נעימות יאמרו · Ne'imois Yoimri — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

דרשת
שבתשובה שדרש כבוד מרן
הגה"צאבדק"קור"משליט"א
במעמד אלפי ישראל בהיכל בית מדרשינו הגדול בוויליאמסבורג יצ"ו
יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק
תוכן הדרשה
די געוואלדיגע אהבה וואס ווערט נתגלה בימי הסליחות ווען מ'נעמט אן יש אם למקרא /די חילוק פונעם משכן אין ביהמ"ק ווייל דארט איז
שכר מצוה בהאי עלמא איכא /השי"ת העלפט יעדע איד תשובה טון נישט קיין חילוק אין וועלכע מצב ער איז /די הסתרת פנים וואס איז
גורם אז מיר זאלן נישט שפירן אמת'ע צער אויף גלות השכינה /די שאדן פון כלל ישראל מיט די אבידה פון הגה"צ רבי שמעיה גרינבוים
זצ"ל /די חיצוניות איז היינט צוטאגס בעסער אבער די פנימיות ווערט שוואכער און שוואכער /נזהר זיין אין כבוד ביהמ"ד צו קומען ווי
עס פאסט און נישט מחלל זיין מיט כלים טמאים /נישט אויסלאזן קיין חלקי התפלה און מרבה זיין מיט אמירת תהלים /זיך מחזק זיין אין
קביעות עתים לתורה יעדער כפי דרגתו /די שרעקליכע ירידות הדורות ביי די ענין פון צניעות וועלכע פאדערט שטארקייט פון די מענער
/זיך חלילה נישט פרייען מיט כלומר'שטע הצלחות פון די מדינה הטמאה /נישט לעבן אין קאכן אין פאלטיק ובפרט נשים וועלכע ווערן
שטארק צוגעצויגן דערצו /חדש עלינו שנה טובה ברוחניות ובגשמיות מיט אלע ברכות האמורות בתורה
חלק א'
דברי דרוש ואגדה
א
ְק ָראֻ ה ּו ִּב ְהי ֹות ֹו קָ ר ֹוב :די געוואלדיגע אהבה וואס ווערט נתגלה בימי הסליחות ווען
מ'נעמט אן יש אם למקרא
די גמרא אויסצוטייטשן די סוף פונעם פסוק "קְרָא ֻה ּו ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב" ,אז מיט דרשו ה' בהמצאו אלו עשרת ימי תשובה
" ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב" מיינט מען די טעג נאנט צו די עשרת ימי התשובה ,אז אין די דער נביא ישעיה זאגט (ישעיה נה ו-ז) ּד ִרְׁש ּו ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ קְרָא ֻה ּו ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב,
טעג ארום עשי"ת גייט אויך ארויף די פסוק " ּד ִרְׁש ּו ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ" .דער רבי ז"ל שבֹתָיו ו ְיָׁשֹב אֶל ה' ו ִיר ַ ֲחמֵה ּו וְאֶל אֱלֹקֵינ ּו ּכ ִי יַר ְ ּב ֶה
שע ּד ַר ְּכוֹ וְא ִׁיש אָו ֶן מַחְׁ ְ
י ַ ֲעזֹב רָׁ ָ
האט עס דעמאלטס אויסגענוצט צו זאגן אז עס גייט ארויף אויף די טעג פון לִסְלוֹחַ .זאגט די גמרא אין מסכת ראש השנה דף י"ח (עמוד א) זאגט אז דער פסוק
הושענא רבה און שמיני עצרת ,אבער מיר קענען דאך זאגן די זעלבע זאך ,און " ּד ִרְׁש ּו ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ" גייט ארויף אויף די צען טעג פון ראש השנה ביז יום הקדוש,
אזוי איז אויך מסתבר ,אז עס גייט אוודאי אויך ארויף אויף ימי אלול וואס איז די עשרת ימי התשובה.
אויך נאנט צו די עשרת ימי התשובה ,און כל שכן אין די "ימי הביקור" (עי' אליה
רבה סי' תקפא סק"ח) ,די ימי הסליחות ,איז אוודאי דער פסוק " ּד ִרְׁש ּו ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ הרמז על חודש אלול וימי סליחות
קְרָא ֻה ּו ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב" געזאגט געווארן.
דער רבי ז"ל אין די הושענא רבה תורות (עמוד שעה) האט צוגעלייגט צו
ממילא וועט עס טייטשן " ּב ְכֹל צָרָתָם לוֹ צ ָר" אז פאר'ן אויבערשטן טוט אויך וויי כל זמן שיעשו בני כסדר הזה -בפועל או באמירה
די צרות וואס אידן גייען אדורך.
וואס איז פשט פון קְרָא ֻהוּ ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב? איך האב געזען אז דער טאטע
זאל זיין געזונט און שטארק האט אמאל געזאגט (מובא בחידו"ת מהר"א ט"ב
בחודש אלול נקטינן יש אם לקרא
תשע"א פ' תצא) ,אז מ'זאגט דאך זייער אסאך מאל אין די עשרת ימי התשובה
עס שטייט אין פסוק (דברים כג טו) ּכ ִי ה' אֱלֹה ֶיך ָ מִתְהַ ּל ֵך ְ ּב ְקֶר ֶב מַחֲנֶך ָ לְהַ ּצ ִילְך ָ און אין אלע ימי הסליחות די י"ג מדות של רחמים" ,ה' ה' קל רחום וחנון" ,און
וְלָתֵת אֹיְב ֶיך ָ לְפ ָנ ֶיךָ ,זאגן די ספרים (צבי לצדיק פ' תצא) אז ל ְהַ ּצ ִילְך ָ ו ְלָתֵת אֹיְב ֶיך ָ די גמרא (ר"ה יז ):זאגט אז דער אויבערשטער האט געזאגט פאר משה רבינו
ל ְפ ָנ ֶיך ָ איז ראשי תיבות "אלול" .איז דער טאטע זאל זיין געזונט מסביר אז ווען אז אפילו אידן האבן חוטא געווען ,אבער "כל זמן שיעשו בני כסדר הזה"
ס'קומט אלול און אידן זאגן אזויפיל מאל די י"ג מידות של רחמים ,וויל מען דאך וועט דער אויבערשטער מוחל זיין די עבירות פון אידישע קינדער .איז דא א
אוודאי פסק'ענען אז מ'זאל אננעמען יש אם למקרא אזוי וועט מען יוצא זיין על באקאנטע מחלוקת אין די אחרונים -דער פנים יפות (פרשת תשא) און נאך (עי'
ידי קריאה .קומט דאך אויס אז אין חודש אלול נעמען מיר אן אז מ'גייט נאכן של"ה עשרה מאמרות מאמר ז אות קצג) ברענגען דאס צו -צו די "יעשו לפני כסדר
קרי ,און " ּב ְכֹל צָרָתָם לוֹ צ ָר" שטייט מיט א ו' ,ממילא פארשטייט מען אז " ּכ ִי ה' הזה" מיינט טון בפועל ,אדער איז גענוג בלויז מיטן זאגן די י"ג מידות און מיט
אֱלֹה ֶיך ָ מִתְהַ ּל ֵך ְ ּב ְקֶר ֶב מַחֲנֶך ָ" -דאס אז דער אויבערשטער איז דא בתוכנו ,דאס דעם אליינס איז מען שוין יוצא די "יעשו לפניו כסדר הזה" .ס'איז באקאנט
איז "ל ְהַ ּצ ִילְך ָ ו ְלָתֵת אֹיְב ֶיך ָ ל ְפ ָנ ֶיך ָ" -אין חודש אלול ,ווייל ווען אידן פסק'ענען אז די טייטש פונעם פנים יפות אויף "קל הורית לנו לומר שלש עשרה" (מנוסח
מ'נעמט אן יש אם למקרא און מ'איז יוצא "יעשו לפניו" על ידי קריאה ,איז " ּכ ִי ה' הסליחות) ,אז וויבאלד מ'קען נישט דאך נישט זיין בפועל די מדה פון "קל" איז
אֱלֹה ֶיך ָ מִתְהַ ּל ֵך ְ ּב ְקֶר ֶב מַחֲנֶך ָ". פון דעם א ראיה אז מ'איז שוין יוצא בלויז מיט "לומר שלש עשרה" (עי' בני
יששכר אלול מאמר ב אות ד).
והיה לך למקרא בחודש אלול
ש ּתֵי חֲצוֹצְרֹת שׂה לְך ָ ׁ ְ
נאכמער האט ער צוגעלייגט אויפן פסוק (דברים י ב) ֲע ֵ יש אם למקרא או יש אם למסורה
שׂה אֹתָם וְה ָי ּו לְך ָ לְמִקְר ָא הָעֵד ָה ּולְמַ ּסַע אֶת הַ ּמַחֲנוֹת ,אז "אֹתָם
שה ּתַ ֲע ֶ
ּכ ֶסֶף מִקְׁ ָ האט דער טאטע זאל זיין געזונט געזאגט א מורא'דיגע געדאנק .ס'קומט
ו ְה ָי ּו ל ְך ָ ל ְמִקְר ָא" איז אויך ראשי תיבות אלול ,ווייל אלול נעמט מען אן "וְה ָי ּו לְך ָ אלול ,סליחות ,עשרת ימי תשובה ,און מ'זאגט אזויפיל מאל די י"ג מידות ווייל
לְמִקְר ָא" ,ווייל אין דעם חודש נעמען מיר אן אז ישם אם למקרא און מ'קוקט מיר ווילן מעורר זיין די מידת הרחמים ,אויב זאל מען ווען טייטשן אז "יעשו"
וויאזוי די קריאה איז. מיינט טון בפועל איז מען דאך סייווי נישט יוצא ,וויל מען דאך אוודאי אין די
טעג אז מ'זאל אננעמען אז מ'קען יוצא זיין על ידי קריאה ,און ממילא וועט
בכל צרתם 'לו' צר -בימי אלול אזלינן בתר קריאה מען בלויז מיטן עס זאגן קענען מעורר זיין מידת הרחמים .און ער ברענגט צו
לויט דעם פארשטייט מען דעם פסוק ּד ִרְׁש ּו ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ 'קְרָא ֻהוּ' ּב ִהְיוֹתוֹ אז דאס ווענדט זיך צו מ'נעמט אן "יש אם למסורת" צו מ'נעמט אן "יש אם
קָרוֹב בפשטות ,ווייל מיר האבן דאך פריער געשמועסט אז דאס גייט ארויף אויף למקרא" ,און טאמער גיי איך מיט "יש אם למקרא" איז מען יוצא מיט די קריאה
די ימי אלול ,און דער פסוק קומט זאגן אז אין די ימי הרחמים והרצון גייט מען אליינס.
