gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מיט א טיפערן בליק · MIT A TIFEREN BLICK — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: מיט א טיפערן בליק · MIT A TIFEREN BLICK

שבוע: בראשית (2026-10-05)

מיט א טיפערן בליק · MIT A TIFEREN BLICK — בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

‫פארדעם און נאכדעם]‪ ,‬אין‬ ‫האט פאסירט מיט איהם אין יעדע פון די שעות ַ‬ ‫די ניינטע שעה האט איהם דער אייבישטער באפוילן אז ער זאל נישט עסן‬ ‫מיט א טיפערן בליק‬ ‫פונעם עץ הדעת‪ ,‬אין די צענטע שעה האט ער געזינדיגט‪ ,‬און אין די עלפטע‬ ‫שעה האט איהם השי"ת גע'משפט‪ ,‬און אין די צוועלפטע שעה איז "נטרד‬ ‫פרשת בראשית תשפ"ז‬ ‫והלך לו" ער איז פארטריבן געווארן פון גן עדן‪ .‬אזויווי עס שטייט אין פסוק‬ ‫" ָׁא ָׁדם ב ָׁיקר ַבל יָׁ לין"‪ ,‬ער האט נישט זוכה געווען צו נעכטיגן מיט זיין גוטע‬ ‫שבת בראשית א יעדע וואך!‬ ‫השפעה און שיינקייט אפילו איין נאכט‪.‬‬ ‫בס"ד‬ ‫פאסירט איז למעלה מהשגתינו‪,‬‬ ‫פארשטייט זיך אז אלעס וואס האט דארט ַ‬ ‫א גוטן טייערע חברים וידידים‪!..‬‬ ‫די הייליגע ענינים זענען גאר ווייט פון אונזער פארשטאנד‪ ,‬אבער אז די תורה‬ ‫הקדושה דערציילט אונז דערוועגן‪ ,‬האבן מיר א חיוב דאס צו לערנען און‬ ‫מיר שטייען אצינד אין די געהויבענע טעג נאך די הייליגע און לעכטיגע ימים‬ ‫דערהערן וואס דא שטייט‪ .‬ווען מיר לערנען מיט אונזער פשוט'ע שכל‬ ‫טובים שעברו עלינו לטובה‪ ,‬אונזערע נשמות זענען נאך אונטערן רושם פון די‬ ‫ערוועקט זיך א גרויסע וואונדער‪ ,‬אדם הראשון האט געלעבט אין גן עדן א‬ ‫ימי הרחמים והסליחות און די מועדים לשמחה חגים וזמנים לששון וואס האבן‬ ‫לעבן פיל מיט העכערקייט און לעכטיגקייט‪ָׁ ,‬אן קיין שום עול אדער דאגה‪ ,‬ווי‬ ‫זיך נארוואס געענדיגט‪ .‬דורכאויס דעם יום טוב האבן מיר כסדר מתפלל‬ ‫חז"ל דערציילן אונז (סנהדרין נ"ט‪ ).‬אז ער האט געהאט שלענג וואס זענען‬ ‫ּול ָׁשלֹום‬ ‫מֹוע ֶדיָך ְל ַחיים ְ‬ ‫יאנּו ה' ֱאל ֵקינּו ֶאת ב ְר ַכת ֲ‬ ‫געווען א הייסע תפלה‪" ,‬וְ ַהש ֵ‬ ‫געווען ווי משמשים וואס האבן איהם געטריי באדינט‪ ,‬און מלאכים האבן‬ ‫ּול ָׁש ֹשֹֹון" אז די אלע ברכות און השפעות פון די ימים טובים זאלן אונז‬ ‫ְלש ֹ ְמ ָׁחה ְ‬ ‫איהם צוגעשטעלט פלייש און וויין‪ .‬עס זענען געווען דארטן אלע סארטן‬ ‫באגלייטן אויף ווייטער און מיטגיין מיט אונז ווען מיר טרעפן זיך צוריק אין די‬ ‫תענוגים און גוטס (מ'רעדט אודאי פון רוחניות'דיגע תענוגים און העכערע‬ ‫ווא כנדיגע טעג‪ ,‬און אז מיר זאלן האבן גע'פועל'ט אלעס גוטס אויף די גאנצע‬ ‫ָׁ‬ ‫זאכן) ער האט געלעבט אין אן עולם שכולו טוב‪ ,‬א לעבן וואס עס איז נישט‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫דא דאס גלייכן‪ .‬וויאזוי קען טאקע זיין אז בלויז אין געציילטע שעות האט זיך‬ ‫פארגאנגענהייט האבן מיר זיך געשטעלט אויף א נוסח הפיוט פון‬ ‫אין די ַ‬ ‫דראסטיש איבערגעדרייט‪ ,‬אלעס איז זיך צעפאלן‪ ,‬אזויווי איינער‬ ‫ַ‬ ‫אלעס אזוי‬ ‫שמחת תורה‪ ,‬וואס געפונט זיך צווישן די פיוטים פון 'מערבית' וואס זענען‬ ‫דאך צו א‬ ‫וואס פאלט אראפ מאיגרא רמא לבירא עמיקתא ‪ -‬פון א הויכע ַ‬ ‫מיוחד פאר ליל שמחת תורה (אין די אשכנז'ישע קהלות ווערט דער פיוט‬ ‫טיפע גרוב‪ .