gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

נעימות יאמרו · Ne'imois Yoimri — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

מוציא לאור: נעימות יאמרו · Ne'imois Yoimri

שבוע: האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

נעימות יאמרו · Ne'imois Yoimri — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

פתח את ה-PDF הורדה

‫דרשת‬ ‫שבתשובה‬ ‫שדרש כבוד מרן‬ ‫הגה"צאבדק"קור"משליט"א‬ ‫במעמד אלפי ישראל בהיכל בית מדרשינו הגדול בוויליאמסבורג יצ"ו‬ ‫יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק‬ ‫תוכן הדרשה‬ ‫די געוואלדיגע אהבה וואס ווערט נתגלה בימי הסליחות ווען מ'נעמט אן יש אם למקרא ‪ /‬די חילוק פונעם משכן אין ביהמ"ק ווייל דארט איז‬ ‫שכר מצוה בהאי עלמא איכא ‪ /‬השי"ת העלפט יעדע איד תשובה טון נישט קיין חילוק אין וועלכע מצב ער איז ‪ /‬די הסתרת פנים וואס איז‬ ‫גורם אז מיר זאלן נישט שפירן אמת'ע צער אויף גלות השכינה ‪ /‬די שאדן פון כלל ישראל מיט די אבידה פון הגה"צ רבי שמעיה גרינבוים‬ ‫זצ"ל ‪ /‬די חיצוניות איז היינט צוטאגס בעסער אבער די פנימיות ווערט שוואכער און שוואכער ‪ /‬נזהר זיין אין כבוד ביהמ"ד צו קומען ווי‬ ‫עס פאסט און נישט מחלל זיין מיט כלים טמאים ‪ /‬נישט אויסלאזן קיין חלקי התפלה און מרבה זיין מיט אמירת תהלים ‪ /‬זיך מחזק זיין אין‬ ‫קביעות עתים לתורה יעדער כפי דרגתו ‪ /‬די שרעקליכע ירידות הדורות ביי די ענין פון צניעות וועלכע פאדערט שטארקייט פון די מענער‬ ‫‪ /‬זיך חלילה נישט פרייען מיט כלומר'שטע הצלחות פון די מדינה הטמאה ‪ /‬נישט לעבן אין קאכן אין פאלטיק ובפרט נשים וועלכע ווערן‬ ‫שטארק צוגעצויגן דערצו ‪ /‬חדש עלינו שנה טובה ברוחניות ובגשמיות מיט אלע ברכות האמורות בתורה‬ ‫חלק א'‬ ‫דברי דרוש ואגדה‬ ‫א‬ ‫ְק ָראֻ ה ּו ִּב ְהי ֹות ֹו קָ ר ֹוב‪ :‬די געוואלדיגע אהבה וואס ווערט נתגלה בימי הסליחות ווען‬ ‫מ'נעמט אן יש אם למקרא‬ ‫די גמרא אויסצוטייטשן די סוף פונעם פסוק "קְרָא ֻה ּו ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב"‪ ,‬אז מיט‬ ‫דרשו ה' בהמצאו אלו עשרת ימי תשובה‬ ‫" ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב" מיינט מען די טעג נאנט צו די עשרת ימי התשובה‪ ,‬אז אין די‬ ‫דער נביא ישעיה זאגט (ישעיה נה ו‪-‬ז) ּד ִרְׁש ּו ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ קְרָא ֻה ּו ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב‪,‬‬ ‫טעג ארום עשי"ת גייט אויך ארויף די פסוק " ּד ִרְׁש ּו ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ"‪ .‬דער רבי ז"ל‬ ‫שבֹתָיו ו ְיָׁשֹב אֶל ה' ו ִיר ַ ֲחמֵה ּו וְאֶל אֱלֹקֵינ ּו ּכ ִי יַר ְ ּב ֶה‬ ‫שע ּד ַר ְּכוֹ וְא ִׁיש אָו ֶן מַחְׁ ְ‬ ‫י ַ ֲעזֹב רָׁ ָ‬ ‫האט עס דעמאלטס אויסגענוצט צו זאגן אז עס גייט ארויף אויף די טעג פון‬ ‫לִסְלוֹחַ‪ .‬זאגט די גמרא אין מסכת ראש השנה דף י"ח (עמוד א) זאגט אז דער פסוק‬ ‫הושענא רבה און שמיני עצרת‪ ,‬אבער מיר קענען דאך זאגן די זעלבע זאך‪ ,‬און‬ ‫" ּד ִרְׁש ּו ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ" גייט ארויף אויף די צען טעג פון ראש השנה ביז יום הקדוש‪,‬‬ ‫אזוי איז אויך מסתבר‪ ,‬אז עס גייט אוודאי אויך ארויף אויף ימי אלול וואס איז‬ ‫די עשרת ימי התשובה‪.‬‬ ‫אויך נאנט צו די עשרת ימי התשובה‪ ,‬און כל שכן אין די "ימי הביקור" (עי' אליה‬ ‫רבה סי' תקפא סק"ח)‪ ,‬די ימי הסליחות‪ ,‬איז אוודאי דער פסוק " ּד ִרְׁש ּו ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ‬ ‫הרמז על חודש אלול וימי סליחות‬ ‫קְרָא ֻה ּו ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב" געזאגט געווארן‪.‬‬ ‫דער רבי ז"ל אין די הושענא רבה תורות (עמוד שעה) האט צוגעלייגט צו‬ ‫ממילא וועט עס טייטשן " ּב ְכֹל צָרָתָם לוֹ צ ָר" אז פאר'ן אויבערשטן טוט אויך וויי‬ ‫כל זמן שיעשו בני כסדר הזה ‪ -‬בפועל או באמירה‬ ‫די צרות וואס אידן גייען אדורך‪.‬‬ ‫וואס איז פשט פון קְרָא ֻהוּ ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב? איך האב געזען אז דער טאטע‬ ‫זאל זיין געזונט און שטארק האט אמאל געזאגט (מובא בחידו"ת מהר"א ט"ב‬ ‫בחודש אלול נקטינן יש אם לקרא‬ ‫תשע"א פ' תצא)‪ ,‬אז מ'זאגט דאך זייער אסאך מאל אין די עשרת ימי התשובה‬ ‫עס שטייט אין פסוק (דברים כג טו) ּכ ִי ה' אֱלֹה ֶיך ָ מִתְהַ ּל ֵך ְ ּב ְקֶר ֶב מַחֲנֶך ָ לְהַ ּצ ִילְך ָ‬ ‫און אין אלע ימי הסליחות די י"ג מדות של רחמים‪" ,‬ה' ה' קל רחום וחנון"‪ ,‬און‬ ‫וְלָתֵת אֹיְב ֶיך ָ לְפ ָנ ֶיךָ‪ ,‬זאגן די ספרים (צבי לצדיק פ' תצא) אז ל ְהַ ּצ ִילְך ָ ו ְלָתֵת אֹיְב ֶיך ָ‬ ‫די גמרא (ר"ה יז‪ ):‬זאגט אז דער אויבערשטער האט געזאגט פאר משה רבינו‬ ‫ל ְפ ָנ ֶיך ָ איז ראשי תיבות "אלול"‪ .‬איז דער טאטע זאל זיין געזונט מסביר אז ווען‬ ‫אז אפילו אידן האבן חוטא געווען‪ ,‬אבער "כל זמן שיעשו בני כסדר הזה"‬ ‫ס'קומט אלול און אידן זאגן אזויפיל מאל די י"ג מידות של רחמים‪ ,‬וויל מען דאך‬ ‫וועט דער אויבערשטער מוחל זיין די עבירות פון אידישע קינדער‪ .‬איז דא א‬ ‫אוודאי פסק'ענען אז מ'זאל אננעמען יש אם למקרא אזוי וועט מען יוצא זיין על‬ ‫באקאנטע מחלוקת אין די אחרונים ‪ -‬דער פנים יפות (פרשת תשא) און נאך (עי'‬ ‫ידי קריאה‪ .‬קומט דאך אויס אז אין חודש אלול נעמען מיר אן אז מ'גייט נאכן‬ ‫של"ה עשרה מאמרות מאמר ז אות קצג) ברענגען דאס צו ‪ -‬צו די "יעשו לפני כסדר‬ ‫קרי‪ ,‬און " ּב ְכֹל צָרָתָם לוֹ צ ָר" שטייט מיט א ו'‪ ,‬ממילא פארשטייט מען אז " ּכ ִי ה'‬ ‫הזה" מיינט טון בפועל‪ ,‬אדער איז גענוג בלויז מיטן זאגן די י"ג מידות און מיט‬ ‫אֱלֹה ֶיך ָ מִתְהַ ּל ֵך ְ ּב ְקֶר ֶב מַחֲנֶך ָ" ‪ -‬דאס אז דער אויבערשטער איז דא בתוכנו‪ ,‬דאס‬ ‫דעם אליינס איז מען שוין יוצא די "יעשו לפניו כסדר הזה"‪ .‬ס'איז באקאנט‬ ‫איז "ל ְהַ ּצ ִילְך ָ ו ְלָתֵת אֹיְב ֶיך ָ ל ְפ ָנ ֶיך ָ" ‪ -‬אין חודש אלול‪ ,‬ווייל ווען אידן פסק'ענען אז‬ ‫די טייטש פונעם פנים יפות אויף "קל הורית לנו לומר שלש עשרה" (מנוסח‬ ‫מ'נעמט אן יש אם למקרא און מ'איז יוצא "יעשו לפניו" על ידי קריאה‪ ,‬איז " ּכ ִי ה'‬ ‫הסליחות)‪ ,‬אז וויבאלד מ'קען נישט דאך נישט זיין בפועל די מדה פון "קל" איז‬ ‫אֱלֹה ֶיך ָ מִתְהַ ּל ֵך ְ ּב ְקֶר ֶב מַחֲנֶך ָ"‪.‬‬ ‫פון דעם א ראיה אז מ'איז שוין יוצא בלויז מיט "לומר שלש עשרה" (עי' בני‬ ‫יששכר אלול מאמר ב אות ד)‪.‬‬ ‫והיה לך למקרא בחודש אלול‬ ‫ש ּתֵי חֲצוֹצְרֹת‬ ‫שׂה לְך ָ ׁ ְ‬ ‫נאכמער האט ער צוגעלייגט אויפן פסוק (דברים י ב) ֲע ֵ‬ ‫יש אם למקרא או יש אם למסורה‬ ‫שׂה אֹתָם וְה ָי ּו לְך ָ לְמִקְר ָא הָעֵד ָה ּולְמַ ּסַע אֶת הַ ּמַחֲנוֹת‪ ,‬אז "אֹתָם‬ ‫שה ּתַ ֲע ֶ‬ ‫ּכ ֶסֶף מִקְׁ ָ‬ ‫האט דער טאטע זאל זיין געזונט געזאגט א מורא'דיגע געדאנק‪ .‬ס'קומט‬ ‫ו ְה ָי ּו ל ְך ָ ל ְמִקְר ָא" איז אויך ראשי תיבות אלול‪ ,‬ווייל אלול נעמט מען אן "וְה ָי ּו לְך ָ‬ ‫אלול‪ ,‬סליחות‪ ,‬עשרת ימי תשובה‪ ,‬און מ'זאגט אזויפיל מאל די י"ג מידות ווייל‬ ‫לְמִקְר ָא"‪ ,‬ווייל אין דעם חודש נעמען מיר אן אז ישם אם למקרא און מ'קוקט‬ ‫מיר ווילן מעורר זיין די מידת הרחמים‪ ,‬אויב זאל מען ווען טייטשן אז "יעשו"‬ ‫וויאזוי די קריאה איז‪.‬‬ ‫מיינט טון בפועל איז מען דאך סייווי נישט יוצא‪ ,‬וויל מען דאך אוודאי אין די‬ ‫טעג אז מ'זאל אננעמען אז מ'קען יוצא זיין על ידי קריאה‪ ,‬און ממילא וועט‬ ‫בכל צרתם 'לו' צר ‪ -‬בימי אלול אזלינן בתר קריאה‬ ‫מען בלויז מיטן עס זאגן קענען מעורר זיין מידת הרחמים‪ .‬און ער ברענגט צו‬ ‫לויט דעם פארשטייט מען דעם פסוק ּד ִרְׁש ּו ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ 'קְרָא ֻהוּ' ּב ִהְיוֹתוֹ‬ ‫אז דאס ווענדט זיך צו מ'נעמט אן "יש אם למסורת" צו מ'נעמט אן "יש אם‬ ‫קָרוֹב בפשטות‪ ,‬ווייל מיר האבן דאך פריער געשמועסט אז דאס גייט ארויף אויף‬ ‫למקרא"‪ ,‬און טאמער גיי איך מיט "יש אם למקרא" איז מען יוצא מיט די קריאה‬ ‫די ימי אלול‪ ,‬און דער פסוק קומט זאגן אז אין די ימי הרחמים והרצון גייט מען‬ ‫אליינס‪.‬‬ ‫נאך די קריאה‪ ,‬און דעמאלטס איז דער אויבערשטער נאנט מיט אונז בפועל‪,‬‬ ‫דעמאלטס איז דער אויבערשטער מקיים דעם " ּב ְכֹל צָרָתָם לוֹ צ ָר" אזויווי די‬ ‫עמו אנכי בצרה ‪ -‬לו צר‬ ‫קריאה איז מיט א ו'‪ ,‬ס'איז אזויווי אן אב לבן וואס ס'טוט וויי פאר'ן טאטן ווען‬ ‫ס'איז אבער דא נאך א זאך וואס ווענדט זיך אויך אין דעם‪ ,‬ווייל דער‬ ‫ס'טוט וויי פאר'ן קינד‪ ,‬און נישט ווי אן עבד פאר א שר און פאר א מלך‪ .‬ס'איז‬ ‫פסוק (ישעיה סג ט) זאגט ּב ְכֹל צָרָתָם לוֹ צ ָר‪ ,‬זאגן די ספרים (תולדות יעקב יוסף פ'‬ ‫"קְרָא ֻהוּ" ‪ -‬מ'גייט נאך די קריאה‪ּ " ,‬ב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב" ‪ -‬אין די טעג פון אלול וואס איז‬ ‫ויחי) אז אויב נעמט מען אן 'יש אם למסורה'‪ ,‬דאס הייסט אז איך גיי נאכן כתיב‪,‬‬ ‫נאנט צו די עשרת ימי תשובה‪ ,‬דעמאלטס איז די צייט וואס ס'ווערט נתגלה אז‬ ‫דעמאלטס שטייט "לא" מיט אן אל"ף‪ ,‬וועט עס טייטשן " ּב ְכֹל צָרָתָם" אלע צרות‬ ‫דער אויבערשטער איז " ּכ ְרַחֵם אָב עַל ּב ָנ ִים" (תהלים קג יג)‪ ,‬און מ'פסק'נט " ּב ְכׇל‬ ‫וואס אידישע קינדער האבן‪" ,‬לא צ ָר" טוט חלילה נישט וויי פאר'ן אויבערשטן‪,‬‬ ‫צָרָתָם לוֹ צ ָר" מיט א ו'‪.