיין כמו נסים איז עס אויך נאר מצד‬ ‫זיך מצמצם צו זיין דעם מח אפצושרייבן‬ ‫הסטרא אחרא‪ ,‬און אז די גאנצע רעיון איז‬ ‫גכ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫ההתנגדות בענין השתכחות דרך הבעש"ט‬ ‫א זאך‪ ,‬צו שרייבן דארף מען האבן א‬ ‫געוויסע 'פרייהייט' און א געוויסע‬ ‫בנוסף לזה שרייבט דאך דארט דער‬ ‫'רואיגקייט' צו קענען מצמצם זיין דעם‬ ‫רבי אז דער דרך הבעל שם איז נשתכח‬ ‫מח אראפצושרייבן א זאך קלאר‪ ,‬און דער‬ ‫געווארן‪ ,‬וואס דאס האט געשטערט‬ ‫רבי ז"ל האט נישט געהאט‪ ,‬נישט די‬ ‫פאר מאנכע כלומר'שטע חסידות'ן‪,‬‬ ‫צייט און נישט די מעגליכקייט זיך צו‬ ‫ווייל מ'האט אוועקגענומען זייער גאנצע‬ ‫נעמען שרייבן‪ ,‬אבער מחמת גודל נחיצות‬ ‫געווער‪ ,‬ווייל זיי האבן זיך פארגעשטעלט‬ ‫הענין האט ער זיך גענומען די כוחות‬ ‫אלס ממשיכי דרך הבעל שם טוב‪ ,‬און‬ ‫און אראפגעשריבן די סוגיות פון מאמר‬ ‫פלוצלונג קומט דער סאטמאר רב‪ ,‬און‬ ‫שלש שבועות‪.‬‬ ‫זאגט אז ס'איז נישט דא מער קיין דרך‬ ‫הבעל שם‪ ,‬און דאס האט געמאכט א‬ ‫הדפוס הראשון מספר ויואל משה‬ ‫מורא'דיגע גערודער‪ ,‬און ווער ס'איז‬ ‫נישט געווען ממש א סאטמארער אדער‬ ‫אין תשי"ט אויפן שיף קיין ארץ ישראל‬ ‫נוטה געווען לשיטת היראים האט נישט‬ ‫האט ער אביסל אנגעהויבן מסדר צו זיין‬ ‫געקענט אריינלאזן דעם ויואל משה‬ ‫דעם 'תוכן הענינים' וואס איז געדרוקט‬ ‫אין שטוב‪ ,‬ס'איז געווען א מורא'דיגע‬ ‫סוף ספר אויף מאמר שלש שבועות‪ ,‬און‬ ‫התנגדות דערקעגן‪.‬‬ ‫אין תש"כ איז ארויסגעקומען די ערשטע‬ ‫באנד פון ויואל משה וואס איז נאך געווען‬ ‫מאמר ישוב ארץ ישראל‬ ‫געדרוקט מיט א 'טייפרייטער' מיט‬ ‫ומאמר לשון הקודש‬ ‫אותיות מרובעות‪ ,‬נישט אויסגעשטעלט‬ ‫שפעטער האט דער רבי געשריבן דעם‬ ‫געהעריג‪ ,‬אזא קליינע ספר ויואל משה‪.‬‬ ‫מאמר ישוב ארץ ישראל‪ ,‬א מאמר וואס‬ ‫ער איז מבאר דעם מחלק פון וואוינען‬ ‫גודל הרעש שעשה ספר ויואל משה בעולם‬ ‫אין ארץ ישראל‪ ,‬שיקן געלט אויף ארץ‬ ‫דאס האט געמאכט א מורא'דיגע‬ ‫ישראל‪ ,‬און שפעטער דעם מאמר לשון‬ ‫רעש און טומל אין די וועלט‪ ,‬אויסער‬ ‫הקודש וואס איז געווידמעט אויפן שפראך‬ ‫דעם חלק וואס דער רבי איז דארט‬ ‫פון העברעאיש‪ ,‬און איבער וואס מען מעג‬ ‫מבאר קעגן ציונית‪ ,‬זאגט דארט דער‬ ‫לערנען מיט אידישע טעכטער‪ ,‬וואס איז‬ ‫רבי אזעלכע זאכן וואס האט געשטערט‬ ‫מותר וואס איז אסור‪ ,‬וכהנה וכהנה‪.‬‬ ‫פאר מאנכע‪ ,‬סיי וואס דער רבי גיסט זיך‬ ‫דארט אויס דאס הארץ אויף געוויסע‬ ‫רבינו כתבו כדי שאנחנו ילמדו וידעו אותו‬ ‫מענטשן‪ ,‬טאקע אויף די חוצפה און עזות‬ ‫דער רבי ז"ל האט זייער געוואלט אז‬ ‫פון אונטערשרייבן דעם דעקלעראציע‪,‬‬ ‫מ'זאל לערנען דעם ספר‪ ,‬טאמער האט‬ ‫און אויף נאך אסאך אנדערע זאכן וואס‬ ‫ער געהערט אז מען לערנט נישט דעם‬ ‫ער האט געטון‪ ,‬און אויף די עוולה פון די‬ ‫ספר האט אים עס זייער געשטערט‪,‬‬ ‫אגודה וואס זיי האבן דעמאלטס געטון‬ ‫אזויווי איך האב כמה פעמים געהערט‬ ‫אז זיי זענען געווארן א חלק פון די‬ ‫פון רבי בנימין הערש בערקאוויטש (ע"ה‪,‬‬ ‫ציונים‪ ,‬א חלק פון די רעגירונג‪.‬‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫כ‬ ‫נישט‪ ,‬וואס איז די קשיא אויפן ויואל‬ ‫ממנהלי בית רחל)‪ ,‬אז דער רבי האט אים‬ ‫משה?! האט אים דער רבי געזאגט‬ ‫אמאל נאכגעזאגט עפעס א תוספות און‬ ‫"אבער ויואל משה האב איך געשריבן‬ ‫ער האט געזאגט אז ער קען נישט דעם‬ ‫אז מ'זאל עס לערנען!"‪ ,‬ער האט עס‬ ‫תוספות‪ ,‬זאגט אים דער רבי‪ ,‬קענסט‬ ‫געשריבו ווייל ער האט געוואלט אז‬ ‫נישט די תוספות?! איך ברענג עס דאך‬ ‫אונזער ציבור זאל עס לערנען‪ ,‬ס'האט‬ ‫אין ויואל משה?! האט ער געענטפערט‪,‬‬ ‫אים וויי געטון טאמער מען האט עס‬ ‫איך קען נישט די גמרא אויך נישט‪,‬‬ ‫נישט געלערנט‪.‬‬ ‫אויב די תוספות און די גמרא קען איך‬ ‫מאמר ה'‬ ‫שאני מינות דמשכי‪ :‬די געוואלדיגע סכנה אדורכצופאלן אין מחשבת‬ ‫מינות וועלכע איז שרעקליך מצער דעם אויבערשטן‬ ‫רעיון הציונית הוא הקליפה‬ ‫אע”פ שאין הנסיון בוער כבתחילה‬ ‫הקשה והגרוע היותר בעולם‬ ‫הקליפה נמשך בתוקף ובעוז‬ ‫און מ'דארף וויסן אז די קליפה איז‬ ‫על כל פנים‪ ,‬אן אריינגיין און די‬ ‫די ערגסטע קליפה וואס איז געווען‬ ‫גאנצע היסטאריע וואס פונקטליך דא‬ ‫מימות העולם ועד עתה‪ ,‬דאס איז די‬ ‫איז פארגעקומען‪ ,‬איז דא אזא מין זאך‬ ‫ערגסטע עבירה וואס איז געווען מימות‬ ‫ווי קליפת ורעיון הציונות‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫העולם ועד עתה‪ ,‬און ווען מען לייגט‬ ‫ליידער נישט בטל געווארן לעת עתה‪,‬‬ ‫אלע עבירות און אלע נסיונות אויף איין‬ ‫אפילו אין אונזער דור ‪ -‬מען רעדט יעצט‬ ‫זייט פון די וואגשאהל‪ ,‬און די קליפת‬ ‫צו בחורים וואס זענען שוין געבוירן‬ ‫הציונות אויף די צווייטן זייט וואגשאהל‬ ‫געווארן סאך סאך נאך אלע נצחונות פון‬ ‫‪ -‬וועט דאס איבערוועגן! (עי' ויואל משה‬ ‫די ציונים און אלע אנדערע נסיונות‪ ,‬און‬ ‫הקדמה עמוד יא)‪.‬‬ ‫כאטש מען לעבט שוין נישט מיט אזוי‬ ‫ווייט דעם נסיון הדור פון דעמאלטס‪,‬‬ ‫גודל המכשול כשאינן‬ ‫וואס דעמאלטס זענען די אידן געווען‬ ‫בקיאין ביסודות הדת‬ ‫אינגאנצן צובראכן פון די צווייטע וועלט‬ ‫די קליפת הציונות איז נאך שטארקער‬ ‫מלחמה‪ ,‬און זייער וועלט איז געווען‬ ‫ווי רוב נסיונות‪ ,‬ווייל עס איז ליידער דא‬ ‫חרוב ונחרב‪ ,‬וכהנה וכהנה‪ ,‬וואס דאס‬ ‫שומרי תורה ומצוות וואס זענען נעבעך‬ ‫האט געקענט מער כאפן מענטשן צום‬ ‫אדורכגעפאלן מיט די קליפה‪ ,‬און מען קען‬ ‫רעיון הציונות‪ ,‬עטס זענטס שוין געבוירן‬ ‫זאגן אז ווער ס'איז נישט קיין סאטמארע‬ ‫על סיר הבשר אין אמעריקע‪ ,‬מען לעבט‬ ‫חסיד האט הנאה און ער האט א שייכות מיט‬ ‫נישט מיט און מען האלט נישט מיט דעם‬ ‫ציונות‪ ,‬במחשבה‪ ,‬בדיבור ובמעשה‪ .‬הנאה‬ ‫זעלבן נסיון ממש‪ ,‬עכ"ז גייט די רעיון‬ ‫האבן פון ציוניזם איז פשט אז טאמער די‬ ‫וקליפת הציונות אן בתוקף ובעוז!‬ ‫הכ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫וואלט ער ווען געשפירט? וואלט ער‬ ‫ציונים האבן סיי וואס פאר א אזויגערופענע‬ ‫דארט געקענט צוגיין? וואלט ער ווען‬ ‫נצחון אדער ווען זיי ווייזן ארויס א געוויסע‬ ‫געקענט זאגן "פשי‪ ,‬וואס דארט גייט פאר‪,‬‬ ‫געוואגטקייט אדער א געוויסע חכמה‪ ,‬און‬ ‫דער עולם רייסט זיך פאר געלעכטער‪,"...‬‬ ‫א בחור וואס זיצט אין ישיבה קען הנאה‬ ‫עס שטעכט אים יעדעס ווארט! ער קען‬ ‫האבן און קען ארויסברענגען אויפן מויל‬ ‫דאס נישט פארנעמען! "פון מיין בלוט‬ ‫אדער אויפן מחשבה א געוויסע הערצה‪,‬‬ ‫האט מען הנאה?! קען טאקע זיין אז‬ ‫און דאנקבארקייט אויף די ציונים‪ ,‬האט‬ ‫איך האב געהאט א דורכפאל‪ ,‬אבער פון‬ ‫ער במחשה מחזיק טובה געווען דעם רעיון‬ ‫דעם מאכט מען אן עסק?! ס'שטערט‬ ‫הציונית‪ ,‬און מחזיק טובה זיין דעם רעיון‬ ‫אים מורא'יג ווייל א מענטש וויל נישט‬ ‫הציונית מיינט‪ ,‬זיך געשפילט און עובר‬ ‫מ'זאל רעדן פון זיינע דורכפעלער‪.‬‬ ‫געווען אויף "ולא תתורו אחרי לבבכם ‪ -‬זו‬ ‫מינות" אויף זייער א שרעקליכן אופן‪ ,‬און‬ ‫צערא דקוב”ה כשמשבחים המורדים בו‬ ‫בלא יודעים‪ ,‬פשוט ווייל ער האט נישט‬ ‫ארויס די יסודות וואס 'ציוניזם' איז‪ ,‬און‬ ‫ביים אויבערשטן איז חס ושלום נישט‬ ‫ווי ווייט עס קען אים אפעקטירן‪ ,‬און ווי‬ ‫דא קיין דורכפאל‪ ,‬אבער ווען ס'איז דא‬ ‫ווייט ער שטעלט זיך צו מיט זיי צו זיין‬ ‫א מרידה אין אים‪ ,‬און מענטשן האבן‬ ‫אויף זייער זייט אויף אן אופן אז אפילו‬ ‫זיך צוזאמען גענומען עובר צו זיין זיינע‬ ‫באמת האבן זיי נישט צופיל פון דעם וואס‬ ‫מצוות‪ ,‬און דא קומען מענטשן און רעדן‬ ‫ער רעדט אדער טראכט בשבחם‪ ,‬אבער‬ ‫פון דעם מיט א הנאה‪ ,‬און מאכן אן עסק‬ ‫דער אויבערשטער ווייסט יא‪ ,‬און דער‬ ‫פון דעם‪ ,‬טוט אים וויי‪ .‬יעצט ווען דער‬ ‫אויבערשטער רעכנט זיך מיט דעם‪.‬‬ ‫בחור זיצט אין ישיבה און ער רעדט‬ ‫בשבחם אדער ער טראכט בשבחם‪ ,‬האט‬ ‫גודל העגמת נפש כשמספרים‬ ‫ער אין א געוויסע מאס מחזק געווען די‬ ‫בשבח מכשלך‬ ‫ציונים‪ ,‬און ער האט וויי געטוען פארן‬ ‫לאמיר זיך פארשטעלן אז א בחור פון‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬פארוואס טראכסטו מיט‬ ‫דא זאל האבן א שרעקליכן דורכפאל‪,‬‬ ‫הנאה און דו ביסט מחשיב די מענטשן‬ ‫א דורכפאל מיט בזיונות עצומות‪ ,‬ער‬ ‫וואס טוען אים וויי?‬ ‫שעמט זיך אוועק‪ ,‬ער ווייסט נישט וואו‬ ‫זיך אהין צו טון פאר בושה‪ ,‬און ער‬ ‫מהות הקנאות הוא להיות ידיד לשכינה‬ ‫ווייסט אז אלע בחורים שמועסן פון‬ ‫און דאס אלעס קומט נאר מחמת חסרון‬ ‫דעם וויאזוי ער איז פארשעמט געווארן‬ ‫ידיעה‪ ,‬ווייל מ'האט נישט קיין השגה וואס‬ ‫און איבער די בזיונות וואס ער האט‬ ‫ציוניזם איז‪ ,‬וואס מ'דארף טראכטן‪ ,‬וואס‬ ‫געהאט‪ ,‬און יעצט אין די זעלבע צייט‬ ‫מ'מעג טראכטן‪ ,‬און אז עס דארף מיר וויי‬ ‫וועט איינער זיצן אין א צווייטע זאל‬ ‫טון ווען עס טוט וויי פארן באשעפער‪.‬‬ ‫און פארציילן די דורכפאל וואס ער האט‬ ‫וואס דאס איז די ריכטיגע אפטייטש פון‬ ‫געהאט בטוב טעם ודעת‪ ,‬און די עולם‬ ‫"קנאות"‪ ,‬קנאות אין די תורה ווערט נישט‬ ‫דארט קען זיך נישט בארואיגן פאר‬ ‫דערמאנט אויף ציוניזם‪.‬די פשט פון קנאות‬ ‫געלעכטער פון זיין דורכפאל‪ ,‬וויאזוי‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫וכ‬ ‫די שכינה האט צער‪ ,‬טוט עס מיר וויי‪.‬‬ ‫איז "בקנאו את קנאתי" (במדבר כה יא)‪ ,‬מען‬ ‫פונקט ווי יעדער פארשטייט אז אויב מיין‬ ‫נעמט זיך אן פאר 'כבוד השם'‪ .‬אמאל איז‬ ‫טאטע האט א פראבלעם טוט עס מיר וויי‪,‬‬ ‫כבוד השם זנות‪ ,‬און אמאל איז כבוד השם‬ ‫די זעלבע זאך ווען דער באשעפער האט‬ ‫מינות‪ ,‬אבער די נקודה איז אז ס'טוט וויי‬ ‫מענטשן בשר ודם וואס זענען מורר אין‬ ‫ווען ס'טוט וויי פאר'ן אויבערשטן‪ ,‬מ'איז א‬ ‫אים טוט עס מיר וויי‪.‬‬ ‫גוטער פריינט פאר די שכינה‪ ,‬און טאמער‬ ‫מאמר ו'‬ ‫ללמוד ולקיים‪ :‬די חיוב און די תועלת צו לערנען די ספרים ווי רביה”ק‬ ‫זי”ע איז מבאר די יסודות הדת‬ ‫פון די בחור'ישע יארן און נישט האבן‬ ‫עלינו לעסוק ולברר האמת והאמונה‬ ‫קיין אנונג אין אזא וויכטיגע יסוד וואס‬ ‫איז בכל אופן איינע פון די יסודות פון‬ ‫יעצט דארף מען צוקומען מה‬ ‫סאטמאר‪ ,‬איז ער א גרויסער רחמנות‬ ‫עלינו לעשות? וואס דארפן אונז טון?