‬פון איין מינוט אויפן צווייטן האט ער זיך דערקייקלט צו גאר א‬ ‫ישב‪,‬‬ ‫יתם ֵל ֵ‬ ‫געזאגט ביי מעריב אין די ברכה פון השכיבנו) "ּפֹונים מ ֻּס ָׁכה ְל ֵב ָׁ‬ ‫שווערן מצב‪ ,‬עס באפאלט איהם א בושה‪ ,‬ער מוז זיך גיין באהאלטן‪ ,‬ער‬ ‫ְצקֹון ַל ֲח ָׁשם ַה ְק ֵשב " ווען די אידן קערן זיך אוועק פון די סוכה צוריק צו גיין‬ ‫פארוואגלט און דערווייטערט פון גן עדן‪ ,‬ער גייט אין גלות אריין‪ ,‬ער‬ ‫ָׁ‬ ‫ווערט‬ ‫אין זייערע שטובער זאל דער רבוש"ע אויסהערן זייער שטילע געבעט וואס‬ ‫האט אלעס פארלוירן‪ ,‬וויאזוי האט באמת געקענט אזאנס פאסירן?‬ ‫זיי זענען דעמאלטס מתפלל‪ .‬וואס איז דאס די שטילע געבעט וואס א איד‬ ‫בעהט ביים ארויסגיין פון די סוכה? און בכלל‪ ,‬וואס איז די ספעציעלקייט פון‬ ‫הייבט אָ ן צו קוקן אויף וואס איר האט יא!‬ ‫די זמן ווען מען גייט ארויס פון די סוכה? אויב עפעס וואלט מען געדארפט‬ ‫איידער מיר קומען ָׁאן צו די תשובות‪ ,‬איז כדאי צו דערמאנען א שטארקע‬ ‫דערמאנען די זכות פון 'אריינגיין' אינעם סוכה‪ ,‬ווען מען גייט אריין מיט‬ ‫מוסר השכל וואס איז אונז אויסגעקומען צו הערן ביי א געלעגנהייט פון א‬ ‫דאך‬ ‫השתוקקות און שמחה צום קיום המצוה‪ ,‬אבער ביים ארויסגיין גייט מען ָׁ‬ ‫איד‪ ,‬א זאך וואס דארף אונז עפענען די אויגן און באגלייטן אומעטום‪.‬‬ ‫אוועק פונעם מצוה‪ ,‬וואס איז דער עת רצון און דער ענין פון תפלה דארט?‬ ‫דער בעל מספר דערציילט מיט אפנהארציגקייט‪ :‬מיט א צייט צוריק האט‬ ‫מאיגרא רמא לבירא עמיקתא‬ ‫השי"ת מיר מזמין געווען א מצוה‪ ,‬איך האב אריינגענומען צו זיך א גאסט‪ ,‬אן‬ ‫ארץ ישראל'דיגער אורח אויף יום טוב וועלכער איז איינגעשטאנען ביי מיר‬ ‫לאמיר אביסל אריבערגיין צו די פרשת השבוע און זיך פארטיפן אין די‬ ‫און געגעסן אלע סעודות‪.‬‬ ‫מאורעות וואס האבן דארט פאסירט‪ .‬אין אונזער פרשה לערנען מיר וויאזוי‬ ‫דער אייבישטער האט באשאפן די וועלט‪ ,‬און צום לעצט האט ער באשאפן‬ ‫ער איז געווען גאר א געשמאקער גאסט‪ ,‬א קלוגער און פארשטענדליכער‬ ‫אדם הראשון דער הויכפונקט פון די בריאה‪ .‬אין אנהייב האבן אדם און חוה‬ ‫פארקלעמט‬ ‫מענטש‪ ,‬און ווייזט אויס אז ער האט שנעל באמערקט אז איך בין ַ‬ ‫געלעבט אין גן עדן וואו זיי האבן געהאט פון אלעם גוטן‪ ,‬ביז עס האט פאסירט‬ ‫און עפעס ליגט מיר אויפן הארצן‪ .‬דעם ערשטן טאג יום טוב אינדערפרי אויפן‬ ‫די חטא עץ הדעת נאך וועלכע זיי זענען פארטריבן געווארן פון דארט‪.‬‬ ‫וועג אהיים פון שול רופט ער זיך ָׁאן צו מיר אזוי שטילערהייט‪" ,‬ר' איד‪ ,‬איך‬ ‫זעה אז עפעס דרוקט אייך‪ ,‬עס פעלט אייך שמחת יום טוב‪ ...‬אפשר ווילט‬ ‫חז"ל דערציילן אונז אז אדם הראשון איז געווען בלויז געציילטע שעות אין גן‬ ‫פאר?"‬ ‫איר מיטטיילן וואס עס גייט ָׁ‬ ‫עדן און ער האט ניטאמאל גענעכטיגט דארטן פאר איין נאכט‪ .‬די גמרא זאגט‬ ‫אין מסכת סנהדרין (דף ל"ח‪ ).