‬‬ ‫אבער אויב נעמט מען אן 'יש אם למקרא' מיינט עס דאך אז מ'גייט נאכן קרי‪,‬‬ ‫ב‬ ‫ּ ַבחֲצַר אֹהֶל מ ֹועֵד‪ :‬די חילוק פונעם משכן אין ביהמ"ק ווייל דארט איז שכר מצוה בהאי‬ ‫עלמא איכא‬ ‫טמא געווארן‪ ,‬צו ער איז באגלייבט צו נישט‪ .‬אביי זאגט "כל שבידו נאמן"‪,‬‬ ‫מחלוקת אביי ורבא ‪ -‬עד אחד נאמן באיסורין‬ ‫נאר אז ס'איז בידו‪ ,‬דאס הייסט אז ער קען עס טון‪ ,‬דעמאלטס האט ער א‬ ‫מ'קען אבער זאגן א טיפערע געדאנק אויף דעם ּד ִרְׁשוּ ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ קְרָא ֻהוּ‬ ‫נאמנות‪ ,‬טאמער קען ער עס נישט באווייזן צו טון קען נישט אן עד אחד זיין‬ ‫ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב ‪ -‬כ'וועל נישט זאגן יעצט קיין פלפול‪ ,‬ס'איז נישט די צייט יעצט‬ ‫באגלייבט‪ ,‬אזוי לערנט אביי‪ .‬רבא זאגט‪ ,‬ניין‪ ,‬ס'ווענדט זיך צו ער האט אים‬ ‫דערפאר‪ ,‬נאר ממש א געדאנק אין דעם עמוד וואס דער עולם האט היינט‬ ‫עס געזאגט די ערשטע מאל וואס ער האט אים געטראפן אדער שפעטער‪.‬‬ ‫געלערנט אין יסודי התורה ‪ -‬אין די היינטיגע שיעור פון יסודי התורה‪ ,‬מסכת‬ ‫בכל אופן זאגט אבער אביי דעם געדאנק‪ ,‬אז טאמער איז עס בידו דעמאלטס‬ ‫גיטין דף נ"ד עמוד ב'‪ ,‬איז דא א מחלוקת צו ווען א מענטש האט געזאגט‬ ‫האט ער א נאמנות‪.‬‬ ‫פאר א צווייטן מענטש אז די טהרות מיט וואס ער האט געארבעט איז‬ ‫ועד‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫ב | דרשת שבת שובה | בבית מדרשינו הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק‬ ‫ל יט‬ ‫ש‬ ‫מש‬ ‫ע "י‬ ‫" ק ו ר"‬ ‫תל‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬ ‫מען ווען יא געקענט ארויסלערנען פון כהן גדול ביום הכיפורים‪.‬‬ ‫כהן גדול ביום הכיפורים יוכיח‬ ‫זאגט די גמרא אז איך זע למעשה אז אפילו ווען ס'איז נישט בידו האט א‬ ‫דבר האסור בהנאה אין לו בעלים‬ ‫מענטש א נאמנות‪ ,‬און די גמרא ברענגט זיך א ראיה ווייל איך זע אז די תורה‬ ‫קומט אויס אז די סיבה פארוואס מ'קען ארויסלערנען איז ווייל ס'איז "פקע‬ ‫האט באגלייבט א כהן גדול ביום הכפורים‪ ,‬ווען א כהן גדול גייט אריין טון די‬ ‫שם קודש מניה"‪ .‬פארוואס טאקע גייט אוועק די שם קודש פון פיגול און נותר?‬ ‫עבודה‪ ,‬טאמער קומט ער ארויס און ער זאגט אז די קרבן איז געווארן פיגול‬ ‫וואס טאקע איז די סיבה דערפאר? זאגט דער אבני ציון אין א צווייטע פלאץ‬ ‫האט ער א נאמנות‪ .‬נו‪ ,‬לכאורה איז דאך די עבודה שוין לאנג אפגעטון געווארן‪,‬‬ ‫(ח"א סימן מ אות ב)‪ ,‬ווייל ס'ווערט דאך אסור בהנאה (עי' ערבי נחל לפסח דרוש ב)‪ ,‬און‬ ‫פונדעסטוועגן דאך מוז איך אים גלייבן‪ ,‬אפילו קיינער האט נישט געקענט זען‬ ‫א זאך וואס איז אסור בהנאה קען מען נישט מקדיש זיין ווייל ס'איז "אין לו‬ ‫וואס ער האט געטון‪ ,‬ווייל דער פסוק זאגט דאך (ויקרא טז יז) "וְכֹל אָד ָם לֹא יִהְי ֶה‬ ‫בעלים" (ב"ק מה‪ ,).‬און א זאך וואס מ'קען נישט מקדיש זיין‪ ,‬אפילו ס'איז שוין‬ ‫ּב ְאֹה ֶל מוֹעֵד"‪ ,‬איז דאך קיינער נישט געווען מיט אים דארט‪ ,‬נאר ער אליינס‬ ‫הקדש פון פריער‪ ,‬גייט די קדושה אוועק דערפון‪ .‬ער בויעט דארט אויף אז דאס‬ ‫פארציילט אז ס'איז טמא געווארן‪ ,‬עם כל זה האט‬ ‫איז די סיבה פארוואס די שם קודש גייט אוועק פון‬ ‫ער א נאמנות‪ ,‬זע איך אז די תורה האט געגעבן א‬ ‫פיגול‪ ,‬ווייל א זאך וואס איז אסור בהנאה קען מען‬ ‫נאמנות אפילו פאר אן עד אחד‪.‬‬ ‫נישט מקדיש זיין ווייל ס'איז נישט דיינס‪ ,‬אין לו‬ ‫וואו א מענטש זאל זיך נאר‬ ‫בעלים‪.‬‬ ‫נישט געפינען נעמט אים‬ ‫ודלמא דחזיניה בפישפש ‪ -‬קשיא‬ ‫מצוות לאו ליהנות ניתנו‬ ‫דער אויבערשטער ארויס‬ ‫פרעגט די גמרא‪ ,‬אפשר האט ער עס‬ ‫אויב קען ער אבער טון א מצוה דערמיט איז‬ ‫און ער פירט אים אויפן‬ ‫ארויסגעזאגט און איך האב געהערט ווי ער האט‬ ‫עס מפגל געווען? זאגט די גמרא‪ ,‬ניין‪ ,‬ווייל ווען ער‬ ‫אבער יא דא א מציאות אז אפילו א זאך וואס איז‬ ‫גלייכן וועג‬ ‫האט נישט קיין נאמנות‪ ,‬איז אפילו איך הער וואלט‬ ‫אסור בהנאה זאל ער קענען האבן דערויף א דין‬ ‫איך ווען נישט געדארפט גלייבן‪ .‬פרעגט אבער די‬ ‫בעלים‪ ,‬ווייל אויב למשל ס'איז דא אויף דעם א מצוה‬ ‫גמרא אז אינעם בית המקדש פלעגט זיין אזעלכע‬ ‫צו פארברענען איז עס דאך דיין מצוה‪ ,‬און 'פיגול' און 'נותר' איז א מצוה צו‬ ‫שטיבלעך וואס מ'האט געקענט אריינקוקן און מיטהאלטן די עבודה‪ ,‬נו אפשר‬ ‫פארברענען (עי' ויקרא ז יז)‪ ,‬קען ער דאך שוין יא טון מיט דעם עפעס‪ ,‬דארף ער‬ ‫פארדעם איז ער באגלייבט ווייל מ'האט אריינגעקוקט און מ'האט געזען ווי ער‬ ‫שוין פארדעם אליינס הייסן די בעלים דערפון‪ ,‬דעמאלטס פארוואס זאג איך‬ ‫איז מפגל די קרבן‪ ,‬וועגן דעם האט דער כהן גדול נאמנות‪ ,‬אבער פון ווי ווייסט‬ ‫אים אז ער קען עס נישט מקדיש זיין ‪ -‬ער קען דאך מקיים זיין א מצוה פון‬ ‫מען אז אלעמאל זאגט מען עד אחד נאמן באיסורין? זאגט די גמרא‪" ,‬קשיא" ‪-‬‬ ‫פארברענען?! ענטפערט ער‪ ,‬יא‪ ,‬אבער דאס ווענדט זיך שוין צו "מצוות ליהנות‬ ‫טאקע א קשיא‪ ,‬מ'האט טאקע נישט קיין שום ראיה פונעם בית המקדש אז אן‬ ‫ניתנו" אדער "מצוות לאו ליהנות ניתנו" (ר"ה כח‪ ,).‬אויב נעמט מען אן מצוות‬ ‫עד אחד איז באגלייבט‪ ,‬ווייל ס'קען זיין מ'האט אריינגעקוקט דורך די שטיבלעך‬ ‫לאו ליהנות ניתנו‪ ,‬אפילו איך האב טאקע א מצוה צו פארברענען‪ ,‬הייסט עס‬ ‫און מ'האט מיטגעהאלטן וויאזוי ער איז מפגל די קרבן‪ .‬אזוי זאגט די גמרא‪.‬‬ ‫נאכאלץ נישט מיינס ווייל מצוות לאו ליהנות ניתנו‪ ,‬און אז ס'איז נישט מיינס‬ ‫קען איך עס נישט מקדיש זיין‪ ,‬און אז איך קען עס נישט מקדיש זיין גייט אוועק‬ ‫נאמנות הכהן גדול במשכן‬ ‫די שם קודש דערפון‪ ,‬ממילא איז עס יא "חולין מחולין" אזויווי דער אבני ציון‬ ‫איז דא א באקאנטע קשיא פונעם בעלזער רב ז"ל רבי ישכר דוב (מובא באוהל‬ ‫האט געוואלט זאגן‪.‬‬ ‫תורה סי' קג)‪ ,‬וואס ער פרעגט אז אינעם בית המקדש איז טאקע געווען שטיבלעך‪,‬‬ ‫אבער אינעם משכן איז נישט געווען קיין שטיבלעך‪ ,‬מ'האט נישט געקענט‬ ‫שכר מצוה בהאי עלמא ליכא‬ ‫מיטהאלטן וואס ס'טוט זיך אין אוהל מועד‪ ,‬און פונדעסטוועגן דאך‪ ,‬ווען דער‬ ‫פארוואס טאקע זאגט מען "מצוות לאו ליהנות ניתנו"‪ ,‬לכאורה איז דא‬ ‫כהן גדול קומט ווען ארויס פונעם משכן און ער זאגט אז ער האט מפגל געווען‬ ‫א קשיא וואס דער ריטב"א פרעגט אז מען באקומט דאך שכר אויף יעדע‬ ‫וואלט ער ווען געהאט אן נאמנות‪ ,‬נו לכאורה האב איך שוין ווייטער א ראיה אז‬ ‫מצוה? ענטפערט דער ריטב"א אז אזויווי מ'נעמט אן אז "שכר מצוה בהאי‬ ‫עד אחד נאמן‪ ,‬פונעם בית המקדש איז טאקע נישט קיין ראיה‪ ,‬אבער פונעם‬ ‫עלמא ליכא" (קידושין לט‪ ,):‬ממילא איז נישט דא קיין הנאה אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫משכן איז דאך לכאורה א ראיה אז א כהן גדול האט אן נאמנות‪ ,‬עד אחד נאמן‬ ‫ממילא קען איך יא זאגן מצוות לאו ליהנות ניתנו‪ .‬ס'שטייט אבער אין די‬ ‫באיסורין‪ .‬א באקאנטע קשיא‪.‬‬ ‫אחרונים (תורת העולה להרמ"א ח"ג פרק עח‪ ,‬חתם סופר פ' עקב ד"ה והיה עקב) אז אין‬ ‫מדבר האט מען יא באקומען שכר בעולם הזה‪ .‬יעצט קומט אויס אזוי‪ ,‬אויב‬ ‫חולין מקדשים לא ילפינן‬ ‫אין מדבר האט מען יא באקומען שכר בעולם הזה איז דאך מצוות יא ליהנות‬ ‫איך וועל זאגן א תירוץ בפשטות אויף די קשיא‪ .‬ווייל באמת האב איך געזען‬ ‫ניתנו ווייל ס'איז נישט דא די תירוץ פונעם ריטב"א‪ ,‬אז ס'איז מצוות ליהנות‬ ‫אז דער אבני ציון ברענגט צו א צווייטע קשיא‪ ,‬וואס איז די ראיה פון קדשים‬ ‫ניתנו דעמאלטס איז עס שוין זיינס ווייל ער קען דאך עפעס טון דערמיט‪ ,‬ער‬ ‫אויף איבעראל‪ ,‬מיר ווייסן דאך אז "חולין מקדשים לא ילפינן" (שבועות כו‪ ,):‬מ'קען‬ ‫קען מקיים זיין די מצוה פון פארברענען‪ ,‬אז ס'איז זיינס קען ער עס מקדיש‬ ‫נישט ארויסלערנען פון קדשים אויף אנדערע זאכן‪ ,‬פון דעם אז דו זעסט אז א‬ ‫זיין‪ ,‬אז ער קען עס מקדיש זיין איז אין מדבר נישט אוועקגעגאנגען דעם שם‬ ‫כהן גדול איז באגלייבט ביי קדשים‪ ,‬ווייס איך נאכנישט אז ביי חולין איז עד אחד‬ ‫קודש דערפון‪.‬‬ ‫נאמן באיסורין? דער תירוץ אויף דעם ברענגט ער צו‪ ,‬אז דא איז אויך שוין נישט‬ ‫געווען קיין קדשים‪ ,‬ווייל ס'איז דא א מהרש"א אין מסכת קידושין (דף נו‪ ):‬וואס‬ ‫ממשכן לא ילפינן דחולין מקדשים לא ילפינן‬ ‫ער זאגט אז טאמער האט מען מפגל געווען אדער געמאכט נותר אדער טמא‪,‬‬ ‫אויב אזוי איז פארענטפערט דעם בעלזער רב'ס קשיא‪ ,‬ווייל פארדעם קען‬ ‫גייט אוועק די שם קודש דערפון‪ ,‬ממילא אויב ס'איז נישט קיין קודש איז דאך‬ ‫מען נישט ארויסלערנען פונעם משכן‪ ,‬אין הכי נמי אז דארט האט מען נישט‬ ‫שוין ווייטער נישט קיין 'חולין מקדשים'‪ ,‬ס'איז 'חולין מחולין'‪ ,‬ממילא וואלט‬ ‫געקענט צוזען‪ ,‬אבער פון דארט קען מען סייווי נישט ארויסלערנען‪ ,‬ווייל אין‬ ‫ועד‬ ‫דרשת שבת שובה | בבית מדרש הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק | ג‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫ל יט‬ ‫ש‬ ‫מש‬ ‫ע "י‬ ‫" ק ו ר"‬ ‫תל‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬ ‫נישט ארויסלערנען פון משכן‪ ,‬וועגן דעם וויל די גמרא נאר ארויסלערנען פון‬ ‫משכן איז די קרבן יא געבליבן מיט די שם קודש אפילו נאכן מפגל זיין‪ ,‬און אז‬ ‫בית המקדש‪.