‬ ‫ווייל ער באלאנגט אין ערגעץ נישט‪ ,‬ער‬ ‫עטס זענטס בחורים וואס זענען שוין‬ ‫האט נישט קיין אנונג וואס מען האט‬ ‫אדורכגעגאנגען אפאר יאר ישיבה קטנה‪,‬‬ ‫געוואלט דא‪ ,‬ער ווייסט נישט וואס עס‬ ‫צו מ'האלט ביים דריטן יאר‪ ,‬צו ביים‬ ‫איז אים מחייב און וואס נישט‪ ,‬וואס‬ ‫פערטן יאר‪ ,‬צו נאך מער‪ ,‬עס איז נישט‬ ‫ער מעג יא און וואס ער טאר נישט‪,‬‬ ‫קיין נפקא מינה‪ ,‬די מציאות איז‪ ,‬אז אויב‬ ‫און נאכדעם שפירט ער ביי זיך אליינס‬ ‫מען לערנט נישט אדורך די יסודות וואס‬ ‫אז ער ווייסט נישט וואו ער באלאנגט‪,‬‬ ‫רבותינו הקדושים האבן געמאנט און‬ ‫ער ווייסט נישט וואס מען פארלאנגט‬ ‫געפאדערט פון אונז‪ ,‬בלייבט מען אן עם‬ ‫פון אים‪.‬‬ ‫הארץ מדאורייתא ומדרבנן אין דעם ענין‪,‬‬ ‫וואס דאס מיינט אין אנדערע ווערטער‬ ‫בסאטמאר לא הדגישו על שום‬ ‫אז און מען קען און מען ווערט נכשל‬ ‫דבר חיצוני‬ ‫מיט די סאמע יסודות פון אידישקייט‪.‬‬ ‫דער טאטע זאל זיין געזונט האט דעם‬ ‫צריכין לידע מקומו איה‬ ‫פארגאנגענעם דינסטאג נאכט גערעדט אין‬ ‫וויליאמסבורג (אצל מעמד שמירה לדורות)‪ ,‬האט‬ ‫און אפילו אויסער דעם איז דא נאך‬ ‫ער ארויסגעברענגט אז ס'איז דא חסידות'ן‬ ‫א נקודה‪ ,‬א בחור דארף צו וויסן‪ ,‬וואו‬ ‫וואס פארלאנגען א געוויסע סארט לבוש‬ ‫באלאנג איך? וואס מיינט א סאטמארער‬ ‫וואס ווען דו גייסט אויפן גאס קענסטו גלייך‬ ‫בחור? אן אריינגיין אין די אריכות וואס‬ ‫זען וואו ער באלאנגט‪ .‬אבער אייגנטליך‪,‬‬ ‫דאס מיינט‪ ,‬אבער דאס איז זיכער‬ ‫וואס איז סאטמאר? ווי לייגט מען אריין די‬ ‫אז איינע פון די זאכן וואס עס מיינט‬ ‫ווארט סאטמאר? וואס מיינט עס? מ'מעג‬ ‫איז נישט צו האבן קיין שייכות מיט‬ ‫גיין מיט א הויכע היט‪ ,‬מ'קען גיין מיט א‬ ‫ציוניזם‪,‬יעצט‪ ,‬אז א בחור זאל ארויסגיין‬ ‫זכ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫די חלק וואס מען מוז וויסן די פשוטע‬ ‫פלאכע היט מ'קען גיין מיט א שטאפענע‬ ‫השקפה אין די יסודות הדת‪ ,‬איז פשוט‬ ‫היט מ'קען גיין מיט א קראך היט‪ ,‬אלע‬ ‫א תועלת און א טובה פאר א בחור ער‬ ‫סארטן היטן איז דא אין סאטמאר‪ ,‬איז א‬ ‫זאל וויסן וואו באלאנג איך? וואס האט‬ ‫סאטמאר'ער ווענדט זיך נישט אינעם הוט‪,‬‬ ‫מיין רבי געוואלט?‬ ‫אין וואס יא? אינעם נוסח? א סאטמאר'ער‬ ‫האט נישט קיין ספעציעלע נוסח וואס צו‬ ‫ללמוד ספר משנת ויואל‬ ‫דאווענען‪ .‬ווען איינער וואס באלאנגט צו אן‬ ‫משה השוה לכל נפש‬ ‫אנדערע חסידות און ער גייט צו צום עמוד‬ ‫און ער זינגט א ניגון ווייסט מען גלייך אז‬ ‫דער רבי ז"ל האט געמאכט א ספר‬ ‫ער באלאנגט צו די און די חסידות אבער‬ ‫"ויואל משה"‪ ,‬אבער נישט יעדער בחור‬ ‫איינער וואס באלאנגט אין סאטמאר האט‬ ‫האט צייט און געדולד און אפילו די‬ ‫דאס אויך נישט‪.‬‬ ‫מעגליכקייט דורכצוארבעטן די אלע‬ ‫צריכין ללמוד ולידע מה למדו רבותי‬ ‫יסודות'דיגע פלפולים אין די סוגיות‬ ‫עמוקים וואס ער שטעלט אוועק פאר א‬ ‫וואס איז אבער סאטמאר יא?‬ ‫יסוד‪ ,‬האבן די עסקנים אוועקגעשטעלט‬ ‫וואס סאטמאר איז יא איז דינען דעם‬ ‫א ספר "משנת ויואל משה"‪ ,‬ווי זיי האבן‬ ‫באשעפער‪ ,‬זיך פרייען בשמחתו און זיך‬ ‫מסדר געווען אז ס'זאל זיין דבר דיבר‬ ‫משתתף זיין בצערו‪ ,‬אויב איז דא א בחור‬ ‫על אופניו אז מ'זאל דאס קענען לערנען‬ ‫וואס ציוניזם אינטערסירט אים נישט‪,‬‬ ‫און פארשטיין‪ ,‬און גרינג פארשטיין‪ .‬מען‬ ‫האט ער דאך דאס אויך נישט! ער גייט‬ ‫האט אויך געמאכט א סדר פון בחינות‬ ‫אדורך די בחור'ישע יארן אן גארנישט!‬ ‫אז מ'לערנט עס זאל מען זיך עס‬ ‫ער האט נישט דאס און נישט דאס! נו‬ ‫קענען פארהערן‪.‬‬ ‫וואס בין איך יא?! יעצט‪ ,‬אפגערעדט‬ ‫מאמר ז'‬ ‫ויום טוב היה עושה‪ :‬די סדר פון חבורת קדושת יום טוב אנצוקומען צום‬ ‫תכלית החסידות‬ ‫וועט מען האבן א סדר אין סידורו של‬ ‫סדרי הלימוד בחבורת קדושת יום טוב‬ ‫שבת‪ ,‬אדורכצולערנען במשך די צוויי‬ ‫די בחורים דא זענען דאך אין די‬ ‫יאר די יסוד און די חלק פון סידורו של‬ ‫חבורה "קדושת יום טוב"‪ ,‬וואס זיי ווילן‬ ‫שבת‪ ,‬במשך די צוויי יאר פון שיעור‬ ‫זיך אוועקשטעלן אויף די אייגענע פוס‪,‬‬ ‫ג' ישיבה קטנה און צעירים גייט מען‬ ‫און וויסן מה חובתי בעולמי‪ ,‬וויל מען‬ ‫אדורכלערנען "משנת ויואל משה"‪,‬‬ ‫מאכן אז די חבורה זאל באשטיין פון‬ ‫מ'וועט עס איבערחזר'ן איינמאל און‬ ‫עטליכע חלקים‪ :‬במשך שיעור א' און‬ ‫נאכאמאל מיט בחינות‪ ,‬דאס איז אויסער‬ ‫שיעור ב' פון די ישיבה קטנה יארן‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫חכ‬ ‫קען זיין אז מען וועט דאס אויך מאכן פון‬ ‫די חסידישע ספרים וואס מ'גייט לערנען‬ ‫צייט צו צייט‪ ,‬מטעם די חבורה קדושת‬ ‫פאר יעדן יום טוב‪ ,‬צו וויסן און האבן‬ ‫יום טוב ווי צו א שובבי"ם וכדומה‪ ,‬אבער‬ ‫עפעס אן השגה 'מה המצוה הזאת ומה‬ ‫יעדע בחור ביי זיך דארף וויסן אז חסידות‬ ‫טעם יש בה'‪ ,‬און דאס איז אויסער די‬ ‫איז נישט קיין 'צעטל' וואס מען מאכט א‬ ‫"עולם הבא מסכתא" פון וואס מיר האבן‬ ‫טשעק‪" ,‬איך האב עס געטוהן‪ ,‬איך בין א‬ ‫היינט גערעדט (בסעודתה דעתיקא קדישא)‪.‬‬ ‫חסיד"‪ ,‬ס'ארבעט נישט אזוי‪ ,‬חסידות איז‬ ‫א געדאנקענגאנג‪ ,‬א מהלך המחשבה‪ ,‬און‬ ‫תכלית ותועלת סדרי החבורה‬ ‫די מהלך המחשבה איז אז איך טראכט‬ ‫וואס איך קען זיין בעסער‪ ,‬און אפילו‬ ‫דאס זענען מער ווייניגער די יסודות‬ ‫חבורת קדושת יום טוב‪ ,‬שטעלט אוועק‬ ‫פון "חבורת קדושת יום טוב"‪ ,‬אז יעדער‬ ‫יסודות אז דאס און דאס איז די חבורה‪,‬‬ ‫יארגאנג האט זיך זיין זאך וואס ער‬ ‫מיינט עס אבער נישט אז דא הייבט זיך‬ ‫דארף אדורכלערנען און נעמען אויף‬ ‫עס אן און דא ענדיגט זיך עס‪ ,‬עס איז‬ ‫דעם בחינות‪ ,‬און אזוי אז ווען א בחור‬ ‫נאר א פלאץ צו עפענען די וועג פאר א‬ ‫גייט ארויס פון צעירים ווייסט מען אז‬ ‫בחור וואס וויל אנהייבן אבער יעדער‬ ‫טאמער איז ער און חבורת קדושת יום‬ ‫איינער פאר זיך קען אוודאי זיך אליינס‪,‬‬ ‫טוב האט ער אדורכגעלערנט א גרויס‬ ‫און ווייסט בעסער די גדרים וסייגים ווי‬ ‫חלק פון סידורו של שבת און משנת‬ ‫ער קען זיין מוסיף והולך אין דעם‪.‬‬ ‫ויואל משה‪ ,‬ער האט א השגה וואס טוט‬ ‫זיך מיט זיך‪ ,‬בעפאר יעדע יום טוב האט‬ ‫וחפץ ה' בידינו יצליח בכל דרכינו‬ ‫ער געלערנט די ענינים פונעם יום טוב‪,‬‬ ‫און ער האט אן עולם הבא מסכתא‪.‬‬ ‫איך האף אז חפץ ה' בידינו יצליח‪,‬‬ ‫מ'וועט מצליח זיין‪ ,‬און מ'וועט אנקומען‬ ‫לבא לתכלית החסידות בכוונת הלב‬ ‫צום תכלית‪ ,‬אז א איד זאל וויסן די אלע‬ ‫יסודות פון אידישקייט וואס ער דארף‬ ‫עס איז זעלבסטפארשטענדליך אז‬ ‫טון און וואס ער טאר נישט טון‪ ,‬עס‬ ‫ווען א בחור וועט וועלן צוזאמנעמען א‬ ‫זאל זיין ללמוד וללמד לשמור ולעשות‪,‬‬ ‫חבורה נישט צו רעדן פארן דאווענען‪ ,‬איז‬ ‫כן יהי רצון‪.‬‬ ‫דאך אוודאי מה טוב ומה נעים‪ ,‬און עס‬ ‫טכ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫‪+‬מ‪+‬דור‬ ‫פלפולים חריפים‬ ‫ממה שדרש במקהלות‬ ‫בשנים הקודמות‬ ‫בענינא דיומא‬ ‫אמרות הזמן‬ ‫דרשת שבת שובה‬ ‫שב"ק פרשת וילך תשפ"ו בביהמ"ד הגדול בוומס"ב‬ ‫מילי דשמעתתא בסוגיא דמצוה הבאה בעבירה‬ ‫דברי מוסר והתעוררות בתשובה ותיקון המעשים‬ ‫ענף א'‬ ‫רק במצוה הבאה מעבירה אשר טעמו מפורשת בתורה אמרינן דלא דרשינן‬ ‫טעמא דקרא ולכן צריך קרא דלך למעוטי סוכה הנגזל בשוגג‬ ‫שנאמר (מלאכי א יג) והבאתם גזול ואת‬ ‫א‬ ‫הפסח ואת החולה‪ ,‬גזול דומיא דפסח מה‬ ‫סתירת התוספות אי מצוה הבאה‬ ‫פסח לית ליה תקנתא אף גזול לית ליה‬ ‫מעבירה אסור מדאורייתא או מדרבנן‬ ‫תקנתא‪ ,‬לא שנא לפני יאוש ולא שנא‬ ‫תנן במסכת סוכה (דף כט‪ ):‬לולב הגזול‬ ‫לאחר יאוש‪ ,‬בשלמא לפני יאוש אדם‬ ‫והיבש פסול‪ ,‬ואמרינן עלה בגמרא‪,‬‬ ‫כי יקריב מכם אמר רחמנא (ויקרא א ב)‪,‬‬ ‫קא פסיק ותני פסול לא שנא ביום טוב‬ ‫ולאו דידיה הוא‪ ,‬אלא לאחר יאוש הא‬ ‫קנייה ביאוש‪ ,‬אלא לאו משום דהוה ליה‬ ‫ראשון (דחיוביה מדאורייתא) ולא שנא ביום‬ ‫מצוה הבאה בעבירה‪ .‬וממשיך בגמרא‪,‬‬ ‫טוב שני (דליתיה אלא מדרבנן)‪ ,‬בשלמא‬ ‫ואמר רבי יוחנן משום רבי שמעון בן‬ ‫יבש הדר בעינן וליכא‪ ,‬אלא גזול בשלמא‬ ‫יוחי מאי דכתיב (ישעיה סא ח) כי אני ה'‬ ‫יום טוב ראשון דכתיב (ויקרא כג מ) לכם‬ ‫אוהב משפט שונא גזל בעולה וכו'‪ ,‬אף‬ ‫משלכם‪ ,‬אלא ביום טוב שני אמאי לא‪,‬‬ ‫הקב"ה אמר אני ה' שונא גזל בעולה‪,‬‬ ‫אמר רבי יוחנן משום רבי שמעון בן יוחי‬ ‫ממני ילמדו בני ויבריחו עצמן מן הגזל‪.‬‬ ‫משום דהוה ליה מצוה הבאה בעבירה‪,‬‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫ל‬ ‫ב‬ ‫(דף ל‪ .‬ד"ה משום)‬ ‫וכתבו התוספות‬ ‫סתירא הילכתא אהילכתא אם נקטינן‬ ‫והדתניא לקמן בפרק לולב‬ ‫כרבי שמעון דדרשינן טעמא דקרא‬ ‫וערבה (דף מג‪ ).‬לכם משלכם‪ ,‬להוציא‬ ‫ואפשר לומר בהקדם מה שכתב בשו"ת‬ ‫את השאול ואת הגזול‪ ,‬משום שאול‬ ‫מהר"ם שיק (או"ח סימן רצה)‬ ‫איצטריכא‪ ,‬דבלאו לכם נפקא לן גזול‬ ‫דמוכח דשיטת התוספות הוא דמצוה‬ ‫משום מצוה הבאה בעבירה‪ ,‬דאע"ג‬ ‫הבאה בעבירה שייך גם בשוגג‪ ,‬דהתוס'‬ ‫דקרא גבי קרבן כתיב הוא הדין בכל‬ ‫הקשו (סוכה ל‪ .‬תוד"ה משום) אהא דתניא‬ ‫מצות דהוי דאורייתא כדמוכח בריש‬ ‫בפסחים (דף לה‪ ):‬אין יוצא ידי חובתו‬ ‫הגוזל קמא (בבא קמא צד‪ ).‬גבי הרי שגזל‬ ‫במצה של טבל ודריש ליה מקרא‪,‬‬ ‫סאה של חיטין וטחנה ואפאה והפריש‬ ‫תיפוק ליה משום מצוה הבאה בעבירה‬ ‫ממנה חלה דאין זה מברך אלא מנאץ‪,‬‬ ‫דקא אכיל איסורא ונפיק ידי מצה‪,‬‬ ‫עכ"ל‪ .‬מבואר מזה דס"ל להתוספות‬ ‫והניחו התוס' בקושיא‪ .‬ומוכח מזה‬ ‫דמצוה הבאה בעבירה אסור מדאורייתא‪,‬‬ ‫דס"ל דגם בשוגג מקרי מצוה הבאה‬ ‫וכן כתב המהרש"א‪.‬‬ ‫בעבירה‪ ,‬דאם לא כן לא מקשו התוס'‬ ‫מידי‪ ,‬דנימא דאיצטריך משום שוגג‪ .‬אך‬ ‫אפשר דתוס' ס"ל כן רק לרבי שמעון‬ ‫והקשו המפרשים דדברי התוספות‬ ‫בן יוחאי דדריש טעמא דקרא משום‬ ‫סתרי אהדדי‪ ,‬דלעיל (דף ט‪ ).‬על‬ ‫שה' שונא גזל‪ ,‬שממנו ילמדו אחרים‪,‬‬ ‫הא דתנן סוכה ישנה בית שמאי פוסלין‬ ‫והיינו שנמאס הדבר אצלו‪ ,‬ואם כן‬ ‫ובית הלל מכשירין‪ ,‬איתא בגמרא מאי‬ ‫אפילו בשוגג אסור‪ ,‬כדאמרינן בעלמא‬ ‫טעמייהו דבית שמאי‪ ,‬אמר קרא (דברים‬ ‫(ירושלמי תרומות פ"ו ה"ב) אשר נפשו של‬ ‫טז יג) חג הסוכות תעשה לך שבעת‬ ‫אדם קצה באכילת איסור‪ ,‬ולכך לדידיה‬ ‫ימים‪ ,‬סוכה העשויה לשם חג בעינן וכו'‪,‬‬ ‫שפיר הקשו התוס' דאפילו בשוגג הוי‬ ‫ופריך ובית הלל לית להו חג הסוכות‬ ‫מצוה הבאה בעבירה‪ ,‬אבל למאן דלא‬ ‫תעשה לך‪ ,‬לך לשם חובך‪ ,‬ומשני‬ ‫דריש טעמא דקרא ס"ל בשוגג אין כאן‬ ‫ההוא מיבעי ליה למעוטי גזולה‪ .‬וכתבו‬ ‫מצוה הבאה בעבירה‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫התוספות (ד"ה ההוא) תימה למה לי קרא‬ ‫אבל לפי דבריו יש להקשות דלעיל‬ ‫דלך למעוטי גזולה‪ ,‬תיפוק ליה משום‬ ‫(דף ט‪ ).