‬דער טאג איז צוועלף שעה‪ ,‬און אינעם‬ ‫ווארטן‪ ,‬און איך האב איהם דערציילט אז‬ ‫איך האב איהם נישט געלאזט לאנג ַ‬ ‫צוועלפטן שעה פון זיין ערשטער טאג איז שוין אדם הראשון פארטריבן‬ ‫ליידער האב איך א קינד וואס האט זיך דערווייטערט פון אונז‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫געווארן פון גן עדן‪ .‬די גמרא מאכט דעם חשבון אז ער איז באשאפן געווארן‬ ‫דערווייטערט פון אלעס וואס מיר האבן איהם מחנך געווען‪ ,‬פון די משפחה‬ ‫דורכאויס די ערשטע ּפ ָׁא ר שעה פונעם טאג‪ ,‬ער איז ערשט אויפגעשטאנען‬ ‫און די סביבה‪ ,‬און עס טוט מיר זייער וויי‪ .‬יעדע רגע וואס ער איז נישט דא‬ ‫אויף זיינע פיס אינעם זעקסטן שעה פונעם טאג‪[ ,‬די גמרא רעכנט אויס וואס‬ ‫‪1‬‬ ‫אייבישטער האט געהייסן אז זיי זאלן גארנישט עסן פון קיין שום בוים? זאגט‬ ‫און ער האלט נישט מיט דעם יום טוב מיט אונז שטעכט עס מיר אין הארץ‬ ‫רש"י‪ ,‬די תכלית פונעם שלאנג איז געווען אריינצוגיין אין א שמועס כדי‬ ‫ווי א מעסער ל"ע‪.‬‬ ‫אנצוקומען צו די נושא פון עץ הדעת‪ .‬דער נחש האט גאנץ גוט געוואוסט אז‬ ‫דער גאסט איז געווען שטיל פאר א וויילע‪ ,‬עס איז געווען קענטיג אז ער מעסט‬ ‫גע'אסר'ט אלע פירות אויף זיי‪ ,‬ער האט‬ ‫ַ‬ ‫דער אייבישטער האט נישט‬ ‫זיינע ווערטער‪ ,‬דערנאך רופט ער זיך ָׁאן און זאגט‪" ,‬עס איז טאקע א‬ ‫סטראטעגיע‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫געוואוסט אז זיי מעגן יא עסן פירות‪ .‬ער האט אבער געהאט א‬ ‫שרעקליכע ווייטאג און די צער איז אומגעהויער גרויס‪ .‬אבער איך וויל אייך‬ ‫זיין ציל איז געווען צו מאכן א שמועס‪ ,‬מען זאל רעדן וועגן די פירות אויב יא‬ ‫געבן א קליינע עצה וואס וועט אייך מעגליך שטארק העלפן‪ .‬אנשטאט דעם‬ ‫אדער נישט‪ ,‬ביז ער וועט ציען דעם שמועס אינעם ריכטונג פונעם עץ הדעת‪,‬‬ ‫פראווענען דעם יום טוב א גאנצע צייט מיט 'וואס איר האט‬ ‫ַ‬ ‫וואס איר זאלט‬ ‫גע'אסר'ט‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫מען זאל אנקומען צו רעדן פון די פירות וואס השי"ת האט יא‬ ‫בארעכענען און אנהייבן צו לעבן מיט 'וואס‬ ‫נישט'‪ ,‬אפשר איז כדאי זיך צו ַ‬ ‫דארט וועט ער זיי שוין איבעררעדן צו זינדיגן‪.‬‬ ‫איר האט יא'‪ .‬דאס הייסט‪ ,‬אנשטאט זיצן ביים טיש און זיך מתבונן זיין און‬ ‫די כוח פונעם נחש איז צו ציען דעם שמועס אינעם ריכטונג וואו ער וויל! ער‬ ‫טראכטן די גאנצע צייט פון דער וואס פעלט‪ ,‬פון דעם וועמען איר האט ליידער‬ ‫האט א כוח צו פארדרייען דעם שמועס און שלעפן דעם מענטש גענוי צו די‬ ‫נישט; אפשר איז כדאי אביסל צו טוישן די בליק‪ ,‬אנהייבן זיך אומצוקוקן אויף‬ ‫פלאץ וואו ער וויל אנקומען‪ .‬ער וועט מאכן זיכער אריינצוברענגן א געוויסע‬ ‫די נחת וואס איר האט יא‪ .‬קוקט זיך אום אויף די לעכטיגע טייערע‬ ‫פאקוס ' און בליק אז עס זאל זיין געוואנדן נאר‬ ‫נושא און טוישן די גאנצע ' ָׁ‬ ‫קינדערלעך וואס זיצן יא ארום דעם טיש און געבן אזויפיל צו צום שמחת‬ ‫אהין‪.‬‬ ‫יו"ט‪ ,‬הייבט ָׁאן צו ווענדן אייער בליק אין יענעם ריכטונג"‪...‬‬ ‫אדם וחוה האבן געלעבט אין יענע געהויבענע שעות א לעבן פון העכערקייט‪,‬‬ ‫דער גאסט‪-‬געבער דערציילט‪ ,‬די פשוט'ע חיזוק ווערטער און עצה טובה‬ ‫פון נאנטקייט צום אייבערשטן‪ ,‬פול מיט דביקות בה' און אהבת השם‪ .