‬‬ ‫ס'איז געבליבן די שם קודש איז "חולין מקדשים לא ילפינן"‪ ,‬ממילא קען מען‬ ‫ג‬ ‫וּמ ֹו ֶדה וְ עֹזֵב י ְֻרחָם‪ :‬השי"ת העלפט יעדע איד תשובה טון נישט קיין חילוק אין וועלכע‬ ‫מצב ער איז‬ ‫לעשות תשובה"‪ ,‬און אז ס'איז בידו‪ ,‬אפילו ער זאגט נאר אז ער וועט תשובה‬ ‫כל האומר אחטא ואשוב אין מספיקין בידו‬ ‫טון‪ ,‬אפילו בפועל איז ער נאכנישט אנגעקומען לידי תשובה‪ ,‬איז ער שוין נאמן‬ ‫אבער איך וויל צוקומען צו וואס אביי זאגט‪ ,‬אביי זאגט א מורא'דיגע נקודה‬ ‫דערויף! אזויווי די גמרא (קידושין מט‪ ):‬זאגט אז אפילו א רשע גמור וואס איז‬ ‫מיט די ווערטער "כל שבידו נאמן"‪ .‬ס'איז דא א מורא'דיגע גמרא (יומא פה‪ ,):‬די‬ ‫"מהרהר תשובה בלבו" קען אין איין רגע ווערן א צדיק גמור! אפילו ער האט‬ ‫משנה זאגט "כל האומר אחטא ואשוב‪ ,‬אחטא ואשוב‪ ,‬אין מספיקין בידו לעשות‬ ‫נאכנישט תשובה געטון בפועל‪ ,‬אבער אז ער זאגט און ס'איז בידו איז ער נאמן‬ ‫תשובה"‪ ,‬פרעגט די גמרא (שם פז‪ ).‬וואס הייסט אחטא ואשוב? זאגט די גמרא אז‬ ‫אז ער וועט עס טון‪.‬‬ ‫וויבאלד ער האט שוין איינמאל געזינדיגט און נאכאמאל געזינדיגט איז "נעשה‬ ‫לו כהיתר"‪ .‬קומט אויס אז אנהייב זאגט די גמרא אז די פראבלעם איז ווען ער‬ ‫אין מאמינים אותו עד שישוב בפועל‬ ‫האט 'געזאגט' אחטא ואשוב‪ ,‬אבער צום סוף קומט די גמרא צו אז נישט די זאגן‬ ‫אין מסכת בבא קמא (דף עו‪ ):‬שטייט אז א זאך וואס איז בידו‪ ,‬ער קען עס טון‬ ‫איז די זאך‪ ,‬נאר דאס אז מ'האט געזינדיגט איינמאל און נאכאמאל ביז 'נעשה לו‬ ‫און ער וועט עס טון‪ ,‬איז שוין יעצט כאילו ער האט עס געטון‪ .‬זאגט דער ישמח‬ ‫כהיתר'‪ ,‬דעמאלטס איז אין מספיקין בידו לעשות תשובה‪.‬‬ ‫משה אזוי‪ :‬ווען איינער זינדיגט איינמאל‪ ,‬איז ער נאך ביי זיך אין די האנט‪ ,‬אויב‬ ‫איז ער יעצט מקבל אויף זיך תשובה‪ ,‬גלייב איך אים‬ ‫אין מספיקין ‪ -‬אין מסייעין אותו לעשות‬ ‫אפילו נאר מיטן זאגן‪ ,‬אפילו ער האט נאכנישט געטון‬ ‫תשובה‬ ‫בפועל‪ .‬אבער ווען איינער האט שוין געזינדיגט מער‬ ‫ווען ס'קומט די ימי אלול איז‬ ‫פרעגן אלע מורא'דיג‪ ,‬וועלכע מענטש קען‬ ‫ווי איינמאל איז ער שוין שוואך אין די האנט‪ ,‬ווייל‬ ‫דער אויבערשטער נאנט צו‬ ‫אויף זיך זאגן אז ער האט נאר געזינדיגט איינמאל?‬ ‫ס'איז שוין "נעשה לו כהיתר"‪ ,‬איז ממילא דאס אז ער‬ ‫זאגט נאר איז נישט נאכנישט גענוג‪ ,‬ער מוז בפועל‬ ‫יעדן איד! דער אויבערשטער‬ ‫א מענטש איז נאר א מענטש‪ ,‬א בשר ודם‪ ,‬ער קען‬ ‫תשובה טון‪ ,‬אז ער טוט בפועל תשובה‪ ,‬אוודאי מיט‬ ‫וויל יעדע איד זאל תשובה‬ ‫אריינפאלן איינמאל און נאכאמאל‪ ,‬לויט יענע‬ ‫גמרא איז שוין פאר אזא מענטש אויך געזאגט‬ ‫סייעתא דשמיא‪ ,‬וועט ער זוכה זיין תשובה צו טון‬ ‫טון! דער אויבערשטער איז‬ ‫געווארן "אין מספיקין בידו לעשות תשובה"?!‬ ‫בשלימות‪.‬‬ ‫א "חנון המרבה לסלוח"‬ ‫דער יערות דבש (ח"א דרוש ז) און אנדערע (עי'‬ ‫עשרה מאמרות ח"א פ"כ‪ ,‬תוספות יום הכיפורים יומא שם)‬ ‫אין מספיקין ההיתר של בידו לעשות‬ ‫ווילן זאגן אז פשט פון "אין מספיקין בידו" איז אז‬ ‫תשובה‬ ‫נאכן זינדיגן מער ווי איינמאל באקומט מען שוין‬ ‫זאגט דער ישמח משה‪ ,‬דער וואס "אחטא ואשוב"‪ ,‬דאס הייסט אז ער האט‬ ‫נישט קיין סייעתא דשמיא תשובה צו טון‪ ,‬דאס הייסט אז יעדער מענטש דארף‬ ‫געזינדיגט אפאר מאל‪ ,‬איז "אין מספיקין" איז נישט גענוג אז ס'איז נאר "בידו‬ ‫צוקומען צו הילף פונעם אויבערשטן אויף תשובה צו טון‪ ,‬אבער אויב האט מען‬ ‫לעשות תשובה"‪ ,‬ס'איז נאכנישט גענוג דעם תירוץ אז ער 'קען' תשובה טון ווייל‬ ‫געזינדיגט מער ווי איין מאל איז "אין מספיקין בידו לעשות תשובה"‪ ,‬מ'העלפט‬ ‫ס'איז בידו‪ ,‬ער מוז בפועל תשובה טון‪ ,‬מיט דעם וואס ער זאגט ער וועט תשובה‬ ‫אים נישט ארויס פון אויבן‪.‬‬ ‫טון און ער קען תשובה טון איז מען נאך נישט יוצא‪ ,‬מען מוז טון בפועל ממש‬ ‫דעם תשובה‪.‬‬ ‫אלמלא עזרו לא יכול לו‬ ‫אבער לא ניחא ליה למריה לומר הכי‪ ,‬דער זיידע ז"ל אין ישמח משה (פ'‬ ‫מי אנכי שאזכה לשוב אל ה'‬ ‫האזינו ד"ה באופן חמישי) וויל נישט הערן אז מ'זאל זאגן אז א מענטש זאל תשובה‬ ‫קען זיין אז דאס וויל דער פסוק ארויסברענגען‪ .‬ס'איז דא אמאל א מענטש‬ ‫טון אן סייעתא דשמיא! אזא זאך קען נישט זיין! אפילו א צדיק איז "אלמלא‬ ‫וואס ווען ס'קומט די הייליגע טעג קוקט ער זיך אן‪ ,‬ס'איז אדורכגעגאנגען גאנץ‬ ‫הקדוש ברוך הוא עוזרו לא יכול לו" (סוכה נב‪ ,):‬און אז א מענטש וויל תשובה טון‪,‬‬ ‫חודש אלול‪ ,‬מ'האלט שוין יעצט אין די ימי סליחות‪ ,‬ווער ווייסט צו איך וועל זוכה‬ ‫ווי קען איך זאגן אז ער קען תשובה טון אן קיין סייעתא דשמיא? ס'קען דאך‬ ‫זיין צו די סייעתא דשמיא‪ ,‬ווער ווייסט צו דער אויבערשטער וועט מיר העלפן‬ ‫נישט זיין אזא זאך! און אויב זאל מען ווען טאקע זאגן אז ער האט נישט קיין‬ ‫תשובה טון? ס'קומט אמאל א ריכטיגע מינוט וואס א מענטש איז אמת'דיג‬ ‫סייעתא דשמיא ‪ -‬קען ער דאך טאקע נישט תשובה טון!‬ ‫מהרהר בתשובה‪ ,‬און ער וויל זיך נעמען אין די האנט אריין‪ ,‬ער טראכט אבער‬ ‫ביי זיך‪ ,‬דער אויבערשטער גייט מיר נאך צוהעלפן איך זאל קענען תשובה טון?!‬ ‫כל שבידו נאמן ‪ -‬בידו לעשות תשובה‬ ‫זאגט דער ישמח משה א מורא'דיגע געדאנק און א מורא'דיגע טייטש‪ ,‬פשט‬ ‫כי לא תחפוץ במות המת‬ ‫איז אזוי‪ :‬מיר האבן דאך פריער געלערנט אז אביי זאגט "כל שבידו נאמן"‪ ,‬אביי‬ ‫אויף דעם ארויף זאגט דער נביא‪ ,‬זאלסט וויסן אז ווען ס'קומט די ימי אלול‬ ‫האלט אז וואס ס'איז בידו צו טון איז ער באגלייבט‪ ,‬נו‪ ,‬יעדער מענטש איז "בידו‬ ‫ועד‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫ד | דרשת שבת שובה | בבית מדרשינו הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק‬ ‫ל יט‬ ‫ש‬ ‫מש‬ ‫ע "י‬ ‫" ק ו ר"‬ ‫תל‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬ ‫דער רבי ז"ל האט אמאל געטייטשט הושענא רבה (עמוד שעג)‪ ,‬פארוואס הייסט עס‬ ‫איז דער אויבערשטער נאנט צו יעדן איד! דער אויבערשטער וויל יעדע איד זאל‬ ‫'הושענא רבה'? האט ער נאכגעזאגט פונעם ישמח משה (תוכחת חיים לחודש אלול אות‬ ‫תשובה טון! דער אויבערשטער איז א "חנון המרבה לסלוח"‪ ,‬דער אויבערשטער‬ ‫יז) אז איינע פון די מידות טובות איז דאך "מרבה להיטיב" (נוסח הסליחות פיוט כי על‬ ‫וועט דיר צוהעלפן אפילו דו ביסט א בחינה פון א 'רשע' און אפילו דו ביסט א‬ ‫רחמיך הרבים)‪ ,‬וואס הייסט מרבה להיטיב? זאגט דער ישמח משה אז 'מרבה להטיב'‬ ‫בחינה פון אן 'איש און'‪ ,‬אזויווי דער ייטב פנים (מאמר תוכחת מוסר לי"ג מדות אות‬ ‫מיינט אז א איד זינדיגט נעבעך און ס'גייט אדורך נאך א טאג און נאך א טאג און דער‬ ‫א) טייטשט דאס וואס דוד המלך האט געזאגט (תהלים קט ד) וַאֲנ ִי תְפ ִ ּל ָה‪ ,‬אז א‬ ‫אויבערשטער איז אן "ארך אפים"‪ ,‬דער אויבערשטער ווארט אויף יעדן איינעם‪ ,‬און‬ ‫זאך וואס א מענטש טוט שטענדיג הייסט ער אויף דעם נאמען‪ ,‬פארדעם האט‬ ‫נאך אלעמען‪ ,‬ס'קומט נענטער און נענטער‪ ,‬מ'האלט שוין ערב ראש השנה‪ ,‬און‬ ‫דוד המלך געזאגט "וַאֲנ ִי תְפ ִ ּל ָה"‪ ,‬און דערפאר האט עשו געהייסן "איש ציד" (עי'‬ ‫דער מענטש האט אדורכגעלאזט גאנץ חודש אלול און גארנישט אמת'דיג תשובה‬ ‫בראשית כה כז)‪ ,‬ווייל א זאך וואס א מענטש טוט שטענדיג ווערט ער נקראת על‬ ‫געטון‪ ,‬זאגט דער ישמח משה‪ ,‬דער אויבערשטער איז "מרבה להיטיב"‪ ,‬אפילו ס'איז‬ ‫שמו (עי' רמב"ן שם)‪ .‬זאגט דער ייטב פנים אז ס'איז דא אמאל א מענטש וואס איז‬ ‫די לעצטע מינוט לייגט ער אריין אין דיר מחשבות קדושות‪ ,‬כאטש וואס דו האסט‬ ‫ליידער אזוי אריינגעטון אינעם חטא אז ער ווערט שוין אנגערופן "איש און"!‬ ‫דיר נישט דערמאנט ביסט די לעצטע מינוט‪ ,‬דאך איז ער "מרבה להיטיב"‪ ,‬ער זוכט‬ ‫דיין גוטס‪ ,‬און ער זוכט דיר מטיב צו זיין‪ ,‬אפילו דו האסט פארפאטשקעט אלע טעג‬ ‫יעזוב ויסייע הקב"ה את הרשע לשוב אליו‬ ‫ביז אהער‪ .‬האט דער רבי ז"ל געזאגט אז מיט "הושענא רבה" מיינט מען אז אפילו‬ ‫זאגט אבער דער נביא " ּד ִרְׁש ּו ה' ּב ְה ִ ּמָצ ְאוֹ קְרָא ֻה ּו ּב ִהְיוֹתוֹ קָרוֹב"‪ ,‬זאלסטו‬ ‫ס'איז די אונטערשטע טעג יום טוב‪ ,‬ס'איז די לעצטע טאג פון סוכות‪" ,‬רבה"‪ ,‬נוצט‬ ‫וויסן אז "י ַ ֲעזֹב" ‪ -‬דער אויבערשטער וועט דיר צוהעלפן‪ ,‬א בחינה פון "עָזֹב‬ ‫מען די מדה פון 'מרבה להיטיב'‪ ,‬אז דער אויבערשטער וועט אריינשיינען אין די‬ ‫שע" ‪ -‬דעם‬ ‫ּתַ ֲעזֹב ע ִּמוֹ" (שמות כג ה)‪" ,‬י ַ ֲעזֹב" ‪ -‬דער אויבערשטער וועט העלפן‪" ,‬רָׁ ָ‬ ‫הארץ פון א איד‪ ,‬ער זאל זיך אויפוועקן צו א בחינה פון תשובה‪.‬‬ ‫רשע‪ ,‬אז ער זאל קומען אויפן " ּד ַר ְּכוֹ"‪ ,‬דאס מיינט אויפן אויבערשטנס וועג‪ ,‬דער‬ ‫אויבערשטער וועט דיר צוהעלפן אז דו זאלסט קומען אויפן גלייכן וועג‪ ,‬אויפן‬ ‫ועד יום מותו תחכה לו‬ ‫וועג פונעם אויבערשטן‪ ,‬און אפילו "א ִׁיש אָו ֶן" ‪ -‬אפילו אזא סארט מענטש וואס‬ ‫דאס זאגט דער נביא "ו ְיָׁשֹב אֶל ה' ו ִיר ַ ֲחמֵה ּו וְאֶל אֱלֹקֵינ ּו ּכ ִי יַר ְ ּב ֶה לִסְלוֹחַ" ‪-‬‬ ‫שבֹתָיו" ‪ -‬וועט דער אויבערשטער‬ ‫איז שוין נעבעך געווארן א שטיק חטא‪" ,‬מַחְׁ ְ‬ ‫דער אויבערשטער וועט נוצן די מידה פון מרבה להיטיב‪ ,‬כאטשיג דער נביא האט‬ ‫צוהעלפן ער זאל האבן די מחשבות וואס דער אויבערשטער וויל‪ ,‬ווייל וואו א‬ ‫דיר געזאגט אז דו זאלסט אים רופן א גאנץ חודש אלול‪ ,‬מ'האט דיר שוין מעורר‬ ‫מענטש זאל זיך נאר נישט געפינען נעמט אים דער אויבערשטער ארויס און ער‬ ‫געווען אפאר מאל אז דו זאלסט תשובה טון‪ ,‬א גאנץ חודש אלול בלאזט מען מיטן‬ ‫פירט אים אויפן גלייכן וועג‪.