‬לגבי סוכה‪ ,‬שהקשו‬ ‫דהוה ליה מצוה הבאה בעבירה דמהאי‬ ‫התוס' למה לי קרא דלך למעוטי גזולה‬ ‫טעמא פסלינן לולב הגזול ביום טוב שני‪,‬‬ ‫תיפוק ליה משום דהוה ליה מצוה‬ ‫וי"ל דטעמא דמצוה הבאה בעבירה לאו‬ ‫הבאה בעבירה‪ ,‬למה לא תירצו התוס'‬ ‫דאורייתא אלא מדרבנן‪ .‬הרי דסבירא‬ ‫דאיצטריך קרא היכא שהיה שוגג‬ ‫להו דמצוה הבאה בעבירה הוי דרבנן‪.‬‬ ‫אל‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫לא קשה למה לא תירצו התוס' לגבי‬ ‫דליכא מצוה הבאה בעבירה‪ ,‬ושם הקשו‬ ‫סוכה דאיצטריך קרא דלך להיכא שהיה‬ ‫כן אליבא דבית הלל ולא אליבא דרבי‬ ‫שוגג‪ ,‬דגם בית הלל סברי דרשינן טעמא‬ ‫שמעון בן יוחאי ולא שייך לומר דס"ל‬ ‫דקרא‪ ,‬ולכן אפ"ל דסבירי להו דגם היכא‬ ‫דדריש טעמא דקרא‪.‬‬ ‫שגזל בשוגג הוי מצוה הבאה בעבירה‬ ‫דמכל מקום מאוס הדבר לגבוה‪.‬‬ ‫אך באמת יש לתרץ בפשטות על פי מה‬ ‫דאיתא בביצה (דף ז‪ ):‬על הא דפליגי‬ ‫אמנם מרן אאמו"ר שליט"א בלב אהרן‬ ‫בית שמאי ובית הלל‪ ,‬בית שמאי אומרים‬ ‫בחידושיו עמ"ס פסחים (בסוגיא‬ ‫שאור בכזית וחמץ בככותבת‪ ,‬ובית הלל‬ ‫דש"מ מדר"ע תלת סימן ד אות ג ענף ד)‬ ‫אומרים זה וזה בכזית‪ ,‬ומבואר בגמרא‬ ‫הקשה על חידושו של החתם סופר‬ ‫דלענין אכילה כולי עלמא לא פליגי‬ ‫דפלוגתת בית שמאי ובית הלל תלוי‬ ‫דשיעור חמץ הוי בכזית‪ ,‬כי פליגי לענין‬ ‫אי דרשינן טעמא דקרא או לא‪ ,‬דלפי‬ ‫ביעור‪ ,‬בית שמאי סברי לא ילפינן ביעור‬ ‫זה נמצא דבית הלל דנקטינן כוותייהו‬ ‫מאכילה‪ ,‬ובית הלל סברי ילפינן ביעור‬ ‫ס"ל דדרשינן טעמא דקרא‪ ,‬ואילו הבית‬ ‫מאכילה‪ .‬ובביאור פלוגתתם כתב החתם‬ ‫שמאי ס"ל דלא דרשינן טעמא דקרא‪,‬‬ ‫סופר (שם) דבית שמאי ובית הלל נחלקו‬ ‫והדברים תמוהים דהלא בעיקר נידון זה‬ ‫בטעמא דאסרה תורה בל יראה‪ ,‬דבית‬ ‫אי דרשינן טעמא דקרא נחלקו בה רבי‬ ‫הלל ס"ל כדעת הר"ן (ריש מס' פסחים)‬ ‫יהודה ורבי שמעון במסכת בבא מציעא‬ ‫דהטעם שהחמירה התורה בחמץ לעבור‬ ‫(דף קטו‪ ,).‬וקיי"ל (רמב"ם הל' מלוה פ"ג ה"א‪,‬‬ ‫עליו בבל יראה ובבל ימצא‪ ,‬היינו משום‬ ‫טושו"ע חו"מ סימן צז סי"ד) כרבי יהודה דלא‬ ‫דחמץ לא בדילי מיניה אינשי‪ ,‬וכשימצא‬ ‫דרשינן טעמא דקרא ואלמנה בין עניה‬ ‫החמץ בתוך ביתו יש לחשוש שמא‬ ‫ובין עשירה אין ממשכנין אותה‪ ,‬ואילו‬ ‫יבוא לאכלו‪ .‬ולפי"ז נמצא דחד טעמא‬ ‫בחמץ נקטינן כבית הלל דדרשי טעמא‬ ‫אית להו לבל יראה ואיסור אכילה‪,‬‬ ‫דקרא ולא כבית שמאי דלא דרשי‬ ‫ולכן שפיר ילפי ביעור מאכילה‪ ,‬אבל‬ ‫טעמא דקרא‪ ,‬וצ"ב‪.‬‬ ‫בית שמאי ס"ל דמה שהקפידה התורה‬ ‫לבער החמץ אינו משום איסור אכילת‬ ‫ג‬ ‫חמץ אלא גזירת הכתוב בעלמא הוא‪,‬‬ ‫בית הלל ס"ל דרק כשהטעם מפורשת‬ ‫וכיון דגזירת הכתוב הוא הרי הוא מצוה‬ ‫בתורה דרשינן טעמא דקרא‬ ‫בפני עצמו ואינו תלוי באיסור אכילה‪,‬‬ ‫ולכן שפיר ס"ל דלא ילפינן ביעור‬ ‫והנראה לתרץ על פי המבואר שם‬ ‫מאכילה‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫בגמרא (בבא מציעא קטו‪ ).‬דאף‬ ‫לרבי יהודה דלא דריש טעמא דקרא‬ ‫המורם מדבריו ז"ל שבית הלל גם כן‬ ‫אבל במקום שמפורש הטעם בקרא‪ ,‬גם‬ ‫דרשי טעמא דקרא‪ ,‬ואם כן שוב‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫בל‬ ‫להו כן‪ ,‬אם כן במצוה הבאה בעבירה‬ ‫רבי יהודה דורש הטעם‪ .‬והנה הר"ן (ריש‬ ‫שאין הכתוב מפרש הטעם‪ ,‬לכאורה‬ ‫פסחים) כתב הטעם שהחמירה התורה‬ ‫שוב יקשה מה שהקשינו לעיל למה לא‬ ‫על איסור חמץ לעבור עליו בבל יראה‬ ‫תירצו התוס' דלפי דברי בית הלל צריך‬ ‫שלא מצינו כן בכל איסורים‪ ,‬משום‬ ‫קרא דלך היכא שהיה שוגג דליכא‬ ‫דלא בדילי אינשי מיניה ויבואו לאכלו‪,‬‬ ‫מצוה הבאה בעבירה‪[ .‬ויש להוסיף עוד‬ ‫ועוד דיש בו איסור כרת‪ ,‬ולכן החמירה‬ ‫דהוא הדין שיש צורך בפסוק כלפי גזל‬ ‫התורה בחמץ יותר משאר איסורים‪.‬‬ ‫סוכה שיצאו בה אחרים‪ ,‬שמבואר במגן‬ ‫ובחידושי חתם סופר (פסחים ב‪ .‬ד"ה לאור)‬ ‫אברהם (סימן תרלז סק"ו וסימן תרמט סק"ג)‬ ‫הביא ממורו החסיד שבכהונה מר"ן כ"ץ‬ ‫שלאחרים לא הוי מצוה הבאה בעבירה‬ ‫אדלער ז"ל שהוסיף לומר דדברי הר"ן‬ ‫כיון שהם לא גזלו‪ ,‬ולכאורה גם זה תלוי‬ ‫מבואר בקרא‪ ,‬דזהו פירוש הפסוק (שמות‬ ‫אי דרשינן טעמא דקרא במצוה הבאה‬ ‫יב טו) אך ביום הראשון תשביתו שאור‬ ‫בעבירה‪ ,‬דלפי הטעם גם זה פסול ולא‬ ‫מבתיכם‪ ,‬ואמר הטעם שהחמירה תורה‬ ‫יצא דמאוס הוא לגבוה‪ ,‬אבל לבית הלל‬ ‫בזה טפי מבשאר איסורין‪ ,‬כי כל אוכל‬ ‫דלא דרשי בזה טעמא דקרא איצטריך‬ ‫חמץ ונכרתה הנפש ההיא מיום הראשון‬ ‫קרא למעט גם זה]‪.‬‬ ‫עד יום השביעי‪ ,‬פי' שהוא בכרת‪ ,‬וגם‬ ‫לא בדילי מיניה אינשי שאינו אסור‬ ‫ויש לומר דהמקשן בתוספות שהקשה‬ ‫רק מיום הראשון עד יום השביעי ולא‬ ‫למה לי קרא למעט סוכה גזולה תיפוק‬ ‫יותר‪ ,‬עכ"ד‪ .‬נמצא דמבואר בפסוק טעם‬ ‫ליה משום דהוה ליה מצוה הבאה בעבירה‪,‬‬ ‫על איסור חמץ‪ ,‬והרי במקום שהכתוב‬ ‫הקשה כן מאחר שסבר שהבית הלל ס"ל‬ ‫מפרש הטעם לכו"ע דרשינן טעמא‬ ‫דרשינן טעמא דקרא בכל התורה כמ"ש‬ ‫דקרא‪ ,‬ולכן שוב לא קשה מה דקיי"ל‬ ‫החתם סופר הנ"ל על דברי בית הלל במס'‬ ‫דלא דרשינן טעמא דקרא‪ ,‬וגם נקטינן‬ ‫ביצה‪ ,‬ואם כן מטעם מצוה הבאה בעבירה‬ ‫כבית הלל דשיעור חמץ הוא בכזית‬ ‫יפסול סוכה גזולה אפילו בשוגג ולמה לי‬ ‫שזה יוצא מכח דדרשי טעמא דקרא‪,‬‬ ‫קרא‪ .‬ואכן זה גופא תירצו התוספות שאין‬ ‫דכאן בחמץ גם לרבי יהודה דרשינן‬ ‫הדבר כן‪ ,‬דזהו לשון התוס'‪ ,‬וי"ל דטעמא‬ ‫טעמא דקרא כיון שהכתוב עצמו‬ ‫דמצוה הבאה בעבירה לאו דאורייתא אלא‬ ‫מפרש הטעם‪ ,‬ובמקום שאינו מפורש‬ ‫מדרבנן‪ ,‬עכ"ל‪ .‬וכוונתם דטעמ"א דמצוה‬ ‫הטעם אפשר דגם לבית הלל לא דרשינן‬ ‫הבאה בעבירה לאו דאורייתא‪ ,‬כלומר‬ ‫טעמא דקרא‪.‬‬ ‫דהטעם אינו מן התורה‪ ,‬ר"ל שהטעם‬ ‫לאסור מצוה הבאה בעבירה אינו מפורש‬ ‫ואיידי דאתינן להכי דבעצם לא סברי‬ ‫בפסוק‪ ,‬אלא רבנן פירשוהו‪ ,‬שהוא משום‬ ‫בית הלל דרשינן טעמא דקרא‪,‬‬ ‫שה' שונא גזל‪ ,‬שממנו ילמדו אחרים‪ ,‬ואם‬ ‫ורק במקום שהטעם מפורש בקרא סבירי‬ ‫גל‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫הבאה בעבירה אסור מדאורייתא כמו‬ ‫כן באופן זה הבית הלל שהם בעלי שיטה‬ ‫שכתבו כאן‪ ,‬ומה שכתבו לעיל שהוא‬ ‫זו לא דרשי טעמא דקרא‪ ,‬ולכן צריך קרא‬ ‫מדרבנן‪ ,‬כוונה אחרת בזה‪ ,‬דהיינו‬ ‫משום שוגג‪.‬‬ ‫שהטעם על זה אינו מפורש בתורה אלא‬ ‫ובלכתך בדרך זה מתורץ סתירת התוס'‪,‬‬ ‫רבנן פירשוהו‪.‬‬ ‫כי שיטת התוס' הוא דמצוה‬ ‫ענף ב'‬ ‫כיון דעשיית הסוכה נחשבת כמצוה בפני עצמו לכן צריך קרא לפסול סוכה‬ ‫שעשה תשובה אחר עשייתה‬ ‫בטעם איסור מצוה הבאה בעבירה‪,‬‬ ‫ד‬ ‫דאין קטיגור נעשה סניגור‪ .‬ולפי זה הוי‬ ‫אף אם עשה תשובה קודם החג לא יצא‬ ‫אמינא שאם גזל לולב ונטלו למצוה‪,‬‬ ‫חובת מצות סוכה‬ ‫ואחר כך עשה תשובה בשלימות שפייס‬ ‫את חבירו ומחל לו‪ ,‬וחזר ועשה גם‬ ‫רשיז"ל (סוכה ט‪ .‬ד"ה למעוטי) בביאור‬ ‫תשובה מאהבה על חטאו שבינו לבין‬ ‫תירוץ הגמרא דבית הלל‬ ‫המקום וזדונו נהפכה לו לזכות למפרע‪,‬‬ ‫מיבעי ליה פסוק חג הסוכות תעשה לך‬ ‫שוב אין בזה עוד משום מצוה הבאה‬ ‫למעוטי גזולה‪ ,‬כתב וז"ל‪ ,‬למעוטי גזולה‪,‬‬ ‫בעבירה ויצא בו ידי חובתו למפרע‪ ,‬לזה‬ ‫דבעינן תעשה לך משלך‪ .‬ויש לדקדק‬ ‫צריך קרא לכם להוציא את הגזול ואף‬ ‫למה האריך והביא רש"י כאן גם תיבת‬ ‫אם אינו עבירה‪ ,‬דמכל מקום ידי חובת‬ ‫תעש"ה‪ ,‬היה לו לומר בקיצור‪ ,‬דבעינן‬ ‫המצוה לא יצא כיון דבשעת המצוה‬ ‫לך משלך‪ ,‬ובסגנון קושית הגמרא לך‬ ‫לא היה משלכם‪ ,‬ומציאות זו אי אפשר‬ ‫לשם חובך‪ ,‬ולאיזה כוונה הביא לשון‬ ‫לשנות למפרע‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫הכתוב תעש"ה לך‪.‬‬ ‫ולכאורה נראה דאם הגזלן יפייס‬ ‫ונראה בהקדם מה שביאר מרן דו"ז‬ ‫את הנגזל בממון וגם יעשה‬ ‫זללה"ה בדברי יואל (לסוכות‬ ‫תשובה מאהבה עוד קודם חג הסוכות‪,‬‬ ‫אות ל) לתרץ קושית התוס' (סוכה ל‪ .‬ד"ה‬ ‫באופן זה אפשר לצאת בלולב זה‪ ,‬שכבר‬ ‫משום) על הא דתניא (סוכה מג‪ ).‬ולקחתם‬ ‫אין כאן עבירה וגם כבר מיקרי לכם בעת‬ ‫לכם‪ ,‬משלכם‪ ,‬להוציא את השאול ואת‬ ‫עשיית המצוה‪ .‬ומעתה פש גבן לחקור‬ ‫הגזול‪ .‬למה לי קרא להוציא את הגזול‪,‬‬ ‫מה יהיה באופן זה מי שגזל עצי סוכה‬ ‫תיפוק ליה דבלאו הכי לא יצא בה‬ ‫והקימו‪ ,‬ועוד קודם החג יפייס להנגזל‬ ‫משום דהוה מצוה הבאה בעבירה‪ .‬על‬ ‫בממון וגם יעשה תשובה מאהבה‪ ,‬האם‬ ‫פי מה דאיתא במדרש (ויק"ר פ"ל ס"ו)‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫דל‬ ‫מאמר הכתוב דחג הסוכות תעשה לך‪,‬‬ ‫גם בזה נאמר שיוצא ידי חובתו מאחר‬ ‫כיון שבשעת העשייה לא היה שייך‬ ‫שנעקר העבירה וגם מיקרי לכם‪.‬‬ ‫אליו‪ ,‬ואף שבבוא החג כבר שייך לו‪,‬‬ ‫מכל מקום פסולה הסוכה ואינו יוצא בה‬ ‫(דף ח‪).‬‬ ‫דהנה מבואר במסכת מכות‬ ‫מצות ישיבה מכח תעשה ולא מן העשוי‬ ‫דחטבת עצים דסוכה‪ ,‬דאם מצא‬ ‫(סוכה יא‪.):‬‬ ‫חטוב לאו מצוה השתא נמי לאו מצוה‪,‬‬ ‫ופירש רש"י ז"ל השתא נמי‪ ,‬כי לא מצא‬ ‫ה‬ ‫חטובה אין החטבה מצוה אלא עשיית‬ ‫הסוכה‪ .‬וכתב על זה בערוך לנר‪ ,‬הא‬ ‫ביאור דברי רש"י דכיון דבניית הסוכה‬ ‫מצוה לכן צריך קרא דלך‬ ‫דפשיטא ליה לרש"י דעשיית סוכה חשיב‬ ‫טפי מצוה מהחטבה‪ ,‬אף דהעשייה גם‬ ‫ועל דרך זה יתורץ מה שהקשו התוס'‬ ‫כן אינה רק לצורך מצוה הבאה אחריה‬ ‫(סוכה ט‪ .‬ד"ה ההוא) למה לי קרא‬ ‫דהיינו הישיבה בסוכה‪ ,‬י"ל דהעשייה‬ ‫דלך למעוטי גזולה‪ ,‬תיפוק ליה משום‬ ‫שפיר נחשבת מצוה לעצמה ולא הכשר‬ ‫דהוה ליה מצוה הבאה בעבירה‪ .‬דשפיר‬ ‫מצוה לבד כמו החטבה‪ ,‬דהא מברכין על‬ ‫נצרך קרא לאשמעינן שמשעת העשייה‬ ‫עשיית סוכה שהחיינו כדאמרינן בסוכה‬ ‫כבר צריך שהסוכה יהיה שייך לו ולא‬ ‫(דף מו‪ ,).‬ולחד מאן דאמר בירושלמי‬ ‫גזולה‪ ,‬ואילו מכח מצוה הבאה בעבירה‪,‬‬ ‫(ברכות פ"ט ה"ג) מברכין גם לעשות סוכה‬ ‫היה יכול לתקן אם פייס הנגזל לאחר‬ ‫כמו שכתבו התוספות (ד"ה העושה)‪.‬‬ ‫העשייה ועשה תשובה מאהבה ועל ידי‬ ‫והא דבאמת נחשבת העשיה מצוה י"ל‬ ‫זה למפרע אין כאן עבירה‪ ,‬אבל כיון‬ ‫משום דהתורה כתבה וצותה העשיה‬ ‫שגילה הכתוב שצריך שבעת העשייה‬ ‫כדכתיב (דברים טז יג) חג הסוכות תעשה‬ ‫יהיה הסוכה שייך לו‪ ,‬ומציאות זה לא‬ ‫לך‪ ,‬דהיינו העשייה ולא הישיבה‪ ,‬שהרי‬ ‫יוכל להשתנות‪ ,‬ואם כן לא יצא אף‬ ‫בסוכה (דף כז‪ ):‬דרשינן מיניה למר עשה‬ ‫מצות הישיבה גם אם פייס הנגזל קודם‬ ‫סוכה הראויה לשבעה‪ ,‬ולמר עשה סוכה‬ ‫החג‪ ,‬שהרי צריך להיות תעשה ולא‬ ‫בחג‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫מן העשוי‪.