באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH — בראשית (2026-10-05)

בראשית
אינהאלט
פרשת בראשית
באשאפן געווארן צוליב די אמונה פון אידן . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ד
בראשית ברא -די וועלט איז ַ ַ
ויעשו להם חגורות -עצבות און יאוש ,איז דער 'אבי אבות' פון ַאלע עבירות . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ט
וואס מ'טוט איינער מיט'ן ַאנדערן . . . . . . . . . . . . . . . . .יג
נאר אויף חסד ָ
אם תיטיב שאת -די וועלט שטייט ָ
יאר . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .טז
גאנצן ָ
באהאפטן צום יו"ט ַא ַ
דתשרי על עמיה -בלייבן ַ ָ
ספה"ק בת עין
ראׁשית די עיקר וואס די וועלט איז ׁשּנקראים ֵ ִ
הּיראה ֶ ִ ְ ָ ִ
ׁשביל ַ ִ ְ ָ ּוב ְ ִ
יׂשראל ִ
ּבׁשביל ִ ְ ָ ֵ
היתה ִ ְ ִֹולם ָ ְ ָּבריאת ָהע ָעיּקר ְ ִ ַ ִ ...ה ֵּנה ִ ָ
באשאפען געווארען איז געווען וועגן די יודען -און וועגן די מידה פון יראה וואס זיי ווערן אנגערופן מיטן
ּגדֹולה דאס מיינט אז די יודען זאלען שטענדיג זיין ּביראה ְ ָ ּתמיד ְ ִ ְ ָ ּדבקים ַלה' ָ ִ
יהיּו ְ ֵ ִ
ׁשּיׂשראל ִ ְ
היינּו ֶ ִ ְ ָ ֵנאמען 'ראשית'ְ ַ ,
ּברך דאס מיינט אז דורך ית ָ ַ
ּבגדּוּלתֹו ִ ְ
התּבֹוננּותם ִ ְ ָ
ידי ִ ְ ְ ָ היינּו ַעל ְ ֵ באהאפטען מיטן באשעפער מיט א גרויסע יראהְ ַ ,
יתּברך און זיי וועלן ציטערן און מורא מּפניו ִ ְ ָ ַ
וירא ִ ָ ָ ויפחד ְ ִ ָ
זייער אריינטראכטען אין די גרויסקייט פון השי"תַ ְ ִ ְ ,
ויקרּה און דאס איז א גרויסע און טייערע בחינה. ּגדֹולה ִ ָ ָ
ּבחינה ְ ָ האבען פון השי"תֶ ְ ,וזהּו ְ ִ ָ
'והחּיֹות ָרצֹוא ָוׁשֹוב' )יחזקאל א ,יד( אבער די חיות און ווילען פון א מענטש איז 'רצוא' ס'גייט פאראויס - אמנם ְ ַ ַָ ְָ
ּבחינה ס'איז נישט מעגליך אז א ֹותּה ְ ִ ָ ּתמיד ְּבא ָ לעמֹוד ָ ִ לאדם ַ ֲ אפׁשר ָ ָ ָ
ׁשאי ֶ ְ ָאון 'ושוב' און ס'קערט זיך צוריקִ ֶ ,
מּדביקּותֹו ַה ַּנ"ל און
ּבחינה ִ ְ ֵ
מּזאת ַה ְ ִ ָ נֹופל ִ ֹ
ולפעמים ֵ מענטש זאל שטענדיג בלייבן ביי די זעלבע מדריגה און בחינהִ ָ ְ ִ ְ ,
ּוּׁשה
הקד ָּונחׁשָ 1האֹור ַ ְ
צומאהל פאלט ער אראפ פון זיין מדריגה און בחינה אין זיין דביקות ווי אויבענדערמאנטַ ֱ ֶ ,
ולּבֹו
ּבמחׁשבּתֹו ְ ִ
ׁשאינֹו ָּדבּוק ָּכל ָּכְ ַ ְ ַ ְ 1ּבלּבֹו און ס'ווערט פארטונקלט די ליכטיגקייט פון קדושה אין זיין הארץֵ ֶ , ְִ
ּובעבּור
ּביראת ה' אז ער איז נישט מער אזוי באהאפטען מיט זיינע מחשבות און מיט זיין הארץ אין יראת השםֲ ַ . ְ ְִ ַ
מּלּבֹו און וועגן דאס וואס ער פילט אז ס'פעלט אים די ליכטיגקייט העּדר ָהאֹור ַההּוא ִ ִ ּבקרּבֹו ַעל ֶ ְ ֵ
נׁשּבר ִלּבֹו ְ ִ ְ
ֹזאת ִ ְ ַ
ּומהדר ְּגאֹונֹו און ער
ּפחד ה' ֵ ֲ ַ ּפני ַ ַ
ונׁשּפל ְמאֹוד ְמאֹוד ִמ ְ ֵ ונכנע ְ ִ ְ ַ
אין זיין הארץ ווערט זיין הארץ צובראכען אין איםַ ְ ִ ְ ,
ווערט זייער זייער אונטערגעטעניגט און ער פילט ביי זיך זייער נידריג צוליב די פחד פארן באשעפער און פאר
זיין גרויסקייט.
ׁשברי לּוחֹות און די בחינה פון זיין צובראכענע הארץ ווערט אנגערופען 'שברי לוחות' צובראכענע ּבחינת ִ ְ ֵ
ְ ֶוזהּו ְ ִ ַ
מּפני ה' דאס מיינט אז זיין הארץ ווערט צובראכען ביי זיך פון הּבּוׁשה ִ ְ ֵ
ּגֹודל ַ ָ ּבקרּבֹו ִמ ֶ
נׁשּבר ְ ִ ְ
ׁשּלּבֹו ִ ְ ַ
היינּו ֶ ִלוחותְ ַ ,
מּדביקּות ַה ַּנ"ל אויף וואס ער איז דערווייטערט געווארן פון די דביקות ׁשּנתרחק ִ ְ ֵ
גרויס בושה פארן באשעפערַ ,על ֶ ִ ְ ַ ֵ
העֹולם און צו די בחינה צו ווייזען אז אויך א צובראכענע ּבבריאת ָ ָ הּבֹורא ָּברּוך הּוא ִ ְ ִ ַהיתה ָרצֹון ַ ֵ ולבחינה זּו ָ ְ ָ
ָ ִ ְ ִ ְ ...
לוחות זענען חשוב ביים באשעפער איז געווען די ווילען פון באשעפער ווען ער האט באשאפען די וועלט.
)פרשת בראשית ,ד"ה בראשית ברא(
תשו"ח להוצאת "גליון בת עין" באידיש
סדר ועימוד :א.י.ש .אשדוד
באר הפרשה -פרשת בראשית ã
פרשת בראשית
ïåà ìéåî øòééæ èéî âéáééà ï'øæç ñàåå
¨ ïãéà éã øàô© באשאפן געווארן צוליב די
בראשית ברא -די וועלט איז ַ ַ
ïôàùàá
© © èàä¨ øòèùøòáéåà øòã æà© ,õøàä © øòééæ ïéà אמונה פון אידן
.èìòåå òöðàâ
© éã èùøòäàá © øò ïåà ,ãøò ïåà ìîéä ¨ ,äùøt øòâéèðééä øòã ïéà ÷åñt ïèùøò ï'ôéåà
ñàåå
,øòôòùàá© ïéà ïáééìâ ïãéà ñàåå
¨ äðåîà øòã èà áéìåö ,äøåú øòã ïéà ÷åñt øòèùøò øòã êéåà æéà
.ïøàååòâ
¨ ïôàùàá
© © èìòåå éã æéà ',(à ,à) 'õøàä úàå íéîùä úà íé÷ìà àøá úéùàøá
êàæ
© òèùøò éã ¯ 'úéùàøá' ,èùèééèòâ íé÷éãö ïáàä ¨
åàø÷ðù ìàøùé ìéáùá' ,ì"æç æðåà ïâàæ ¨ íòã óéåà
úà íé÷ìà àøá' æà© ,æéà ïñéåå óøàã © ùèðòî øòã ñàåå¨
ñéåà âéãðòèù ïôåø ñàåå¨ ïãéà éã áéìåö .'úéùàø
ïôàùàá
© © èàä ¨ øòèùøòáéåà øòã ¯ 'õøàä úàå íéîùä
©.'õøàä úàå íéîùä úà íé÷ìà àøá úéùàøá' æà
ïùéðòôòùàáא,ñòìà© èøéô øò , © òìà© ïåà ãøò ïåà ìîéä
)('úåáà úøåú' øôñ
èøéñàt© ñàåå ¨ èøt ïãòé óéåà íåà êéæ è÷å÷ øò ïåà
',ã) 'åàöåî ìë åúåà úåëä éúìáì úåà ïé÷ì 'ä íùéå úéèøt äçâùä à© èéî èìòåå øòã óéåàב.
èàä¨ ò"éæ øòùèéååòëòì éëãøî éáø ÷"äøä .(åè
íòðéà äîéìù äðåîàá èáééìâ ñàåå ¨ ùøãî øòã
¨ øòã æà© ,èùèééèòâ áééäðਠé"ùø ïéà èâðòøáòâ ,ã ,å"ìt ø"÷éå) èâàæ
íåù ïéé÷ ïåô ïëàøáåö¨ èùéð èøòåå ,øòôòùàá © ïøàååòâ
¨ ïôàùàá
© © æéà èìòåå éã æà© ,(äùøt òâéèðééä
òøòãðà© øòãਠïãàù
¨ èìòâ à© æéà'ñ áéåà ééñ ,ïòâðåøéñàt
© èàä¨ .'úéùàø' ïôåøòâðਠïøòåå ñàåå ¨ ïãéà éã áéìåö
èùéð øò èøòåå ,íøåâ æéà øòèééååö à© ñàåå ¨ ñðãàù äðååë éã æà© ,ò"éæ 'äãåáòä ãåñé' ìòá ÷"äøä èâàæòâ ¨
èøéø ùèðòî øòã æà© èñééåå øò ìééåå ,ïåôøòã èâééìòâåö æéà äàéøá øòã ïåô ø÷éò øòöðàâ © øòã ,æéà ïåôøòã
געזאגטַ ,אז די ראשי תיבות פון די ווערטער ב'ראשית ב'רא ָ א .הרה"ק רבי מאיר הגדול מפרעמישלאן זי"ע ָ
האט
וואס איז אויך די ראשי תיבות פון ïסוק ב'ך ב'טחתי א'ל א'בושה )תהלים כה ,ב( ,און א'לקים א'ת ,זענען בבא"אָ ,
דאזיגע ווערטער ,כדי האט די תורה ָאנגעהויבן מיט די ָ אויך 'א'שרי א'דם ב'וטח ב'ך' )שם פד ,יג( .און צוליב דעם ָ
באשעפער האבן בטחון אין ַ דאס איז דער עיקר און דער הויïט-מהות פון דעם מענטש ,צו ָ אונז צו לערנעןַ ,אז ָ
אין יעדער צייט) .געברענגט אין ספה"ק 'ברית אברם' ,פונעם ָ ָ
זאלאזשיצער מגיד זי"ע ,און אין ספה"ק 'שפתי צדיקים' ,בשם הרה"ק בעל 'אוהב
ישראל' מאפטא זי"ע(
געזאגט דער הייליגער 'קדושת
ָ האטזאגט רש"י' ,ומה טעם פתח בבראשית'ָ . ב .אויפ'ן ïסוק 'בראשית ברא אלקים'ָ ,
האט דער
פארא זיסן טעם ָ וואס ַ ַלוי' זי"עַ ,אז רש"י רעדט מיט ַא באגייסטערונג' ,מה טעם פתח בבראשית' ָ -
דאס מיינט ,ער שטעלט ַאוועק זיין לעבן מיט אמונה ַאז דער אויבערשטער -אן מיט 'בראשית'ָ .
וואס הייבט ָ
מענטש ָ
באשאפן די וועלט ,הימל און ערד ,און ער טוט ַאלעס) .ספר 'תפארת בית לוי' ,ילקוט קדושת לוי(
האט ַ ַ ָ
aA
cמן הבאר c
האט ער געהערט שטאטָ ,
ָ אמאל ווען הלל איז צוריקגעקומען צו זייןדי גמרא דערציילט )ברכות סַ (.אז ַ ָ
דארף
דאס קרעכצן קומט נישט פון מיין הויז'ַ . געזאגט' ,איך בין זיכער ַאז ָ
ָ האט
שטאט ,און ער ָָ קרעכצן אין
דאס געוואוסט? האט הלל ָ פארשטיין ,פון וואו ָמען ַ
האט אויסגעלערנט זיינע בני בית ַא וועג אין ענטפערט דער גאון מהר"ם אלמושנינו ז"לַ ,אז הלל הזקן ָ
קיינמאל נישט שרייען
ָ זאלן
ליבשאפט ,און זיי ָ
ַ ïאסירט מיט זיי מיטוואס ַ זאלן ָאננעמען ַאלעס ָאמונה ,זיי ָ
דאס קומט נישט פון שטאט ,איז ער געווען זיכער ַאז ָָ האט געהערט ַא געשריי אין און קרעכצן .ווען הלל ָ
זיין הויז ,ווייל ביי אים אינדערהיים שרייט מען נישט ,אפילו אין ַא שווערן מצב) .ספר 'משïט צדק' ,תהלים יט(
ä באר הפרשה -פרשת בראשית
©ïéà) ò"éæ 'óñåé á÷òé úåãìåú' ìòá ÷"äøä èùèééè éåæà èàä'î áéåà øàð ¨ ,èìòåå øòã óéåà àã
¨ øòâðéô à© èéî èùéð
íéìäú ïéà ÷åñt íòã (øäá 'ô ,'íéñt úðåúë' øôñ ïééæ åòáöà ó÷åð íãà ïéà' .ìîéä ïéà óéåøòã ïôåøòâñéåà øòéøô
ùèðòî øòã ñàåå )÷¨ íòã êøåã .'íéìáåñî åðéôåìà' (àé ,ãî .(:æ ïéìåç) 'äìòîìî åéìò ïéæéøëî ïë íà àìà äèîìî
æéà'ñ æà© ,'íìåò ìù åôåìà' ¯ 'åðéôåìà' íòã ïéà èáééìâ ïåà ,ïäåèòâ ñàã ¨ èàä¨ øòðòé èùéð æà© ñéåà êàã÷¨ èîå
íåù ïéé÷ ïåà ,èìòåå éã èøéô ñàåå ¨ øòôòùàá© à© àã èøéñàt © èàä¨ ñò æà© äìéìç ïâàæ
¨ èùéð ïòî øà詨 éàãååà
øòã áéåà èìòåå øòã óéåà èùéð èøéñàt © êàæ
© øàô© ,ïòèùøòáéåà íòã ïåô æéà ñòìà© øàð ¨ ,ïééìà êéæ ïåô
óéåøòã ïìéåôàáג¯ 'íéìáåñî' .© èùéð èàä¨ øòèùøòáéåà .ùèðòî íòðåô äáåè øòâéãðòèùìåô øòã
.('úåðìáñ' ïåùì ïåô) ïèìàäñéåà ïòðò÷ ñòìà© øò èòåå
à© ¯ 'úåà ïé÷ì 'ä íùéå' ÷åñt ïåô äðååë éã æéà ñàã ¨
èùèééèòâ ò"éæ ùåã÷ä áåè íù ìòá øòã èàä ©¨ éåæà úåëä éúìáì' ,àìéîî ,äðåîà òðééø ïåô ïëééö
'éã ïåô úåáéú éùàø ¯ 'íìåòä äéäå øîàù êåøá ïøéñàt
© èòåå ñàåå ¨ êàæ © íåù ïéé÷ ¯ 'åàöåî ìë åúà
ñàåå
¨ øòã æà© æðåà èðøòì ñà㨠.'äååùá' æéà øòèøòåå 'ïåà èñééåå øò ìééåå ,'ïâàìù
¨ èùéð íéà èòåå íéà èéî
øòáéøà èééâ ñàåå
¨ êàæ© øòãòé ééá ïèùøòáéåà íòã èòæ êåøá ïòèùøòáéåà íòã ïåô æéà ñòìà© æà© èðò÷øòðà
ïìéåôàá
© ñàåå
¨ øòã æéà øòèùøòáéåà øòã ñàåå
¨ ,íéà óéåà (ì"öæ áåðéãéå÷î ÷"äøäì ,'íåìù éøáã' øôñ) .àåä
פאר הרה"ק רבי מענדעלע וויטעבסקער זי"ע, אמאל ָאïגערעדט ַ האט זיך ַ ָ ג .הרה"ק בעל 'תולדות יעקב יוסף' זי"ע ָ
אויסווארצלען און
ָ ַאז ער ליידט פון דער שענדליכער מדה פון כעס ,און ער וויל דעריבער וויסן ווי ַאזוי מ'קען
האט ָאבער נישט געענטפערט דעם 'תולדות' דאזיגע שרעקליכע מדה .דער הייליגער וויטעבסקער ָ אויסרייסן די ָ
אויף זיין שאלה.