‬‬ ‫שופר לעורר הישנים (עי' רמב"ם הל' תשובה פ"ג ה"ד)‪ ,‬פונדעסטוועגן דאך האט מען‬ ‫זיך נישט אויפגעוועקט‪ ,‬עס איז שוין די לעצטע מינוט'ן פון חודש אלול‪ ,‬דאך‪ּ " ,‬כ ִי‬ ‫כי ירבה לסלוח ‪ -‬במדת מרבה להטיב‬ ‫יַר ְ ּב ֶה לִסְלוֹחַ" ‪ -‬וועט דער אויבערשטער נוצן די מידה פון מרבה להיטיב‪.‬‬ ‫און דער פסוק זאגט ווייטער ו ְיָׁשֹב אֶל ה' ו ִיר ַ ֲחמֵה ּו וְאֶל אֱלֹקֵינ ּו ּכ ִי יַר ְ ּב ֶה לִסְלוֹחַ‪.‬‬ ‫חלק ב'‬ ‫דברי התבוננות והתעוררות‬ ‫ד‬ ‫ואנכי אסתיר פני‪ :‬די הסתרת פנים וואס איז גורם אז מיר זאלן נישט שפירן אמת'ע צער‬ ‫אויף גלות השכינה‬ ‫עוד יזכור לנו אהבת איתן‬ ‫המוסר היותר מוכיח דעדיין לא נושענו‬ ‫ווען מ'דערמאנט זיך צוריק‪ ,‬ווער ס'געדענקט און ווער ס'ווייסט וויאזוי‬ ‫מיר האבן פריער געזאגט די לשון הגמרא "כהן גדול ביום הכפורים יוכיח"‪.‬‬ ‫ס'האט אויסגעזען די תפילות פון ערליכע אידן‪ ,‬פון צדיקים‪ ,‬פון אידן וואס האבן‬ ‫ס'שטייט אין נועם מגדים (פרשת אחרי) וואס טייטשט כהן גדול ביום הכפורים‬ ‫געהאט יראת שמים במדה גדושה‪ ,‬אלע תפילות פון די הייליגע טעג איז דאך‬ ‫יוכיח? זאגט דער נועם מגדים אזוי‪ ,‬ס'קומט די הייליגע טעג‪ ,‬מענטשן ווילן הערן‬ ‫דירעקט מיוסד נאר אויף דעם ענין און דוקא אויף דעם ענין‪" ,‬יתקדש שמך ה'‬ ‫דברי מוסר‪ ,‬מענטשן ווילן הערן דברי התעוררות‪ ,‬מענטשן ווילן נתעורר ווערן‪,‬‬ ‫אלוקינו"‪" ,‬וידע כל פעול כי אתה פעלתו"‪ ,‬אפילו א קלאץ זאל פארשטיין "כי‬ ‫וואס איז די גרעסטע מוסר וואס דארף אויפוועקן און וועקט אויף א איד? די‬ ‫אתה פעלתו"‪ ,‬און אוודאי א איד וואס האט א "נשמה באפו" זאל אוודאי זאגן "ה'‬ ‫גרעסטע מוסר דרשה איז‪ :‬געב א קוק‪ ,‬ס'איז שוין באלד תשפ"ה און מיר האבן‬ ‫אלוקי ישראל מלך ומלכותו בכל משלה"‪ ,‬אלע תפילות פון די הייליגע טעג איז‬ ‫נאכאלץ נישט זוכה געווען צו א כהן גדול וואס זאל טון די עבודה אין יום כיפור‪,‬‬ ‫דאך געגאנגען אויף דעם ענין מיט בקשות און געגועים! "הבן יקיר לי אפרים"‪,‬‬ ‫שׂפָתֵינוּ" (הושע יד ג)‪ ,‬אבער די עבודה‬ ‫מיר זאגן נאר די ווערטער‪" ,‬וּנׁ ְש ַּלְמָה פָר ִים ְ‬ ‫און אזוי אויך אלע פסוקים וואס מ'זאגט דארט‪ ,‬זכור רחמיך וכבוש כעסך‪ ,‬ויגולו‬ ‫וואס איז פארגעגאנגען און פארגעקומען אין בית המקדש‪ ,‬און בפרט אין די טעג‪,‬‬ ‫רחמיך‪ ,‬והשב בטובך לעירך‪ ,‬מ'איז אזויפיל מתפלל אויף ציון וירושלים‪ ,‬די אלע‬ ‫די ימי הרחמים והרצון‪ ,‬דאס האבן מיר נאכאלץ נישט ‪ -‬דאס איז די גרעסטע‬ ‫זאכן זענען געזאגט געווארן מיט אזויפיל טרערן! מיט אזויפיל אמת'דיגע הייסע‬ ‫מוסר דרשה וואס א מענטש דארף צו הערן! טייטשט דער נועם מגדים‪" ,‬כהן‬ ‫אידישע טרערן האט מען דאס מתפלל געווען! דאס איז געווען די תפילות און‬ ‫גדול ביום הכיפורים" ‪ -‬וואו איז דער כהן גדול ביום כיפור? "יוכיח" ‪ -‬דאס שרייט‬ ‫בקשות פון די הייליגע טעג‪ ,‬ס'האט אריינגעשיינט און אויפגעפלאמט אידישע‬ ‫און דאס זאגט מוסר פאר א איד‪ ,‬וואו איז עס?! דו גייסט צו צו די הייליגע טעג‬ ‫הערצער צו וויסן וואס איז די עבודה פון דעם היינטיגן טאג‪.‬‬ ‫אן קיין בית המקדש!‬ ‫ועד‬ ‫דרשת שבת שובה | בבית מדרש הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק | ה‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫ל יט‬ ‫ש‬ ‫מש‬ ‫ע "י‬ ‫" ק ו ר"‬ ‫תל‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬ ‫ש ּל ַח ר ּו ֲחך ָ י ִּב ָר ֵאוּן" ‪ -‬דאס‬ ‫השנה‪" ,‬וְאֶל ֲעפָר ָם יׁ ְשוּבוּן" ‪ -‬דאס איז יום כיפור‪ּ " ,‬תְׁ ַ‬ ‫חוסר ההתעוררות הוא הסתרת פנים‬ ‫איז סוכות‪ּ " ,‬ותְחַ ּד ֵׁש ּפ ְנ ֵי ֲאדָמָה" ‪ -‬דאס איז שמיני עצרת (שם כט‪-‬ל)‪ .‬אזוי האט דער‬ ‫ס'שטייט אין פסוק אין תהלים (יג ב‪-‬ג) עַד אָנ ָה ה' ּתִ ּסָתֵר את פניך ממנו‪ ,‬עַד‬ ‫הייליגער דברי חיים געזאגט‪ ,‬אבער ער האט נישט מפרש געווען וואס ער האט‬ ‫שי י ָגוֹן ּב ִלְבָב ִי יוֹמָם‪ ,‬ברענגט דער זיידע ז"ל צו אין ייטב לב‬ ‫שית עֵצוֹת ּב ְנַפ ְׁ ִ‬ ‫אָנ ָה אָׁ ִ‬ ‫געמיינט מיט די ווערטער (עי' ספר אהבת חיים ח"ב לחודש אלול)‪.‬‬ ‫אין פרשת כי תבא (דף קל‪ ).‬פונעם קול בוכים פונעם דובנער מגיד (איכה א ד"ה וזהו‬ ‫על נהרות בבל)‪ ,‬אז דער דובנער מגיד האט געזאגט אזוי‪ :‬ס'איז דא אזא זאך "כמים‬ ‫הבהלה היוצא בחודש אלול מגודל הסתרת פני ה'‬ ‫פנים אל פנים" (עפ"י משלי כז יט)‪ ,‬וויפיל דו שפירסט דעם אויבערשטן‪ ,‬אזויפיל‬ ‫אויב קען מען זיך ערלויבן קען מען אפשר זאגן פשט אין די הייליגע‬ ‫השגחה האט דער אויבערשטער אויף דיר‪ ,‬אזויווי דער רמב"ם (מורה נבוכים ח"ג‬ ‫דיבורים פונעם דברי חיים‪ ,‬פשט איז אזוי‪ּ " :‬תַסְ ּתִיר ּפ ָנ ֶיך ָ י ִּב ָה ֵלוּן ‪ -‬דאס איז‬ ‫פנ"א) זאגט‪ ,‬השגחה סיבת הדביקות‪ .‬זאגט דער דובנער מגיד‪ ,‬ווען דו זאלסט‬ ‫חודש אלול"‪ ,‬ווען ס'קומט חודש אלול און מ'זעט אז ס'איז ליידער " ּתַסְ ּתִיר‬ ‫נעמען א ספר און זען דארט איבער די גלות וואס מ'מאכט מיט‪ ,‬די עבודה וואס‬ ‫ּפ ָנ ֶיך ָ" כאפט א בהלה‪ ,‬און נאכדערצו ווען אין חודש אלול ליינט מען די פרשה‬ ‫פעלט פון בית המקדש‪ ,‬און ס'זאל דיר נישט באנעמען‪ ,‬ס'זאל נישט קומען ביי‬ ‫וואס ס'שטייט "וְאָנֹכ ִי הַסְ ּתֵר אַסְ ּתִיר ּפ ָנ ַי" (דברים לא יח) ‪ -‬די פרשה ליינט מען‬ ‫דיר קיין טרערן פון זיך אליינס‪ ,‬דו דארפסט זיך פלאגן צוצוקומען צו א בכיה‪,‬‬ ‫אין חודש אלול‪ ,‬די הסתרת פנים וואס איז דא ובפרט אין דעם היינטיגן דור איז‬ ‫זאלסטו וויסן אז דיין יראת שמים איז שוואך‪ ,‬וואס דאס מיינט אז דיין דביקות‬ ‫דאך אוודאי לא יאומן כי יסופר‪ ,‬דער רבי ז"ל בשעתו האט דאך שוין געשריגן‪,‬‬ ‫אינעם אויבערשטן איז שוואך‪ ,‬און אז די דביקות אינעם אויבערשטן איז שוואך‬ ‫מ'זעט נישט! מ'הערט נישט! אידישע קינדער האבן דעמאלטס מיטגעמאכט‬ ‫מיינט אז ס'איז דא א גרעסערע הסתרת פנים‪ ,‬ווייל ווי מער א מענטש זוכט דעם‬ ‫גרויסע צרות פון די צווייטע וועלט מלחמה‪ ,‬יעדער איינער האט געלעבט מיט‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬זוכט דער אויבערשטער דעם מענטש‪.‬‬ ‫די אמונה אז פון דא גייט מען קעגן משיח! דאס איז שוין ממש די חבלי משיח!‬ ‫אנדערש האט מען זיך נישט געקענט האלטן‪ ,‬מ'האט געמוזט פארוואגלט‬ ‫ממני עצמי אני יודע שהקב"ה מסתיר פניו‬ ‫ווערן פונדערהיים‪ ,‬מ'איז געקומען קיין אמעריקע‪ ,‬מ'האט גארנישט געהאט‪,‬‬ ‫זאגט דער דובנער מגיד‪ ,‬דוד המלך האט עס געזאגט פאר אונז‪" ,‬עַד אָנ ָה‬ ‫מ'האט געמוזט אלעס אויפשטעלן פונדאסניי‪ ,‬מ'האט געזוכט חיזוק‪ ,‬מ'האט‬ ‫ּתַסְ ּתִיר ּפ ָנ ֶיך ָ מִ ּמֶ ּנ ִי" ‪ -‬ווילאנג נאך וועט זיין די הסתרת פנים וואס איז דא? פון‬ ‫נישט געזען גארנישט! מ'האט נישט געהערט גארנישט! מ'האט זיך מחזק‬ ‫וואו ווייס איך אז ס'איז דא אן הסתרת פנים? ווייל אז איך קוק מיך אן "עַד אָנ ָה‬ ‫געווען מיט די ווערטער וואס דער רבי ז"ל פלעגט זאגן און מיט דעם אליינס‬ ‫שי" ‪ -‬פון דעם אז איך דארף טון עצות אז ס'זאל זיין "י ָגוֹן ּב ִלְבָב ִי"‪,‬‬ ‫שית עֵצוֹת ּב ְנַפ ְׁ ִ‬ ‫אָׁ ִ‬ ‫אז מ'האט זיך געקענט דרייען ביים רבי'ן ז"ל‪ ,‬אבער ער האט דאך געזאגט‬ ‫פון דעם אז ס'קומט נישט אויטאמאטיש די טרער ווען איך רעד פון חורבן בית‬ ‫אז מ'זעט נישט גארנישט‪ ,‬מ'הערט נישט גארנישט‪ ,‬ס'איז א ריכטיגע הסתרת‬ ‫המקדש‪ ,‬ווען איך רעד צום אויבערשטן אז ער זאל צוריקקומען קיין ירושלים‬ ‫פנים‪.‬‬ ‫און אונז אויסלייזן פון גלות קומט נישט די טרער אויטאמאטיש‪ ,‬פון דעם אז איך‬ ‫דארף זוכן עצות ותחבולות איז א סימן אז מיין דביקות אינעם אויבערשטן איז‬ ‫ששים שנה מאת שרביה"ק צעק על מצב הדור‬ ‫אויך נישט די בעסטע‪ ,‬און ממילא איז זיכער דא א שטארקע הסתרת פנים‪" .‬עַד‬ ‫ווען ס'קומט אלול און מ'געבט א קוק‪ ,‬מ'האלט שוין נאכאמאל אלול‪ ,‬מ'האלט‬ ‫אָנ ָה ּתַסְ ּתִיר ּפ ָנ ֶיך" – פון ווי ווייס איך אז ס'איז דא הסתרת פנים? "מִ ּמֶ ּנ ִי" ‪ -‬פון מיר‬ ‫שוין תשפ"ד! ‪ -‬איך האב עס נישט לאנג צוריק נאכגעזאגט אז פאר זעכציג יאר‬ ‫אליינס! ווען איך קוק מיך אן זע איך אז ס'איז דא אן הסתרת פנים‪.‬‬ ‫צוריק תשכ"ד ווען דער רבי ז"ל האט געזאגט שלש סעודות טאקע אין די וואכן‪,‬‬ ‫און ער האט ארויסגעברענגט אז דער מצב איז איום ונורא! שרעקליך וויאזוי‬ ‫דברים נפלאים מהדברי חיים בר"ח אלול‬ ‫מ'איז געפאלן אחורנית פון אמאל ‪ -‬וויאזוי מ'האט דעמאלטס אויסגעזען‪ ,‬דאס‬ ‫עס שטייט אין ליקוטי מהרי"ח (ח"ב סדר הנהגת ר"ח) אז דער זיידע ז"ל דער‬ ‫איז געווען תשכ"ד‪ ,‬מ'האלט שוין זעכציג יאר שפעטער איז מען נאכאלץ אין‬ ‫ייטב לב איז געווען אמאל אין ראש חודש אלול אין צאנז ביים הייליגן דברי חיים‬ ‫גלות אמעריקע‪ ,‬און מיר האבן שוין נישט די פריערדיגע צדיקים וואס אונז האבן‬ ‫זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬און דער הייליגער דברי חיים האט געזאגט דעם‬ ‫נאך אמאל געהאט‪ ,‬ס'ווערט נתמעט והולך‪.‬‬ ‫קאפיטל ברכי נפשי וואס מ'זאגט ראש חודש (תהלים קד)‪ ,‬און ער האט געזאגט‬ ‫אזוי‪ּ " :‬תַסְ ּתִיר ּפ ָנ ֶיך ָ י ִּב ָה ֵלוּן" ‪ -‬דאס איז אלול‪ּ " ,‬תֹסֵף ר ּוחָם י ִג ְו ָעוּן" ‪ -‬דאס איז ראש‬ ‫ה‬ ‫תורה תורה חגרי שק‪ :‬די שאדן פון כלל ישראל מיט די אבידה‬ ‫פון הגה"צ רבי שמעיה גרינבוים זצ"ל‬ ‫יְהַל ְל ּו ק ָּה‪ ,‬דאווענען קענען זיי יא אבער הלל קענען זיי נישט זאגן‪.