נעימות יאמרו · Ne'imois Yoimri — ראש השנה (2026-09-07)

ב ע ז ה ש י " ת
ג+++ליון
לקט נפלא של תורות ושיחות
משלחנו של כבוד מרן
הגה"צ אבד״ק ור״מ
סאטמאר וויליאמסבורג
שליט״א וומס»ב שליט»א
יו״ל לקראת
ימים נוראים
תשפ״ז לפ״ק
רכת וועד מעת
יקי מע
שמ "י
ה וע ע
ועד
מעתיקי שמועה
"א ש
ל יט ע "י
מש תל
" ק ו ר"
מידי הגה"צ אבד
ג+++ליון
יוצא לאור ע"י
מערכת וועד מעתיקי שמועה
שע"י תלמידי הגה"צ אבד"ק ור"מ שליט"א
ועד
מעתיקי שמועה
"א ש
ל יט ע "י
מש תל
"ק ו ר"
מידי הגה"צ אבד
לקבל הגליון ולתרומות והנצחות
ניתן לפנות להמו"ל
845.499.5120
DrushesHurav@gmail.com
עיצוב ועי
מוד
917.384.8723
M KADMASDN U@GMAI L.COM
תוכן הגליון
ה ����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� מדור אמרי נועם
לקט דברי תורה אמרות טהורות ע"ד הפרד"ס בפסוקי הפרשה ובענינא דיומא
טז ������������������������������������������������������������������������������������������������������������ מדור אמירה נעימה
לקט דרשות ושיחות יקרים מפנינים ביסודות הדת ובדרכי עבודתו יתברך
ל ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� מדור אמרות הזמן
פלפולים חריפים ממה שדרש במקהלות בשנים הקודמות בענינא דיומא
מ �������������������������������������������������������������������������������������������������������������� מדור נעימות השבת
ילקוט נפלא של פניני קודש בפירושים נחמדים ביום שבת קדשינו
מט ��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� מדור דרכי נועם
העתקת לשונות של ארגמן מלאים הדרכות ישרות לפני יושבי אוהל אברכי הכוללים
מפרסמין עושי מצוה
ואלו שזכו לקנות זכות נצחי בגליון הדין להגדיל תורה ולהאדירה,
זכות זיכוי הרבים יעמוד להם לעד ולנצח נצחים.
זכות עריכת הגליון
נקנה ע"י הבחורים החשובים הוגי תורה ביראה קדימה,
מוכתרים בעשר מעלות שמנו חכמים ,הלא המה
תלמידי ישיבת דרך התורה ד'סאטמאר
זכות מדור אמרות הזמן זכות מדור אמרי נועם
נקנה ע"י הבחור החשוב נקנה ע"י הרבני החשוב
כמר פסח דוד בערקאוויטש ני"ו מוה"ר משה גרין הי"ו
זכות מדור נעימות השבת זכות מדור אמירה נעימה
נתנדב לע"נ
נקנה ע"י הבחורים החשובים
הרה"ח ר' אלכסנדר זושא תלמידי ישיבה לצעירים תשפ"ו
ב"ר צבי ע"ה
זכות מדור דרכי נועם
נתנדב לע"נ
הילד שמעון ע"ה ב"ר יואל הי"ו
אברהם היו יהיה לגוי גדול
באמיר"א דכוותא ,קדם מעלתא ,לכבוד האי גברא רבא ויקירא ,בחור
כהלכה ,כלי מחזיק ברכה ,עוסק והוגה בתורה ,כחשיכה כאורה ,כליל
המעלות ,כל רואיו יגידו בהתפעלות ,ה"ה
ני"ו הבה"ח אברהם אליהו פרידריך
אשר עמד לימינינו בעת עריכת הספר 'אמירה נעימה' על כל צעד ושאל
במסירת נפלאה לאחיזר ולאחיסמך בכל עת ועידן
ועל של עתה באנו בעת שמחתו ,יבואו ויגידו צדקתו בברכת
מז_לא טבא וגדיא יאה
לרגל שמחת אירוסיו למזל טוב בשעטו"מ
עב"ג בת הרה"ח ר' נפתלי משה ווייס הי"ו אב"י בעיר קרית יואל יצ"ו
ויהא רעוא מן קדם אבוהן דבשמיא ,שזכות הפצת התורה יגן עליו שיזכה
לבנות בית נאמן בישראל ,עם דורות ישרים ומבורכים ,וה' יברך את
אברהם בכל שאך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו ,עדי נזכה לביאת
אליה"ו עם משיח בן דוד ,אכיה" ר.
+מ+דור
לקט דברי תורה
אמרות טהורות ע"ד
הפרד"ס בפסוקי
הפרשה ובענינא דיומא
אמרי נועם
במס' ראש השנה (דף טז ):למה תוקעין ומריעין כשהן יושבין,
ותוקעין ומריעין כשהן עומדין ,כדי לערבב השטן .וכתבו התוס'
(ד"ה כדי) בשם הירושלמי ,כד שמע קל שיפורא זימנא חדא בהיל
ולא בהיל ,וכד שמע תניין אמר ודאי זהו שיפורא דיתקע בשופר
גדול ומטא זמניה למתבלע ומתערבב .ונתקשו המפרשים מדוע
מתערבב השטן בתקיעות השניות יותר מבתקיעות הראשונות.
הרע ,והוא כי משל למה הדבר
א
דומה ,לעיר היושבת במצור משונא
וצר הצורר עליה ,אשר אם אנשי בתקיעות הראשונות עדיין לא נכנע
העיר בפנים הם בלב שלם ותמים היצה"ר הפנימי ,ורק ע"י תקיעות השניות
יחד בקשר אמיץ וחזק ,אז קשה נכנע לגמרי
לאויב החיצונה להתגבר עליהם ,אבל ואפשר לבאר הענין על פי מה
אם גם בפנים אינם תמימים יחד שכתב בנזר הקודש (ב"ר פל"ד
בלב שלם ונלחמים זה עם זה ,אז
סי"ב) שיש לאדם אויב פנימי וחיצון,
בהצטרף עליהם גם האויב החיצון
מצא מין את מינו וניער ואז קשה כי יש לו יצר הרע פנימי הכלול
מאד להמלט ממנו ,וכן הוא ממש בעצמות אדם מכח זוהמת החומר,
גם באדם באשר גם בעצמותו יש לו וכן יש לו גם כן יצר הרע
יצר הרע הנלחם בו ,והוא זוהמת חיצוני שהוא מלאך ממש ,הוא שר
חומרו ,ואז בהצטרף לו גם האויב הידוע וחיילותיו אשר עליהם נאמר
החיצון קשה מאד להמלט ממנו, (תהלים יב ט) סביב רשעים יתהלכון,
אבל אלמלא לא היה נלחם אלא להשפיע תמיד על האדם כח הרע
עם האויב החיצון לבד בקל היה להטותו מדרכי חיים לדרכי המות,
יכול להמלט ממנו ,עכת"ד. ולכן קשה מאד לאדם לכבוש היצר
ה תשפ"ז ימים נוראים
ידי מעשיו הראשונים מכריחו לכך, ובזה יתבאר לן דברי התוס' ,כד
וכמעט בטלה הבחירה באותו עון, שמע קל שיפורא זימנא חדא
ובדין הוא שלא יהא חייב על מה בהיל ולא בהיל ,כי בשעה שבני
שעשה אח"כ ,דהא אין לו בחירה ישראל תוקעים בראשונה בשופר
חפשית לזה ,רק המלאך מכריחו המסוגלת להכרית כח השטן וחיילותיו,
לעשותו ,מכל מקום כיון שתחלתו בהיל ולא בהיל ,בהיל ממה שזוכים
ברצון היה בפעם הראשון שחטא חייב ישראל לנצח האויב החיצוני שהוא
בדינא דגרמי ,כי ברור היזקו ,עכ"ד. מלאך ,ולא בהיל מפני שעדיין נשאר
להם היצר הרע הפנימי ,וכל זמן
(הלכות תשובהוהנה כתב הרמב"ם ז"ל שלא זכו ישראל להתגבר על יצרם
פ"ג ה"ד) אף על פי שתקיעת הפנימי סובר השטן שעדיין לא
שופר בראש השנה גזירת הכתוב, אבדה תקוותו ,וכשהשונא הפנימי
אך רמז יש בו ,כלומר עורו ישינים ישלוט על האדם אזי יגרור אצלו
משנתכם ונרדמים הקיצו מתרדמתכם, השונא מבחוץ ,אבל כד שמע תניין,
וחפשו במעשיכם וחזרו בתשובה .והנה הרי בכח זה קורעין גם היצר הרע
כשתוקעין שופר בר"ה ואדם שומע הפנימי ,לכן אמר ודאי זהו שיפורא
ומבין זאת ,וחיל ורעדה יאחזין דיתקע בשופר גדול ומטא זמניה
ונתעורר לתשובה שלימה ,אז רק למתבלע ומתערבב ,ויכרת השטן מכל
על העבירות שנעשו במזיד מבין וכל ,ולא יהיה לו עוד שום שליטה
שצריך לשוב עליהם כיון שנעשו על ישראל כלל.
ברצון ,מה שאין כן השגגות שנדמה
לו שאינו חמור כל כך שהרי היה
מוכרח לזה מהעבירה הראשונה ולא
נעשו מדעת. ב
ולכן כד שמע השטן קל שיפורא ע"י תקיעות הראשונות עושים תשובה
רק על הזדונות ,אבל בשניות עושין
זימנא חדא בהיל ולא בהיל, תשובה אף על השגגות
בהיל מפני שמבין שעכשיו בני ישראל
מתעוררין לתשובה על העבירות או יבואר על פי מה שכתב הפרי
שנעשו במזיד ,אך לא בהיל ,שמסתמא מגדים בספרו מתן שכרן של
אינם עושים תשובה על עבירות מצות (חקירה ח אות ט) כי כשאדם
שנעשו בשוגג ,ואם כן אכתי יש עובר עבירה בורא על ידי זה
לו אחיזה עליהם ,אמנם כד שמע משחית ,ועבירה גוררת עבירה כיוצא
תניין אז מבין שעכשיו הם מתעוררין בה שעשה ,שהמשחית שנברא על
ג+++ליון ו
אפילו כשחוטא ח"ו ,עכ"ז רע ומר לתשובה עוד הפעם ועכשיו הם
לו בלבו ,עכתדה"ק. עושים תשובה על השגגות ,ורואה
השטן שאינו נשאר לו שום אחיזה
אמנם יש עוד חרטה אחרת ,כמו על ישראל ,על כן אמר ודאי זהו
שביאר מרן הבעש"ט הקדוש שיפורא דיתקע בשופר גדול ומטא
זי"ע (הובא בתולדות יעקב יוסף פ' בא) על זמניה למתבלע ומתערבב.
הכתוב (תהלים צד א) אל נקמות הוי"ה
אל נקמות הופיע ,ולכאורה איך
שייך בנקמה שם הרחמים ,אלא
משל לשר אחד שמרד במלך ,והלך
המלך ונשאו על כל שרי ועבדי ג
המלך ,ואמר כי אם יהרוג אותו בתקיעות הראשונות מתחרטים על
יהיה הצער רק לפי שעה ,מה שאין מעשה העבירה ,אבל בשניות מתחרטים
כן אם מטיב עמו להרבות לו עוד על שחטאו למלך רחמן כזה שמשפיע
יקר וגדולה ,על ידי זה יוגדל צערו טובה במקום עונש
הלוך וגדול כל ימיו ,ויבוש ויכלם
האיך העיז פנים נגד מלך רחמן עוד נראה לומר בזה עפימ"ש ק"ז
כזה ,אשר לא די שאינו מייסרו זללה"ה הישמח משה (הובא בייטב
בעונש המגיע לו ,אלא עוד מתחסד פנים שוב אשיב אות כב) בפסוק (איכה א כב)
עמו ומנשאו לגדולה .ומתאמרא ביה תבא כל רעתם לפניך ועולל למו
משמיה דהמגיד הקדוש ממעזריטש כאשר עוללת לי על כל פשעי כי
זי"ע לפרש בזה את החרוז (בזמירות רבות אנחותי ולבי דוי ,דהנה דוד
לליל שבת) משוך חסדך ליודעיך אל המלך ע"ה אמר (תהלים לח י) ה' נגדך
קנא ונוקם ,שבהשפעת החסד בעצמו כל תאותי ואנחתי ממך לא נסתרה,
הרי הוא קנא ונוקם .וא"ז זללה"ה והיינו דאפילו כשאדם מישראל ח"ו
בייטב פנים (אבני זכרון אות כה) פירש יצרו מתגבר עליו ,וממלא תאוותיו
בזה הכתוב (תהלים צט ח) אל נושא ועובר עי"ז על מצוות ה' ח"ו,
היית להם ונוקם על עלילותם ,כי עכ"ז בשעת מעשה אנחתי ממך לא
בזה עצמו שנושא היית להם לנשאם נסתרה ,ומר לו בלבו על מה שאינו
ולגדלם ,הרי הוא נוקם על עלילותם. יכול להתגבר ולמשול ביצרו ,ועפי"ז
ביאר הפסוק ,תבא כל רעתם לפנך,
וכתב א"ז זללה"ה בקדושת יום טוב להעניש האומות על כל רעתם ,כי
(פרשת צו) שהעונש על ידי הם חוטאים בלב ונפש חפיצה ,כי
התנשאות ורוממות ,שייך דווקא אצל רבות אנחותי ולבי דוי ,כי ישראל
ז תשפ"ז ימים נוראים
אבל כששומע התקיעות עוד הפעם, בני ישראל האוחזים במדת הענוה,
אשר בהן מביעין בני ישראל החרטה ואפילו בשעה שנותן להם הקב"ה
שמגיע להם בעת שהקב"ה משפיע גדולה הם ממעטים את עצמם
להם ברכות וטובות ,אז מתבהל כמבואר בגמרא (חולין פט ,).ולכן שפיר
השטן ביותר ,כי אם מתבוננים נחשב להם ההתנשאות כעונש ,מה
בחסדי ה' וגורם להם שיתחרטו על שאין כן אומות העולם אשר גבה
מעשיהם ,אם כן בודאי ישפיע להם לבם בעשרם ,הם יפלו ברשעם ,ולא
הקב"ה שנה טובה כדי שיתחרטו יכנע לבם על ידי עונש התנשאות,
עוד יותר על מעשיהם ,ובודאי יזכו ועל כן ההכרח להיות עונשם על
עי"ז לביאת המשיח. ידי יסורים ומלקות ,עכ"ד.
ועל פי זה אפשר לומר בטעם שאנו
תוקעין ומריעין בראש השנה שני
ד פעמים ,כשהן יושבין וכשהן עומדין,
בתקיעות הראשונות עדיים אין מניחין דהנה התקיעות באים לשבר לב
לישראל ליכנס להיכל המלך ,אך ע"י האדם להתחרט על מעשיו (רמב"ם
תקיעות השניות נפרצה מחיצת הברזל הל' תשובה פ"ג ה"ד) ,גנוחי גנח ילולי
שעשו החיצונים יליל (ראש השנה לד ,).ולכן תוקעין שני
באופן הרביעי יתפרש דברי חז"ל פעמים להביע שני מיני החרטות
לפרש בהקדם וחידותם, שיש לנו ,האחד מה שמתחרטין
מאמרינו (תפילת מוסף דר"ה) היום הרת בשעת מעשה העבירה שרע ומר
עולם היום יעמיד במשפט כל יצורי לו ולבו דוי ,והשני הוא החרטה
עולמים וכו' ,אם כבנים רחמינו ושבירת הלב שמגיע לאיש הישראלי
כרחם אב על בנים ,ואם כעבדים כאשר מתבונן שתחת שיענשו הקב"ה
עינינו לך תלויות עד שתחנינו על מעשיו הרעים ,עוד הוא מגדלו
ותוציא כאור משפטינו איום קדוש. ומטיב עמו.
וצריך ביאור הכוונה באומרו ואם
כעבדים עינינו לך תלויות וכו' ,דאם והנה השטן יודע שהתקיעות מיוסדים
אנו כעבדים במה נוכל לקוות שיצא להתחרט על העוונות ,ועל כן
לצדק דיננו. כששומע קול שופר פעם אחת בהיל
ולא בהיל ,כי אינו מפחד שמחרטה
ונקדים מה שכתב בעבודת ישראל זו יגיע טובות לבני ישראל ,כי לכל
(ר"פ נצבים) לבאר ענין תפלת היותר ימחול להם השי"ת אבל עכ"פ
שמו"ע ,כי איש הישראלי העובד את לא ישפיע להם בזה חסדים טובות,
ג+++ליון ח
תפלה הוא לזכות להלוך ממדריגה ה' באמת אזי הוא הולך ממדריגה
למדריגה עד שיזכה למיעל קדם למדריגה ,עד שבא למדריגה גבוה,
מלכא קדישא לעמוד לפני ה' ית"ש, ומגיע למעמד ומצב שאינו יכול
ויגיע למקום אשר א"א להלוך משם להלוך עוד ,כי הוא לפני ה'
עוד .ולבחינה זו אי אפשר להגיע כי ממש .משל למלך בשר ודם אשר
אם על ידי עסק התורה ,על דרך כל איש הרוצה לבוא לחצר בית
שכתב בתניא (פרק לז) על מאמר רז"ל המלך הפנימה צריך לילך מחדר
(ברכות יג ).היה קורא בתורה ,דהאי לחצר ומחצר לפלטין עד שבא לפני
קורא הוא מלשון קורא את חבירו, המלך ,ושם הוא בחינת עומד ,כי
וכשקורא בתורה כביכול כאילו קורא תחלת ההליכה היה גם כן לעמוד
להקב"ה להשרות שכינתו עמו ,וכמו בחצר המלך .וכמו כן בתפלה אנו
שאמרו רז"ל (תמיד לב ):כל העוסק הולכים ממדריגה למדריגה ,מעולם
בתורה שכינה כנגדו ,עכ"ד .וזהו העשיה ליצירה ,עד שאנו נכנסים
אין עומדי"ן להתפלל ,דאי אפשר בהיכלות הבריאה ,ושם אנו הולכים
להתפלל שיהיה בבחינת עמידה ,אלא מהיכל להיכל ומיחדין היכלין בהיכלין
מתוך דבר הלכה ,אבל באופן אחר נפשין בנפשין רוחין ברוחין נשמתין
אינו בבחינת עמידה ,אלא אע"פ בנשמתין ,עד שאנו באים להיכל
שממלאין מבוקשתו ,מכל מקום אינו קדשי הקדשים ,ומשם אנו באים
אלא על דרך בחוץ תעמוד ,ונותנין למלכות דאצילותא קדישא ,ומשם אין
לו בקשתו על ידי שליח ,עכ"ד. לנו להלוך עוד ,כי שם אנו נקראים
עומדים ,וזה נקרא תפלת עמיד"ה,
ויש לבאר דבריו הקדושים על פי וכמו שדרשו חז"ל (ברכות ו ):אין
משל למלך שבניו האהובים היו עמידה אלא תפלה ,עכתודה"ק.
סמוכים על שולחנו ,וכמובן שבהיותם
בארמון המלך לא היה חסר מהם ובערוגת הבשם (ר"פ נצבים) הוסיף בזה
דבר כי כלום חסר מבית המלך, לפרש מה שאמרו רז"ל (ברכות
אבל ביום מן הימים חטאו הבנים לא ).אין עומדין להתפלל אלא מתוך
לפני אביהם המלך ,ומלך במשפט דבר הלכה ,דהנה איתא בתיקוני
יעמיד ארץ ,והוצרך לערוך משפט הזוה"ק (דף לד ).דמי שאינו זוכה,
נגדם ,ויצא הדין עליהם להתגרש אפילו כשהקב"ה ממלא משאלותיו,
הרחק מחצר המלך ,אבל בהיותו מכל מקום אינו אלא בבחינת בחוץ
משתוקק מאוד שיוכלו בניו האהובים תעמוד (דברים כד יא) ,דנותנין לו
לחזור אליו קבע יום אחד בשנה מבוקשתו מבחוץ ,ואינו זוכה למיעל
שבו יוכל כל מי שרוצה לבוא בהיכלא דמלכא ,אבל עיקר ענין
ט תשפ"ז ימים נוראים
ליכנס להיכל הפנימי ,אם כן יתנו אל היכל המלך ולבקש מלפניו די
להם על כל פנים את מבוקשתם מחסורו אשר יחסר לו ,ומתוך כך
בעמדם בחוץ. חשב המלך שגם בניו ינצלו את
ההזדמנות ובתוך שאר העם יבואו
אך בני המלך לא הסתפקו בזה, גם הם אל היכלו ,וכאשר יהיו כבר
והרימו את קולם בבכיה רבה סמוכים אצלו יוכל להחזירם למחיצתו,
רצונינו לראות את מלכינו שזהו אבל שרי ואחשדרפני המלך הוסיפו
עיקר ותכלית הכל ,וגם כל מה בתנאי שכל מי שרוצה לבוא ביום
שקבע המלך יום זה שיוכל כל הקבוע אל היכל המלך ,צריך לבוא
אחד לבוא אל שער המלך ולבקש במלבוש מיוחד כראוי וכיאות לכבוד
כל צרכיו ,היה רק בדרך אמצעי המלך ,כי אין לבוא אל שער המלך
להגיע אל התכלית שנוכל לחזור אל בלבוש שק.