‬זיי‬ ‫פונעם גאסט האט אריינגעבלאזן אין מיר אן אנדערע גייסט; עס האט זיך מיר‬ ‫האבן געלעבט גן‪-‬עדן'דיג‪ ,‬און האבן אוודאי געהאט א געוואלדיגע הכרת‬ ‫פשוט געעפנט די אויגן אנצוהייבן צו באטראכטן און באמערקן די געוואלדיגע‬ ‫הטוב צו הקב"ה און בכלל נישט געקענט זינדיגן‪ .‬אויב וואלטן זיי ממשיך‬ ‫רמאג יא‪ .‬דער אורח האט טאקע נישט מחדש‬ ‫פא ָׁ‬ ‫ברכה און גוטס וואס איך ַ‬ ‫געווען צו לעבן אין זייער דערהויבנקייט וואלטן זיי געוויס נישט עובר געווען‬ ‫איינפאכע דברים היוצאים מן‬ ‫ַ‬ ‫געווען קיין נייע זאכן‪ ,‬ער האט סך‪ -‬הכל געזאגט‬ ‫אויפן ציווי השי"ת‪ .‬אבער דער שלאנג איז געקומען מיט זיין געשליפענעם‬ ‫הלב‪ ,‬א פשוט'ע געדאנק‪ ,‬אבער מיר האט עס ממש געראטעוועט! ער האט‬ ‫פארפירט א שמועס און געדרייט אהין און אהער ביז ער איז‬ ‫צינגל‪ ,‬ער האט ַ‬ ‫ערוועקט אין מיר א נקודה וואס כ'האב געהאט כמעט ווי פארגעסן ביז‬ ‫אנגקומען צו א נושא פון 'וואס מען האט נישט'! דאס איז די מהות פונעם‬ ‫דעמאלטס‪ ,‬און א דאנק איהם האב איך אנגעהויבן צו קוקן אנדערש‪ .‬פון‬ ‫נחש‪ ,‬ער זוכט אלעמאל איינצוזייען אינעם הארץ פונעם מענטש א קערנדל‬ ‫דארט און ווייטער איז ד איבריגע יום טוב אדורך אויף מיר מיט גרויס שמחה‬ ‫פון חסרון‪ ,‬נעגאטיוויטי‪ ,‬שלעכטקייט‪ .‬אנשטאט דער מענטש זאל זיך‬ ‫און א דערהויבנקייט‪ .‬פארשטייט זיך אז עס האט נישט אינגאנצן ממלא געווען‬ ‫אומקוקן און מתבונן זיין אין אלע גוטע זאכן וואס ער האט יא‪ ,‬אזויפיל חסדים‪,‬‬ ‫דעם חלל‪ ,‬אבער עס האט מיר געגעבן א פאזיטיווע בליק‪ ,‬א וועג פון טראכטן‬ ‫אזויפיל גוטס און השפעות טובות‪ ,‬כאפט זיך אריין א קליינע ווערימל פון‬ ‫וויאזוי א איד דארף טראכטן‪ ,‬וויאזוי א איד דארף שטענדיג קוקן און‬ ‫אומצופרידנהייט‪ ,‬פון טראכטן און באמערקן דאס וואס 'מען האט נישט'‪.‬‬ ‫באמערקן די גוטע זאכן וואס ער האט יא‪.‬‬ ‫אנשטאט אדם וחוה זאלן ווייטער לעבן דערהויבן און צופרידן‪ ,‬האט דער נחש‬ ‫די ציל פונעם נחש צו טוישן דעם בליק‬ ‫פארקירעוועט דעם שמועס אינעם ריכטונג פונעם עץ הדעת פון וועלכע זיי‬ ‫געפארן בארג אראפ און גורם‬ ‫ָׁ‬ ‫טארן נישט עסן‪ ,‬און פון דא איז שוין אלעס‬ ‫אט דער יסוד געפונען מיר אין אונזער פרשה‪ ,‬און אין דעם ליגט אויך דער‬ ‫פארטריבן פון גן עדן‪.‬‬ ‫געווען די שרעקליכע המשך ביז'ן ווערן אינגאנצן ַ‬ ‫שליסל צו פארענטפערן וואס עס האט פאסירט מיט אדם הראשון אין גן עדן‪.‬‬ ‫די תורה הקדושה דערציילט אונז אז דער נחש‪ ,‬דער שלאנג‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫די שלאנג איז היפוך פון הכרת הטוב און הודאה‬ ‫שולדיג אין אלעם‪ ,‬ער איז געווען דער גורם וועלכער האט מכשיל געווען אדם‬ ‫די גמרא זאגט אין מסכת בבא קמא (דף ט"ז‪ ).‬אז א מענטש וואס בוקט זיך‬ ‫וחוה צו עסן פונעם עץ הדעת‪ .‬אויב דער נחש האט געהאט אזא שרעקליכע‬ ‫נישט ביי 'מודים' ביים דאווענען‪ ,‬וועט זיין שדרה ווערן א שלאנג‪ .