‬‬ ‫נשמת אבותינו ורבותינו מתפללים עמנו‬ ‫" ּתֹסֵף ר ּוחָם י ִג ְו ָעוּן" איז ראש השנה‪ ,‬קען זיין פשוט פשט‪ .‬דער חתם סופר‬ ‫תוסיף רוחם יגועון ‪ -‬להתפלל בתוכנו‬ ‫שרייבט (דרשות חת"ס לסליחות דרוש יב)‪ ,‬ס'איז מקובל בידינו אז ווען ס'קומט די‬ ‫קומט אויס אז ווען ס'קומט די תפילות פון ראש השנה דארפן מיר געדענקען‬ ‫הייליגע טעג‪ ,‬קומען די נשמות פון עולם העליון‪ ,‬נשמות אבותינו ורבותינו‪ ,‬צו‬ ‫אז ס'קומען דא צו די נשמות וואס לעבן שוין נישט‪ ,‬נישט נאר די מענטשן וואס‬ ‫מתפלל זיין מיט אונז אונזערע תפילות‪ .‬מיט דעם זאגט דער חתם סופר אז דאס‬ ‫געפינען זיך דא בחיים חיותם אויף דעם פלאץ‪ ,‬מיר גייען מיר האבן גרויסע‬ ‫איז פשט אין די גמרא (עירוכין י‪ ):‬ספרי חיים וספרי מתים פתוחים לפניו ואתם‬ ‫חשוב'ע געסט‪ ,‬די נשמות וואס זענען שוין בעולם העליון‪ ,‬אבותינו ורבותינו‪,‬‬ ‫אומרים שירה‪ ,‬מיט דעם מיינט מען אז די מתים זענען אויך מתפלל‪ ,‬און מתים‬ ‫זיי גייען דא מיטדאווענען מיט אונז‪ .‬קען זיין אז דאס איז פשט אין די הייליגע‬ ‫קענען נישט זאגן קיין הלל‪ ,‬אזויווי דער פסוק (תהלים קטו יז) זאגט לֹא הַ ּמֵתִים‬ ‫ועד‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫ו | דרשת שבת שובה | בבית מדרשינו הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק‬ ‫ל יט‬ ‫ש‬ ‫מש‬ ‫ע "י‬ ‫" ק ו ר"‬ ‫תל‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬ ‫זיינע מאמרים איז מען דאך א רבי? זאגט ער‪ ,‬ניין‪ ,‬זיי האבן נישט געלערנט‬ ‫ווערטער פונעם דברי חיים‪ ,‬אז ווען ס'קומט ראש השנה איז " ּתֹסֵף ר ּוחָם י ִג ְו ָעוּן"‬ ‫דירעקט פון רב ספרא‪ ,‬נאר ער האט ארויסגעגעבן אסאך ספרים‪" ,‬רב ספרא"‬ ‫‪ -‬קומען אראפ די וואס זענען שוין נישט דא מיט אונז מיטצודאווענען מיט אונז‪.‬‬ ‫טייטשט דאך דאס אז ער האט געשריבן אסאך ספרים‪ ,‬און אז ער האט געשריבן‬ ‫אסאך ספרים ממילא אפילו מ'האט נישט דירעקט געהערט זיינע דרשות‪ ,‬אפילו‬ ‫הסתלקות רבי שמעיה גדול מרבן שמו‬ ‫מ'האט נישט דירעקט געהערט זיינע שיעורים‪ ,‬פונדעסטוועגן דאך הייסט מען‬ ‫און אז מ'רעדט פון דעם דארף מען ארויסברענגען‪ ,‬מיר גייען אויך האפנטליך‬ ‫א בחינה פון א תלמיד‪ ,‬און ממילא איז עס א בחינה אז יעדער איינער איז ממש‬ ‫האבן צוגאסט איינער וואס האט מתפלל געווען דא אסאך יארן ראש השנה (עי'‬ ‫כקרוביו‪.‬‬ ‫עצי חיים סו"פ תרומה) ‪ -‬ס'איז א פארלוסט פאר כלל ישראל‪ ,‬א פארלוסט פאר‬ ‫אונזער שטאט‪ ,‬און אוודאי א פארלוסט פאר אונזער קהילה ‪ -‬דער איש מורם‬ ‫סייעתא דשמיא ‪ -‬הכל כקרוביו‬ ‫מעם‪ ,‬יראת ה' היא אוצרו‪ ,‬מרביץ תורה לאלפים ולרבבות‪ ,‬מחבר געווען טייערע‬ ‫אויף אים קען מען זיכער זאגן "רב ספרא"‪ ,‬ס'איז דא דא אידן וואס האבן‬ ‫חיבורים‪ ,‬משים לילות כימים בהתמדה רבה ושקידה עצומה‪ ,‬חריף ובקי טובא‪,‬‬ ‫געהערט זיינע שיעורים‪ ,‬טעגליכע אדער וועכנטליכע‪ ,‬אדער על כל פנים‬ ‫דולה ומשקה מתורת רבו לאחרים מיט א פונקטליכקייט‪ ,‬הרב הגאון המפורסם‪,‬‬ ‫געלערנט זיינע ספרים וואס ער האט ארויסגעגעבן‪ ,‬ס'איז א בחינה פון הכל‬ ‫גדול מרבן שמו‪ ,‬רבי שמעיה גרינבוים ז"ל‪ ,‬וואס ער האט אסאך יארן דא‬ ‫קרוביו און נאך מער ווי קרוביו!‬ ‫געדאוונט ראש השנה אין דעם מקום‪.‬‬ ‫הסתלקות צדיקים בשנה שעברה‬ ‫מספידין ת"ח גם בל' יום קודם הרגל‬ ‫מ'דערמאנט זיך די פארגאנגענעם יאר‪ ,‬וויפיל ערליכע אידן כלל ישראל‬ ‫ס'איז שווער זיך מצמצם צו זיין אלעס וואס איז אדורכגעגאנגען דעם‬ ‫האט פארלוירן‪ ,‬וויפיל אידן וואס אידן האבן געקלאמערט אויף זייער טיר און‬ ‫פארגאנגענעם יאר‪ ,‬אבער מ'זעט אז צו זאגן דברי הספד אין די צייט איז‬ ‫געזוכט א דבר חיזוק‪ ,‬א גוט ווארט‪ ,‬זיך מזכיר געווען‬ ‫אויך נישט א זאך וואס איז אזוי פשוט‪ .‬ווען דער‬ ‫פאר א ישועה‪ ,‬דאס אלעס האבן מיר אין איין יאר‬ ‫חתם סופר האט מספיד געווען דעם בית אפרים‬ ‫אזוי ביטערליך פארלוירן!‬ ‫מ'דערמאנט זיך די‬ ‫(נסתלק כ"ד אב תקפ"ח לפ"ק)‪ ,‬געווענליך כ"ה אלול‬ ‫נצחו אראלים את המצוקים‬ ‫פארגאנגענעם יאר‪ ,‬וויפיל‬ ‫פלעגט דער חתם סופר האלטן א דרשה פון‬ ‫סליחות‪ ,‬יענעם טאג איז ער געוואויר געווארן‬ ‫ערליכע אידן כלל ישראל‬ ‫אז דער בית אפרים איז נסתלק געווארן (עי' שו"ת‬ ‫אין הימל איז היי יאר געווען א געוואלדיגע‬ ‫שמחה‪ ,‬אזויווי דער הייליגער חתם סופר (דרוש חת"ס‬ ‫האט פארלוירן‪ ,‬וויפיל‬ ‫חת"ס או"ח סי' סב)‪ ,‬אבער דעמאלטס האט ער אויך‬ ‫לסליחות דרוש ז) טייטשט דעם פסוק (תהלים פט ו) ו ְיוֹד ּו‬ ‫אידן וואס אידן האבן‬ ‫מספיד געווען נאך אנדערע צדיקים וואס זענען‬ ‫שים‪ ,‬אז ווען‬ ‫שמַי ִם ּפ ִל ְ ֲאך ָ ה' אַף אֱמוּנָתְך ָ ּב ִקְהַל קְדֹׁ ִ‬ ‫ׁ ָ‬ ‫געקלאמערט אויף זייער‬ ‫אוועקגעגאנגען דעמאלטס‪ .‬און דער חתם סופר‬ ‫(דרשות חת"ס לסליחות דרוש ז) איז דארט מברר אז‬ ‫ס'קומט ארויף א נפש צדיק א תלמיד חכם‪ ,‬איז דא‬ ‫אין הימל א גרויסע פרייד‪ ,‬אזויווי די גמרא (כתובות‬ ‫טיר און געזוכט א דבר‬ ‫אפילו די משנה זאגט אז סתם אזוי טאר מען‬ ‫קד‪ ).‬זאגט "עליונים מבקשים את רבי‪ ,‬נדחו אראלים‬ ‫חיזוק‪ ,‬א גוט ווארט‪ ,‬זיך‬ ‫נישט מספיד זיין ל' יום קודם הרגל (מו"ק ח‪ ,).‬דאס‬ ‫את המצוקים"‪ ,‬אבער אויף די וועלט איז א גרויסע‬ ‫מזכיר געווען פאר א‬ ‫איז אבער נאר געזאגט געווארן ביי א קרוב‪ ,‬א‬ ‫תלמיד חכם איז אבער מער ווי א קרוב (שם כה‪,).‬‬ ‫טרויער‪ .‬זאגט דער חתם סופר אז מיר ווייסן דאך אז‬ ‫ישועה‪ ,‬דאס אלעס האבן‬ ‫א תלמיד חכם מעג מען מספיד זיין אפילו ל' יום‬ ‫"הפלא ופלא" מיינט מיתת צדיקים (איכה רבה פל"א‬ ‫שמַי ִם ּפ ִל ְ ֲאך ָ השם" ‪ -‬ווען ס'איז דא א‬ ‫סל"ז)‪" ,‬ו ְיוֹד ּו ׁ ָ‬ ‫מיר אין איין יאר אזוי‬ ‫קודם הרגל‪ ,‬אפילו ס'איז שוין געווען כמה וכמה‬ ‫פלא איז דא א גרויסע פרייד אין הימל‪" ,‬אֱמוּנָתְך ָ"‬ ‫ביטערליך פארלוירן!‬ ‫חדשים פון די הסתלקות‪.‬‬ ‫איז א לשון פון 'מחלאים רבים ונאמנים'‪ ,‬טייטשט‬ ‫שים" – טוט עס וויי פאר‬ ‫ער "אַף אֱמוּנָתְך ָ ּב ִקְהַל קְדֹׁ ִ‬ ‫שמעתתיה מיתאמרן בי מדרשא‬ ‫אידישע קינדער‪.‬‬ ‫מיר גייען נישט דא מאריך זיין בהספד פון‬ ‫קיינעם‪ ,‬אבער דאס איז אמאל זיכער אז אויף אים‬ ‫קושי האמונה בהסתלקות צדיקים‬ ‫איז פאסיג די ווערטער וואס דער חתם סופר שרייבט אויף א צווייטע פלאץ‬ ‫אבער מ'קען צולייגן צו די ווערטער פונעם חתם סופר אביסל אנדערש‪ ,‬און‬ ‫(דרשות חת"ס לז' אב דרוש י)‪ ,‬די גמרא (מו"ק כה‪ ).‬זאגט אז רב ספרא איז אוועק און די‬ ‫לויט דעם וועט "אֱמוּנָתְך ָ" טייטשן פשוט‪" .‬אף" איז א לשון פון שוועריגקייט‪,‬‬ ‫חכמים האבן זיך נישט געוואלט רייסן קריעה ווייל זיי זענען נישט געווען קיין‬ ‫אזויווי די חז"ל (קהלת רבה ב ט) זאגן "תורה שלמדתי באף היא שעמדה לי"‪ .‬ווען‬ ‫דירעקטע תלמידים פון אים‪ ,‬האט אביי געזאגט אז מ'זאל זיך יא רייסן קריעה‪,‬‬ ‫עס גייען אוועק אידן וואס האבן משפיע געווען פאר אידישע קינדער תורה‬ ‫ווייל ס'שטייט נישט "רבו"‪ ,‬ס'שטייט "חכם"‪ ,‬און רב ספרא איז א חכם‪ ,‬נאכדעם‬ ‫תפילה און אלע אנדערע זאכן וואס אידישע קינדער דארפן‪ ,‬איז די אמונה מיט‬ ‫האט ער צוגעלייגט נאך א סיבה‪ ,‬ועוד כל יומא שמעתתיה מיתאמרן בי מדרשא‪,‬‬ ‫וואס מ'האלט זיך איז שווערער געווארן‪ ,‬מ'דארף זיך האלטן מיט די אמונה מיט‬ ‫מ'רעדט זיינע מאמרים אין בית המדרש‪.‬‬ ‫שמַי ִם ּפ ִל ְ ֲאך ָ השם" ‪ -‬אין הימל איז דא א גרויסע פרייד ווען‬ ‫שוועריגקייטן‪" .‬ו ְיוֹד ּו ׁ ָ‬ ‫ס'איז דא א פלא‪ ,‬אבער "אַף אֱמוּנָתְך ָ" ‪ -‬די אמונה איז שווערער געווארן " ּב ִקְהַל‬ ‫מתוך ספריו נעשו תלמידיו‬ ‫שים"‪.‬‬ ‫קְדֹׁ ִ‬ ‫פרעגט דער חתם סופר‪ ,‬וואס איז געווען די הוה אמינא? אויב לערנט מען‬ ‫ועד‬ ‫דרשת שבת שובה | בבית מדרש הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק | ז‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫ל יט‬ ‫ש‬ ‫מש‬ ‫ע "י‬ ‫" ק ו ר"‬ ‫תל‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬ ‫ו‬ ‫וְהַ חַ י י ּ ִֵתן אֶל לִבּ ֹו‪ :‬די חיצוניות איז היינט צוטאגס בעסער אבער די פנימיות ווערט‬ ‫שוואכער און שוואכער‬ ‫קינדער האבן אויסגעגאסן זייערע הערצער מיט אזא מין תמימות? ווי קומט‬ ‫מה חובתי במצב כזו ומה עלי לתקן‬ ‫דאס צו וויאזוי אונזערע באבעס האבן געצינדן לעכט? ווי קומט דאס צו וויאזוי‬ ‫ווען מ'רעדט פון די אלע זאכן מען דארף זיך אבער אפשטעלן טראכטן און‬ ‫מ'האט זיך געוואונטשן איינער פאר'ן צווייטן א גוט יאר? מיט וויפיל ערנסטקייט‬ ‫זיך אליינס בודק זיין‪ ,‬וואו בין איך און וואס קען איך טון אנדערש צו פארבעסערן‬ ‫און מיט וויפיל פנימיות דאס איז געווען! קיינער קען נישט פארלייקענען די‬ ‫דעם מצב?‬ ‫מציאות אז דאס ווערט ליידער ליידער שוואכער‪ ,‬נישט פון יאר צו יאר‪ ,‬און נישט‬ ‫פון וואך צו וואך‪ ,‬נאר כמעט פון טאג צו טאג! די וועלט פון 'ליצנות'‪ ,‬די וועלט פון‬ ‫למה נענשין בהסתלקות צדיקים?‬ ‫'גלייכגילטיגקייט'‪ ,‬דאס האט אוועקגעטריבן פון אונז יעדע מינדעסטע לחלוחית‬ ‫ס'איז דא א באקאנטע יערות דבש (ח"ב דרוש יא)‪ ,‬דער יערות דבש זאגט אז‬ ‫פון אמאל! און דאס ווערט ליידער אוועקגעטריבן מער און מער פון טאג צו טאג‪.