‬‬ ‫ולפי זה דשיטת רש"י דעשיית הסוכה‬ ‫ומעתה יתבאר לשונו הזהב של רש"י‪,‬‬ ‫הוא מצוה לעצמה‪ ,‬ומשעת‬ ‫דלבית הלל בעינן תעש"ה לך‬ ‫העשייה אמרה תורה חג הסוכות תעשה‬ ‫משלך‪ ,‬היינו משעת העשייה‪ ,‬ורש"י‬ ‫לך‪ ,‬ודרשינן מיניה למעוטי גזולה‪ ,‬אם כן‬ ‫אזיל לשיטתיה במס' מכות דעשייה‬ ‫צריך שבשעת העשייה כבר תהיה לך‬ ‫הוא מצוה בפני עצמה הנלמדת מלשון‬ ‫ולא גזולה‪ ,‬ואף כשהגזלן פייס להנגזל‬ ‫הכתוב חג הסוכות תעש"ה לך‪ ,‬וצריך‬ ‫קודם החג וקודם שמקיים מצות ישיבה‬ ‫כבר להיות שייך לו משעת העשייה‪,‬‬ ‫בסוכה‪ ,‬מכל מקום במציאות לא קיים‬ ‫הל‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫לו אף אם יפייס להנגזל ויעשה תשובה‬ ‫ובתיבה זו התכוון רש"י לתרץ קושיית‬ ‫מאהבה קודם החג‪ ,‬כי סוף כל סוף רובץ‬ ‫התוס'‪ ,‬דמשום כך צריך קרא למעט‬ ‫עליה פסול שהעשייה לא היה שייך לו‪,‬‬ ‫גזולה ולא סגי לן משום דהוה ליה‬ ‫וגורמת לו שלא יוכל לצאת גם חובת‬ ‫מצוה הבאה בעבירה‪ ,‬כי חמורה מצות‬ ‫הישיבה בסוכה‪.‬‬ ‫סוכה שאם עשה סוכה גזולה לא יועיל‬ ‫חלק המוסר‬ ‫החיוב לעמוד על המשמר בכל שערי הגוף למנעו מכל נגע ומכשול במחשבה‬ ‫בדיבור ובמעשה‬ ‫כרכים קשות‪ ,‬והשווקים ורחובות הם‬ ‫ו‬ ‫משוקצים ומתועבים‪ ,‬ונפל ממדריגתה‬ ‫להתחזק שער העינים מלראות שוא‬ ‫עשר מעלות אחורנית‪ ,‬לא רק מהרבה‬ ‫שנים שלפני כן‪ ,‬אלא אפילו מזה עשרה‬ ‫באפטרתא דיומא קחו עמכם דברים‬ ‫וחמש שנים‪ ,‬וממש פחד להסתובב בשוק‬ ‫ושיבו אל ה'‪ ,‬ולכן הזמן‬ ‫גם לאיש מבוגר‪ ,‬וכ"ש לבני הנעורים שמזיק‬ ‫גרמא לבוא בבבי תרי ותלת לעורר‬ ‫להם ביותר‪.‬‬ ‫בדברים הצריכים תיקון‪ .‬ונקדים מה‬ ‫שכתב בספה"ק אגרא דכלה (פרשת‬ ‫ז‬ ‫שופטים) לפרש הכתוב (דברים טז יח)‬ ‫להגדיר גדר במשמרת הצניעות‬ ‫שופטים ושוטרים תתן לך בכל שעריך‪,‬‬ ‫לדורותם‬ ‫דצריכים להעמיד שופט ושוטר אצל כל‬ ‫שער משערי הגוף‪ ,‬דהיינו הפה והעינים‬ ‫ולא די שחלקינו בהנסיונות שבאים‬ ‫והחוטם והאזנים‪ ,‬שישפוט האדם את‬ ‫מטומאות העמים ושוקוציהם‪,‬‬ ‫אשר יראה בעיניו ואת אשר לא יראה‬ ‫אבל לדאבונינו אפילו השוק היהודי הוא‬ ‫וכן בשאר השערים‪ ,‬ואם נכשל בזה‬ ‫מלא נסיונות מפריצי עמינו‪ ,‬מהנשים‬ ‫יעמוד שוטר להעניש עצמו בקנס של‬ ‫ההולכים בהפאות נכרית הפרוצות‪,‬‬ ‫ישוב עוד לכסלה‪ ,‬עכ"ד‪ ,‬ולדרכו נלך‪.‬‬ ‫אשר כל כמה שירבו לדבר ממכשול‬ ‫הזה עוד יהא מעט ממה שצריכים‬ ‫ראשון הוא למקראי קודש‪ ,‬ליזהר‬ ‫לעמוד ולהתריע בזה‪ ,‬ואם מביטים‬ ‫בכל התוקף לקיים הלא תעשה‬ ‫בהנשות הזקנות מדור הקודם האיך‬ ‫של ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם‪,‬‬ ‫שהם מלובשים‪ ,‬וכנגדם מביטים על‬ ‫וכ"ש כשיוצאים בחוץ לטייל בשוק צריכים‬ ‫בנותם ונכדותם‪ ,‬ניכר ירידות הדורות‬ ‫אזהרה רבה ושמירה יתירה שלא ליכשל‬ ‫באופן מבהיל‪ ,‬ופע"א כשעמד מוזללה"ה‬ ‫בראיות אסורות‪ ,‬כי אנחנו דרים בישיבות‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫ול‬ ‫הפאות שבזמנינו‪ ,‬ולא קרב זה אל זה‬ ‫לעורר בזה הזכיר דברי מרן דו"ז זללה"ה‬ ‫כלל במראיהן ובאורכיהם‪ ,‬ובכל פרטיהם‬ ‫שאמר אודות הפוזמקאות שהרגל נראה‬ ‫ודוקדוקיהם כלל‪ ,‬ואף אלו המקילים היו‬ ‫מתוכם (דורזיכטיגע שטרימפ)‪ ,‬דטוב יותר‬ ‫בודאי אוסרים הפאות שבזמנינו‪.‬‬ ‫להיות שב ואל תעשה שלא לילך כלל‬ ‫בפזמקאות הללו‪ ,‬מלהיות קום ועשה‬ ‫ונשאלתי מהמשמש הי"ו אם יכרוז בא'‬ ‫ללבוש מלבושי פרוצות‪ ,‬ודבר זה נוגע‬ ‫לבוא‬ ‫האיסור‬ ‫סליחות‬ ‫ג"כ להשייטלען‪ ,‬דיותר טוב שלא לילך‬ ‫בביהמ"ד בהימים הנוראים מלובש בפאה‬ ‫כלל בפאה נכרית מלילך בהפאות‬ ‫נכרית‪ ,‬או יחדל מזה כיון שכבר אין‬ ‫הארוכות וההפרוצות‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫מכריזים אותו בשום מקום‪ ,‬אמרתי לו‬ ‫שימשיך‪ ,‬ומשום זה לחוד ראוי להכריזו‪,‬‬ ‫וצריכים לדעת‪ ,‬כי אף לאלו הפוסקים‬ ‫שלכה"פ פעם אחת בשנה ישמע קול‬ ‫שהקילו לילך בהשייטלען‪,‬‬ ‫בשער בת רבים שאלו הפאות למיניהם‬ ‫לא היה דומה אפס קצהו להשייטלען‬ ‫אסורים לילך בזה‪.‬‬ ‫שבזמנינו‪ ,‬וכ"ש להפאות הארוכות‬ ‫והסיבה שמדברים להאנשים אודות‬ ‫והמפזורות‪ ,‬ובעמדי במקהלות לעורר‬ ‫ואינם‬ ‫הנשים‬ ‫מלבושי‬ ‫קהל עדת מי מנה בענין זו (ג' שופטים‬ ‫הולכים להעזרת נשים לעוררם אודות‬ ‫תשפ"ג לפ"ק) אמרתי לעורר אודות הפאות‬ ‫מלבושיהם‪ ,‬מפני שלדאבונינו הרבה‬ ‫הפרוצות במשל ומליצה‪ ,‬שפע"א ישבו‬ ‫פעמים הבעל חייב באשמת אשתו‬ ‫אחים ביחד לשתות לחיים אחר התפילה‬ ‫והקולר תלוי בצווארו‪ ,‬מפני שהם‬ ‫כנהוג בחסידים ואנשי מעשה‪ ,‬והזכיר‬ ‫מעודדים ומצוים לבני ביתם לפרוץ‬ ‫אחד מהנוכחים דהיום חל ההילולא של‬ ‫גדר בענינים הללו‪ ,‬והיודע ומבין המצב‬ ‫הגאון בעל שואל ומשיב זללה"ה‪ ,‬נענה‬ ‫באמת לאמיתו יאמר שיותר ויותר ממה‬ ‫אחד מהנוכחים ואמר שהיה מכיר בטוב‬ ‫שקראתי לפניכם כתיב כאן‪ ,‬ואף קצרתי‬ ‫השואל ומשיב‪ ,‬ועל תמיהת חבריו האיך‬ ‫מלפרש המציאות‪.‬‬ ‫עוד היה שייך לו להכיר השואל ומשיב‬ ‫הסביר בפשטות דכשלמד בישיבה והיה‬ ‫ח‬ ‫לו ספיקות בסוגיית הש"ס הלך לשוח עם‬ ‫השואל ומשיב והוא הסבירו בטוב טעם‬ ‫להיזהר בכשרות המאכלים והמשקאות‬ ‫ובפרט ביי"ש למיניהם‬ ‫את כל הסוגיא‪ ,‬ומובן לכל בר דעת דמר‬ ‫אמר חדא ומר אמר חדא‪ ,‬שהם מדברים‬ ‫וחובת שמירת שער הפה נחלק לשנים‬ ‫משני דברים שאין להם שייכות זה‬ ‫היציאות וההכנסות‪ ,‬ליזהר‬ ‫לזה‪ ,‬וכמו כן בנידן דידן אודות הפאות‪,‬‬ ‫בכשרות המאכלים שמכניסים לתוך‬ ‫אפילו לאלו הפוסקים שהקילו להתיר‬ ‫פיו שיהא בדרך המעולה ביותר‪ ,‬הן‬ ‫לילך עם פאה‪ ,‬אין לו שום שייכות עם‬ ‫זל‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫ולכן אין נא אלא לשון בקשה מאנשי‬ ‫כשנמצאים בבית והן כשמקיימים‬ ‫שלומינו החרדים לדבר ה'‪ ,‬שאם יראה‬ ‫האלה מסעי ויוצאים לדרך צריכים‬ ‫הרואה שהפסיקו למכור יי"ש פלוני או‬ ‫לעמוד על המשמר שלא להקל לאכול‬ ‫יי"ש פלוני‪ ,‬לא יבוא בטענה להמוכר‬ ‫ולשתות דברים המפוקקים בכשרותם‪,‬‬ ‫למה אינם מוכרים משקאות האלו‪ ,‬כדי‬ ‫ובפרט צריכים אזהרה יתירה אודות‬ ‫שלא יתחילו לזנוח בהתקנות ולהמשיך‬ ‫שתיית משקה המשכר היי"ש למיניהם‪,‬‬ ‫למכור היישו"ת המפוקפקים‪ ,‬ומה גם‬ ‫שמבלי להאריך בחלק ההשקפה שבו‪,‬‬ ‫שעד עתה נכשל לשתותם בשוגג‪ ,‬אבל‬ ‫דלאחרונה נתרבה בין הנערים מנהג‬ ‫עתה ילך ויכניס עצמו במזיד באיסורים‬ ‫מגונה לשתות ולהשתכר בהשבתות‬ ‫האלו‪ ,‬ואדרבה יחזק ידי העוסקים בזה‬ ‫ויומי דריגלא ובפרט בימי הקיץ‪ ,‬אבל‬ ‫שיעמוד איתן בתקנות האלו שנזכה‬ ‫אף כששותים במדה ובמשקל צריך‬ ‫להעמיד הדת על תילה‪.‬‬ ‫זירוז יתירה מה שמכניסים לתוך הפה‪,‬‬ ‫שיש במשקאות הללו הרבה שאלות‬ ‫ט‬ ‫וספיקות של בליעות וטריפות שמבלי‬ ‫להרבות באמירת תהלים בכל השנה‬ ‫הכשר מעולה יכולים להיכשל באיסורים‬ ‫ובפרט בימים אלו‬ ‫מפורשים רח"ל‪ ,‬עוד יזכור לנו אהבת‬ ‫ובכלל האזהרות למה שמוציאים מהפה‬ ‫קדומים הדורות שלפנינו שהיו יודעים‬ ‫הוא לסור מרע שלא לדבר‬ ‫שצריכים לברוח מצ"ט שערי היתר‬ ‫דברים בטלים ואיסורים‪ ,‬ולעשה טוב‬ ‫שלא להיכשל בשער אחד של איסור‪,‬‬ ‫לתקן הדיבורי תורה ותפילה שעורכים‬ ‫ולצערינו כהיום אינם משימים לב לזה‪,‬‬ ‫שיהיו כראוי וכהגון‪ ,‬ובפרט שמתקרב‬ ‫ואף שיש צ"ט שערי איסור‪ ,‬אם ימצאו‬ ‫ובא היום 'שלש עשרה מדות'‪ ,‬אשר יום‬ ‫בו שער אחד של היתר חלוש‪ ,‬וימצאו‬ ‫זה צריך אצל רוב ההמון שינוי ותיקון‬ ‫כתיב 'אידישע אותיות' על היי"ש יסמכו‬ ‫גדול‪ ,‬בזמנינו יכולים רוב בני אדם‬ ‫על זה ויענו אחריו מקודש מקודש‪.‬‬ ‫לעזוב מקום עבודתם ליום אחד ולכה"פ‬ ‫חצי יום לבוא לבית המדרש להרבות‬ ‫ותלי"ת שלאחרונה העמידו בק"ק קרית‬ ‫תחינה לפני מלך רם ונשא‪ ,‬איזה זמן‬ ‫יואל יע"א תקנות קבועות‬ ‫עוד יתרחש לגמור את כל ספר תהלים‬ ‫בענינים אלו‪ ,‬שלא ימכור יי"ש מבלי‬ ‫ולשפוך שיח להיושב תהילות ישראל‪,‬‬ ‫הכשר מעולה מרב מוסמך‪ ,‬ומן האמור‬ ‫כלל ישראל צריכים ישועות רבות‬ ‫היה לתקנו כאן עוד לפני הימים טובים‪,‬‬ ‫והרבה תפילות שתכלה שנה וקללותיה‬ ‫ולא עלתה בידינו לעסוק בזה לפני‬ ‫ותחל שנה וברכותיה‪ ,‬ואיתא בספרן‬ ‫יו"ט‪ ,‬בס"ד מיד אחר יו"ט ישבו כסאות‬ ‫של צדיקים (אגרא דפרקא אות ס) עה"כ‬ ‫למשפט להעמיד תקנות אלו בהבתי‬ ‫(תהלים קו ב) מי ימלל גבורות ה' ישמיע‬ ‫מדרשים דקהילתינו פה וומס"ב יצ"ו‪,‬‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫חל‬ ‫הדעת ומעוטי שכל‪ ,‬שצריכים להסביר‬ ‫כל תהילתו‪ ,‬שסגולה להמתיק ולמלל‬ ‫כל הנהגה בכל פרטיה ודוקדוקיה‪ ,‬כבר‬ ‫הגבורות והדינים הוא להשמיע כל‬ ‫הדריך לנו החכם מכל אדם (שיר השירים‬ ‫תהילת"ו‪ ,‬לגמור כל ספר תהלים‪ ,‬וחזה‬ ‫א ח) אם לא תדעו לך היפה בנשים צאו‬ ‫יראה כל אחד לינצל זמנים הקדושים‬ ‫לך בעקבי הצאן‪ ,‬אין אנו צריכים ליבוש‬ ‫הללו שלא לבלותו לרקניא‪ ,‬ונתקן‬ ‫במעשה ודרכי אבותינו ולמצאו הנהגות‬ ‫מעשינו לשוב אל ה' בלב שלם‪.‬‬ ‫חדשות‪ ,‬כי אף אם בשינויים קלים לא‬ ‫יארע שום דבר‪ ,‬אבל אם מתנהגים‬ ‫י‬ ‫במהלך הזה ישתנה במעט מעט דעתו‬ ‫להתנהג בתמימות בדרכי אבותינו מבלי‬ ‫והנהגתו לגמרי‪ ,‬ובאמת אינו כדאי‬ ‫להתחכם‬ ‫לנקוט דוגמאות שלא לצמצם ההגיון‬ ‫גם צריכים להעמיד שופטים ושוטרים‬ ‫במשל‪ ,‬אבל אנקוט דוגמא קטנה לשבר‬ ‫על שער החוטם‪ ,‬ליזהר שלא‬ ‫את האוזן‪ ,‬והוא לילך ביום הקדוש בבגד‬ ‫להיות משוקע להתבשם בריחות שונות‪,‬‬ ‫עליון תחת הקיטל‪ ,‬שבאמת מן הצורך‬ ‫דמגונה ומתואב לראות איך שמצוי‬ ‫ללבשו עפ"י הלכה כדי להתפלל בבגד‬ ‫בני אדם אשר כל עסקם הוא לסלסל‬ ‫חשוב הראוי לתפילה‪ ,‬אבל בלאו זה‪,‬‬ ‫בשערם ולייפות מראם‪ ,‬והם עושים‬ ‫הלא רוב רובו של אבות אבותינו לבשו‬ ‫משמרת למשמרת שלא לזיע‪ ,‬ומסיכים‬ ‫בגד עליון מתחת הקיטל שלהם‪ ,‬ולכן‬ ‫עצמם בבבורית שונים ומשונים שריחם‬ ‫נלך נא בתמימות בדרכיהם‪ ,‬כי אף אם‬ ‫נודף למרחוק‪ ,‬ולא זו הדרך ישכון אור‪,‬‬ ‫אנו יצליחו לעשות משמרת למשמרת‬ ‫כי הדורות שלפנינו היו ג"כ ממין אנושי‬ ‫ולשקול בדעתינו מה לקרב ומה לרחק‪,‬‬ ‫ועמדו במידת הנקיות המביא לידי‬ ‫אף אם נימא שאנו לעצמינו יצליחו‬ ‫טהרה‪ ,‬ועכ"ז ידעו להבחין בין טוב לרע‬ ‫לבחור האוכל מתוך הפסולת‪ ,‬אבל‬ ‫שלא להטניף גופם בריחות הללו‪.‬‬ ‫הדורות שלאחרינו לא ידעו להבחין בין‬ ‫טוב לרע‪ ,‬ומילתא הפשוטה אצלינו כזר‬ ‫ודבר זה צריך הרחבה קצת‪ ,‬כי בזמנינו‬ ‫יחשב אצלם‪ ,‬ולכן נחלץ מתנינו להחזיק‬ ‫רוצים על כל דבר שמעוררים‬ ‫דרכי אבותינו בידינו ומינה לא להזיע‪.‬‬ ‫בסור מרע ועשה טוב בירור שמעתתא‬ ‫וליבון הילכתא‪ ,‬על מה ולמה שצריכים‬ ‫יעזור השי"ת שנזכה לתקן דרכינו‬ ‫לנהוג כן או למנוע מזה‪ ,‬מה המצוה‬ ‫ולשוב אל השי"ת בלב שלם‪,‬‬ ‫הזאת ומה טעם יש בה‪ ,‬בו בזמן שצריכים‬ ‫ולהתכוננים להימים הקדושים האלו‬ ‫לחשוב 'מה' צריכים לעשות‪ ,‬ובאיזה אופן‬ ‫כראוי‪ ,‬ויראו עינינו וישמח לבנו באמור‬ ‫צריכים לקיימה‪ ,‬מחלפים להגות 'למה'‬ ‫לציון מלך אלקיך‪ ,‬ומרן אאמו"ר שליט"א‬ ‫צריכים לעשות כן ולשאול היכן מבואר‬ ‫ינהיגינו לקראת משיח צדקינו‪ ,‬בב"א‪.