חדר המלך .ואז אמר המלך אל
שריו ועבדיו ,אם אינכם מניחים ויהי כשהגיע תור היום ההוא וגם
את בני ליכנס אצלי אז אצא אני בני המלך רצו ובאו אל ארמון
בכבודי ובעצמי אליהם החוצה ,ואחר המלך ,אבל יען שלא ידעו מן התנאי
שיצא המלך אל בניו נפלו על שהוסיפו שרי המלך שצריכים להיות
צואריו בבכיה עצומה שירחם עליהם מלובשים בגדים נאים ,והם הרי לא
להחזירם אל חדרו הפנימי כי מלך היה להם עוד בגדים הראויים אחר
פורץ גדר ,ואכן נכמרו רחמי המלך שארכו להם הימים שנתרחקו מעל
עליהם ונעתר לבקשתם והחזירם אל שולחן אביהם המלך ,על כן כיון
היכל הפנימי. שהגיעו אל היכל המלך מצאו את
הפתח סגור ומסוגר אין יוצא ואין
והנמשל מובן ,כי מלפנים זאת בישראל בא ,ואף אחר שדפקו על הדלת לא
שהיו ישראל שרויים על הניחו אותם ליכנס כיון שאין להם
אדמתם והיה להם שתי בתי בגדים הגונים וראויים לכבוד המלך,
מקדשות ,וגם היו להם נביאי ה', ומיד נתנו את קולם בבכי בצר להם,
אז היו סמוכים ונראים אל המלך והגיע קולם אל המלך ונתעורר
הגדול והקדוש בכל עת מצוא, רחמין עליהם וצוה לשריו שיניחו
ואף אחר שבטלה נבואה עדיין היו אותם ליכנס ,אך השרים התעקשו
משתמשין בבת קול (יומא ט ,):והיה באמרם כי זה מנוגד לחוק הקבוע
כל אחד מישראל יכול להתקרב אליו שאין ליכנס עם בגדים מלוכלכים
ית' בבחינת עמידה בחדרו הפנימי כאלו .על זה אמר להם המלך
ממש ,אבל מפני חטאינו נחרבו בתי דאם כפי החוק אי אפשר להניחם
ג+++ליון י
אין מניחים אותנו ליכנס לפנים, מקדשינו וגלינו מארצינו ונתרחקנו
על כל פנים תצא לחוץ אלינו מעל אדמתינו ונתגרשנו מעל שולחן
ונוכל לחזור ולהתקרב אל שכונת אבינו ,וגולה אחר גולה גלתה יהודה
עוזך ,וכאשר כבר תהיה עמנו בחוץ מגוי אל גוי ומממלכה אל עם אחר,
יקל עלינו לפעול אצלך שתחזירנו מנודים ומטולטלים ,דוויים וסחופים,
קוממיות לארצינו. והלום הגענו לגלות אמעריקא שהוא
מקום טומאה וזוהמא היותר גדול
ובזה יבואר ענין התקיעות ,כי בכל העולם ,וכיון שהשתוקק הקב"ה
בתקיעות דמיושב אנו פועלים שנוכל לחזור אליו ,על כן קבע
שימלא ה' את משאלות לבבינו לטובה, יום מיוחד ,והוא יום ראש השנה,
אבל עדיין אינו אלא בבחינת בחוץ שאז יכול כל אחד ואחד ,יהיה מי
תעמוד ,שלא זכינו למיעל בהיכלא שיהיה ,לבוא אל ביתו ולבקש מלפניו
דמלכא ,אבל בתקיעות דמעומ"ד כל צרכיו ,וכמו שנאמר (ישעיה נה ו)
אנו באים לפעול שכבר נזכה להגיע דרשו ה' בהמצאו קראוהו בהיותו
לבחינת עמידה ,והיינו שנוכל לעמוד קרוב ,ודרשוהו חז"ל (ראש השנה יח).
לפני השי"ת ממש בתכלית הקירוב על עשרת ימי תשובה ,ומתוך כך
שלא יהיה באפשרי להתקרב יותר מצפה הקב"ה שיפעלו אצלו בניו
מזה .ולזה בתקיעות דמעומד מתבהל העמוסים שכבר יוכל להחזירם אל
ומתערבב השטן מכל וכל ,כי חושש ביתו ולחדש כנשר נעוריהם בעיר
שמא כבר יפעלו ישראל לחזור אל הקודש והמקדש.
היכל ה' בהר הקודש בירושלים
ומטא זימניה למתבלע. אכן במשך כל שנות הגלות היו
בני ישראל במצב שלא הניחו
וזה שאומרים אם כבנים רחמינו אותם ליכנס אל היכל המלך פנימה,
כרחם אב על בנים ,ואם ואף שבכל זאת נתמלאו בקשותיהם
כעבדים ואין מניחים אותנו ליכנס, שהיו מבקשים בהאי יומא דקא
הנה אף שבודאי תמלא בקשותינו, גרים ,מכל מקום היה בבחינת בחוץ
מכל מקום אין אנו מסתפקים בכך, תעמוד ,שניתן להם את מבוקשתם
אלא עינינו ל"ך תלויות ,שאנו רוצים בחוץ ,אבל לא הניחו אותם ליכנס
להיות קרובים אליך ולהיות עמך לפנים ,אמנם עכשיו אנו קוראים
במחיצתך ,עד שתחנינו ותוצי"א ,ר"ל בקול גדול כי אין אנו מסתפקים
שתרחם עלינו ועל כל פנים תצא בזה לבד שיתמלאו בקשותינו ,אלא
אלינו בכדי שנוכל לחזור ולהתקרב אבינו אב הרחמן התגלה נא אלינו,
אליך כמאז ומקדם. כי רצונינו לראות את מלכינו ,ואם
אי תשפ"ז ימים נוראים
יש להם ,אלא שהם מכירים לפתות גם יש לרמז את זה במאמר הכתוב
את בוראן בתרועה ,והוא עומד (תהלים קיט צא) למשפטיך עמד"ו
מכסא דין לרחמים ומתמלא עליהם היום ,שאנו מבקשים להיות בבחינת
רחמים ,והופך להם מדת הדין עמידה לעמוד ולהתקרב סמוך ונראה
למדת רחמים .וראוי להתבונן במה אל הקב"ה ,על אף כי הכל עבדי"ך,
גדול כחו של תקיעת שופר להפוך ר"ל שאנו כעבדים למקום ולפי שורת
מדת הדין למדת רחמים ,גם צ"ב הדין אין אנו זוכים לכך.
ואם כי כן גדול כח השופר לעורר
רחמים בדין במה מכירין ישראל ועל דרך זה יתפרש מה שאומרים
לפתות את בוראם בתרועה יותר מכל בליל ראש השנה ,ישא ברכה
אומה ולשון ,עוד זאת נדקדק למה מאת ה' וצדקה מאלהי ישעו,
כינו התקיעת שופר בלשון תרועה. דאף שהקב"ה מצוה לנו את
ברכתו ובצדקתו הוא נותן לנו את
ואפשר לומר על פי מה שכתב מבוקשתינו ,מכל מקום אין דעתינו
א"ז זללה"ה בזרע קודש נח בזה ,אלא זה דור דורשיו
(פרשת נצבים) לפרש הפסוק (דברים ל ג) מבקש"י פני"ך יעקב סלה ,שאנו
ושב ה' אלקיך את שבותך ,דהנה מבקשים לבקר בהיכלו ולראות את
ידוע אשר ע"י איתערותא דלתתא פניו מקירוב מקום.
נעשה כן לעילא ,כדכתיב (תהלים קכא
ה) ה' צלך והקב"ה מתנהג עם
האדם כמו שהוא עושה מלמטה,
וכשאדם שב בתשובה ומתחרט על ה
מעשיו הרעים שעשה ,גורם למעלה
בתקיעות השניות יתוודע לשטנא
שכביכול אומר ואשר הרעותי (מיכה שהקב"ה מתחרט על מה שברא היצר
ד ו) אני הוא שגרמתי להם שבראתי ואומר אשר הרעותי ובכן מתבהל
את היצר הרע (סוכה נב ,):וז"ש
ושב ה' אלקיך את שבותך שכביכול עוד יש לומר בביאור מאמרם ז"ל
מתחרט על בריאת היצר הרע ע"י בהקדם לפרש מאמר דוד המלך
תשובתינו ,עכ"ד. ע"ה (בתהלים פט טז) אשרי העם יודעי
תרועה ה' באור פניך יהלכון .ודרשו
ובזה נתן א"ז זללה"ה בקדושת יום במדרש (ויק"ר פכ"ט ס"ד) אמר רבי
טוב (פרשת אחרי) טעם מדוע מהני יאשיה וכי אין אומות העולם יודעים
תשובה רק לפני ישראל ולא להאומות להריע ,כמה קרנות יש להם כמה
העולם (תנחומא האזינו ס"ד) ,דמשורת בוקינוס יש להם כמה סלפירגפי
ג+++ליון בי
דלעתיד לבא יאמר הקב"ה ליצחק הדין אינו מועיל תשובה ,רק מחמת
בניך חטאו לי ,אמר לפניו רבונו שהקב"ה צריך לשוב על שגרם לנו
של עולם בני ולא בניך ,ועוד כמה שברא היצר הרע ,על כן הוצרך
חטאו ,כמה שנותיו של אדם שבעים שיועיל התשובה גם לנו .אך כל זה
שנה ,דל עשרין דלא ענשת עלייהו רק בבני ישראל עם קודש העמוסים
פשא להו חמשין ,דל כ"ה דלילותא מני בטן יוצדק להם לומר שלולא
פשו להו כ"ה ,דל תרתי סרי ופלגא היצר הרע שברא הקב"ה אוקמיה
דצלוי ומיכל ודבית הכסא פשו להו אחזקיה חזקת האבות שבודאי היו
תרתי סרי ופלגא ,אם אתה סובל עובדים את השם בכל לב ונפש,
את כולם מוטב ואם לא פלגא עלי מה שאין כן האומות העולם אשר
ופלגא עליך .ויש להבין דאיזה ריצוי זנתה אמם והם ממקור הרע ,וגם
הוא לומר פלגא עלי ופלגא עליך אם לא ברא הקב"ה את היצר הרע
הלא מלך במשפט יעמיד ארץ והאיך היו הולכים בחושך למלא תאוותם
יזכו בני ישראל בדין מחטאתיהם על הגופנית והגשמי ,על כן בדין הוא
ידי דיבורים הללו. שלא יועיל להם תשובה ,עכ"ד.
אמנם לדרכינו יתבאר ,כי יצחק אבינו (פרשת בלק והנה א"ז זללה"ה בייטב לב
ילמד זכות על בני ישראל דף קעה ).מביא משמיה של
לומר דהגם שנכשלו ל"ע בעוונות הרה"ק הקדושת לוי מבארדיטשוב
קשות ומרות ,אבל כביכול גרם זאת זי"ע לפרש מאמרם ז"ל (ראש השנה יז).
משום שברא היצר הרע ,ולכן פלגא חד אמר נושא עון וחד אמר כובש
היינו העבירות ,עלך ,יקבל הקב"ה הזכיות ,דאלו ואלו דברי אלקים
על עצמו ויהא נושא עון לומר חיים ,דהקב"ה נושא עון על עצמו
ואשר הרעותי ,אבל יוסיף יצחק כביכול לומר ואשר הרעותי אני
אבינו לבקש אצל השי"ת שיהיו גרמתי להם שבראתי את היצר,
רחמיך מתגוללים להיות גם כן כובש וכובש הזכיות לומר כי אנחנו עשינו,
זכיות ,לומר לבני ישראל דפלגא ואף דכל מעשינו הטובים הוא מכוחו
הזכות עלי יחשב כזכות לכלל ישראל ועזרתו ואלמלא הקב"ה עזרו לא
אף שלא עשו זאת רק בעזרתו היה יכול לו (סוכה נה ,):מכל מקום
יתברך שמו. ברוב טובו יתחשב מעשינו הטובים
לנו לזכות ,עכ"ד.
והנה איתא בכתבי האריז"ל דשופר
במילואו (שי"ן פ"א וא"ו רי"ש) הוא ובדבריו אמינא מילתא לפרש מה
סופי תיבות נושא ,דע"י תקיעת (שבת פט): שאמרו חז"ל
גי תשפ"ז ימים נוראים
והשתא יתבאר לן דברי חז"ל ,כי שופר אנו מעוררים שיהא הקב"ה
(זוה"ק חיי שרה קלב): ידוע נושא עון ,ולדרכינו יש לומר
שהמשפיע נקרא עומד והמקבל דתרועה הוא אותיות הרעותי ,ולכן
נקראת יושב ,ולכן בזימנא חדא כשבני על ידי שאנו תוקעים תרועה אנו
ישראל תוקעין כשהן יושבי"ן ,אזי מעוררים שיחרט הקב"ה על מה
היצר הרע בהיל ולא בהיל ,וחושב שברא היצר הרע ויהא נושא עוונות
שזה גדולת השופר לעורר שבני ישראל בני ישראל ,ועל זה כתיב אשר העם
יהיו בבחינת מקבל ,דאף שהם בעצמם יודעי תרוע"ה ,שבני ישראל תוקעים
לא היו יכולים לעשות מצוות ומעשים בשופר לעורר שהקב"ה יתחרט על
טובים מבלי סייעתא דלעילא ,מ"מ בריאת היצר הרע וימחול לבני ישראל
הקב"ה ברוב רחמיו כובש הזכיות על עוונותיהם .ולזה דרש המדרש
ובני ישראל מקבלים הזכיות שיתחשב שבני ישראל מכירים לפתות את
לזכותם ,אבל כששומע היצר הרע בוראם בתרוע"ה שיתמלא רחמים
שבני ישראל חוזרים ותוקעים כשהם עליהם ,דרק בני ישראל יכולים
עומדי"ם ,רואה דכח השופר הוא לעורר בתקיעותיהם שהקב"ה יתחרט
לעורר שהקב"ה ישא עוונות עמו בני ויאמר אשר הרעותי ,אבל האומות
ישראל ויאמר אשר הריעותי ,אני הוא העולם ששורשם רע ואף בלי היצר
שגרמתי להם ,וברוב רחמיו נושא הרע היו מורדים בהקב"ה אף
עון ,אז אומר דזהו שיפורא דתקע כשתקעו בתרועה לא יעוררו שום
בשופר גדול ומטא זמניה למתבלע, זכות שהקב"ה יאמר אשר הרעותי
כי אם יאמר הקב"ה אשר הרעותי אני הוא שגרמתי להם.
ויתחרט על מה שברא היצר הרע,
יבוא זמניה למתבלע ,ולזה מתערבב.
(במדברובדברינו יתפרש מקראי קודש
כג כא) לא הביט און ביעקב
ולא ראה עמל בישראל ה' אלקיו
ו עמו ותרועת מלך בו ,דהפסוק
מפרש הטעם שבני ישראל יכולים
בתקיעות השניות מבין השטן לשוב להקב"ה עד שלא יתראה
שהראשונות היו לתקן הפה שהרבה אצלם שום חטא ועון ,כי ה' אלקיו
לדבר דברים בטלים שיהא מוכשר לדבר
עם הקב"ה ומבין שאבדה תקותו עמו והקב"ה נושא עון ,ותרוע"ת
מלך בו ,ואומר אשר הרעותי אני
עוד י"ל עפימ"ש הרה"ק הרבי ר' הוא שגרמתי להם ,ולכן לא הביט
מנחם מענדל מרימנוב זללה"ה עון ביעקב.
ג+++ליון די
והוא כדי שיעלה תיקון להפה קודם (הובא בדרך פקודיך לא תעשה ל"ד) כי כשאדם
שיעמדו בני ישראל להתפלל שיזכרם מדבר דברים בטלים הוא בכלל
הקב"ה לחיים טובים. אביזרייהו דאזהרת לא תרצח ,כי
כל דיבור הוא שיעור קומה שלימה
והנה השטן אינו מבין הכוונה מה יוצא מכל כוחות נפשו ,וכשהוא
שתוקעין קודם התפלה ,וסובר מבטלהו ומריק הקומה הלזה למקום
שהוא כדי לצאת בזה מצות היום של תוהו ובטל ,אזי מבטל ומרצח אותה
תקיעת שופר ,ולכן בפעם הראשונה הקומה ,ובפרט כפי מה שקבלנו
בהיל ולא בהיל ,כי עדיין מתנחם מרבותינו בפסוק (שיר השירים ה ו) נפשי
הוא שח"ו לא יתקבל לרצון תפלות יצאה בדברו ,שיש שיעור לאדם כמה
בני ישראל לגמרי מחמת שלא היו ידבר כל ימי חייו ,ואם ירבה לדבר
נזהרים במשך כל השנה לשמור שלא במקום מצוה ,ממעט החיות
את פיהם מלדבר דברים בטלים, של שונאי ישראל ,אם כן בודאי
אבל כשרואה בעת התפלה שחוזרים זה בכלל אביזרייהו דלא תרצח ,וכל
ותוקעין תקיעות דמעומד ,אז הוא שכן בדברו ח"ו דברים אסורים לשון
משיג דמה שתקעו בראשונה תקיעות הרע ורכילות וכיוצא ,עכ"ד.
דמיושב טרם שעמדו להתפלל היה
בכדי לתקן הפה ,ואם כן עכשיו אמנם נראה לומר כי בראש השנה
נודע לו כי אבדה תקותו ,כי פיהם בעת שתוקעין שופר בפה,
של ישראל ראויה להיות כלי מוכשר עולה תיקון להפה שהרבה לדבר
להתפלל בה לפני מלך מלכי המלכים, דברים בטלים ,וחוזר החיות להאדם.
ועל כן מתבהל מאחר שיש בכוחם ולכן תיקנו לקיים מצות תקיעת
של בני ישראל לפעול בפיהם שנה שופר גם קודם תפלת מוסף ,אף
טובה ומבורכת ,שנת גאולה וישועה על פי שעיקר התקיעות הוא על
ומטא זמניה למתבלע .אמן כיה"ר. סדר ברכות מלכיות זכרונות ושופרות,
וט תשפ"ז ימים נוראים
+מ+דור
לקט דרשות ושיחות
יקרים מפנינים
ביסודות הדת ובדרכי
עבודתו יתברך
אמירה נעימה
ובמלחמת אש דת השערה
דרשת הסברה ביסודות הדת
דברים קילורין לעינים בעניני אמונה ודעות
במלחמת רבותינו הקדושים עם קליפת הציונית
שהשמיע אצל שיעור פרקי אבות אצל השבת התאחדות לפני חברי
חבורת קדושת יום טוב שב"ק פרשת שלח שנת תשפ"ו לפ"ק
▪ נעתק כפי זכרון התלמידים ▪
כולל בו ז' מאמרים
דעם אנהויב פונעם התנוצצות רעיון הציוני פון הערצל ימ"ש אין די שרעקליכע
חורבן פון די פארטייען • די כלומר'שטע ישועה פון אגודת ישראל און די
קעגנזייטיגע התנגדות פון די גדולי ישראל • די שרעקליכע אקט פון אגודת
ישראל מיטצושטיין מיט די מדינה הטמאה • די מערכה כבידה פון מרן רביה"ק
זי"ע אפצושלאגן די קליפת הציונית • די געוואלדיגע סכנה אדורכצופאלן אין
מחשבת מינות וועלכע איז שרעקליך מצער דעם אויבערשטן • די חיוב און די
תועלת צו לערנען די ספרים ווי רביה"ק זי"ע איז מבאר די יסודות הדת • די
סדר פון חבורת קדושת יום טוב אנצוקומען צום תכלית החסידות
מאמר א'
פורה ראש ולענה :דעם אנהויב פונעם התנוצצות רעיון הציוני פון
הערצל ימ"ש אין די שרעקליכע חורבן פון די פארטייען
ואחרי עיניכם אשר אתם זונים אחריהם, אחרי לבבכם זו הערצל
זאגט די גמרא (ברכות יב" ):אחרי לבבכם" ואחרי עיניכם זו קוק
זו מינות "ואחרי עיניכם" זו זנות .דער די וואך ביי די פרשה פון ציצית שטייט
זיידע ז"ל דער ברך משה האט אמאל (במדבר טו לט) ולא תתורו אחרי לבבכם
ג+++ליון זט
האב געזאגט פריער האט ער טאקע געזאגט ביי א דרשה (ו' שבט שנת
געשטאמט פון אידן -בעסער געזאגט, תש"מ לפ"ק) אז אינדערהיים האט מען
זיין טאטע מאמע האבן געשטאמט פון געטייטשט אז ולא תתורו אחרי 'לבבכם'
אידן ,ווייל ער איז שוין ליידער געווען איז הערצל ,ואחרי 'עיניכם' איז קוק.
מזרע עמלק -ער איז אבער ליידער
גרייט געווען זיך צו שמד'ן רחמנא מקור מוצא הרעיון הטמא
ליצלן ,נישט נאר זיך נאר אויך גאנץ כלל
אונז לעבן שוין היינט תשפ"ו ,עס איז
ישראל ,ער האט נישט געלאזט מאכן
שוין אדורך יארן יארן ,עס איז שוין א
קיין ברית מילה פאר זיינע קינדער ,ער
גוטע הונדערט צוואנציג יאר בערך פון
האט געהאלטן אז מ'דארף פארברענען
ווען די רעיון הציוני איז נולד געווארן
די גופים נאכן שטארבן ,און אזוי ווייטער
אויף איין אופן ,וואס פון דארט איז עס
מיט אלע זאכן וואס אפילו שוואכע אידן
פארשפרייט געווארן אויף פארשידענע
זענען צוגעבינדן דערצו ,האט ער בכלל
אופנים און פארשידענע פארבן .עס איז
נישט געהאט קיין שייכות.
געווען איינער -איך ווייס נישט צו ער
האט געשטאמט מזרע ישראל ,אבער
חורבן היהדות אחר מלחמת מזרע עמלק שטאמט ער זיכער ,אזויווי
העולם הראשונה דער רבי ברענגט אין על הגאולה (סוף
סימן סא) -וואס ער איז אויפגעשטאנען
מיט א רעיון אז כלל ישראל מאכט
די מציאות איז ליידער געווען אז זיין
אזויפיל מיט אין גלות גולה אחר גולה,
רעיון האט זיך אנגעהויבן פארשפרייטן
און ער האט באשלאסן אז די סיבה איז
ביי אידישע קינדער ,און מען דארף
ווייל אידן האבן נישט קיין אייגענע לאנד,
פארשטיין אז ס'איז געווען דעמאלטס
אן אייגענע מדינה ,זיי זענען פארטריבן
נאך די ערשטע וועלטס קריג ,די
פון ארץ ישראל ,אבער טאמער זיי וועלן
ערשטע וועלטס קריג איז געווען פון
האבן אן אייגענע מדינה וועט שוין זיין
תשעה באב תרע"ד ביז בערך תרע"ט,
רואיג ,מען שוין נישט קענען נאכשרייען
און נאך די ערשטע וועלט מלחמה איז
אידן אדער סיי וואס ,נאר עס וועט זיין
געווען זייער א גרויסער חורבן פאר
רואיג ,און עס וועט זיך אויפהערן די
די גאנצע וועלט און פאר כלל ישראל
צרות אויף כלל ישראל.