נאך די קריאה ,און דעמאלטס איז דער אויבערשטער נאנט מיט אונז בפועל,
דעמאלטס איז דער אויבערשטער מקיים דעם " ּב ְכֹל צָרָתָם לוֹ צ ָר" אזויווי די עמו אנכי בצרה -לו צר
קריאה איז מיט א ו' ,ס'איז אזויווי אן אב לבן וואס ס'טוט וויי פאר'ן טאטן ווען ס'איז אבער דא נאך א זאך וואס ווענדט זיך אויך אין דעם ,ווייל דער
ס'טוט וויי פאר'ן קינד ,און נישט ווי אן עבד פאר א שר און פאר א מלך .ס'איז פסוק (ישעיה סג ט) זאגט ּב ְכֹל צָרָתָם לוֹ צ ָר ,זאגן די ספרים (תולדות יעקב יוסף פ'
"קְרָא ֻהוּ" -מ'גייט נאך די קריאהּ " ,ב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב" -אין די טעג פון אלול וואס איז ויחי) אז אויב נעמט מען אן 'יש אם למסורה' ,דאס הייסט אז איך גיי נאכן כתיב,
נאנט צו די עשרת ימי תשובה ,דעמאלטס איז די צייט וואס ס'ווערט נתגלה אז דעמאלטס שטייט "לא" מיט אן אל"ף ,וועט עס טייטשן " ּב ְכֹל צָרָתָם" אלע צרות
דער אויבערשטער איז " ּכ ְרַחֵם אָב עַל ּב ָנ ִים" (תהלים קג יג) ,און מ'פסק'נט " ּב ְכׇל וואס אידישע קינדער האבן" ,לא צ ָר" טוט חלילה נישט וויי פאר'ן אויבערשטן,
צָרָתָם לוֹ צ ָר" מיט א ו'. אבער אויב נעמט מען אן 'יש אם למקרא' מיינט עס דאך אז מ'גייט נאכן קרי,
ב
ּ ַבחֲצַר אֹהֶל מ ֹועֵד :די חילוק פונעם משכן אין ביהמ"ק ווייל דארט איז שכר מצוה בהאי
עלמא איכא
טמא געווארן ,צו ער איז באגלייבט צו נישט .אביי זאגט "כל שבידו נאמן", מחלוקת אביי ורבא -עד אחד נאמן באיסורין
נאר אז ס'איז בידו ,דאס הייסט אז ער קען עס טון ,דעמאלטס האט ער א מ'קען אבער זאגן א טיפערע געדאנק אויף דעם ּד ִרְׁשוּ ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ קְרָא ֻהוּ
נאמנות ,טאמער קען ער עס נישט באווייזן צו טון קען נישט אן עד אחד זיין ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב -כ'וועל נישט זאגן יעצט קיין פלפול ,ס'איז נישט די צייט יעצט
באגלייבט ,אזוי לערנט אביי .רבא זאגט ,ניין ,ס'ווענדט זיך צו ער האט אים דערפאר ,נאר ממש א געדאנק אין דעם עמוד וואס דער עולם האט היינט
עס געזאגט די ערשטע מאל וואס ער האט אים געטראפן אדער שפעטער. געלערנט אין יסודי התורה -אין די היינטיגע שיעור פון יסודי התורה ,מסכת
בכל אופן זאגט אבער אביי דעם געדאנק ,אז טאמער איז עס בידו דעמאלטס גיטין דף נ"ד עמוד ב' ,איז דא א מחלוקת צו ווען א מענטש האט געזאגט
האט ער א נאמנות. פאר א צווייטן מענטש אז די טהרות מיט וואס ער האט געארבעט איז
ועד
מעתיקי שמועה
"א
ב | דרשת שבת שובה | בבית מדרשינו הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק
ל יט ש
מש ע "י
" ק ו ר" תל
מידי הגה"צ אבד
מען ווען יא געקענט ארויסלערנען פון כהן גדול ביום הכיפורים. כהן גדול ביום הכיפורים יוכיח
זאגט די גמרא אז איך זע למעשה אז אפילו ווען ס'איז נישט בידו האט א
דבר האסור בהנאה אין לו בעלים
מענטש א נאמנות ,און די גמרא ברענגט זיך א ראיה ווייל איך זע אז די תורה
קומט אויס אז די סיבה פארוואס מ'קען ארויסלערנען איז ווייל ס'איז "פקע האט באגלייבט א כהן גדול ביום הכפורים ,ווען א כהן גדול גייט אריין טון די
שם קודש מניה" .פארוואס טאקע גייט אוועק די שם קודש פון פיגול און נותר? עבודה ,טאמער קומט ער ארויס און ער זאגט אז די קרבן איז געווארן פיגול
וואס טאקע איז די סיבה דערפאר? זאגט דער אבני ציון אין א צווייטע פלאץ האט ער א נאמנות .נו ,לכאורה איז דאך די עבודה שוין לאנג אפגעטון געווארן,
(ח"א סימן מ אות ב) ,ווייל ס'ווערט דאך אסור בהנאה (עי' ערבי נחל לפסח דרוש ב) ,און פונדעסטוועגן דאך מוז איך אים גלייבן ,אפילו קיינער האט נישט געקענט זען
א זאך וואס איז אסור בהנאה קען מען נישט מקדיש זיין ווייל ס'איז "אין לו וואס ער האט געטון ,ווייל דער פסוק זאגט דאך (ויקרא טז יז) "וְכֹל אָד ָם לֹא יִהְי ֶה
בעלים" (ב"ק מה ,).און א זאך וואס מ'קען נישט מקדיש זיין ,אפילו ס'איז שוין ּב ְאֹה ֶל מוֹעֵד" ,איז דאך קיינער נישט געווען מיט אים דארט ,נאר ער אליינס
הקדש פון פריער ,גייט די קדושה אוועק דערפון .ער בויעט דארט אויף אז דאס פארציילט אז ס'איז טמא געווארן ,עם כל זה האט
איז די סיבה פארוואס די שם קודש גייט אוועק פון ער א נאמנות ,זע איך אז די תורה האט געגעבן א
פיגול ,ווייל א זאך וואס איז אסור בהנאה קען מען נאמנות אפילו פאר אן עד אחד.
נישט מקדיש זיין ווייל ס'איז נישט דיינס ,אין לו וואו א מענטש זאל זיך נאר
בעלים. נישט געפינען נעמט אים ודלמא דחזיניה בפישפש -קשיא
מצוות לאו ליהנות ניתנו דער אויבערשטער ארויס פרעגט די גמרא ,אפשר האט ער עס
אויב קען ער אבער טון א מצוה דערמיט איז און ער פירט אים אויפן ארויסגעזאגט און איך האב געהערט ווי ער האט
עס מפגל געווען? זאגט די גמרא ,ניין ,ווייל ווען ער
אבער יא דא א מציאות אז אפילו א זאך וואס איז גלייכן וועג האט נישט קיין נאמנות ,איז אפילו איך הער וואלט
אסור בהנאה זאל ער קענען האבן דערויף א דין איך ווען נישט געדארפט גלייבן .פרעגט אבער די
בעלים ,ווייל אויב למשל ס'איז דא אויף דעם א מצוה גמרא אז אינעם בית המקדש פלעגט זיין אזעלכע
צו פארברענען איז עס דאך דיין מצוה ,און 'פיגול' און 'נותר' איז א מצוה צו שטיבלעך וואס מ'האט געקענט אריינקוקן און מיטהאלטן די עבודה ,נו אפשר
פארברענען (עי' ויקרא ז יז) ,קען ער דאך שוין יא טון מיט דעם עפעס ,דארף ער פארדעם איז ער באגלייבט ווייל מ'האט אריינגעקוקט און מ'האט געזען ווי ער
שוין פארדעם אליינס הייסן די בעלים דערפון ,דעמאלטס פארוואס זאג איך איז מפגל די קרבן ,וועגן דעם האט דער כהן גדול נאמנות ,אבער פון ווי ווייסט
אים אז ער קען עס נישט מקדיש זיין -ער קען דאך מקיים זיין א מצוה פון מען אז אלעמאל זאגט מען עד אחד נאמן באיסורין? זאגט די גמרא" ,קשיא" -
פארברענען?! ענטפערט ער ,יא ,אבער דאס ווענדט זיך שוין צו "מצוות ליהנות טאקע א קשיא ,מ'האט טאקע נישט קיין שום ראיה פונעם בית המקדש אז אן
ניתנו" אדער "מצוות לאו ליהנות ניתנו" (ר"ה כח ,).אויב נעמט מען אן מצוות עד אחד איז באגלייבט ,ווייל ס'קען זיין מ'האט אריינגעקוקט דורך די שטיבלעך
לאו ליהנות ניתנו ,אפילו איך האב טאקע א מצוה צו פארברענען ,הייסט עס און מ'האט מיטגעהאלטן וויאזוי ער איז מפגל די קרבן .אזוי זאגט די גמרא.
נאכאלץ נישט מיינס ווייל מצוות לאו ליהנות ניתנו ,און אז ס'איז נישט מיינס
קען איך עס נישט מקדיש זיין ,און אז איך קען עס נישט מקדיש זיין גייט אוועק נאמנות הכהן גדול במשכן
די שם קודש דערפון ,ממילא איז עס יא "חולין מחולין" אזויווי דער אבני ציון
איז דא א באקאנטע קשיא פונעם בעלזער רב ז"ל רבי ישכר דוב (מובא באוהל
האט געוואלט זאגן.
תורה סי' קג) ,וואס ער פרעגט אז אינעם בית המקדש איז טאקע געווען שטיבלעך,
אבער אינעם משכן איז נישט געווען קיין שטיבלעך ,מ'האט נישט געקענט
שכר מצוה בהאי עלמא ליכא
מיטהאלטן וואס ס'טוט זיך אין אוהל מועד ,און פונדעסטוועגן דאך ,ווען דער
פארוואס טאקע זאגט מען "מצוות לאו ליהנות ניתנו" ,לכאורה איז דא כהן גדול קומט ווען ארויס פונעם משכן און ער זאגט אז ער האט מפגל געווען
א קשיא וואס דער ריטב"א פרעגט אז מען באקומט דאך שכר אויף יעדע וואלט ער ווען געהאט אן נאמנות ,נו לכאורה האב איך שוין ווייטער א ראיה אז
מצוה? ענטפערט דער ריטב"א אז אזויווי מ'נעמט אן אז "שכר מצוה בהאי עד אחד נאמן ,פונעם בית המקדש איז טאקע נישט קיין ראיה ,אבער פונעם
עלמא ליכא" (קידושין לט ,):ממילא איז נישט דא קיין הנאה אויף דער וועלט, משכן איז דאך לכאורה א ראיה אז א כהן גדול האט אן נאמנות ,עד אחד נאמן
ממילא קען איך יא זאגן מצוות לאו ליהנות ניתנו .ס'שטייט אבער אין די באיסורין .א באקאנטע קשיא.
אחרונים (תורת העולה להרמ"א ח"ג פרק עח ,חתם סופר פ' עקב ד"ה והיה עקב) אז אין
מדבר האט מען יא באקומען שכר בעולם הזה .יעצט קומט אויס אזוי ,אויב חולין מקדשים לא ילפינן
אין מדבר האט מען יא באקומען שכר בעולם הזה איז דאך מצוות יא ליהנות
איך וועל זאגן א תירוץ בפשטות אויף די קשיא .ווייל באמת האב איך געזען
ניתנו ווייל ס'איז נישט דא די תירוץ פונעם ריטב"א ,אז ס'איז מצוות ליהנות
אז דער אבני ציון ברענגט צו א צווייטע קשיא ,וואס איז די ראיה פון קדשים
ניתנו דעמאלטס איז עס שוין זיינס ווייל ער קען דאך עפעס טון דערמיט ,ער
אויף איבעראל ,מיר ווייסן דאך אז "חולין מקדשים לא ילפינן" (שבועות כו ,):מ'קען
קען מקיים זיין די מצוה פון פארברענען ,אז ס'איז זיינס קען ער עס מקדיש
נישט ארויסלערנען פון קדשים אויף אנדערע זאכן ,פון דעם אז דו זעסט אז א
זיין ,אז ער קען עס מקדיש זיין איז אין מדבר נישט אוועקגעגאנגען דעם שם
כהן גדול איז באגלייבט ביי קדשים ,ווייס איך נאכנישט אז ביי חולין איז עד אחד
קודש דערפון.
נאמן באיסורין? דער תירוץ אויף דעם ברענגט ער צו ,אז דא איז אויך שוין נישט
געווען קיין קדשים ,ווייל ס'איז דא א מהרש"א אין מסכת קידושין (דף נו ):וואס
ממשכן לא ילפינן דחולין מקדשים לא ילפינן
ער זאגט אז טאמער האט מען מפגל געווען אדער געמאכט נותר אדער טמא,
אויב אזוי איז פארענטפערט דעם בעלזער רב'ס קשיא ,ווייל פארדעם קען גייט אוועק די שם קודש דערפון ,ממילא אויב ס'איז נישט קיין קודש איז דאך
מען נישט ארויסלערנען פונעם משכן ,אין הכי נמי אז דארט האט מען נישט שוין ווייטער נישט קיין 'חולין מקדשים' ,ס'איז 'חולין מחולין' ,ממילא וואלט
געקענט צוזען ,אבער פון דארט קען מען סייווי נישט ארויסלערנען ,ווייל אין
ועד
דרשת שבת שובה | בבית מדרש הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק | ג מעתיקי שמועה
"א
ל יט ש
מש ע "י
" ק ו ר" תל
מידי הגה"צ אבד
נישט ארויסלערנען פון משכן ,וועגן דעם וויל די גמרא נאר ארויסלערנען פון משכן איז די קרבן יא געבליבן מיט די שם קודש אפילו נאכן מפגל זיין ,און אז
בית המקדש. ס'איז געבליבן די שם קודש איז "חולין מקדשים לא ילפינן" ,ממילא קען מען
ג
וּמ ֹו ֶדה וְ עֹזֵב י ְֻרחָם :השי"ת העלפט יעדע איד תשובה טון נישט קיין חילוק אין וועלכע
מצב ער איז
לעשות תשובה" ,און אז ס'איז בידו ,אפילו ער זאגט נאר אז ער וועט תשובה כל האומר אחטא ואשוב אין מספיקין בידו
טון ,אפילו בפועל איז ער נאכנישט אנגעקומען לידי תשובה ,איז ער שוין נאמן אבער איך וויל צוקומען צו וואס אביי זאגט ,אביי זאגט א מורא'דיגע נקודה
דערויף! אזויווי די גמרא (קידושין מט ):זאגט אז אפילו א רשע גמור וואס איז מיט די ווערטער "כל שבידו נאמן" .ס'איז דא א מורא'דיגע גמרא (יומא פה ,):די
"מהרהר תשובה בלבו" קען אין איין רגע ווערן א צדיק גמור! אפילו ער האט משנה זאגט "כל האומר אחטא ואשוב ,אחטא ואשוב ,אין מספיקין בידו לעשות
נאכנישט תשובה געטון בפועל ,אבער אז ער זאגט און ס'איז בידו איז ער נאמן תשובה" ,פרעגט די גמרא (שם פז ).וואס הייסט אחטא ואשוב? זאגט די גמרא אז
אז ער וועט עס טון. וויבאלד ער האט שוין איינמאל געזינדיגט און נאכאמאל געזינדיגט איז "נעשה
לו כהיתר" .קומט אויס אז אנהייב זאגט די גמרא אז די פראבלעם איז ווען ער
אין מאמינים אותו עד שישוב בפועל האט 'געזאגט' אחטא ואשוב ,אבער צום סוף קומט די גמרא צו אז נישט די זאגן
אין מסכת בבא קמא (דף עו ):שטייט אז א זאך וואס איז בידו ,ער קען עס טון איז די זאך ,נאר דאס אז מ'האט געזינדיגט איינמאל און נאכאמאל ביז 'נעשה לו
און ער וועט עס טון ,איז שוין יעצט כאילו ער האט עס געטון .זאגט דער ישמח כהיתר' ,דעמאלטס איז אין מספיקין בידו לעשות תשובה.