‬‬ ‫ענין זה‪ ,‬והלא לא מבני גרים אנחנו ודלי‬ ‫טל‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫‪+‬מ‪+‬דור‬ ‫ילקוט נפלא של‬ ‫פניני קודש בפירושים‬ ‫נחמדים ביום שבת‬ ‫קדשינו‬ ‫נעימות השבת‬ ‫ויום השביעי משבח ואומר‬ ‫מזמור שיר ליום השבת‬ ‫(תהלים צ"ב)‬ ‫השביעי צריך להטיב לבו ביין בכדי‬ ‫לשמחו‪ ,‬כיון שהוא תחת מזל שבתאי‬ ‫פסוק א'‬ ‫המורה על ביטול ועצבות‪ ,‬עיי"ש‪.‬‬ ‫מזמור שיר ליום השבת‪ ,‬טוב להודות לה'‬ ‫ולפי"ז יתפרש אמרתינו בו אשבות‪ ,‬ולא‬ ‫ולזמר לשמך עליון‪.‬‬ ‫להנאתי ומשום מזלא דשבתאי‪,‬‬ ‫ויתבאר עפי"מ שפירש א"ז זללה"ה‬ ‫אלא כאשר צויתני לשרתך‪ ,‬רק משום‬ ‫בייטב לב (פ' בא דף סה) מה‬ ‫ציווי הבורא‪ ,‬והראיה לזה הוא‪ ,‬וכן‬ ‫שאנו אומרים (זמירות ליל שב"ק) בו‬ ‫אגיד גדולתך ברנה‪ ,‬דבזה שבני‬ ‫אשבות כאשר צויתני לשרתך וכן‬ ‫ישראל מזמרים ומרננים להבורא‬ ‫אגיד גדולתך ברנה‪ ,‬על פי דברי‬ ‫ית"ש ביום השבת קודש ואינם‬ ‫היערות דבש (ח"ב דרוש ב) לפרש‬ ‫עצבים‪ ,‬חזינן דהם למעלה מן המזל‪,‬‬ ‫מאמרם ז"ל (מגילה יב‪ ):‬ביום השביעי‬ ‫עכתדה"ק‪.‬‬ ‫כטוב לב המלך ביין (אסתר א י)‪,‬‬ ‫ובזה יש לפרש דברי נעים זמירות‬ ‫יום השביעי שבת היה‪ ,‬כי שב"ק‬ ‫ישראל‪ ,‬טוב להודות לה' ולזמר‬ ‫מזלו מזל שבתאי המורה על ביטול‬ ‫לשמ"ך‪ ,‬והכוונה על זה הוא לזמר‬ ‫ועצבות‪ ,‬ולכן אנו מזמרים ומהללים‬ ‫ולרנן בזמירות ושירות ותשבחות‬ ‫בשב"ק להורות שאין אנו שובתים‬ ‫ביום השבת קודש שהוא שמא‬ ‫משום מזל שבתאי המורה על ביטול‪,‬‬ ‫דקודשא בריך הוא (זוה"ק יתרו פח‪,):‬‬ ‫אלא בני ישראל הם למעלה מהמזל‬ ‫וגודל מעלתו הוא‪ ,‬עליו"ן‪ ,‬שבא‬ ‫ואין אנו בטלים ממלאכה רק לקיים‬ ‫להורות שהם למעלה מהמזל ואינם‬ ‫רצון ית"ש‪ ,‬משא"כ מלך עכו"ם ביום‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫מ‬ ‫והנה שבת קודש הוא זמן עבודת ה'‬ ‫בטלים ממלאכה משום מזל שבתאי‪,‬‬ ‫מאהבה‪ ,‬וכמו שכתוב בבני‬ ‫רק כדי לקיים מצות הבורא ית"ש‪.‬‬ ‫יששכר (מאמרי שבתות מאמר א אות יט)‬ ‫בשם העטרת צבי מזידיטשוב זללה"ה‬ ‫דשבת גימטריא אהבה בכל לב‪ ,‬אהבה‬ ‫בכל נפש‪ ,‬אהבה בכל מאד‪ ,‬עיי"ש‪.‬‬ ‫מזמור שיר ליום השבת‪ ,‬טוב להודות לה'‬ ‫וכן פירוש הרה"ק מלובלין זללה"ה‬ ‫ולזמר לשמך עליון‪.‬‬ ‫(דברי אמת פ' תשא) הכתוב (שמות‬ ‫יתבאר עפ"י דברי א"ז זללה"ה בייטב‬ ‫לד כא) ששת ימים תעבו"ד בבחינת‬ ‫לב (פרשת ראה) לפרש הכתוב‬ ‫עבד היינו מעבודה מיראה‪ ,‬וביום‬ ‫(דברים יב ח) לא תעשון ככל אשר‬ ‫השביעי תשבות לשון תענוג בעבודה‬ ‫אנחנו עושים פה‪ ,‬כי העובד את‬ ‫מאהבה‪ ,‬עכ"ד‪ .‬נמצא כי עבודת שב"ק‬ ‫ה' מאהבה בדחילו ורחימו עבודתו‬ ‫מאהבה בדחילו ורחימו פורחת לעילא‬ ‫פורחת לעילא‪ ,‬ומטעם זה מי שעובד‬ ‫לעיני ה'‪.‬‬ ‫את ה' באמת נראה לעצמו כאינו‬ ‫ועל זה אנו משבחים ואומרים בגודל‬ ‫כלום‪ ,‬מטעם שלא נשאר פה מעבודתו‬ ‫קדושת יום השבת דטוב להודות‬ ‫מאומה ופורחת לעילא ואילו מי שאינו‬ ‫לה' ולזמר לשמך עליון מתוך אהבה‬ ‫עובד את ה' באמת ידמה כעיניו כאדם‬ ‫וחיבה יתירה למקום‪ ,‬ועל ידי זה‬ ‫חשוב‪ ,‬כי עבודתו אינו פורחת לעילא‬ ‫עליו"ן‪ ,‬המצות פורחת לעילא ועולה‬ ‫ונשאר כאן בעולם הזה‪ .‬וזה שאמר‬ ‫מעלה מעלה לעיני ה'‪.‬‬ ‫הכתוב לא תעשון ככל אשר אנחנו‬ ‫עושים פ"ה‪ ,‬היינו שנשאר כאן ולא‬ ‫פורחת לעילא וזה לא תעשון‪ ,‬כי אדם‬ ‫מזמור שיר ליום השבת טוב להודות לה'‬ ‫צריך לעבוד את ה' בדחילו ורחימו כי‬ ‫ולזמר לשמך עליון‪ ,‬להגיד בבוקר‬ ‫בזה הוא פורחת לעילא עכ"ד‪ .‬ולדרכו‬ ‫חסדיך ואמונתך בלילות‪ .‬ולכאורה יש לעיין‬ ‫בקודש יתבאר המשך הפסוק איש כל‬ ‫מהו שבחא דשבתא באמירה זו‪.‬‬ ‫הישר בעיני"ו‪ ,‬והיינו שעבודתו נשאר‬ ‫נגד עיניו ולא פורחת לעילא לעיני ה'‪.‬‬ ‫ובעמדי במוצאי שבת קודש עניתי‬ ‫ואמרתי לפרשו עפ"י הנודע‬ ‫ועל דרך זה פירשתי הפסוק (דברים כא‬ ‫בשם הרמ"ע מפאנו (עשרה מאמרות‬ ‫ט) ואתה תבער וכו' כי תעשה‬ ‫מאמר חקור דין) דשבת קודש הוא‬ ‫הישר בעיני ה'‪ ,‬היינו שצריך לעבוד‬ ‫בבחינת קדשים‪ ,‬ובקדשים הדין‬ ‫את ה' בלב בוער כאש ובהתלהבות‬ ‫דהלילה הולך אחר היום‪ ,‬נמצא דגם‬ ‫עצומה‪ ,‬ורק אז תגיע ישר‪ ,‬היינו‬ ‫במוצאי מנוחה נמשך השפעת וקדושת‬ ‫המצות ומעשים טובים שעשה‪ ,‬בעיני‬ ‫יום שבת קדשינו באהבה‪.‬‬ ‫ה'‪ ,‬שיהיה פורחת לעילא לעיני ה'‪.‬‬ ‫אמ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫הוי"ה ב"ה מתנהג עמי דהיינו במדת‬ ‫ובזה יל"פ מזמור שיר ליום השבת‬ ‫הרחמים‪ ,‬והיינו טובה הנראית לעין‬ ‫וכו'‪ ,‬והיינו שמעלת וטובת יום‬ ‫כל‪ ,‬אבל תגל נפשי לבדי ולא זולתי‪,‬‬ ‫השבת הוא‪ ,‬להגיד בבוקר חסדיך‪,‬‬ ‫באלה"י‪ ,‬במדת הדין ח"ו‪ ,‬ואז אחרים‬ ‫שבשב"ק מתחילין בתחילה ביום‪,‬‬ ‫אינם שומחים‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫ואח"כ ואמונתך בלילות‪ ,‬כלומר‬ ‫ובזה יתבאר הכתוב טוב להודות לה'‬ ‫שקדושתו כקדשים שהלילה הולך‬ ‫ולזמר לשמך עליון‪ ,‬אבל אנו‬ ‫אחר היום‪.‬‬ ‫מבקשים שיהיה הודאה להשי"ת כזו‬ ‫שהוא גם‪ ,‬להגיד לאחרים בבוקר‬ ‫חסדך‪ ,‬וגם ישמחו בחסדים הללו‪.‬‬ ‫פסוק ב'‬ ‫טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון‪ ,‬להגיד‬ ‫טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון‪ ,‬להגיד‬ ‫בבוקר חסדך ואמונתך בלילות‪.‬‬ ‫בבוקר חסדיך ואמונתך בלילות‪.‬‬ ‫והנראה לפרש על פי מה דמתאמרא‬ ‫ואפ"ל על דרך הרמז שדוד מלך‬ ‫משמיה דהגאון רבי מרדכי‬ ‫ישראל מרמז בדבריו השלשה‬ ‫בנעט זללה"ה (הובא במשפט צדק אות‬ ‫זמנים של התרוממות הנפש בשבת‬ ‫קע"ח) לפרש הכתוב (ישעיה סא י) שוש‬ ‫קודש‪ ,‬אשר בהם מכריזים ישראל‬ ‫אשיש בה' תגל נפשי באלהי‪ ,‬דיש‬ ‫כי טוב בו להודות לה'‪ ,‬ומבלי שום‬ ‫להבין למה אמר כפילות הלשון שוש‬ ‫חיוב וכפיה לא עשאוהו מיום מנוחתם‬ ‫אשיש‪ ,‬גם מה שפתח בה' וסיים באלהי‪.‬‬ ‫ליומא דבטלה‪ ,‬אלא פנו לבבם להגיד‬ ‫דהנה אמרו חז"ל (ברכות נד‪ ).‬חייב‬ ‫גדולתו ברנה‪ ,‬הזמן הראשון הוא בליל‬ ‫אדם לברך על הרעה כשם שמברך‬ ‫שב"ק כאשר בני ישראל מתאספין‬ ‫על הטובה‪ ,‬ופירשו (שם דף ס‪ ):‬דהיינו‬ ‫יחד ומזמרין שירין ותשבחין ברשפי‬ ‫בשמחה‪ ,‬אם כן אין שום חילוק בין‬ ‫אש שלהבת יה‪ ,‬ונותנים שבח ושירה‬ ‫טובה לרעה דשניהם שווים‪ .‬אמנם אם‬ ‫לאל אשר שבת ברא‪ ,‬והשניה הוא‬ ‫נחקור נראה דבאמת יש חילוק קצת‪,‬‬ ‫בצפרא דשבתא לפני התפילה‪,‬‬ ‫אם הקב"ה שולח לאדם טובה שנראה‬ ‫שישראל קדושים קמים באשמורת‬ ‫לעין כל שהוא טובה‪ ,‬הנה הוא שמח‬ ‫הבוקר ללמוד וללמד בעסק התורה‬ ‫וגם אחרים יוכלו לשמוח בשמחתו‬ ‫בכדי להכין הפה שיהא ראוי לעמוד‬ ‫אוהביו ומיודעיו‪ ,‬אך להיפוך ח"ו אף‬ ‫לפני המקום‪ ,‬ועל דרך שאמרו חז"ל‬ ‫שהוא בעצמו צריך לקבל בשמחה‬ ‫(ירושלמי שבת פט"ו ה"ג) לא נתנו‬ ‫רבה‪ ,‬אבל אחרים אינם רשאים לשמוח‬ ‫שבתות לישראל אלא לעסוק בהם‬ ‫בצערו ויגונו והם דואגים ומתאנחים‪,‬‬ ‫בתורה‪ ,‬והשלישית הוא בעת רעוא‬ ‫וזה שאמר שוש אשיש‪ ,‬אני בעצמי‬ ‫דרעוין כאשר בני ישראל מתכנשין‬ ‫וגם אחרים עמדי‪ ,‬בהוי"ה‪ ,‬אם שם‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫במ‬ ‫ולזה נהגו חסידי קמאי להתאסף בליל‬ ‫בבתי מדרשות להתעדן באהבתך‬ ‫שבת קודש בדיבוק חברים להודות‬ ‫וביראתך בשעת יציאת השבת בכדי‬ ‫לה' ולזמר לשמו לרנן לקל חי בכל‬ ‫להמשיך קדושת השבת אל תוך ימי‬ ‫לבבם ונפשם‪.‬‬ ‫החול‪ ,‬ומוסיפין מחול אל הקודש‬ ‫כמנהג חסידים ואנשי מעשה להאריך‬ ‫אך מצוי גם בקלי הדעת שיתאספו‬ ‫בסעודה שלישית גם לאחר צאת‬ ‫בליל שב"ק לענג עצמם בשבת‬ ‫הכוכבים בכדי להמשיך קדושתה‬ ‫ומדברים אחת בפה ואחת בלב‪,‬‬ ‫אל ימי החול‪ ,‬והחוט המשולש לא‬ ‫שכל התאספות אינו לכבוד שבת‪,‬‬ ‫במהרה ינתק‪.‬‬ ‫רק להנאתם הפרטי‪ ,‬והמובחן לידע‬ ‫ולראות אם התאספות הוא רצויה‬ ‫וזה הכוונה באומרו טוב להודות לה'‪,‬‬ ‫לזמר בשירות ותשבחות למלך הכבוד‬ ‫אלו הם הזמנים אשר בהם מגלים‬ ‫הוא איך עורכים התפילות של יום‬ ‫כי טוב לשבח לה' יוצר הכל‪ ,‬ולזמר‬ ‫השבת‪ ,‬שהרי כל טעם וענין השירה‬ ‫לשמך עליון‪ ,‬היינו בליל שב"ק כאשר‬ ‫בליל שב"ק הוא להתרגל להתנתק‬ ‫מתאסף ציבור יחד לזמר שירות‬ ‫מהויית העולם הזה ולהתבונן במעשה‬ ‫ותשבחות לאל חי‪ ,‬והשניה הוא‬ ‫ה' כי נורא הוא‪ ,‬כדי כשיעמדו‬ ‫להגיד בבוקר חסדך‪ ,‬והכוונה על זה‬ ‫בתפילה והודאה למחרת ביום השבת‬ ‫הוא על לימוד שב"ק בבוקר תורת ה'‬ ‫קודש להשי"ת‪ ,‬יאמרו כל עצמותיו‬ ‫הנקראת תורת חסד (עי' סוטה יד‪,):‬‬ ‫מאליהם אין קדוש כה'‪ ,‬ובכן על ידי‬ ‫והשלישית הוא ואמונתך בלילות‪,‬‬ ‫שמקימים אלו שהתאספו ביום שב"ק‬ ‫אמונה מלשון המשכה‪ ,‬כמאמר הכתוב‬ ‫בזמן הראוי לגשת לעבודת התפילה‬ ‫(אסתר ב ז) ויהי אומן את הדסה‪ ,‬והיינו‬ ‫בדעה צלולה‪ ,‬מגלים שהתכלית‬ ‫מה שממשיכין קדושת השבת אל ימי‬ ‫שהתכלית ההתאספות היה לשם ה'‪.‬‬ ‫החול ומוסיפין מחול אל הקודש בעת‬ ‫רעוא דרעוין‪.‬‬ ‫ולזה משבח דוד המלך במעלות השבת‬ ‫שטוב בו להודות לה' ולהתאסף‬ ‫בליל שב"ק בתודה וקול זמרה‬ ‫טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון‪ ,‬להגיד‬ ‫לקל אשר שבת מכל המעשים ביום‬ ‫בבוקר חסדיך‪.‬‬ ‫השביעי‪ ,‬אך רק כשכוונת המשורר‬ ‫יש לומר דהנה הן ידוע מעלת השבת‬ ‫הוא לזמר לשמך עליון על כל מה‬ ‫קודש אשר יום זה ניתן במיוחד‬ ‫שגמל לו‪ ,‬וסימן מובהק להתוודע‬ ‫משאר זמנים וימים לערוך בו שבח‬ ‫ולהגלות אם נחה רוח ה' כשנגן‬ ‫יקר וגדולה וכבוד לקל אשר שבת‬ ‫המנגן‪ ,‬הוא האיך נראה להגיד בבוקר‬ ‫ברא‪ ,‬ונשמת כל חי תברך בו ביום את‬ ‫חסדיך התפילות של יום השבת‪ ,‬שאם‬ ‫שמו הגדול והקדוש על כל מה שעשה‬ ‫מגישים לתפילות יום השבת בלימוד‬ ‫עושה ויעשה עמו ועם כל בני ביתו‪,‬‬ ‫גמ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון‪ ,‬להגיד‬ ‫התורה לפני התפילה ומתפללים ברגש‬ ‫בבוקר חסדך ואמונתך בלילות‪.‬‬ ‫והתפעלות ובהתלהבות דקדושה‪ ,‬אז‬ ‫יודעים שגם הזמירות בליל שב"ק היה‬ ‫יש לרמז דכדי שיהא ביד האדם‬ ‫לשם ה'‪.‬‬ ‫להרגיש טעם מתוק באמירת‬ ‫פסוקי דזמרה מידי יום ביומו‪ ,‬אזי‬ ‫העצה היעוצה להתבונן בכל יום מחדש‬ ‫טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון‪.‬‬ ‫חסדי ה' המרובים‪ ,‬שאין גומרים עליו‬ ‫את ההלל‪ ,‬ולשער בעצמו כאילו לא‬ ‫ויתבאר בהקדם מה שכתב האור החיים‬ ‫אמר מעולם שיר ושבח להמרחם כי‬ ‫הקדוש (ר"פ בראשית) בפסוק‬ ‫לא תמו חסדיו‪ ,‬ובכל יום יהיה בעיניו‬ ‫בראשית ברא אלהים את השמים‪,‬‬ ‫כחדשים להרגיש שהשבחים שאמר‬ ‫דשם זה של אלהים היינו מדת הדין‬ ‫ביום האתמול אינם מספיקים לברך‬ ‫בלא שיתוף שם הרחמים‪ ,‬זה הוא‬ ‫הקל הטוב‪ ,‬ועל דרך זה ישיג האדם‬ ‫דוקא למה שנוגע להשמים‪ ,‬ואינו חוזר‬ ‫כי טוב זמרה לאלהינו‪.