בפרט ,עס לאזט זיך גארנישט גלייבן די
חורבן וואס די ערשטע וועלט מלחמה
אותו האיש הערצל ימ"ש
האט געטון מיט כלל ישראל און מיט
אידישקייט ,גאנצעטע שטעט ,גרויסע ער האט בכלל נישט געהאט קיין
און קליינע ,זענען אינגאנצן חרוב שום פראבלעם מורד צו זיין אינעם
געווארן פון אידישקייט ,די אידן דארט אויבערשטן ,ער האט נישט געהאט קיין
זענען רחמנא ליצלן געווארן פורקי עול, שום פראבלעם עובר צו זיין אויף די תורה
מחללי שבתות ,ס'איז ממש 'לא יאומן הקדושה און אידישקייט ,ער איז באמת
כי יסופר' די איבערקערעניש וואס איז געווען אן אפגעפרעמדטער איד ,ווי איך
זי תשפ"ז ימים נוראים
דעמאלטס חרוב געגאנגען וועגן די געווארן פון בעפאר די ערשטע וועלטס
פארטייען .אויסער דעם רעיון הציוני קריג ביז נאכדעם!
אליינס ,וואס דאס איז פארשטייט זיך
קעגן די י"ג עיקרים ,קעגן דעם באשעפער, החורבן החדשה מחמת המפלגות
אבער די עצם זאך פון א פארטיי האט אין יענע תקופה האבן די רבנים
געמאכט א חורבן אין אידישקייט! פארלוירן זייער אויטאריטעט ,ווייל די
פורקי עול האבן זיך מער אנגעהויבן
גודל החורבן במדינת פוילן צוזאמנעמען מיט פארשידענע פארטייען
-ס'איז געווען 'ציוניזם' ,ס'איז געווען
דער עיקר נסיון איז דעמאלטס געווען 'קאמוניזם' -און מחמת גודל העניות
אין פוילן .אין פוילן איז דער חורבן וואס האט דעמאלטס געהערשט איז
געווען סאך שטערקער ווי אין אונגארן. עס געווען א רייפע פעלד אריינצוכאפן
אין אונגארן האט עס אויך געשאדט, אידישע נפשות ,דער עצי חיים אין
אבער נישט אזוי ווייט ווי אין פוילן, סיגוט האט זיך צוזאמגעליטן צרות יגון
אין אונגארן איז נאך געווען גאנץ רואיג, ואנחה פון די פורקי עול דארט ,מ'קען
די ישיבות זענען ווייטער אנגעגאנגען, זיך גארנישט פארשטעלן וויפיל אידישע
אבער אין פוילן און אין גאליציע איז קינדער ,וויפיל בתי מדרשים פיל מיט
געווען א שרעקליכע חורבן. לומדי תורה שומרי תורה ומצוות ,זענען
מאמר ב'
ויעשו כולם אגודה אחת :די כלומר'שטע ישועה פון אגודת ישראל און
די קעגנזייטיגע התנגדות פון די גדולי ישראל
דארף זיין געבויעט על דרך התורה, הקמת אגודת ישראל לחזק דת תורתינו
מ'זאל האלטן שבת און אלע אנדערע
זענען דעמאלטס געקומען גדולי
מצוות בכדומה לזה ,מ'זאל אבער האבן
ישראל וואס האבן באשלאסן אז אויב
א מיליטער און אלע זאכן וואס א מדינה
די מציאות פון א פארטיי כאפט אזוי
האט ,עס זאל אבער זיין געפירט על פי די יוגנט אז דאס שלעפט זיי ממש
תורה -זענען געקומען דעמאלטס די אוועק פון אידישקייט ,זאל מען מאכן א
גדולי ישראל אין פוילן ,און זיי האבן פארטיי וואס זאל זיין געווידמעט אויף
געזאגט אז כדי צו ראטעווען די יוגנט אידישקייט -ווייל דעמאלטס איז אויך
וועט מען מאכן א פארטיי וואס זאל געווארן א פארטיי פון די מזרחי ,וואס די
זיין געבויעט אויף אידישקייט ,און די מזרחי איז געווען א פארטיי וואס האט
פארטיי האט געהייסן 'אגודת ישראל', אויך געהאלטן אז מען דארף און מען
דאס הייסט אז מ'האט צוזאמגענומען זאל האבן א מדינה פאר כלל ישראל,
מענטשן פון פוילן ,פון רוסלאנד ,און אבער זיי האבן געהאלטן אז די מדינה
ג+++ליון חי
עס גייט עפעס ווערן דערפון ,אבער יענע פון אלע מדינות ,און מ'האט געמאכט
ראש השנה (שנת תרפ"ד לפ"ק) איז דער א פארטיי.
גור'ע רבי דער אמרי אמת געגאנגען
און ארויסגענומען א ברכות גמרא און מחלוקת גדולי ישראל
אנגעהויבן לערנען דעם ערשטן דף, אודות אגודת ישראל
דעמאלטס איז עס געווארן איינגעפירט
די עצם רעיון פון א פארטיי ביי אידן
אין גור ,און אלע אנדערע חסידות'ן וואס
שומרי תורה ומצוות איז געווען זייער אן
האבן געהערט צו די אגודה האבן עס
אפגעפרעגטע רעיון ,דאס איז אן עכטע
אנגענומען.
גוי'אישע זאך ,און די גדולי ישראל פון
אונגארן און פון אסאך מדינות זענען
מלחמת צדיקי הדור נגד
געווען זייער דערקעגן ,זיי האבן געהאלטן
דבר שמקורו משם
אז דאס ברענגט אריין גוי'אישקייט פון
אבער אלע גדולי ישראל פון אונזערע אן אונטער טיר און אז דאס וועט מאכן
קרייזן האבן זייער זייער נישט געהאלטן א חורבן פאר אידישקייט .ס'איז געווען
פון לערנען דעם דף היומי מפני כמה אזעלכע וואס האבן עס יא געשטיצט,
טעמים ,און דער עיקר טעם איז געווען ס'איז אפילו געווען גדולי ישראל וואס
ווייל דאס איז א רעיון וואס איז נולד מ'לערנט זייערע ספרים ביז היינט -
געווארן ביי די אגודה ,און יעדע זאך אזויווי דער חפץ חיים וועלכע האט
וואס שטאמט פון די אגודה געבט חיזוק דאך געשריבן די משנה ברורה -וואס
פאר דעם פארטיי ,און דאס איז געווען זיי האבן געשטיצט דעם רעיון אז מ'זאל
אן אפגעפרעגטע זאך וואס מ'האט מאכן די אגודה.
נישט געוואלט הערן פון דעם ,לא מיניה
ולא מקצתיה ,אפילו א זאך וואס קען התחלת מחזור הראשון דף היומי
אויסזעהן ווי א גוטע רעיון ,אבער אויב
אין בעלזא און אלע אנדערע גדולי
קומט עס פון א נישט גוטע מקור האט
ישראל זענען געווען מורא'דיג דערקעגן!
מען נישט געהאלטן דערפון (עי' ויואל
עד כדי כך אז דעמאלטס איז געווען
משה מאמר שלש שבועות סימן קעה).
איינער ,א באקאנטע נאמען ,עטס האט
שוין אוודאי געהערט פון אים ,ער האט
אופן עשיית עטיפה בטלית גדול
געהייסן ר' מאיר שפירא ,דער לובלינער
איך האב פאר נישט לאנג צוריק געזען רב ,ער איז אויך געווען פון די אגודה,
אן אינטערסאנטע זאך וואס ברענגט און מ'האט דעמאלטס געמאכט אזא
ארויס ווי שטארק די התנגדות דערצו איז אסיפה פון די ראשי האגודה (הכנסיה
געווען .ס'איז דא א גאנצע ויכוח וויאזוי הגדולה הראשונה אלול תרפ"ג לפ"ק) ,און ר'
מען מאכט אן עטיפה אויף א טלית גדול, מאיר שפירא האט דארט אויפגעטרעטן
די וועלט מאכט אן עטיפה אויף א טלית און דעמאלטס האט ער פארגעשלאגן א
גדול אזוי ,מ'נעמט דעם אויבערשטן חלק רעיון אז מ'זאל לערנען דעם "דף היומי".
און מ'רוקט עס אראפ אויפן פנים און בשעת מעשה האט נישט אויסגעזעהן אז
טי תשפ"ז ימים נוראים
אים נאך די חתונה אויסגעלערנט צו דארט מאכט מען די עטיפה ,אזויווי
מאכן די עטיפה אזויווי דער מונקאטשער עס שטייט אין גמרא (מועד קטן כד ):און
רב שרייבט ,און זיין טאטע האט אים אזוי ווערט גע'פסק'נט אין שלחן ערוך
געזאגט אז די וועלט האט א טעות ,נישט (או"ח סימן ח ס"ב) אז מ'דארף מאכן אן
דאס הייסט עטיפת ישמעאלים ,ס'קען "עטיפת ישמעאלים" .דער מנחת אלעזר
נישט זיין אז מ'דארף צודעקן די גאנצע פון מונקאטש האט אבער געהאלטן אז
פנים ווייל די ישמעאלים קענען נישט דאס איז נישט קיין עטיפת ישמעאלים,
צודעקן די פנים ,ווייל אויב יא קענען זיי נאר וואס דען ,מ'נעמט איין חלק פונעם
דאך נישט זען ,און דער ר' מאיר שפירא טלית און מ'לייגט עס אזוי העכערן מויל,
האט געשריבן א בריוו צום מונקאטשער אויפן נאז ,דאס מיינט אן עטיפה ,נישט
רב ,און ער שרייבט אים דארט אז מיין ווען מ'דעקט איבער די אויגן (עי' נימוקי
טאטע האט מיר אזוי אויסגעלערנט ,נאר או"ח שם סק"ב).
וואס דען ,איך האב געהאלטן אז ער
איז נישט גערעכט ,די גאנצע וועלט טוט פגישת המחת אלעזר עם ר"מ שפירא
למעשה יא אזוי ,ער איז נישט גערעכט,
דער מונקאטשער רב איז געווען זייער
מ'האט נישט געטון אזויווי ער זאגט אז
זייער זייער א שארפער און אלע ענינים,
מען זאל טון .למעשה האב איך באקומען
ער איז געווען זייער אויסגעשפראכן
דעם 'נימוקי אורח חיים' זע איך אז עס
קעגן די אגודה ,ער האט זיך נישט
איז דא נאך איינער וואס האלט אזוי.
דערשראקן פון זאגן 'קללות' אויף
אלע פארטייען ,ער האט געהאט אזא
המכתב הנ"ל נכתב ונחתם בלי זמן
מהלך פון שארפקייט .אבער טראץ
די בריוו וואס רבי מאיר שפירא זיין שארפקייט ,ווען דער מונקאטשער
האט געשריבן צום מונקאטשער רב רב האט זיך געטראפן מיט רבי מאיר
איז איז געשריבן אן קיין דאטום ,דער שפירא (בעיר מארינבאד טשעכיי) האבן זיי
מונקאטשער רב פון בארא פארק האט זיך גאנץ פיין פארטראגן ,און דעמאלטס
אדער דעם בריוו אליינס אדער א העתק האט מונקאטשער רב איבערגעגעבן פאר
פון דעם בריוו ,און ער האט זיך אייביג רבי מאיר שפירא זיין ספר נימוקי אורח
געוואונדערט פארוואס ס'איז נישט דא חיים -איינע פון זיינע ספרים.
קיין דאטום אויף דעם בריוו ,עס איז
אן אינטערסאנטע בריוו וואס רבי מאיר הוראות אביו אודות עטיפת ישמעאלים
שפירא שרייבט צום מונקאטשער רב,
איז דא א בריוו פון רבי מאיר שפירא
פארוואס זאל נישט קיין דאטום אויף
ווי ער שרייבט צוריק א תשובה ,און
די בריוו?!
ער שרייבט דארט אז ער האט באקומען
דעם "נימוקי אורח חיים" און ער האט
פגישת אחיו של ר' מאיר שפירא
געזען די וועג וויאזוי דער מונקאטשער
נישט לאנג צוריק -צען צוואנציג רב האט געהייסן מאכן דעם עטיפה ,און
יאר צוריק -איז געווען א איד אינעם ער פארציילט דארט אז זיין טאטע האט
ג+++ליון כ
געשריבן "היום ברכות דף מ" ,יעדן טאג מונקאטשער בית המדרש ,וואס מ'האט
האט ער געשריבן דעם דף פון דעם טאג. געזאגט פארן מונקאטשער רב אז דאס
ווען ער האט אבער געשריבן דעם בריוו איז רבי מאיר שפירא'ס ברודער ,איז
פארן מונקאטשער רב האט ער געוויסט דער מונקאטשער רב צוגעגאנגען צו
אז דאס קען ער נישט שרייבן ,ער קען אים און ער פרעגט אים "דו ווייסט
נישט שרייבן לויטן דף ,אבער שרייבן פונעם בריוו וואס דיין ברודער האט
דעם געהעריגן יום האט ער שוין אויך געשיקט פארן מונקאטשער רב?" ,זאגט
נישט געוואלט ווייל ער האט זיך שוין ער ,יא ,איך קען דעם בריוו ,און אזוי
איינגעפירט אזוי ,פארדעם איז נישט דא איז געווען ביי מיר אויך ,מיין טאטע
קיין דאטום אויף דעם בריוו. האט מיר אזוי אויסגעלערנט ,און איך
האב אויך קיינמאל נישט געהערט אז
הרחקת רבוה"ק מכל עניני נאך איינער זאל אזוי האלטן ,פרעגט ער
האגודה והמסתעף אים "פארוואס איז נישט דא קיין דאטום
אויף די בריוו?".
בכל אופן זעט מען דאך אז אפילו
אזא מין זאך ווי 'דף היומי' וואס מ'קען לא רצה לזכור ענין דף היומי
במכתבו להמנח"א
דן זיין צו יא גוט צו נישט גוט ,ביי
אונזערע קרייזן איז עס געווען אינגאנצן זאגט ער ,כ'וועל אייך זאגן ,ווייל זייט
אפגעפרעגט פאר די סיבה ,ווייל מ'האט איינגעפירט דעם 'דף היומי' האט
ס'שטאמט פון די אגודה ,און וואס די ר' מאיר שפירא אויפגעהערט שרייבן
אגודה זאגט קען ביי אונז נישט זיין גוט. "היום יום ד' פרשת חקת" ,נאר ער האט
מאמר ג'
איך ירדנו פלאות :די שרעקליכע אקט פון אגודת ישראל מיטצושטיין
מיט די מדינה הטמאה
מערהייט דארט האבן נוטה געווען אז החלטת הכנסייה הגדולה השלישית
מ'מעג ,און מ'האט דארט גע'פסק'נט
אזויווי רוב דעות אז מ'מעג און עס איז די אגודה פון אמאל איז געווען
נישט קיין סתירה מיט אידישקייט. אויסגעשפראכן קעגן ציונית! זייער
שטארק קעגן די גאנצע רעיון פון
התחברות האגודה עם מנהיגי המדינה ציוניזם! ביז איינמאל -שוין נאך בעפאר
די צווייטע וועלט מלחמה (שנת תרצ"ז
נאך די צווייטע וועלט מלחמה ווען לפ"ק) -האבן די ראשי האגודה נאכאמאל
ס'איז ליידער געשען וואס ס'איז געשען געמאכט אן אסיפה ,און דעמאלטס איז
אז די רעיון הציוני איז ליידער ליידער שוין געווען א דיון צו מען מעג האבן
ארויסגעקומען מכח אל הפועל ,האט זיך א מדינה על פי תורה צו נישט ,און די
אכ תשפ"ז ימים נוראים
במקום שם ה' כתבו בעזרת צור ישראל די פארטיי פון די אגודה אנגעהויבן פירן
אויף זייער א לינקע וועג ,און די ראשי
ווען מ'האט געמאכט דעם נוסח האגודה האבן זיך צוגעשטעלט צו די
פון דעם צעטל האט מען נישט ציונים אויף זאכן וואס מ'קען זיך נישט
ארויסגעשריבן דעם אויבערשטנס נאמען פארשטעלן.
בכלל! וואס עס איז טאקע בעסער פון
איין זייט ,אבער פון די אנדערע זייט חתימת ראשי האגודה על
האבן זיי געוויזן אז זיי גלייבן נישט אין חוק הדעמאקראטיע
גארנישט .אבער דער ראש האגודה האט ראש וראשון ,ווען די ציונים האבן
גע'טענה'ט ,וואס הייסט? מ'גייט נישט געגרינדעט זייער מדינה האבן זיי
שרייבן דעם אויבערשטנ'ס נאמען? האט געמאכט אזא דאקומענט ווי מען שטעלט
ער גע'שתדל'ט און אויסגע'פועל'ט אז אוועק די דעמאקראטיע אינעם לאנד,
מ'זאל שרייבן "בעזרת צור ישראל", אזויווי דא אין אמעריקע איז דא אזא מין
געבויעט אויף דעם וואס ס'שטייט זאך וואס ווערט אנגערופן אויף ענגליש
(ירושלמי ברכות פ"א ה"ו) צור ישראל וגואלו. די "דעקלערעישאן אוו אינדעפענדענס",
און יעדער זאל זיך אליינס אויסטייטשן דאס הייסט אז מען מאכט אזא צעטל ווי
פשט אין "צור ישראל" וויאזוי ער וויל מען טוט זיך דערקלערן אלס א מדינה
(ראה אריכות מענין זו בויואל משה מאמר שלש
וואס מען שרייבט דארט ארויס אויף
שבועות סי' צט-ק). וואס די מדינה איז געבויעט .די ציונים
האבן אויך געשריבן אזא צעטל ,זיי האבן
הצטרפות ראש האגודה
עם פושעים ומורדים עס געשריבן בשעתם תש"ח ווען זיי
האבן זיך ערקלערט אלס א מדינה ,און
און דער ראש האגודה האט דעמאלטס זיי שרייבן דארט אז נאך צוויי טויזנט
אונטערגעשריבן אויף דעם בריוו צוזאמען יאר גלות האט מען ענדליך זוכה געווען
מיט אלע כופרים ופושעים וועלכע צו דעם 'חוזה' וואס דער הערצל ימח
האבן מייסד געווען און אנגעפירט דעם שמו האט גע'חלומ'ט אז ס'זאל זיין א
רעיון הציוני! צוזאמען מיט זיי האט ער מדינה ,און מ'האט זוכה געווען צו האלטן
אונטערגעשריבן אויף דעם בריוו! ס'איז ביי אזא מצב אז מ'גייט אנהייבן מאכן
נישט צום גלייבן אז א איד וואס איז א מדינה – דאס איז אן עכטע מרידה
געווען א שומר תורה ומצוות זאל זיך בה' ובתורתו ובי"ג עיקרים! דאס אז א
קענען ערלויבן אונטערצושרייבן דעם איד זאל קענען שרייבן די סארט שפראך
בריוו! און די בריוו איז נאכאלס דא. און אראפשרייבן דעם גאנצן רעיון איז
זיכער אזא ווייטאגליכע זאך וואס איז
התייסדות והנהגת המדינה נאכנישט געווען מימות העולם! צו
בהצטרפות האגודה
קענען ארויסשרייבן אזוי קלאר אז מ'איז
ס'איז געווען דעמאלטס בחירות מורד אינעם אויבערשטן ,מ'איז מורד אין
אין תש"ט ,די ערשטע בחירות אין די די שלש שבועות ,און מען גלייבט נישט
נייע מדינה ,האבן זיך צוזאמגענומען אין ביאת המשיח?!
ג+++ליון בכ
ער דעמאלטס אריינגעקומען אין די די אגודה ,די מזרחי ,די פועלי אגודה,
רעגירונג ,און ער איז געווען א 'חלק אלע פארטייען וואס זענען געווען פון
כחלק' מיטן מייסד זיין און אנפירן די שומרי תורה ומצוות ,און געלאפן 'אויף
הקמת המדינה און די הנהגת מדינה. איין טיקעט' ווי מ'רופט עס ,אזוי איז
מאמר ד'
מלחמה לה' בעמלק :די מערכה כבידה פון מרן רביה"ק זי"ע אפצושלאגן
די קליפת הציונית
אפגעפרעגט ווייל דער ס"מ קען אויך מאכן הנסיון הציוני בהכמו נסים במלחמת סיני
נסים פאר זיין ציל.
אין תשי"ז איז געווען די מלחמה,
התחלת כתיבת מאמר שלש שבועות וואס דעמאלטס האבן די ציונים צוזאמען
מיט פראנקרייך און ענגלאנד געפירט
אין תשי"ט איז דער רבי ז"ל געפארן א מלחמה קעגן מצרים ,און זיי האבן
קיין ארץ ישראל ,אין יענע צייט ,נאך פון דעמאלטס איינגענומען די מדבר סיני,
אינמיטן תשי"ח האט ער שוין אנגעהויבן און זיי האבן שוין דעמאלטס אנגעהויבן
צו שרייבן דעם ערשטן חלק פון ויואל שרייען אז ס'איז געווען אזעלכע נסים אז
משה דעם מאמר שלש שבועות ,ווייל זיי האבן דאס געקענט באווייזן ,למעשה
דער קראסנער רב ז"ל און נאך אנדערע האט זיך גארנישט אויסגעלאזט פון יענע
האבן אים געבעטן און מפציר געווען אז מלחמה ,ווייל אמעריקע האט גענומען א
אויב ער וועט עס אראפשרייבן וועט עס שטעלונג דערקעגן און זיי האבן געמוזט
קענען בלייבן מער נקבע אין די מוחות צוריקטרעטן ,אבער עכ"פ דאס ווארט
פון אידישע קינדער ,און דעריבער האט "נסים" איז דעמאלטס נולד געווארן.
ער זיך געמאכט די צייט דערפאר.
הנסים באים מצד הסטרא אחרא רח"ל
כתיבת הספר לא היה כדבר קל לפניו
דעמאלטס איז געזאגט געווארן די
מען דארף פארשטיין ,דער רבי ז"ל באקאנטע "וישלח תורה" פון תשי"ז ,ווי
וואס כמלאך ה' צבקות הוא ,איז אויסער מ'זעט ווי דער רבי בלוטיגט און בלוטיגט
זיין גדלות אין אלע הינזיכטן ,תורה און בלוטיגט אויף דעם גאנצן זאך וויאזוי
עבודה וגמילות חסדים ,אויך געווען מען טוט פארדרייען א קאפ .דער רבי האט
זייער זייער א פארנומענער מענטש, דארט מבאר געווען אז אזא זאך קען נישט
אסאך זאכן פונעם יהדות החרדית איז זיין ,דער אויבערשטער מאכט נישט קיין
געווען אויף זיין קאפ ,אויסער דעם איז נסים פאר רשעים ,עס קומט פון אזא זאך
ער בטבע נישט געווען קיין שרייבער ,ער נישט ארויס קיין גוטס ,אפילו ס'זאל ווען
האט זייער ווייניג געהאט די געלעגנהייט יא זיין כמו נסים איז עס אויך נאר מצד
זיך מצמצם צו זיין דעם מח אפצושרייבן הסטרא אחרא ,און אז די גאנצע רעיון איז
גכ תשפ"ז ימים נוראים
ההתנגדות בענין השתכחות דרך הבעש"ט א זאך ,צו שרייבן דארף מען האבן א
געוויסע 'פרייהייט' און א געוויסע
בנוסף לזה שרייבט דאך דארט דער 'רואיגקייט' צו קענען מצמצם זיין דעם
רבי אז דער דרך הבעל שם איז נשתכח מח אראפצושרייבן א זאך קלאר ,און דער
געווארן ,וואס דאס האט געשטערט רבי ז"ל האט נישט געהאט ,נישט די
פאר מאנכע כלומר'שטע חסידות'ן, צייט און נישט די מעגליכקייט זיך צו
ווייל מ'האט אוועקגענומען זייער גאנצע נעמען שרייבן ,אבער מחמת גודל נחיצות
געווער ,ווייל זיי האבן זיך פארגעשטעלט הענין האט ער זיך גענומען די כוחות
אלס ממשיכי דרך הבעל שם טוב ,און און אראפגעשריבן די סוגיות פון מאמר
פלוצלונג קומט דער סאטמאר רב ,און שלש שבועות.