‬נאך זיין‬ ‫כוח‪ ,‬און ער האט געקענט אראפברענגען אדם הראשון פון זיינע גרויסע און‬ ‫פארפוילט אין קבר וועט זיין שדרה נתהפך‬ ‫שטארבן‪ ,‬ווען דער גוף ווערט ַ‬ ‫רווארפן אויף אייביג‪ ,‬דארף‬ ‫פא ַ‬‫הויכע מדרגות אין אזא קורצע צייט און איהם ַ‬ ‫ווערן צו א נחש‪ .‬אין ספרים הקדושים שטייט אז די סיבה פאר דעם איז‪,‬‬ ‫מען זיך אוודאי פארטיפן און אפלערנען די נושא און זעהן וואס איז דער כוח‬ ‫וויבאלד דער נחש איז דער היפוך פון הודאה און הכרת הטוב‪ ,‬דער נחש‬ ‫פונעם נחש און וואס דאס מיינט פאר אונז‪.‬‬ ‫ארבעט צו מאכן פארגעסן פונעם מענטש די אלע גוטע זאכן וואס ער האט‪.‬‬ ‫די תורה זאגט אז די נחש איז געווען קלוג‪ ,‬און ער האט אנגעהויבן צו ציען א‬ ‫אנשטאט זיך מתבונן זיין אין די ברכות און אין די טובות וואס השי"ת איז‬ ‫שמועס מיט חוה‪ .‬צווישן זיינע ווערטער זאגט דער נחש " ַאף כי ָׁא ַמר ֱאלקים‬ ‫פלאנצט איין אין זיין הארץ טענות‬ ‫משפיע אויף איהם‪ ,‬קומט דער נחש און ער ַ‬ ‫ֹאכלּו מכֹל ֵעץ ַהגָׁ ן ‪ -‬כאטש השי"ת האט אייך באפוילן אז איר זאלט‬ ‫לֹא ת ְ‬ ‫ומענות און אומצופרידנהייט‪ ,‬ער זאל זיך נישט מתבונן זיין‪ ,‬ער זאל נישט‬ ‫נישט עסן פון קיין שום בוים אין גן עדן"‪ ...‬ווען האט דער אייבישטער געזאגט‬ ‫דאנקן און לויבן און זאגן מודים מיט די ריכטיגע כוונה‪ .‬דערפאר ווערט די‬ ‫דאך קלאר געזעהן אז אדם וחוה עסן‬ ‫אזא זאך? אדרבה‪ ,‬דער שלאנג האט ָׁ‬ ‫שדרה איבערגעדרייט אויף א שלאנג‪ ,‬מדה כנגד מדה פאר אזא איינער וואס‬ ‫יא פארשידענע פירות פון גן עדן‪ ,‬וואס איז פשט אז ער פרעגט זיי אויב דער‬ ‫‪2‬‬ ‫מתפלל צום אייבישטער‪ ,‬רבוש"ע איך וויל ווייטער בלייבן דבוק און מקושר‪,‬‬ ‫לויבט נישט דעם אייבערשטן און אנערקענט נישט די טובות וואס השי"ת‬ ‫איך וויל נישט פארלירן דעם יום טוב‪ ,‬איך וויל בלייבן גן‪-‬עדן'דיג און דערהויבן‬ ‫טוט פאר איהם‪.‬‬ ‫א גאנץ יאר‪.‬‬ ‫צומאל קען א מענטש לעבן א לעבן וואס וואלט געקענט זיין איין שטיק‬ ‫'מודים' פארן אייבערשטן‪ ,‬ער וואלט געקענט לעבן אין צופרידנקייט און‬ ‫שבת קודש איז די מתנה טובה פון שלימות‬ ‫הכרת הטוב ‪ ,‬אבער דער נחש נעמט זיין בליק און דרייט עס אוועק צו די‬ ‫א ספעציעלע זכיה האבן מיר דאס יאר‪ ,‬אז מיר האבן געהאט כמעט א גאנצע‬ ‫געציילטע קלייניגקייטן (אדער גרויסע זאכן) וואס גייען איהם נישט גוט‪ ,‬און‬ ‫וואך פון פרשת בראשית‪ .‬ווייניג מאל קומט אויס אזויפיל טעג אז מ'זאל קענען‬ ‫ער נעמט אוועק פון איהם זיין גאנצע צופרידנקייט און חיות‪.‬‬ ‫אפלערנען די פרשה און זיך מתבונן זיין און דערהערן א מוסר השכל פון די‬ ‫פסוקים‪ .‬אצינד אז מיר האבן זוכה געווען צו לערנען פרשת בראשית‪ ,‬לאמיר‬ ‫ווען דער נחש קומט צו גיין מוצאי יום טוב‬ ‫זיך אפשטעלן און באמערקן אז די תורה דערמאנט טאקע דא אין אונזער‬ ‫כלפי מה הדברים אמורים‪ ,‬וואס קענען מיר ארויסנעמען דערפון אין די‬ ‫פרשה אויך די עצה און די מעדיצין קעגן דעם יצר הרע‪ ,‬דער כוח וואס מיר‬ ‫יעצטיגע טעג? מיר שטייען אצינד אין א דערהויבענע זמן נאך אזעלכע‬ ‫האבן באקומען קעגן דעם נחש‪ ,‬יא צו קענען ממשיך זיין די קדושה אויפן‬ ‫לעכטיגע און הייליגע טעג פון די ימים טובים‪ .‬יעדער מענטש געפונט זיך אין‬ ‫גאנצן יאר‪.