עטליכע טעג שïעטער איז דער תולדות געפארן מיט עטליכע פון זיינע ידידים אויף ַא וואגן ,און אויפ'ן וועג
האט געהייסן אים וואגן .דער 'תולדות' ָ איינגעלאדן ַארויפצוקומען אויפ'ן ָ ַ האט ער ָאïגעשטעלט ַא איד ,און אים ָ
דארט וואו ס'זענען וואגן פון אונטןָ , האט מען אים געזעצט אינעם ָ ïלאץ ַָ מאנגל אין ַארויפנעמעןָ ,אבער צוליב ַ
באקוועם צו זיצן. געווען ַאלע ïעקלעךַ ,א ïלאץ וואו ס'איז בכלל נישט ַ
דארט.מאל דעם איד צי ס'איז אים נישט צו-ענג ָ האט דער 'תולדות' געפרעגט עטליכע ָ אינמיטן דער נסיעה ָ
האט אים ָאבער נישט דארט וואו ער זיצט .דער 'תולדות' ָ האט דער איד געענטפערט ַאז נישט ,ס'איז אים גוט ָ ָ
האט איםדארטן ,ביז יענער ָ אמאל צי ס'איז אים גוט ָ נאך ַ ָ איינמאל און ָ
ָ האט אים געפרעגט ָאïגעלאזט ,און ער ָ
וואס 'ככה' -לו .אויף וועלכן אופן דער פאר דעם מענטש ָ געענטפערט' ,אשרי העם שככה לו' -וואויל איז ַ
האט בכלל נישט קיין טענות אויף זיין מצב. אויבערשטער פירט זיך מיט אים ,איז אים גוט .ער ָ
גאסטָ ,אבער געהאט פון די ווערטער פונעם ַ ַ שטארק הנאה ַ האבן
געפארן אויפ'ן וואגן ָ ָ וואס זענען
די חסידים ָ
האט מען אים דא ָפארשטאנען ַאז ָ
ַ האט ַ 'אויפגעפלאקערט' ,ווייל ער ָ
ַ געווארן
ָ דער הייליגער 'תולדות' זי"ע איז
קיינמאל נישט
ָ ïאסירט איז לטובה ,וועט ער וואס ַ
אנגעוויזן פון הימל ַאז אויב ער וועט געדענקען ַאז ַאלעס ָ
געלאסן.
ַ אריינפאלן אין כעס ,ער וועט ַאלעס ָאנעמען רואיג און ַ ַ
באגעגנט הרה"ק ר' מענדעלע וויטעבסקער ,און ר' מענדעלע האט דער 'תולדות' ווידער ַ עטליכע טעג שïעטער ָ
געזאגט: ָ האט אים וויטעבסקער ָ
זאל דיר ענטפערן אויף דיין שאלה ווי ַאזוי מ'קען האט מען דיר צוגעשיקט אליהו הנביא ,ער ָ -זעסטו ,פון הימל ָ
אריינצופאלן אין כעס...
ַ אויסמיידן ַ
האט געפארן אויפ'ן וועג מיט זיין משמש בקודש .אויפ'ן וועג ָ ָ אמאל
ïשעווארסקער זי"ע איז ַ ָ ָ יאנקעלעהרה"ק רבי ַ
פארווארט' :אשרי העם שככה לו' -וואויל איז ַ דערמאנטע ָ
ַ דאס פאר דעם משמש ָ געזאגט ַ ָ ïשעווארסקער רבי
ָ דער
וואס לעבט אייביג מיט'ן אויבערשטען ,און ער פרייט זיך מיט זיין הנהגה מיט אים' .שככה לו' -סיי אויב דעם איד ָ
'גלאטיג' ,און סיי אויב ס'איז אים ביטער ח"ו ,איז אים שטענדיג גוט ,ווייל מיט זיין אמונה ווייסט ער ַאז ַ ַאלעס גייט
אסאך מאל.
יאנקעלע איבערגע'חזר'ט ַ ַ האט הרה"ק רבי ַ דאזיגע ווערטערָ , פאר זיין פולשטענדיגער טובה .די ָ ַאלעס איז ַ
פארשטייט דעם ïשט אין די ïשעווארסקער רבי געפרעגט דעם משמש צי ער ַ ָ האט דער צוריקגייענדיג ַאהייםָ ,
נאכ'ן הערן דעם ïירוש ווערטער' ,אשרי העם שככה לו' .דער משמש ,וועלכער איז שוין געווען 'אומגעדולדיג'ָ ,
באר הפרשה -פרשת בראשית å
האט דאך ַאזוי און ַאזוי'ָ ...האט זיך ָאנגערופן צום רבי'ן' ,דער טייטש איז ָ אזא קורצער צייטָ , מאל אין ַ ַ צענדליגער ָ
נאר דער טייטש איז' ,אשרי העם שככה לו' -וואויל זאגסטָ , געזאגט' :ניין ,נישט ווי דו ָ ָ יאנקעלע אים הרה"ק רבי ַ
באשעפער ,און ער פרייט זיך מיט זיין הנהגה ,ווייל ער ווייסט און וואס לעבט אייביג מיט'ן ַ פאר דעם איד ָ איז ַ
פאר זיין פולשטענדיגער טובה'. גלייבט ַאז ַאלעס איז ַ
הארץ.'דארף עס גוט איינקריצן אין ַ נאר מ ַ זאגן ,ס'איז נישט גענוג צו 'הערן' די ווערטערָ , האט געמיינט צו ָ דער רבי ָ
עס ווערט געברענגט ַא רמז אין דעם ïסוק )תהלים קטו ,ב( 'למה יאמרו הגוים' .דער חילוק צווישן די אידן און די
פארוואס?...
נאר זיי זענען אייביג פול מיט טענות .זיי פרעגן אייביג' ,למה'' ...למה'ָ ַ ... גוים איזַ ,אז די גוים גלייבן נישטָ ,
באשעפער, זאגן זיי' ,כל אשר חפץ עשה'ַ ,אזוי וויל דער ַ זאך ָ אידן זענען ָאבער מאמינים בני מאמינים ,און אויף יעדער ַ
וואס ער טוט מיט זיי. ליבשאפט ַאלעס ָ ַ און זיי נעמען ָאן מיט
באקאנטן יסוד פון דעם גאון רבי חיים בריסקער זצ"ל ,אויף די ווערטער פון מ'קען עס בעסער ערקלערן לויט ַא ַ ַ
דער גמרא )חגיגה ג' (:איזהו שוטה? היוצא יחידי בלילה ,והלן בבית הקברות ,והמקרע את כסותו' .פרעגט די גמרא,
פאר ַא שוטה פארוואס ווערט ער גערעכנט ַ נארישן אופןָ ַ , וואס טוט עס אויף ַא ַ אויב מ'רעדט וועגן ַא מענטש ָ
זאכןַ ,אז ער זאל הייסן ַא שוטה. זאכן? ס'איז דאך גענוג צו טוהן איינע פון די דריי ַ נאר ווען ער טוט ַאלע דריי ַ ָ
דאך ַאפילו ווען ער נארישן וועג ,איז ָ האט עס נישט געטוהן אויף ַא ַ וואס ער ָ און אויב מען רעדט אויף ַאן אופן ָ
נאך ַאלץ נישט הייסן ַא שוטה. זאכן ,וועט ער ָ האט געטון ַאלע דריי ַ ָ
וואס דען ,כל זמן נאר ָ טאקע אויף ַאן אופן ,ווי ער טוט עס אויף ַא נארישן וועגָ . איז דער תירוץַ ,אז מ'רעדט ַ
האט וואס ער ָ פארענטפערן ָ דא ַאן ארט צו ַ נאך ַאלץ ָ דאזיגע סימנים ,איז ָ נאר איינעם פון די ָ געמאכט ָ
ַ האטער ָ
זאגן ַאז ער איז נישט קיין שוטה. געטוהן ,און ָ
דארט(.
אïקילן )זע רש"יָ , געוואלט ָ
ָ האט זיךזאגן ַאז ער ָ ביינאכט אליין ,קען מען ָ ַ צום ביישïיל ,אויב ער גייט ַארויס
האט ַאזוי געטוהן ווייל ער וויל ַאז עס זאל זאגן ַאז ער ָ אויב ער נעכטיגט איבער אויפ'ן בית הקברות ,קען מען ָ
האט צעריסן זיין קלייד ,קען מאכן כישוף .אויב ער ָ זאל אים העלפן ַ וואס ָ רוהען אויף אים ַא רוח הטומאה רח"לָ ,
האט געטוהן ַאלע דריי סימנים, פארטראטער מענטשָ .אבער אויב ער ָ ַ זאגן ַאז ער איז ַא 'בעל מחשבות' ַ -א ַ מען ָ
איז ער זיכער ַא שוטה.
פארוואס דער
מאדנע אויפפירונגעןָ ַ , האבן ַא גוטן 'תירוץ' אויף יעדן איינעם פון די ָ דאך שווער .אויב מיר ָ איז ָ
פארענטפערן? פאררעכנט ווי ַא זיכערער שוטה ,און מ'ïרובירט נישט אים צו ַ וואס טוט ַאלע דריי ,ווערט ַ ָ
דא אויף ַא מענטש דריי קשיות, האט דער גאון רבי חיים בריסקער געברענגט ַא ראיהַ ,אז ווען ס'איז ָ דא ָ פון ָ
זאגן דריי ַאנדערע איינמאל ַאלע קשיות ,ווי איידער צו ָ ָ פארענטפערט אויף וואס ַ זאגן איין תירוץ ָ איז בעסער צו ָ
תירוצים אויף דריי שאלות...
וואס באמת קען מען פארוואסָ ...
הארץ פון דעם מענטש די שאלה ' -למה'? ַ ָ מאל עגבערט אין ַ לענינינוָ ,אפט ָ
פאר זיך. פארענטפערן יעדע קשיא ַ ַ
'פארענטפערן' וואלט מען געקענט ַ געהאט ַאזוי פיל געלט? ָ ַ שאדן
האט ער ָ פארוואס ָ צום ביישïיל ,ראובן פרעגטָ ַ ,
קראנק ל"ע .קען ַ געווארן
ָ פארוואס ער איז
האט נישט געטוהן די נויטיגע השתדלות ...שמעון פרעגט ַ ָ )ח"ו(ַ ,אז ער ָ
האב איך נישט זוכה געווען פארוואס ָ
האט געגעסן ַא פארדארבענע מאכל ...לוי שרייטָ ַ , מען פארענטפערן ווייל ער ָ
פאר מיר אויף ַא וואונדערליכן אופן? ער צוגעïאסט ַ
ַ וואס איז
האבןָ , געוואלט ָ ָ האב
וואס איך ָ ïאסטן ָ צו יענעם ָ
האט אים 'אונטערגעשטעלט ַא פיסל' ,ווייל דארטָ , בארואיגן מיט'ן תירוץַ ,אז איינער פון די ַארבעטער ָ ïרובירט זיך ַ
ïאסירט מיט אים ַאן עקסידענט האט ַ פארוואס ָ
נאך פון אייער-נעכטן ...יהודה וואונדערט זיך ַ ָ האט אים פיינט ָ ער ָ
נאךאריינגעפארן אין אים קען נישט דרייוון געהעריג ...און ָ ָ וואס איז ַ
בארואיגט זיך ַאז דער 'דרייווער' ָ ל"ע ,און ער ַ
פארשידענע תירוצים' .שערי תירוצים לא ננעלו' ...באמת 'פארוואס' ,מיט ַ
מאל ווערט ערוועקט די שאלה ַ ָ טויזנט ָ
פארענטפערט ַאלע וואס ַ זאגן איין 'תירוץ'ָ , באזונדערע תירוצים ,איז בעסער צו ָ אסאך ַ זאגן ַ ַ אנשטאט צו ָָ ָאבערַ ,
שאלות' .אחד אני יודע'' :אחד אלוקינו שבשמים ובארץ'.
'פארוואס' ,ווייל' ,איה אלהיהם'
נאר די גוים פרעגן ַ ָ פארשטיין דעם ïסוק' ,למה יאמרו הגוים' ָ - לויט דעם קען מען ַ
באשעפער ,אויף וועמען צו קענען ָאנהענגען ַאלע זייערע קשיות ,ממילא מוזן זיי האבן נישט ַא לעבעדיגן ַ -זיי ָ
האבן איין אסאך תירוציםָ .אבער מיר ,אידן ,גלייבן ַאז 'ואלקינו בשמים ,כל אשר חפץ עשה' .מיר ָ ָאנקומען צו ַ ָ
æ באר הפרשה -פרשת בראשית
êééìâ ¯ 'äåùá' ïòîòðôéåà èîå÷ ñòìà© æà© ïåà ,ïøòåå ïôàùàáדøò ,øòö ïåà äìäá à© ïਠ,
©© © ìàæ èìòåå éã æà
.êàæ
© íåù ïéé÷ ïåô ìòtúð èùéð èøòåå ñòìà© ïò÷ øòðééà àæà
© © ,àåä êåøá ïèùøòáéåà íòã ïåô
דאס בעסטע וואס ס'איז ָ דאס טוט ער ,און ער ווייסט ָ וואס דער אויבערשטער ווילָ , ענטפער אויף ַאלע קשיותָ :
פאר'ן מענטש. ַ
פאר דעם זאגט דער ïסוק )תהלים קמד ,טו( 'אשרי העם שככה לו ,אשרי העם שה' אלקיו' .וואויל איז ַ אויף דעם ָ
דערפאר ווייל 'אשרי העם שה' אלקיו' .זיי ַ זאגן ַאזוי ,איז
פארוואס זיי ָ
זאגט' ,ככה' ,און דער טעם ַ ָ וואס ָ פאלק ָ ָ
פאר קשיות. נישטא קיין ָארט ַ ָ גאנצע ועלט ,ממילא איז וואס פירט די ַ באשעפער ָ דא ַא ַ
ווייסן ַאז ס'איז ָ
האבן צדיקים געטייטשט דעם ïסוק ביים סוף פון דער היינטיגער ïרשה )ו ,ח( 'ונח מצא חן בעיני ה'' .נח דַ .אזוי ָ
ïאסירט מיט אים: האט ַ וואס ָ זאך ָ האט געזען ביי יעדער ַ איז אייביג געווען רואיג און מיט ישוב הדעת ,ווייל ער ָ
עיני ה' ַ -אלעס איז מיט ַא וואונדערליכע השגחה ïרטית פון הימל.
טראגן ַא חלקָ ארויסגעפארן קיין ַאמעריקע ,כדי 'מזכה צו זיין' אידן נדיבי עם מיט ָ ַא חתן פון ארץ ישראל איז ַ
אנגעקלאïט אויפ'ן טיר פון ַא 'נגיד' כדי צו בעטן ַא ַ האט ָ
איינמאל ווען ער ָ ָ אין די ריזיגע הוצאות פון זיין חתונה.
זאמלען נדבות האסטו צו גיין ַ 'וואס ָ האט דער בעה"ב 'געעפנט ַא מויל' אויף אים ,און אים ָאנגעשריגן הויךָ : נדבהָ ,
פארדינען דיין א געהאלט ביושר ובכבוד'. אין די אידישע הייזער? גיי ַארבעטן ,וועסטו ַ
'אריינגעפארן' ,דעם בחור ,איז דער ָ האט ַ וואס ער ָ גאנצער צייט ָ און צו די וואונדער פונעם בעה"ב ,במשך דער ַ
געזאגט דברי חיזוק' ,כמים קרים על נפש עייפה' ,ווי ָ דא
וואלט אים ָ געשטאנען און געשוויגן ,גלייך ווי ער ָ ַ בחור
וואס הערט יעצט ַא 'שיעור כללי' ,פון זיין ראש ישיבה... ַא בחור ָ
האט אים דאלאר .דער חתן ָ פאר דעם חתן דריי הונדערט ָ ַ האט ער געגעבן ַ האט געענדיגט זיין 'דרשה'ָ , ווען ער ָ
האט אים צוריקגערופן ,און האט זיך אויסגעדרייט ַאוועקצוגיין פון דארטָ .אבער דער בעה"ב ָ באדאנקט און ָ שיין ַ ַ
שטארקע כוחות הנפש צו הערן די זידלערייען, ַ האסטו גענומען ַאזעלכע פארוואונדערונג :פון וואו ָ אים געפרעגט מיט ַ
און בזיונות און בלייבן שטיל און רואיג?