זאגט אז ס'איז נישט דא מער קיין דרך
הבעל שם ,און דאס האט געמאכט א הדפוס הראשון מספר ויואל משה
מורא'דיגע גערודער ,און ווער ס'איז
נישט געווען ממש א סאטמארער אדער אין תשי"ט אויפן שיף קיין ארץ ישראל
נוטה געווען לשיטת היראים האט נישט האט ער אביסל אנגעהויבן מסדר צו זיין
געקענט אריינלאזן דעם ויואל משה דעם 'תוכן הענינים' וואס איז געדרוקט
אין שטוב ,ס'איז געווען א מורא'דיגע סוף ספר אויף מאמר שלש שבועות ,און
התנגדות דערקעגן. אין תש"כ איז ארויסגעקומען די ערשטע
באנד פון ויואל משה וואס איז נאך געווען
מאמר ישוב ארץ ישראל געדרוקט מיט א 'טייפרייטער' מיט
ומאמר לשון הקודש אותיות מרובעות ,נישט אויסגעשטעלט
שפעטער האט דער רבי געשריבן דעם געהעריג ,אזא קליינע ספר ויואל משה.
מאמר ישוב ארץ ישראל ,א מאמר וואס
ער איז מבאר דעם מחלק פון וואוינען גודל הרעש שעשה ספר ויואל משה בעולם
אין ארץ ישראל ,שיקן געלט אויף ארץ דאס האט געמאכט א מורא'דיגע
ישראל ,און שפעטער דעם מאמר לשון רעש און טומל אין די וועלט ,אויסער
הקודש וואס איז געווידמעט אויפן שפראך דעם חלק וואס דער רבי איז דארט
פון העברעאיש ,און איבער וואס מען מעג מבאר קעגן ציונית ,זאגט דארט דער
לערנען מיט אידישע טעכטער ,וואס איז רבי אזעלכע זאכן וואס האט געשטערט
מותר וואס איז אסור ,וכהנה וכהנה. פאר מאנכע ,סיי וואס דער רבי גיסט זיך
דארט אויס דאס הארץ אויף געוויסע
רבינו כתבו כדי שאנחנו ילמדו וידעו אותו מענטשן ,טאקע אויף די חוצפה און עזות
דער רבי ז"ל האט זייער געוואלט אז פון אונטערשרייבן דעם דעקלעראציע,
מ'זאל לערנען דעם ספר ,טאמער האט און אויף נאך אסאך אנדערע זאכן וואס
ער געהערט אז מען לערנט נישט דעם ער האט געטון ,און אויף די עוולה פון די
ספר האט אים עס זייער געשטערט, אגודה וואס זיי האבן דעמאלטס געטון
אזויווי איך האב כמה פעמים געהערט אז זיי זענען געווארן א חלק פון די
פון רבי בנימין הערש בערקאוויטש (ע"ה, ציונים ,א חלק פון די רעגירונג.
ג+++ליון כ
נישט ,וואס איז די קשיא אויפן ויואל ממנהלי בית רחל) ,אז דער רבי האט אים
משה?! האט אים דער רבי געזאגט אמאל נאכגעזאגט עפעס א תוספות און
"אבער ויואל משה האב איך געשריבן ער האט געזאגט אז ער קען נישט דעם
אז מ'זאל עס לערנען!" ,ער האט עס תוספות ,זאגט אים דער רבי ,קענסט
געשריבו ווייל ער האט געוואלט אז נישט די תוספות?! איך ברענג עס דאך
אונזער ציבור זאל עס לערנען ,ס'האט אין ויואל משה?! האט ער געענטפערט,
אים וויי געטון טאמער מען האט עס איך קען נישט די גמרא אויך נישט,
נישט געלערנט. אויב די תוספות און די גמרא קען איך
מאמר ה'
שאני מינות דמשכי :די געוואלדיגע סכנה אדורכצופאלן אין מחשבת
מינות וועלכע איז שרעקליך מצער דעם אויבערשטן
רעיון הציונית הוא הקליפה אע”פ שאין הנסיון בוער כבתחילה
הקשה והגרוע היותר בעולם הקליפה נמשך בתוקף ובעוז
און מ'דארף וויסן אז די קליפה איז על כל פנים ,אן אריינגיין און די
די ערגסטע קליפה וואס איז געווען גאנצע היסטאריע וואס פונקטליך דא
מימות העולם ועד עתה ,דאס איז די איז פארגעקומען ,איז דא אזא מין זאך
ערגסטע עבירה וואס איז געווען מימות ווי קליפת ורעיון הציונות ,וואס דאס איז
העולם ועד עתה ,און ווען מען לייגט ליידער נישט בטל געווארן לעת עתה,
אלע עבירות און אלע נסיונות אויף איין אפילו אין אונזער דור -מען רעדט יעצט
זייט פון די וואגשאהל ,און די קליפת צו בחורים וואס זענען שוין געבוירן
הציונות אויף די צווייטן זייט וואגשאהל געווארן סאך סאך נאך אלע נצחונות פון
-וועט דאס איבערוועגן! (עי' ויואל משה די ציונים און אלע אנדערע נסיונות ,און
הקדמה עמוד יא). כאטש מען לעבט שוין נישט מיט אזוי
ווייט דעם נסיון הדור פון דעמאלטס,
גודל המכשול כשאינן וואס דעמאלטס זענען די אידן געווען
בקיאין ביסודות הדת
אינגאנצן צובראכן פון די צווייטע וועלט
די קליפת הציונות איז נאך שטארקער מלחמה ,און זייער וועלט איז געווען
ווי רוב נסיונות ,ווייל עס איז ליידער דא חרוב ונחרב ,וכהנה וכהנה ,וואס דאס
שומרי תורה ומצוות וואס זענען נעבעך האט געקענט מער כאפן מענטשן צום
אדורכגעפאלן מיט די קליפה ,און מען קען רעיון הציונות ,עטס זענטס שוין געבוירן
זאגן אז ווער ס'איז נישט קיין סאטמארע על סיר הבשר אין אמעריקע ,מען לעבט
חסיד האט הנאה און ער האט א שייכות מיט נישט מיט און מען האלט נישט מיט דעם
ציונות ,במחשבה ,בדיבור ובמעשה .הנאה זעלבן נסיון ממש ,עכ"ז גייט די רעיון
האבן פון ציוניזם איז פשט אז טאמער די וקליפת הציונות אן בתוקף ובעוז!
הכ תשפ"ז ימים נוראים
וואלט ער ווען געשפירט? וואלט ער ציונים האבן סיי וואס פאר א אזויגערופענע
דארט געקענט צוגיין? וואלט ער ווען נצחון אדער ווען זיי ווייזן ארויס א געוויסע
געקענט זאגן "פשי ,וואס דארט גייט פאר, געוואגטקייט אדער א געוויסע חכמה ,און
דער עולם רייסט זיך פאר געלעכטער,"... א בחור וואס זיצט אין ישיבה קען הנאה
עס שטעכט אים יעדעס ווארט! ער קען האבן און קען ארויסברענגען אויפן מויל
דאס נישט פארנעמען! "פון מיין בלוט אדער אויפן מחשבה א געוויסע הערצה,
האט מען הנאה?! קען טאקע זיין אז און דאנקבארקייט אויף די ציונים ,האט
איך האב געהאט א דורכפאל ,אבער פון ער במחשה מחזיק טובה געווען דעם רעיון
דעם מאכט מען אן עסק?! ס'שטערט הציונית ,און מחזיק טובה זיין דעם רעיון
אים מורא'יג ווייל א מענטש וויל נישט הציונית מיינט ,זיך געשפילט און עובר
מ'זאל רעדן פון זיינע דורכפעלער. געווען אויף "ולא תתורו אחרי לבבכם -זו
מינות" אויף זייער א שרעקליכן אופן ,און
צערא דקוב”ה כשמשבחים המורדים בו בלא יודעים ,פשוט ווייל ער האט נישט
ארויס די יסודות וואס 'ציוניזם' איז ,און
ביים אויבערשטן איז חס ושלום נישט
ווי ווייט עס קען אים אפעקטירן ,און ווי
דא קיין דורכפאל ,אבער ווען ס'איז דא
ווייט ער שטעלט זיך צו מיט זיי צו זיין
א מרידה אין אים ,און מענטשן האבן
אויף זייער זייט אויף אן אופן אז אפילו
זיך צוזאמען גענומען עובר צו זיין זיינע
באמת האבן זיי נישט צופיל פון דעם וואס
מצוות ,און דא קומען מענטשן און רעדן
ער רעדט אדער טראכט בשבחם ,אבער
פון דעם מיט א הנאה ,און מאכן אן עסק
דער אויבערשטער ווייסט יא ,און דער
פון דעם ,טוט אים וויי .יעצט ווען דער
אויבערשטער רעכנט זיך מיט דעם.
בחור זיצט אין ישיבה און ער רעדט
בשבחם אדער ער טראכט בשבחם ,האט גודל העגמת נפש כשמספרים
ער אין א געוויסע מאס מחזק געווען די בשבח מכשלך
ציונים ,און ער האט וויי געטוען פארן
לאמיר זיך פארשטעלן אז א בחור פון
אויבערשטן ,פארוואס טראכסטו מיט
דא זאל האבן א שרעקליכן דורכפאל,
הנאה און דו ביסט מחשיב די מענטשן
א דורכפאל מיט בזיונות עצומות ,ער
וואס טוען אים וויי?
שעמט זיך אוועק ,ער ווייסט נישט וואו
זיך אהין צו טון פאר בושה ,און ער
מהות הקנאות הוא להיות ידיד לשכינה
ווייסט אז אלע בחורים שמועסן פון
און דאס אלעס קומט נאר מחמת חסרון דעם וויאזוי ער איז פארשעמט געווארן
ידיעה ,ווייל מ'האט נישט קיין השגה וואס און איבער די בזיונות וואס ער האט
ציוניזם איז ,וואס מ'דארף טראכטן ,וואס געהאט ,און יעצט אין די זעלבע צייט
מ'מעג טראכטן ,און אז עס דארף מיר וויי וועט איינער זיצן אין א צווייטע זאל
טון ווען עס טוט וויי פארן באשעפער. און פארציילן די דורכפאל וואס ער האט
וואס דאס איז די ריכטיגע אפטייטש פון געהאט בטוב טעם ודעת ,און די עולם
"קנאות" ,קנאות אין די תורה ווערט נישט דארט קען זיך נישט בארואיגן פאר
דערמאנט אויף ציוניזם.די פשט פון קנאות געלעכטער פון זיין דורכפאל ,וויאזוי
ג+++ליון וכ
די שכינה האט צער ,טוט עס מיר וויי. איז "בקנאו את קנאתי" (במדבר כה יא) ,מען
פונקט ווי יעדער פארשטייט אז אויב מיין נעמט זיך אן פאר 'כבוד השם' .אמאל איז
טאטע האט א פראבלעם טוט עס מיר וויי, כבוד השם זנות ,און אמאל איז כבוד השם
די זעלבע זאך ווען דער באשעפער האט מינות ,אבער די נקודה איז אז ס'טוט וויי
מענטשן בשר ודם וואס זענען מורר אין ווען ס'טוט וויי פאר'ן אויבערשטן ,מ'איז א
אים טוט עס מיר וויי. גוטער פריינט פאר די שכינה ,און טאמער
מאמר ו'
ללמוד ולקיים :די חיוב און די תועלת צו לערנען די ספרים ווי רביה”ק
זי”ע איז מבאר די יסודות הדת
פון די בחור'ישע יארן און נישט האבן עלינו לעסוק ולברר האמת והאמונה
קיין אנונג אין אזא וויכטיגע יסוד וואס
איז בכל אופן איינע פון די יסודות פון יעצט דארף מען צוקומען מה
סאטמאר ,איז ער א גרויסער רחמנות עלינו לעשות? וואס דארפן אונז טון?
ווייל ער באלאנגט אין ערגעץ נישט ,ער עטס זענטס בחורים וואס זענען שוין
האט נישט קיין אנונג וואס מען האט אדורכגעגאנגען אפאר יאר ישיבה קטנה,
געוואלט דא ,ער ווייסט נישט וואס עס צו מ'האלט ביים דריטן יאר ,צו ביים
איז אים מחייב און וואס נישט ,וואס פערטן יאר ,צו נאך מער ,עס איז נישט
ער מעג יא און וואס ער טאר נישט, קיין נפקא מינה ,די מציאות איז ,אז אויב
און נאכדעם שפירט ער ביי זיך אליינס מען לערנט נישט אדורך די יסודות וואס
אז ער ווייסט נישט וואו ער באלאנגט, רבותינו הקדושים האבן געמאנט און
ער ווייסט נישט וואס מען פארלאנגט געפאדערט פון אונז ,בלייבט מען אן עם
פון אים. הארץ מדאורייתא ומדרבנן אין דעם ענין,
וואס דאס מיינט אין אנדערע ווערטער
בסאטמאר לא הדגישו על שום אז און מען קען און מען ווערט נכשל
דבר חיצוני מיט די סאמע יסודות פון אידישקייט.
דער טאטע זאל זיין געזונט האט דעם
צריכין לידע מקומו איה
פארגאנגענעם דינסטאג נאכט גערעדט אין
וויליאמסבורג (אצל מעמד שמירה לדורות) ,האט און אפילו אויסער דעם איז דא נאך
ער ארויסגעברענגט אז ס'איז דא חסידות'ן א נקודה ,א בחור דארף צו וויסן ,וואו
וואס פארלאנגען א געוויסע סארט לבוש באלאנג איך? וואס מיינט א סאטמארער
וואס ווען דו גייסט אויפן גאס קענסטו גלייך בחור? אן אריינגיין אין די אריכות וואס
זען וואו ער באלאנגט .אבער אייגנטליך, דאס מיינט ,אבער דאס איז זיכער
וואס איז סאטמאר? ווי לייגט מען אריין די אז איינע פון די זאכן וואס עס מיינט
ווארט סאטמאר? וואס מיינט עס? מ'מעג איז נישט צו האבן קיין שייכות מיט
גיין מיט א הויכע היט ,מ'קען גיין מיט א ציוניזם,יעצט ,אז א בחור זאל ארויסגיין
זכ תשפ"ז ימים נוראים
די חלק וואס מען מוז וויסן די פשוטע פלאכע היט מ'קען גיין מיט א שטאפענע
השקפה אין די יסודות הדת ,איז פשוט היט מ'קען גיין מיט א קראך היט ,אלע
א תועלת און א טובה פאר א בחור ער סארטן היטן איז דא אין סאטמאר ,איז א
זאל וויסן וואו באלאנג איך? וואס האט סאטמאר'ער ווענדט זיך נישט אינעם הוט,
מיין רבי געוואלט? אין וואס יא? אינעם נוסח? א סאטמאר'ער
האט נישט קיין ספעציעלע נוסח וואס צו
ללמוד ספר משנת ויואל
דאווענען .ווען איינער וואס באלאנגט צו אן
משה השוה לכל נפש אנדערע חסידות און ער גייט צו צום עמוד
און ער זינגט א ניגון ווייסט מען גלייך אז
דער רבי ז"ל האט געמאכט א ספר ער באלאנגט צו די און די חסידות אבער
"ויואל משה" ,אבער נישט יעדער בחור איינער וואס באלאנגט אין סאטמאר האט
האט צייט און געדולד און אפילו די דאס אויך נישט.
מעגליכקייט דורכצוארבעטן די אלע
צריכין ללמוד ולידע מה למדו רבותי
יסודות'דיגע פלפולים אין די סוגיות
עמוקים וואס ער שטעלט אוועק פאר א וואס איז אבער סאטמאר יא?
יסוד ,האבן די עסקנים אוועקגעשטעלט וואס סאטמאר איז יא איז דינען דעם
א ספר "משנת ויואל משה" ,ווי זיי האבן באשעפער ,זיך פרייען בשמחתו און זיך
מסדר געווען אז ס'זאל זיין דבר דיבר משתתף זיין בצערו ,אויב איז דא א בחור
על אופניו אז מ'זאל דאס קענען לערנען וואס ציוניזם אינטערסירט אים נישט,
און פארשטיין ,און גרינג פארשטיין .מען האט ער דאך דאס אויך נישט! ער גייט
האט אויך געמאכט א סדר פון בחינות אדורך די בחור'ישע יארן אן גארנישט!
אז מ'לערנט עס זאל מען זיך עס ער האט נישט דאס און נישט דאס! נו
קענען פארהערן. וואס בין איך יא?! יעצט ,אפגערעדט
מאמר ז'
ויום טוב היה עושה :די סדר פון חבורת קדושת יום טוב אנצוקומען צום
תכלית החסידות
וועט מען האבן א סדר אין סידורו של סדרי הלימוד בחבורת קדושת יום טוב
שבת ,אדורכצולערנען במשך די צוויי
די בחורים דא זענען דאך אין די
יאר די יסוד און די חלק פון סידורו של
חבורה "קדושת יום טוב" ,וואס זיי ווילן
שבת ,במשך די צוויי יאר פון שיעור זיך אוועקשטעלן אויף די אייגענע פוס,
ג' ישיבה קטנה און צעירים גייט מען און וויסן מה חובתי בעולמי ,וויל מען
אדורכלערנען "משנת ויואל משה", מאכן אז די חבורה זאל באשטיין פון
מ'וועט עס איבערחזר'ן איינמאל און עטליכע חלקים :במשך שיעור א' און
נאכאמאל מיט בחינות ,דאס איז אויסער שיעור ב' פון די ישיבה קטנה יארן
ג+++ליון חכ
קען זיין אז מען וועט דאס אויך מאכן פון די חסידישע ספרים וואס מ'גייט לערנען
צייט צו צייט ,מטעם די חבורה קדושת פאר יעדן יום טוב ,צו וויסן און האבן
יום טוב ווי צו א שובבי"ם וכדומה ,אבער עפעס אן השגה 'מה המצוה הזאת ומה
יעדע בחור ביי זיך דארף וויסן אז חסידות טעם יש בה' ,און דאס איז אויסער די
איז נישט קיין 'צעטל' וואס מען מאכט א "עולם הבא מסכתא" פון וואס מיר האבן
טשעק" ,איך האב עס געטוהן ,איך בין א היינט גערעדט (בסעודתה דעתיקא קדישא).
חסיד" ,ס'ארבעט נישט אזוי ,חסידות איז
א געדאנקענגאנג ,א מהלך המחשבה ,און תכלית ותועלת סדרי החבורה
די מהלך המחשבה איז אז איך טראכט
וואס איך קען זיין בעסער ,און אפילו דאס זענען מער ווייניגער די יסודות
חבורת קדושת יום טוב ,שטעלט אוועק פון "חבורת קדושת יום טוב" ,אז יעדער
יסודות אז דאס און דאס איז די חבורה, יארגאנג האט זיך זיין זאך וואס ער
מיינט עס אבער נישט אז דא הייבט זיך דארף אדורכלערנען און נעמען אויף
עס אן און דא ענדיגט זיך עס ,עס איז דעם בחינות ,און אזוי אז ווען א בחור
נאר א פלאץ צו עפענען די וועג פאר א גייט ארויס פון צעירים ווייסט מען אז
בחור וואס וויל אנהייבן אבער יעדער טאמער איז ער און חבורת קדושת יום
איינער פאר זיך קען אוודאי זיך אליינס, טוב האט ער אדורכגעלערנט א גרויס
און ווייסט בעסער די גדרים וסייגים ווי חלק פון סידורו של שבת און משנת
ער קען זיין מוסיף והולך אין דעם. ויואל משה ,ער האט א השגה וואס טוט
זיך מיט זיך ,בעפאר יעדע יום טוב האט
וחפץ ה' בידינו יצליח בכל דרכינו ער געלערנט די ענינים פונעם יום טוב,
און ער האט אן עולם הבא מסכתא.