‬‬ ‫די סיבה פארוואס עס גייען אוועק אסאך מאל ערליכע אידן‪ ,‬זאגט דער פסוק‬ ‫שפָתָיו‬ ‫(ישעיה כט יג‪-‬יד) אזוי‪ ,‬יַעַן ּכ ִי נ ִּגׁ ַש הָעָם ה ַּז ֶה ‪ -‬דער עולם איז נאנט‪ּ ,‬ב ְפ ִיו ּוב ִ ְׂ‬ ‫האומה הישראלית חדשה וגם ישנה‬ ‫ּכ ִ ּב ְדוּנ ִי ‪ -‬מ'איז מכבד דעם אויבערשטן‪ ,‬אבער נאר מיטן מויל‪ ,‬וְל ִּבוֹ רִחַק מִ ּמֶ ּנ ִי‬ ‫ס'שטייט פונעם הייליגן חתם סופר א מורא'דיגע טייטש (דרשות חת"ס לסליחות‬ ‫שים מְל ֻ ּמָד ָה‪ ,‬פירט דער פסוק אויס לָכ ֵן ה ִנ ְנ ִי יוֹסִף‬ ‫ו ַ ּתְה ִי יִרְאָתָם אֹתִי מִצ ְו ַת אֲנׁ ָ ִ‬ ‫דרוש יא)‪ ,‬איך האב פריער נאכגעזאגט די גמרא וואס זאגט אז פארוואס זאגט‬ ‫לְהַפְל ִיא אֶת הָעָם ה ַּז ֶה הַפְל ֵא וָפֶל ֶא‪ ,‬וְאָבְד ָה חכְמַת ֲחכָמָיו ּוב ִינ ַת נְבֹנ ָיו ּתִסְ ּתַ ּתָר‪.‬‬ ‫מען נישט קיין הלל ראש השנה‪ ,‬ווייל ספרי חיים וספרי מתים פתוחים לפניו‪.‬‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר מורא'דיגע ווערטער‪,‬‬ ‫כשמתפללין בחיצוניות תלוים במלאכי‬ ‫ער זאגט אזוי‪ :‬כלל ישראל איז זייער אן אלטע אומה‬ ‫מעלה‬ ‫און זייער א נייע אומה‪ ,‬וואס הייסט? אלט איז עס ווייל‬ ‫קיינער קען נישט‬ ‫זאגט דער יערות דבש‪ ,‬ווען א איד איז מתפלל‪,‬‬ ‫ס'גייט שוין אן פאר טויזנטער יארן‪ ,‬ס'איז ממש די‬ ‫פארלייקענען די מציאות‬ ‫אבער נאר זיין מויל זאגט עס‪ ,‬זיין הארץ איז נישט‬ ‫עלטסטע אומה‪ ,‬אלע אמונות טפלות זענען שוין בטל‬ ‫ומבוטל געווארן‪ ,‬אבער די אמונה פון כלל ישראל‪ ,‬די‬ ‫אז דאס ווערט ליידער‬ ‫דערביי‪ ,‬זענען די מלאכים די וואס זענען מעלה די‬ ‫תפילה‪ .‬ווען א איד דאוונט אבער מיטן הארץ קומט‬ ‫תורה הקדושה‪ ,‬וואס איז שוין טויזנטער יאר אלט‪ ,‬איז‬ ‫ליידער שוואכער‪ ,‬נישט פון‬ ‫דער אויבערשטער אליינס און ער העלפט צו די‬ ‫נאכאלץ דא‪ ,‬זייער אן אלטע אומה און זייער אן אלטע‬ ‫יאר צו יאר‪ ,‬און נישט פון‬ ‫תפילה‪ .‬א מלאך וויל דאך אז דער צדיק זאל נסתלק‬ ‫אמונה‪ .‬ס'איז אבער אויך זייער פריש‪ ,‬ווייל "בכל יום‬ ‫וואך צו וואך‪ ,‬נאר כמעט‬ ‫ווערן‪ ,‬א מלאך וויל אז ס'זאל זיין ווייניגער ערליכע‬ ‫יהיו בעיניך כחדשים" (ספרי ואתחנן פל"ג)‪ ,‬עס דארף זיין‬ ‫פון טאג צו טאג! די וועלט‬ ‫אידן אויף דער וועלט ווייל ער וויל דאך אז זיי זאלן‬ ‫מיט א פרישקייט‪.‬‬ ‫פון 'ליצנות'‪ ,‬די וועלט פון‬ ‫זיין אויבן בעולם העליון‪ ,‬יעצט אויב דו דארפסט‬ ‫'גלייכגילטיגקייט'‪ ,‬דאס‬ ‫צוקומען אז א מלאך דארף מעלה זיין דיין תפילה‬ ‫פני הדור מוסיף והולך בחיצוניות ולא‬ ‫האט אוועקגעטריבן פון‬ ‫איז ער נישט מעלה די תפילה‪ .‬זאגט דער יערות דבש‬ ‫בפנימיות‬ ‫אונז יעדע מינדעסטע‬ ‫אז די סיבה פארוואס די אלע זאכן פאסירן‪ ,‬די סיבה‬ ‫זאגט דער חתם סופר אזוי‪ ,‬באמת וואלט זיך געווען‬ ‫לחלוחית פון אמאל!‬ ‫פארוואס די ערליכע אידן ווערן נתמעט‪ ,‬איז ווייל‬ ‫א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ס'קומט ראש השנה תשפ"ה‪ ,‬מ'זאל‬ ‫מ'דאוונט און מ'פירט זיך אויף צום אויבערשטן נאר‬ ‫מאכן א חשבון‪ ,‬וויפיל יארן איז שוין אדורכגעגאנגען‬ ‫פון חיצוניות‪ ,‬די פנימיות פעלט זייער שטארק‪ ,‬און‬ ‫פון ווען דער אויבערשטער האט געהייסן היטן ראש‬ ‫ווען ס'פעלט די פנימיות איז דאס גורם אז ס'ווערט‬ ‫ווייניגער און ווייניגער ערליכע אידן‪ ,‬אזויווי דער פסוק זאגט קלארע ווערטער‪ .‬השנה? וויפיל גלות'ער זענען מיר שוין אדורכגעגאנגען זייט דעמאלטס? וויפיל‬ ‫האבן מיר שוין פארלוירן אין די אלע צייטן? און פונדעסטוועגן דאך קומען זיך‬ ‫נאך אידישע קינדער צוזאם און בלאזן שופר און דאווענען און זאגן מלכיות‬ ‫החיצוניות נתרבה והולך והפנימיות נתמעט והולך‬ ‫מורי ורבותי! מיר גייען אריין אין די הייליגע טעג‪ ,‬ס'ווערט שוין נענטער זכרונות שופרות‪ ,‬באמת וואלט מען פארדעם אליינס געדארפט זאגן הלל אז‬ ‫און נענטער‪ ,‬אידישע קינדער זענען אוודאי מתפלל‪ ,‬מ'זאגט סליחות אין די ימי מ'איז זוכה אז נאך אזויפיל יארן איז נאכאלץ דא די אמונה‪ ,‬נאכאלץ האלט מען‬ ‫הרחמים והרצון‪ ,‬אבער דער פסוק זאגט דאך א מורא'דיגע זאך‪ ,‬ס'מוז דאך זיין די תורה‪ .‬פארוואס טאקע זאגט מען נישט קיין הלל? ענטפערט דער חתם סופר‪,‬‬ ‫שפָתָיו"‪ ,‬ס'מוז דאך זיין מיטן הארץ‪ ,‬ס'טאר נישט זיין קיין ווייל די פנימיות פעלט‪ ,‬די חיצוניות איז טאקע זייער גוט‪ ,‬אבער די פנימיות‬ ‫נישט נאר " ּב ְפ ִיו ּוב ִ ְׂ‬ ‫שים מְל ֻ ּמָד ָה"‪ ,‬ס'טאר נישט זיין ווייל מ'איז צוגעוואוינט‪ ,‬ס'דארף זיין פעלט‪.‬‬ ‫"מִצ ְו ַת אֲנׁ ָ ִ‬ ‫מיט אן עכטע פנימיות! מ'קען זאגן ‪ -‬יעדער איינער זאגט עס און ווייסט עס ‪-‬‬ ‫לא המתים יהללו ‪ -‬מצוות בלי פנימיות‬ ‫מקיים זיין בחיצוניות די מצוות איז אפשר היינט גרינגער ווי אמאל‪ ,‬מ'קען היינט‬ ‫ווען א איד זאגט א זאך מיט אמת'דיגקייט איז עס א "חיות"‪ ,‬ווען א איד זאגט‬ ‫צוקומען און מאכן הידורים וואס מ'האט אמאל נישט געהאט די געלעגנהייט צו‬ ‫עס נישט אמת'דיג איז עס א "מת"‪ ,‬א טויטע זאך‪ .‬זאגט דער הייליגער חתם‬ ‫מאכן‪ ,‬אבער וואו קומט דאס צו די פנימיות‪ ,‬צו די תמימות‪ ,‬צו די טרערן וואס איז‬ ‫סופר‪ ,‬אויף אן עבודה מזוייפת‪ ,‬אויף א פאלשע עבודה‪ ,‬קען מען נישט זאגן קיין‬ ‫פארגעגאנגען אין די הייליגע טעג‪ ,‬אין די ימי הרחמים והסליחות וואס אידישע‬ ‫שירה‪ .‬דאס זאגט די גמרא‪ ,‬פארוואס זאגט מען נישט קיין הלל? ווייל ווען ס'איז‬ ‫ועד‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫ח | דרשת שבת שובה | בבית מדרשינו הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק‬ ‫ל יט‬ ‫ש‬ ‫מש‬ ‫ע "י‬ ‫" ק ו ר"‬ ‫תל‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬ ‫און כל זמן ס'איז נישט מיט קיין אמת'דיגקייט קען מען נישט זאגן קיין שירה‪,‬‬ ‫"ספרי חיים וספרי מתים פתוחים לפניו"‪ ,‬ס'איז אמת אז אידן טוען מצוות ומעשים‬ ‫אפילו ס'וואלט זיך ווען געדאכט אז מ'דארף זאגן שירה‪.‬‬ ‫טובים‪ ,‬אבער ס'איז דא אסאך טויטקייט! מ'טוט עס נישט מיט קיין אמת'דיגקייט!‬ ‫חלק ג'‬ ‫דברי מוסר והדרכה‬ ‫ז‬ ‫ו ִּמ ְק ָד ׁ ִּשי ּ ִת ָיראוּ‪ :‬נזהר זיין אין כבוד ביהמ"ד צו קומען ווי עס פאסט און נישט מחלל זיין‬ ‫מיט כלים טמאים‬ ‫תקנות גדולות שנו בכל קהילות הקודש‬ ‫בכניסתו לביהמ"ד מה הוא אומר‬ ‫און ווען דו ביסט שוין יא אין בית במדרש‪ ,‬מה אומר ומה אדבר‪ ,‬ס'איז א‬ ‫מורי ורבותי! ווען מ'רעדט פון אמת'דיגקייט איז דא אזויפיל נקודות וואס‬ ‫שטיקל בושה און נאכמער ווי א שטיקל בושה צו זאגן‪ ,‬אבער אז מ'וועט עס‬ ‫יעדער מענטש קען זיך אליינס בוחן זיין ווי אמת'דיג ער איז און ווי אמת'דיג‬ ‫נישט זאגן וועט זיכער נישט בעסער ווערן‪ .‬אין זייער אסאך קהילות‪ ,‬און אפילו‬ ‫ער וואלט ווען געדארפט צו זיין‪ .‬איך האב פריער נאכגעזאגט דעם פסוק "וְל ִּבוֹ‬ ‫אין סאטמארער קהילות‪ ,‬איז שטארק איינגעפירט די תקנה אז מ'קומט נישט‬ ‫רִחַק מִ ּמֶ ּנ ִי"‪ ,‬דער נודע ביהודה (בספרו אהבת ציון דרוש יב) איז מדייק דעם פסוק‬ ‫אריין אין בית המדרש‪ ,‬אדער על כל פנים זיכער נישט נוצן אין בית המדרש‪ ,‬קיין‬ ‫אז ס'שטייט נישט "רחק" אז ער איז דערווייטערט‪ ,‬ס'שטייט "ריחק" וואס דאס‬ ‫שום טריפה'נע כלי‪.‬‬ ‫טייטשט אז דו טוסט דיר אליינס דערווייטערן ‪ -‬זאל זיך יעדער איד מתבונן זיין‬ ‫צו ער דערווייטערט זיך נישט חלילה פונעם אויבערשטן‪ ,‬זאל זיך יעדער אליינס‬ ‫קהילתינו בוויליאמסבורג תובע למה נגרע‬ ‫באטראכטן‪ ,‬וויפיל ערנסטקייט און וויפיל הכנעה האט ער ווען ער קומט אריין‬ ‫מ'מוז ליידער זאגן דעם אמת‪ ,‬אז דא אין וויליאמסבורג אין אונזער קהילה‬ ‫אין בית המדרש?‬ ‫דארף דאס נאך זייער א שטארקע תיקון‪ ,‬אין אלע אונזערע בתי מדרשים‪ .‬ס'איז‬ ‫באמת א בושה‪ ,‬למה נגרע אויף אזוי ווייט?! מ'זאל גיין אין קרית יואל‪ ,‬מ'זאל‬ ‫גודל היראה והפחד שהיה חופף בבואם לבית ה'‬ ‫איך האב נאך געקענט אסאך אידן ‪ -‬ערליכע אידן ‪ -‬וועלכע זענען געגאנגען גיין איבעראל‪ ,‬און דא אין וויליאמסבורג אליינס אין אנדערע קהילות‪ ,‬וועט מען‬ ‫זען וויאזוי ס'קוקט אויס‪ ,‬פארוואס דארף דאס ביי‬ ‫שבת מיט א היט‪ ,‬נישט מיט קיין שטריימל‪ ,‬אבער ווען‬ ‫אונז זיין אזוי איינגעריסן? מיר זענען נישט אזוי ארג‪,‬‬ ‫זיי זענען אריינגעקומען אין ביהמ"ד האבן זיי זיך א ביק‬ ‫מיר זענען ברוך השם גוט אוועקגעשטעלט‪ ,‬פארוואס‬ ‫געגעבן ביי די טיר און זיי זענען צוגעגאנגען צו זייער‬ ‫אזא דבר פשוט‪ ,‬א זאך וואס האט שוין אוועקגעלייגט‬ ‫נישט‬ ‫עס‬ ‫נעם‬ ‫איך‬ ‫ניין!‬ ‫פלאץ באימה ופחד און אנגעהויבן צו זאגן ברכי נפשי‬ ‫אלפים און אפשר רבבות אידישע קינדער‪ ,‬קען נישט‬ ‫מיט! איך דארף עס נישט!‬ ‫צו לייגן די טלית‪ ,‬ס'איז זיי קיינמאל נישט בייגעפאלן‬ ‫זיין קלאר ביי יעדעם איינעם אז אזא זאך נוצט מען‬ ‫די וועלט וועט נישט‬ ‫אויסצוטון דעם הוט פאר מ'זאגט די ברכה פון‬ ‫נישט ברבים?! און אפילו דו אליינס לאמיר זאגן האסט‬ ‫אונטערגיין אז איך וועל‬ ‫"להתעטף בציצית"‪ ,‬מ'וועט נישט מאכן קיין ברכה ‪ -‬און‬ ‫געלייגט א גוטע שמירה אויף דעם וכדומה‪ ,‬אבער‬ ‫עס נישט מיטנעמען‪ ,‬און‬ ‫אוודאי נישט קיין ברכת המצוות ‪ -‬אן א הוט‪ ,‬פונקט ווי‬ ‫פארוואס פארשטייסטו נישט אז דאס הרג'עט אוועק‬ ‫אפילו אויב איך דארף עס‬ ‫מ'פארשטייט אז חנוכה ליכט וועט מען נישט צינדן אן א‬ ‫קינדער‪ ,‬בחורים‪ ,‬אינגעלייט‪ ,‬כל טוב!‬ ‫האבן מיט מיר תיכף נאכן‬ ‫הוט‪ ,‬וועט מען קיין ברכה "להתעטף בציצית" אויך נישט‬ ‫דאווענען‪ ,‬לעש איך עס‬ ‫מאכן אן א הוט! אלעס איז געווען מיט אן ערנסטקייט‪,‬‬ ‫לחזק את עצמו שלא להשתמש בו ברבים‬ ‫מיט פחד און יראת ה'‪ ,‬וויאזוי מ'האט געדאוונט‪ ,‬וויאזוי‬ ‫אויס ביים דאווענען‪ ,‬און‬ ‫מ'האט מורא געהאט פונעם באשעפער'ס הויז‪ ,‬די‬ ‫אזויפיל ערנסטקייט מעגסטו האבן‪ ,‬אז אזויווי‬ ‫איך וועל אוודאי נישט‬ ‫גאנצע פחד אין בית הכנסת און אין בית המדרש‪.