‬‬ ‫לאומרו ואת הארץ‪ ,‬כי הארץ בראה‬ ‫בשיתוף שם הרחמים ככתוב (בראשית‬ ‫והנה כתב באבן עזרא (שמות יט ט)‬ ‫ב ד) ביום עשות הוי"ה אלהים ארץ‪,‬‬ ‫דלשון הגדה יבא לעולם על‬ ‫כי אין עולם בני אדם יכול להתקיים‬ ‫דבר חדש‪ ,‬עיי"ש‪ .‬וזה ביאור הכתוב‬ ‫בדין גמור בלא שיתוף רחמים לצד‬ ‫טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון‪,‬‬ ‫שהם מחומר כידוע‪ ,‬ואומרו ושמים‪,‬‬ ‫והאדם יכול להרגיש זה כאשר משבח‬ ‫אינה נמשכת עם הארץ בבחינה זו של‬ ‫את בוראו בבחינת להגי"ד בבוקר‬ ‫השיתוף‪ ,‬אלא אופן מעשיה הלא הם‬ ‫חסדך‪ ,‬שבכל בוקר ובוקר בעת אמירת‬ ‫כתובים בריש הפרשה‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫פסוקי דזמרה מרגיש שדיבוריו הם‬ ‫חדשים שלא אמר מעולם דוגמת דברי‬ ‫והנה כשאומרים זמירות הודאה ושבח‬ ‫אגדה‪ ,‬ואז יתעלה האדם להשיג כי‬ ‫להשי"ת הרי זה מסוגל להכרית‬ ‫טוב להודות לה'‪.‬‬ ‫ולבטל מן האדם כל הדינים‪ ,‬וזה‬ ‫שרומז הפסוק טוב להודות לה'‪ ,‬כי‬ ‫בזה ולזמ"ר‪ ,‬לשון כריתה כמו (ישעיה‬ ‫טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון‪.‬‬ ‫כה ה) זמר עריצים‪ ,‬לשמ"ך עליו"ן‪,‬‬ ‫פי' השם השורה למעלה בשמים‬ ‫ויתבאר דהנה כי הן מודעת זאת‬ ‫דהיינו שם אלהים מדת הדין‪ ,‬כי על‬ ‫דכשאדם עומד את עצמו‬ ‫ידי הזמירות מכריתין ומבערין כל‬ ‫לפתוח פיו ולסדר שבחיו קבל פני‬ ‫הדינים מעל האדם‪ ,‬ויורד עליו רק‬ ‫מלכו וקדושו צריך להסיר כל‬ ‫רחמים וחסדים‪.‬‬ ‫המחשבות הטורדות אותו עד שתשאר‬ ‫מחשבתו וכוונתו זכה בתפלתו‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫דמ‬ ‫הקב"ה ברוב רחמיו וחסדיו שומע‬ ‫כדנפסק בשלחן ערוך (או"ח סי' צח‬ ‫בשירי עבדיו‪ ,‬ונקרב הדבר אל‬ ‫ס"א)‪ ,‬ומה גם ביום השבת קודש אשר‬ ‫השכל מכינור שיש בו נימין הרבה‬ ‫כל דינים מתעברין מינה‪ ,‬ודרשו‬ ‫ולכול נימה ונימה יש לו קול אחר‪,‬‬ ‫חז"ל (מכילתא) עה"כ (שמות כ ט)‬ ‫ויכול להיות שיש ביניהם נימות‬ ‫ועשית כל מלאכתך דכשנכנס היום‬ ‫שהנימה ההיא בפני עצמה אין קולו‬ ‫השבת צריך האדם להרגיש כאילו כל‬ ‫יפה ונעים‪ ,‬אעפ"כ צריכין כל נימה‬ ‫מלאכתך עשויה‪ ,‬ובכן מוטל על האדם‬ ‫ונימה אל הצירוף בכדי שיצא קולות‬ ‫כשמתיצב ביום השבת להגיד חסדי‬ ‫מהודרים‪ .‬וזהו כוונת המשורר רננו‬ ‫השי"ת ומעשיו הגדולים‪ ,‬לשכוח מכל‬ ‫צדיקים בההוי"ה‪ ,‬מצד רחמנותיו‪,‬‬ ‫הסביבה ומעצבות ודאגת ימי החול‪,‬‬ ‫דמשירת הדין היה ראוי רק לישרים‬ ‫ולצמצם מחשבותיו לבל ישוטטו‬ ‫נאוה תהלה‪ ,‬אבל הודו לה' לכולם‬ ‫בחוץ‪ ,‬רק הכל יודיך והכל ישבחוך‬ ‫יש להודות ולהלל לה'‪ ,‬כמו בכינור‬ ‫והכל יאמרו אין קדוש כה'‪.‬‬ ‫שיש לו נימין הרבה‪ ,‬והגם שיש‬ ‫ולזה משורר המשורר במזמור שיר‬ ‫בו נימין שאינו יפה מ"מ צריכין‬ ‫ליום השבת‪ ,‬שטוב בו ביום‬ ‫לכל‪ ,‬עכדה"ק‪.‬‬ ‫להודות לה'‪ ,‬ולזמ"ר לשמך עליון‪,‬‬ ‫והנה פסק המחבר (או"ח ס"ד ס"ט)‬ ‫לשון כריתה כמו שכתוב (ישעיה כה‬ ‫צריך להשתדל להתפלל עם‬ ‫ה) זמיר עריצים‪ ,‬והיינו שצריכים‬ ‫הציבור‪ ,‬וזה המכוון באומרו עלי‬ ‫להכרית את עצמו מכל המחשבות‬ ‫עשו"ר הרומז על תפלה בציבור עם‬ ‫זרות הטורדות אותו‪ ,‬כדי שיוכל‬ ‫עשרה‪ ,‬כי לפעמים עולה בלב האדם‬ ‫להתפלל במחשבה זכה וברורה בלתי‬ ‫שאינו פועל כאן מאומה ונראה‬ ‫לה' לבדו‪.‬‬ ‫כמיותר בין הציבור ושרגא בטיהרא‬ ‫מאי אהני‪ ,‬ועלי נבל‪ ,‬כמאמרם ז"ל‬ ‫(פסחים קיא‪ ).‬איסרא דעניותא נבל‬ ‫פסוק ד'‬ ‫שמיה‪ ,‬שהאדם חושב בלבו הלא אני‬ ‫עלי עשור ועלי נבל עלי הגיון בכנור‪.‬‬ ‫עני בדעת ומה תועלת יש בעבודתי‪,‬‬ ‫על זה אמר עלי הגיו"ן‪ ,‬כשאני‬ ‫וי"ל ע"ד עבודה עפ"י דברי א"ז זללה"ה‬ ‫מתבונן עצמי בהגיונו של עולם‪,‬‬ ‫בתפלה למשה בביאור הכתוב‬ ‫בכנור‪ ,‬שכמו בכינור יש הרבה נימין‬ ‫(תהלים לג א) רננו צדיקים בה'‬ ‫ואף על פי שבפני עצמו נראה כאילו‬ ‫לישרים נאוה תהלה הודו לה' בכנור‪,‬‬ ‫אינו כדאי והגון מכל מקום צריכין לו‬ ‫כי הדעת נותן שאין ראוי להלל‬ ‫דרק כשכולם ביחד קולו ערב‪ ,‬כן לא‬ ‫להשי"ת רק אותו שאין בו חטא‬ ‫לחשוב האדם חלילה שאין עבודתו‬ ‫ועון כלל‪ ,‬אבל כל מי שחטא ומום‬ ‫מקובלת‪ ,‬דמחשבת פיגול הוא לא‬ ‫בו אינו חפץ המלך בשיריו‪ ,‬אבל‬ ‫המ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫העולם מודים שהכל הוא מאתו ית"ש‪,‬‬ ‫ירצה‪ ,‬ואדרבה שעשוע גדול לפני‬ ‫והוא שליט בכל התחתונים ומשגיח‬ ‫המקום עבודת כל איש מישראל‪.‬‬ ‫לכל פרט ופרט‪.‬‬ ‫וזה ביאור אתה החילות להראות את‬ ‫עלי עשור ועלי נבל עלי הגיון וכו' מה גדלו‬ ‫עבדך את גדל"ך‪ ,‬והיינו שהשי"ת‬ ‫מעשיך ה'‪.‬‬ ‫הראה כשעשה הניסים ניגלים בעת‬ ‫יציאת מצרים ומלחמת סיחון ועוג‬ ‫ויש לומר עפי"מ שפירשנו הפסוק‬ ‫שראתה שפחה על הים מה שלא ראה‬ ‫(דברים ג כד) אתה החילות‬ ‫יחזקאל בנבואה (מכילתא פרשת בשלח‬ ‫להראות את עבדך את גדלך‪ ,‬על פי‬ ‫פ"ג)‪ ,‬שעל ידי זה נתגלה שמו יתברך‬ ‫מה שפירוש האלשיך הפסוק (תהלים‬ ‫לעיני העמים וגם הם הכירו שהשי"ת‬ ‫קיג ה) רם על כל גוים ה' על השמים‬ ‫הוא בבחינת גדול‪ ,‬וכולם הכירו‬ ‫כבודו‪ ,‬מי כה' אלקינו המגביהי לשבת‬ ‫שהוא לבדו משגיח על כל העולם‬ ‫המשפילי לראות בשמים ובארץ‪ ,‬כי‬ ‫בפרטי פרטיות‪ ,‬ואז נתגלה אשר‬ ‫החילוק בין תואר גדול לתואר רם כי‬ ‫מי קל בשמים ובאר"ץ אשר יעשה‬ ‫גדול פירושו דבר המתפשט בגדלו‬ ‫כמעשיך וכגבורותיך‪ ,‬ולא כגוים‬ ‫ממטה למעלה‪ ,‬כמו אילן המוצב ארצה‬ ‫האלה שאומרים שהוא בבחינת רם‪.‬‬ ‫וראשו מגיע השמימה‪ ,‬ורם פירושו‬ ‫דבר שהוא נעלה ונשא במקום גבוה‪,‬‬ ‫ויתכן לומר שגם בעת שבת קודש‬ ‫כמו כוכב בשמים שהוא רק למעלה‬ ‫כאשר האדם מתבונן את עצמו‬ ‫ולא למטה‪ ,‬וזהו אומרו ר"ם על כל‬ ‫בגדלות הבורא וחידוש הבריאה‬ ‫גויס ה'‪ ,‬שהגוים אומרים שהקב"ה‬ ‫שברא בששת ימי המעשה יש מאין‪,‬‬ ‫שוכן בעליונים ואין כבודו להשגיח‬ ‫הוא זוכה להמשיך השראת שכינתו‬ ‫בתחתונים ומסר הנהגת העולם‬ ‫גם בעוה"ז‪ ,‬כי אמונה הוא לשון‬ ‫לחוקי הטבע ומזלות השמים‪ ,‬אבל‬ ‫המשכה‪ ,‬כמאמר הכתוב (אסתר ב ז)‬ ‫בני ישראל אומרים מי כה' אלהיגו‬ ‫ויהי אומן את הדסה‪ ,‬ובזה זוכה האדם‬ ‫המגביהי לשבת‪ ,‬אבל עם כל זה‬ ‫לגלות כי הכל הוא מאתו ית"ש ואפי'‬ ‫המשפילי לראות בשמים ובארץ‪ ,‬כי‬ ‫בעולם השפל‪ ,‬ולבא לבחינת גדול‪,‬‬ ‫מאמינים כי ממכון שבתו משגיח על‬ ‫שגם האוה"ע מודים כי השי"ת בורא‬ ‫כל פרט מדרכי הטבע ומקרי העולם‪,‬‬ ‫ומנהיג לכל הבריאים והוא לבדו עשה‬ ‫עכ"ד‪ .‬אמנם כל זה שהאומת העולם‬ ‫ועושה ויעשה לכל המעשים‪.‬‬ ‫אומרים כך אינו אלא כאשר מלבשתו‬ ‫אמנם לכאורה כאשר שבני ישראל‬ ‫ענוה והעולם מתנהג מלובש בהסתר‬ ‫לשמו‬ ‫ומהללים‬ ‫מזמורים‬ ‫ובטבע‪ ,‬אבל כאשר השי"ת חושף‬ ‫יתברך בשבת קודש נתעורר קשיות‬ ‫זרוע קדשו לעשות נסים ונפלאות‬ ‫א"ז זללה"ה בישמח משה (פ' אמור)‬ ‫נגלים לעיני העמים‪ ,‬אזי גם האומת‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫ומ‬ ‫גדולים מעשה צדיקים יותר ממעשה‬ ‫שהקשה האיך אנו משבחים ומפארים‬ ‫שמים וארץ‪ ,‬דאילו במעשה שמים‬ ‫ומהללים בפיוטים הרבה שבחות‬ ‫וארץ כתיב (ישעיה מח יג) אף ידי‬ ‫וקילוסים להקב"ה‪ ,‬והלא מצינו‬ ‫יסדה ארץ וימיני טפחה שמים (חדא‬ ‫בגמרא (ברכות לג‪ ):‬ההוא דנחית קמיה‬ ‫יד)‪ ,‬ואילו במעשה ידיהם של צדיקים‬ ‫דרבי חנינא ואמר האל הגדול הגבור‬ ‫כתיב (שמות טו יז) מכון לשבתך פעלת‬ ‫והנורא והאדיר והעזוז‪ ,‬כי סיים‬ ‫ה' מקדש אדני כוננו ידיך (לשון רבים‬ ‫אמר ליה סיימתינהו לכולא שבחא‬ ‫שני ידות)‪.‬‬ ‫דמרך‪ ,‬משל למלך בשר ודם שהיה‬ ‫לו אלף אלפי דינרי זהב והיה מקלסין‬ ‫וכתב א"ז זללה"ה בייטב לב (פרשת‬ ‫אותו בשל כסף‪ ,‬והלא גנאי הוא לו‪,‬‬ ‫אמור דף קיט) לפרש דברי המדרש‬ ‫והתירוץ דאיתא במדרש (ב"ר פל"ב‬ ‫לכולם נתת בן זוג ולי לא נתת בן זוג‬ ‫ס"ג) ואף שבחו של הקב"ה אומרים‬ ‫א"ל הקב"ה כנסת ישראל יהי' בן זוג‪,‬‬ ‫מקצתו בפניו‪ ,‬וכיון דהשראת השכינה‬ ‫דהנה כל המועדים שתלוים בבית דין‬ ‫בתוך בני ישראל הוי בפניו‪ ,‬ואומרים‬ ‫הם מעשה צדיקים‪ ,‬אבל שבת קדוש‬ ‫מקצת שבחו בפניו‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫וקיימת ואינה תלוי במעשה הצדיקים‬ ‫ולכאורה יש לה רק דרגת מעשי‬ ‫ובזה יתפרש היטב מה שאמר טוב‬ ‫שמים‪ ,‬אך קיי"ל באו"ח (סי' רסא ס"ב)‬ ‫להודות לה' ולזמר‪ ,‬ולכאורה קשה‬ ‫שמצוה להוסיף איזה זמן שהוא ודאי‬ ‫וכי סיימתינהו לכולהו שבחא דמרך‪,‬‬ ‫יום מחול על הקודש‪ ,‬ואותו תוספות‬ ‫לזה הוא אומר‪ ,‬עלי הגיון‪ ,‬כי בזה מה‬ ‫יש לו דין שבת‪ ,‬וזה ביאור מאמר‬ ‫שהאדם מתבונן את עצמו בהגיון לבו‬ ‫חז"ל לא זזה שכינה מישראל בשבתות‬ ‫על השגחת הבורא‪ ,‬הוא זוכה להמשיך‬ ‫ויו"ט‪ ,‬אפי' בשבת של חול‪ ,‬ר"ל דגם‬ ‫שמו לבדו בעולם השפל כזו‪ ,‬לבחינת‪,‬‬ ‫בהתוספות שבת הנקראת שבת של‬ ‫מה גדל"ו‪ ,‬דהיינו בחינת רם וגדול‬ ‫חול שניתוסף שבת מיום החול‪ ,‬גם אז‬ ‫שגם האוה"ע מודים שהכל הוא מאתו‬ ‫יש השראת שכינה‪ ,‬וז"ש לכולם נתת‬ ‫ית"ש‪ ,‬והוה בפניו ומקצת שבחו בפניו‬ ‫בן זוג מושפע מצדיקים‪ ,‬ולי לא נתת‬ ‫מותר לזמר לשמך לעליון‪.‬‬ ‫בן זוג שאינה מושפע מצדיקים אך‬ ‫קדוש וקיימא מאליה‪ ,‬ועל זה היתה‬ ‫התשובה כנסת ישראל יהיה בן זוגך‪,‬‬ ‫פסוק ה'‬ ‫רצה לומר על דרך דאיתא בשו"ע‬ ‫כי שמחתני ה' בפעליך במעשי ידיך ארנן‪.‬‬ ‫או"ח (סי' רסג סעיף יב) אם רוב הקהל‬ ‫יש לדקדק למה כפל לומר שני פעמים‬ ‫קבלו עליהם שבת‪ ,‬המיעוט נמשכים‬ ‫דהרי הוא שמח ומרנן בפעליך ובמעשי ידיך‪.‬‬ ‫אחריהם בעל כרכך עיי"ש‪ ,‬ואז הם‬ ‫מקדישים שבת חבעו"י ונמצא גם‬ ‫ויתבאר בהקדם מה שאמרו חז"ל‬ ‫שבת הוא מעשה צדיקים‪ ,‬עכ"ד‪.‬‬ ‫(כתובות ה‪ ).‬דרש בר קפרא‪,‬‬ ‫זמ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫מאד‪ ,‬וכשנוטים צללי ערב ופנה יום‬ ‫והנה כתב בספר בני יששכר (מאמרי‬ ‫אין אנו יכולים להתפרש מהקדושה‬ ‫שבתות מאמר א אות ט) בשם‬ ‫וממשיכים קדושתה תוך ימי החול‪,‬‬ ‫העטרת צבי מזידוטשוב זללה"ה דשבת‬ ‫כי הוכחה אמיתיות לראות אם אחד‬ ‫בגימטריא אהבה בכל לב‪ ,‬אהבה בכל‬ ‫מתרצה ונהנה ממתנה שנותנים לו‪,‬‬ ‫נפש‪ ,‬אהבה בכל מאד‪ ,‬עיי"ש‪ .‬והענין‬ ‫הוא לראות אם משתוקק לקבל יותר‪,‬‬ ‫הוא דשבת קודש מעורר אהבה רבה‬ ‫וכיסופין גדול להשי"ת‪ ,‬ובכן בהתקרב‬ ‫ובכן בזה שבני ישראל מוסיפים מחול‬ ‫את יום השבת ישמחו במלכותך‬ ‫על הקודש‪ ,‬הרי זה ראיה מוכחת על‬ ‫שומרי שבת על התפשטות והשפעת‬ ‫אהבתם ליום השבת קודש‪.