איך האף אז חפץ ה' בידינו יצליח,
מ'וועט מצליח זיין ,און מ'וועט אנקומען לבא לתכלית החסידות בכוונת הלב
צום תכלית ,אז א איד זאל וויסן די אלע
יסודות פון אידישקייט וואס ער דארף עס איז זעלבסטפארשטענדליך אז
טון און וואס ער טאר נישט טון ,עס ווען א בחור וועט וועלן צוזאמנעמען א
זאל זיין ללמוד וללמד לשמור ולעשות, חבורה נישט צו רעדן פארן דאווענען ,איז
כן יהי רצון. דאך אוודאי מה טוב ומה נעים ,און עס
טכ תשפ"ז ימים נוראים
+מ+דור
פלפולים חריפים
ממה שדרש במקהלות
בשנים הקודמות
בענינא דיומא
אמרות הזמן
דרשת שבת שובה
שב"ק פרשת וילך תשפ"ו בביהמ"ד הגדול בוומס"ב
מילי דשמעתתא בסוגיא דמצוה הבאה בעבירה
דברי מוסר והתעוררות בתשובה ותיקון המעשים
ענף א'
רק במצוה הבאה מעבירה אשר טעמו מפורשת בתורה אמרינן דלא דרשינן
טעמא דקרא ולכן צריך קרא דלך למעוטי סוכה הנגזל בשוגג
שנאמר (מלאכי א יג) והבאתם גזול ואת א
הפסח ואת החולה ,גזול דומיא דפסח מה סתירת התוספות אי מצוה הבאה
פסח לית ליה תקנתא אף גזול לית ליה מעבירה אסור מדאורייתא או מדרבנן
תקנתא ,לא שנא לפני יאוש ולא שנא
תנן במסכת סוכה (דף כט ):לולב הגזול
לאחר יאוש ,בשלמא לפני יאוש אדם
והיבש פסול ,ואמרינן עלה בגמרא,
כי יקריב מכם אמר רחמנא (ויקרא א ב),
קא פסיק ותני פסול לא שנא ביום טוב
ולאו דידיה הוא ,אלא לאחר יאוש הא
קנייה ביאוש ,אלא לאו משום דהוה ליה ראשון (דחיוביה מדאורייתא) ולא שנא ביום
מצוה הבאה בעבירה .וממשיך בגמרא, טוב שני (דליתיה אלא מדרבנן) ,בשלמא
ואמר רבי יוחנן משום רבי שמעון בן יבש הדר בעינן וליכא ,אלא גזול בשלמא
יוחי מאי דכתיב (ישעיה סא ח) כי אני ה' יום טוב ראשון דכתיב (ויקרא כג מ) לכם
אוהב משפט שונא גזל בעולה וכו' ,אף משלכם ,אלא ביום טוב שני אמאי לא,
הקב"ה אמר אני ה' שונא גזל בעולה, אמר רבי יוחנן משום רבי שמעון בן יוחי
ממני ילמדו בני ויבריחו עצמן מן הגזל. משום דהוה ליה מצוה הבאה בעבירה,
ג+++ליון ל
ב (דף ל .ד"ה משום) וכתבו התוספות
סתירא הילכתא אהילכתא אם נקטינן והדתניא לקמן בפרק לולב
כרבי שמעון דדרשינן טעמא דקרא וערבה (דף מג ).לכם משלכם ,להוציא
ואפשר לומר בהקדם מה שכתב בשו"ת את השאול ואת הגזול ,משום שאול
מהר"ם שיק (או"ח סימן רצה)
איצטריכא ,דבלאו לכם נפקא לן גזול
דמוכח דשיטת התוספות הוא דמצוה משום מצוה הבאה בעבירה ,דאע"ג
הבאה בעבירה שייך גם בשוגג ,דהתוס' דקרא גבי קרבן כתיב הוא הדין בכל
הקשו (סוכה ל .תוד"ה משום) אהא דתניא מצות דהוי דאורייתא כדמוכח בריש
בפסחים (דף לה ):אין יוצא ידי חובתו הגוזל קמא (בבא קמא צד ).גבי הרי שגזל
במצה של טבל ודריש ליה מקרא, סאה של חיטין וטחנה ואפאה והפריש
תיפוק ליה משום מצוה הבאה בעבירה ממנה חלה דאין זה מברך אלא מנאץ,
דקא אכיל איסורא ונפיק ידי מצה, עכ"ל .מבואר מזה דס"ל להתוספות
והניחו התוס' בקושיא .ומוכח מזה דמצוה הבאה בעבירה אסור מדאורייתא,
דס"ל דגם בשוגג מקרי מצוה הבאה וכן כתב המהרש"א.
בעבירה ,דאם לא כן לא מקשו התוס'
מידי ,דנימא דאיצטריך משום שוגג .אך
אפשר דתוס' ס"ל כן רק לרבי שמעון והקשו המפרשים דדברי התוספות
בן יוחאי דדריש טעמא דקרא משום סתרי אהדדי ,דלעיל (דף ט ).על
שה' שונא גזל ,שממנו ילמדו אחרים, הא דתנן סוכה ישנה בית שמאי פוסלין
והיינו שנמאס הדבר אצלו ,ואם כן ובית הלל מכשירין ,איתא בגמרא מאי
אפילו בשוגג אסור ,כדאמרינן בעלמא טעמייהו דבית שמאי ,אמר קרא (דברים
(ירושלמי תרומות פ"ו ה"ב) אשר נפשו של טז יג) חג הסוכות תעשה לך שבעת
אדם קצה באכילת איסור ,ולכך לדידיה ימים ,סוכה העשויה לשם חג בעינן וכו',
שפיר הקשו התוס' דאפילו בשוגג הוי ופריך ובית הלל לית להו חג הסוכות
מצוה הבאה בעבירה ,אבל למאן דלא תעשה לך ,לך לשם חובך ,ומשני
דריש טעמא דקרא ס"ל בשוגג אין כאן ההוא מיבעי ליה למעוטי גזולה .וכתבו
מצוה הבאה בעבירה ,עכ"ד. התוספות (ד"ה ההוא) תימה למה לי קרא
אבל לפי דבריו יש להקשות דלעיל דלך למעוטי גזולה ,תיפוק ליה משום
(דף ט ).לגבי סוכה ,שהקשו דהוה ליה מצוה הבאה בעבירה דמהאי
התוס' למה לי קרא דלך למעוטי גזולה טעמא פסלינן לולב הגזול ביום טוב שני,
תיפוק ליה משום דהוה ליה מצוה וי"ל דטעמא דמצוה הבאה בעבירה לאו
הבאה בעבירה ,למה לא תירצו התוס' דאורייתא אלא מדרבנן .הרי דסבירא
דאיצטריך קרא היכא שהיה שוגג להו דמצוה הבאה בעבירה הוי דרבנן.
אל תשפ"ז ימים נוראים
לא קשה למה לא תירצו התוס' לגבי דליכא מצוה הבאה בעבירה ,ושם הקשו
סוכה דאיצטריך קרא דלך להיכא שהיה כן אליבא דבית הלל ולא אליבא דרבי
שוגג ,דגם בית הלל סברי דרשינן טעמא שמעון בן יוחאי ולא שייך לומר דס"ל
דקרא ,ולכן אפ"ל דסבירי להו דגם היכא דדריש טעמא דקרא.
שגזל בשוגג הוי מצוה הבאה בעבירה
דמכל מקום מאוס הדבר לגבוה. אך באמת יש לתרץ בפשטות על פי מה
דאיתא בביצה (דף ז ):על הא דפליגי
אמנם מרן אאמו"ר שליט"א בלב אהרן בית שמאי ובית הלל ,בית שמאי אומרים
בחידושיו עמ"ס פסחים (בסוגיא שאור בכזית וחמץ בככותבת ,ובית הלל
דש"מ מדר"ע תלת סימן ד אות ג ענף ד) אומרים זה וזה בכזית ,ומבואר בגמרא
הקשה על חידושו של החתם סופר דלענין אכילה כולי עלמא לא פליגי
דפלוגתת בית שמאי ובית הלל תלוי דשיעור חמץ הוי בכזית ,כי פליגי לענין
אי דרשינן טעמא דקרא או לא ,דלפי ביעור ,בית שמאי סברי לא ילפינן ביעור
זה נמצא דבית הלל דנקטינן כוותייהו מאכילה ,ובית הלל סברי ילפינן ביעור
ס"ל דדרשינן טעמא דקרא ,ואילו הבית מאכילה .ובביאור פלוגתתם כתב החתם
שמאי ס"ל דלא דרשינן טעמא דקרא, סופר (שם) דבית שמאי ובית הלל נחלקו
והדברים תמוהים דהלא בעיקר נידון זה בטעמא דאסרה תורה בל יראה ,דבית
אי דרשינן טעמא דקרא נחלקו בה רבי הלל ס"ל כדעת הר"ן (ריש מס' פסחים)
יהודה ורבי שמעון במסכת בבא מציעא דהטעם שהחמירה התורה בחמץ לעבור
(דף קטו ,).וקיי"ל (רמב"ם הל' מלוה פ"ג ה"א, עליו בבל יראה ובבל ימצא ,היינו משום
טושו"ע חו"מ סימן צז סי"ד) כרבי יהודה דלא דחמץ לא בדילי מיניה אינשי ,וכשימצא
דרשינן טעמא דקרא ואלמנה בין עניה החמץ בתוך ביתו יש לחשוש שמא
ובין עשירה אין ממשכנין אותה ,ואילו יבוא לאכלו .ולפי"ז נמצא דחד טעמא
בחמץ נקטינן כבית הלל דדרשי טעמא אית להו לבל יראה ואיסור אכילה,
דקרא ולא כבית שמאי דלא דרשי ולכן שפיר ילפי ביעור מאכילה ,אבל
טעמא דקרא ,וצ"ב. בית שמאי ס"ל דמה שהקפידה התורה
לבער החמץ אינו משום איסור אכילת
ג חמץ אלא גזירת הכתוב בעלמא הוא,
בית הלל ס"ל דרק כשהטעם מפורשת וכיון דגזירת הכתוב הוא הרי הוא מצוה
בתורה דרשינן טעמא דקרא בפני עצמו ואינו תלוי באיסור אכילה,
ולכן שפיר ס"ל דלא ילפינן ביעור
והנראה לתרץ על פי המבואר שם מאכילה ,עכ"ד.
בגמרא (בבא מציעא קטו ).דאף
לרבי יהודה דלא דריש טעמא דקרא המורם מדבריו ז"ל שבית הלל גם כן
אבל במקום שמפורש הטעם בקרא ,גם דרשי טעמא דקרא ,ואם כן שוב
ג+++ליון בל
להו כן ,אם כן במצוה הבאה בעבירה רבי יהודה דורש הטעם .והנה הר"ן (ריש
שאין הכתוב מפרש הטעם ,לכאורה פסחים) כתב הטעם שהחמירה התורה
שוב יקשה מה שהקשינו לעיל למה לא על איסור חמץ לעבור עליו בבל יראה
תירצו התוס' דלפי דברי בית הלל צריך שלא מצינו כן בכל איסורים ,משום
קרא דלך היכא שהיה שוגג דליכא דלא בדילי אינשי מיניה ויבואו לאכלו,
מצוה הבאה בעבירה[ .ויש להוסיף עוד ועוד דיש בו איסור כרת ,ולכן החמירה
דהוא הדין שיש צורך בפסוק כלפי גזל התורה בחמץ יותר משאר איסורים.
סוכה שיצאו בה אחרים ,שמבואר במגן ובחידושי חתם סופר (פסחים ב .ד"ה לאור)
אברהם (סימן תרלז סק"ו וסימן תרמט סק"ג) הביא ממורו החסיד שבכהונה מר"ן כ"ץ
שלאחרים לא הוי מצוה הבאה בעבירה אדלער ז"ל שהוסיף לומר דדברי הר"ן
כיון שהם לא גזלו ,ולכאורה גם זה תלוי מבואר בקרא ,דזהו פירוש הפסוק (שמות
אי דרשינן טעמא דקרא במצוה הבאה יב טו) אך ביום הראשון תשביתו שאור
בעבירה ,דלפי הטעם גם זה פסול ולא מבתיכם ,ואמר הטעם שהחמירה תורה
יצא דמאוס הוא לגבוה ,אבל לבית הלל בזה טפי מבשאר איסורין ,כי כל אוכל
דלא דרשי בזה טעמא דקרא איצטריך חמץ ונכרתה הנפש ההיא מיום הראשון
קרא למעט גם זה]. עד יום השביעי ,פי' שהוא בכרת ,וגם
לא בדילי מיניה אינשי שאינו אסור
ויש לומר דהמקשן בתוספות שהקשה רק מיום הראשון עד יום השביעי ולא
למה לי קרא למעט סוכה גזולה תיפוק יותר ,עכ"ד .נמצא דמבואר בפסוק טעם
ליה משום דהוה ליה מצוה הבאה בעבירה, על איסור חמץ ,והרי במקום שהכתוב
הקשה כן מאחר שסבר שהבית הלל ס"ל מפרש הטעם לכו"ע דרשינן טעמא
דרשינן טעמא דקרא בכל התורה כמ"ש דקרא ,ולכן שוב לא קשה מה דקיי"ל
החתם סופר הנ"ל על דברי בית הלל במס' דלא דרשינן טעמא דקרא ,וגם נקטינן
ביצה ,ואם כן מטעם מצוה הבאה בעבירה כבית הלל דשיעור חמץ הוא בכזית
יפסול סוכה גזולה אפילו בשוגג ולמה לי שזה יוצא מכח דדרשי טעמא דקרא,
קרא .ואכן זה גופא תירצו התוספות שאין דכאן בחמץ גם לרבי יהודה דרשינן
הדבר כן ,דזהו לשון התוס' ,וי"ל דטעמא טעמא דקרא כיון שהכתוב עצמו
דמצוה הבאה בעבירה לאו דאורייתא אלא מפרש הטעם ,ובמקום שאינו מפורש
מדרבנן ,עכ"ל .וכוונתם דטעמ"א דמצוה הטעם אפשר דגם לבית הלל לא דרשינן
הבאה בעבירה לאו דאורייתא ,כלומר טעמא דקרא.
דהטעם אינו מן התורה ,ר"ל שהטעם
לאסור מצוה הבאה בעבירה אינו מפורש ואיידי דאתינן להכי דבעצם לא סברי
בפסוק ,אלא רבנן פירשוהו ,שהוא משום בית הלל דרשינן טעמא דקרא,
שה' שונא גזל ,שממנו ילמדו אחרים ,ואם ורק במקום שהטעם מפורש בקרא סבירי
גל תשפ"ז ימים נוראים
הבאה בעבירה אסור מדאורייתא כמו כן באופן זה הבית הלל שהם בעלי שיטה
שכתבו כאן ,ומה שכתבו לעיל שהוא זו לא דרשי טעמא דקרא ,ולכן צריך קרא
מדרבנן ,כוונה אחרת בזה ,דהיינו משום שוגג.
שהטעם על זה אינו מפורש בתורה אלא ובלכתך בדרך זה מתורץ סתירת התוס',
רבנן פירשוהו. כי שיטת התוס' הוא דמצוה
ענף ב'
כיון דעשיית הסוכה נחשבת כמצוה בפני עצמו לכן צריך קרא לפסול סוכה
שעשה תשובה אחר עשייתה
בטעם איסור מצוה הבאה בעבירה, ד
דאין קטיגור נעשה סניגור .ולפי זה הוי אף אם עשה תשובה קודם החג לא יצא
אמינא שאם גזל לולב ונטלו למצוה, חובת מצות סוכה
ואחר כך עשה תשובה בשלימות שפייס
את חבירו ומחל לו ,וחזר ועשה גם רשיז"ל (סוכה ט .ד"ה למעוטי) בביאור
תשובה מאהבה על חטאו שבינו לבין תירוץ הגמרא דבית הלל
המקום וזדונו נהפכה לו לזכות למפרע, מיבעי ליה פסוק חג הסוכות תעשה לך
שוב אין בזה עוד משום מצוה הבאה למעוטי גזולה ,כתב וז"ל ,למעוטי גזולה,
בעבירה ויצא בו ידי חובתו למפרע ,לזה דבעינן תעשה לך משלך .ויש לדקדק
צריך קרא לכם להוציא את הגזול ואף למה האריך והביא רש"י כאן גם תיבת
אם אינו עבירה ,דמכל מקום ידי חובת תעש"ה ,היה לו לומר בקיצור ,דבעינן
המצוה לא יצא כיון דבשעת המצוה לך משלך ,ובסגנון קושית הגמרא לך
לא היה משלכם ,ומציאות זו אי אפשר לשם חובך ,ולאיזה כוונה הביא לשון
לשנות למפרע ,עכ"ד. הכתוב תעש"ה לך.
ולכאורה נראה דאם הגזלן יפייס ונראה בהקדם מה שביאר מרן דו"ז
את הנגזל בממון וגם יעשה זללה"ה בדברי יואל (לסוכות
תשובה מאהבה עוד קודם חג הסוכות, אות ל) לתרץ קושית התוס' (סוכה ל .ד"ה
באופן זה אפשר לצאת בלולב זה ,שכבר משום) על הא דתניא (סוכה מג ).ולקחתם
אין כאן עבירה וגם כבר מיקרי לכם בעת לכם ,משלכם ,להוציא את השאול ואת
עשיית המצוה .ומעתה פש גבן לחקור הגזול .למה לי קרא להוציא את הגזול,
מה יהיה באופן זה מי שגזל עצי סוכה תיפוק ליה דבלאו הכי לא יצא בה
והקימו ,ועוד קודם החג יפייס להנגזל משום דהוה מצוה הבאה בעבירה .על
בממון וגם יעשה תשובה מאהבה ,האם פי מה דאיתא במדרש (ויק"ר פ"ל ס"ו)
ג+++ליון דל
מאמר הכתוב דחג הסוכות תעשה לך, גם בזה נאמר שיוצא ידי חובתו מאחר
כיון שבשעת העשייה לא היה שייך שנעקר העבירה וגם מיקרי לכם.
אליו ,ואף שבבוא החג כבר שייך לו,
מכל מקום פסולה הסוכה ואינו יוצא בה (דף ח). דהנה מבואר במסכת מכות
מצות ישיבה מכח תעשה ולא מן העשוי דחטבת עצים דסוכה ,דאם מצא
(סוכה יא.): חטוב לאו מצוה השתא נמי לאו מצוה,
ופירש רש"י ז"ל השתא נמי ,כי לא מצא
ה חטובה אין החטבה מצוה אלא עשיית
הסוכה .וכתב על זה בערוך לנר ,הא
ביאור דברי רש"י דכיון דבניית הסוכה
מצוה לכן צריך קרא דלך דפשיטא ליה לרש"י דעשיית סוכה חשיב
טפי מצוה מהחטבה ,אף דהעשייה גם
ועל דרך זה יתורץ מה שהקשו התוס' כן אינה רק לצורך מצוה הבאה אחריה
(סוכה ט .ד"ה ההוא) למה לי קרא דהיינו הישיבה בסוכה ,י"ל דהעשייה
דלך למעוטי גזולה ,תיפוק ליה משום שפיר נחשבת מצוה לעצמה ולא הכשר
דהוה ליה מצוה הבאה בעבירה .דשפיר מצוה לבד כמו החטבה ,דהא מברכין על
נצרך קרא לאשמעינן שמשעת העשייה עשיית סוכה שהחיינו כדאמרינן בסוכה
כבר צריך שהסוכה יהיה שייך לו ולא (דף מו ,).ולחד מאן דאמר בירושלמי
גזולה ,ואילו מכח מצוה הבאה בעבירה, (ברכות פ"ט ה"ג) מברכין גם לעשות סוכה
היה יכול לתקן אם פייס הנגזל לאחר כמו שכתבו התוספות (ד"ה העושה).
העשייה ועשה תשובה מאהבה ועל ידי והא דבאמת נחשבת העשיה מצוה י"ל
זה למפרע אין כאן עבירה ,אבל כיון משום דהתורה כתבה וצותה העשיה
שגילה הכתוב שצריך שבעת העשייה כדכתיב (דברים טז יג) חג הסוכות תעשה
יהיה הסוכה שייך לו ,ומציאות זה לא לך ,דהיינו העשייה ולא הישיבה ,שהרי
יוכל להשתנות ,ואם כן לא יצא אף בסוכה (דף כז ):דרשינן מיניה למר עשה
מצות הישיבה גם אם פייס הנגזל קודם סוכה הראויה לשבעה ,ולמר עשה סוכה
החג ,שהרי צריך להיות תעשה ולא בחג ,עכ"ד.
מן העשוי.
ולפי זה דשיטת רש"י דעשיית הסוכה
ומעתה יתבאר לשונו הזהב של רש"י, הוא מצוה לעצמה ,ומשעת
דלבית הלל בעינן תעש"ה לך העשייה אמרה תורה חג הסוכות תעשה
משלך ,היינו משעת העשייה ,ורש"י לך ,ודרשינן מיניה למעוטי גזולה ,אם כן
אזיל לשיטתיה במס' מכות דעשייה צריך שבשעת העשייה כבר תהיה לך
הוא מצוה בפני עצמה הנלמדת מלשון ולא גזולה ,ואף כשהגזלן פייס להנגזל
הכתוב חג הסוכות תעש"ה לך ,וצריך קודם החג וקודם שמקיים מצות ישיבה
כבר להיות שייך לו משעת העשייה, בסוכה ,מכל מקום במציאות לא קיים
הל תשפ"ז ימים נוראים
לו אף אם יפייס להנגזל ויעשה תשובה ובתיבה זו התכוון רש"י לתרץ קושיית
מאהבה קודם החג ,כי סוף כל סוף רובץ התוס' ,דמשום כך צריך קרא למעט
עליה פסול שהעשייה לא היה שייך לו, גזולה ולא סגי לן משום דהוה ליה
וגורמת לו שלא יוכל לצאת גם חובת מצוה הבאה בעבירה ,כי חמורה מצות
הישיבה בסוכה. סוכה שאם עשה סוכה גזולה לא יועיל
חלק המוסר
החיוב לעמוד על המשמר בכל שערי הגוף למנעו מכל נגע ומכשול במחשבה
בדיבור ובמעשה
כרכים קשות ,והשווקים ורחובות הם ו
משוקצים ומתועבים ,ונפל ממדריגתה להתחזק שער העינים מלראות שוא
עשר מעלות אחורנית ,לא רק מהרבה
שנים שלפני כן ,אלא אפילו מזה עשרה באפטרתא דיומא קחו עמכם דברים
וחמש שנים ,וממש פחד להסתובב בשוק ושיבו אל ה' ,ולכן הזמן
גם לאיש מבוגר ,וכ"ש לבני הנעורים שמזיק גרמא לבוא בבבי תרי ותלת לעורר
להם ביותר. בדברים הצריכים תיקון .ונקדים מה
שכתב בספה"ק אגרא דכלה (פרשת
ז שופטים) לפרש הכתוב (דברים טז יח)
להגדיר גדר במשמרת הצניעות שופטים ושוטרים תתן לך בכל שעריך,
לדורותם דצריכים להעמיד שופט ושוטר אצל כל
שער משערי הגוף ,דהיינו הפה והעינים
ולא די שחלקינו בהנסיונות שבאים והחוטם והאזנים ,שישפוט האדם את
מטומאות העמים ושוקוציהם, אשר יראה בעיניו ואת אשר לא יראה
אבל לדאבונינו אפילו השוק היהודי הוא וכן בשאר השערים ,ואם נכשל בזה
מלא נסיונות מפריצי עמינו ,מהנשים יעמוד שוטר להעניש עצמו בקנס של
ההולכים בהפאות נכרית הפרוצות, ישוב עוד לכסלה ,עכ"ד ,ולדרכו נלך.