‬‬ ‫א העכערע אטמאספערע‪ ,‬מען שפירט נאך דערהויבן און לעכטיג‪ .‬אבער מיר‬ ‫אין אונזער פרשה האבן מיר דער ענין פון שבת קודש ווען הקב"ה האט‬ ‫דארפן וויסן אז דער נחש גייט קומען! דער נחש ווי זיין שטייגער האט ליב צו‬ ‫געענדיגט באשאפן די גאנצע בריאה‪ ,‬וַ יְ ֻּכּלּו ַה ָׁש ַמים וְ ָׁה ָׁא ֶרץ וגו' וַ י ְשבֹת ֱאלקים‬ ‫פארדרייען דעם שמועס' און טוישן דעם מענטש'ס בליק צום נישט‪-‬גוטן‬ ‫' ַ‬ ‫ַביֹום ַה ְשביעי וגו' וַ יְ ָׁב ֶרְך ֱאלקים ֶאת יֹום ַה ְשביעי וַ יְ ַק ֵדש אֹתֹו‪ ,‬נאך די ששת ימי‬ ‫ריכטונג‪ .‬ער וויל גלייך אראפשלעפן דעם מענטש פון זיין העכערקייט און‬ ‫בראשית איז געקומען צו גיין שבת קודש‪ ,‬בא שבת בא מנוחה‪ .‬שבת איז די‬ ‫התרוממות און איהם מסביר זיין וואס איז אלס נישט גוט געווען פון דעם יום‬ ‫מתנה טובה וואס דער רבונו של עולם האט שפעטער געגעבן פאר כלל‬ ‫טוב‪ ,‬ער וויל דוקא איינפלאנצן אינעם הארץ פונעם מענטש פארשידענע‬ ‫ישראל‪ ,‬און דאס איז די היפוך פון די נחש‪.‬‬ ‫חרטות און בלבולים‪ ,‬צו טראכטן וואס ער האט נישט גוט געטוהן‪ ,‬און וואס‬ ‫קאלטקייט‬ ‫עס וואלט געקענט זיין בעסער‪ .‬אדער אריינברענגען אין איהם א ַ‬ ‫ווי מיר האבן פריער דערמאנט‪ ,‬דער נחש קומט און זוכט ארויסשלעפן דעם‬ ‫אז למעשה יעצט איז דער יום טוב שוין נישט דא‪ ,‬אלעס איז פארבייגעגאנגען‪,‬‬ ‫מענטש פון א מצב פון 'שלימות' און איהם אריינברענגען אין א מצב פון‬ ‫מ'גייט צוריק אריין אין די עולם המעשה‪ ,‬און ס'איז נישט געבליבן קיין זכר פון‬ ‫'חסרון'‪ .‬ער האט ליב צו ווייזן פארן מענטש ווי זאכן זענען נישט גוט‪ ,‬זאכן‬ ‫די גרויסע זמנים‪.‬‬ ‫זענען נישט גאנץ‪ ,‬ער זאל באמערקן וואס עס פעלט איהם אלץ‪ .‬דער שבת‬ ‫קודש איז אבער פונקט פארקערט‪ ,‬עס קומט און עס דערהייבט דעם מענטש‬ ‫און אפילו אויב א מענטש האט זיך אונטערגענומען גוטע קבלות טובות‪ ,‬ער‬ ‫פון א מצב פון חסרון און ברענגט איהם אריין אין שלימות‪ .‬ווי רש"י ברענגט‬ ‫האט א התחדשות‪ ,‬ער וויל זיך זעצן לערנען און דאווענען און דינען דעם‬ ‫אויפן פסוק וַ יְ ַכל ֱאלקים ַביֹום ַה ְשביעי "דבר אחר‪ ,‬מה היה העולם חסר‪,‬‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬וועט דער נחש תיכף קומען ארויפברענגען פאר זיינע אויגן און‬ ‫מנוחה"‪ ,‬שבת ברענגט אלעמאל אריין דעם איד אין א מצב פון מנוחה און‬ ‫דאך אבער מאכן געלט‪ ,‬מ'דארף אויך טוהן‬ ‫איהם דערמאנען אז מ'דארף ָׁ‬ ‫שלימות און שמחה‪.‬‬ ‫אנדערע זאכן‪ ,‬דו וועסט סייווי נישט קענען איינהאלטן די אלע גוטע קבלות‪...‬‬ ‫וכהנה וכהנה‪ ,‬דער נחש האט פארשידענע וועגן וויאזוי ער קומט און ער‬ ‫אין ספה"ק מאור עינים (פרשת כי תצא) שטייט א לשון נפלא‪" ,‬כי על ידי‬ ‫דאך זיין כוח צו‬ ‫שלעפט אראפ דעם מענטש פון זיין דערהויבנקייט‪ .‬דאס איז ָׁ‬ ‫שהשבת הוא שלימו דכל סיטרין דהוא שמיה דקודשא בריך הוא ובמקום‬ ‫מאכן דעם מענטש קוקן און זיך מתבונן זיין אין אזעלכע זאכן וואס וועלן‬ ‫שלימות אין שום חסרון‪ ,‬מאחר שעל ידי השבת הוא הדביקות בבורא ב"ה‬ ‫צוברעכן זיין מוט און מאכן שפעטער פארלירן אלעס וואס ער האט רח"ל‪.