משה אזוי :ווען איינער זינדיגט איינמאל ,איז ער נאך ביי זיך אין די האנט ,אויב
איז ער יעצט מקבל אויף זיך תשובה ,גלייב איך אים אין מספיקין -אין מסייעין אותו לעשות
אפילו נאר מיטן זאגן ,אפילו ער האט נאכנישט געטון תשובה
בפועל .אבער ווען איינער האט שוין געזינדיגט מער ווען ס'קומט די ימי אלול איז פרעגן אלע מורא'דיג ,וועלכע מענטש קען
ווי איינמאל איז ער שוין שוואך אין די האנט ,ווייל דער אויבערשטער נאנט צו אויף זיך זאגן אז ער האט נאר געזינדיגט איינמאל?
ס'איז שוין "נעשה לו כהיתר" ,איז ממילא דאס אז ער
זאגט נאר איז נישט נאכנישט גענוג ,ער מוז בפועל
יעדן איד! דער אויבערשטער א מענטש איז נאר א מענטש ,א בשר ודם ,ער קען
תשובה טון ,אז ער טוט בפועל תשובה ,אוודאי מיט וויל יעדע איד זאל תשובה אריינפאלן איינמאל און נאכאמאל ,לויט יענע
גמרא איז שוין פאר אזא מענטש אויך געזאגט
סייעתא דשמיא ,וועט ער זוכה זיין תשובה צו טון טון! דער אויבערשטער איז געווארן "אין מספיקין בידו לעשות תשובה"?!
בשלימות. א "חנון המרבה לסלוח" דער יערות דבש (ח"א דרוש ז) און אנדערע (עי'
עשרה מאמרות ח"א פ"כ ,תוספות יום הכיפורים יומא שם)
אין מספיקין ההיתר של בידו לעשות ווילן זאגן אז פשט פון "אין מספיקין בידו" איז אז
תשובה נאכן זינדיגן מער ווי איינמאל באקומט מען שוין
זאגט דער ישמח משה ,דער וואס "אחטא ואשוב" ,דאס הייסט אז ער האט נישט קיין סייעתא דשמיא תשובה צו טון ,דאס הייסט אז יעדער מענטש דארף
געזינדיגט אפאר מאל ,איז "אין מספיקין" איז נישט גענוג אז ס'איז נאר "בידו צוקומען צו הילף פונעם אויבערשטן אויף תשובה צו טון ,אבער אויב האט מען
לעשות תשובה" ,ס'איז נאכנישט גענוג דעם תירוץ אז ער 'קען' תשובה טון ווייל געזינדיגט מער ווי איין מאל איז "אין מספיקין בידו לעשות תשובה" ,מ'העלפט
ס'איז בידו ,ער מוז בפועל תשובה טון ,מיט דעם וואס ער זאגט ער וועט תשובה אים נישט ארויס פון אויבן.
טון און ער קען תשובה טון איז מען נאך נישט יוצא ,מען מוז טון בפועל ממש
דעם תשובה. אלמלא עזרו לא יכול לו
אבער לא ניחא ליה למריה לומר הכי ,דער זיידע ז"ל אין ישמח משה (פ'
מי אנכי שאזכה לשוב אל ה' האזינו ד"ה באופן חמישי) וויל נישט הערן אז מ'זאל זאגן אז א מענטש זאל תשובה
קען זיין אז דאס וויל דער פסוק ארויסברענגען .ס'איז דא אמאל א מענטש טון אן סייעתא דשמיא! אזא זאך קען נישט זיין! אפילו א צדיק איז "אלמלא
וואס ווען ס'קומט די הייליגע טעג קוקט ער זיך אן ,ס'איז אדורכגעגאנגען גאנץ הקדוש ברוך הוא עוזרו לא יכול לו" (סוכה נב ,):און אז א מענטש וויל תשובה טון,
חודש אלול ,מ'האלט שוין יעצט אין די ימי סליחות ,ווער ווייסט צו איך וועל זוכה ווי קען איך זאגן אז ער קען תשובה טון אן קיין סייעתא דשמיא? ס'קען דאך
זיין צו די סייעתא דשמיא ,ווער ווייסט צו דער אויבערשטער וועט מיר העלפן נישט זיין אזא זאך! און אויב זאל מען ווען טאקע זאגן אז ער האט נישט קיין
תשובה טון? ס'קומט אמאל א ריכטיגע מינוט וואס א מענטש איז אמת'דיג סייעתא דשמיא -קען ער דאך טאקע נישט תשובה טון!
מהרהר בתשובה ,און ער וויל זיך נעמען אין די האנט אריין ,ער טראכט אבער
ביי זיך ,דער אויבערשטער גייט מיר נאך צוהעלפן איך זאל קענען תשובה טון?! כל שבידו נאמן -בידו לעשות תשובה
זאגט דער ישמח משה א מורא'דיגע געדאנק און א מורא'דיגע טייטש ,פשט
כי לא תחפוץ במות המת איז אזוי :מיר האבן דאך פריער געלערנט אז אביי זאגט "כל שבידו נאמן" ,אביי
אויף דעם ארויף זאגט דער נביא ,זאלסט וויסן אז ווען ס'קומט די ימי אלול האלט אז וואס ס'איז בידו צו טון איז ער באגלייבט ,נו ,יעדער מענטש איז "בידו
ועד
מעתיקי שמועה
"א
ד | דרשת שבת שובה | בבית מדרשינו הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק
ל יט ש
מש ע "י
" ק ו ר" תל
מידי הגה"צ אבד
דער רבי ז"ל האט אמאל געטייטשט הושענא רבה (עמוד שעג) ,פארוואס הייסט עס איז דער אויבערשטער נאנט צו יעדן איד! דער אויבערשטער וויל יעדע איד זאל
'הושענא רבה'? האט ער נאכגעזאגט פונעם ישמח משה (תוכחת חיים לחודש אלול אות תשובה טון! דער אויבערשטער איז א "חנון המרבה לסלוח" ,דער אויבערשטער
יז) אז איינע פון די מידות טובות איז דאך "מרבה להיטיב" (נוסח הסליחות פיוט כי על וועט דיר צוהעלפן אפילו דו ביסט א בחינה פון א 'רשע' און אפילו דו ביסט א
רחמיך הרבים) ,וואס הייסט מרבה להיטיב? זאגט דער ישמח משה אז 'מרבה להטיב' בחינה פון אן 'איש און' ,אזויווי דער ייטב פנים (מאמר תוכחת מוסר לי"ג מדות אות
מיינט אז א איד זינדיגט נעבעך און ס'גייט אדורך נאך א טאג און נאך א טאג און דער א) טייטשט דאס וואס דוד המלך האט געזאגט (תהלים קט ד) וַאֲנ ִי תְפ ִ ּל ָה ,אז א
אויבערשטער איז אן "ארך אפים" ,דער אויבערשטער ווארט אויף יעדן איינעם ,און זאך וואס א מענטש טוט שטענדיג הייסט ער אויף דעם נאמען ,פארדעם האט
נאך אלעמען ,ס'קומט נענטער און נענטער ,מ'האלט שוין ערב ראש השנה ,און דוד המלך געזאגט "וַאֲנ ִי תְפ ִ ּל ָה" ,און דערפאר האט עשו געהייסן "איש ציד" (עי'
דער מענטש האט אדורכגעלאזט גאנץ חודש אלול און גארנישט אמת'דיג תשובה בראשית כה כז) ,ווייל א זאך וואס א מענטש טוט שטענדיג ווערט ער נקראת על
געטון ,זאגט דער ישמח משה ,דער אויבערשטער איז "מרבה להיטיב" ,אפילו ס'איז שמו (עי' רמב"ן שם) .זאגט דער ייטב פנים אז ס'איז דא אמאל א מענטש וואס איז
די לעצטע מינוט לייגט ער אריין אין דיר מחשבות קדושות ,כאטש וואס דו האסט ליידער אזוי אריינגעטון אינעם חטא אז ער ווערט שוין אנגערופן "איש און"!
דיר נישט דערמאנט ביסט די לעצטע מינוט ,דאך איז ער "מרבה להיטיב" ,ער זוכט
דיין גוטס ,און ער זוכט דיר מטיב צו זיין ,אפילו דו האסט פארפאטשקעט אלע טעג יעזוב ויסייע הקב"ה את הרשע לשוב אליו
ביז אהער .האט דער רבי ז"ל געזאגט אז מיט "הושענא רבה" מיינט מען אז אפילו זאגט אבער דער נביא " ּד ִרְׁש ּו ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ קְרָא ֻה ּו ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב" ,זאלסטו
ס'איז די אונטערשטע טעג יום טוב ,ס'איז די לעצטע טאג פון סוכות" ,רבה" ,נוצט וויסן אז "י ַ ֲעזֹב" -דער אויבערשטער וועט דיר צוהעלפן ,א בחינה פון "עָזֹב
מען די מדה פון 'מרבה להיטיב' ,אז דער אויבערשטער וועט אריינשיינען אין די שע" -דעם ּתַ ֲעזֹב ע ִּמוֹ" (שמות כג ה)" ,י ַ ֲעזֹב" -דער אויבערשטער וועט העלפן" ,רָׁ ָ
הארץ פון א איד ,ער זאל זיך אויפוועקן צו א בחינה פון תשובה. רשע ,אז ער זאל קומען אויפן " ּד ַר ְּכוֹ" ,דאס מיינט אויפן אויבערשטנס וועג ,דער
אויבערשטער וועט דיר צוהעלפן אז דו זאלסט קומען אויפן גלייכן וועג ,אויפן
ועד יום מותו תחכה לו וועג פונעם אויבערשטן ,און אפילו "א ִׁיש אָו ֶן" -אפילו אזא סארט מענטש וואס
דאס זאגט דער נביא "ו ְיָׁשֹב אֶל ה' ו ִיר ַ ֲחמֵה ּו וְאֶל אֱלֹקֵינ ּו ּכ ִי יַר ְ ּב ֶה לִסְלוֹחַ" - שבֹתָיו" -וועט דער אויבערשטער איז שוין נעבעך געווארן א שטיק חטא" ,מַחְׁ ְ
דער אויבערשטער וועט נוצן די מידה פון מרבה להיטיב ,כאטשיג דער נביא האט צוהעלפן ער זאל האבן די מחשבות וואס דער אויבערשטער וויל ,ווייל וואו א
דיר געזאגט אז דו זאלסט אים רופן א גאנץ חודש אלול ,מ'האט דיר שוין מעורר מענטש זאל זיך נאר נישט געפינען נעמט אים דער אויבערשטער ארויס און ער
געווען אפאר מאל אז דו זאלסט תשובה טון ,א גאנץ חודש אלול בלאזט מען מיטן פירט אים אויפן גלייכן וועג.
שופר לעורר הישנים (עי' רמב"ם הל' תשובה פ"ג ה"ד) ,פונדעסטוועגן דאך האט מען
זיך נישט אויפגעוועקט ,עס איז שוין די לעצטע מינוט'ן פון חודש אלול ,דאךּ " ,כ ִי כי ירבה לסלוח -במדת מרבה להטיב
יַר ְ ּב ֶה לִסְלוֹחַ" -וועט דער אויבערשטער נוצן די מידה פון מרבה להיטיב. און דער פסוק זאגט ווייטער ו ְיָׁשֹב אֶל ה' ו ִיר ַ ֲחמֵה ּו וְאֶל אֱלֹקֵינ ּו ּכ ִי יַר ְ ּב ֶה לִסְלוֹחַ.