אשר כל כמה שירבו לדבר ממכשול
הזה עוד יהא מעט ממה שצריכים ראשון הוא למקראי קודש ,ליזהר
לעמוד ולהתריע בזה ,ואם מביטים בכל התוקף לקיים הלא תעשה
בהנשות הזקנות מדור הקודם האיך של ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם,
שהם מלובשים ,וכנגדם מביטים על וכ"ש כשיוצאים בחוץ לטייל בשוק צריכים
בנותם ונכדותם ,ניכר ירידות הדורות אזהרה רבה ושמירה יתירה שלא ליכשל
באופן מבהיל ,ופע"א כשעמד מוזללה"ה בראיות אסורות ,כי אנחנו דרים בישיבות
ג+++ליון ול
הפאות שבזמנינו ,ולא קרב זה אל זה לעורר בזה הזכיר דברי מרן דו"ז זללה"ה
כלל במראיהן ובאורכיהם ,ובכל פרטיהם שאמר אודות הפוזמקאות שהרגל נראה
ודוקדוקיהם כלל ,ואף אלו המקילים היו מתוכם (דורזיכטיגע שטרימפ) ,דטוב יותר
בודאי אוסרים הפאות שבזמנינו. להיות שב ואל תעשה שלא לילך כלל
בפזמקאות הללו ,מלהיות קום ועשה
ונשאלתי מהמשמש הי"ו אם יכרוז בא' ללבוש מלבושי פרוצות ,ודבר זה נוגע
לבוא האיסור סליחות ג"כ להשייטלען ,דיותר טוב שלא לילך
בביהמ"ד בהימים הנוראים מלובש בפאה כלל בפאה נכרית מלילך בהפאות
נכרית ,או יחדל מזה כיון שכבר אין הארוכות וההפרוצות ,עכ"ד.
מכריזים אותו בשום מקום ,אמרתי לו
שימשיך ,ומשום זה לחוד ראוי להכריזו,
וצריכים לדעת ,כי אף לאלו הפוסקים
שלכה"פ פעם אחת בשנה ישמע קול
שהקילו לילך בהשייטלען,
בשער בת רבים שאלו הפאות למיניהם
לא היה דומה אפס קצהו להשייטלען
אסורים לילך בזה.
שבזמנינו ,וכ"ש להפאות הארוכות
והסיבה שמדברים להאנשים אודות והמפזורות ,ובעמדי במקהלות לעורר
ואינם הנשים מלבושי קהל עדת מי מנה בענין זו (ג' שופטים
הולכים להעזרת נשים לעוררם אודות תשפ"ג לפ"ק) אמרתי לעורר אודות הפאות
מלבושיהם ,מפני שלדאבונינו הרבה הפרוצות במשל ומליצה ,שפע"א ישבו
פעמים הבעל חייב באשמת אשתו אחים ביחד לשתות לחיים אחר התפילה
והקולר תלוי בצווארו ,מפני שהם כנהוג בחסידים ואנשי מעשה ,והזכיר
מעודדים ומצוים לבני ביתם לפרוץ אחד מהנוכחים דהיום חל ההילולא של
גדר בענינים הללו ,והיודע ומבין המצב הגאון בעל שואל ומשיב זללה"ה ,נענה
באמת לאמיתו יאמר שיותר ויותר ממה אחד מהנוכחים ואמר שהיה מכיר בטוב
שקראתי לפניכם כתיב כאן ,ואף קצרתי השואל ומשיב ,ועל תמיהת חבריו האיך
מלפרש המציאות. עוד היה שייך לו להכיר השואל ומשיב
הסביר בפשטות דכשלמד בישיבה והיה
ח לו ספיקות בסוגיית הש"ס הלך לשוח עם
השואל ומשיב והוא הסבירו בטוב טעם
להיזהר בכשרות המאכלים והמשקאות
ובפרט ביי"ש למיניהם את כל הסוגיא ,ומובן לכל בר דעת דמר
אמר חדא ומר אמר חדא ,שהם מדברים
וחובת שמירת שער הפה נחלק לשנים משני דברים שאין להם שייכות זה
היציאות וההכנסות ,ליזהר לזה ,וכמו כן בנידן דידן אודות הפאות,
בכשרות המאכלים שמכניסים לתוך אפילו לאלו הפוסקים שהקילו להתיר
פיו שיהא בדרך המעולה ביותר ,הן לילך עם פאה ,אין לו שום שייכות עם
זל תשפ"ז ימים נוראים
ולכן אין נא אלא לשון בקשה מאנשי כשנמצאים בבית והן כשמקיימים
שלומינו החרדים לדבר ה' ,שאם יראה האלה מסעי ויוצאים לדרך צריכים
הרואה שהפסיקו למכור יי"ש פלוני או לעמוד על המשמר שלא להקל לאכול
יי"ש פלוני ,לא יבוא בטענה להמוכר ולשתות דברים המפוקקים בכשרותם,
למה אינם מוכרים משקאות האלו ,כדי ובפרט צריכים אזהרה יתירה אודות
שלא יתחילו לזנוח בהתקנות ולהמשיך שתיית משקה המשכר היי"ש למיניהם,
למכור היישו"ת המפוקפקים ,ומה גם שמבלי להאריך בחלק ההשקפה שבו,
שעד עתה נכשל לשתותם בשוגג ,אבל דלאחרונה נתרבה בין הנערים מנהג
עתה ילך ויכניס עצמו במזיד באיסורים מגונה לשתות ולהשתכר בהשבתות
האלו ,ואדרבה יחזק ידי העוסקים בזה ויומי דריגלא ובפרט בימי הקיץ ,אבל
שיעמוד איתן בתקנות האלו שנזכה אף כששותים במדה ובמשקל צריך
להעמיד הדת על תילה. זירוז יתירה מה שמכניסים לתוך הפה,
שיש במשקאות הללו הרבה שאלות
ט וספיקות של בליעות וטריפות שמבלי
להרבות באמירת תהלים בכל השנה הכשר מעולה יכולים להיכשל באיסורים
ובפרט בימים אלו מפורשים רח"ל ,עוד יזכור לנו אהבת
ובכלל האזהרות למה שמוציאים מהפה קדומים הדורות שלפנינו שהיו יודעים
הוא לסור מרע שלא לדבר שצריכים לברוח מצ"ט שערי היתר
דברים בטלים ואיסורים ,ולעשה טוב שלא להיכשל בשער אחד של איסור,
לתקן הדיבורי תורה ותפילה שעורכים ולצערינו כהיום אינם משימים לב לזה,
שיהיו כראוי וכהגון ,ובפרט שמתקרב ואף שיש צ"ט שערי איסור ,אם ימצאו
ובא היום 'שלש עשרה מדות' ,אשר יום בו שער אחד של היתר חלוש ,וימצאו
זה צריך אצל רוב ההמון שינוי ותיקון כתיב 'אידישע אותיות' על היי"ש יסמכו
גדול ,בזמנינו יכולים רוב בני אדם על זה ויענו אחריו מקודש מקודש.
לעזוב מקום עבודתם ליום אחד ולכה"פ
חצי יום לבוא לבית המדרש להרבות ותלי"ת שלאחרונה העמידו בק"ק קרית
תחינה לפני מלך רם ונשא ,איזה זמן יואל יע"א תקנות קבועות
עוד יתרחש לגמור את כל ספר תהלים בענינים אלו ,שלא ימכור יי"ש מבלי
ולשפוך שיח להיושב תהילות ישראל, הכשר מעולה מרב מוסמך ,ומן האמור
כלל ישראל צריכים ישועות רבות היה לתקנו כאן עוד לפני הימים טובים,
והרבה תפילות שתכלה שנה וקללותיה ולא עלתה בידינו לעסוק בזה לפני
ותחל שנה וברכותיה ,ואיתא בספרן יו"ט ,בס"ד מיד אחר יו"ט ישבו כסאות
של צדיקים (אגרא דפרקא אות ס) עה"כ למשפט להעמיד תקנות אלו בהבתי
(תהלים קו ב) מי ימלל גבורות ה' ישמיע מדרשים דקהילתינו פה וומס"ב יצ"ו,
ג+++ליון חל
הדעת ומעוטי שכל ,שצריכים להסביר כל תהילתו ,שסגולה להמתיק ולמלל
כל הנהגה בכל פרטיה ודוקדוקיה ,כבר הגבורות והדינים הוא להשמיע כל
הדריך לנו החכם מכל אדם (שיר השירים תהילת"ו ,לגמור כל ספר תהלים ,וחזה
א ח) אם לא תדעו לך היפה בנשים צאו יראה כל אחד לינצל זמנים הקדושים
לך בעקבי הצאן ,אין אנו צריכים ליבוש הללו שלא לבלותו לרקניא ,ונתקן
במעשה ודרכי אבותינו ולמצאו הנהגות מעשינו לשוב אל ה' בלב שלם.
חדשות ,כי אף אם בשינויים קלים לא
יארע שום דבר ,אבל אם מתנהגים י
במהלך הזה ישתנה במעט מעט דעתו להתנהג בתמימות בדרכי אבותינו מבלי
והנהגתו לגמרי ,ובאמת אינו כדאי להתחכם
לנקוט דוגמאות שלא לצמצם ההגיון
גם צריכים להעמיד שופטים ושוטרים
במשל ,אבל אנקוט דוגמא קטנה לשבר
על שער החוטם ,ליזהר שלא
את האוזן ,והוא לילך ביום הקדוש בבגד
להיות משוקע להתבשם בריחות שונות,
עליון תחת הקיטל ,שבאמת מן הצורך
דמגונה ומתואב לראות איך שמצוי
ללבשו עפ"י הלכה כדי להתפלל בבגד
בני אדם אשר כל עסקם הוא לסלסל
חשוב הראוי לתפילה ,אבל בלאו זה,
בשערם ולייפות מראם ,והם עושים
הלא רוב רובו של אבות אבותינו לבשו
משמרת למשמרת שלא לזיע ,ומסיכים
בגד עליון מתחת הקיטל שלהם ,ולכן
עצמם בבבורית שונים ומשונים שריחם
נלך נא בתמימות בדרכיהם ,כי אף אם
נודף למרחוק ,ולא זו הדרך ישכון אור,
אנו יצליחו לעשות משמרת למשמרת
כי הדורות שלפנינו היו ג"כ ממין אנושי
ולשקול בדעתינו מה לקרב ומה לרחק,
ועמדו במידת הנקיות המביא לידי
אף אם נימא שאנו לעצמינו יצליחו
טהרה ,ועכ"ז ידעו להבחין בין טוב לרע
לבחור האוכל מתוך הפסולת ,אבל
שלא להטניף גופם בריחות הללו.
הדורות שלאחרינו לא ידעו להבחין בין
טוב לרע ,ומילתא הפשוטה אצלינו כזר ודבר זה צריך הרחבה קצת ,כי בזמנינו
יחשב אצלם ,ולכן נחלץ מתנינו להחזיק רוצים על כל דבר שמעוררים
דרכי אבותינו בידינו ומינה לא להזיע. בסור מרע ועשה טוב בירור שמעתתא
וליבון הילכתא ,על מה ולמה שצריכים
יעזור השי"ת שנזכה לתקן דרכינו לנהוג כן או למנוע מזה ,מה המצוה
ולשוב אל השי"ת בלב שלם, הזאת ומה טעם יש בה ,בו בזמן שצריכים
ולהתכוננים להימים הקדושים האלו לחשוב 'מה' צריכים לעשות ,ובאיזה אופן
כראוי ,ויראו עינינו וישמח לבנו באמור צריכים לקיימה ,מחלפים להגות 'למה'
לציון מלך אלקיך ,ומרן אאמו"ר שליט"א צריכים לעשות כן ולשאול היכן מבואר
ינהיגינו לקראת משיח צדקינו ,בב"א. ענין זה ,והלא לא מבני גרים אנחנו ודלי
טל תשפ"ז ימים נוראים
+מ+דור
ילקוט נפלא של
פניני קודש בפירושים
נחמדים ביום שבת
קדשינו
נעימות השבת
ויום השביעי משבח ואומר
מזמור שיר ליום השבת
(תהלים צ"ב)
השביעי צריך להטיב לבו ביין בכדי
לשמחו ,כיון שהוא תחת מזל שבתאי פסוק א'
המורה על ביטול ועצבות ,עיי"ש. מזמור שיר ליום השבת ,טוב להודות לה'
ולפי"ז יתפרש אמרתינו בו אשבות ,ולא ולזמר לשמך עליון.
להנאתי ומשום מזלא דשבתאי, ויתבאר עפי"מ שפירש א"ז זללה"ה
אלא כאשר צויתני לשרתך ,רק משום בייטב לב (פ' בא דף סה) מה
ציווי הבורא ,והראיה לזה הוא ,וכן שאנו אומרים (זמירות ליל שב"ק) בו
אגיד גדולתך ברנה ,דבזה שבני אשבות כאשר צויתני לשרתך וכן
ישראל מזמרים ומרננים להבורא אגיד גדולתך ברנה ,על פי דברי
ית"ש ביום השבת קודש ואינם היערות דבש (ח"ב דרוש ב) לפרש
עצבים ,חזינן דהם למעלה מן המזל, מאמרם ז"ל (מגילה יב ):ביום השביעי
עכתדה"ק. כטוב לב המלך ביין (אסתר א י),
ובזה יש לפרש דברי נעים זמירות יום השביעי שבת היה ,כי שב"ק
ישראל ,טוב להודות לה' ולזמר מזלו מזל שבתאי המורה על ביטול
לשמ"ך ,והכוונה על זה הוא לזמר ועצבות ,ולכן אנו מזמרים ומהללים
ולרנן בזמירות ושירות ותשבחות בשב"ק להורות שאין אנו שובתים
ביום השבת קודש שהוא שמא משום מזל שבתאי המורה על ביטול,
דקודשא בריך הוא (זוה"ק יתרו פח,): אלא בני ישראל הם למעלה מהמזל
וגודל מעלתו הוא ,עליו"ן ,שבא ואין אנו בטלים ממלאכה רק לקיים
להורות שהם למעלה מהמזל ואינם רצון ית"ש ,משא"כ מלך עכו"ם ביום
ג+++ליון מ
והנה שבת קודש הוא זמן עבודת ה' בטלים ממלאכה משום מזל שבתאי,
מאהבה ,וכמו שכתוב בבני רק כדי לקיים מצות הבורא ית"ש.
יששכר (מאמרי שבתות מאמר א אות יט)
בשם העטרת צבי מזידיטשוב זללה"ה
דשבת גימטריא אהבה בכל לב ,אהבה
בכל נפש ,אהבה בכל מאד ,עיי"ש. מזמור שיר ליום השבת ,טוב להודות לה'
וכן פירוש הרה"ק מלובלין זללה"ה ולזמר לשמך עליון.
(דברי אמת פ' תשא) הכתוב (שמות
יתבאר עפ"י דברי א"ז זללה"ה בייטב
לד כא) ששת ימים תעבו"ד בבחינת
לב (פרשת ראה) לפרש הכתוב
עבד היינו מעבודה מיראה ,וביום
(דברים יב ח) לא תעשון ככל אשר
השביעי תשבות לשון תענוג בעבודה
אנחנו עושים פה ,כי העובד את
מאהבה ,עכ"ד .נמצא כי עבודת שב"ק
ה' מאהבה בדחילו ורחימו עבודתו
מאהבה בדחילו ורחימו פורחת לעילא
פורחת לעילא ,ומטעם זה מי שעובד
לעיני ה'.
את ה' באמת נראה לעצמו כאינו
ועל זה אנו משבחים ואומרים בגודל כלום ,מטעם שלא נשאר פה מעבודתו
קדושת יום השבת דטוב להודות מאומה ופורחת לעילא ואילו מי שאינו
לה' ולזמר לשמך עליון מתוך אהבה עובד את ה' באמת ידמה כעיניו כאדם
וחיבה יתירה למקום ,ועל ידי זה חשוב ,כי עבודתו אינו פורחת לעילא
עליו"ן ,המצות פורחת לעילא ועולה ונשאר כאן בעולם הזה .וזה שאמר
מעלה מעלה לעיני ה'. הכתוב לא תעשון ככל אשר אנחנו
עושים פ"ה ,היינו שנשאר כאן ולא
פורחת לעילא וזה לא תעשון ,כי אדם
מזמור שיר ליום השבת טוב להודות לה' צריך לעבוד את ה' בדחילו ורחימו כי
ולזמר לשמך עליון ,להגיד בבוקר בזה הוא פורחת לעילא עכ"ד .ולדרכו
חסדיך ואמונתך בלילות .ולכאורה יש לעיין בקודש יתבאר המשך הפסוק איש כל
מהו שבחא דשבתא באמירה זו. הישר בעיני"ו ,והיינו שעבודתו נשאר
נגד עיניו ולא פורחת לעילא לעיני ה'.
ובעמדי במוצאי שבת קודש עניתי
ואמרתי לפרשו עפ"י הנודע ועל דרך זה פירשתי הפסוק (דברים כא
בשם הרמ"ע מפאנו (עשרה מאמרות ט) ואתה תבער וכו' כי תעשה
מאמר חקור דין) דשבת קודש הוא הישר בעיני ה' ,היינו שצריך לעבוד
בבחינת קדשים ,ובקדשים הדין את ה' בלב בוער כאש ובהתלהבות
דהלילה הולך אחר היום ,נמצא דגם עצומה ,ורק אז תגיע ישר ,היינו
במוצאי מנוחה נמשך השפעת וקדושת המצות ומעשים טובים שעשה ,בעיני
יום שבת קדשינו באהבה. ה' ,שיהיה פורחת לעילא לעיני ה'.
אמ תשפ"ז ימים נוראים
הוי"ה ב"ה מתנהג עמי דהיינו במדת ובזה יל"פ מזמור שיר ליום השבת
הרחמים ,והיינו טובה הנראית לעין וכו' ,והיינו שמעלת וטובת יום
כל ,אבל תגל נפשי לבדי ולא זולתי, השבת הוא ,להגיד בבוקר חסדיך,
באלה"י ,במדת הדין ח"ו ,ואז אחרים שבשב"ק מתחילין בתחילה ביום,
אינם שומחים ,עכ"ד. ואח"כ ואמונתך בלילות ,כלומר
ובזה יתבאר הכתוב טוב להודות לה' שקדושתו כקדשים שהלילה הולך
ולזמר לשמך עליון ,אבל אנו אחר היום.
מבקשים שיהיה הודאה להשי"ת כזו
שהוא גם ,להגיד לאחרים בבוקר
חסדך ,וגם ישמחו בחסדים הללו. פסוק ב'
טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון ,להגיד
טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון ,להגיד בבוקר חסדך ואמונתך בלילות.
בבוקר חסדיך ואמונתך בלילות. והנראה לפרש על פי מה דמתאמרא
ואפ"ל על דרך הרמז שדוד מלך משמיה דהגאון רבי מרדכי
ישראל מרמז בדבריו השלשה בנעט זללה"ה (הובא במשפט צדק אות
זמנים של התרוממות הנפש בשבת קע"ח) לפרש הכתוב (ישעיה סא י) שוש
קודש ,אשר בהם מכריזים ישראל אשיש בה' תגל נפשי באלהי ,דיש
כי טוב בו להודות לה' ,ומבלי שום להבין למה אמר כפילות הלשון שוש
חיוב וכפיה לא עשאוהו מיום מנוחתם אשיש ,גם מה שפתח בה' וסיים באלהי.
ליומא דבטלה ,אלא פנו לבבם להגיד דהנה אמרו חז"ל (ברכות נד ).חייב
גדולתו ברנה ,הזמן הראשון הוא בליל אדם לברך על הרעה כשם שמברך
שב"ק כאשר בני ישראל מתאספין על הטובה ,ופירשו (שם דף ס ):דהיינו
יחד ומזמרין שירין ותשבחין ברשפי בשמחה ,אם כן אין שום חילוק בין
אש שלהבת יה ,ונותנים שבח ושירה טובה לרעה דשניהם שווים .אמנם אם
לאל אשר שבת ברא ,והשניה הוא נחקור נראה דבאמת יש חילוק קצת,
בצפרא דשבתא לפני התפילה, אם הקב"ה שולח לאדם טובה שנראה
שישראל קדושים קמים באשמורת לעין כל שהוא טובה ,הנה הוא שמח
הבוקר ללמוד וללמד בעסק התורה וגם אחרים יוכלו לשמוח בשמחתו
בכדי להכין הפה שיהא ראוי לעמוד אוהביו ומיודעיו ,אך להיפוך ח"ו אף
לפני המקום ,ועל דרך שאמרו חז"ל שהוא בעצמו צריך לקבל בשמחה
(ירושלמי שבת פט"ו ה"ג) לא נתנו רבה ,אבל אחרים אינם רשאים לשמוח
שבתות לישראל אלא לעסוק בהם בצערו ויגונו והם דואגים ומתאנחים,
בתורה ,והשלישית הוא בעת רעוא וזה שאמר שוש אשיש ,אני בעצמי
דרעוין כאשר בני ישראל מתכנשין וגם אחרים עמדי ,בהוי"ה ,אם שם
ג+++ליון במ
ולזה נהגו חסידי קמאי להתאסף בליל בבתי מדרשות להתעדן באהבתך
שבת קודש בדיבוק חברים להודות וביראתך בשעת יציאת השבת בכדי
לה' ולזמר לשמו לרנן לקל חי בכל להמשיך קדושת השבת אל תוך ימי
לבבם ונפשם. החול ,ומוסיפין מחול אל הקודש
כמנהג חסידים ואנשי מעשה להאריך
אך מצוי גם בקלי הדעת שיתאספו בסעודה שלישית גם לאחר צאת
בליל שב"ק לענג עצמם בשבת הכוכבים בכדי להמשיך קדושתה
ומדברים אחת בפה ואחת בלב, אל ימי החול ,והחוט המשולש לא
שכל התאספות אינו לכבוד שבת, במהרה ינתק.
רק להנאתם הפרטי ,והמובחן לידע
ולראות אם התאספות הוא רצויה וזה הכוונה באומרו טוב להודות לה',
לזמר בשירות ותשבחות למלך הכבוד אלו הם הזמנים אשר בהם מגלים
הוא איך עורכים התפילות של יום כי טוב לשבח לה' יוצר הכל ,ולזמר
השבת ,שהרי כל טעם וענין השירה לשמך עליון ,היינו בליל שב"ק כאשר
בליל שב"ק הוא להתרגל להתנתק מתאסף ציבור יחד לזמר שירות
מהויית העולם הזה ולהתבונן במעשה ותשבחות לאל חי ,והשניה הוא
ה' כי נורא הוא ,כדי כשיעמדו להגיד בבוקר חסדך ,והכוונה על זה
בתפילה והודאה למחרת ביום השבת הוא על לימוד שב"ק בבוקר תורת ה'
קודש להשי"ת ,יאמרו כל עצמותיו הנקראת תורת חסד (עי' סוטה יד,):
מאליהם אין קדוש כה' ,ובכן על ידי והשלישית הוא ואמונתך בלילות,
שמקימים אלו שהתאספו ביום שב"ק אמונה מלשון המשכה ,כמאמר הכתוב
בזמן הראוי לגשת לעבודת התפילה (אסתר ב ז) ויהי אומן את הדסה ,והיינו
בדעה צלולה ,מגלים שהתכלית מה שממשיכין קדושת השבת אל ימי
שהתכלית ההתאספות היה לשם ה'. החול ומוסיפין מחול אל הקודש בעת
רעוא דרעוין.