‬‬ ‫אהבת ה' בלבינו להתקרב להשי"ת‪,‬‬ ‫וכמו שכתב א"ז זללה"ה בייטב לב‬ ‫(פרשת נח דף מו) ברמז הפסוק (תהלים‬ ‫ועל זה אנו משבחים ואומרים במעלת‬ ‫ל יב) פתחת שקי ותאזרינו שמחה‪,‬‬ ‫וקדושת השבת דטוב בו להודות‬ ‫דשק"י ראשי תיבות יום שבת קודש‪,‬‬ ‫לה' ולזמר לשמך עליון‪ ,‬והטעם כי‬ ‫וכשהגיע יום השבת תאזרינו שמחה‬ ‫שמחתני ה' בפעליך‪ ,‬דמגודל אהבת‬ ‫רבה בגדולת עצומו של יום קדוש‬ ‫ה' שנתעורר בו ביום ששים ושמחים‬ ‫הזה‪ ,‬עכת"ד‪.‬‬ ‫אנו בגילה ורנן לפני מלכינו יוצרינו‪,‬‬ ‫ומשום זה נפסק בשלחן ערוך (סי'‬ ‫וראיה לזה ששמחים אנו במתנת‬ ‫רסא ס"ב) להוסיף מחול על‬ ‫השבת‪ ,‬כי במעשי ידי"ך ארנן‪ ,‬דמגודל‬ ‫הקודש‪ ,‬להראות גודל שמחתינו‬ ‫שמחתינו לא מספיק לנו לשמור כ"ד‬ ‫ואהבתינו לה' על שזכינו לקבל המתנה‬ ‫שעות מעת לעת‪ ,‬אלא מוסיפים אנו‬ ‫טובה דשבת שמה‪ ,‬ומגודל תענוג‬ ‫מחול על הקודש דנחשב כמעשי‬ ‫שמירת השבת לא די לנו לשומרו יום‬ ‫צדיקים הנקראים בלשון רבים מעשי‬ ‫אחד‪ ,‬אלא כלתה נפשינו לפניה מתי‬ ‫ידיך‪ ,‬וביום השבת שישו ושמחת על‬ ‫נזכה לקבל השבת ויתעורר לבבינו‬ ‫שנתן מנוחה לעמו ישראל‪.‬‬ ‫בו ביום לאהבתו בכל לב ונפש ובכל‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫חמ‬ ‫‪+‬מ‪+‬דור‬ ‫העתקת לשונות של‬ ‫ארגמן מלאים הדרכות‬ ‫ישרות לפני יושבי‬ ‫אוהל אברכי הכוללים‬ ‫דרכי נועם‬ ‫מתוך דבריו בהיכל כוללינו תורה ויראה‬ ‫בעיר מאנטריאל יצ"ו‬ ‫יום א' פרשת בהר שנת תשפ"ד לפ"ק‬ ‫אחר שהאריך בדברי דרוש ופלפול בדיני והלכות ריבית‬ ‫חשיבות לומדי תורה עולה וגדול ממחזיקי תורה‬ ‫מען טרעפט די וואך אין די סדרה א מורא'דיגע זאך‪ ,‬קודם זאגט די תורה (ויקרא‬ ‫כה ב) ושבתה הארץ שבת לה'‪ ,‬און גלייך נאכדעם שטייט (שם פסוק ג‪-‬ד) שש שנים‬ ‫תזרע שדך וכו' ובשנה השביעית שבת שבתון יהיה לארץ‪ ,‬פרעגן אלע די קשיא‬ ‫אז לכאורה וואלט מען נישט געדארפט אנהייבן מיט שמיטה‪ ,‬קודם דארף שטיין‬ ‫אז מ'ארבעט זעקס יאר און נאכדעם קומט די זיבעטע יאר וואס דעמאלטס איז‬ ‫שמיטה‪ ,‬פארוואס עפעס האט די תורה מקדים געווען "ושבתה הארץ שבת לשם"‬ ‫פאר די תורה הקדושה רעדט נאך פון די זעקס יאר וואס מ'ארבעט יא?!‬ ‫ס'קען זיין א געדאנק‪ .‬ס'איז דא 'מחזיקי תורה' און ס'איז דא 'לומדי תורה'‪,‬‬ ‫ס'איז א גאנצע מבוכה ווער ס'איז קודם‪ ,‬די 'מחזיקי תורה' אדער די 'לומדי תורה'‪,‬‬ ‫אבער די אמת איז אז די לומדי תורה דארפן וויסן אז זיי זענען די חשוב'סטע זאך‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬און זיי זענען באמת די חשוב'סטע‪ ,‬אפילו פאר די מחזיקי תורה‪.‬‬ ‫און לכאורה האבן מיר א שטארקע ראיה דערצו‪ ,‬טאקע פון די פסוק‪ ,‬ווייל וואס‬ ‫איז דער טעם פארוואס האט דער אויבערשטער געגעבן א מצוה פון שמיטה?‬ ‫שטייט אין די מפרשים (מובא בחומת אנך להחיד"א רי"פ בהר) ווייל די גמרא (ברכות לה‪):‬‬ ‫זאגט אז רבא האט געזאגט פאר די תלמידים "במטותא מנייכו" איך בעט ענק‬ ‫איין זאך‪ ,‬אז צוויי חדשים פון יאר זאלט עטס נישט קומען צו מיר‪ ,‬תשרי און ניסן‪,‬‬ ‫וואס דאס איז דער זמן פון אנזייען און אפשניידן‪ ,‬ניסן זייעט מען אן און תשרי‬ ‫שניידט מען‪ ,‬דעמאלטס זאלט עטס זיין אויף די פעלדער און טון די עבודה בשדה‪.‬‬ ‫טמ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫זאגן די מפרשים אז לויט די חשבון קומט דאך אויס אז יעדע יאר האט‬ ‫געפעלט צוויי חדשים וואס מ'האט נישט געלערנט‪ ,‬און אז ס'גייט אדורך זעקס‬ ‫יאר האלט מען דאך ביי צוועלף חדשים‪ ,‬ווייל זעקס מאל צוויי איז צוועלף‪ ,‬האט‬ ‫דער אויבערשטער געהייסן האלטן איין יאר שמיטה‪ ,‬וואס די גאנצע יאר געבט‬ ‫מען זיך אוועק פאר'ן בית המדרש‪ ,‬א גאנץ יאר לערנט מען‪ ,‬אזוי איז מען משלים‬ ‫די אלע חדשים וואס מ'האט ביז יעצט פארפאסט פון לערנען‪ .‬קומט אויס אז‬ ‫שמיטה איז א זמן וואס איז געשטעלט געווארן אויף נאר צו לערנען‪.‬‬ ‫אבער די צוויי חדשים וואס מ'האט געארבעט אויף די פעלדער האט מען אויך‬ ‫מקיים געווען מצוות‪ ,‬לקט‪ ,‬שכחה‪ ,‬פאה‪ ,‬צדקה‪ ,‬מעשים טובים‪ ,‬און אלע אנדערע‬ ‫זאכן וואס מ'האט אלס געקענט טון אין די פעלדער‪ ,‬קומט אויס אז חוץ פון די‬ ‫פינעף חדשים וואס זיי האבן געלערנט זענען זיי אויך געווען מחזיקי תורה‪ ,‬זיי‬ ‫האבן געקענט שטיצן תורה‪ ,‬ווען ס'איז אבער געקומען שמיטה האבן זיי דאך‬ ‫נישט מקיים זיין די אלע מצוות פון צדקה און גמילות חסדים וואס מ'קען טון‬ ‫מיט א פעלד‪ ,‬נאר איין זאך‪ ,‬תורה‪ ,‬אין די יאר האבן זיי זיך אוועקגעגעבן צו‬ ‫קענען זיצן אין בית המדרש‪.‬‬ ‫קומט אויס אז די זעקס יאר איז מרמז אויף די צייט וואס מ'קען אויך שטיצן‬ ‫תורה‪' ,‬מחזיקי תורה'‪ ,‬און די איין יאר פון שמיטה‪ ,‬דאס איז א יאר נאר פון‬ ‫'לומדי תורה'‪ .‬די תורה הקדושה וויל מרמז זיין אז ס'איז טאקע דא צוויי‪ ,‬ס'איז‬ ‫דא 'לומדי תורה' און 'מחזיקי תורה'‪ ,‬זאלסט אבער וויסן אז די לומדי תורה זענען‬ ‫קודם ווייל זיי זענען די חשוב'סטע!‬ ‫וועגן דעם הייבט די תורה אן "ושבתה הארץ שבת לשם"‪ ,‬צו ווייזן אז די‬ ‫יאר פון שמיטה‪ ,‬די יאר פון לימוד התורה‪ ,‬דאס איז פאר די מעלה פון "שש‬ ‫שנים תזרע שדך"‪ ,‬כאטש מ'קען דעמאלטס געבן צדקה און מעשים טובים‪ ,‬אבער‬ ‫פונדעסטוועגן דאך האבן די לומדי תורה אין זיך א גרעסערע חשיבות ווי די‬ ‫מחזיקי תורה‪.‬‬ ‫גודל מעלות לימוד התורה ברציפות‬ ‫נאר לאמיר א רגע אויסשמועסן א נקודה וואס איז נוגע פאר לומדי הכולל‪ .‬איך‬ ‫האב פריער נאכגעזאגט אז אין יעדע פון די זעקס יאר איז דא צוויי חדשים וואס‬ ‫מ'לערנט נישט‪ ,‬דארף מען האבן איין יאר‪ ,‬די שמיטה יאר‪ ,‬וואס דעמאלטס איז‬ ‫מען משלים די צוויי חדשים פון די אלע זעקס יאר וואס מ'האט נישט געלערנט‪.‬‬ ‫אבער לכאורה שטימט עס נאכאלס נישט‪ ,‬ווייל אין די זעקס יאר האט מען‬ ‫צען חדשים יא געלערנט‪ ,‬נאר צוויי חדשים האט מען נישט געלערנט‪ ,‬יעצט‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫נ‬ ‫ווען דו לערנסט די שמיטה יאר‪ ,‬וויפיל חדשים קומט באמת צו וואס דו האסט‬ ‫פארפאסט? צוויי‪ ,‬ווייל צען חדשים האסטו ממילא געלערנט‪ ,‬דעם זעקסטן יאר‬ ‫האסטו אויך געלערנט צען חדשים‪ ,‬די פיפטע יאר אויך‪ ,‬פארוואס איז דאס אן‬ ‫השלמה? ס'קומט דאך נישט צו מער ווי סך הכל צוויי חדשים וואס דו לערנסט‬ ‫די יאר מער ווי די אנדערע יארן‪ ,‬נו וואס איז די אויפטוה?!‬ ‫אבער באמת איז דאס א געוואלדיגע אויפטוה‪ ,‬ווייל ס'איז דא א באקאנטע‬ ‫ווארט פון די חכמי המוסר אויף די באקאנטע מעשה (עי' נדרים נ‪ ).‬מיט רבי עקיבא‬ ‫אז ער איז אוועקגעפארן לערנען‪ ,‬און נאך צוועלף יאר איז ער צוריקגעקומען‪,‬‬ ‫און ווי נאר ער האט געהערט ווי זיין ווייב זאגט אז ער קען נאכאמאל צוריקגיין‪,‬‬ ‫איז ער צוריקגעגאנגען‪ ,‬און נאך פיר און צוואנציג יאר איז ער צוריקגעקומען מיט‬ ‫פיר און צוואנציג טויזנט תלמידים‪.‬‬ ‫פרעגט די וועלט א קשיא‪ ,‬נאך צוועלף יאר איז ער דאך שוין צוריקגעקומען‪,‬‬ ‫ער איז שוין געווען אונטער די טיר‪ ,‬ער האט שוין געהערט ווי זי רעדט‪ ,‬פארוואס‬ ‫איז ער נישט אריינגעקומען זאגן "א גוטן טאג‪ ,‬באמת בין איך אהיימגעקומען‪,‬‬ ‫נאר אזויווי דו האסט מיר געגעבן רשות צוריקצוגיין גיי איך נאכאמאל צוריק"‪,‬‬ ‫פארוואס האט ער נישט מודיע געווען אינדערהיים אז ער איז דא? זאגט די וועלט‬ ‫א ווערטל‪ ,‬ווייל אזוי האט ער געלערנט ברציפות פיר און צוואנציג יאר‪ ,‬ווען ער‬ ‫קומט ווען אהיים וואלט עס געווען איינמאל צוועלף און נאכאמאל צוועלף‪ ,‬צוויי‬ ‫מאל צוועלף איז נישט קיין פיר און צוואנציג‪ ,‬דאס הייסט אז אפילו ווען מ'רעכנט‬ ‫צוזאם צוויי מאל צוועלף איז עס פיר און צוואנציג‪ ,‬אבער די אויפטוה פון פיר‬ ‫און צוואנציג יאר איז נישט דא ווען ס'איז דא אן הפסק אינמיטן‪.‬‬ ‫קומט אויס אזוי‪ ,‬די זעקס יאר וואס מ'האט געלערנט האט מען געלערנט און‬ ‫מפסיק געווען‪ ,‬געלערנט און מפסיק געווען‪ .‬קומט דאך אויס אז די הפסקה האט‬ ‫נישט נאר געשאדט אויף די זמן הפסקה‪ ,‬ס'האט אפילו געשאדט אויף די פינף‬ ‫חדשים וואס מ'האט יא געלערנט‪ ,‬ווייל ס'איז שוין נישט קיין גאנצע צען חדשים‬ ‫לימוד התורה‪ ,‬ווייל ס'איז געווען מיט אן הפסק‪ .‬פארדעם האט מען גענומען א‬ ‫גאנצע יאר אן קיין הפסק און געלערנט‪ ,‬ווייל דאס וואס מ'לערנט אן קיין הפסק‬ ‫איז פי כמה וכמה ווערד ווי דאס וואס מ'האט געלערנט מיט הפסקות‪ .‬קומט אויס‬ ‫אז די איין יאר שמיטה וואס מ'האט געלערנט אן הפסקות האט משלים געווען‬ ‫די אלע יארן וואס מ'האט געלערנט מיט הפסקות‪ .‬מיט די חשבון פארשטייט מען‬ ‫שוין די אויפטוה פון דעם שנת השמיטה‪.‬‬ ‫א כולל אינגערמאן לערנט‪ ,‬ער זיצט און ארבעט אויס מקצועות‪ ,‬אבער ווי נישט‬ ‫קען זיך דאך אייביג מאכן א זאך וואס זאל אים מפסיק זיין אינמיטן לערנען‪,‬‬ ‫דארף ער מאכן דעם חשבון‪ ,‬אז מען מאכט אן הפסק אינמיטן לערנען‪ ,‬איז דאס‬ ‫אנ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫נישט פשט ער האט געלערנט צוויי שעה‪ ,‬טאמער איז מען מפסיק נאך איין שעה‬ ‫האט מען געלערנט איין שעה מיט איין שעה‪ ,‬און טאמער לערנט ער צוויי שעה‬ ‫איז די צוויי שעה סאך מער ווערד ווי די איין שעה און איין שעה‪ ,‬ווייל לערנען‬ ‫ברציפות אן קיין הפסק איז סאך א שטערקערע קנין און סאך א שטערקערע וועג‬ ‫אז דאס זאל נקבע ווערן במח‪ ,‬ווי א זאך וואס גייט צו מיט אן הפסק‪.‬‬ ‫לנצל הזמן בלימוד התורה בהתמדה רבה‬ ‫די גמרא (נדה ע‪ ).‬זאגט אז מ'האט געפרעגט ר' יהושע בן חנניה "מה יעשה אדם‬ ‫ויחכם" ‪ -‬וואס זאל א מענטש טון אז ער זאל ווערן א חכם? האט ער געזאגט‬ ‫"ירבה בישיבה וימעט בסחורה"‪ ,‬האבן זיי געזאגט "הרבה עשו כן ולא עלתה‬ ‫בידם"‪ ,‬האט ער געזאגט "יבקש רחמים ממי שהחכמה שלו"‪.‬‬ ‫וואס הייסט "ירבה בישיבה וימעט בסחורה"? דאס איז די עצה? ער זאל‬ ‫ווייניגער האנדלען און מער לערנען? פארדעם דארף מען האבן די חכמה פון רבי‬ ‫יהושע בן חנניה?! יעדער איינער פארשטייט אז פון גיין אין מארק קען מען קיין‬ ‫תלמיד חכם נישט ווערן‪ ...‬וואס האט ער דא אויפגעטון ווען ער האט געזאגט‬ ‫"ימעט בסחורה וירבה בישיבה"?‬ ‫ס'קען זיין אז רבי יהושע בן חנניה האט געזאגט א מורא'דיגע רעיון‪ .‬א כולל‬ ‫אינגערמאן איז אים געקומען פרעגן "וואס קען איך טון אז איך זאל מצליח זיין‬ ‫אין לערנען? וואס דארף איך טון?"‪ ,‬האט אים רבי יהושע בן חנניה אויסגעפרעגט‬ ‫"וויאזוי גייט צו דיין סדר היום אין כולל?"‪ ,‬האט ער אים אראפגעלייגט‪ :‬איך קום‬ ‫אין כולל‪ ,‬איך באקום א צייכן‪ ,‬איך זעץ מיר אראפ לערנען א האלבע שעה צו‬ ‫א דריי פערטל שעה‪ ,‬נאכדעם דארף איך א קאווע‪ ,‬נאכדעם לערן איך ווייטער‬ ‫א האלבע שעה‪ ,‬נאכדעם פארשמועס איך מיר א מינוט צוויי‪ ,‬אמאל ציעט זיך‬ ‫עס אביסל מער‪ ,‬און אמאל אמאל עס איך דעמאלטס פרישטאג‪ ,‬און אזוי ווייטער‪,‬‬ ‫בקיצור‪ ,‬ביז דער סדר ענדיגט זיך‪ .