חלק ב'
דברי התבוננות והתעוררות
ד
ואנכי אסתיר פני :די הסתרת פנים וואס איז גורם אז מיר זאלן נישט שפירן אמת'ע צער
אויף גלות השכינה
עוד יזכור לנו אהבת איתן המוסר היותר מוכיח דעדיין לא נושענו
ווען מ'דערמאנט זיך צוריק ,ווער ס'געדענקט און ווער ס'ווייסט וויאזוי מיר האבן פריער געזאגט די לשון הגמרא "כהן גדול ביום הכפורים יוכיח".
ס'האט אויסגעזען די תפילות פון ערליכע אידן ,פון צדיקים ,פון אידן וואס האבן ס'שטייט אין נועם מגדים (פרשת אחרי) וואס טייטשט כהן גדול ביום הכפורים
געהאט יראת שמים במדה גדושה ,אלע תפילות פון די הייליגע טעג איז דאך יוכיח? זאגט דער נועם מגדים אזוי ,ס'קומט די הייליגע טעג ,מענטשן ווילן הערן
דירעקט מיוסד נאר אויף דעם ענין און דוקא אויף דעם ענין" ,יתקדש שמך ה' דברי מוסר ,מענטשן ווילן הערן דברי התעוררות ,מענטשן ווילן נתעורר ווערן,
אלוקינו"" ,וידע כל פעול כי אתה פעלתו" ,אפילו א קלאץ זאל פארשטיין "כי וואס איז די גרעסטע מוסר וואס דארף אויפוועקן און וועקט אויף א איד? די
אתה פעלתו" ,און אוודאי א איד וואס האט א "נשמה באפו" זאל אוודאי זאגן "ה' גרעסטע מוסר דרשה איז :געב א קוק ,ס'איז שוין באלד תשפ"ה און מיר האבן
אלוקי ישראל מלך ומלכותו בכל משלה" ,אלע תפילות פון די הייליגע טעג איז נאכאלץ נישט זוכה געווען צו א כהן גדול וואס זאל טון די עבודה אין יום כיפור,
דאך געגאנגען אויף דעם ענין מיט בקשות און געגועים! "הבן יקיר לי אפרים", שׂפָתֵינוּ" (הושע יד ג) ,אבער די עבודה
מיר זאגן נאר די ווערטער" ,וּנׁ ְש ַּלְמָה פָר ִים ְ
און אזוי אויך אלע פסוקים וואס מ'זאגט דארט ,זכור רחמיך וכבוש כעסך ,ויגולו וואס איז פארגעגאנגען און פארגעקומען אין בית המקדש ,און בפרט אין די טעג,
רחמיך ,והשב בטובך לעירך ,מ'איז אזויפיל מתפלל אויף ציון וירושלים ,די אלע די ימי הרחמים והרצון ,דאס האבן מיר נאכאלץ נישט -דאס איז די גרעסטע
זאכן זענען געזאגט געווארן מיט אזויפיל טרערן! מיט אזויפיל אמת'דיגע הייסע מוסר דרשה וואס א מענטש דארף צו הערן! טייטשט דער נועם מגדים" ,כהן
אידישע טרערן האט מען דאס מתפלל געווען! דאס איז געווען די תפילות און גדול ביום הכיפורים" -וואו איז דער כהן גדול ביום כיפור? "יוכיח" -דאס שרייט
בקשות פון די הייליגע טעג ,ס'האט אריינגעשיינט און אויפגעפלאמט אידישע און דאס זאגט מוסר פאר א איד ,וואו איז עס?! דו גייסט צו צו די הייליגע טעג
הערצער צו וויסן וואס איז די עבודה פון דעם היינטיגן טאג. אן קיין בית המקדש!
ועד
דרשת שבת שובה | בבית מדרש הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק | ה מעתיקי שמועה
"א
ל יט ש
מש ע "י
" ק ו ר" תל
מידי הגה"צ אבד
ש ּל ַח ר ּו ֲחך ָ י ִּב ָר ֵאוּן" -דאס
השנה" ,וְאֶל ֲעפָר ָם יׁ ְשוּבוּן" -דאס איז יום כיפורּ " ,תְׁ ַ חוסר ההתעוררות הוא הסתרת פנים
איז סוכותּ " ,ותְחַ ּד ֵׁש ּפ ְנ ֵי ֲאדָמָה" -דאס איז שמיני עצרת (שם כט-ל) .אזוי האט דער
ס'שטייט אין פסוק אין תהלים (יג ב-ג) עַד אָנ ָה ה' ּתִ ּסָתֵר את פניך ממנו ,עַד
הייליגער דברי חיים געזאגט ,אבער ער האט נישט מפרש געווען וואס ער האט
שי י ָגוֹן ּב ִלְבָב ִי יוֹמָם ,ברענגט דער זיידע ז"ל צו אין ייטב לב
שית עֵצוֹת ּב ְנַפ ְׁ ִ
אָנ ָה אָׁ ִ
געמיינט מיט די ווערטער (עי' ספר אהבת חיים ח"ב לחודש אלול).
אין פרשת כי תבא (דף קל ).פונעם קול בוכים פונעם דובנער מגיד (איכה א ד"ה וזהו
על נהרות בבל) ,אז דער דובנער מגיד האט געזאגט אזוי :ס'איז דא אזא זאך "כמים
הבהלה היוצא בחודש אלול מגודל הסתרת פני ה'
פנים אל פנים" (עפ"י משלי כז יט) ,וויפיל דו שפירסט דעם אויבערשטן ,אזויפיל
אויב קען מען זיך ערלויבן קען מען אפשר זאגן פשט אין די הייליגע השגחה האט דער אויבערשטער אויף דיר ,אזויווי דער רמב"ם (מורה נבוכים ח"ג
דיבורים פונעם דברי חיים ,פשט איז אזויּ " :תַסְ ּתִיר ּפ ָנ ֶיך ָ י ִּב ָה ֵלוּן -דאס איז פנ"א) זאגט ,השגחה סיבת הדביקות .זאגט דער דובנער מגיד ,ווען דו זאלסט
חודש אלול" ,ווען ס'קומט חודש אלול און מ'זעט אז ס'איז ליידער " ּתַסְ ּתִיר נעמען א ספר און זען דארט איבער די גלות וואס מ'מאכט מיט ,די עבודה וואס
ּפ ָנ ֶיך ָ" כאפט א בהלה ,און נאכדערצו ווען אין חודש אלול ליינט מען די פרשה פעלט פון בית המקדש ,און ס'זאל דיר נישט באנעמען ,ס'זאל נישט קומען ביי
וואס ס'שטייט "וְאָנֹכ ִי הַסְ ּתֵר אַסְ ּתִיר ּפ ָנ ַי" (דברים לא יח) -די פרשה ליינט מען דיר קיין טרערן פון זיך אליינס ,דו דארפסט זיך פלאגן צוצוקומען צו א בכיה,
אין חודש אלול ,די הסתרת פנים וואס איז דא ובפרט אין דעם היינטיגן דור איז זאלסטו וויסן אז דיין יראת שמים איז שוואך ,וואס דאס מיינט אז דיין דביקות
דאך אוודאי לא יאומן כי יסופר ,דער רבי ז"ל בשעתו האט דאך שוין געשריגן, אינעם אויבערשטן איז שוואך ,און אז די דביקות אינעם אויבערשטן איז שוואך
מ'זעט נישט! מ'הערט נישט! אידישע קינדער האבן דעמאלטס מיטגעמאכט מיינט אז ס'איז דא א גרעסערע הסתרת פנים ,ווייל ווי מער א מענטש זוכט דעם
גרויסע צרות פון די צווייטע וועלט מלחמה ,יעדער איינער האט געלעבט מיט אויבערשטן ,זוכט דער אויבערשטער דעם מענטש.
די אמונה אז פון דא גייט מען קעגן משיח! דאס איז שוין ממש די חבלי משיח!
אנדערש האט מען זיך נישט געקענט האלטן ,מ'האט געמוזט פארוואגלט ממני עצמי אני יודע שהקב"ה מסתיר פניו
ווערן פונדערהיים ,מ'איז געקומען קיין אמעריקע ,מ'האט גארנישט געהאט,
זאגט דער דובנער מגיד ,דוד המלך האט עס געזאגט פאר אונז" ,עַד אָנ ָה
מ'האט געמוזט אלעס אויפשטעלן פונדאסניי ,מ'האט געזוכט חיזוק ,מ'האט
ּתַסְ ּתִיר ּפ ָנ ֶיך ָ מִ ּמֶ ּנ ִי" -ווילאנג נאך וועט זיין די הסתרת פנים וואס איז דא? פון
נישט געזען גארנישט! מ'האט נישט געהערט גארנישט! מ'האט זיך מחזק
וואו ווייס איך אז ס'איז דא אן הסתרת פנים? ווייל אז איך קוק מיך אן "עַד אָנ ָה
געווען מיט די ווערטער וואס דער רבי ז"ל פלעגט זאגן און מיט דעם אליינס
שי" -פון דעם אז איך דארף טון עצות אז ס'זאל זיין "י ָגוֹן ּב ִלְבָב ִי",
שית עֵצוֹת ּב ְנַפ ְׁ ִ
אָׁ ִ
אז מ'האט זיך געקענט דרייען ביים רבי'ן ז"ל ,אבער ער האט דאך געזאגט
פון דעם אז ס'קומט נישט אויטאמאטיש די טרער ווען איך רעד פון חורבן בית
אז מ'זעט נישט גארנישט ,מ'הערט נישט גארנישט ,ס'איז א ריכטיגע הסתרת
המקדש ,ווען איך רעד צום אויבערשטן אז ער זאל צוריקקומען קיין ירושלים
פנים.
און אונז אויסלייזן פון גלות קומט נישט די טרער אויטאמאטיש ,פון דעם אז איך
דארף זוכן עצות ותחבולות איז א סימן אז מיין דביקות אינעם אויבערשטן איז
ששים שנה מאת שרביה"ק צעק על מצב הדור
אויך נישט די בעסטע ,און ממילא איז זיכער דא א שטארקע הסתרת פנים" .עַד
ווען ס'קומט אלול און מ'געבט א קוק ,מ'האלט שוין נאכאמאל אלול ,מ'האלט אָנ ָה ּתַסְ ּתִיר ּפ ָנ ֶיך" – פון ווי ווייס איך אז ס'איז דא הסתרת פנים? "מִ ּמֶ ּנ ִי" -פון מיר
שוין תשפ"ד! -איך האב עס נישט לאנג צוריק נאכגעזאגט אז פאר זעכציג יאר אליינס! ווען איך קוק מיך אן זע איך אז ס'איז דא אן הסתרת פנים.
צוריק תשכ"ד ווען דער רבי ז"ל האט געזאגט שלש סעודות טאקע אין די וואכן,
און ער האט ארויסגעברענגט אז דער מצב איז איום ונורא! שרעקליך וויאזוי דברים נפלאים מהדברי חיים בר"ח אלול
מ'איז געפאלן אחורנית פון אמאל -וויאזוי מ'האט דעמאלטס אויסגעזען ,דאס
עס שטייט אין ליקוטי מהרי"ח (ח"ב סדר הנהגת ר"ח) אז דער זיידע ז"ל דער
איז געווען תשכ"ד ,מ'האלט שוין זעכציג יאר שפעטער איז מען נאכאלץ אין
ייטב לב איז געווען אמאל אין ראש חודש אלול אין צאנז ביים הייליגן דברי חיים
גלות אמעריקע ,און מיר האבן שוין נישט די פריערדיגע צדיקים וואס אונז האבן
זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל ,און דער הייליגער דברי חיים האט געזאגט דעם
נאך אמאל געהאט ,ס'ווערט נתמעט והולך.