ולזה משבח דוד המלך במעלות השבת
שטוב בו להודות לה' ולהתאסף
בליל שב"ק בתודה וקול זמרה טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון ,להגיד
לקל אשר שבת מכל המעשים ביום בבוקר חסדיך.
השביעי ,אך רק כשכוונת המשורר יש לומר דהנה הן ידוע מעלת השבת
הוא לזמר לשמך עליון על כל מה קודש אשר יום זה ניתן במיוחד
שגמל לו ,וסימן מובהק להתוודע משאר זמנים וימים לערוך בו שבח
ולהגלות אם נחה רוח ה' כשנגן יקר וגדולה וכבוד לקל אשר שבת
המנגן ,הוא האיך נראה להגיד בבוקר ברא ,ונשמת כל חי תברך בו ביום את
חסדיך התפילות של יום השבת ,שאם שמו הגדול והקדוש על כל מה שעשה
מגישים לתפילות יום השבת בלימוד עושה ויעשה עמו ועם כל בני ביתו,
גמ תשפ"ז ימים נוראים
טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון ,להגיד התורה לפני התפילה ומתפללים ברגש
בבוקר חסדך ואמונתך בלילות. והתפעלות ובהתלהבות דקדושה ,אז
יודעים שגם הזמירות בליל שב"ק היה
יש לרמז דכדי שיהא ביד האדם
לשם ה'.
להרגיש טעם מתוק באמירת
פסוקי דזמרה מידי יום ביומו ,אזי
העצה היעוצה להתבונן בכל יום מחדש
טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון.
חסדי ה' המרובים ,שאין גומרים עליו
את ההלל ,ולשער בעצמו כאילו לא ויתבאר בהקדם מה שכתב האור החיים
אמר מעולם שיר ושבח להמרחם כי הקדוש (ר"פ בראשית) בפסוק
לא תמו חסדיו ,ובכל יום יהיה בעיניו בראשית ברא אלהים את השמים,
כחדשים להרגיש שהשבחים שאמר דשם זה של אלהים היינו מדת הדין
ביום האתמול אינם מספיקים לברך בלא שיתוף שם הרחמים ,זה הוא
הקל הטוב ,ועל דרך זה ישיג האדם דוקא למה שנוגע להשמים ,ואינו חוזר
כי טוב זמרה לאלהינו. לאומרו ואת הארץ ,כי הארץ בראה
בשיתוף שם הרחמים ככתוב (בראשית
והנה כתב באבן עזרא (שמות יט ט)
ב ד) ביום עשות הוי"ה אלהים ארץ,
דלשון הגדה יבא לעולם על
כי אין עולם בני אדם יכול להתקיים
דבר חדש ,עיי"ש .וזה ביאור הכתוב
בדין גמור בלא שיתוף רחמים לצד
טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון,
שהם מחומר כידוע ,ואומרו ושמים,
והאדם יכול להרגיש זה כאשר משבח
אינה נמשכת עם הארץ בבחינה זו של
את בוראו בבחינת להגי"ד בבוקר
השיתוף ,אלא אופן מעשיה הלא הם
חסדך ,שבכל בוקר ובוקר בעת אמירת
כתובים בריש הפרשה ,עכ"ד.
פסוקי דזמרה מרגיש שדיבוריו הם
חדשים שלא אמר מעולם דוגמת דברי והנה כשאומרים זמירות הודאה ושבח
אגדה ,ואז יתעלה האדם להשיג כי להשי"ת הרי זה מסוגל להכרית
טוב להודות לה'. ולבטל מן האדם כל הדינים ,וזה
שרומז הפסוק טוב להודות לה' ,כי
בזה ולזמ"ר ,לשון כריתה כמו (ישעיה
טוב להודות לה' ולזמר לשמך עליון. כה ה) זמר עריצים ,לשמ"ך עליו"ן,
פי' השם השורה למעלה בשמים
ויתבאר דהנה כי הן מודעת זאת
דהיינו שם אלהים מדת הדין ,כי על
דכשאדם עומד את עצמו
ידי הזמירות מכריתין ומבערין כל
לפתוח פיו ולסדר שבחיו קבל פני
הדינים מעל האדם ,ויורד עליו רק
מלכו וקדושו צריך להסיר כל
רחמים וחסדים.
המחשבות הטורדות אותו עד שתשאר
מחשבתו וכוונתו זכה בתפלתו
ג+++ליון דמ
הקב"ה ברוב רחמיו וחסדיו שומע כדנפסק בשלחן ערוך (או"ח סי' צח
בשירי עבדיו ,ונקרב הדבר אל ס"א) ,ומה גם ביום השבת קודש אשר
השכל מכינור שיש בו נימין הרבה כל דינים מתעברין מינה ,ודרשו
ולכול נימה ונימה יש לו קול אחר, חז"ל (מכילתא) עה"כ (שמות כ ט)
ויכול להיות שיש ביניהם נימות ועשית כל מלאכתך דכשנכנס היום
שהנימה ההיא בפני עצמה אין קולו השבת צריך האדם להרגיש כאילו כל
יפה ונעים ,אעפ"כ צריכין כל נימה מלאכתך עשויה ,ובכן מוטל על האדם
ונימה אל הצירוף בכדי שיצא קולות כשמתיצב ביום השבת להגיד חסדי
מהודרים .וזהו כוונת המשורר רננו השי"ת ומעשיו הגדולים ,לשכוח מכל
צדיקים בההוי"ה ,מצד רחמנותיו, הסביבה ומעצבות ודאגת ימי החול,
דמשירת הדין היה ראוי רק לישרים ולצמצם מחשבותיו לבל ישוטטו
נאוה תהלה ,אבל הודו לה' לכולם בחוץ ,רק הכל יודיך והכל ישבחוך
יש להודות ולהלל לה' ,כמו בכינור והכל יאמרו אין קדוש כה'.
שיש לו נימין הרבה ,והגם שיש
ולזה משורר המשורר במזמור שיר
בו נימין שאינו יפה מ"מ צריכין
ליום השבת ,שטוב בו ביום
לכל ,עכדה"ק.
להודות לה' ,ולזמ"ר לשמך עליון,
והנה פסק המחבר (או"ח ס"ד ס"ט) לשון כריתה כמו שכתוב (ישעיה כה
צריך להשתדל להתפלל עם ה) זמיר עריצים ,והיינו שצריכים
הציבור ,וזה המכוון באומרו עלי להכרית את עצמו מכל המחשבות
עשו"ר הרומז על תפלה בציבור עם זרות הטורדות אותו ,כדי שיוכל
עשרה ,כי לפעמים עולה בלב האדם להתפלל במחשבה זכה וברורה בלתי
שאינו פועל כאן מאומה ונראה לה' לבדו.
כמיותר בין הציבור ושרגא בטיהרא
מאי אהני ,ועלי נבל ,כמאמרם ז"ל
(פסחים קיא ).איסרא דעניותא נבל פסוק ד'
שמיה ,שהאדם חושב בלבו הלא אני
עלי עשור ועלי נבל עלי הגיון בכנור.
עני בדעת ומה תועלת יש בעבודתי,
על זה אמר עלי הגיו"ן ,כשאני וי"ל ע"ד עבודה עפ"י דברי א"ז זללה"ה
מתבונן עצמי בהגיונו של עולם, בתפלה למשה בביאור הכתוב
בכנור ,שכמו בכינור יש הרבה נימין (תהלים לג א) רננו צדיקים בה'
ואף על פי שבפני עצמו נראה כאילו לישרים נאוה תהלה הודו לה' בכנור,
אינו כדאי והגון מכל מקום צריכין לו כי הדעת נותן שאין ראוי להלל
דרק כשכולם ביחד קולו ערב ,כן לא להשי"ת רק אותו שאין בו חטא
לחשוב האדם חלילה שאין עבודתו ועון כלל ,אבל כל מי שחטא ומום
מקובלת ,דמחשבת פיגול הוא לא בו אינו חפץ המלך בשיריו ,אבל
המ תשפ"ז ימים נוראים
העולם מודים שהכל הוא מאתו ית"ש, ירצה ,ואדרבה שעשוע גדול לפני
והוא שליט בכל התחתונים ומשגיח המקום עבודת כל איש מישראל.
לכל פרט ופרט.
וזה ביאור אתה החילות להראות את
עלי עשור ועלי נבל עלי הגיון וכו' מה גדלו
עבדך את גדל"ך ,והיינו שהשי"ת
מעשיך ה'.
הראה כשעשה הניסים ניגלים בעת
יציאת מצרים ומלחמת סיחון ועוג ויש לומר עפי"מ שפירשנו הפסוק
שראתה שפחה על הים מה שלא ראה (דברים ג כד) אתה החילות
יחזקאל בנבואה (מכילתא פרשת בשלח להראות את עבדך את גדלך ,על פי
פ"ג) ,שעל ידי זה נתגלה שמו יתברך מה שפירוש האלשיך הפסוק (תהלים
לעיני העמים וגם הם הכירו שהשי"ת קיג ה) רם על כל גוים ה' על השמים
הוא בבחינת גדול ,וכולם הכירו כבודו ,מי כה' אלקינו המגביהי לשבת
שהוא לבדו משגיח על כל העולם המשפילי לראות בשמים ובארץ ,כי
בפרטי פרטיות ,ואז נתגלה אשר החילוק בין תואר גדול לתואר רם כי
מי קל בשמים ובאר"ץ אשר יעשה גדול פירושו דבר המתפשט בגדלו
כמעשיך וכגבורותיך ,ולא כגוים ממטה למעלה ,כמו אילן המוצב ארצה
האלה שאומרים שהוא בבחינת רם. וראשו מגיע השמימה ,ורם פירושו
דבר שהוא נעלה ונשא במקום גבוה,
ויתכן לומר שגם בעת שבת קודש
כמו כוכב בשמים שהוא רק למעלה
כאשר האדם מתבונן את עצמו
ולא למטה ,וזהו אומרו ר"ם על כל
בגדלות הבורא וחידוש הבריאה
גויס ה' ,שהגוים אומרים שהקב"ה
שברא בששת ימי המעשה יש מאין,
שוכן בעליונים ואין כבודו להשגיח
הוא זוכה להמשיך השראת שכינתו
בתחתונים ומסר הנהגת העולם
גם בעוה"ז ,כי אמונה הוא לשון
לחוקי הטבע ומזלות השמים ,אבל
המשכה ,כמאמר הכתוב (אסתר ב ז)
בני ישראל אומרים מי כה' אלהיגו
ויהי אומן את הדסה ,ובזה זוכה האדם
המגביהי לשבת ,אבל עם כל זה
לגלות כי הכל הוא מאתו ית"ש ואפי'
המשפילי לראות בשמים ובארץ ,כי
בעולם השפל ,ולבא לבחינת גדול,
מאמינים כי ממכון שבתו משגיח על
שגם האוה"ע מודים כי השי"ת בורא
כל פרט מדרכי הטבע ומקרי העולם,
ומנהיג לכל הבריאים והוא לבדו עשה
עכ"ד .אמנם כל זה שהאומת העולם
ועושה ויעשה לכל המעשים.
אומרים כך אינו אלא כאשר מלבשתו
אמנם לכאורה כאשר שבני ישראל ענוה והעולם מתנהג מלובש בהסתר
לשמו ומהללים מזמורים ובטבע ,אבל כאשר השי"ת חושף
יתברך בשבת קודש נתעורר קשיות זרוע קדשו לעשות נסים ונפלאות
א"ז זללה"ה בישמח משה (פ' אמור) נגלים לעיני העמים ,אזי גם האומת
ג+++ליון ומ
גדולים מעשה צדיקים יותר ממעשה שהקשה האיך אנו משבחים ומפארים
שמים וארץ ,דאילו במעשה שמים ומהללים בפיוטים הרבה שבחות
וארץ כתיב (ישעיה מח יג) אף ידי וקילוסים להקב"ה ,והלא מצינו
יסדה ארץ וימיני טפחה שמים (חדא בגמרא (ברכות לג ):ההוא דנחית קמיה
יד) ,ואילו במעשה ידיהם של צדיקים דרבי חנינא ואמר האל הגדול הגבור
כתיב (שמות טו יז) מכון לשבתך פעלת והנורא והאדיר והעזוז ,כי סיים
ה' מקדש אדני כוננו ידיך (לשון רבים אמר ליה סיימתינהו לכולא שבחא
שני ידות). דמרך ,משל למלך בשר ודם שהיה
לו אלף אלפי דינרי זהב והיה מקלסין
וכתב א"ז זללה"ה בייטב לב (פרשת
אותו בשל כסף ,והלא גנאי הוא לו,
אמור דף קיט) לפרש דברי המדרש
והתירוץ דאיתא במדרש (ב"ר פל"ב
לכולם נתת בן זוג ולי לא נתת בן זוג
ס"ג) ואף שבחו של הקב"ה אומרים
א"ל הקב"ה כנסת ישראל יהי' בן זוג,
מקצתו בפניו ,וכיון דהשראת השכינה
דהנה כל המועדים שתלוים בבית דין
בתוך בני ישראל הוי בפניו ,ואומרים
הם מעשה צדיקים ,אבל שבת קדוש
מקצת שבחו בפניו ,עכ"ד.
וקיימת ואינה תלוי במעשה הצדיקים
ולכאורה יש לה רק דרגת מעשי ובזה יתפרש היטב מה שאמר טוב
שמים ,אך קיי"ל באו"ח (סי' רסא ס"ב) להודות לה' ולזמר ,ולכאורה קשה
שמצוה להוסיף איזה זמן שהוא ודאי וכי סיימתינהו לכולהו שבחא דמרך,
יום מחול על הקודש ,ואותו תוספות לזה הוא אומר ,עלי הגיון ,כי בזה מה
יש לו דין שבת ,וזה ביאור מאמר שהאדם מתבונן את עצמו בהגיון לבו
חז"ל לא זזה שכינה מישראל בשבתות על השגחת הבורא ,הוא זוכה להמשיך
ויו"ט ,אפי' בשבת של חול ,ר"ל דגם שמו לבדו בעולם השפל כזו ,לבחינת,
בהתוספות שבת הנקראת שבת של מה גדל"ו ,דהיינו בחינת רם וגדול
חול שניתוסף שבת מיום החול ,גם אז שגם האוה"ע מודים שהכל הוא מאתו
יש השראת שכינה ,וז"ש לכולם נתת ית"ש ,והוה בפניו ומקצת שבחו בפניו
בן זוג מושפע מצדיקים ,ולי לא נתת מותר לזמר לשמך לעליון.
בן זוג שאינה מושפע מצדיקים אך
קדוש וקיימא מאליה ,ועל זה היתה
התשובה כנסת ישראל יהיה בן זוגך, פסוק ה'
רצה לומר על דרך דאיתא בשו"ע
כי שמחתני ה' בפעליך במעשי ידיך ארנן.
או"ח (סי' רסג סעיף יב) אם רוב הקהל
יש לדקדק למה כפל לומר שני פעמים
קבלו עליהם שבת ,המיעוט נמשכים
דהרי הוא שמח ומרנן בפעליך ובמעשי ידיך.
אחריהם בעל כרכך עיי"ש ,ואז הם
מקדישים שבת חבעו"י ונמצא גם ויתבאר בהקדם מה שאמרו חז"ל
שבת הוא מעשה צדיקים ,עכ"ד. (כתובות ה ).דרש בר קפרא,
זמ תשפ"ז ימים נוראים
מאד ,וכשנוטים צללי ערב ופנה יום והנה כתב בספר בני יששכר (מאמרי
אין אנו יכולים להתפרש מהקדושה שבתות מאמר א אות ט) בשם
וממשיכים קדושתה תוך ימי החול, העטרת צבי מזידוטשוב זללה"ה דשבת
כי הוכחה אמיתיות לראות אם אחד בגימטריא אהבה בכל לב ,אהבה בכל
מתרצה ונהנה ממתנה שנותנים לו, נפש ,אהבה בכל מאד ,עיי"ש .והענין
הוא לראות אם משתוקק לקבל יותר, הוא דשבת קודש מעורר אהבה רבה
וכיסופין גדול להשי"ת ,ובכן בהתקרב
ובכן בזה שבני ישראל מוסיפים מחול
את יום השבת ישמחו במלכותך
על הקודש ,הרי זה ראיה מוכחת על
שומרי שבת על התפשטות והשפעת
אהבתם ליום השבת קודש.
אהבת ה' בלבינו להתקרב להשי"ת,
וכמו שכתב א"ז זללה"ה בייטב לב
(פרשת נח דף מו) ברמז הפסוק (תהלים
ועל זה אנו משבחים ואומרים במעלת
ל יב) פתחת שקי ותאזרינו שמחה,
וקדושת השבת דטוב בו להודות
דשק"י ראשי תיבות יום שבת קודש,
לה' ולזמר לשמך עליון ,והטעם כי
וכשהגיע יום השבת תאזרינו שמחה
שמחתני ה' בפעליך ,דמגודל אהבת
רבה בגדולת עצומו של יום קדוש
ה' שנתעורר בו ביום ששים ושמחים הזה ,עכת"ד.
אנו בגילה ורנן לפני מלכינו יוצרינו,
ומשום זה נפסק בשלחן ערוך (סי'
וראיה לזה ששמחים אנו במתנת
רסא ס"ב) להוסיף מחול על
השבת ,כי במעשי ידי"ך ארנן ,דמגודל
הקודש ,להראות גודל שמחתינו
שמחתינו לא מספיק לנו לשמור כ"ד
ואהבתינו לה' על שזכינו לקבל המתנה
שעות מעת לעת ,אלא מוסיפים אנו טובה דשבת שמה ,ומגודל תענוג
מחול על הקודש דנחשב כמעשי שמירת השבת לא די לנו לשומרו יום
צדיקים הנקראים בלשון רבים מעשי אחד ,אלא כלתה נפשינו לפניה מתי
ידיך ,וביום השבת שישו ושמחת על נזכה לקבל השבת ויתעורר לבבינו
שנתן מנוחה לעמו ישראל. בו ביום לאהבתו בכל לב ונפש ובכל
ג+++ליון חמ
+מ+דור
העתקת לשונות של
ארגמן מלאים הדרכות
ישרות לפני יושבי
אוהל אברכי הכוללים
דרכי נועם
מתוך דבריו בהיכל כוללינו תורה ויראה
בעיר מאנטריאל יצ"ו
יום א' פרשת בהר שנת תשפ"ד לפ"ק
אחר שהאריך בדברי דרוש ופלפול בדיני והלכות ריבית
חשיבות לומדי תורה עולה וגדול ממחזיקי תורה
מען טרעפט די וואך אין די סדרה א מורא'דיגע זאך ,קודם זאגט די תורה (ויקרא
כה ב) ושבתה הארץ שבת לה' ,און גלייך נאכדעם שטייט (שם פסוק ג-ד) שש שנים
תזרע שדך וכו' ובשנה השביעית שבת שבתון יהיה לארץ ,פרעגן אלע די קשיא
אז לכאורה וואלט מען נישט געדארפט אנהייבן מיט שמיטה ,קודם דארף שטיין
אז מ'ארבעט זעקס יאר און נאכדעם קומט די זיבעטע יאר וואס דעמאלטס איז
שמיטה ,פארוואס עפעס האט די תורה מקדים געווען "ושבתה הארץ שבת לשם"
פאר די תורה הקדושה רעדט נאך פון די זעקס יאר וואס מ'ארבעט יא?!
ס'קען זיין א געדאנק .ס'איז דא 'מחזיקי תורה' און ס'איז דא 'לומדי תורה',
ס'איז א גאנצע מבוכה ווער ס'איז קודם ,די 'מחזיקי תורה' אדער די 'לומדי תורה',
אבער די אמת איז אז די לומדי תורה דארפן וויסן אז זיי זענען די חשוב'סטע זאך
אויף דער וועלט ,און זיי זענען באמת די חשוב'סטע ,אפילו פאר די מחזיקי תורה.
און לכאורה האבן מיר א שטארקע ראיה דערצו ,טאקע פון די פסוק ,ווייל וואס
איז דער טעם פארוואס האט דער אויבערשטער געגעבן א מצוה פון שמיטה?
שטייט אין די מפרשים (מובא בחומת אנך להחיד"א רי"פ בהר) ווייל די גמרא (ברכות לה):
זאגט אז רבא האט געזאגט פאר די תלמידים "במטותא מנייכו" איך בעט ענק
איין זאך ,אז צוויי חדשים פון יאר זאלט עטס נישט קומען צו מיר ,תשרי און ניסן,
וואס דאס איז דער זמן פון אנזייען און אפשניידן ,ניסן זייעט מען אן און תשרי
שניידט מען ,דעמאלטס זאלט עטס זיין אויף די פעלדער און טון די עבודה בשדה.
טמ תשפ"ז ימים נוראים
זאגן די מפרשים אז לויט די חשבון קומט דאך אויס אז יעדע יאר האט
געפעלט צוויי חדשים וואס מ'האט נישט געלערנט ,און אז ס'גייט אדורך זעקס
יאר האלט מען דאך ביי צוועלף חדשים ,ווייל זעקס מאל צוויי איז צוועלף ,האט
דער אויבערשטער געהייסן האלטן איין יאר שמיטה ,וואס די גאנצע יאר געבט
מען זיך אוועק פאר'ן בית המדרש ,א גאנץ יאר לערנט מען ,אזוי איז מען משלים
די אלע חדשים וואס מ'האט ביז יעצט פארפאסט פון לערנען .קומט אויס אז
שמיטה איז א זמן וואס איז געשטעלט געווארן אויף נאר צו לערנען.
אבער די צוויי חדשים וואס מ'האט געארבעט אויף די פעלדער האט מען אויך
מקיים געווען מצוות ,לקט ,שכחה ,פאה ,צדקה ,מעשים טובים ,און אלע אנדערע
זאכן וואס מ'האט אלס געקענט טון אין די פעלדער ,קומט אויס אז חוץ פון די
פינעף חדשים וואס זיי האבן געלערנט זענען זיי אויך געווען מחזיקי תורה ,זיי
האבן געקענט שטיצן תורה ,ווען ס'איז אבער געקומען שמיטה האבן זיי דאך
נישט מקיים זיין די אלע מצוות פון צדקה און גמילות חסדים וואס מ'קען טון
מיט א פעלד ,נאר איין זאך ,תורה ,אין די יאר האבן זיי זיך אוועקגעגעבן צו
קענען זיצן אין בית המדרש.