האט באקומען פון ַאנדערע )וואס ער ָ ָ פארשידענע רייכע אידן האט דער חתן ארויסגענומען ַא ביכל מיט ַאדרעסן פון ַ ָ
דארטיגער איינוואוינער טוט ,ווי ַאזוי ער נעמט וואס דער ָ פארשריבן ביי יעדן ַאדרעס ָ מענטשן( ,וואו ס'איז געווען ַ
געשטאנען אויפגעשריבן:ַ פאר יעדן נצרך ,א.א.וו' .ביי אייך איז אויף די משולחים און נצרכים ,און וויפיל געלט ער גיט ַ
'כועס וזועף ,מקלל וצועק ,ולאחר מכן תורם שלוש מאות דאלאר' ....ער בייזערט זיך ,ער שעלט און ער שרייט,
דאלאר...
דערנאך גיט ער דריי הונדערט ָ ַ ָ ָאבער
פארשטייסטו פון וואו איך האב גענומען די כוחות צו שטיין ַאזוי רואיג און האט אויסגעפירט' :נוַ , דער בחור ָ
וואס עס דאס ָ פאר מיינע אויגן ָ פארווירקליכט ַ האב געוואוסט ַאז אויב עס ווערט ַ הערן ווי איר שרייט ,ווייל איך ָ
דערנאך 'מקלל וצועק' ,וועט דער אויבערשטער מיר העלפן ,און ס'וועט שוין ָ שטייט אינעם ביכל' ,כועס וזועף' ,און
אויך מקיים ווערן די 'סיפא' ,וואו עס שטייט' :ולאחר מכן תורם שלש מאות דולר'...
שטארק ווי יענער בחור
ַ זאלן גלייבן און וויסן מיט א זיכערקייט )על כל ïניםַ ,אזוי דאס זעלבע איז מיט אונז .אויב מיר ָ ָ
ïאסירט נישט אויף דער וועלט זאך ַ פארצייכנט די 'סימנים'(ַ ,אז קיין שום ַ האט אים ַ וואס ָהאט געגלייבט אין די ווערטער פון דעם ָ ָ
מ'האט נישט אויסגערופן פריער וועגן דעם אין הימל ,קען מען ביישטיין ַאלע נסיונות ,און ָאננעמען ַאלעס ָ אויב
ליבשאפט ,ובחפץ לב ...און מ'איז אויך זוכה צו גרויסע ישועות. ַ מיט
האט ָאïגעקויפט וואס ָ יונגערמאן ָ
ַ האט געוואוינט ַא האט דערציילט ,אין בריסק ָ דער גאון בעל 'חזון איש' זצ"ל ָ
פארקויפן.האקן די העלצער און זיי ַ שטארק מצליח געווען ביים ַ ַ גאר
האט ָ שטאט ,און ער ָ ָ עטליכע וועלדער ַארום דער
באלאנגט צו אים. האבן ַ ַ שטאט בריסקָ , ָ וואס נעמען ַארום די געווארן ַאזוי רייך ,ביז ַאלע וועלדער ָ ָ ער איז
אויסגעבראכן ַא שריפה אין זיינע וועלדער ,און ביז געציילטע שטונדן ָ האטטאג ָ 'לא לעולם חוסן' ,און אין ַא ָ
ארויסגעגאנגען' ,נקי מנכסיו'
ַ געווארן אין ַאשַ .אזש ַאז דער יונגערמאן איז ַ ָ פארוואנדלט
זענען ַאלע זיינע וועלדער ַ ַ
' -בעירום ובחוסר כל' ל"ע.
ארויסגעלאזט ַא קרעכץ' :אוי,
ָ האט ער ַ פארבייגעגאנגען נעבן זיינע וועלדערָ ,
ַ יונגערמאן איז ַ
ַ מאל ווען דעריעדעס ָ
דאך געווען אומזיסט'. הארעוואניע איז ָ ַ גאנצע ָ האב איך אינוועסטירט אין אייך! מיין ַ וועלדעלעך ,וועלדעלעך ,וויפיל געלט ָ
באר הפרשה -פרשת בראשית ç
¨ øòã ,ùåã÷ä 'íééçä øåà' øòã èáééøù
'úåà' øòâéæàã èàä ¨ ùèðòî íòã ïåô øëù øòã æéà ñò ñéåøâ éåå
¨ ñàåå
ï'ôéåà èðëééöòâðਠèøòåå ñàåå
¨ ïëééö øòã æéà øåà' íòã ïåô øòèøòåå éã ïåô ïòæ ïòî ïò÷ ,äðåîà
÷"äåæ) äåöî à© íéé÷î æéà ñàåå
¨ ùèðòî íòðåô ïøòèù øòâéèðééä øòã ïéà ÷åñt ï'ôéåà ,ò"éæ ùåã÷ä 'íééçä
ïé÷ ñàååøàô
¨ © íòè øòã .ïöéùàá © åö íéà ,(:æè ,àø÷éå 'ô ,ïòèùøòáéåà íòã åö èâàæòâ
¨ èàä
¨ ïé÷ ñàåå
¨ (åè¯ãé ,ã) äùøt
åö ïòîå÷òâ æéà øò ìééåå æéà íòã åö ïòååòâ äëåæ èàä ¨ íéà èàä
'¨ øòèùøòáéåà øòã ïåà ,'éðâøäé éàöåî ìë äéäå
íéà èòåå øòèùøòáéåà øòã áéåà æà© âðåðò÷øòðà© øòã 'ä íùéå ,í÷åé íéúòáù ïé÷ âøåä ìë ïëì' ,èøòôèðòòâ
íéà èòåå ïôòøè íéà èòåå'ñ øòåå æéà ,ïèéätਠèùéð .'åàöåî ìë åúåà úåëä éúìáì úåà ïé÷ì
יונגערמאן
ַ האט דער מרא דאתרא ,דער בריסקער רב ,הגאון בעל 'בית הלוי' זצ"ל ,געהערט ווי דער אמאל ָ ַ ָ
געזאגט:
ָ האט ער אים קרעכצט ַאזוי ביטערליךָ ,
דארפסט גלייבן באמונה שלימה ַאז נישט צוליב דעם נאר דו ַ זאגןָ ,
טארסט נישט ַאזוי ָ זאלסטו ַאז דו ָ -וויסן ָ
וויבאלד עס איז נגזרַ נארגעווארן ַא יורדָ ,
ָ האסט אינוועסטירט ַאזוי פיל געלט אין די וועלדער ביסטו ווייל דו ָ
האסטו אינוועסטירט דיין געלט אין די וועלדער'. זאלסט ווערן ַא יורדָ , געווארן אויף דיר ַאז דו ָ ָ
ïאסירט ביים הייליגן האט ַ וואס ָהאט דערציילט ַא מעשה ָ החסיד המפואר רבי זלמן בריזל ז"ל פון ירושליםָ ,
פראנקפורט( .איינער פון די חסידים פון דעם ַ פראנקפורטער ,ווייל ער ליגט אין
ַ )באקאנט אויך ַאלס דער
ַ ַ סטאלין זי"ע
ָ 'ינוקא' פון
האט געפירט וואס ָבאקומען ַא ידיעה ַאז איינע פון זיינע שיפן ָ אמאל ַהאט ַ ָ 'ינוקא' ,וועלכער איז געווען זייער רייךָ ,
האט דער געווארן אין ים .הערנדיג וועגן דעם ָ ָ וואס איז ווערד געווען ַא הון רב ,איז דערטרונקען אסאך סחורה ָ ַ ַ
פארלוסט. אויסהאלטן דעם צער פון דעם ַ ַ עושר גע'חלש'ט ,און זיין לעבן איז געווען אין ַא סכנה ל"ע ,נישט קענענדיג
זאל זיךפאר דעם חסיד ער ָ זאגן ַ האט ער געשיקט ָ האט געהערט דערפוןָ , ווען דער הייליגער 'ינוקא' זי"ע ָ
האט מען זאגן ַאז ביז עטליכע שעה ָ בארואיגן ,ווייל ס'איז נישט ריכטיג ,ס'איז נישט געווען זיין שיף .איבריג צו ָ ַ
פאר דעם חסידַ ,אז די דערטרונקענע שיף איז נישט געווען זיינע. טאקע מודיע געווען ַ ַ
האט וויבאלד ער ָ
ַ נאר
דא איז נישט געווען ַאן ענין פון רוח הקודשָ , געזאגטַ ,אז ָ
ָ האט דער 'ינוקא' שïעטער ָ
דאס איז נישט פארשטאנען ַאז ַָ געהאט די כוחות הנפש ָאנצונעמען באהבה די שווערע בשורה ,האב איך ַ ַ נישט
זיין שיף ,ווייל פון הימל ïרובירט מען נישט ַא מענטש אויב מ'האט אים נישט געגעבן פון הימל פריער די כוחות
אויסצוהאלטן דעם נסיון. ַ הנפש
האט זיך געדרייט אין בית המדרש פון דעם הייליגן רבי ר' זושא פון וואס ָ ענליך ווערט דערציילטַ ,א בחור ָ
געווארן
ָ 'לאזט אים וויסן פונדערהיים ַאז זיין מאמע איז נפטר באקומען ַא בריוו וואו מ ָ אמאל ַ האט ַ ָ האניïאלי זי"עָ , ַ ָ
האבן אים דערמונטערט ,און האט ער גע'חלש'ט .די אידן אין שול ָ האט געזען דעם בריווָ , ל"ע .ווען דער בחור ָ
געזאגט' :ס'איז ַא טעות ,דיין מאמע לעבט'. ָ האט דער רבי ר' זושא אים דערנאך ָ ָ
זאגן ַאז ס'איז געווען ַא טעות .דער בריוו איז ïאסט-אמט אים ַָ עטליכע טעג שïעטער איז מען געקומען פון ָ
געווארן צו ַאן ַאנדערן. ָ געשיקט
באקומען ַא בריוו מיט דער מעלדונג ַאז זיין מאמע איז ַאוועק האט דער בחור ווידער ַ האלב יאר שïעטערָ , ַא ַ
האט דער רבי ר' האט ער ָאבער אויפגענומען די ידיעה מיט ַא רואיגן געוויסןָ . מאל ָ דאס ָ פון דער וועלט ל"עָ .
אהיימפארן ווייל ס'איז וויכטיג.
ַ זאל שנעל געזאגט ער ָ ָ זושא אים
מאלדאס ערשטע ָ וואס דעןָ , נאר ָ האט מסביר געוועןַ ,אז ס'איז נישט ַא 'רוח הקודש'ָ , און דער רבי ר' זושא ָ
האט פארשטאנען ַאז דא ָ
ַ האב געזען ַאז ער איז נישט בכח אויפצונעמען די שווערע בשורה ,האב איך ַ ווען איך ָ
פאר דעם מענטש די כוחות הגוף והנפש צו קענען צוזאמען מיט ַאלע שוועריגקייטן גיט מען ַ ַ ïאסירט ַא טעות ,ווייל ַ
דאס איז נישט זיין צרה, פארשטאנען ַאז ָ
ַ האב איך ַ בייגעשטאנעןָ ,
ַ וויבאלד ער איז נישט ַ אויסהאלטן די צרה .און ַ
טאקע שïעטער האט זיך ַ אויסהאלטן( ַאזוי ווי עס ַָ באקומען די כוחות צו שטיין און עס יא ַ
האט ָ א צווייטנ'ס )וועלכער ָ נאר ַ ָ
ַארויסגעשטעלט.
פארלירט זיך נישט ,האב איך האב געזען ַאז ער ַ ָאבער ווען ס'איז געקומען דער צווייטער בריוו ,און איך ָ
'האט אים געגעבן פון הימל די נויטיגע כוחות בייצושטיין ַאלע פארשטאנען ַאז יעצט איז עס ריכטיג ,און ַאז מ ָ ַ ַ
באלד ַאהיימגעשיקט. האב איך אים ַ שוועריגקייטן ,און צוליב דעם ָ
è באר הפרשה -פרשת בראשית
âðåàééðàáהïåà ïèñâøò íòðéà êéåà æà© , © ,úåùãçúä ïòååòâ äëåæ øò èàä
¨ íòã ïâòåå ïåà ,ïòðò'âøä äìéìç
åö êéæ çë íòã âéáééà ãéà à© èàä ¨ áöî ïèñâéøãéð .ïöéùàá
© íéà ìàæ
©¨ øòèùøòáéåà øòã æà
.'úéùàøá' ïåô ,ééðñàãðåô
¨ ïáééäðਠïåà ïòééðàá
©
èùéð ìàæ¨ ùèðòî øòã æà© ,ììë øòñéåøâ à© æéà ñàã ¨ ויעשו להם חגורות -עצבות און יאוש ,איז דער 'אבי אבות'
÷ øáò ïééæ óéåà ï÷åוúåìéôð òðééæ ïéà 'ïòîéååù' åö , פון ַאלע עבירות
ï'ôéåà ï÷å÷ âéáééà ìàæ ¨ øò øàð ¨ ,ïòâðåìëéåøèù ïåà òèåâ à© ïáòâòâ èàä ¨ àåä êåøá øòèùøòáéåà øòã
ז
.'äåä äåäã éàî' , ãéúò ïåô çë íòã ,øòãðé÷ òùéãéà øàô © äðúî
זאגן ביי קידוש לבנה, גאנצער מהות פון אידן איז דער ענין פון 'התחדשות' ַ
)אזוי ווי מיר ָ מ'דארף געדענקעןַ ,אז דער ַ
ַ ה.
דאס הייסט ַאז זאגט ָאנהייב ïרשה 'בשביל ישראל שנקראו ראשית'ָ . 'שהם עתידים להתחדש כמותה'( ,און ווי רש"י ָ
באנייאונג.
דאס ַ'נאמען' פון אידישע קינדער איז ָ דער עצם ָ
זאגן )'אדון עולם'(' ,בלי ראשית בלי תכלית',וואס מיר ָ
געזאגט אויף דעם לשון ָ ָ האטאיינער פון די צדיקי דורנו ָ
באנייאונג און פון התחזקות, דאס הייסט ,עס פעלט אים דער כח פון ַ 'אן ַא ראשית' ָ - ַאז אויב דער מענטש איז ָ
וואס ער טוט 'בלי תכלית'... איז ַאלעס ָ
נאך די ימים נוראים ,כדי צו באלד ָגעזאגטַ ,אז מ'לייענט ïרשת בראשית ַ ָ האט
שינאווער רב זי"ע ָ
ָ ו .דער הייליגער
אויפגאבע
ַ האט די
ווייזן ַאז 'מאי דהוה הוי' ,און יעצט הייבט מען ָאן ַא ניי בלעטל פון 'בראשית' .דער מענטש ָ
נאר וועגן דעם עתיד. טראכטן ָ
ַ זיך צו דערווייטערן פונעם עבר ,און צו
וואס רש"י טייטשט' ,שנשאו לבו לשבור הלוחות די תורה ענדיגט זיך מיט די ווערטער 'לעיני כל ישראל'ָ ,
זאגט דער ïיטסבורגער רבי ,הרה"ק בעל פאר די אויגן פון די אידןָ .צעבראכן די לוחות ַָ האט
לעיניהם' .משה רבינו ָ
דארף מען זיך 'האלט ביי 'שבירת הלוחות' ח"וַ , 'צדקת יוסף' זצ"לַ ,אז דער ïסוק קומט מרמז זיין ַאז אויך אויב מ ַ
דערנאך ָאנהייבן פון 'בראשית'.
ָ באלד
שטארקן און זיך פרייען מיט דער שמחה פון דער תורה ,און ַ ַ ַאלץ
באשעפער דאך 'שתמליכוני עליכם' )ר"ה טז - (.צו קרוינען דעם ַ ז .דער תכלית פון דער עבודה פון ראש השנה איז ָ
גאנצער וועלט ,און די עבודה פון יום כיïור איז תשובה און צו בעטן ַאלס ַא קעניג אויף אונז און אויף דער ַ
דאך ַא דא צוויי ַאנדערע עבודות ,ביידע זענען ָ פארוואס זענען ָ
פארשטייןָ ַ , דארף מען ַ מחילה אויף ַאלע עבירותַ .
טייל פון די עשרת ימי תשובה?
יאר איז צו קרוינען דעם אויבערשטען זאך אינעם ָ דאס קומט אונז לערנעןַ ,אז די ערשטע ַ איז דער תירוץַ ,אז ָ
טראכטןַ נאך דעם ווי מ'שטעלט זיך ַאוועק אויפ'ן גוטן וועג ,איז די צייט צו נאר ָ אלס קעניג פון יעצט און ווייטערָ .