‬‬ ‫מ'פארשטייט ‪ -‬האפנטליך ‪ -‬אז קיינער וועט נישט‬ ‫אריינקומען אין א בית המדרש מיט א שמוציגע‬ ‫ענטפערן ברבים אויף אזא‬ ‫צייטונג און ארויפלייגן אויפן טיש און ליינען‪ ,‬אזוי‬ ‫מין כלי!‬ ‫מצב דורינו בבואינו למקום קדוש‬ ‫דארפסטו פארשטיין אז דאס נעמט מען נישט ארויס‬ ‫ווי א גרויסע חילוק איז דא היינט‪ ,‬מ'גייט טאקע‬ ‫אין בית המדרש ווייל דאס איז נאך ערגער פון דעם!‬ ‫מיט שטריימלעך‪ ,‬מיט הויכע שטריימלעך‪ ,‬אבער‬ ‫וויפיל פנימיות ליגט אין דעם? וויפיל פחד ליגט אין די מענטשן? אויף די גאס און אוודאי און אוודאי דארפסטו זען נישט צו מבזה זיין די כבוד הבית המדרש‪,‬‬ ‫ווען מ'קומט אין ביהמ"ד‪ ,‬אריינקומענדיג אין ביהמ"ד‪ ,‬זעט מען דען נישט אסאך און על כל פנים נישט עובר זיין אויף לִפ ְנ ֵי עִוֵּר לֹא תִ ּתֵן מִכְׁשֹל (ויקרא יט יד)‪ ,‬זיך‬ ‫מענטשן ‪ -‬ס'איז שווער צו זאגן "אסאך"‪ ,‬אבער וויפיל מ'זעט איז שוין אסאך אוועקצושטעלן מיט א שטארקייט‪ :‬ניין! איך נעם עס נישט מיט! איך דארף עס‬ ‫‪ -‬קומען אן א הוט בכלל אין ביהמ"ד? אדער ווען זיי דאווענען אין די אפיסעס נישט! די וועלט וועט נישט אונטערגיין אז איך וועל עס נישט מיטנעמען‪ ,‬און‬ ‫וכדומה‪ ,‬און טוען זיך נישט אן געהעריג צו דאווענען מנחה אדער מעריב? אבער אפילו אויב איך דארף עס האבן מיט מיר תיכף נאכן דאווענען‪ ,‬לעש איך עס‬ ‫אוודאי און אוודאי אין באשעפער'ס הויז‪ ,‬מַה ּטֹב ּו אֹהָל ֶיך ָ י ַ ֲעקֹב (במדבר כד ה)‪ ,‬אויס ביים דאווענען‪ ,‬און איך וועל אוודאי נישט ענטפערן ברבים אויף אזא מין‬ ‫כלי!‬ ‫וויאזוי קוקט אויס זייער אריינקומען אין בית המדרש‪.‬‬ ‫ועד‬ ‫דרשת שבת שובה | בבית מדרש הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק | ט‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫ל יט‬ ‫ש‬ ‫מש‬ ‫ע "י‬ ‫" ק ו ר"‬ ‫תל‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬ ‫ח‬ ‫ְּת ִה ּ ַלת ה' י ְַד ּ ֶבר ּ ִפי‪ :‬נישט אויסלאזן קיין חלקי התפלה און מרבה זיין מיט אמירת תהלים‬ ‫איינעם‪ ,‬אין די פאר קאפיטלעך תהלים זאל מען נישט קענען זאגן?! וויאזוי‬ ‫לא עלה על דעתם שיכולין להתעלם מאמירת תהלים‬ ‫וויאזוי קוקט אויס דער עצם דאווענען? וויפיל שניידט מען אוועק פון פאר'ן קוקט אויס א שלש עשרה מדות? נישט יעדער איינער ארבעט היינט אזוי שווער‬ ‫אז מ'זאל זיך נישט קענען אוועקכאפן און נישט קענען‬ ‫דאווענען און נאכן דאווענען? איך האב געזען אן‬ ‫אויסזאגן תהלים שלש עשרה מדות‪ ,‬קען מען דען נישט‬ ‫אינטערסאנטע לשון פונעם יערות דבש (ח"א דרוש‬ ‫קומען אין בית המדרש און זאגן תהלים? געוואלד און‬ ‫געשריגן! ס'איז דאך א טאג פאר ערב יום כיפור! אם לא‬ ‫מיר וואוינען טאקע אין די‬ ‫א)‪ ,‬דער יערות דבש רעדט זיך אפ אז ווייל מענטשן‬ ‫עכשיו אימתי?!‬ ‫מדינה מיר זענען אבער‬ ‫דאווענען זייער לאנג זענען זיי נישט מכוון מיט זייער‬ ‫דאווענען‪ ,‬זאגט ער‪ ,‬דאוון נישט אזוי לאנג‪ ,‬דאוון‬ ‫נישט קיין אמעריקאנער!‬ ‫דאס וואס שטייט אין סידור‪ ,‬און פארשטייט זיך נאך‬ ‫להיזהר באמירת קרבנות בכל יום כמו בי"ג‬ ‫מיר זענען נישט קיין‬ ‫אפאר קאפיטלעך תהלים‪ ,‬איז זיי יוצא מיט דעם‪.‬‬ ‫מדות‬ ‫'רעפובליקאנער' און נישט‬ ‫ס'טייטשט אז דער יערות דבש רעדט שוין פון שניידן‪,‬‬ ‫מ'קומט און מ'זאגט קרבנות‪ ,‬מ'פארשטייט אז די‬ ‫קיין 'דעמאקראטן'! מיר‬ ‫זאגט ער‪" ,‬זאג וואס שטייט אין סידור און אויך אפאר‬ ‫גאנצע ענין פון זאגן קרבנות שלוש עשרה מדות איז‬ ‫זענען אידן נאמנים לה'‬ ‫קאפיטלעך תהלים"‪ ,‬ס'איז אים נישט בייגעפאלן אז‬ ‫ווייל מ'דארף אינזין האבן כאילו דאס אליינס איז א‬ ‫ולתורתו!‬ ‫די פאר קאפיטלעך תהלים זאל מען אוועקשניידן‪,‬‬ ‫קרבן‪ ,‬אבער לערן פון דעם אפ א מוסר‪ ,‬שלוש עשרה‬ ‫ס'קען נישט זיין! א איד זאגט תהלים! און אזוי איז‬ ‫מדות וועט יעדער סאטמארער אינגערמאן אדער סיי‬ ‫געווען רעגלמעסיג‪ ,‬צו מ'האט געזאגט א יום תהלים‪,‬‬ ‫ווער אויפזוכן ‪" -‬ווי האב איך א מנין ווי איך קען כאפן‬ ‫צו מ'האט געזאגט צען קאפיטלעך תהלים‪ ,‬אבער מען האט פארשטאנען אז‬ ‫קרבנות?" ‪ -‬איך וויל מגלה זיין א סוד אז קרבנות שטייט אין יעדן סידור פאר‬ ‫אידישקייט און דביקות בה' קומט אינאיינעם מיט תהלים (עי' של"ה מס' תמיד‬ ‫הודו יעדן טאג‪ ,‬און אויך איז עס א חלק פון תפלת מנחה‪ ,‬ס'איז נישט נאר שלש‬ ‫פרק נר מצוה)‪.‬‬ ‫עשרה מדות‪ ,‬דו דארפסט וויסן אז דאס איז א חלק פון תפלה וואס מ'לאזט נישט‬ ‫אויס! דאס איז א זאך וואס מ'האט נאך מתקן געווען פון פריער‪ ,‬און דאס דארף‬ ‫התמעטות אמרית תהלים בדורינו‬ ‫געזאגט ווערן! דאס איז א גרויסע סגולה אויף יעדע זאך‪ ,‬ובפרט פרשת הקטרת‬ ‫וויפיל פראצענט פון א מנין זאגט תהלים נאכן דאווענען? דארף דען נישט‬ ‫(עי' זוה"ק ויקהל ריח‪.):‬‬ ‫יעדער איד עקסטער רחמי שמים אויף זיך און אויף די בני בית און אויף יעדן‬ ‫ט‬ ‫ַמעֲלְב ֹונ ָּה ׁ ֶשל ּת ֹו ָרה‪ :‬זיך מחזק זיין אין קביעות עתים לתורה יעדער כפי דרגתו‬ ‫תורה הקדושה התחננו בבקשה‬ ‫דברי תורה צריכים חיזוק‬ ‫מיר בעטן דאך (מנוסח הסליחות לצום גדלי') "תורה הקדושה התחננו בבקשה"‪,‬‬ ‫אז מ'וועט געבן א קוק אויף שיעורי תורה‪ .‬פון איין זייט איז דא היינט חבורות‪,‬‬ ‫אז די תורה הקדושה זאל ממליץ טוב זיין אויף אידישע קינדער‪ ,‬וויאזוי גייט‬ ‫מען לערנט‪ ,‬מען פארהערט זיך‪ ,‬מען נעמט בחינות‪ ,‬אבער מען קען קלאר זאגן‬ ‫מען אנכאפן די ספר תורה יום הקדוש ביינאכט ווען מ'ווייסט אז מ'האט נישט‬ ‫אז מען דארף נאך און ס'פעלט נאך אויס מורא'דיג אסאך חיזוק אין דעם ענין‪,‬‬ ‫יוצא געווען די לימודי התורה‪ ,‬ווען מ'ווייסט אז מען האט פארשעמט די תורה‬ ‫ס'איז נאך דא אסאך מענטשן וואס וואלטן געדארפט האבן א שיעור‪.‬‬ ‫הקדושה?! ס'איז "עלבונה של תורה"‪ ,‬אלע עגמת נפש וואס איז נאר דא איז מען‬ ‫זיך אליינס שולדיג‪ ,‬ווייל ס'איז מעלבונה של תורה‪.‬‬ ‫אוי להם לבריות מעלבונה של תורה‬ ‫און מען זאל וויסן‪ ,‬אט אט האלט מען ביי די הייליגע נאכט יום הקדוש‪,‬‬ ‫לקבל מהיום לקבוע עתים לתורה‬ ‫מ'וועט ארויסנעמען די ספר תורה און מ'וועט דארפן מפייס זיין די ספר תורה‪,‬‬ ‫מ'דארף איבערבעטן די ספר תורה‪ ,‬אבער מ'דארף נישט ווארטן ביז‬ ‫אוי להם לבריות מעלבונה של תורה (אבות פ"ו מ"ב)‪ ,‬ווי דער זיידע דער עצי חיים‬ ‫יום הקדוש ביינאכט‪ ,‬מ'קען שוין איבערבעטן די ספר תורה‪ ,‬יעדער איינער‬ ‫פלעגט אייביג זאגן‪" ,‬אוי להם לבריות" אלעס וואס קומט פאר ביי א מענטש‪,‬‬ ‫זאל זיך מקבל זיין תיכף ומיד ווי גייט ער זיך פארבעסערן‪ ,‬וויפיל שיעורים‬ ‫אלע ווייטאגן וואס איז דא ביי אידישע קינדער‪ ,‬איז "מעלבונה של תורה"‪,‬‬ ‫גייט ער האבן קומענדיגע יאר‪ ,‬און קומענדיגע יאר מיינט נישט נאך שמחת‬ ‫קומט ווייל מ'פארשעמט די תורה (מובא בברך משה מאמר מקוה ישראל ליוה"ק אות‬ ‫תורה‪ ,‬קומענדיגע יאר מיינט תיכף ומיד! אויב נישט מארגן זאל זיין כאטשיג‬ ‫ה)‪ .‬פארשעמען די תורה מיינט אז יעדער איינער וואס קען האבן א שיעור און‬ ‫ממחרת ראש השנה‪ .‬א שיעור וואס מ'האלט אן מיט א שטארקייט‪ ,‬און נישט‬ ‫ער האט נישט קיין שיעור‪ ,‬פארשעמט ער ליידער די תורה‪ ,‬די תורה איז תובע‬ ‫מ'לאזט עס אויס פאר יעדע קלייניגקייט ‪ -‬דאס הייסט א ריכטיגע שיעור‬ ‫עלבונה‪ ,‬און אפילו איינער וואס האט א שיעור און ער קען באמת מער לערנען‪,‬‬ ‫אין תורה‪.‬‬ ‫איז אויך "עלבונה של תורה"!‬ ‫ועד‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫י | דרשת שבת שובה | בבית מדרשינו הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק‬ ‫ל יט‬ ‫ש‬ ‫מש‬ ‫ע "י‬ ‫" ק ו ר"‬ ‫תל‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬ ‫י‬ ‫ל ֹא ִת ְהיֶה ְק ֵד ׁ ָשה‪ :‬די שרעקליכע ירידות הדורות ביי די ענין פון צניעות וועלכע פאדערט‬ ‫שטארקייט פון די מענער‬ ‫ס'איז שוין ליידער שטארק ניכר‪.‬‬ ‫צניעות הנשים ‪ -‬איך ירדנו פלאות‬ ‫וויאזוי קוקט אויס די צניעות? וויפיל מ'זאל נאר נישט רעדן וועט מען ווייניג‬ ‫בגנות הכלות הבאים בגילוי ראש‬ ‫רעדן פון דעם‪ ,‬דער טאטע זאל זיין געזונט האט שוין גערעדט מער ווי איינמאל‬ ‫נישט נאר שערט מען זיך נישט דעמאלטס‪ ,‬נאר ס'האט זיך שוין ליידער‬ ‫אין קרית יואל און אויך דא‪ ,‬יעדער איינער ווייסט דעם אמת לאמיתו אז די דורות‬ ‫געמאכט מער ווי איינמאל אז כלות קומען אריין נאך די חופה בגילוי ראש מיט א‬ ‫פאלן ממש שרעקליך! אינגעלייט וואס מאכן חתונה קינדער געבן זיך א קוק אן‬ ‫האלבע קאפ‪ ,‬א פערטל קאפ‪ ,‬נישט קיין נפקא מינה‪ ,‬א זאך וואס איז אסור מדינא‬ ‫וויאזוי זי האט אויסגעזען ווען ער האט חתונה געהאט און וויאזוי קוקן שוין‬ ‫מ'קען זאגן לכל הדעות!‪ ,‬און ביי חסידישע אידן אוודאי און אוודאי‪.‬‬ ‫זיינע טעכטער אויס‪ ,‬וואס האט זי פארלאנגט און וואס פארלאנגען שוין די‬ ‫טעכטער‪ .‬און ס'איז דא דירעקטע 'מסיתים ומדיחים' אויף דעם‪ ,‬און מ'טאר זיך‬ ‫להיות כל איש שורר בביתו‬ ‫נישט לאזן! מ'דארף שטיין אויף דעם!