קאפיטל ברכי נפשי וואס מ'זאגט ראש חודש (תהלים קד) ,און ער האט געזאגט
אזויּ " :תַסְ ּתִיר ּפ ָנ ֶיך ָ י ִּב ָה ֵלוּן" -דאס איז אלולּ " ,תֹסֵף ר ּוחָם י ִג ְו ָעוּן" -דאס איז ראש
ה
תורה תורה חגרי שק :די שאדן פון כלל ישראל מיט די אבידה
פון הגה"צ רבי שמעיה גרינבוים זצ"ל
יְהַל ְל ּו ק ָּה ,דאווענען קענען זיי יא אבער הלל קענען זיי נישט זאגן. נשמת אבותינו ורבותינו מתפללים עמנו
" ּתֹסֵף ר ּוחָם י ִג ְו ָעוּן" איז ראש השנה ,קען זיין פשוט פשט .דער חתם סופר
תוסיף רוחם יגועון -להתפלל בתוכנו שרייבט (דרשות חת"ס לסליחות דרוש יב) ,ס'איז מקובל בידינו אז ווען ס'קומט די
קומט אויס אז ווען ס'קומט די תפילות פון ראש השנה דארפן מיר געדענקען הייליגע טעג ,קומען די נשמות פון עולם העליון ,נשמות אבותינו ורבותינו ,צו
אז ס'קומען דא צו די נשמות וואס לעבן שוין נישט ,נישט נאר די מענטשן וואס מתפלל זיין מיט אונז אונזערע תפילות .מיט דעם זאגט דער חתם סופר אז דאס
געפינען זיך דא בחיים חיותם אויף דעם פלאץ ,מיר גייען מיר האבן גרויסע איז פשט אין די גמרא (עירוכין י ):ספרי חיים וספרי מתים פתוחים לפניו ואתם
חשוב'ע געסט ,די נשמות וואס זענען שוין בעולם העליון ,אבותינו ורבותינו, אומרים שירה ,מיט דעם מיינט מען אז די מתים זענען אויך מתפלל ,און מתים
זיי גייען דא מיטדאווענען מיט אונז .קען זיין אז דאס איז פשט אין די הייליגע קענען נישט זאגן קיין הלל ,אזויווי דער פסוק (תהלים קטו יז) זאגט לֹא הַ ּמֵתִים
ועד
מעתיקי שמועה
"א
ו | דרשת שבת שובה | בבית מדרשינו הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק
ל יט ש
מש ע "י
" ק ו ר" תל
מידי הגה"צ אבד
זיינע מאמרים איז מען דאך א רבי? זאגט ער ,ניין ,זיי האבן נישט געלערנט ווערטער פונעם דברי חיים ,אז ווען ס'קומט ראש השנה איז " ּתֹסֵף ר ּוחָם י ִג ְו ָעוּן"
דירעקט פון רב ספרא ,נאר ער האט ארויסגעגעבן אסאך ספרים" ,רב ספרא" -קומען אראפ די וואס זענען שוין נישט דא מיט אונז מיטצודאווענען מיט אונז.
טייטשט דאך דאס אז ער האט געשריבן אסאך ספרים ,און אז ער האט געשריבן
אסאך ספרים ממילא אפילו מ'האט נישט דירעקט געהערט זיינע דרשות ,אפילו הסתלקות רבי שמעיה גדול מרבן שמו
מ'האט נישט דירעקט געהערט זיינע שיעורים ,פונדעסטוועגן דאך הייסט מען און אז מ'רעדט פון דעם דארף מען ארויסברענגען ,מיר גייען אויך האפנטליך
א בחינה פון א תלמיד ,און ממילא איז עס א בחינה אז יעדער איינער איז ממש האבן צוגאסט איינער וואס האט מתפלל געווען דא אסאך יארן ראש השנה (עי'
כקרוביו. עצי חיים סו"פ תרומה) -ס'איז א פארלוסט פאר כלל ישראל ,א פארלוסט פאר
אונזער שטאט ,און אוודאי א פארלוסט פאר אונזער קהילה -דער איש מורם
סייעתא דשמיא -הכל כקרוביו מעם ,יראת ה' היא אוצרו ,מרביץ תורה לאלפים ולרבבות ,מחבר געווען טייערע
אויף אים קען מען זיכער זאגן "רב ספרא" ,ס'איז דא דא אידן וואס האבן חיבורים ,משים לילות כימים בהתמדה רבה ושקידה עצומה ,חריף ובקי טובא,
געהערט זיינע שיעורים ,טעגליכע אדער וועכנטליכע ,אדער על כל פנים דולה ומשקה מתורת רבו לאחרים מיט א פונקטליכקייט ,הרב הגאון המפורסם,
געלערנט זיינע ספרים וואס ער האט ארויסגעגעבן ,ס'איז א בחינה פון הכל גדול מרבן שמו ,רבי שמעיה גרינבוים ז"ל ,וואס ער האט אסאך יארן דא
קרוביו און נאך מער ווי קרוביו! געדאוונט ראש השנה אין דעם מקום.
הסתלקות צדיקים בשנה שעברה מספידין ת"ח גם בל' יום קודם הרגל
מ'דערמאנט זיך די פארגאנגענעם יאר ,וויפיל ערליכע אידן כלל ישראל ס'איז שווער זיך מצמצם צו זיין אלעס וואס איז אדורכגעגאנגען דעם
האט פארלוירן ,וויפיל אידן וואס אידן האבן געקלאמערט אויף זייער טיר און פארגאנגענעם יאר ,אבער מ'זעט אז צו זאגן דברי הספד אין די צייט איז
געזוכט א דבר חיזוק ,א גוט ווארט ,זיך מזכיר געווען אויך נישט א זאך וואס איז אזוי פשוט .ווען דער
פאר א ישועה ,דאס אלעס האבן מיר אין איין יאר חתם סופר האט מספיד געווען דעם בית אפרים
אזוי ביטערליך פארלוירן! מ'דערמאנט זיך די (נסתלק כ"ד אב תקפ"ח לפ"ק) ,געווענליך כ"ה אלול
נצחו אראלים את המצוקים
פארגאנגענעם יאר ,וויפיל פלעגט דער חתם סופר האלטן א דרשה פון
סליחות ,יענעם טאג איז ער געוואויר געווארן
ערליכע אידן כלל ישראל אז דער בית אפרים איז נסתלק געווארן (עי' שו"ת
אין הימל איז היי יאר געווען א געוואלדיגע
שמחה ,אזויווי דער הייליגער חתם סופר (דרוש חת"ס
האט פארלוירן ,וויפיל חת"ס או"ח סי' סב) ,אבער דעמאלטס האט ער אויך
לסליחות דרוש ז) טייטשט דעם פסוק (תהלים פט ו) ו ְיוֹד ּו אידן וואס אידן האבן מספיד געווען נאך אנדערע צדיקים וואס זענען
שים ,אז ווען שמַי ִם ּפ ִל ְ ֲאך ָ ה' אַף אֱמוּנָתְך ָ ּב ִקְהַל קְדֹׁ ִ ׁ ָ געקלאמערט אויף זייער אוועקגעגאנגען דעמאלטס .און דער חתם סופר
(דרשות חת"ס לסליחות דרוש ז) איז דארט מברר אז
ס'קומט ארויף א נפש צדיק א תלמיד חכם ,איז דא
אין הימל א גרויסע פרייד ,אזויווי די גמרא (כתובות
טיר און געזוכט א דבר אפילו די משנה זאגט אז סתם אזוי טאר מען
קד ).זאגט "עליונים מבקשים את רבי ,נדחו אראלים חיזוק ,א גוט ווארט ,זיך נישט מספיד זיין ל' יום קודם הרגל (מו"ק ח ,).דאס
את המצוקים" ,אבער אויף די וועלט איז א גרויסע מזכיר געווען פאר א איז אבער נאר געזאגט געווארן ביי א קרוב ,א
תלמיד חכם איז אבער מער ווי א קרוב (שם כה,).
טרויער .זאגט דער חתם סופר אז מיר ווייסן דאך אז ישועה ,דאס אלעס האבן א תלמיד חכם מעג מען מספיד זיין אפילו ל' יום
"הפלא ופלא" מיינט מיתת צדיקים (איכה רבה פל"א
שמַי ִם ּפ ִל ְ ֲאך ָ השם" -ווען ס'איז דא א סל"ז)" ,ו ְיוֹד ּו ׁ ָ מיר אין איין יאר אזוי קודם הרגל ,אפילו ס'איז שוין געווען כמה וכמה
פלא איז דא א גרויסע פרייד אין הימל" ,אֱמוּנָתְך ָ" ביטערליך פארלוירן! חדשים פון די הסתלקות.
איז א לשון פון 'מחלאים רבים ונאמנים' ,טייטשט
שים" – טוט עס וויי פאר ער "אַף אֱמוּנָתְך ָ ּב ִקְהַל קְדֹׁ ִ שמעתתיה מיתאמרן בי מדרשא
אידישע קינדער. מיר גייען נישט דא מאריך זיין בהספד פון
קיינעם ,אבער דאס איז אמאל זיכער אז אויף אים
קושי האמונה בהסתלקות צדיקים איז פאסיג די ווערטער וואס דער חתם סופר שרייבט אויף א צווייטע פלאץ
אבער מ'קען צולייגן צו די ווערטער פונעם חתם סופר אביסל אנדערש ,און (דרשות חת"ס לז' אב דרוש י) ,די גמרא (מו"ק כה ).זאגט אז רב ספרא איז אוועק און די
לויט דעם וועט "אֱמוּנָתְך ָ" טייטשן פשוט" .אף" איז א לשון פון שוועריגקייט, חכמים האבן זיך נישט געוואלט רייסן קריעה ווייל זיי זענען נישט געווען קיין
אזויווי די חז"ל (קהלת רבה ב ט) זאגן "תורה שלמדתי באף היא שעמדה לי" .ווען דירעקטע תלמידים פון אים ,האט אביי געזאגט אז מ'זאל זיך יא רייסן קריעה,
עס גייען אוועק אידן וואס האבן משפיע געווען פאר אידישע קינדער תורה ווייל ס'שטייט נישט "רבו" ,ס'שטייט "חכם" ,און רב ספרא איז א חכם ,נאכדעם
תפילה און אלע אנדערע זאכן וואס אידישע קינדער דארפן ,איז די אמונה מיט האט ער צוגעלייגט נאך א סיבה ,ועוד כל יומא שמעתתיה מיתאמרן בי מדרשא,
וואס מ'האלט זיך איז שווערער געווארן ,מ'דארף זיך האלטן מיט די אמונה מיט מ'רעדט זיינע מאמרים אין בית המדרש.
שמַי ִם ּפ ִל ְ ֲאך ָ השם" -אין הימל איז דא א גרויסע פרייד ווען
שוועריגקייטן" .ו ְיוֹד ּו ׁ ָ
ס'איז דא א פלא ,אבער "אַף אֱמוּנָתְך ָ" -די אמונה איז שווערער געווארן " ּב ִקְהַל מתוך ספריו נעשו תלמידיו
שים".
קְדֹׁ ִ פרעגט דער חתם סופר ,וואס איז געווען די הוה אמינא? אויב לערנט מען
ועד
דרשת שבת שובה | בבית מדרש הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק | ז מעתיקי שמועה
"א
ל יט ש
מש ע "י
" ק ו ר" תל
מידי הגה"צ אבד
ו
וְהַ חַ י י ּ ִֵתן אֶל לִבּ ֹו :די חיצוניות איז היינט צוטאגס בעסער אבער די פנימיות ווערט
שוואכער און שוואכער
קינדער האבן אויסגעגאסן זייערע הערצער מיט אזא מין תמימות? ווי קומט מה חובתי במצב כזו ומה עלי לתקן
דאס צו וויאזוי אונזערע באבעס האבן געצינדן לעכט? ווי קומט דאס צו וויאזוי ווען מ'רעדט פון די אלע זאכן מען דארף זיך אבער אפשטעלן טראכטן און
מ'האט זיך געוואונטשן איינער פאר'ן צווייטן א גוט יאר? מיט וויפיל ערנסטקייט זיך אליינס בודק זיין ,וואו בין איך און וואס קען איך טון אנדערש צו פארבעסערן
און מיט וויפיל פנימיות דאס איז געווען! קיינער קען נישט פארלייקענען די דעם מצב?
מציאות אז דאס ווערט ליידער ליידער שוואכער ,נישט פון יאר צו יאר ,און נישט
פון וואך צו וואך ,נאר כמעט פון טאג צו טאג! די וועלט פון 'ליצנות' ,די וועלט פון למה נענשין בהסתלקות צדיקים?