וועגן דעם עבר...
aA
cמן הבאר c
געוואלט
ָ האט
זאגט )הקדמת הזוה"ק ב ,:ובפירוש 'מתוק מדבש'(ַ ,אז ווען דער אויבערשטע ָ
דער זוהר הקדוש ָ
האטנאכ'ן ַאנדערן .יעדער אות ָ פאר אים ַאלע אותיות איינער ָ באשאפן די וועלט ,זענען ַאריינגעקומען ַ
ַ ַ
פאר
באשאפן די וועלט .ווען ס'איז ַאריינגעקומען ַ
פאר דעם אויבערשטען צו ַ ַ געזאגט ַאז מיט אים איז ראוי ַ
ָ
פאר
ליבשאפט מער ווי ַ
ַ האט דער אויבערשטער איר געענטפערט מיט באשעפער דער אות צדי"קָ , דעם ַ
נאר אויב ער וועט באשאפן די וועלט מיט אירָ ,
טאקע געווען ראוי צו ַ ַ די ַאנדערע אותיותַ ,אז באמת איז ַ
וואס וועט זיין אויף
באשאפן די וועלט מיט'ן אות צדי"ק ,איז פון דער גרויסער קדושה און לעכטיגקייט ָ ַ ַ
נאך דעם ווען זיי וועלן נכשל ווערן מיט ַאן עבירהַ ,אז זיי קענען
דער וועלט ,וועלן מענטשן זיך מייאש זיין ָ
אריינפאלן
ַ זאל חלילה ַדאך נישט ַאז ַא איד ָ
פאררעכטן זייער ïגם ,און דער אויבערשטער וויל ָ שוין מער נישט ַ
באשאפן די וועלט מיט'ן אות צדי"ק, האט דער אויבערשטער אויסגעוועהלט נישט צו ַ ַ אין יאוש ,דעריבער ָ
מ'זאל זיך אייביג
ָ נאר
'זאל זיך נישט מייאש זייןָ ,
געדארפט זיין ,דער עיקר איז ַאז מ ָ
ַ וואלט ַאזוי
כאטש עס ָ ָ
שטארקן...
ַ קענען
פרשת בראשית- באר הפרשה é
èëàîøàô
© © æéà ñàåå
¨ ,'á úåà øòã éåå éåæà© ïøéô êéæ ïòî ,äøåú ìàøùé âäðî íòã ïåô ïòæ êéåà ïòî ïò÷ ñàã ¨
© éåæà© ,èðøàô ïåô øàð
óøàã ¨ ïôਠæéà'ñ ïåà ,ïèééæ 3 ïåô ïòðòééì èâéãðò'î ïòåå ãìàá © ,äøåú úçîù æà©
'ñâòåå÷éøåö' èùéð ïåà ,'èðøàô' ïåô øàð
¨ ï÷å÷ ùèðòî øòã 'íäøãåáà' øòã] úéùàøá úùøô ïਠïòî èáééä ,äøåú éã
ïéà ïäåèòâtਠõìà© èàä ¨ øò ñàåå¨ ïèëàøè åö èùéð ¯ éãë ,æéà ïåôøòã íòè øòã æà© ,èùtä êøãá èáééøù
.èééäðòâðàâøàô© øòã åö ïèù íòã øàô © å"ç ät ïåçút à© ïáòâ åö èùéð
ìééåå ,äøåú éã ïâéãðò ï'èéî êéæ ïòééøô ïãéà æà© ï'äðòè
æîøî ,ïèðåà ïåô 'õ÷åò' ïà© øòáਠèàä ¨ 'á úåà øòã
êéìðò .ìåò ïà© ééæ ïåô ïøàååò⨠ïòîåðòâtàøà
¨ © æéà'ñ
ïñòâøàô © èùéð øàè ¨ ùèðòî øòã æà© ïééæ åö
ä"ã ,.èé æ"ò) 'úåãâà éùåãéç' ïéà à"ùøäî øòã èáééøù
ïò÷ðòãòâ àé ìñéáà© âéãðòèù ìàæ ¨ øò .øáò íòã ïöðàâðéà
©
íåéñ ïãòé ééá êéæ ïòî èøéô íòã áéìåö æà© ,('àøôñ ÷éìñ'
êéæ óøàã © øò ñàåå
¨ ïåô ïñéåå ìàæ ¨ øò éãë ,ïåôøòã
ïèù øòã éãë ,àúëñî òøòãðà© ïà© ïáééäåöðਠàúëñî
øàð¨ øòáਠæéà ñàã ¨ .èôðå÷åö øòã ïéà ïèìàä÷éøåö ©
êéåà æà© ,æîø à© êéåà æéà ñà㨠.[ïééæ âøè÷î èùéð ìàæ ¨
ïåô æéà ñàåå ¨ 'õ÷åò' øòðééì÷ øòã éåå éåæà© ,âéðééåå øàâ ¨
ñàåå
¨ ,ãéúò ï'ôéåà äçîù¯ètéåä éã æéà íåéñ íòã ééá
ïééæ ïéà äðåé åðéáø øòã èáééøù êéìðò) 'á úåà íòã ééá ïèðåà
ïåô ïਠèáééä øò ïåà êéæ óéåà èîòð øòðééà øòãòé
.('åëå 'äìòîì äî' ïùøàô ¨ åö èùéð ïéðò íòã éáâì ,äøåúä ìò ùåøét
ïåô .ñâòåå÷éøåö èùéð ïåà ñéåàøàô ¨ âéãð÷å÷ ,'úéùàøá'
øòâéèðééä øòã ïéà 'åðøåôñ' øòã øàì÷ èáééøù éåæà© ïèéä ïåà ïòðøòì ïìòåå øàð ¨ øò èòåå øòèééåå ïåà èöòé
ïòåå :'êéðô åìôð äîìå' ÷åñt ï'ôéåà ,(å ,ã) äùøt . חäøåú éã
ï'øàô
© éåàø èùéð æéà ,äð÷ú à© ñòtò èàä ¨ ìå÷ì÷ øòã
äøåú éã ñàååøàô
¨ © íòè à© ïâàæ ¨ ïòî ïò÷ íòã èéåì
êéæ éåàø æéà'ñ øàð¨ ,øáò ï'ôéåà øòö ïáàä ¨ åö ùèðòî
èøàåå íòã ïåô ïåô 'á úåà ï'èéî ïਠêéæ èáééä
. טãéúòì ïå÷éú à© ïëééøâøòã åö ïééæ åö ìãúùî
øòèùøò øòã æéà ñàåå
¨ 'à úåà ï'èéî èùéð ïåà ,úéùàøá
øîàéå' (æ¯å ,ã) äùøt øòâéèðééä øòã ïéà ÷åñt ï'ôéåà ãìàá
© æà© ,ïòðøòì æðåà èîå÷ ñà㨠.ú"éá¯ó"ìà ïåô úåà
àåìä ,êéðô åìôð äîìå êì äøç äîì ïé÷ ìà 'ä óøàã
© ,äãåáòå äøåú ïåô êøã íòã ïåô 'áééäðà' ¨ íééá
וואס זיך צו פרייען שמחת ָ האט נישט מיט ָ ַאז ער,קאצקער רבי'ן זי"ע ָ פאר'ן
ַ באקלאגט
ָ ַ אמאל ָ ַ האט זיך ָ ַא חסיד.ח
:געזאגט
ָ האט דער קאצקער רבי אים ָ .יאר נישט געלערנט געהעריג ָ גאנץַ האט ַאָ ַאז ער,' 'לב יודע מרת נפשו.תורה
נישטא ַא מענטש אויף דערָ ווייל ס'איז,מ'פאנגט ָאן די תורה
ַ וואס
ָ איז,ט שמחה פון שמחת תורהï די הוי-
קען יעדער איינער נעמען, ָאבער אויף להבא...האב זוכה געווען מסיים צו זיין די תורה ָ איך,זאגן ָ וואס קעןָ וועלט
. איז די שמחה פון שמחת תורה שייך ביי יעדן איינעם, ממילא.אויף זיך
איז ַא הכנה צו,טאג פון שמחת תורה ָ ַאז די שמחה אין דעם,געזאגט ָ האטָ הרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"ע
.יאר
ָ גאנץ ַ קבלת התורה ַא
זאל אייביג זוכןָ ער,' מקיים צו זיין ביי זיך 'אל תזכר לנו עונות ראשונים,ט עבודה פון ַא איד איזï די הוי.ט
סוקï געזאגט אויפ'ן
ָ האט ָ טער זצ"לï ווי הגה"ח רבי בן ציון ַא,ַארויפצוגיין און שטייגן מעלה מעלה ברוחניות
דער טייטש.'רו עלי תאנהï ז( 'וית,האט געזינדיגט ביים עץ הדעת )פרשתינו ג ָ נאך דעם ווי ער ָ ,וועגן אדם הראשון
עלï ווען מ'וויל ווייזן ַאז מ'ווערט נישט נת,''א פייג
ַ זאגן
ָ ָאבער מענטשן,' איז ַא 'פייג,ווארט 'תאנה' אויף אידיש ָ פון
.פון יענעמ'ס ווערטער
ט אדםïהאבן ַאוועקגעשטו ָ ַאז ַאלע ביימער,זאגטָ (' ד"ה 'בה,: תוספות )סנהדרין ע,געזאגט
ָ טערïהאט רבי בן ציון ַא ָ
,פאר זיך אויפגענייט בלעטער פון ַא פייג ַ האט ער ָ און וועגן דעם,זאל זיך נישט דערנענטערן צו זיי ָ הראשון ער
נאר איךָ , איך וועל נישט ווערן טרויעריג,על פון אייךï איך ווער נישט נת...' ַא פייג,'א פייג ַ זאגנדיג צו ַאלע ביימערָ
. מיט ַא נייער התחדשות,וועל ָאנהייבן פון ָאנהייב
רו עליïקחנה עיני שניהם וגו' ויתïסוק 'ותï אויפ'ן,סלאנים ָ ַאזוי שרייבט הרה"ק בעל 'דברי שמואל' זי"ע פון
ַאז זיי זענען- 'ירט 'כי ערומים הםïבאלד געש ַ האבן זיי ָ ,האבן געזינדיגט ָ נאך דעם ווי אדם און חוה ָ .'תאנה
און,נאר בשעת מעשה ָ דאך די הנאה דערפון ָ ווייל ביי יעדע עבירה איז, ָאן מצוות,געבליבן בעירום ובחוסר כל
.שטארקן אויף דער תאוהַ 'האט זיך נישט געקענט ָ הארץ ַאז מ ַ דאס ָ און עס טוט וויי,האט מען חרטה ָ דערנאך
ָ
àé באר הפרשה -פרשת בראשית
èùéð æéà ïáø÷ ïééã æéà íòã áéìåö ïåà ,âéøòäòâ éã æéà ñàåå¨ ,øòååù äøåàëì æéà ,'úàù áéèéú íà
øéã óéåà àã
¨ õìà© êàð ¨ æéà ,ïåöøì ïøàååòâ
¨ ̈ïòîåðòâðà ÷èééèù ñò ?'êéðô åìôð äîìå êì äøç äîì' àéù
©ïåà úåáöò ìééåå ,'êéðô åìôð äîì' ,äðòè òñéåøâ à ÷øòèùøòáéåà øòã æà© ,÷åñt ïéà øòéøô øàì ¨ êàã
¨
éáà' øòã æéà ,êéæ ééá ïìàôòâ
© ïøòåå ñàã
¨ ïåà ,ùåàé êà㨠æéà .ïé÷ ïåô ïáø÷ íòã ïòîåðòâðਠèùéð èàä ¨
êéæ óøàã
© ùèðòî øòã øàð י
¨ . úåøéáò òìà© ïåô 'úåáà êéæ èàä ¨ øò ñàååøàô
© ¨ êéìãðòèùøàô
© àìéîî
úåçåë òèééðàáיאïøòåå èñòåå åã áéåà .
© èéî ï÷øàèù
© ?'æàð
'¨ òèæàìòâtàøà
¨ ©¨ © ïà© èéî èééøãòâîåøà
êéæ åèñòåå ¯ 'úàù' ,øòèééåå ïåà èöòé ïåô øòñòá ,èâàæòâ
¨ ¨ øòèùøòáéåà øòã ,æéà äðååë éã øàð
íéà èàä ¨
íòã ïåô øòëòä ìéô ,øòëòä ïåà øòëòä ïáééäôéåà èñàä¨ åã ïåà ,ïøàååòâ
¨ ìùëð èñéá åã áéåà êéåà
.èöòé æéá ïòååòâ èñéá åã ñàåå¨ éåå øòôòùàá © ïåô ïáø÷ íòã 'ïòååòâ áéø÷î' èùéð
'אונטערגעגארטלט'
ַ האבן זיך
פאררעכטן ַאלעס מיט תשובה .זיי ָ שטארקן און ַ
ַ האבן זיי זיך גענומען 'ויעשו להם חגורות' ָ -
געפאלענעם מוט קען מען אין ערגעץ נישט ָאנקומען, ַ צו בויען פון יעצט און ווייטער ַא נייע וועלט ,ווייל מיט ַא
נאר מיט שמחה און התחזקות. ָ
מ'זאל זיך
ָ מאל 'ראשית'. דאס הייסט ,צוויי ָ ווארט 'בראשית' איז די אותיות 'ב' ראשית'ָ . דאס ָזאגןָ ,
די ספרים ָ
'האט שוין ָאנגעהויבן,פונדאסנייַ .אפילו אויב מ ָ ָ טאג
באנייען יעדן ָקיינמאל נישט מייאש זיין פון תשובה טוהן ,נאר זיך ַ ָ
מאל.
זאל מען ָאנהייבן פון 'בראשית' ַא צווייטן ָ אדורכגעפאלןָ ,
ַ 'בראשית' ,און מ'איז ַ
האט ָאנגעהויבן מיט דעם אות ב' ,און נישט מיט'ן פארוואס די תורה ָזאגן ַא טעם ַ ָ לויט דעם קען מען אויך ָ
'האט שוין ָאנגעהויבן און נאר ביי די ב' ...מ ָ 'האלט שוין נישט ביי די א'ָ , אות א' ,כדי צו ווייזן ַאז אפילו אויב מ ַ
אמאל ,אין דעם מצב פון 'בראשית'. נאך ַ ָ שטארקן ָאנצוהייבן ָ ַ זאל מען זיךאיבערגעהאקטָ ,
ַ
ַאזוי געפינען מיר אויך אין די גמרא )מגילה לאַ (.א מחלוקת פון תנאים לגבי דעם ענין פון קריאת התורה .איינער
מאנטאג אינדערפרי ,און
דארט וואו מ'הערט-אויף צו לייענען שבת ביי מנחה ,הייבט מען ָאן צו לייענען ָ ָ האלט ַאז ָ ַ
דארט לייענט מען שבת. דאנערשטאג ,און פון ָ
ָ פאר צו לייענען ָ מאנטאג זעצט מען ָ אין דעם ָארט וואו מ'ענדיגט ָ ָ
מאנטאג,
'זאל אייביג ָאנהייבן פון ָאנהייב ïרשה ,שבת ביי מנחהָ ָ , האלט ָאבערַ ,אז מ ָ דער ַאנדערער מאן דאמר ַ
דאנערשטאג און שבת ,און ַאזוי ïסק'ענט מען להלכה. ָ ָ
אמאל ָאנהייבן זיין תורה און נאך ַ ָ דאס קומט אונז מרמז זייןַ ,אז דער מענטש קען אייביג ָ זאגןַ ,אז ָ
קען מען ָ
נאך ַאלץ צוריקגעפאלן ח"ו ,קען ער זיך ָ
ַ גארנישט געווען .אויך אויב ער איז וואלט ָפונדאסניי ,גלייך ווי עס ָ ָ עבודה
אומקערן צו זיין מקור -צוריקצוקומען און צו שטייגן.
געהאט בקבלה איש מפי איש ביז'ן הייליגן ַ האט נאכגעזאגט ַא ווארט ָ
וואס ער ָ ָ האט ָ י .דער טשעבינער רב זצ"לָ ,
רבי'ן פון לובלין זי"ע ,אויפ'ן ïסוק ביים סוף פון דער היינטיגער ïרשה )ו ,ה-ו(' ,וירא ה' כי רבה רעת האדם בארץ,
וכל יצר מחשבות לבו רק רע כל היום ,וינחם ה' כי עשה את האדם בארץ ויתעצב אל לבו ,ויאמר ה' אמחה את
האדם אשר בראתי מעל פני האדמה'.