‬נאכמיטאג סדר איז אויך אזוי‪ ,‬מ'קומט‪ ,‬און‬ ‫אינמיטן באקום איך א וויכטיגע קאל פונדערהיים‪ ,‬איך הייב אויף און איך גיי‬ ‫ארויס‪ ,‬איך קום צוריק‪ ,‬און שוין‪ ,‬איך בין געווען אין כולל‪ ,‬איך האב געלערנט‪,‬‬ ‫אבער ווי מ'זאגט‪ ,‬אינמיטן האב איך געהאט אנדערע געשעפטן אויך וואס איך‬ ‫האב געדארפט מסדר זיין‪...‬‬ ‫פארוואס הייסט א סוחר "סוחר"? דער מקור פון סוחר איז 'סחור'‪ ,‬זיך‬ ‫ארומדרייען‪ ,‬א סוחר דרייט זיך ארום‪ .‬זאגט רבי יהושע בן חנניה פאר דעם‬ ‫כולל אינגערמאן "ווילסט זוכה זיין צו תורה? כ'האב פאר דיר א גוטע עצה‪ ,‬זיץ‬ ‫מער אויפן פלאץ און דריי דיר ווייניגער ארום‪ ,‬וועסטו מצליח זיין אין לערנען!"‪.‬‬ ‫ער האט אים געפרעגט "וואס קען איך טון? מה יעשה אדם ויחכם?"‪ ,‬האט ער‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫בנ‬ ‫געענטפערט "ירבה בישיבה" ‪ -‬זיץ מער אויפן פלאץ "וימעט בסחורה" ‪ -‬און‬ ‫דריי דיר ווייניגער ארום‪ ,‬אזוי וועסטו מצליח זיין אין לערנען‪ ,‬ווייל ווי ווייניגער‬ ‫דו וועסט זיך ארומדרייען און ווי מער דו וועסט זיצן אויפן פלאץ און עוסק זיין‬ ‫בתורה אן א הפסק אלס מער וועסטו מצליח זיין‪ ,‬ווייל דאס איז דער וועג וויאזוי‬ ‫מ'קען קונה זיין די תורה הקדושה‪.‬‬ ‫הנהגה רוממה של אברך יושב אוהל בכל הענינים‬ ‫א כולל אינגערמאן איז א מורא'דיגע זכות‪ ,‬וויפיל מ'קען זיצן אין כולל און‬ ‫לערנען און קונה זיין‪ ,‬יעדע מינוט און יעדע שעה און יעדן טאג איז א געוואלדיגע‬ ‫געוואלדיגע זאך וואס מ'האט א זכיה צו דעם‪ .‬ס'גייט אדורך יארן שפעטער ווען‬ ‫מ'האט שוין נישט די געלעגנהייט‪ ,‬קוקט מען צוריק מיט בענקעניש נאך די זיסע‬ ‫זמנים וואס מ'האט יא געהאט די וועג צו קענען זיצן און לערנען‪.‬‬ ‫א כולל אינגערמאן איז אבער אויך איינער וואס דארף ארויפרופן אויף זיך‬ ‫אביסל כבוד און רעספעקט פאר א לומד תורה‪ .‬ס'טייטשט אזוי‪ ,‬פון וואו האלט‬ ‫זיך א כולל אויס? א כולל האלט זיך אויס פון בעלי בתים וואס ארבעטן און‬ ‫פארדינען געלט און זיי האבן ליב צו שטיצן די תורה הקדושה‪ ,‬זיי האבן א זכות‬ ‫צו שטיצן לומדי תורה‪ ,‬און זיי טוען עס בחפץ לב‪ ,‬מיט איבערגעגעבנקייט‪ ,‬אזויווי‬ ‫מ'זעט דא‪.‬‬ ‫ער פארשטייט אז זיין געלט גייט פאר א לומד תורה‪ ,‬און דער לומד תורה איז‬ ‫נישט נאר מיט וואס ער לערנט אין די צייט וואס מ'דארף צו לערנען תורה‪ ,‬ער‬ ‫פירט זיך אויף ווי א בן תורה‪ ,‬ער פירט זיך אויף ווי א בן תורה מיינט אז ער‬ ‫פארפאסט נישט קיין זמן קריאת שמע‪ ,‬ווען ער קומט דאווענען כאפט ער זיך‬ ‫נישט מיט מיט קיין דאווענען‪ ,‬ער שטעלט זיך דאווענען נאך פאר ברכות און‬ ‫ער האלט מיט פון ברכות‪ ,‬ער דאוונט אויפן פלאץ‪ ,‬ער דאוונט מיט א נעימות‪,‬‬ ‫ער דאוונט מיט כוונה ‪ -‬דו האסט דאך נישט קיין דאגה אויפן קאפ‪ ,‬מ'האלט דיר‬ ‫דאך אויס ‪ -‬ער דאוונט רואיג‪ ,‬און אז ער קען נאך לערנען פאר'ן דאווענען איז‬ ‫אוודאי נאך בעסער‪.‬‬ ‫ווען א בעל הבית זעט עס‪ ,‬סיי דער בעל הבית וואס שטיצט דעם כולל און סיי‬ ‫א בעל הבית וואס דרייט זיך סתם אזוי אין בית המדרש‪ ,‬ער קומט אויך דאווענען‪,‬‬ ‫ווען ער כאפט אפ דאס דאווענען אדער ער פירט זיך נישט אויף אזויווי ס'דארף‬ ‫צו זיין‪ ,‬אויף זיך האט ער א תירוץ‪ ,‬ער טרעפט זיך א סיבה פארוואס ער האט עס‬ ‫געמוזט טון‪ ,‬אבער אויפן כולל אינגערמאן פארשטייט ער דאס נישט‪ ,‬און אפשר‬ ‫איז ער גערעכט‪ ,‬ווי מ'זאגט "דו ביסט א לומד תורה‪ ,‬דו דארפסט זיין בעסער‪ ,‬פון‬ ‫דיר פארלאנג איך מער"‪ .‬און מ'פארלאנגט נישט דא קיין ווייס איך וואס‪ ,‬מ'דארף‬ ‫גנ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫נישט דאווענען מיט כוונות האר"י‪ ,‬פשוט דאווענען אזויווי אן ערליכער בעל הבית‬ ‫האט אמאל געדאוונט‪ ,‬אזויווי אן ערליכער בעל הבית דארף צו דאווענען‪ .‬דאס‬ ‫איז די אויפגאבע און די זכות פון א כולל אינגערמאן ווען ער פירט זיך אזוי אויף‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך איז מיט יעדע פרט‪ ,‬איך ווייס נישט פונקטליך וויאזוי ס'גייט‬ ‫דא צו די תקנות הכולל לגבי די טעלעפאנען און לגבי אנדערע זאכן‪ ,‬וואס פאר‬ ‫א בעל הבית איז אנדערש און פאר א כולל אינגערמאן איז אנדערש‪ .‬א כולל‬ ‫אינגערמאן דארף יא זיין נזהר‪ ,‬און אפילו זאכן וואס פאר א בעל הבית האט מען‬ ‫דאס מתיר געווען‪ ,‬אבער פונדעסטוועגן דאך דארף דאס א כולל אינגערמאן נישט‬ ‫האבן‪ ,‬און אפשר טאר ער דאס נישט האבן‪ ,‬ער האט נאכנישט די תירוצים און די‬ ‫אלע זאכן וועלכע זאלן גורם זיין אז ער זאל דאס קענען האבן‪ .‬די זעלבע זאך איז‬ ‫מיט הנהגת הבית‪ ,‬הנהגה וויאזוי צו גיין אויפן גאס‪ ,‬הנהגה אין שטוב‪.‬‬ ‫יום שבת קדשינו אצל אברך היושב באהלו של תורה‬ ‫אזוי אויך דארף מען וויסן אז א שבת ביי א בעל הבית איז אנדערש ווי ביי‬ ‫א לומד תורה‪ ,‬אפילו על פי הלכה ווייסט מען דאך וואס דער רמ"א (או"ח סי' רצ‬ ‫ס"ב) זאגט‪ ,‬ער רעדט פון איינער וואס איז עוסק בתורה ממש יומם ולילה‪ ,‬זאגט‬ ‫דער רמ"א אז שבת מעג ער אביסל מער עסן און אביסל מער נהנה זיין‪ ,‬אביסל‬ ‫מער אכילה ושתיה ווי א גאנצע וואך‪ ,‬ווייל סוף כל סוף א גאנצע וואך האט ער‬ ‫זיך דאך ממעט געווען אין די אלע זאכן‪ ,‬לכבוד שבת מעג ער מרבה זיין‪ ,‬א בעל‬ ‫הבית טאר דאס אויך נישט‪ ,‬זעט מען שוין אז דער רמ"א האט אויך געמאכט‬ ‫חילוקים צווישן א שבת ביי א לומד תורה און ביי איינער וואס איז נישט קיין‬ ‫לומד תורה‪...‬‬ ‫אבער ס'איז דא פשוט'ע זאכן‪ ,‬וויאזוי מ'גרייט זיך צו צו א שבת‪ ,‬איך ווייס‬ ‫נישט צו זוממער איז דא כולל פרייטאג אדער נישט‪ ,‬אבער אפילו ס'איז יא דא‬ ‫איז דאך דא א געוויסע זמן ווען ס'ענדיגט זיך‪ ,‬נאכדעם איז נאך דא אזא ריזיגע‬ ‫פרייטאג נאכמיטאג‪ ,‬א כולל אינגערמאן האט א שיעור ‪ -‬אויסער אין לימוד פון‬ ‫גמרא און שולחן ערוך האט ער א שיעור אין חסידישע ספרים‪ ,‬ס'קומט שבת‬ ‫גרייט ער זיך צו צו לקבל שבת מלכתא‪ ,‬און די זעלבע זאך ער לייגט אראפ א‬ ‫דאווענען פרייטאג צונאכטס‪ ,‬און וויאזוי ער פירט אינדערהיים די סעודת שבת‪,‬‬ ‫און די זעלבע זאך שבת צופרי ווען ער שטייט אויף‪ ,‬ער גייט נישט דאווענען‬ ‫גלייך‪ ,‬ער גייט לערנען פארן דאווענען‪ ,‬אפילו ס'איז נישט דא קיין כולל‪ ,‬אפילו‬ ‫ער איז נישט מחויב‪ ,‬אבער זיין געפיל און זיין העכערקייט וואס ער באקומט‬ ‫פון א גאנצע וואך לערנען‪ ,‬דאס דארף אים פירן אז די שבת זאל זיין מיט א‬ ‫העכערקייט‪.‬‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫דנ‬ ‫מיר זעען פאריגע וואך אין פרשת אמור אין די פרשת המועדים הייבט די‬ ‫תורה אן צו זאגן אזוי‪" ,‬מועדי ה' אשר תקראו אותם מקראי קודש" (ויקרא כג ב)‪,‬‬ ‫און די תורה הייבט אן מיט שבת (שם פסוק ג) "שבת הוא לה' בכל מושבותיכם"‪.‬‬ ‫וואס הייסט "שבת הוא לה' בכל מושבותיכם"? די גמרא (קידושין לז‪ ):‬פרעגט שוין‬ ‫די קשיא‪" ,‬בכל מושבותיכם גבי שבת למה לי"? וואס איז די 'בכל מושבותיכם'?‬ ‫נאר ס'איז געווען אמאל ביים צמח צדיק‪ ,‬ער האט אמאל געדאוונט שבועות‬ ‫און ס'איז געווען א מורא'דיגע געהויבענע דאווענען‪ ,‬ס'האט געדויערט שעות‬ ‫על גבי שעות‪ ,‬ביי שבועות זאגט דאך די גמרא (פסחים סח‪ ):‬הכל מודים בעצרת‬ ‫דבעינן נמי לכם‪ ,‬און נאך א לאנגע געהויבענע דאווענען האט ער זיך אנגערופן‬ ‫אזוי‪" ,‬ביז יעצט האבן מיר מקיים געווען דעם 'חציו לכם'‪ ,‬יעצט גייען מיר מקיים‬ ‫זיין דעם 'חציו לשם'‪ ,"!...‬דאס זיין אין בית המדרש‪ ,‬דאס דאווענען‪ ,‬דאס איז‬ ‫די "לכם"‪ ,‬און דאס אהיימגיין פון בית המדרש‪ ,‬דאס איז געווען א בחינה פון‬ ‫"לשם"‪ .‬בפשטות‪ ,‬אויב קען מען זאגן א שטיקל פשט אין די ווערטער‪ ,‬ווייל ווען‬ ‫א מענטש דאוונט און ער האט רעכט אפ אזא ריכטיגע געהויבענע דאווענען‪ ,‬איז‬ ‫עס א סיפוק‪ ,‬ס'איז א בחינה פון "לכם"‪.‬‬ ‫שבת איז דאך אויך צעטיילט‪ ,‬ביי שבת איז דאך דא א מצוה פון לענג את‬ ‫השבת במאכל במשתה ובכסות‪ ,‬אלע זאכן‪ ,‬ס'איז אבער אויך דא א חיוב פון‬ ‫דאווענען‪ ,‬א פסוקי דזמרה‪ ,‬א נשמת‪ ,‬און אלע רוחניות'דיגע זאכן‪ .‬דו דארפסט‬ ‫וויסן אז ווען דו גייסט אהיים פון דאווענען‪ ,‬נאכן אפרעכטן א ריכטיגע דאווענען‬ ‫‪ -‬דאס איז געווען דער חלק פון "לכם"‪ ,‬דער "לשם" דאס וועט זיין אינדערהיים!‬ ‫די אכילה ושתיה‪ ,‬וויאזוי דו רעכסט אפ די סעודת שבת ‪ -‬דאס איז דער לה'!‬ ‫זאגט די תורה הקדושה‪" ,‬שבת הוא לשם" דאס איז די "בכל מושבותיכם"‪ ,‬דאס‬ ‫איז אינדערהיים‪ .‬אין ביהמ"ד איז די חציו לכם און אינדערהיים איז די חציו לה'‪,‬‬ ‫אזוי דארפסטו אפרעכטן א שבת קודש‪.‬‬ ‫מ'זיצט צוזאמען ביים שבת טיש‪ ,‬דו האסט נישט געארבעט אזוי שווער א‬ ‫גאנצע וואך‪ ,‬דו קענסט זיין רואיג און צוגעגרייט צו די סעודה פרייטאג צונאכטס‬ ‫און צו די סעודה שבת בייטאג‪ ,‬דארפסט וויסן אז יעצט איז שבת לה'‪ ,‬יעצט איז א‬ ‫זמן וואס מ'איז עוסק אין לה'‪ ,‬יעדע זאך איז רוחניות'דיג‪ ,‬יעדע זאך איז דערהויבן‪,‬‬ ‫מיט א רואיגקייט צו די קינדער‪ ,‬א רואיגקייט אין שטוב‪ ,‬ס'זאל זיך דערקענען‬ ‫קדושת שבת וואו דו גייסט און וואו דו שטייסט‪ ,‬און אוודאי אינדערהיים‪.‬‬ ‫ס'וועט נאך אויסגעקומען‪ ,‬איך וועל נאך רעדן דא היינט נאכט פאר'ן גאנצן עולם‪,‬‬ ‫אבער על כל פנים פאר די לומדי כולל וואונטשן מיר אן אז דער אויבערשטער‬ ‫זאל העלפן אז זיי זאלן זען פרי בעמלם‪ ,‬ס'זאל זיין ללמוד וללמד לשמור ולעשות‬ ‫הנ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ימים נוראים‬ ‫ולקיים‪ ,‬צו לערנען און צו זיין ‪ -‬ווי מיר האבן געשמועסט ‪ -‬אן עדות אז ער איז‬ ‫פון די לומדי תורה‪ ,‬ס'זאל זיין באופן אז ס'זאל זיך האלטן ביי אים‪ ,‬ער זאל דאס‬ ‫נישט פארגעסן‪ ,‬ער זאל זוכה זיין צו חזר'ן און ער זאל עס געדענקען‪ ,‬ער זאל‬ ‫קענען נעמען די בחינות‪ ,‬וואס דאס איז באמת איינע פון די שטערקסטע זאכן‬ ‫וואס מיר האבן געהערט איבער דעם כולל דא‪ ,‬אז יעדער אינגערמאן נעמט א‬ ‫בחינה‪ ,‬דאס הייסט אז סוף זמן לאזט מען זיך פארהערן די לימודים וואס מ'האט‬ ‫געלערנט‪ ,‬בלי יוצא מן הכלל! נו‪ ,‬דאס איז א געוואלדיגע געוואלדיגע זאך‪ ,‬דער‬ ‫אויבערשטער זאל העלפן אזוי ווייטער‪ ,‬כה יתן ה' וכה יוסיף צו שטייגן ווייטער‬ ‫בתורה ועבודה ויראת שמים‪ .‬מ'זאל האבן א לעכטיגע פרייליכע שטוב ביי זיך‬ ‫אינדערהיים‪ ,‬און א לעכטיגע פרייליכע בית המדרש וואו מ'לערנט‪ ,‬דאס טייטשט‬ ‫אז דאס אלעס זאל אריינברענגען א לעכטיגקייט אין הארץ‪ ,‬א לעכטיגקייט אין‬ ‫שטוב‪ .‬מ'זאל שוין זוכה זיין צו די גרויסע זמן ווען מיר וועלן אלע גיין קעגן משיח‬ ‫צדקינו מיטן טאטן זאל זיין געזונט בראש‪ ,‬במהרה בימינו אמן‪.‬‬ ‫ג‪+++‬ליון‬ ‫ונ‬