‬‬ ‫שהוא האמצעי ומאחר שמתדבקים בבורא ב"ה בודאי אין שום חסרון‪ .‬ועל‬ ‫זה אמרו בשבת יהיה דומה לך כאילו כל מלאכתך עשויה‪ ,‬דצורך המלאכה‬ ‫דער נחש איז דער קול וואס רעדט אריין אין די אויער פונעם מענטש און זוכט‬ ‫הוא מחמת שאם לא יעשה זאת המלאכה יהי חסר אותו דבר הצריך לו‬ ‫איהם אוועקצושלעפן פונעם יום טוב‪ .‬פונקט ווי דער נחש האט פארטריבן‬ ‫לעשות‪ ,‬אבל בשבת שהוא שלימת אין לו לעשות מלאכה שאינו חסר כלום‪,‬‬ ‫אדם הראשון פון גן עדן‪ ,‬קומט ער צו יעדער איד אין יעדער דור‪ .‬ווען א איד‬ ‫שהוא דבוק בהשלימות והבן"‪ .‬שבת איז מען זיך מדבק אינעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫געפינט זיך אין א מצב פון גן עדן‪ ,‬אלעמאל ווען ער לעבט מיט העכערקייט‬ ‫און אז מען איז דבוק בהשי"ת‪ ,‬דארט איז נישטא קיין שום חסרון‪ ,‬דארט איז‬ ‫און דערהויבנקייט וויל דער נחש איהם אראפברענגען‪ ,‬ער וויל איהם‬ ‫אלעס שלימות‪ .‬דערפאר דארף זיין ביי א איד שבת "כל מלאכתך עשויה"‪,‬‬ ‫ארויסטרייבן פון דעם גן עדן און עס חרוב מאכן דורך פארטינקלען זיינע אויגן‬ ‫זיין גאנצע ארבעט‪ ,‬אלע זיינע טרדות און דאגות דארפן זיין כאילו עס איז שוין‬ ‫און געפילן‪.‬‬ ‫ערלעדיגט‪ ,‬אלעס איז שוין אויסגעפירט געווארן בתכלית השלימות‪ .‬ווייל‬ ‫אויף דעם דארף א איד טאקע מתפלל זיין ביים זיך געזעגענען פונעם יום טוב‪.‬‬ ‫שבת דארף זיך דער איד קענען אויפהייבן העכער פון די גאנצע מציאות‪ ,‬פון‬ ‫בפרט אין די געהויבענע מינוטן ווען מ'גייט ארויס פונעם סוכה ‪ -‬די צילא‬ ‫די גאנצע געלויף פון די ששת ימי המעשה‪.‬‬ ‫דמהימנותא וואו מען איז געווען אזוי נאנט פארבינדן און אנגעקניפט מיט‬ ‫ועכשיו ביותר‪ ,‬יעצט ווען מיר לאזן זיך אריין אין אזא לאנגע ווינטער‪ָׁ ,‬אן קיין‬ ‫ייטן זאגט‬ ‫קודשא בריך הוא ‪ ,‬שעפשענען די ליפן א הייסע תפילה‪ ,‬ווי דער ַּפ ָׁ‬ ‫ימים טובים‪ָׁ ,‬אן קיין מועדים‪ ,‬דארפן מיר אבער געדענקען אז דער אייבישטער‬ ‫ישב‪ְ ,‬צקֹון ַל ֲח ָׁשם ַה ְק ֵשב"‪ ,‬דער איד בעהט און איז‬ ‫יתם ֵל ֵ‬ ‫" ּפֹונים מ ֻּס ָׁכה ְל ֵב ָׁ‬ ‫‪3‬‬ ‫זיי א חותם‪ ,‬ער פארזיגלט זיי‪ ,‬און דאס קומט ָׁאן גאר ווייט‪ ,‬אפילו אויף‬ ‫האט אונז געגעבן אן עצה פון שבת קודש‪ .‬שבת קודש ברענגט דעם איד צו‬ ‫פלעצער וואס זענען בכלל נישט אין זיין געגנווארט‪ .‬א זאך וואס טראגט אויף‬ ‫שלימות און הרחבת הדעת‪ ,‬צו לעבן העכער און דערהויבן‪ ,‬פארקערט ווי‬ ‫פארשפרייט‬ ‫זיך די חותם המלך‪ ,‬האט א געוואלדיגע ֵע ֶרך און חשיבות און עס ַ‬ ‫דאס וואס דער נחש וויל מאכן מיט אונז‪.‬‬ ‫דעם ְד ַבר ַה ֶמ ֶלְך וְ ָׁדתֹו אומעטום‪ .‬דאס ווילן די חכמים דא מדגיש זיין‪ ,‬שבת‬ ‫און שבת מיינט נישט נאר די זיבעטע טאג אליינס‪ ,‬שבת איז א געדאנק אז א‬ ‫איז נישט נאר די מתנה פון שבת אליינס‪ ,‬עס איז נישט נאר די חתן כלה וואס‬ ‫איד קען לעבן שבת'דיג! פונעם שבת קודש דארפן מיר שעפן חיזוק א גאנצע‬ ‫באשיינען בלויז די חתונה זעלבסט‪ ,‬נאר עס איז ווי א 'חותם' וואס האט א‬ ‫וואך און זעהן אז מיר האבן כוח זיך אוועקצורייסן פון הבלי עולם הזה‪ ,‬מיר‬ ‫ווייטגרייכנדע השפעה‪ .