'גלייכגילטיגקייט' ,דאס האט אוועקגעטריבן פון אונז יעדע מינדעסטע לחלוחית ס'איז דא א באקאנטע יערות דבש (ח"ב דרוש יא) ,דער יערות דבש זאגט אז
פון אמאל! און דאס ווערט ליידער אוועקגעטריבן מער און מער פון טאג צו טאג. די סיבה פארוואס עס גייען אוועק אסאך מאל ערליכע אידן ,זאגט דער פסוק
שפָתָיו (ישעיה כט יג-יד) אזוי ,יַעַן ּכ ִי נ ִּגׁ ַש הָעָם ה ַּז ֶה -דער עולם איז נאנטּ ,ב ְפ ִיו ּוב ִ ְׂ
האומה הישראלית חדשה וגם ישנה ּכ ִ ּב ְדוּנ ִי -מ'איז מכבד דעם אויבערשטן ,אבער נאר מיטן מויל ,וְל ִּבוֹ רִחַק מִ ּמֶ ּנ ִי
ס'שטייט פונעם הייליגן חתם סופר א מורא'דיגע טייטש (דרשות חת"ס לסליחות שים מְל ֻ ּמָד ָה ,פירט דער פסוק אויס לָכ ֵן ה ִנ ְנ ִי יוֹסִף ו ַ ּתְה ִי יִרְאָתָם אֹתִי מִצ ְו ַת אֲנׁ ָ ִ
דרוש יא) ,איך האב פריער נאכגעזאגט די גמרא וואס זאגט אז פארוואס זאגט לְהַפְל ִיא אֶת הָעָם ה ַּז ֶה הַפְל ֵא וָפֶל ֶא ,וְאָבְד ָה חכְמַת ֲחכָמָיו ּוב ִינ ַת נְבֹנ ָיו ּתִסְ ּתַ ּתָר.
מען נישט קיין הלל ראש השנה ,ווייל ספרי חיים וספרי מתים פתוחים לפניו.
זאגט דער הייליגער חתם סופר מורא'דיגע ווערטער, כשמתפללין בחיצוניות תלוים במלאכי
ער זאגט אזוי :כלל ישראל איז זייער אן אלטע אומה מעלה
און זייער א נייע אומה ,וואס הייסט? אלט איז עס ווייל קיינער קען נישט זאגט דער יערות דבש ,ווען א איד איז מתפלל,
ס'גייט שוין אן פאר טויזנטער יארן ,ס'איז ממש די
פארלייקענען די מציאות אבער נאר זיין מויל זאגט עס ,זיין הארץ איז נישט
עלטסטע אומה ,אלע אמונות טפלות זענען שוין בטל
ומבוטל געווארן ,אבער די אמונה פון כלל ישראל ,די
אז דאס ווערט ליידער דערביי ,זענען די מלאכים די וואס זענען מעלה די
תפילה .ווען א איד דאוונט אבער מיטן הארץ קומט
תורה הקדושה ,וואס איז שוין טויזנטער יאר אלט ,איז
ליידער שוואכער ,נישט פון
דער אויבערשטער אליינס און ער העלפט צו די
נאכאלץ דא ,זייער אן אלטע אומה און זייער אן אלטע יאר צו יאר ,און נישט פון תפילה .א מלאך וויל דאך אז דער צדיק זאל נסתלק
אמונה .ס'איז אבער אויך זייער פריש ,ווייל "בכל יום וואך צו וואך ,נאר כמעט ווערן ,א מלאך וויל אז ס'זאל זיין ווייניגער ערליכע
יהיו בעיניך כחדשים" (ספרי ואתחנן פל"ג) ,עס דארף זיין פון טאג צו טאג! די וועלט אידן אויף דער וועלט ווייל ער וויל דאך אז זיי זאלן
מיט א פרישקייט. פון 'ליצנות' ,די וועלט פון זיין אויבן בעולם העליון ,יעצט אויב דו דארפסט
'גלייכגילטיגקייט' ,דאס צוקומען אז א מלאך דארף מעלה זיין דיין תפילה
פני הדור מוסיף והולך בחיצוניות ולא האט אוועקגעטריבן פון איז ער נישט מעלה די תפילה .זאגט דער יערות דבש
בפנימיות אונז יעדע מינדעסטע אז די סיבה פארוואס די אלע זאכן פאסירן ,די סיבה
זאגט דער חתם סופר אזוי ,באמת וואלט זיך געווען לחלוחית פון אמאל! פארוואס די ערליכע אידן ווערן נתמעט ,איז ווייל
א מורא'דיגע קשיא ,ס'קומט ראש השנה תשפ"ה ,מ'זאל מ'דאוונט און מ'פירט זיך אויף צום אויבערשטן נאר
מאכן א חשבון ,וויפיל יארן איז שוין אדורכגעגאנגען פון חיצוניות ,די פנימיות פעלט זייער שטארק ,און
פון ווען דער אויבערשטער האט געהייסן היטן ראש ווען ס'פעלט די פנימיות איז דאס גורם אז ס'ווערט
ווייניגער און ווייניגער ערליכע אידן ,אזויווי דער פסוק זאגט קלארע ווערטער .השנה? וויפיל גלות'ער זענען מיר שוין אדורכגעגאנגען זייט דעמאלטס? וויפיל
האבן מיר שוין פארלוירן אין די אלע צייטן? און פונדעסטוועגן דאך קומען זיך
נאך אידישע קינדער צוזאם און בלאזן שופר און דאווענען און זאגן מלכיות החיצוניות נתרבה והולך והפנימיות נתמעט והולך
מורי ורבותי! מיר גייען אריין אין די הייליגע טעג ,ס'ווערט שוין נענטער זכרונות שופרות ,באמת וואלט מען פארדעם אליינס געדארפט זאגן הלל אז
און נענטער ,אידישע קינדער זענען אוודאי מתפלל ,מ'זאגט סליחות אין די ימי מ'איז זוכה אז נאך אזויפיל יארן איז נאכאלץ דא די אמונה ,נאכאלץ האלט מען
הרחמים והרצון ,אבער דער פסוק זאגט דאך א מורא'דיגע זאך ,ס'מוז דאך זיין די תורה .פארוואס טאקע זאגט מען נישט קיין הלל? ענטפערט דער חתם סופר,
שפָתָיו" ,ס'מוז דאך זיין מיטן הארץ ,ס'טאר נישט זיין קיין ווייל די פנימיות פעלט ,די חיצוניות איז טאקע זייער גוט ,אבער די פנימיות נישט נאר " ּב ְפ ִיו ּוב ִ ְׂ
שים מְל ֻ ּמָד ָה" ,ס'טאר נישט זיין ווייל מ'איז צוגעוואוינט ,ס'דארף זיין פעלט. "מִצ ְו ַת אֲנׁ ָ ִ
מיט אן עכטע פנימיות! מ'קען זאגן -יעדער איינער זאגט עס און ווייסט עס -
לא המתים יהללו -מצוות בלי פנימיות
מקיים זיין בחיצוניות די מצוות איז אפשר היינט גרינגער ווי אמאל ,מ'קען היינט
ווען א איד זאגט א זאך מיט אמת'דיגקייט איז עס א "חיות" ,ווען א איד זאגט צוקומען און מאכן הידורים וואס מ'האט אמאל נישט געהאט די געלעגנהייט צו
עס נישט אמת'דיג איז עס א "מת" ,א טויטע זאך .זאגט דער הייליגער חתם מאכן ,אבער וואו קומט דאס צו די פנימיות ,צו די תמימות ,צו די טרערן וואס איז
סופר ,אויף אן עבודה מזוייפת ,אויף א פאלשע עבודה ,קען מען נישט זאגן קיין פארגעגאנגען אין די הייליגע טעג ,אין די ימי הרחמים והסליחות וואס אידישע
שירה .דאס זאגט די גמרא ,פארוואס זאגט מען נישט קיין הלל? ווייל ווען ס'איז
ועד
מעתיקי שמועה
"א
ח | דרשת שבת שובה | בבית מדרשינו הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק
ל יט ש
מש ע "י
" ק ו ר" תל
מידי הגה"צ אבד
און כל זמן ס'איז נישט מיט קיין אמת'דיגקייט קען מען נישט זאגן קיין שירה, "ספרי חיים וספרי מתים פתוחים לפניו" ,ס'איז אמת אז אידן טוען מצוות ומעשים
אפילו ס'וואלט זיך ווען געדאכט אז מ'דארף זאגן שירה. טובים ,אבער ס'איז דא אסאך טויטקייט! מ'טוט עס נישט מיט קיין אמת'דיגקייט!
חלק ג'
דברי מוסר והדרכה
ז
ו ִּמ ְק ָד ׁ ִּשי ּ ִת ָיראוּ :נזהר זיין אין כבוד ביהמ"ד צו קומען ווי עס פאסט און נישט מחלל זיין
מיט כלים טמאים
תקנות גדולות שנו בכל קהילות הקודש בכניסתו לביהמ"ד מה הוא אומר
און ווען דו ביסט שוין יא אין בית במדרש ,מה אומר ומה אדבר ,ס'איז א מורי ורבותי! ווען מ'רעדט פון אמת'דיגקייט איז דא אזויפיל נקודות וואס
שטיקל בושה און נאכמער ווי א שטיקל בושה צו זאגן ,אבער אז מ'וועט עס יעדער מענטש קען זיך אליינס בוחן זיין ווי אמת'דיג ער איז און ווי אמת'דיג
נישט זאגן וועט זיכער נישט בעסער ווערן .אין זייער אסאך קהילות ,און אפילו ער וואלט ווען געדארפט צו זיין .איך האב פריער נאכגעזאגט דעם פסוק "וְל ִּבוֹ
אין סאטמארער קהילות ,איז שטארק איינגעפירט די תקנה אז מ'קומט נישט רִחַק מִ ּמֶ ּנ ִי" ,דער נודע ביהודה (בספרו אהבת ציון דרוש יב) איז מדייק דעם פסוק
אריין אין בית המדרש ,אדער על כל פנים זיכער נישט נוצן אין בית המדרש ,קיין אז ס'שטייט נישט "רחק" אז ער איז דערווייטערט ,ס'שטייט "ריחק" וואס דאס
שום טריפה'נע כלי. טייטשט אז דו טוסט דיר אליינס דערווייטערן -זאל זיך יעדער איד מתבונן זיין
צו ער דערווייטערט זיך נישט חלילה פונעם אויבערשטן ,זאל זיך יעדער אליינס
קהילתינו בוויליאמסבורג תובע למה נגרע באטראכטן ,וויפיל ערנסטקייט און וויפיל הכנעה האט ער ווען ער קומט אריין
מ'מוז ליידער זאגן דעם אמת ,אז דא אין וויליאמסבורג אין אונזער קהילה אין בית המדרש?
דארף דאס נאך זייער א שטארקע תיקון ,אין אלע אונזערע בתי מדרשים .ס'איז
באמת א בושה ,למה נגרע אויף אזוי ווייט?! מ'זאל גיין אין קרית יואל ,מ'זאל גודל היראה והפחד שהיה חופף בבואם לבית ה'
איך האב נאך געקענט אסאך אידן -ערליכע אידן -וועלכע זענען געגאנגען גיין איבעראל ,און דא אין וויליאמסבורג אליינס אין אנדערע קהילות ,וועט מען
זען וויאזוי ס'קוקט אויס ,פארוואס דארף דאס ביי שבת מיט א היט ,נישט מיט קיין שטריימל ,אבער ווען
אונז זיין אזוי איינגעריסן? מיר זענען נישט אזוי ארג, זיי זענען אריינגעקומען אין ביהמ"ד האבן זיי זיך א ביק
מיר זענען ברוך השם גוט אוועקגעשטעלט ,פארוואס געגעבן ביי די טיר און זיי זענען צוגעגאנגען צו זייער
אזא דבר פשוט ,א זאך וואס האט שוין אוועקגעלייגט נישט עס נעם איך ניין! פלאץ באימה ופחד און אנגעהויבן צו זאגן ברכי נפשי
אלפים און אפשר רבבות אידישע קינדער ,קען נישט מיט! איך דארף עס נישט! צו לייגן די טלית ,ס'איז זיי קיינמאל נישט בייגעפאלן
זיין קלאר ביי יעדעם איינעם אז אזא זאך נוצט מען די וועלט וועט נישט אויסצוטון דעם הוט פאר מ'זאגט די ברכה פון
נישט ברבים?! און אפילו דו אליינס לאמיר זאגן האסט אונטערגיין אז איך וועל "להתעטף בציצית" ,מ'וועט נישט מאכן קיין ברכה -און
געלייגט א גוטע שמירה אויף דעם וכדומה ,אבער עס נישט מיטנעמען ,און אוודאי נישט קיין ברכת המצוות -אן א הוט ,פונקט ווי
פארוואס פארשטייסטו נישט אז דאס הרג'עט אוועק אפילו אויב איך דארף עס מ'פארשטייט אז חנוכה ליכט וועט מען נישט צינדן אן א
קינדער ,בחורים ,אינגעלייט ,כל טוב! האבן מיט מיר תיכף נאכן הוט ,וועט מען קיין ברכה "להתעטף בציצית" אויך נישט
דאווענען ,לעש איך עס מאכן אן א הוט! אלעס איז געווען מיט אן ערנסטקייט,
לחזק את עצמו שלא להשתמש בו ברבים מיט פחד און יראת ה' ,וויאזוי מ'האט געדאוונט ,וויאזוי
אויס ביים דאווענען ,און מ'האט מורא געהאט פונעם באשעפער'ס הויז ,די
אזויפיל ערנסטקייט מעגסטו האבן ,אז אזויווי איך וועל אוודאי נישט גאנצע פחד אין בית הכנסת און אין בית המדרש.