באשעפער זעט ַאז ַא מענטש געזאגט' ,וירא ה' כי רבה רעת האדם בארץ' -ווען דער ַ ָ האט דער רבי פון לובלין ָ
דאס איז ַאלעס די ַארבעט פון דעם דאך ַאז ָ נאך נישט ַאזוי ברוגז אויף אים ,ווייל ער ווייסט ָ זינדיגט ח"ו ,איז ער ָ
זאל
יצר הרע' :וכל יצר מחשבות לבו רק רע כל היום' -דער יצר הרע דריקט אויף אים און רעדט אים צו ער ָ
זאגט )סוכה נבַ (:אז איינער פון די פיר זאגט דער ïסוק' ,וינחם ה''ַ ,אזוי ווי די גמרא ָ טוהן עבירות ח"ו .אויף דעם ָ
באשאפן ,איז דער יצר הרע. האט זיי ַ ַ האט חרטה ַאז ער ָ וואס דער אויבערשטער כביכול ָ זאכן ָ ַ
געווארן טרויעריג און ער ָ באשעפער זעט ַאז דער מענטש איז וואס דען ,אויב 'ויתעצב אל לבו' -ווען דער ַ נאר ָ ָ
האפענונג פאר מיר קיין ָ נישטא ַ
ָ אזא בעל עבירה ַאז ס'איז דאך ַ ַ
זאגט' ,איך בין ָ ווערט מיואש פון זיין עבודה ,ווייל ער ָ
אריינצופאלן
ַ זאך ווי ַ
נישטא ַאן ערגערע ַ ָ באשעפער' ,אמחה את האדם אשר בראתי' .ס'איז זאגט דער ַ דעמאלס ָָ ח"ו,
גאנצע אïלאזן זיין ַ
נאכצולאזן זיך פון עבודת ה' ,ווייל דורכ'ן עצבות וועט ער צום סוף ָ ָ ָ אין עצבות ,און דורך דעם ָ
עבודה ,און ַאז ער איז טרויעריג ,איז ער זיך מייאש פון קעמפן קעגן דעם יצר הרע.
האט געליטן פון דער 'מחלת הרדיפה', צארָ , געזאגט א משל :דער רוסישער ַ ָ יא .דער הייליגער רוזינער זי"ע ָ
האט
מאל
האט זיך כסדר איינגערעדט ַאז זיינע שונאים ווילן אים כסדר אומברענגען ,און צוליב דעם ,יעדעס ָ ער ָ
באר הפרשה -פרשת בראשית áé
© ïéà ïâééìðééøà© óøàã'î
åúùàìå íãàì íé÷ìà 'ä ùòéå' ,(àë ,â) äùøt øòâéèðééä øòèøòåå òâéãøòééô éã õøàä ©
ñàååøàô
¨ © ,øòååù æéà äøåàëì .'íùéáìéå øåò úåðúë øòã ïéà ÷åñt ï'ôéåà ì"æ 'ééçá åðéáø' ïåô
האט מען ַאוועקגעשטעלט וועכטער אויפ'ן וועג כדי אים צו היטןַ ,אז עס ארויסגעפארן אויפ'ן וועגָ ,
ָ ווען ער איז ַ
צאר'ס ָאנקום, פאר דעם ַ לאנגע צייט ַ פארט אדורךַ .א ַ צאר ימ"ש ָ דארט נישט ַאדורכגיין מענטשן ווען דער ַ זאלן ָָ
אïווארטן ,און ווען ער איז ָאנגעקומען ,פלעגן זיי אים ווייזן ַאז דער וועג איז ָאפן און פריי. ַ פלעגן די וועכטער אים ָ
האט זיך צאר .ער ָ לאנגע צייט אויפ'ן ַ ווארטנדיג ַא ַ געווארן זייער דורשטיגַ , ָ איינמאל איז איינער פון די וועכטער ָ
האט געשטאנען און געהיטןָ , ַ איינהאלטן ,און זעענדיג ַא טייך נישט ווייט פון דעם ָארט וואו ער איז ַ נישט געקענט
האט ער געהערט וואסער ָ וואסער .זייענדיג אין ַער שנעל אויסגעטוהן זיינע קליידער און איז ַאריינגעשïרינגען אין ַ
האט נישט באוויזן וואסער ,ער ָ רייטוואגן ,און ער איז שנעל ַארויסגעשïרינגען פון ַ ָ די פוסטריט פון דעם צאר'ס
סאלדאטן.
צוזאמען מיט די ַאנדערע ָ ַ ַ האט זיך ַאוועקגעשטעלט נאר ער ָ ָאנצוטוהן זיינע קליידערָ ,
שטארקַ גאר
האט אים ָ בארוועסָ , נאקעט און ָ סאלדאט ווי ער שטייט ַ באמערקט דעם ָ ַ האט ַ צאר ָ ווען דער ַ
האט דער וועכטער געוואלט הרג'ענעןָ . ָ האט איםפאר'ן קעניג ,און ער ָ פארדראסן זיין גרויסע חוצïה ,צו שטיין ַאזוי ַ ָ ַ
זאל דער פאר'ן קעניגָ ,אבער צוליב דעם ָ טאקע נישט ַא כבוד צו שטיין ַאזוי ַ זאגנדיג ַאז ס'איז ַ זיך ַאנטשולדיגטָ ,
צאר זיךהאט דער ַ פארן ווייטער אויפ'ן וועג? הערנדיג זיינע ווערטערָ , צוריקהאלטן פון ָ
ַ דארפן צאר חלילה זיך ַ ַ
בארואיגט און ָאנגענומען זיין ַאנטשולדיגונג. ַ
באהאלטן פון דעם גרויסן האט זיך ַ ַ נאך דעם ווי אדם הראשון ָ האט אויסגעפירט דעם משלָ : דער רוזינער ָ
זאגנדיגï) ,רשתינו ,ג ,י-יא( 'את קולך שמעתי בגן ,ואירא כי עירום אנכי ואחבא'. פארענטפערטָ , האט ער זיך ַ באשעפערָ , ַ
האב איך מיך געשעמט האב עובר געווען אויף דיין רצון ,און צוליב דעם ָ וויבאלד איך ַָ אוודאי ציטערט מיין נשמה,
געזאגט' :מי הגיד לך כי עירום אתה?' -ווער ָ האט דער אויבערשטער אים באהאלטןָ .
האב מיך ַ ַ פאר דיר ,און איך ָ ַ
וואס איז דאס איז גענוג ַא צופרידנשטעלנדע סיבה אויפצוהערן מיך צו דינען? אפילו ַא איד ָ געזאגט ַאז ָ ָ האט דיר
ָ
באשעפער, באליבט ביים ַ נאך ַאלץ ַ האט נישט אין זיך תורה און קדושה ,איז זיין עבודה ָ נאקעט פון מצוות ח"ו ,ער ָ ַ
און עס דערגרייכט ביז דעם כסא הכבוד) .געברענגט אין ספר 'עירין קדישין'(
האבזאגן' :איך ָ הגה"ח רבי גד'ל אייזנער זצ"ל ,דער משגיח פון דער ישיבה 'חידושי הרי"ם' אין תל אביב ,פלעגט ָ
וואס דער מענטש נאר מיין הויïט ïחד איז פון דעם 'גוררת' - ...פון דעם ָ פאר דער עבירהָ , נישט ַאזוי ווייט מורא ַ
רעזולטאטן וועלן זיין.
ַ וואס דינאך דער עבירה' .עבירה גוררת עבירה' ,און ווער ווייסט ָ נאכגעשלעïט ָ ווערט ָ
נארהארץ דערפוןָ , טאר ער זיך נישט נעמען צום ַ אדורכגעפאלןָ ,
ַ דערפאר ,אויב דער מענטש איז חלילה שוין ַ ַ
נאך נידריגער ח"ו. פאלן ָ פארזעצן צו ַ זאל נישט ָ שטארקן פון יעצט און ווייטער ,כדי ער ָ ַ דארף זיךער ַ
טאטן ,הרה"ק בעל 'אמרי אמת' האט געהערט פון זיין ַ נאכגעזאגטַ ,אז ער ָָ האט ָהרה"ק בעל 'בית ישראל' זי"עָ ,
יאר:
האט געשעïט חיזוק ָ 40 ווארט פון וועלכן ער ָ זי"עַ ,א ָ
aA
cמן הבאר c
געזאגט,
ָ האט דער 'אמרי אמת' זאגט' ,וינחם ה' כי עשה את האדם בארץ ,ויתעצב אל לבו'ָ . דער ïסוק ָ
געווארן בעצבות ,ווייל ביים אויבערשטען איז נישטָ די כוונה איז נישט ַאז דער אויבערשטער איז חלילה
וואס דען? די מענטשן נאר ָ זאגט' ,עוז וחדוה במקומו'ָ .
זאל זיין בעצבות ח"וַ ,אזוי ווי דער ïסוק ָ שייך ער ָ
זאגטגארנישט געפעלטַ ,אזוי ווי די גמרא ָ
האט זיי ָ פונעם דור המבול זענען אייביג געווען פרייליך ,ווייל עס ָ
באקאנט פונעם אריז"ל ַאז דורך שמחה קען דער מענטש צוקומען צו ַאלע מדריגות, )סנהדרין קח ,(.און ס'איז ַ ַ
כאטש די מענטשן פון און די דינים קענען נישט רוען אויפ'ן מענטש ווען ער איז פרייליך .צוליב דעם ,איז ָ
פאר זייערע זינד,
שטראפן ַ
ָ האט דער אויבערשטער כביכול זיי נישט געקענט האבן געזינדיגטָ , דור המבול ָ
ווייל זיי זענען געווען פרייליך.
האט ַאריינגעברענגט עצבות אין די זאגט דער ïסוק' ,ויתעצב אל לבו' .דער אויבערשטער ָ אויף דעם ָ
האט ער געקענט ברענגען הערצער פון די מענטשן פון דור המבול ,און ַאז זיי זענען שוין געווען טרויעריגָ ,
אויף זיי דעם מבול) .ספר 'ליקוטי יהודה'ï ,רשתינו(
âé פרשת בראשית- באר הפרשה
ïãòé ãéîå óëéú ïôàøèùàá
¨ © åö ïòååòâ ïòèùøòáéåà íòã éåæà© ,'ùåáìì øåò úåðúë íé÷ìà 'ä ùòéå' èùéð èééèù
,äøéáò ïà© èéî ïøàååòâ ¨ èìëéåøèùòâ æéà ñàåå¨ íòðééà ìåëàì íçì éì ïúðå' ïèòáòâ èàä ¨ ä"ò åðéáà á÷òé éåå
ïùéðòôòùàá© òìà© ïèìàåå ¨ ïàã
© ïåà ,ïéãä øîåç ïöðàâ
© ï'èéî ¨ øò ïåà) ' ùåáìì ãâáå
øòèùøòáéåà øòã æà© ïèòáòâ èùéð èàä
èìàåå'î
¨ ìééåå ,ïâéãðéæ åö èàäòâ
© àøåî èìòåå øòã óéåà ?(ãâá íòã ïäåèðà íéà ìàæ¨
ñàåå
¨ òìà© èôàøèùàá
¨ © øòèùøòáéåà øòã éåå ïòæòâ êàã ¨
ïéã íòðåô àøåî éã ïåô ïåà ,ïåöø ïééæ óéåà øáåò ïòðòæ éã èåè øòáéøòã æà© ,'ééçá åðéáø' øòã èøòôèðò
áéåà .äàøéáå äîéàá 'ä ïåöø íòã ïäåèòâ òìà© ïèìàåå ¨ èàä¨ øòôòùàá © øòã æà© ïñòåîùñéåà äøåú
èìòåå éã æà© ùøãî øòã èâàæ ¨ ñàååøàô
¨ © ,øòååù æéà éåæà© ïåô èôàùáéì
© éã ïòðøòì åö êéã éãë ,íãà ïäåèòâðà̈
,äáøãà ,ïéã ïåô äãî éã èéî íåé÷ à© ïáàä ¨ èùéð ïò÷ æà© ,ïùéðòôòùàá
© òðééæ óéåà úåðîçø ïééæ ïåà øòôòùàá ©
éã ÷òååà© èìòèù ñàåå ¨ éã æéà ïéã ïåô äãî éã à÷ééã øòèééåå ééæ øò èàä¨ ,èâéãðéæòâ ïáàä
¨ ééæ áéåà êéåà
,ììëá ïâéãðéæ åö ïਠíùä ïåöø íòã ïäåè åö èìòåå ìãúùî êéæ èàä ¨ ïééìà© øòèùøòáéåà øòã ïåà ,áéì
èìàåå
¨ ñàååøàô
¨ © ,åð ,íé÷éãö ïòååòâ ïèìàåå ¨ òìà© ìééåå .ãñç íòã ééæ èéî ïäåè åö ïåà ïèëòøøàô © åö ééæ ïòååòâ
?ïééèù èðò÷òâ èùéð èìòåå éã
וואס
ָ נאר אויף חסד
ָ די וועלט שטייט- אם תיטיב שאת
úåáà) ïâàæ
¨ ì"æç ìééåå ,'ïåùîù òøæ' øòã èøòôèðò מ'טוט איינער מיט'ן ַאנדערן
ééøã óéåà èééèù èìòåå éã æà© (à"î ,à"ô úéùàøá' (à ,à) äùøt òâéèðééä áééäðਠ÷åñt ï'ôéåà
øòã .íéãñç úåìéîâ ïåà ,äãåáò ,äøåú óéåà :ïëàæ ©
èâàæ¨ ,'õøàä úàå íéîùä úà íé÷åìà àøá
òøòãðà© èéî ãñç ïäåè ïòðò÷ åö éåæà© éåå âòåå øòèñòá ,á"éô ,äáø úéùàøá ,ùøãî ïéà æéà ïåôøòã øå÷î øòã ïåà) é"ùø
íòã ïåô äâäðä éã ïåô ïòðøòìôà êøåã æéà ,ïùèðòî àøá' èùéð ïåà ,'íé÷åìà àøá' èâàæ ¨ ÷åñt øòã æà© ,(åè
äî' (:âì÷ úáù) èâàæ¨ àøîâ éã éåå éåæà© ,ïòèùøòáéåà ïéà ìééåå ,íéîçø ïåô äãî éã óéåà æîøî æéà ñàåå ¨ ,''ä
.'ïåðçå íåçø äéä äúà óà ,ïåðçå íåçø àåä éã ïôàùàá
© © èìàååòâ
¨ øòèùøòáéåà øòã èàä ¨ áééäðà̈
ïòæòâ èàä¨ øò ïòåå ïåà ,íéîçø ïåô äãî éã èéî èìòåå
èøéôòâ êéæ èìàåå¨ øòèùøòáéåà øòã áéåà ,àìéîî ,ïôåà íòã óéåà íåé÷ à© ïáàä ¨ èùéð ïò÷ èìòåå éã æà©
,ïéã ïåô äãî éã èéî øàð ¨ èìòåå éã èéî ñò ïåà ,íéîçø ïåô äãî éã èøòãòôòâ øò èàä ¨
íòã ïåô èðøòìòâtàøà ¨ © êéæ òìà© êàã ¨ ïèìàåå
¨ èâàæ¨ íòã óéåà ïåà ,ïéã ïåô äãî éã åö èìòèùòâåö
,ïéã ïåô äãî éã èéî êéæ ïøéô åö êéåà ,ïòèùøòáéåà .'íéîùå õøà íé÷åìà 'ä úåùò íåéá' (ã ,á) ÷åñt øòã
,ïøòãðà© ï'èéî ãñç à© ïäåèòâ èùéð èìàåå¨ øòðéé÷ ïåà
ïåà ïòååòâ øúååî èùéðøà⨠øòðéé÷ èìàåå¨ ,àìéîî ïåà ô"ò ùøãîá' ä"ã ,úéùàøá 'ô) 'ïåùîù òøæ' øòã èâòøô
ïùèðòî òìà© æà© ,ñéåà èîå÷ .êéæ ïåô ïáòâòâ÷òååà© æà© èâàæ ¨ ùøãî øòã ñàåå ¨ íòã óéåà ,('äùòð
,'íå÷îì íãà ïéá' íéðéðò éã ïéà 'íé÷éãö' ïòååòâ ïèìàåå
¨ úãî èéî íåé÷ à© ïáàä ¨ èðò÷òâ èùéð èàä ¨ èìòåå éã
ïøòãðà© íåö øòðééà 'íéòùø' ïòååòâ ïèìàåå¨ ééæ øòáਠèìòåå éã ïôàùàá© © èìàåå ¨ øòèùøòáéåà øòã áéåà ,ïéãä
ò÷àè© ïò÷ èìòåå àæà
© © ïåà ,'åøéáçì íãà ïéá' íéðéðò ïéà èìòèùòâåö èùéð èìàåå ¨ øò ïåà ,ïéãä úãî èéî øàð ¨
íåé÷ à© ïáàä יב ¨ èùéð ïåô äâäðä éã êàã
¨ ïò÷ èìòåå éã ìééåå , íåé÷ à© ïáàä ¨ èìàåå¨ ,íéîçø ïåô äãî éã åöøòã
'פארוואס עס שטייען נישט די ווערטער 'כי טוב
ָ ַ ו( ַא טעם,רשה )ב"ר פ"דï זאגט אין דער היינטיגער ָ דער מדרש.יב
געווארן די מחלוקת
ָ באשאפן
ַ ַ דעמאלס איז
ָ ווייל,געזאגט
ָ האט רבי חנינא ָ ,טאג פון דער בריאה ָ ביי דעם צווייטן
האט רביָ .'זאגט 'ויהי מבדיל בין מים למים ָ סוקï ווי דער,(וואסערןַ וואסערן פון די אונטערשטע
ַ )ביים צעטיילן די אויבערשטע
ָ פאר דער טובה פון דער וועלט
צוטיילן די אויבערשטע פון דיï)א ַ וואס איז געווען ָ אויב ַא מחלוקת,געזאגט ָ טביומי
וואס טוט 'צעטומלען' די ָ דאך ַאוודאי און ַאוודאי ַא מחלוקת
ָ איז,' שטייט נישט דערביי 'כי טוב,(וואסערן ַ אונטערשטע
,פאר דעם 'צורך' פון דער וועלט ַ וואס איז
ָ ַאז ַאפילו ַא מחלוקת, פון דעם זעט מען. ַאז ס'איז נישט גוט,וועלט
...' עס שטייט נישט דערביי 'כי טוב,איז אויך נישט גוט
באר הפרשה -פרשת בראשית ãé
øòã èééåå éåå ,ãåîéì ïâéã'àøåî à© àã ¨ øéî ïòðøòì ï'èéî øòðééà ïòäåè ïùèðòî éã ñàåå ¨ ãñç êøåã øàð¨
ïäåè ïìàæ
¨ ïùèðòî éã æà© ìéåå øòèùøòáéåà óúùî øòèùøòáéåà øòã èàä יג
©¨ íòã áéìåö . ïøòãðà
ïøòãðà© ï'èéî øòðééà ãñçידìåëéáë æà© ,èééåå éåæà© óéåà , éãë ,'øåã ìë åãñçá âäåðä' ,íéîçø ïô äãî éã ïòååòâ
íòðòâééà ïééæ èééæ à© ïéà 'èìòèùòâ÷òååà'© èàä ¨ øò ,ïáòì ïéà âòåå à© ïòðøòìtàøà¨ © êéæ ïìàæ
¨ ïùèðòî éã
íéîçø ïåô äãî éã èìòèùòâåö èàä ¨ øò ïåà ,ãåáë úåðîçø ïåô äãî éã èéî ïøéô êéæ ïôøàã ©© ééæ êéåà æà
ùèàë¨ ,èìòåå éã ïôàùàá © © íééá ïéã ïåô äãî éã åö .ïèééååö à© étìë
ארויסגעפארן קיין ַאמעריקע ,כדי צו זאמלען ָ ïירא זצ"ל ,לובלינער רבַ , באקאנט ,איז דער גאון רבי מאיר ש ָ יג .ווי ַ ַ
יאר תר"ïז. האט געוויילט אין ַאמעריקע חודש תשרי פון ָ בארימטער ישיבה 'חכמי לובלין' .ער ָ פאר זיין ַ
געלט ַ
געווארן נישט געזונט ל"ע, ָ באגלייט אויף זיין וועג קיין ַאמעריקע, האט אים ַ וואס ָ
שמחת תורה ,איז זיין משמש ָ
מיטהאלטן ביי די הקפות אין ביהמ"ד .ס'איז איבריג צו שילדערן דעם שווערן געפיל ַ האט נישט געקענט און ער ָ
אנשטאט צו גיין אין שול ָ ביינאכטַ ,
ַ געהאט ,ליגנדיג ַאליין אין דער אכסניא שמחת תורה ַ האט
וואס דער משמש ָ ָ
און זיך פרייען מיט דער תורה.