קומט אויס אז די זעקס יאר איז מרמז אויף די צייט וואס מ'קען אויך שטיצן
תורה' ,מחזיקי תורה' ,און די איין יאר פון שמיטה ,דאס איז א יאר נאר פון
'לומדי תורה' .די תורה הקדושה וויל מרמז זיין אז ס'איז טאקע דא צוויי ,ס'איז
דא 'לומדי תורה' און 'מחזיקי תורה' ,זאלסט אבער וויסן אז די לומדי תורה זענען
קודם ווייל זיי זענען די חשוב'סטע!
וועגן דעם הייבט די תורה אן "ושבתה הארץ שבת לשם" ,צו ווייזן אז די
יאר פון שמיטה ,די יאר פון לימוד התורה ,דאס איז פאר די מעלה פון "שש
שנים תזרע שדך" ,כאטש מ'קען דעמאלטס געבן צדקה און מעשים טובים ,אבער
פונדעסטוועגן דאך האבן די לומדי תורה אין זיך א גרעסערע חשיבות ווי די
מחזיקי תורה.
גודל מעלות לימוד התורה ברציפות
נאר לאמיר א רגע אויסשמועסן א נקודה וואס איז נוגע פאר לומדי הכולל .איך
האב פריער נאכגעזאגט אז אין יעדע פון די זעקס יאר איז דא צוויי חדשים וואס
מ'לערנט נישט ,דארף מען האבן איין יאר ,די שמיטה יאר ,וואס דעמאלטס איז
מען משלים די צוויי חדשים פון די אלע זעקס יאר וואס מ'האט נישט געלערנט.
אבער לכאורה שטימט עס נאכאלס נישט ,ווייל אין די זעקס יאר האט מען
צען חדשים יא געלערנט ,נאר צוויי חדשים האט מען נישט געלערנט ,יעצט
ג+++ליון נ
ווען דו לערנסט די שמיטה יאר ,וויפיל חדשים קומט באמת צו וואס דו האסט
פארפאסט? צוויי ,ווייל צען חדשים האסטו ממילא געלערנט ,דעם זעקסטן יאר
האסטו אויך געלערנט צען חדשים ,די פיפטע יאר אויך ,פארוואס איז דאס אן
השלמה? ס'קומט דאך נישט צו מער ווי סך הכל צוויי חדשים וואס דו לערנסט
די יאר מער ווי די אנדערע יארן ,נו וואס איז די אויפטוה?!
אבער באמת איז דאס א געוואלדיגע אויפטוה ,ווייל ס'איז דא א באקאנטע
ווארט פון די חכמי המוסר אויף די באקאנטע מעשה (עי' נדרים נ ).מיט רבי עקיבא
אז ער איז אוועקגעפארן לערנען ,און נאך צוועלף יאר איז ער צוריקגעקומען,
און ווי נאר ער האט געהערט ווי זיין ווייב זאגט אז ער קען נאכאמאל צוריקגיין,
איז ער צוריקגעגאנגען ,און נאך פיר און צוואנציג יאר איז ער צוריקגעקומען מיט
פיר און צוואנציג טויזנט תלמידים.
פרעגט די וועלט א קשיא ,נאך צוועלף יאר איז ער דאך שוין צוריקגעקומען,
ער איז שוין געווען אונטער די טיר ,ער האט שוין געהערט ווי זי רעדט ,פארוואס
איז ער נישט אריינגעקומען זאגן "א גוטן טאג ,באמת בין איך אהיימגעקומען,
נאר אזויווי דו האסט מיר געגעבן רשות צוריקצוגיין גיי איך נאכאמאל צוריק",
פארוואס האט ער נישט מודיע געווען אינדערהיים אז ער איז דא? זאגט די וועלט
א ווערטל ,ווייל אזוי האט ער געלערנט ברציפות פיר און צוואנציג יאר ,ווען ער
קומט ווען אהיים וואלט עס געווען איינמאל צוועלף און נאכאמאל צוועלף ,צוויי
מאל צוועלף איז נישט קיין פיר און צוואנציג ,דאס הייסט אז אפילו ווען מ'רעכנט
צוזאם צוויי מאל צוועלף איז עס פיר און צוואנציג ,אבער די אויפטוה פון פיר
און צוואנציג יאר איז נישט דא ווען ס'איז דא אן הפסק אינמיטן.
קומט אויס אזוי ,די זעקס יאר וואס מ'האט געלערנט האט מען געלערנט און
מפסיק געווען ,געלערנט און מפסיק געווען .קומט דאך אויס אז די הפסקה האט
נישט נאר געשאדט אויף די זמן הפסקה ,ס'האט אפילו געשאדט אויף די פינף
חדשים וואס מ'האט יא געלערנט ,ווייל ס'איז שוין נישט קיין גאנצע צען חדשים
לימוד התורה ,ווייל ס'איז געווען מיט אן הפסק .פארדעם האט מען גענומען א
גאנצע יאר אן קיין הפסק און געלערנט ,ווייל דאס וואס מ'לערנט אן קיין הפסק
איז פי כמה וכמה ווערד ווי דאס וואס מ'האט געלערנט מיט הפסקות .קומט אויס
אז די איין יאר שמיטה וואס מ'האט געלערנט אן הפסקות האט משלים געווען
די אלע יארן וואס מ'האט געלערנט מיט הפסקות .מיט די חשבון פארשטייט מען
שוין די אויפטוה פון דעם שנת השמיטה.
א כולל אינגערמאן לערנט ,ער זיצט און ארבעט אויס מקצועות ,אבער ווי נישט
קען זיך דאך אייביג מאכן א זאך וואס זאל אים מפסיק זיין אינמיטן לערנען,
דארף ער מאכן דעם חשבון ,אז מען מאכט אן הפסק אינמיטן לערנען ,איז דאס
אנ תשפ"ז ימים נוראים
נישט פשט ער האט געלערנט צוויי שעה ,טאמער איז מען מפסיק נאך איין שעה
האט מען געלערנט איין שעה מיט איין שעה ,און טאמער לערנט ער צוויי שעה
איז די צוויי שעה סאך מער ווערד ווי די איין שעה און איין שעה ,ווייל לערנען
ברציפות אן קיין הפסק איז סאך א שטערקערע קנין און סאך א שטערקערע וועג
אז דאס זאל נקבע ווערן במח ,ווי א זאך וואס גייט צו מיט אן הפסק.
לנצל הזמן בלימוד התורה בהתמדה רבה
די גמרא (נדה ע ).זאגט אז מ'האט געפרעגט ר' יהושע בן חנניה "מה יעשה אדם
ויחכם" -וואס זאל א מענטש טון אז ער זאל ווערן א חכם? האט ער געזאגט
"ירבה בישיבה וימעט בסחורה" ,האבן זיי געזאגט "הרבה עשו כן ולא עלתה
בידם" ,האט ער געזאגט "יבקש רחמים ממי שהחכמה שלו".
וואס הייסט "ירבה בישיבה וימעט בסחורה"? דאס איז די עצה? ער זאל
ווייניגער האנדלען און מער לערנען? פארדעם דארף מען האבן די חכמה פון רבי
יהושע בן חנניה?! יעדער איינער פארשטייט אז פון גיין אין מארק קען מען קיין
תלמיד חכם נישט ווערן ...וואס האט ער דא אויפגעטון ווען ער האט געזאגט
"ימעט בסחורה וירבה בישיבה"?
ס'קען זיין אז רבי יהושע בן חנניה האט געזאגט א מורא'דיגע רעיון .א כולל
אינגערמאן איז אים געקומען פרעגן "וואס קען איך טון אז איך זאל מצליח זיין
אין לערנען? וואס דארף איך טון?" ,האט אים רבי יהושע בן חנניה אויסגעפרעגט
"וויאזוי גייט צו דיין סדר היום אין כולל?" ,האט ער אים אראפגעלייגט :איך קום
אין כולל ,איך באקום א צייכן ,איך זעץ מיר אראפ לערנען א האלבע שעה צו
א דריי פערטל שעה ,נאכדעם דארף איך א קאווע ,נאכדעם לערן איך ווייטער
א האלבע שעה ,נאכדעם פארשמועס איך מיר א מינוט צוויי ,אמאל ציעט זיך
עס אביסל מער ,און אמאל אמאל עס איך דעמאלטס פרישטאג ,און אזוי ווייטער,
בקיצור ,ביז דער סדר ענדיגט זיך .נאכמיטאג סדר איז אויך אזוי ,מ'קומט ,און
אינמיטן באקום איך א וויכטיגע קאל פונדערהיים ,איך הייב אויף און איך גיי
ארויס ,איך קום צוריק ,און שוין ,איך בין געווען אין כולל ,איך האב געלערנט,
אבער ווי מ'זאגט ,אינמיטן האב איך געהאט אנדערע געשעפטן אויך וואס איך
האב געדארפט מסדר זיין...
פארוואס הייסט א סוחר "סוחר"? דער מקור פון סוחר איז 'סחור' ,זיך
ארומדרייען ,א סוחר דרייט זיך ארום .זאגט רבי יהושע בן חנניה פאר דעם
כולל אינגערמאן "ווילסט זוכה זיין צו תורה? כ'האב פאר דיר א גוטע עצה ,זיץ
מער אויפן פלאץ און דריי דיר ווייניגער ארום ,וועסטו מצליח זיין אין לערנען!".
ער האט אים געפרעגט "וואס קען איך טון? מה יעשה אדם ויחכם?" ,האט ער
ג+++ליון בנ
געענטפערט "ירבה בישיבה" -זיץ מער אויפן פלאץ "וימעט בסחורה" -און
דריי דיר ווייניגער ארום ,אזוי וועסטו מצליח זיין אין לערנען ,ווייל ווי ווייניגער
דו וועסט זיך ארומדרייען און ווי מער דו וועסט זיצן אויפן פלאץ און עוסק זיין
בתורה אן א הפסק אלס מער וועסטו מצליח זיין ,ווייל דאס איז דער וועג וויאזוי
מ'קען קונה זיין די תורה הקדושה.
הנהגה רוממה של אברך יושב אוהל בכל הענינים
א כולל אינגערמאן איז א מורא'דיגע זכות ,וויפיל מ'קען זיצן אין כולל און
לערנען און קונה זיין ,יעדע מינוט און יעדע שעה און יעדן טאג איז א געוואלדיגע
געוואלדיגע זאך וואס מ'האט א זכיה צו דעם .ס'גייט אדורך יארן שפעטער ווען
מ'האט שוין נישט די געלעגנהייט ,קוקט מען צוריק מיט בענקעניש נאך די זיסע
זמנים וואס מ'האט יא געהאט די וועג צו קענען זיצן און לערנען.
א כולל אינגערמאן איז אבער אויך איינער וואס דארף ארויפרופן אויף זיך
אביסל כבוד און רעספעקט פאר א לומד תורה .ס'טייטשט אזוי ,פון וואו האלט
זיך א כולל אויס? א כולל האלט זיך אויס פון בעלי בתים וואס ארבעטן און
פארדינען געלט און זיי האבן ליב צו שטיצן די תורה הקדושה ,זיי האבן א זכות
צו שטיצן לומדי תורה ,און זיי טוען עס בחפץ לב ,מיט איבערגעגעבנקייט ,אזויווי
מ'זעט דא.
ער פארשטייט אז זיין געלט גייט פאר א לומד תורה ,און דער לומד תורה איז
נישט נאר מיט וואס ער לערנט אין די צייט וואס מ'דארף צו לערנען תורה ,ער
פירט זיך אויף ווי א בן תורה ,ער פירט זיך אויף ווי א בן תורה מיינט אז ער
פארפאסט נישט קיין זמן קריאת שמע ,ווען ער קומט דאווענען כאפט ער זיך
נישט מיט מיט קיין דאווענען ,ער שטעלט זיך דאווענען נאך פאר ברכות און
ער האלט מיט פון ברכות ,ער דאוונט אויפן פלאץ ,ער דאוונט מיט א נעימות,
ער דאוונט מיט כוונה -דו האסט דאך נישט קיין דאגה אויפן קאפ ,מ'האלט דיר
דאך אויס -ער דאוונט רואיג ,און אז ער קען נאך לערנען פאר'ן דאווענען איז
אוודאי נאך בעסער.
ווען א בעל הבית זעט עס ,סיי דער בעל הבית וואס שטיצט דעם כולל און סיי
א בעל הבית וואס דרייט זיך סתם אזוי אין בית המדרש ,ער קומט אויך דאווענען,
ווען ער כאפט אפ דאס דאווענען אדער ער פירט זיך נישט אויף אזויווי ס'דארף
צו זיין ,אויף זיך האט ער א תירוץ ,ער טרעפט זיך א סיבה פארוואס ער האט עס
געמוזט טון ,אבער אויפן כולל אינגערמאן פארשטייט ער דאס נישט ,און אפשר
איז ער גערעכט ,ווי מ'זאגט "דו ביסט א לומד תורה ,דו דארפסט זיין בעסער ,פון
דיר פארלאנג איך מער" .און מ'פארלאנגט נישט דא קיין ווייס איך וואס ,מ'דארף
גנ תשפ"ז ימים נוראים
נישט דאווענען מיט כוונות האר"י ,פשוט דאווענען אזויווי אן ערליכער בעל הבית
האט אמאל געדאוונט ,אזויווי אן ערליכער בעל הבית דארף צו דאווענען .דאס
איז די אויפגאבע און די זכות פון א כולל אינגערמאן ווען ער פירט זיך אזוי אויף.
און די זעלבע זאך איז מיט יעדע פרט ,איך ווייס נישט פונקטליך וויאזוי ס'גייט
דא צו די תקנות הכולל לגבי די טעלעפאנען און לגבי אנדערע זאכן ,וואס פאר
א בעל הבית איז אנדערש און פאר א כולל אינגערמאן איז אנדערש .א כולל
אינגערמאן דארף יא זיין נזהר ,און אפילו זאכן וואס פאר א בעל הבית האט מען
דאס מתיר געווען ,אבער פונדעסטוועגן דאך דארף דאס א כולל אינגערמאן נישט
האבן ,און אפשר טאר ער דאס נישט האבן ,ער האט נאכנישט די תירוצים און די
אלע זאכן וועלכע זאלן גורם זיין אז ער זאל דאס קענען האבן .די זעלבע זאך איז
מיט הנהגת הבית ,הנהגה וויאזוי צו גיין אויפן גאס ,הנהגה אין שטוב.
יום שבת קדשינו אצל אברך היושב באהלו של תורה
אזוי אויך דארף מען וויסן אז א שבת ביי א בעל הבית איז אנדערש ווי ביי
א לומד תורה ,אפילו על פי הלכה ווייסט מען דאך וואס דער רמ"א (או"ח סי' רצ
ס"ב) זאגט ,ער רעדט פון איינער וואס איז עוסק בתורה ממש יומם ולילה ,זאגט
דער רמ"א אז שבת מעג ער אביסל מער עסן און אביסל מער נהנה זיין ,אביסל
מער אכילה ושתיה ווי א גאנצע וואך ,ווייל סוף כל סוף א גאנצע וואך האט ער
זיך דאך ממעט געווען אין די אלע זאכן ,לכבוד שבת מעג ער מרבה זיין ,א בעל
הבית טאר דאס אויך נישט ,זעט מען שוין אז דער רמ"א האט אויך געמאכט
חילוקים צווישן א שבת ביי א לומד תורה און ביי איינער וואס איז נישט קיין
לומד תורה...
אבער ס'איז דא פשוט'ע זאכן ,וויאזוי מ'גרייט זיך צו צו א שבת ,איך ווייס
נישט צו זוממער איז דא כולל פרייטאג אדער נישט ,אבער אפילו ס'איז יא דא
איז דאך דא א געוויסע זמן ווען ס'ענדיגט זיך ,נאכדעם איז נאך דא אזא ריזיגע
פרייטאג נאכמיטאג ,א כולל אינגערמאן האט א שיעור -אויסער אין לימוד פון
גמרא און שולחן ערוך האט ער א שיעור אין חסידישע ספרים ,ס'קומט שבת
גרייט ער זיך צו צו לקבל שבת מלכתא ,און די זעלבע זאך ער לייגט אראפ א
דאווענען פרייטאג צונאכטס ,און וויאזוי ער פירט אינדערהיים די סעודת שבת,
און די זעלבע זאך שבת צופרי ווען ער שטייט אויף ,ער גייט נישט דאווענען
גלייך ,ער גייט לערנען פארן דאווענען ,אפילו ס'איז נישט דא קיין כולל ,אפילו
ער איז נישט מחויב ,אבער זיין געפיל און זיין העכערקייט וואס ער באקומט
פון א גאנצע וואך לערנען ,דאס דארף אים פירן אז די שבת זאל זיין מיט א
העכערקייט.
ג+++ליון דנ
מיר זעען פאריגע וואך אין פרשת אמור אין די פרשת המועדים הייבט די
תורה אן צו זאגן אזוי" ,מועדי ה' אשר תקראו אותם מקראי קודש" (ויקרא כג ב),
און די תורה הייבט אן מיט שבת (שם פסוק ג) "שבת הוא לה' בכל מושבותיכם".
וואס הייסט "שבת הוא לה' בכל מושבותיכם"? די גמרא (קידושין לז ):פרעגט שוין
די קשיא" ,בכל מושבותיכם גבי שבת למה לי"? וואס איז די 'בכל מושבותיכם'?
נאר ס'איז געווען אמאל ביים צמח צדיק ,ער האט אמאל געדאוונט שבועות
און ס'איז געווען א מורא'דיגע געהויבענע דאווענען ,ס'האט געדויערט שעות
על גבי שעות ,ביי שבועות זאגט דאך די גמרא (פסחים סח ):הכל מודים בעצרת
דבעינן נמי לכם ,און נאך א לאנגע געהויבענע דאווענען האט ער זיך אנגערופן
אזוי" ,ביז יעצט האבן מיר מקיים געווען דעם 'חציו לכם' ,יעצט גייען מיר מקיים
זיין דעם 'חציו לשם' ,"!...דאס זיין אין בית המדרש ,דאס דאווענען ,דאס איז
די "לכם" ,און דאס אהיימגיין פון בית המדרש ,דאס איז געווען א בחינה פון
"לשם" .בפשטות ,אויב קען מען זאגן א שטיקל פשט אין די ווערטער ,ווייל ווען
א מענטש דאוונט און ער האט רעכט אפ אזא ריכטיגע געהויבענע דאווענען ,איז
עס א סיפוק ,ס'איז א בחינה פון "לכם".
שבת איז דאך אויך צעטיילט ,ביי שבת איז דאך דא א מצוה פון לענג את
השבת במאכל במשתה ובכסות ,אלע זאכן ,ס'איז אבער אויך דא א חיוב פון
דאווענען ,א פסוקי דזמרה ,א נשמת ,און אלע רוחניות'דיגע זאכן .דו דארפסט
וויסן אז ווען דו גייסט אהיים פון דאווענען ,נאכן אפרעכטן א ריכטיגע דאווענען
-דאס איז געווען דער חלק פון "לכם" ,דער "לשם" דאס וועט זיין אינדערהיים!
די אכילה ושתיה ,וויאזוי דו רעכסט אפ די סעודת שבת -דאס איז דער לה'!
זאגט די תורה הקדושה" ,שבת הוא לשם" דאס איז די "בכל מושבותיכם" ,דאס
איז אינדערהיים .אין ביהמ"ד איז די חציו לכם און אינדערהיים איז די חציו לה',
אזוי דארפסטו אפרעכטן א שבת קודש.
מ'זיצט צוזאמען ביים שבת טיש ,דו האסט נישט געארבעט אזוי שווער א
גאנצע וואך ,דו קענסט זיין רואיג און צוגעגרייט צו די סעודה פרייטאג צונאכטס
און צו די סעודה שבת בייטאג ,דארפסט וויסן אז יעצט איז שבת לה' ,יעצט איז א
זמן וואס מ'איז עוסק אין לה' ,יעדע זאך איז רוחניות'דיג ,יעדע זאך איז דערהויבן,
מיט א רואיגקייט צו די קינדער ,א רואיגקייט אין שטוב ,ס'זאל זיך דערקענען
קדושת שבת וואו דו גייסט און וואו דו שטייסט ,און אוודאי אינדערהיים.
ס'וועט נאך אויסגעקומען ,איך וועל נאך רעדן דא היינט נאכט פאר'ן גאנצן עולם,
אבער על כל פנים פאר די לומדי כולל וואונטשן מיר אן אז דער אויבערשטער
זאל העלפן אז זיי זאלן זען פרי בעמלם ,ס'זאל זיין ללמוד וללמד לשמור ולעשות
הנ תשפ"ז ימים נוראים
ולקיים ,צו לערנען און צו זיין -ווי מיר האבן געשמועסט -אן עדות אז ער איז
פון די לומדי תורה ,ס'זאל זיין באופן אז ס'זאל זיך האלטן ביי אים ,ער זאל דאס
נישט פארגעסן ,ער זאל זוכה זיין צו חזר'ן און ער זאל עס געדענקען ,ער זאל
קענען נעמען די בחינות ,וואס דאס איז באמת איינע פון די שטערקסטע זאכן
וואס מיר האבן געהערט איבער דעם כולל דא ,אז יעדער אינגערמאן נעמט א
בחינה ,דאס הייסט אז סוף זמן לאזט מען זיך פארהערן די לימודים וואס מ'האט
געלערנט ,בלי יוצא מן הכלל! נו ,דאס איז א געוואלדיגע געוואלדיגע זאך ,דער
אויבערשטער זאל העלפן אזוי ווייטער ,כה יתן ה' וכה יוסיף צו שטייגן ווייטער
בתורה ועבודה ויראת שמים .מ'זאל האבן א לעכטיגע פרייליכע שטוב ביי זיך
אינדערהיים ,און א לעכטיגע פרייליכע בית המדרש וואו מ'לערנט ,דאס טייטשט
אז דאס אלעס זאל אריינברענגען א לעכטיגקייט אין הארץ ,א לעכטיגקייט אין
שטוב .מ'זאל שוין זוכה זיין צו די גרויסע זמן ווען מיר וועלן אלע גיין קעגן משיח
צדקינו מיטן טאטן זאל זיין געזונט בראש ,במהרה בימינו אמן.
ג+++ליון ונ