מ'פארשטייט -האפנטליך -אז קיינער וועט נישט
אריינקומען אין א בית המדרש מיט א שמוציגע
ענטפערן ברבים אויף אזא
צייטונג און ארויפלייגן אויפן טיש און ליינען ,אזוי
מין כלי! מצב דורינו בבואינו למקום קדוש
דארפסטו פארשטיין אז דאס נעמט מען נישט ארויס ווי א גרויסע חילוק איז דא היינט ,מ'גייט טאקע
אין בית המדרש ווייל דאס איז נאך ערגער פון דעם! מיט שטריימלעך ,מיט הויכע שטריימלעך ,אבער
וויפיל פנימיות ליגט אין דעם? וויפיל פחד ליגט אין די מענטשן? אויף די גאס און אוודאי און אוודאי דארפסטו זען נישט צו מבזה זיין די כבוד הבית המדרש,
ווען מ'קומט אין ביהמ"ד ,אריינקומענדיג אין ביהמ"ד ,זעט מען דען נישט אסאך און על כל פנים נישט עובר זיין אויף לִפ ְנ ֵי עִוֵּר לֹא תִ ּתֵן מִכְׁשֹל (ויקרא יט יד) ,זיך
מענטשן -ס'איז שווער צו זאגן "אסאך" ,אבער וויפיל מ'זעט איז שוין אסאך אוועקצושטעלן מיט א שטארקייט :ניין! איך נעם עס נישט מיט! איך דארף עס
-קומען אן א הוט בכלל אין ביהמ"ד? אדער ווען זיי דאווענען אין די אפיסעס נישט! די וועלט וועט נישט אונטערגיין אז איך וועל עס נישט מיטנעמען ,און
וכדומה ,און טוען זיך נישט אן געהעריג צו דאווענען מנחה אדער מעריב? אבער אפילו אויב איך דארף עס האבן מיט מיר תיכף נאכן דאווענען ,לעש איך עס
אוודאי און אוודאי אין באשעפער'ס הויז ,מַה ּטֹב ּו אֹהָל ֶיך ָ י ַ ֲעקֹב (במדבר כד ה) ,אויס ביים דאווענען ,און איך וועל אוודאי נישט ענטפערן ברבים אויף אזא מין
כלי! וויאזוי קוקט אויס זייער אריינקומען אין בית המדרש.
ועד
דרשת שבת שובה | בבית מדרש הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק | ט מעתיקי שמועה
"א
ל יט ש
מש ע "י
" ק ו ר" תל
מידי הגה"צ אבד
ח
ְּת ִה ּ ַלת ה' י ְַד ּ ֶבר ּ ִפי :נישט אויסלאזן קיין חלקי התפלה און מרבה זיין מיט אמירת תהלים
איינעם ,אין די פאר קאפיטלעך תהלים זאל מען נישט קענען זאגן?! וויאזוי לא עלה על דעתם שיכולין להתעלם מאמירת תהלים
וויאזוי קוקט אויס דער עצם דאווענען? וויפיל שניידט מען אוועק פון פאר'ן קוקט אויס א שלש עשרה מדות? נישט יעדער איינער ארבעט היינט אזוי שווער
אז מ'זאל זיך נישט קענען אוועקכאפן און נישט קענען דאווענען און נאכן דאווענען? איך האב געזען אן
אויסזאגן תהלים שלש עשרה מדות ,קען מען דען נישט אינטערסאנטע לשון פונעם יערות דבש (ח"א דרוש
קומען אין בית המדרש און זאגן תהלים? געוואלד און
געשריגן! ס'איז דאך א טאג פאר ערב יום כיפור! אם לא
מיר וואוינען טאקע אין די א) ,דער יערות דבש רעדט זיך אפ אז ווייל מענטשן
עכשיו אימתי?!
מדינה מיר זענען אבער דאווענען זייער לאנג זענען זיי נישט מכוון מיט זייער
דאווענען ,זאגט ער ,דאוון נישט אזוי לאנג ,דאוון
נישט קיין אמעריקאנער!
דאס וואס שטייט אין סידור ,און פארשטייט זיך נאך
להיזהר באמירת קרבנות בכל יום כמו בי"ג מיר זענען נישט קיין
אפאר קאפיטלעך תהלים ,איז זיי יוצא מיט דעם.
מדות 'רעפובליקאנער' און נישט ס'טייטשט אז דער יערות דבש רעדט שוין פון שניידן,
מ'קומט און מ'זאגט קרבנות ,מ'פארשטייט אז די קיין 'דעמאקראטן'! מיר זאגט ער" ,זאג וואס שטייט אין סידור און אויך אפאר
גאנצע ענין פון זאגן קרבנות שלוש עשרה מדות איז זענען אידן נאמנים לה' קאפיטלעך תהלים" ,ס'איז אים נישט בייגעפאלן אז
ווייל מ'דארף אינזין האבן כאילו דאס אליינס איז א ולתורתו! די פאר קאפיטלעך תהלים זאל מען אוועקשניידן,
קרבן ,אבער לערן פון דעם אפ א מוסר ,שלוש עשרה ס'קען נישט זיין! א איד זאגט תהלים! און אזוי איז
מדות וועט יעדער סאטמארער אינגערמאן אדער סיי געווען רעגלמעסיג ,צו מ'האט געזאגט א יום תהלים,
ווער אויפזוכן " -ווי האב איך א מנין ווי איך קען כאפן צו מ'האט געזאגט צען קאפיטלעך תהלים ,אבער מען האט פארשטאנען אז
קרבנות?" -איך וויל מגלה זיין א סוד אז קרבנות שטייט אין יעדן סידור פאר אידישקייט און דביקות בה' קומט אינאיינעם מיט תהלים (עי' של"ה מס' תמיד
הודו יעדן טאג ,און אויך איז עס א חלק פון תפלת מנחה ,ס'איז נישט נאר שלש פרק נר מצוה).
עשרה מדות ,דו דארפסט וויסן אז דאס איז א חלק פון תפלה וואס מ'לאזט נישט
אויס! דאס איז א זאך וואס מ'האט נאך מתקן געווען פון פריער ,און דאס דארף התמעטות אמרית תהלים בדורינו
געזאגט ווערן! דאס איז א גרויסע סגולה אויף יעדע זאך ,ובפרט פרשת הקטרת וויפיל פראצענט פון א מנין זאגט תהלים נאכן דאווענען? דארף דען נישט
(עי' זוה"ק ויקהל ריח.): יעדער איד עקסטער רחמי שמים אויף זיך און אויף די בני בית און אויף יעדן
ט
ַמעֲלְב ֹונ ָּה ׁ ֶשל ּת ֹו ָרה :זיך מחזק זיין אין קביעות עתים לתורה יעדער כפי דרגתו
תורה הקדושה התחננו בבקשה דברי תורה צריכים חיזוק
מיר בעטן דאך (מנוסח הסליחות לצום גדלי') "תורה הקדושה התחננו בבקשה", אז מ'וועט געבן א קוק אויף שיעורי תורה .פון איין זייט איז דא היינט חבורות,
אז די תורה הקדושה זאל ממליץ טוב זיין אויף אידישע קינדער ,וויאזוי גייט מען לערנט ,מען פארהערט זיך ,מען נעמט בחינות ,אבער מען קען קלאר זאגן
מען אנכאפן די ספר תורה יום הקדוש ביינאכט ווען מ'ווייסט אז מ'האט נישט אז מען דארף נאך און ס'פעלט נאך אויס מורא'דיג אסאך חיזוק אין דעם ענין,
יוצא געווען די לימודי התורה ,ווען מ'ווייסט אז מען האט פארשעמט די תורה ס'איז נאך דא אסאך מענטשן וואס וואלטן געדארפט האבן א שיעור.
הקדושה?! ס'איז "עלבונה של תורה" ,אלע עגמת נפש וואס איז נאר דא איז מען
זיך אליינס שולדיג ,ווייל ס'איז מעלבונה של תורה. אוי להם לבריות מעלבונה של תורה
און מען זאל וויסן ,אט אט האלט מען ביי די הייליגע נאכט יום הקדוש,
לקבל מהיום לקבוע עתים לתורה מ'וועט ארויסנעמען די ספר תורה און מ'וועט דארפן מפייס זיין די ספר תורה,
מ'דארף איבערבעטן די ספר תורה ,אבער מ'דארף נישט ווארטן ביז אוי להם לבריות מעלבונה של תורה (אבות פ"ו מ"ב) ,ווי דער זיידע דער עצי חיים
יום הקדוש ביינאכט ,מ'קען שוין איבערבעטן די ספר תורה ,יעדער איינער פלעגט אייביג זאגן" ,אוי להם לבריות" אלעס וואס קומט פאר ביי א מענטש,
זאל זיך מקבל זיין תיכף ומיד ווי גייט ער זיך פארבעסערן ,וויפיל שיעורים אלע ווייטאגן וואס איז דא ביי אידישע קינדער ,איז "מעלבונה של תורה",
גייט ער האבן קומענדיגע יאר ,און קומענדיגע יאר מיינט נישט נאך שמחת קומט ווייל מ'פארשעמט די תורה (מובא בברך משה מאמר מקוה ישראל ליוה"ק אות
תורה ,קומענדיגע יאר מיינט תיכף ומיד! אויב נישט מארגן זאל זיין כאטשיג ה) .פארשעמען די תורה מיינט אז יעדער איינער וואס קען האבן א שיעור און
ממחרת ראש השנה .א שיעור וואס מ'האלט אן מיט א שטארקייט ,און נישט ער האט נישט קיין שיעור ,פארשעמט ער ליידער די תורה ,די תורה איז תובע
מ'לאזט עס אויס פאר יעדע קלייניגקייט -דאס הייסט א ריכטיגע שיעור עלבונה ,און אפילו איינער וואס האט א שיעור און ער קען באמת מער לערנען,
אין תורה. איז אויך "עלבונה של תורה"!
ועד
מעתיקי שמועה
"א
י | דרשת שבת שובה | בבית מדרשינו הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק
ל יט ש
מש ע "י
" ק ו ר" תל
מידי הגה"צ אבד
י
ל ֹא ִת ְהיֶה ְק ֵד ׁ ָשה :די שרעקליכע ירידות הדורות ביי די ענין פון צניעות וועלכע פאדערט
שטארקייט פון די מענער
ס'איז שוין ליידער שטארק ניכר. צניעות הנשים -איך ירדנו פלאות
וויאזוי קוקט אויס די צניעות? וויפיל מ'זאל נאר נישט רעדן וועט מען ווייניג
בגנות הכלות הבאים בגילוי ראש רעדן פון דעם ,דער טאטע זאל זיין געזונט האט שוין גערעדט מער ווי איינמאל
נישט נאר שערט מען זיך נישט דעמאלטס ,נאר ס'האט זיך שוין ליידער אין קרית יואל און אויך דא ,יעדער איינער ווייסט דעם אמת לאמיתו אז די דורות
געמאכט מער ווי איינמאל אז כלות קומען אריין נאך די חופה בגילוי ראש מיט א פאלן ממש שרעקליך! אינגעלייט וואס מאכן חתונה קינדער געבן זיך א קוק אן
האלבע קאפ ,א פערטל קאפ ,נישט קיין נפקא מינה ,א זאך וואס איז אסור מדינא וויאזוי זי האט אויסגעזען ווען ער האט חתונה געהאט און וויאזוי קוקן שוין
מ'קען זאגן לכל הדעות! ,און ביי חסידישע אידן אוודאי און אוודאי. זיינע טעכטער אויס ,וואס האט זי פארלאנגט און וואס פארלאנגען שוין די
טעכטער .און ס'איז דא דירעקטע 'מסיתים ומדיחים' אויף דעם ,און מ'טאר זיך
להיות כל איש שורר בביתו נישט לאזן! מ'דארף שטיין אויף דעם!