ïירא איז צוריקגעקומען צו זיין אכסניא פון די הקפות ,און געזען זיין משמש ליגן אין בעט אין ווען רבי מאיר ש ָ
זאגן די ïסוקים האט ער ָאנגעטוהן דעם טלית און ָאנגעהויבן מיט זיין מעכטיגער שטימעָ , ַא טרויעריגער שטימונגָ ,
פארגעזעצט האט ער ָדאן ָ וואס איז פול מיט אידןַ ... פאר'ן עמוד אין ַא שול ָ וואס שטייט ַ
'אתה הראת' ,ווי ַא שליח ציבור ָ
פאר ַא צווייטן איד ַא גוטן געפיל... טאנצנדיג מיט גרויס התלהבותַ ,אלעס ,כדי צו געבן ַ מאכן די 'הקפות'ַ , צו ַ
טאנצן דערמיט ,ווייל געדארפט ברענגען ַא ספר תורה צו ַ ַ האט נישט שïירא ָ
ָ דער אמת איז ָאבערַ ,אז רבי מאיר
דאך דער עצם גמילות חסדים ,פון 'גופי תורה'... וואס ער ַאליין איז געווען ַא 'לעבעדיגע ספר תורה' ,איז ָ אויסער ָ
גאנצעזאגן די ספרים ,די ַ זאגן )אסת"ר פ"ז ,יא( ַאז די אידן זענען צוגעגליכן צו די שטערן אויפ'ן הימלָ . יד .חז"ל ָ
געווארן(ַ ,אזוי
ָ נאר כדי איבערצובעטן די לבנה ָ
)נאך דעם ווי זי איז קלענער דאך געווען ָ
באשאפונג פון די שטערן איז ָ ַ ַ
געמאכט דיַ האט קלענער וויבאלד דער אויבערשטער ָ ַ ווי רש"י ז"ל שרייבט אין דער היינטיגער ïרשה )א ,טז( ַאז
דארפן אידן זיך אויך פירן ,ווייל פארמערט איר מיליטער -די שטערן ,כדי איר איבערצובעטןַ .אזוי ַ האט ער ַ לבנהָ ,
דערפאר זענען די אידן צוגעגליכן ַ בארואיגן ...און
דער עיקר תכלית פון ַא איד איז איבערצובעטן ַא צווייטן און אים ַ
צו די שטערן.
האט ליב די שטערן ,ווי וואס מיר געפינען ַאז דער אויבערשטער ָ זאגן ַא כוונה אין דעם ָ לויט דעם קען מען ָ
האט שוין אויסגערעכנט כאטש די תורה ָ רש"י ז"ל שרייבט )שמות א ,א( אויפ'ן ïסוק 'ואלה שמות בני ישראל' וגו'ַ ,אז ָ
נאך זייער ַאוועקגיין פון דער וועלט' ,להודיע חיבתן שנמשלו די שבטים ביי זייער לעבן ,רעכנט ער זיי אויס אויך ָ
ליבשאפטַ ,אז זיי זענען צוגעגליכן צו די שטערן .ממילא ,קען מען זיך שוין ַ לאזן וויסן זייער
לכוכבים' .כדי דיך צו ָ
האט ליב די שטערן זעלבסט... פארשטעלן ווי דער אויבערשטער ָ ָ
aA
cמן הבאר c
וואס גיבן זיך ָא ïבצרכיפאר די ָ)נאך 'יקום ïורקן'(ַ ,
זאגן יעדן שבת ָ
וואס מיר ָאין דעם נוסח 'מי שברך' ָ
ציבור באמונה ,בעטן מיר 'הקדוש ברוך הוא ישלם שכרם ויסיר מהם כל מחלה וירפא לכל גופם ויסלח לכל
פארוואס בענטשן מיר זיי פריער מיט גשמיות'דיגע ברכות ' -ויסיר מהם כל פארשטייןָ ַ , דארף מען ַ עוונם'ַ .
דערנאך בעטן מיר 'ויסלח לכל עוונם' ,מה שאין כן אין תפילת שמונה ָ מחלה וירפא לכל גופם' ,און ערשט
דערנאך בעטן מיר
ָ טאג ,בעטן מיר פריער 'סלח לנו אבינו' ,און ערשט זאגן דריי מאל ַא ָוואס מיר ָ עשרה ָ
אויך 'רפאנו'...
פאר זיך
טאקע דער ריכטיגער וועג זיך צו פירן .ווען דער מענטש בעט ַ איז דער תירוץַ ,אז ַאזוי איז ַ
פאר ַאנדערע
פאר כפרת עוונותָ ,אבער ווען ער בעט ַ דארף ער פריער בעטן ַ )אזוי ווי אין תפילת שמונה עשרה(ַ ,
ַ
שטארק ,און ערשט ַ זאלן זיין געזונט און
זארגן וועגן זייער גשמיות ,צו בעטן ַאז זיי ָ
דארף ער פריער ָ אידןַ ,
פאר זייער רוחניות' :ויסלח לכל עוונם'... זארגן ַ
דארף מען ָצום סוף ,ווען זיי זענען שוין 'מסודר'ַ ,
åè באר הפרשה -פרשת בראשית
øòã æà ,(úåø ,ùãç øäåæ) ùåã÷ä øäåæ ïéà èééèù ñò äàøé ïåô äãî éã ïìòô ìàæ ¨ ñò æà© ïééæ íøåâ ïò÷ ñàã ¨
ïäë òùéìà ïá ìàòîùé éáø ïåô ïééååòâ øòâéæàã ¨ ïùèðòî éã ïøòîøàô © êéæ ïìòåå ñò ïåà èìòåå øòã óéåà
÷ïåòîù éáø ïåô tਠï'ôéåà èðééååòâ èàä
¨ øò ñàåå
¨ ,ìåãâ ïòååòâ íéà æéà ñòìà© øòáਠ,å"ç ñèëòìù ïòäåè ñàåå ¨
àñë íòðéà èöéø÷òâðééà âéãðòèù æéà ,ìàéìîâ ïá èéî ñèåâ ïäåè íòã êøåã ìàæ ¨ ùèðòî øòã éãë éàãë
ïéà ïòîòð äî÷ð èòåå øòèùøòáéåà øòã æéá ,ãåáëä èùéð èìòåå éã èàä © ïùèðòî òøòãðàטו ¨ íòã ïਠìééåå ,
.(ù"ééò) äøæ äãåáò ïòðéã ñàåå
¨ íéåâ éã íé÷éãö' ïééæ ïìàæ ÷¨ ïùèðòî éã áéåà åìéôà© ,íåé÷ ïéé
ãñç íìåò' øàð ¨ ,íå÷îì íãà ïéáù íéðéðò ïéà 'íéøåîâ
ä"ã ,òîù úàéø÷ øòù) 'äîìù úøàôú' øòã èâòøô
ïåô ïéðá ïåà íåé÷ øòã æéà ãñç ïåô äãî éã øàð ¨ .'äðáé
à© øàô © ñàåå
¨ ,ïééèùøàô
© óøàã'î
© ',('íúîùå
èøôáå ììëá èìòåå øòãטז ùèðòî íòðìöðééà ïãòé ïåô ,יז.
,ìåãâ ïäë ìàòîùé éáø ïåô ïééååòâ ñàã ¨ èàä ¨ äìòî
øòãðé÷ òùéãéà ïåô úåìéôú ïåà ïòðééååòâ òìà© éåå øòî
ñàåå
¨ íéøåñé ïåà úåøö éã ïåô ,úåìâ ïöðàâ © ïåô êùî ïéà
íåé âàè¨ ïâéìééä íòã ïéà èâàæòâ ¨ èùøò ïáàä ¨ øéî
éâåøä äøùò' éã ïâòåå ,'äøëæà äìà' ïéà ,øåtéë
.úåìâ ïéà ïøàé
¨ òìà© ééæ øàô © íøåâ ïòðòæ íééåâ éã
ïåà ìàòîùé éáø èøéôòâñéåøà© èàä'î ¨ ïòåå æà© ,'úåëìî
òâéã'àøåî ¯ ò"éæ 'äîìù úøàôú' øòã èøòôèðò ìøåâ øòã ïåà ,ïòðò'âøä íåö ìàéìîâ ïá ïåòîù éáø
êàð¨ ,äòù òøòèéá òðòé ïéà æà© ¯ øòèøòåå øòéøô ìàéìîâ ïá ïåòîù éáø óéåà ïìàôòâ © æéà
ïåòîù éáø ïòðò'âøä íåö èøéôòâñéåøà© èàä'î ¨ éåå íòã ïééæ è÷àäòâtà
© ¨ èàä'î¨ éåå íòã êàð¨ ïåà ,ïòîå÷åöîåà
èñåàååòâ èåâ ìåãâ ïäë ìàòîùé éáø èàä ¨ ,ìàéìîâ ïá íòã ïòîåðòâ ìåãâ ïäë ìàòîùé éáø èàä ÷¨ ì"çø tà ¨
øò æà© ïåà ,ïòðò'âøä íéà êéåà ïòî èééâ ãìàá © æà© ïåà èøòîàéòâ ¨ ÷ïåà ìàéìîâ ïá ïåòîù éáø ïåô tà ¨
,ïâòååèñòãðåô ...ïáòì ïééæ ïåô ïèåðéî òèöòì éã ïéà èééèù .ïééååòâ ïøòèéá à© èéî ïâéøùòâ
באליבט ביי דעם אויבערשטען ברוך האבן די שטערן זוכה געווען ,צו ווערן ַאזוי ַ וואס ָפארשטיין ,מיט ָ דארף מען ַ ַ
וואס טוט איבערבעטן דעם שטארק ליב איינער ָ ַ גאר
האט ָנאר דער אויבערשטער ָ האבן זיי? ָ
פארא מעלה ָ
וואס ַ ַהוא? ָ
געווארן כדי איבערצובעטן די לבנה...ָ באשאפן
וואס זענען ַ ַ ַאנדערןַ ,אזוי ווי די שטערן ָ
טו .אויפ'ן ïסוק אין דער היינטיגער סדרה )ב ,ז( 'וייצר ה' אלוקים את האדם עפר מן האדמה ,ויפח באפיו נשמת
באשאפן דעם מענטש 'מן התחתונים ומן העליונים .גוף מן זאגט רש"יַ ,אז דער אויבערשטער האט ַ ַ חיים'ָ ,
התחתונים ,ונשמה מן העליונים'.
האנדלט זיך וועגן דעם סאלאנטער זצ"לַ ,אז די כוונה דערפון איזַ ,אז ווען עס ַ זאגט דער גאון רבי ישראל ַ ַ ָ
וואס ער
וואס איז 'מן העליונים'ָ , פאר זיך ,ווי איינער ָזאל לעבן ַ זאל ער זיין 'מן העליונים' ,ער ָ מענטש זעלבסטָ ,
האבן ַאלעס גוטס בגשמיות, זאלן ָ זארגן ַאז זיי ָ
זאל ער ָ פאר ַאנדערע' ,מן התחתונים'ָ , האבןָ ...אבער ַ
גארנישט ָ דארף ָ ַ
גארנישט פעלן.
זאל זיי ָעס ָ
וואס דערטזַ .אזוי טייטשט דער 'תפארת שלמה' )פ' וירא ,ד"ה 'זעקת'( ,דעם ïסוק אין דער היינטיגער ïרשה )ד ,ז( ָ
געזאגט צו קין' ,הלוא אם תיטיב' -אויב דו וועסט טוהן גוטס מיט ַאנדערע מענטשן, ָ האט
אויבערשטער ָ
'שאת' -וועל איך מוחל דיר מוחל זיין דיין עבירה...
באלדגעזאגטַ ,אז ַ
ָ האטיז .דער גאון רבי חיים שמולעוויץ זצ"ל ,ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה אין ירושליםָ ,
געזאגט וועגן אדם הראשון )פרשתינו ב ,יח( 'לא טוב היות ָ האט דער אויבערשטער ביים ָאנהייב פון דער בריאה ָ
געבראטן
ָ האבן
וואס ָ
נאך געווען אין גן עדןַ ,ארומגענומען מיט די מלאכים ָ דאך אדם הראשון ָ דאן איז ָ
האדם לבדו'ַ .
גענאסן מזיו השכינה ,און ָ האטפאר אים צו טרינקען )סנהדרין נט ,(:און ער ָ פאר אים פלייש און צוגעגרייט וויין ַ ַ
פאר דעם מענטש צו געזאגט 'לא טוב היות האדם לבדו' ,ס'איז נישט גוט ַ ָ האט דער אויבערשטער פונדעסטוועגןָ ,
געהאט מיט וועמען צו טוהן גוטס ,און ַאזא לעבן איז אין גדר פון 'לא ַ דעמאלס נישט
ָ האט
זיין ַאליין ,ווייל ער ָ
נאר ַא לעבן ווען מ'טוט גוטס מיט ַא צווייטן ,ווערט גערעכנט ַאלס ַא גוט לעבן') .שיחות מוסר' ,תשל"א ,מאמר כט( טוב'ָ .