‬ ‫טאטעס און זיידעס! מ'קען דאס נישט איבערגעבן נאר פאר די פרויען‪,‬‬ ‫מ'דארף שטיין אויף דעם מיט א שטארקייט‪ :‬ביי מיר אין שטוב וועט נישט זיין‬ ‫נגע בקצה המחנה שאינם מגלחים שערותיהן‬ ‫אזא זאך! מ'קען נישט אזוי אריינקומען דא! מ'דארף עס פארלאנגען בכל תוקף‪,‬‬ ‫ובתוכם דאס וואס האט זיך ליידער ליידער אריינגעכאפט בקצה מחנה בכלל‬ ‫און נאר אזוי וועט זיך עס האלטן! אז מ'וועט זען אז ס'איז "למען חייך"‪ ,‬אז דאס‬ ‫דאס ענין פון זיך נישט שערן‪ ,‬בעוונותינו הרבים‪ ,‬וואס מיר געדענק נאך פאר צען‬ ‫איז דיין לעבן‪ ,‬דאס איז דיין חיות‪ ,‬וועט מען אויספירן‪ ,‬קיינער וויל זיך נישט‬ ‫צוואנציג יאר צוריק‪ ,‬איז געווען אינגעלייט גרושים וואס מ'האט זיי אנגעטראגן‬ ‫צוקריגן אויף אזוי ווייט‪ ,‬מ'וועט עס אננעמען‪ .‬פארשטייט זיך ּד ִבְר ֵי ֲחכָמִים ּב ְנַחַת‬ ‫שידוכים‪ ,‬אבער אז א שידוך וואס די פרוי האט זיך נישט געוואלט שערן האט ער‬ ‫שמָעִים (קהלת ט יז)‪ ,‬אבער ס'דארף געזאגט ווערן מיט א מורא'דיגע שטארקייט‬ ‫נׁ ִ ְ‬ ‫נישט געוואלט הערן אפילו ער איז שוין געזעצן יארן אליינס! ווייל א פרוי וואס‬ ‫(ראה באורך אמירה נעימה קיץ תשפ"ג יום ג' פרשת שופטים)‪.‬‬ ‫שערט זיך נישט קען נישט זיין זיין שותף‪ ,‬זיין בני בית‪ .‬און היינט איז עס ליידער‬ ‫ליידער גרינגער געווארן אין אידישע הייזער‪ .‬ס'איז נאך בקצה המחנה‪ ,‬אבער‬ ‫יא‬ ‫ׁ ָשאנֵי ִמינוּת ְדּמָ ׁ ְשכָא‪ :‬זיך חלילה נישט פרייען מיט כלומר'שטע הצלחות פון די מדינה‬ ‫הטמאה‬ ‫הציונית אויף די אנדערע זייט וואגשאל‪ ,‬וואלט דאס איבערגעוואויגן! (ויואל משה‬ ‫המכשול בימים אלו לנפול ברשת הציוני‬ ‫הקדמה עמוד יא)‪.‬‬ ‫מיר אלע דא זענען תלמידים וחסידים פון אונזערע הייליגע רבי'ס וואס‬ ‫האבן אונז מדריך געווען און מגדל געווען‪ .‬ס'איז ליידער ליידער ליידער היינט‬ ‫כל הצלחתם גרמו רעה לבסוף‬ ‫א שווערע מצב אויף דער וועלט‪ ,‬ובפרט אויף אחינו תושבי ארץ ישראל‪ ,‬פון‬ ‫מ'קען נישט און מ'טאר זיך נישט פרייען‪ ,‬און מ'טאר נישט ארויסברענגען‬ ‫די שרעקליכע שחיטה פאראיאר שמחת תורה רחמנא ליצלן ביז יעצט זענען‬ ‫לשבח‪ ,‬בכל אופן שהוא‪ ,‬אויף א זאך וואס קוקט אויס ווי אן הצלחה‪ ,‬וואס לפי‬ ‫אסאך זאכן אדורכגעגאנגען דארט אויף אחינו בני ישראל‪ ,‬אבער אין די לעצטע‬ ‫האמת‪ ,‬ווער ס'קוקט אביסל טיפער זעט אז זיי האבן שוין געהאט אזעלכע‬ ‫צוויי דריי וואכן טוען די ציונים טראמפייטערן מיט געוויסע זאכן וואס ס'קוקט‬ ‫נצחונות אמאל און נאכדעם איז אויפגעוואקסן נאך גרעסערע רוצחים‬ ‫אויס ווי אן הצלחה‪ ,‬און ס'האט א מורא'דיגע כח אריינצוברענגען אין אידישע‬ ‫און נאך גרעסערע פראבלעמען‪ ,‬אזוי איז אלעמאל געווען! און אפילו זאכן‬ ‫הערצער‪ ,‬אפילו אזעלכע וואס האבן יא געלערנט 'ויואל משה' מיט 'על הגאולה'‪,‬‬ ‫וואס אויף די רגע קוקט עס אויס ווי 'געלונגען'‪ ,‬ווי 'חכמה'‪ ,‬האט עס ליידער‬ ‫אפילו מ'איז אויפגעוואקסן אין דעם חדר‪.‬‬ ‫שפעטער געקאסט נאך מער קרבנות‪ ,‬דאס איז ליידער דער אמת‪ ,‬נאר מ'ווערט‬ ‫פאר'שיכור'ט און פאר'כישופ'ט פון אביסל רגש און מ'קוקט נישט מיט שכל‪.‬‬ ‫חומר האיסור לשמוח בשמחתם‬ ‫אבער אונז תלמידים וחסידים‪ ,‬וואס אונז זענען אויפגעוואקסן אין דעם חדר‪,‬‬ ‫אבער איך וועל אייך זאגן טייערע אידן‪ ,‬ווען די נאציס ימ"ש וואלטן ווען‬ ‫טארן נישט טראמפייטערן און ארומרעדן און זיך אוודאי נישט פרייען מיט קיין‬ ‫געהאט אן הצלחה וואלט קיינער נישט גענומען און דאס אויסגעברייטערט‬ ‫שום מין מינדעסטע זאך וואס קוקט נאר אויס אפילו אויבן אויף ווי אן הצלחה!‬ ‫און ארומגערעדט און געמאכט פון דעם אן עסק‪ ,‬מיר דארפן וויסן אז "גדול‬ ‫המחטיאו יותר מן ההורגו" (במדבר רבה פכ"א ס"ד)‪ ,‬און וויפיל חורבנות דאס האט‬ ‫וכל הרשעה כולה כעשן תכלה ‪ -‬מדינה הציונית‬ ‫שוין אנגעווערטשאפט אויף כלל ישראל‪ ,‬און ווען מ'זאל ווען נעמען אלע‬ ‫עס דארף אונז וויי טון די גזירה וואס זיי ווילן גוזר זיין אריינצושלעפן‬ ‫עבירות פון 'כל התורה כולה' און לייגן אויף איין זייט וואגשאל און די מדינה‬ ‫ועד‬ ‫דרשת שבת שובה | בבית מדרש הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק | אי‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫ל יט‬ ‫ש‬ ‫מש‬ ‫ע "י‬ ‫" ק ו ר"‬ ‫תל‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬ ‫האבן‪ ,‬ווייל נאר ווען דאס וועט בטל ומבוטל ווערן וועט קומען די גאולה שלימה‪,‬‬ ‫מענטשן אין מיליטער‪ ,‬ס'דארף אונז וויי טון אלע גזירות וואס גייט דארט פאר‪,‬‬ ‫דער אויבערשטער זאל נאר העלפן אז ס'זאל בטל ווערן בלי שום נזק פאר קיין‬ ‫און ווען מיר זאגן אין די ימי הרחמים והרצון "וכל הרשעה כולה כעשן תכלה כי‬ ‫שום איד (עי' דברי יואל פ' שמיני עמוד רמד)‪.‬‬ ‫תעביר ממשלת זדון מן הארץ" מעג מען דאס אינזין האבן‪ ,‬און מ'דארף עס אינזין‬ ‫יב‬ ‫אַחֲרי הַ הֶבֶל ַו ֶּי ְה ּ ָבלוּ‪ :‬נישט לעבן אין קאכן אין פאלטיק ובפרט נשים וועלכע ווערן‬ ‫וֵילְ כ ּו ֵ‬ ‫שטארק צוגעצויגן דערצו‬ ‫אני לנו עסק בפאליטיק כלל וכלל‬ ‫נשים דעתן קלות למלאות ראשן בפאליטיק‬ ‫א איד דארף וויסן אז דאס האט מיט אונז נישט קיין שייכות! מיר וואוינען‬ ‫און מהאי טעמא‪ ,‬ווען ס'קומט די הייליגע טעג און אוודאי שבתים און‬ ‫טאקע אין די מדינה מיר זענען אבער נישט קיין אמעריקאנער! מיר זענען‬ ‫מענטשן זיצן ביים טיש און ס'טוט זיך אין אמעריקע פאליטיק‪ ,‬ס'טוט זיך אין‬ ‫נישט קיין 'רעפובליקאנער' און נישט קיין 'דעמאקראטן'! מיר זענען אידן‬ ‫די וועלט פאליטיק און די ווייבער קענען אסאך מאל זיין אריינגעטון אין דעם‬ ‫נאמנים לה' ולתורתו! און מיר זענען מתפלל אז ווער ס'זאל נאר נישט זיין דא‬ ‫ראשם ורובם און זיי ווערן אסאך מאל אזוי איבערגענומען פון דעם אפילו מער‬ ‫דער ראש זאל זיין גוט פאר אידישע קינדער‪ ,‬צו ס'איז לאקאל צו ס'איז אין די‬ ‫ווי די מענער‪ ,‬ווייל נשים ארבעטן דאך אויף רגש און פאליטיק ארבעט אויך אויף‬ ‫גאנצע מדינה‪ ,‬נישט קיין נפקא מינה‪ ,‬דאס איז אונזער איינציגסטע בקשה‪,‬‬ ‫רגש‪ ,‬נישט אויף צופיל שכל‪ ,‬און מ'ווערט איבערגענומען ממש 'ראשו ורובו'! און‬ ‫און חוץ פון דעם האבן מיר מיט דעם נישט קיין שייכות‪ ,‬מיר ליגן נישט אין‬ ‫ווען ס'קומט שבת ביים טיש ווערט עס א טעמע‪ ,‬און מ'קייט איבער וואס דער גוי‬ ‫די זאכן‪.‬‬ ‫און וואס דער גוי האט געזאגט און געטון אדער געהאלטן‪.‬‬ ‫יג‬ ‫קֳמ ּ‬ ‫יה‪ :‬חדש עלינו שנה טובה ברוחניות ובגשמיות מיט אלע ברכות האמורות בתורה‬ ‫יְהֵ א ַרעֲ וָא ֵ‬ ‫פאר זיך‪ ,‬פאר די בני בית‪ .‬פאר די קינדער‪ ,‬פאר די אייניקלעך‪ ,‬און אזוי ווייטער‪.‬‬ ‫ויקבל ברחמים וברצון את תפילתינו‬ ‫אידישע קינדער ווילן זיין וואויל‪ ,‬ווילן זיין ערליך‪ ,‬ווילן זיך אויפפירן ווי עס‬ ‫ברכת השנה מאדמור"י בית בעלזא זי"ע‬ ‫דארף צו זיין‪ ,‬דער אויבערשטער זאל העלפן אז די שאיפה און דעם רצון זאל‬ ‫די בעלזא רבי'ס ז"ל פלעגן צו ענדיגן ווען זיי האבן געזאגט תורה אין די‬ ‫קענען אויסגעפירט ווערן‪ ,‬און יעצט ווען ס'קומט די ימי הרחמים והרצון און‬ ‫ימי חודש אלול‪ ,‬האבן זיי געוואונטשן אזוי‪ :‬דער אויבערשטער זאל העלפן ביי‬ ‫אידישע קינדער וועלן עפענען דעם מחזור און אנהייבן מתפלל זיין זאלן די‬ ‫יעדן איד‪ ,‬בני חיי ומזוני‪" .‬בני"‪ ,‬ווער ס'דארף געהאלפן ווערן מיט קינדער זאל‬ ‫דיבורים קענען געזאגט ווערן‪ ,‬ס'זאל זיין "תפילתנו שגורה בפינו" (עפ"י ברכות לד‪,):‬‬ ‫געהאלפן ווערן מיט קינדער‪ ,‬און ווער ס'האט שוין קינדער זאל קענען מגדל זיין‬ ‫די תפילות זאלן געזאגט ווערן מיט אן אמת'דיגקייט‪ ,‬מיט א פנימיות‪ ,‬אידישע‬ ‫ערליכע געזונטע קינדער‪" .‬חיי"‪ ,‬דער וואס דארף א רפואה זאל האבן א רפואה‪,‬‬ ‫קינדער זאלן זיך קענען אויסגיסן דאס הארץ פאר'ן הייליגן בורא‪ ,‬מען זאל האבן‬ ‫און די געזונטע זאלן מתמיד זיין בבריאותם‪ ,‬זיי זאלן בלייבן געזונט‪" .‬מזוני"‪ ,‬די‬ ‫דעם געפיל אז מ'גייט אריין לפני ולפנים‪ ,‬כי אתה שומע קול תרועות עמו ישראל‬ ‫וואס דארפן פרנסה זאלן באקומען פרנסה‪ ,‬און די וואס האבן פרנסה זאלן האבן‬ ‫ברחמים (מנוסח התפילה במוסף דר"ה)‪ ,‬דער אויבערשטער זאל צוהערן די 'קול‬ ‫שכל צו נוצן דאס געלט פאר'ן אויבערשטנס וועגן‪ ,‬ס'זאל קענען אויסגענוצט‬ ‫תרועות' פון כלל ישראל‪ ,‬די צובראכענע הערצער פון כלל ישראל‪ ,‬די טרערן‬ ‫ווערן אלעס דורך עבודת הבורא ברוך הוא‪.‬‬ ‫פון אידישע קינדער און די תפילות פון אידישע קינדער זאלן אנגענומען ווערן‬ ‫ברחמים וברצון‪.‬‬ ‫תכלה שנה וקללותיה תחל שנה וברכותיה‬ ‫דער אויבערשטער זאל העלפן ס'זאל זיין תכלה שנה וקללותיה תחל שנה‬ ‫וברך את עמך באור פניך מתוך רחמים וחסדים‬ ‫וברכותיה‪ ,‬א שנת אורה‪ ,‬א שנת ברכה‪ ,‬א שנת גאולה וישועה‪ ,‬שנה שתקבל‬ ‫מיר זאלן אריינקומען אין די הייליגע טעג און שפירן אז דער באשעפער איז‬ ‫תפילתינו ברחמים וברצון‪ ,‬שנה שתוליכנו בה קוממיות לארצינו‪ ,‬מ'זאל שוין‬ ‫דא בתוכינו‪ ,‬ס'זאל נישט זיין קיין הסתר פנים‪ ,‬ס'זאל נישט זיין "עד אנה תסתיר‬ ‫זוכה זיין צו דעם‪ ,‬דער טאטע זאל זיין געזונט זאל אונז פירן קעגן משיח צדקנו‪,‬‬ ‫את פניך ממני"‪ ,‬פארקערט! איך זאל שפירן אז דער אויבערשטער איז דא און איך‬ ‫במהרה בימינו אמן‪.‬‬ ‫רעד צו אים און ער הערט מיר אויס‪ .‬מ'דארף דאך האבן אזויפיל רחמים וחסדים‬ ‫הגליון נתנדב לזכות ולרפואת אחד מחשובי אנשי שלומינו היקרים‬ ‫מו"ה ר' אלטר דוד שמואל אהרן בן חי' לאה הי"ו‬ ‫לרפואה שלימה בתוך שאר חולי ישראל‬ ‫ועד‬ ‫מעתיקי שמועה‬ ‫"א‬ ‫בי | דרשת שבת שובה | בבית מדרשינו הגדול | יום ב' פרשת האזינו שנת תשפ"ד לפ"ק‬ ‫ל יט‬ ‫ש‬ ‫מש‬ ‫ע "י‬ ‫" ק ו ר"‬ ‫תל‬ ‫מידי הגה"צ אבד‬