טאטעס און זיידעס! מ'קען דאס נישט איבערגעבן נאר פאר די פרויען,
מ'דארף שטיין אויף דעם מיט א שטארקייט :ביי מיר אין שטוב וועט נישט זיין נגע בקצה המחנה שאינם מגלחים שערותיהן
אזא זאך! מ'קען נישט אזוי אריינקומען דא! מ'דארף עס פארלאנגען בכל תוקף, ובתוכם דאס וואס האט זיך ליידער ליידער אריינגעכאפט בקצה מחנה בכלל
און נאר אזוי וועט זיך עס האלטן! אז מ'וועט זען אז ס'איז "למען חייך" ,אז דאס דאס ענין פון זיך נישט שערן ,בעוונותינו הרבים ,וואס מיר געדענק נאך פאר צען
איז דיין לעבן ,דאס איז דיין חיות ,וועט מען אויספירן ,קיינער וויל זיך נישט צוואנציג יאר צוריק ,איז געווען אינגעלייט גרושים וואס מ'האט זיי אנגעטראגן
צוקריגן אויף אזוי ווייט ,מ'וועט עס אננעמען .פארשטייט זיך ּד ִבְר ֵי ֲחכָמִים ּב ְנַחַת שידוכים ,אבער אז א שידוך וואס די פרוי האט זיך נישט געוואלט שערן האט ער
שמָעִים (קהלת ט יז) ,אבער ס'דארף געזאגט ווערן מיט א מורא'דיגע שטארקייט נׁ ִ ְ נישט געוואלט הערן אפילו ער איז שוין געזעצן יארן אליינס! ווייל א פרוי וואס
(ראה באורך אמירה נעימה קיץ תשפ"ג יום ג' פרשת שופטים). שערט זיך נישט קען נישט זיין זיין שותף ,זיין בני בית .און היינט איז עס ליידער
ליידער גרינגער געווארן אין אידישע הייזער .ס'איז נאך בקצה המחנה ,אבער
יא
ׁ ָשאנֵי ִמינוּת ְדּמָ ׁ ְשכָא :זיך חלילה נישט פרייען מיט כלומר'שטע הצלחות פון די מדינה
הטמאה
הציונית אויף די אנדערע זייט וואגשאל ,וואלט דאס איבערגעוואויגן! (ויואל משה המכשול בימים אלו לנפול ברשת הציוני
הקדמה עמוד יא). מיר אלע דא זענען תלמידים וחסידים פון אונזערע הייליגע רבי'ס וואס
האבן אונז מדריך געווען און מגדל געווען .ס'איז ליידער ליידער ליידער היינט
כל הצלחתם גרמו רעה לבסוף א שווערע מצב אויף דער וועלט ,ובפרט אויף אחינו תושבי ארץ ישראל ,פון
מ'קען נישט און מ'טאר זיך נישט פרייען ,און מ'טאר נישט ארויסברענגען די שרעקליכע שחיטה פאראיאר שמחת תורה רחמנא ליצלן ביז יעצט זענען
לשבח ,בכל אופן שהוא ,אויף א זאך וואס קוקט אויס ווי אן הצלחה ,וואס לפי אסאך זאכן אדורכגעגאנגען דארט אויף אחינו בני ישראל ,אבער אין די לעצטע
האמת ,ווער ס'קוקט אביסל טיפער זעט אז זיי האבן שוין געהאט אזעלכע צוויי דריי וואכן טוען די ציונים טראמפייטערן מיט געוויסע זאכן וואס ס'קוקט
נצחונות אמאל און נאכדעם איז אויפגעוואקסן נאך גרעסערע רוצחים אויס ווי אן הצלחה ,און ס'האט א מורא'דיגע כח אריינצוברענגען אין אידישע
און נאך גרעסערע פראבלעמען ,אזוי איז אלעמאל געווען! און אפילו זאכן הערצער ,אפילו אזעלכע וואס האבן יא געלערנט 'ויואל משה' מיט 'על הגאולה',
וואס אויף די רגע קוקט עס אויס ווי 'געלונגען' ,ווי 'חכמה' ,האט עס ליידער אפילו מ'איז אויפגעוואקסן אין דעם חדר.
שפעטער געקאסט נאך מער קרבנות ,דאס איז ליידער דער אמת ,נאר מ'ווערט
פאר'שיכור'ט און פאר'כישופ'ט פון אביסל רגש און מ'קוקט נישט מיט שכל. חומר האיסור לשמוח בשמחתם
אבער אונז תלמידים וחסידים ,וואס אונז זענען אויפגעוואקסן אין דעם חדר, אבער איך וועל אייך זאגן טייערע אידן ,ווען די נאציס ימ"ש וואלטן ווען
טארן נישט טראמפייטערן און ארומרעדן און זיך אוודאי נישט פרייען מיט קיין געהאט אן הצלחה וואלט קיינער נישט גענומען און דאס אויסגעברייטערט
שום מין מינדעסטע זאך וואס קוקט נאר אויס אפילו אויבן אויף ווי אן הצלחה! און ארומגערעדט און געמאכט פון דעם אן עסק ,מיר דארפן וויסן אז "גדול
המחטיאו יותר מן ההורגו" (במדבר רבה פכ"א ס"ד) ,און וויפיל חורבנות דאס האט
וכל הרשעה כולה כעשן תכלה -מדינה הציונית שוין אנגעווערטשאפט אויף כלל ישראל ,און ווען מ'זאל ווען נעמען אלע
עס דארף אונז וויי טון די גזירה וואס זיי ווילן גוזר זיין אריינצושלעפן עבירות פון 'כל התורה כולה' און לייגן אויף איין זייט וואגשאל און די מדינה
ועד
דרשת שבת שובה | בבית מדרש הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק | אי מעתיקי שמועה
"א
ל יט ש
מש ע "י
" ק ו ר" תל
מידי הגה"צ אבד
האבן ,ווייל נאר ווען דאס וועט בטל ומבוטל ווערן וועט קומען די גאולה שלימה, מענטשן אין מיליטער ,ס'דארף אונז וויי טון אלע גזירות וואס גייט דארט פאר,
דער אויבערשטער זאל נאר העלפן אז ס'זאל בטל ווערן בלי שום נזק פאר קיין און ווען מיר זאגן אין די ימי הרחמים והרצון "וכל הרשעה כולה כעשן תכלה כי
שום איד (עי' דברי יואל פ' שמיני עמוד רמד). תעביר ממשלת זדון מן הארץ" מעג מען דאס אינזין האבן ,און מ'דארף עס אינזין
יב
אַחֲרי הַ הֶבֶל ַו ֶּי ְה ּ ָבלוּ :נישט לעבן אין קאכן אין פאלטיק ובפרט נשים וועלכע ווערן
וֵילְ כ ּו ֵ
שטארק צוגעצויגן דערצו
אני לנו עסק בפאליטיק כלל וכלל נשים דעתן קלות למלאות ראשן בפאליטיק
א איד דארף וויסן אז דאס האט מיט אונז נישט קיין שייכות! מיר וואוינען און מהאי טעמא ,ווען ס'קומט די הייליגע טעג און אוודאי שבתים און
טאקע אין די מדינה מיר זענען אבער נישט קיין אמעריקאנער! מיר זענען מענטשן זיצן ביים טיש און ס'טוט זיך אין אמעריקע פאליטיק ,ס'טוט זיך אין
נישט קיין 'רעפובליקאנער' און נישט קיין 'דעמאקראטן'! מיר זענען אידן די וועלט פאליטיק און די ווייבער קענען אסאך מאל זיין אריינגעטון אין דעם
נאמנים לה' ולתורתו! און מיר זענען מתפלל אז ווער ס'זאל נאר נישט זיין דא ראשם ורובם און זיי ווערן אסאך מאל אזוי איבערגענומען פון דעם אפילו מער
דער ראש זאל זיין גוט פאר אידישע קינדער ,צו ס'איז לאקאל צו ס'איז אין די ווי די מענער ,ווייל נשים ארבעטן דאך אויף רגש און פאליטיק ארבעט אויך אויף
גאנצע מדינה ,נישט קיין נפקא מינה ,דאס איז אונזער איינציגסטע בקשה, רגש ,נישט אויף צופיל שכל ,און מ'ווערט איבערגענומען ממש 'ראשו ורובו'! און
און חוץ פון דעם האבן מיר מיט דעם נישט קיין שייכות ,מיר ליגן נישט אין ווען ס'קומט שבת ביים טיש ווערט עס א טעמע ,און מ'קייט איבער וואס דער גוי
די זאכן. און וואס דער גוי האט געזאגט און געטון אדער געהאלטן.
יג
קֳמ ּ
יה :חדש עלינו שנה טובה ברוחניות ובגשמיות מיט אלע ברכות האמורות בתורה יְהֵ א ַרעֲ וָא ֵ
פאר זיך ,פאר די בני בית .פאר די קינדער ,פאר די אייניקלעך ,און אזוי ווייטער. ויקבל ברחמים וברצון את תפילתינו
אידישע קינדער ווילן זיין וואויל ,ווילן זיין ערליך ,ווילן זיך אויפפירן ווי עס
ברכת השנה מאדמור"י בית בעלזא זי"ע דארף צו זיין ,דער אויבערשטער זאל העלפן אז די שאיפה און דעם רצון זאל
די בעלזא רבי'ס ז"ל פלעגן צו ענדיגן ווען זיי האבן געזאגט תורה אין די קענען אויסגעפירט ווערן ,און יעצט ווען ס'קומט די ימי הרחמים והרצון און
ימי חודש אלול ,האבן זיי געוואונטשן אזוי :דער אויבערשטער זאל העלפן ביי אידישע קינדער וועלן עפענען דעם מחזור און אנהייבן מתפלל זיין זאלן די
יעדן איד ,בני חיי ומזוני" .בני" ,ווער ס'דארף געהאלפן ווערן מיט קינדער זאל דיבורים קענען געזאגט ווערן ,ס'זאל זיין "תפילתנו שגורה בפינו" (עפ"י ברכות לד,):
געהאלפן ווערן מיט קינדער ,און ווער ס'האט שוין קינדער זאל קענען מגדל זיין די תפילות זאלן געזאגט ווערן מיט אן אמת'דיגקייט ,מיט א פנימיות ,אידישע
ערליכע געזונטע קינדער" .חיי" ,דער וואס דארף א רפואה זאל האבן א רפואה, קינדער זאלן זיך קענען אויסגיסן דאס הארץ פאר'ן הייליגן בורא ,מען זאל האבן
און די געזונטע זאלן מתמיד זיין בבריאותם ,זיי זאלן בלייבן געזונט" .מזוני" ,די דעם געפיל אז מ'גייט אריין לפני ולפנים ,כי אתה שומע קול תרועות עמו ישראל
וואס דארפן פרנסה זאלן באקומען פרנסה ,און די וואס האבן פרנסה זאלן האבן ברחמים (מנוסח התפילה במוסף דר"ה) ,דער אויבערשטער זאל צוהערן די 'קול
שכל צו נוצן דאס געלט פאר'ן אויבערשטנס וועגן ,ס'זאל קענען אויסגענוצט תרועות' פון כלל ישראל ,די צובראכענע הערצער פון כלל ישראל ,די טרערן
ווערן אלעס דורך עבודת הבורא ברוך הוא. פון אידישע קינדער און די תפילות פון אידישע קינדער זאלן אנגענומען ווערן
ברחמים וברצון.
תכלה שנה וקללותיה תחל שנה וברכותיה
דער אויבערשטער זאל העלפן ס'זאל זיין תכלה שנה וקללותיה תחל שנה וברך את עמך באור פניך מתוך רחמים וחסדים
וברכותיה ,א שנת אורה ,א שנת ברכה ,א שנת גאולה וישועה ,שנה שתקבל מיר זאלן אריינקומען אין די הייליגע טעג און שפירן אז דער באשעפער איז
תפילתינו ברחמים וברצון ,שנה שתוליכנו בה קוממיות לארצינו ,מ'זאל שוין דא בתוכינו ,ס'זאל נישט זיין קיין הסתר פנים ,ס'זאל נישט זיין "עד אנה תסתיר
זוכה זיין צו דעם ,דער טאטע זאל זיין געזונט זאל אונז פירן קעגן משיח צדקנו, את פניך ממני" ,פארקערט! איך זאל שפירן אז דער אויבערשטער איז דא און איך
במהרה בימינו אמן. רעד צו אים און ער הערט מיר אויס .מ'דארף דאך האבן אזויפיל רחמים וחסדים
הגליון נתנדב לזכות ולרפואת אחד מחשובי אנשי שלומינו היקרים
מו"ה ר' אלטר דוד שמואל אהרן בן חי' לאה הי"ו
לרפואה שלימה בתוך שאר חולי ישראל
ועד
מעתיקי שמועה
"א
בי | דרשת שבת שובה | בבית מדרשינו הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק
ל יט ש
מש ע "י
" ק ו ר" תל
מידי הגה"צ אבד