האבן
וואס ָ דער גאון בעל 'חתם סופר' זי"ע שרייבט )שאלות ותשובות 'חתם סופר' ,חו"מ סי' כ'( צו די אידן פון ַא קהילה ָ
א מחלוקת אויף זייער מרא דאתרא ,שרייבט דער 'חתם סופר'' :כשם שקשה עונשם של מידות )די ָ
וואג, געמאכט ַ
ַ
עיי"ש( יותר מעונשם של עריות' )ב"ב פה' ,(:כך גדול שכרם של מידות טובות יותר משכרן של אריות בתורה'.
פרשת בראשית- באר הפרשה æè
ïáòì øò èòåå ïàã © ïåà ,'íééçä õò' íòðåô êéåà ïñò øàð
¨ ,äøö òðòâééà ïééæ óéåà èðééååòâ èùéð øò èàä¨
èìàååòâ
¨ èùéð íéà èàä ¨ øòèùøòáéåà øòã øàð ¨ .âéáééà áéìåö ïåà ,ìàéìîâ ïá ïåòîù éáø ïåô øòö íòã óéåà
íéà øò èàä ¨ íòã áéìåö ïåà , יחïòîòùøàô © éáø ïåô ééøùòâ ïåà ïééååòâ øòâéæàã
¨ øòã æéà íòã
ïåà ,ãøò éã ïèòáøààá © © åö ïãò ïâ ïåô 'è÷éùòâñéåøà' © àñë íòã åö æéá ïòîå÷åöðਠéåàø ìåãâ ïäë ìàòîùé
ïòðòæ ,ïãò ïâ ïåô ïòâðàâòâñéåøà
© © æéà øò éåå íòã êàð ¨ óéåà øàð
¨ ,íéà øàô© ïòååòâ èùéð æéà'ñ ìééåå ,ãåáëä
ïåà ,íéà øàô © ïøàååò⨠ïñàìùòâ
¨ ïãò ïâ ïåô ïøòéåè éã .ìàéìîâ ïá ïåòîù éáø ïåô äøö éã
åö 'íéáåøë' éã èìòèùòâ÷òååà© èàä ¨ øòèùøòáéåà øòã
óéåøà© èîå÷ ñò ñàåå ¨ ñà㨠æà© ,øéî ïòðøòì íòã ïåô
éåæà© ïòååòâ èùéð äùåá éã æéà íòã êøåã ïåà ,ïèéä
íéà èàä¨ øòèùøòáéåà øòã ìééåå) ïåùàøä íãà øàô
íòã øàô
© ñéåøâ
© èìòèùòâ÷òååà© èøòåå ïåà ìîéä ïéà
.(ïééâñéåøà© ìàæ¨ øò ùåøéôá èâàæòâ
¨ èùéð ,êéæ ïâòåå èëàøè
© øò ñàåå
¨ ñàã
¨ èùéð æéà ,ïòèùøòáéåà
,ïèééååö à© ïâòåå èëàøè
© ùèðòî øòã ñàåå ¨ ñàã
¨ øàð ¨
åðá ïá ,øîåçå ì÷' à ïòðøòì íòã ïåô øéî ïôøàã ïäåè ìéåå øò ïåà ïùéðòôøòãàá
© © òðééæ øàô© èâøàæ
¨ øò
èàä¨ øòèùøòáéåà øòã áéåà ,'øîåçå ì÷ ìù .ãñç à© íéà èéî
íòã êàð¨ ïåùàøä íãà ïåô ãåáë íòã óéåà ïòååòâ ñç
èàä ¨ øò éåå à© ïåô ãåáë íòã óéåà ïáòâ âðåèëà© óøàã'î
¨ øò ïòåå èééö øòã ïéà ïåà ,èâéãðéæòâ èàä © èééåå éåå
êàã
¨ æéà ,úòãä õò àèç íòã øàô © èôàøèùòâ
¨ íéà øòâéèðééä øòã ïéà ÷åñt íòã ïåô øéî ïòðøòì ,ïèééååö
ïèéä ï÷øàèù
© øàâ
¨ ïôøàã
© øéî æà© ,éàãååà© ïåà éàãååà© ãåáòì ,ïãò ïâî íé÷åìà 'ä åäçìùéå' (ãë¯âë ,â) äøãñ
.ïùèðòî òøòãðà© ïåô ãåáë íòã ïëùéå ,íãàä úà ùøâéå ,íùî ç÷åì øùà äîãàä úà
.'åâå 'íéáåøëä úà ïãò ïâì íã÷î
יאר
ָ גאנצן
ַ באהאפטן צום יו"ט ַא
ָ ַ בלייבן- דתשרי על עמיה
,'äùî úøåú') ò"éæ 'øôåñ íúç' ìòá ïåàâ øòã èâòøô
ïâàæ
¨ øéî ñàåå ¨ øòèøòåå éã èùèééèòâ ïáàä ¨ íé÷éãö íãå÷ èééèù ñàååøàô
¨ © ,('çìùé ïô' ä"ã ,úéùàøá 'ô
øîæà' ,÷"áù ìéì úåøéîæ) ì"æéøà íòðåô øîæ íòðéà íéà èàä
¨ øòèùøòáéåà øòã æà© ,'åäçìùéå' ÷åñt ïéà
'äéî÷ àåòø àäé' ,ïòèùøòáéåà íòã ïèòá øéî ,('ïéçáùá èàä
¨ øò ¯ 'ùøâéå' èééèù êàðøòã
¨ ïåà ,è÷éùòâ÷òååà©
ïåô äòtùä éã æà© ¯ 'éøùúã' .ïåöø ïééã ïééæ ìàæ ¨ ñò ¯
?èøà㨠ïåô ïáéøèøàô
© íéà
ïãéà æðåà óéåà ïáééìá ìàæ ¨ ¯ 'äéîò ìò' .'éøùú' ùãåç
âòè òâéìééä éã ïåô úéìëú øòã ìééåå ,øàé ¨ õðàâ© à© èàä
¨ àèç íòã êàð ¨ æà© ,'øôåñ íúç' øòã èøòôèðò
éã ïåà äùåã÷ ïåô äòtùä òöðàâ © éã ïåà ,è"ìòòä ïáééøèñéåøà© èìàååòâ
¨ øòèùøòáéåà øòã
יט
, èééö ïééæ óéåà øàð¨ ìéö íòã èàäòâ
© èùéð èàä ¨ ,äçîù èòåå øò æà© ùùç íòã áéìåö ,ïãò ïâ ïåô ïåùàøä íãà
געוואלט ַארויסשיקן דעם משמש פון ָ האט
ָ ווען ער,שטארק ַאכטונג געגעבן ַ האטָ הרה"ק מ'סאטמאר זי"ע.יח
,זאל ַארויסגיין פון צימער
ָ פאר דעם משמש ער ַ זאגןָ פלעגט ער נישט,(ריוואטï
ַ צימער )כדי צו קענען רעדן מיט עמיצן
.זאל ַאריינגיין אין צווייטן צימער ָ ער,נאר ער פלעגט אים בעטן איידל ָ
פארזאמלט ַא גרויסער
ַ ַ האט זיך ָ ,ןïבאזוך אין ַאנטווערַ ווען דער רבי זי"ע איז געווען אויף ַא,יאר תשי"ב ָ אין
געוואלט צוריקגיין צו דער
ָ האט
ָ ווען דער רבי, ביים סוף פון דער דרשה.ציבור צו הערן זיינע פייערדיגע דרשות
וועלנדיג זען,האבן ָאנגעפילט דעם וועג ָ וואס
ָ צוליב די נשים צדקניות,האט ער נישט געקענט ַאדורכגיין ָ ,אכסניא
האטָ סאטמארער רב
ַ ַ 'גייט ַארויס אינדרויסן!' ווען דער,האט דער משמש געשריגן ָ .די הייליגע צורה פונעם רבי'ן
:געזאגט
ָ פארראכטן און
ָ ַ האט ער אים ָ ,שארפע ווערטער פונעם משמש ַ געהערט די
.'זאלן ַאריינגיין אין עזרת נשים
ָ זאגן זיי
ָ מ'דארף זיי
ַ נאר
ָ ,' 'גייטס ַארויס אינדרויסן,זאגן ָ ס'איז נישט שיין צו-
געהאט אין ַא הערליכן
ַ האט חתונה ָ ַא חתן.געזאגט ַא שיינעם משל ָ האטָ ינקוס זצ"לï הגה"צ רבי שמשון.יט
'נאך דער שמחה איז דער 'חתן ָ .ראוועט ַא סעודה כיד המלךï און גע,מוזיקאנטן ַ מ'האט געברענגט שיינע ָ .זאל
ַ
די כלה.איינזאם
ַ עלנד און,פארשעמטע ַ איבערלאזנדיג די כלה ַא
ָ ,צוריקגעגאנגען צום הויז פון זיינע עלטערן
ַ ָאבער
.געטוהןïהאט איר ָאָ 'וואס דער 'חתן ָ האט געוויינט מיט ביטערע טרערן אויף דעם ָ
æé באר הפרשה -פרשת בראשית
èùèééè éåæà© ïåà) íéùòîä ïå÷éú ïåà äáåùú åö øøåòúð øàéכìòéöòtñ ,
¨ ïöðàâ © ñò øàð
© ï'ôéåà ïééæ òétùî óøàã ¨
.(íéøáã úùøôì äøèôä ,'ììù éøàååö' øôñ ïééæ ïéà ,ò"éæ à"ãéç øòã כא
. è"ìòáä øòèðéåå ï'ôéåà
òâéìééä éã ïåô úåøåà òìà© êéæ ïéà ïèéä åö äöò éã èùèééèòâ èàä ¨ ò"éæ 'äãåäéá òãåð' ìòá ïåàâ øòã
åøñà' (æë ,çé÷ íéìäú) èâàæ¨ ÷åñt øòã éåå æéà ,âòè ïéà ùàø ãòå ìâø óëî' (å ,à äéòùé) ÷åñt íòã
èéî êéæ åö áåè íåé íòã 'ïãðéáåö' ìàæ'î
¨ ïùèðòî éã óéåà tਠêéæ èãòø àéáð øòã .'íåúî éá
,'íéúåáòá âç
êéæ ìàæ'î
¨ 'òëìòåå ïåô úåìá÷ òèåâ êøåã ,'÷éøèù éðéîù ìééåå ,'ìâø óëî'] úøöò éðéîù ïåô æà© ïâàæ
¨ ñàåå
¨
÷.ïøéø÷òååà© èùéð ìàîðéé
¨ æéá [(:ã ä"ø) 'åîöò éðôá ìâø' à© êàã ¨ æéà úøöò
÷éá ïéà' ,('ùàø ãò') è"ìòáä äðùä 'ùàø' ïâéãðòîå
úåòtùä éã ïæàìåöøòáéà
¨ ,åöøòã äöò òèåâ à© êàð¨ êéà ïåà ,âòåå ïâéã'úåîéîú íòã tਠêéà æàì ¨ ,'íåúî
øòã éåå æéà ,øàé
¨ ïöðàâ
© ï'ôéåà âòè òâéìééä éã ïåô øàð
¨ .èöòé æéá éåå éåæà© ,èñéìâ õøàä© ïééî ñàåå
¨ äåè
,ïâàæ
¨ èâòìô áåðîéø ïåô ò"éæ òìòãðòî 'ø éáø øòâéìééä ùèðòî øòã èøòåå úøöò éðéîù æéá äðùä ùàø ïåô
האט זיך אויפגעפירט ַאזוי
פארוואס איז ָ
האבן ַאפירגענומען דעם 'חתן' און אים געפרעגט ַ ָ ווען זיינע חברים ָ
דאךַ ,אז ס'איז
נארישן שכל' :דער עיקר איז ָהאט דער 'חתן' געענטפערט מיט זיין ַאוממענטשליך צו זיין נייע כלהָ ,
גאנצע 'חתונה' איז נישט מער ווי ַא
פארשטייט נישט ַאז די ַגעווען ַא שיינע חתונה' ...ווי נאריש איז ער ַאז ער ַ
'הקדמה' צו דעם 'בנין עדי עד' ,שïעטער אין לעבן...
אדורכגעגאנגען ַאזעלכע געהויבענע ימים טובים ,ביז מיר זענען ָאנגעקומען צו שמיני
ַ דער נמשל איז ,עס זענען ַ
דארפן מיר זען נישט צו נאר מיט די אידןַ .וואס איז אין דער בחינה ווען דער אויבערשטער פרייט זיך ָ עצרתָ ,
גאנצן יאר הבא עלינו לטובה.
זאל זיין בלויז ַא 'הקדמה' אויפן ַ
נאר עס ָנאר ביי די 'חתונה'ָ ...
בלייבן שטיין ָ
aA
cמן הבאר c
זאגט צו די אידן ,ס'איז מירזאגן וועגן שמיני עצרתַ ,אז דער אויבערשטער ָ וואס חז"ל ָ
באקאנט ָ
ס'איז ַ ַ
נאך ַא טאג ' -קשה עלי אויפהאלטן מיט מיר ָ
ַ זאלט זיך
שווער זיך צו שיידן פון אייך ,איך בעט אייך ,איר ָ
האבן קינדער ,און עס בלייבט נישט וואס קען נישט ָ זאגןַ ,א 'ïרידה' איז ַאן 'עקרה'ָ ,
פרידתכם' .קען מען ָ
געוואלט מרמז זיין מיט די ווערטער ַאז דער אויבערשטער ָ האבן חז"ל
דאס ָפון איר ַא המשך פון דורותָ .
וואס
דאס ָ
באקלאגט זיךַ ,אז ס'איז אים שווער כביכול ָ
זאגט' ,קשה עלי פרידתכם' .דער אויבערשטער כביכול ַ ָ ָ
זאל
נאר 'עכבו עמי יום אחד' .עס ָ די הייליגע טעג בלייבן אין דער בחינה פון ַא 'ïרידה'ָ ,אן ַא המשךָ ...
לאנגער צייט...
פאר ַאלע גרויסע אורות און השïעות פון קדושה ,אויף ַא ַ בלייבן ַא קיום ַ
כ .על דרך צחות ,מענטשן פירן זיך ,אין די ימי הרחמים והסליחות ,ביז סוף חודש תשרי ,פרעגט איינער דעם
האסטגעשלאגן כïרות? ָ
ָ האסט שוין
בלאזן שופר? ָָ האסט שוין געהערט געזאגט סליחות? ָ
ָ ַאנדערן ,האסט שוין
האסט שויןגעשאקלט דעם לולב? ָ ָ האסט שוין
האסט שוין געקויפט די ארבעה מינים? ָ שוין געבויט ַא סוכה? ָ
האסטווואס מ'פרעגט אין די ימים נוראים? מ'פרעגטָ , וואס איז ָאבער די לעצטע שאלה ָ געקלאïט די 'הושענות'? ַָ
געהאט ַאן עלייה צו דער תורה?
ַ שוין
'זאל שטייגן און דערהויבןהאבן ַאן עליה ,מ ָגאנצער תכלית פון חודש תשרי איז צו ָ דאס איז ַא רמזַ ,אז דער ַ ָ
נאר ָאïצורעכטן די עבודה פון די הייליגע טעג ,און שïעטער צוריקגיין צום ַאלטן. גאנצן חודש ,נישט ָווערן פון דעם ַ
סלאנימער רבי ,הרה"ק בעל 'נתיבות שלום' זי"ע ,שרייבט )ח"ב ,ע' רכז( ,ס'איז די טבע פונעם מענטשַ ,אז ָ כא .דער
וואס
וואס עס איז געווען ,וואו ער איז געווען נעכטן ,און ָ אינגאנצן ָ
ַ פארגעסט ערצומארגנס פונעם יום טוב ַָ
געטאנצט מיט דער תורה' ,אחת שאלתי ַ האט
האט געטראכט .ער געדענקט שוין נישט זיינע בקשות ווען ער ָ ער ָ
מאת ה' אותה אבקש ,שבתי בבית ה' כל ימי חיי'.
שטארקע שטריק ,עס ַ 'זאל צובינדן צו זיך דעם יום טוב מיט
זאגט דער ïסוק' ,אסרו חג בעבותים' ,מ ָ אויף דעם ָ
יאר.
גאנצן ָזאל בלייבן איינגעקריצט אויפ'ן ַ
ארויספאלן פון די הענט .דער יום טוב ָ
ַ זאל נישט ַ ָ
פרשת בראשית- באר הפרשה çé
èøéô ñàåå
¨ øòã ïåà ,äìåâñ òëéìøòãðåàåå à© æéà ñàã
¨ ïòðééùðééøà© øòèùøòáéåà øòã èåè áåè íåé ïãòé æà©
àéîùã àúòééñ òâéãìàååòâ à åö äëåæ æéà ,éåæà© êéæ ïåà ,äøàä òñéåøâ à© äîùð ïåà õøàä © ïùéãéà ïãòé ïéà
ãòå äðùä úéùàøî' ,øàé¨ õðàâ
© à© øòôòùàá © íòðåô ïåô ìëù øòã èåè èéé÷âéèëòì øòâéæàã ¨ øòã êøåã
,äøåúá ïä ,çéìöé äùòé øùà ìë' ïåà ,'äðù úéøçà ,äøåúä ãåîéì ïåà íùä úãåáò ïéà ï÷øàèù © êéæ ùèðòî
.'ïúîå àùî ìëá ïäå ,úåãéñçá ïä øòã êéåà èåè ,÷òååà© èééâ áåè íåé øòã ïòåå øòáà̈
äéäé ,øòðééà øòãòé øòáਠ,ùèðòî íòã ïæàìøàô ¨ © øåà
,'òöîàá äøåî') ò"éæ à"ãéç ïåàâ øòã êéåà èáééøù éåæà©
ïøòîøàô© øò èåè ,ìëù øàð ¨ èàä¨ øò áéåà ,äéäéù éî
ìàæ¨ ,ïåùç ùãåç ïåà áåè íåé êàð ¨ æà© (ö"çø úåà
øò èòåå éåæà© ïåà ,áåè íåé êàð ¨ ãìàá© äøåú ïòðøòì åö
äøåú ãåîéì èéî ïåà íéîù úàøé èéî ïòéîàá © êéæ ïòî
ïòðéã ïôìòä åö íéà øåà ïñéåøâ íòã êéæ ééá ïæàìøòáéà ¨
à© ïåà ,øàé
¨ íòðåô áééäðਠøòã æéà ñò ìééåå ,äîùì
êùî ïéà íéà åö ïøòèðòðøòã êéæ ïåà ïòèùøòáéåà íòã
èðàð
¨ æéà'ñ ãìàáéåå
© ïåà .øàé¨ ïöðàâ
© ï'øàô
© ïîéñ øòèåâ
,ãéîìú ïééæ ïåô ,'á÷òé ìå÷' øôñ ïéà èâðòøáòâ) . כבøàé
¨ ïöðàâ© ïåô
ñòìà© æà© ïæééåå ïòî óøàã© ,äáåùú éîé úøùò éã åö
('íúáø÷äå' ä"ã ,øåîà 'ô ,ò"éæ 'íéòåøä àìî' ìòá ÷"äâä
æéà ,âòè òâéìééä éã ïéà ïäåèòâ äáåùú èàä'î ¨ ñàåå
¨
èöòé èòåå øò áéåà ïåà ,å"ç íéðôì øàð ¨ ïòååòâ èùéð
,'íééç øôñ') ò"éæ é'âàìô íééç éáø ïåàâ øòã èáééøù éåæà©
êéæ èòåå øò ïåà ìåò íòã êéæ ïåô ïôøàååtàøà
© ¨ © ïáééäðà̈
ùèðòî øòã éåå èéåì æà© ,äìá÷á ïáàä¨ øéî ,(åì 'éñ
ïåöøì ïééæ èùéð ñò èòåå ,íùä úãåáò ïåô ïæàìëàð ¨ ¨
,úåëåñ éàöåî ïåô âòè óìòååö òèùøò éã ïéà êéæ èøéô
ï'øàô
© ïîéñ ïèåâ à© ïëàî © ìàæ'î
¨ ,äáøãà øàð¨ ,å"ç
,øàé
¨ óåñ æéá øàé¨ áééäðਠïåô ïøéô êéæ øò èòåå éåæà©
'ä ãéë äåöîäå äøåúä ÷ñòá øåáâë õåøé' ,øàé ¨ ïöðàâ
©
êéæ ,'íéðåùàøä íéãéñç' éã ïåô âäðî øòã æéà ñò ïåà
.ì"ëò ,'åéìò äáåèä
,äùòîáå øåáéãá ,äáùçîá ,ïâéìééä åö ÷øàèù © øàâ
¨
,çút íéîù éøòù' ,ììtúî ïòðòæ øéî ïåà ïôàä ¨ øéî ïâò÷èðà© ,áåè íåé êàð ¨ âòè 12 æéá äøåú úçîù ïåô
ïøòåå òtùð ìàæ ¨ ñò ,' כגçúôú åðì áåèä êøöåàå ïéà ïòîàæåö
© êéæ ïòîå÷ ééæ .øàé
¨ íòðåô íéùãç 12 éã
כד
,úåòåùé ïåà úåàåôø ,ìîéä ïåô òôù êàñà © © æðåà óéåà øòáéà ï'øæç ïåà ,âòè 12 òâéæàã
¨ éã ïéà øòæééä òøòééæ
.ïîà ,àéìòî àøåäðå àôåâ úåéøáá .èéé÷ëéìâòî òðééæ èéåì øòðééà øòãòé íéãåîéì òøòééæ
זאגט דער ָ נאך די הייליגע טעג- '' 'כה אמר ה,(' ד"ה 'לא תעשון,זאגט )פ' ראה ָ הרה"ק בעל 'ישמח משה' זי"ע.כב
פארַ באקומען שכר ַ דו וועסט,'עולתךï כי יש שכר ל, 'מנעי קולך מבכי ועיניך מדמעה,אויבערשטער צו די אידן
. ַאז מ'איז מוחל ַאלע דיינע עבירות,געהאט אין די ימים נוראיםַ האסטָ וואס דו
ָ עולות און די מורא פון דיןï די
נאך נישט זוכה געווען אויסגעלייזט צו ווערן פון גלות? איז ָ האבן מירָ פארוואס
ָ ַ , אויב ַאזוי, וועסטו פרעגן,איי
ער, גייט דער מענטש צוריק צו זיין ַאלטן סדר היום,נאך די הייליגע טעג ָ - ' 'ושבו בנים לגבולם:דער תירוץ
.האט זוכה געווען דערצו אין די הייליגע טעג ָ וואס ער ָ פארגעסט פון ַאלעם ַ
דאס ווארט ָ ,סוקיםï מיר טרעפן צוויי מאל אין די,געזאגט ָ האטָ הרה"ק בעל 'אמרי אמת' זי"ע,דער גערער רבי
ג( 'ננתקה את מוסרותימו,מאל )תהלים ב ָ און ַא צווייטן,( כז, 'אסרו חג בעבותים' )תהלים קיח,מאל ָ איין.''בעבותים
.'ונשליכה ממנו עבותימו
רייסןïלאמיר זיך ָאָ ,נאך שמחת תורה ָ זאגןָ וואס
ָ דא מענטשן ָ ס'זענען,געזאגט ַא רמז
ָ 'האט דער 'אמרי אמת ָ
גארָ לאמיר זיך צובינדן מיטָ , אדרבה,זאגט ָ האט שכל ָ וואסָ ָאבער דער.חלילה פון ַאלע ענינים פון דעם יום טוב
.וואס איז ערשט ַאריבער אויף אונזָ דיקע שטריק צו דעם יום טוב
'זאל צובינדן
ָ מ,' 'אסרו חג בעבותים,זאגטָ די וועלט,ני מנחם' זי"עï' הרה"ק בעל,האט צוגעגעבן צו דעם זיין זון ָ
. ווייל דער יום טוב ַאנטלויפט בכלל נישט פון אונז,דאס איז ָאבער נישט ריכטיג ָ .דעם יום טוב צו זיך מיט שטריק
באהעפטן און צובינדן צו ַ זאלן זיך
ָ נאר מירָ ...זאלן נישט ַאנטלויפן פון דעם יום טוב ָ ַאז מיר,נאר צו אונז ָ 'זאגט
ָ מ
.דעם יום טוב
ַאז, הרה"ק בעל 'צמח צדק' זי"ע,נאמען פון זיין זיידן ָ ליובאוויטש זי"ע ברענגט אין
ַ הרה"ק ר' שלום בער פון.כג
וואס פרייט זיך ווען ער פירטָ טאטעַ ַאזוי ווי ַא,גאר ַא גרויסע שמחה אין הימל ָ שבת בראשית הערשט כביכול
èé באר הפרשה -פרשת בראשית
מאלַ .אזוי אויך ָאנהייב יאר פרייט זיך דער אויבערשטער ,ווען ער זעט ווי זיינע ליבע זיין זון אין חדר צום ערשטן ָ
זאכן.
גאר גרויסע ַאידישע קינדער הייבן ָאן די תורה פון 'בראשית' .ממילא ,קען מען היינטיגן שבת אויפטוהן ָ
דאס
וואלף סטריקובער זי"ע ,און ַאזוי ווערט געברענגט אין ספר 'שיח שרפי קודש'( ַאז ָ
געזאגט )הרה"ק ר' ָ
ָ כדַ .אזוי ָ
האבן צדיקים
ווארט 'ברא' קען מען טייטשן אויף דריי וועגן :א .ס'איז פון לשון געזונט .ב .פון לשון 'בר' -קינדער .ג .פון
זאלן זיין געזונט
דאס מיינט' ,בראשית ברא' :דער ָאנהייב פון ַאלעם איז ַאז אידישע קינדער ָ לשון 'בר' -שטרויָ .
וואס וועלן גיין בדרך התורה והיראה ,און צו ïרנסה בהרחבה זאלן זוכה זיין צו קינדער ָבגוף ובנפש ובממון ,זיי ָ
גדולה ,כן יהי רצון ,אמן.
'אסרו חג בעבותים'
מיר געהערט ַא שיינעם געדאנק פון ַא 'בעל דרשן' ,וועלכע האט גערעדט ביי א
שטאט לעלוב,
ָ האט ער דערציילט ַא 'מעשה'ַ ,א איד פון דער מסיבת 'שבע ברכות'ָ ,
האט געוואוינט פארן אויף ּפסח צו זיין רבי'ן ,וועלכער ָ יאר ָ
וואס פלעגט יעדעס ָ ָ
אין לובלין .אויפ'ן וועג פלעגט ער ַאריבערגיין ַא 'ּפרשת דרכים' ַ -א שיידוועג וואו
שטאט ,און כדי
ָ וואס יעדער וועג פירט צו ַאן ַאנדערע עס געפינען זיך פיר וועגןָ ,
דארט ַאוועקגעשטעלט ַא גרויסן האט מען ָ זאלן וויסן וואו צו גייןָ ,
דורכפארער ָ
ָ די
פאר יעדערטאוולען ,מיט ַא צייכן ַ אויפגעהאנגען דערויף פיר ָ
ָ מ'האט
ָ שטאנג ,און
שטאט וואו מ'קען ָ נאמען פון דער זייט ,און עס שטייט אויפגעשריבן דערויף דער ָ
וואס ווייזט צו מזרח, טאוועל ָָאנקומען מיט יענעם וועג .צום ביישּפיל ,אויף דעם ָ
'ווארשע',
שטאט ַ ָ נאמען פון דער איז געווען אויפגעשריבן מיט גרויסע אותיות דער ָ
ווארשע ,און
דאס איז געווען ַא סימן ַאז דורך דעם וועג קומט מען ָאן אין ַ וואס ָ
ָ
פארצייכנט 'לובלין' ,און ַאזוי ווייטער.ביי צפון-זייט ,איז געווען ַ
גאנצן ווינטערַ .אלע וועגן זענען געווען שטארק גערעגנט ַא ַ ַ גאר
האט ָיארָ ,
איין ָ
פארן אויף ּפסח קיין לובלין געוואלט ָ
ָ האט פול מיט שנייַ ,אזוי ַאז ווען דער איד ָ
פאר
געווארן 'פינצטער ַ
ָ און איז ָאנגעקומען צום דערמאנטן שיידוועג ,איז אים
טאוולען,
האט נישט געקענט טרעפן דעם שטאנג מיט די פיר ָ די אויגן' ,ווייל ער ָ
שטארקע ווינטן אוןַ געווארן און ַאוועקגעפלויגן אין דיָ ווייל עס איז אויסגעריסן
אלזא נישט געוואוסט וואו זיך צו ווענדן ,צו מזרח ָאדער האט ַ ָ זאווערוכעס .ער ָ ַ
זאלן וויסן אים וואס ָדורכפארער ָ
ָ צו מערב ,צו צפוןָ ,אדער צו דרום .קיינע
לאנגענאך ַפארן ווייטער ,זענען אויך נישט געוועןָ . ָאנצואווייזן דעם וועג צו ָ
טאוולען ליגן אין די געטראפן דעם שטאנג מיט די פיר ָ ָ האט ער
זוכענישןָ ,
בלאטעס ,אונטער בערג פון שניי און אייז ,ווי ַאן 'אבן שאין לה הופכין' ,און ער ָ
געוואלט
ָ האט
כאטש ער ָ וואס צו טוהן ,ווייל ָ נאך ַאלץ נישט געוואוסט ָ האט ָ ָ
דאך נישט געוואוסט האט ָ צוריקשטעלן דעם עמוד אויף זיין ָארטָ ,אבער ער ָ
האט דער אויבערשטער אים אויף וועלכער זייט עס ַאוועקצושטעלן .ענדליך ָ
יא ,צו ענטפערןדאס ווייסט ער ָ פארשטאנעןַ ,אז ָ
ַ האט ַ דערלויכטן די אויגן ,און ער ָ
קלאר ַאז איך בין
ָ פראגע 'מאין באת' ...פון וואו קום איך .ס'איז מיר ַ אויף די
דארף צוריק ַאוועקשטעלן דעם געקומען פון לעלוב ביז ַאהערַ ,אזוי ַאז איך ַ
זאל
שטאט לעלובָ , ָ וואס ווייזט אויף דער טאוועל ָ
עמוד אויף ַאן אופן ַאז דער ָ
זיך ווענדן צו דער ריכטונג פון וועלכער איך בין געקומען ַאהער ,און ממילא,
טאוולען זיין
דאן וועלן אויך די ַאנדערע ָ וועט ַאלעס זיין 'אין ָארדענונג' ...ווייל ַ
געוואנדן יעדעס איינע ַאזוי ווי פריער ,און ער וועט קענען גיין ווייטער אויפ'ן ָ
דארט ָאנקומען לחיים ולשלום... וועג קיין לובלין און ָ
פאלגענד:
געזאגט ווי ָָ געוואנדן צו דעם חתן ,און אים
ָ האט דער 'דרשן' זיך דאן ָ
ַ
זאגט )'חתןָאט גייסטו יעצט ַארויס אויפ'ן וועג צו דיין לעבן ,ווי דער ּפסוק ָ
שּפאציר
ַ פאנגסט ָאן דיין
היוצא מחוּפתו ישוש כגיבור לרוץ עלי אורח'( ,און דו ַ
אויפ'ן 'ים הגדול' ...עס נעמט דיך ַארום ַא ציטער ,ווייל דו ווייסט נישט אויף
זאלסטו ָאבער זאלסט זיך ווענדן ,צו רעכטסָ ,אדער צו לינקסָ ... וועלכן וועג דו ָ
דאך דעם מקור פון דיין געדענקען פון וואו דו ביזט געקומען ...דו ווייסט ָ
פארא
וואס ַ ַגעווארן ,און ָ
ָ פארא הויז דו ביזט אויפגעצויגן
וואס ַ ַ אּפשטאם ,אין ָ
ַ ָ
דארף דער וועג אויף וועלכן דו באקומען ,און אויב ַאזויַ ,דארט ַ האסט ָ חינוך דו ָ
פארצוזעצן
פאר דיר ַאלס ַא וועגווייזער ווי ַאזוי ָגעגאנגען ביז יעצט ,דינען ַ
ַ ביזט
גיין אויפ'ן ריכטיגן און ערליכן וועג.
דארף מען זיך גוט ַארייננעמען
יארַ .
לענינינו ,מיר שטייען יעצט ביים ָאנהייב פונעם ָ
געשטאנען ביי ראש השנה ,יום
ַ הארץ 'מאין באת'ָ .אט זענען מיר ערשט אין ַ
געהאט ַא התעלות לויט זיין
ַ האט
כיּפור ,סוכות און שמחת תורה ...יעדער איינער ָ
פאר די אויגן ,וועט
האלטן שטענדיג ַ דאס געדענקען און ַ מדריגה .אויב מ'וועט ָ
פארזעצן צו גיין אויפ'ן ריכטיגן וועג...
מען קענען ָ