‬דער שבת קודש קומט אריין אין די גאנצע וואך‪ ,‬ווען‬ ‫האבן א כוח זיך צו דערהייבן העכער פון די גשמיות'דיגע שיעבודים‪ ,‬מיר‬ ‫א איד רייסט זיך אוועק פון זיינע געשעפטן‪ ,‬ער איז קובע עתים לתורה און‬ ‫האבן א כוח קובע צו זיין עתים לתורה‪ ,‬זיך אריינזעצן אין בית המדרש‪,‬‬ ‫ער מאכט אפ ביי זיך אז עס גייט זיין 'כל מלאכתו עשוייה' יעצט פאר די‬ ‫אוועקגעבן אפאר שעה פאר עבודת השם‪ ,‬פאר א דאווענען‪ ,‬פאר חסד‪ ...‬א‬ ‫קומענדיגע שעה‪ .‬ער איז מחליט ביי זיך יעצט גיי איך אין בית המדרש‪ ,‬יעצט‬ ‫איד קען ממשיך זיין דעם שבת קודש און אריינברענגען בחינת שבת אין אלע‬ ‫בין איך עוסק אין חינוך הבנים‪ ,‬יעצט בין איך עוסק אין אנדערע זאכן‪ ,‬ער‬ ‫זיינע טעג!‬ ‫ברענגט זיך אריין אין א מצב פון מנוחה און יישוב הדעת‪ ,‬קומט אויס אז ס'איז‬ ‫נישט בלויז די שבת‪ ,‬עס איז א חותם‪ ,‬עס לאזט איבער א חותם אויף זיין‬ ‫גאנצע וואך‪ ,‬אויף זיין גאנצע מציאות אין לעבן‪ ,‬און דאס איז די ענין היפוך‬ ‫שבת קודש האט א ווייטגרייכנדע השפעה‬ ‫פון די נחש‪ .‬א איד קען זיך אריינברענגען אין שלימות און אין גוטסקייט‪.‬‬ ‫עס איז פארהאן א מדרש אין אונזער פרשה אויפן פסוק "ויכל אלקים ביום‬ ‫השביעי"‪ ,‬דער מדרש ברענגט א מחלוקת צווישן גניבא און די חכמים‪ .‬גניבא‬ ‫שבת בראשית דורכאויס דעם גאנצן יאר‬ ‫ערקלערט אז ווען השי"ת האט געענדיגט באשאפן די וועלט‪ ,‬איז עס געווען‬ ‫פונקט ווי א קעניג וואס האט אויפגעבויט א הערליכע זאל‪ ,‬ער האט‬ ‫ווי באקאנט ברענגט רש"י אין עטליכע מקומות בשם חז"ל אז שבת קודש‬ ‫געשטעלט א שיינע חופה מיט די שענסטע ליילעכער און פורהענג ארום און‬ ‫ווערט אנגערופן מיט'ן נאמען 'שבת בראשית'‪ ,‬דאס הייסט אז יעדער שבת‬ ‫ארום‪ ,‬די איינציגסטע זאך וואס האט נאך געפעלט איז געווען א כלה‪ .‬אין‬ ‫אין יאר ווערט אנגערופן בלשון חז"ל שבת בראשית‪( .‬דאס קומט אפצוטיילן‬ ‫אנדערע ווערטער‪ ,‬די גאנצע שמחה איז גרייט‪ ,‬ס'איז דא כלי זמר‪ ,‬ס'איז דא‬ ‫פון שמיטה וואס ווערט אויך אנגערופן שבת לה'‪ ,‬דערפאר ווען מען וויל רעדן‬ ‫משתתפים‪ ,‬ס'איז דא א שיינע סעודה‪ ,‬אלעס איז אויסגערישט און צוגעפוצט‬ ‫פונעם געווענליכן שבת‪ ,‬רופט מען דאס שבת‪-‬בראשית‪ ,‬על שם דער שב"ק‬ ‫פארנעם‪ .‬אבער אז ס'איז נישט דא קיין כלה קען מען נישט‬ ‫אויפן שענסטן ַ‬ ‫אין וועלכע השי"ת האט גערוהט ביי די מעשה בראשית)‪ .‬בדרך רמז קען מען‬ ‫אנהייבן די שמחה‪ .‬די זעלבע זאך‪ ,‬די וועלט איז געווען א הערליכע בריאה‪,‬‬ ‫ערקלערן אז דערפאר הייסט עס 'שבת בראשית' ווייל מיר דארפן‬ ‫געווארט‬ ‫ַ‬ ‫אלעס ארום און ארום איז שוין געווען גרייט‪ ,‬אבער די וועלט האט‬ ‫ארויסנעמען דעם לימוד און דעם מוסר השכל וואס שטייט אין 'פרשת‬ ‫אויפן עיקר‪ ,‬עס האט נאך געפעלט דעם שבת‪.‬‬ ‫בראשית'‪ ,‬סיי די השתלשלות פונעם נחש און דער חטא עץ הדעת‪ ,‬און סיי‬ ‫אפשלאגן דעם כוח פונעם נחש‪ ,‬און‬ ‫ָׁ‬ ‫די רפואה פון שבת קודש וואס קומט‬ ‫די חכמים זאגן א צווייטע משל‪ .‬א משל צו א קעניג וואס מ'האט איהם‬ ‫ברענגן דעם איד צו דערהויבנקייט און הייליגקייט‪ .‬יעדע שבת איז נאך א‬ ‫געמאכט א הערליכע רינגל‪ ,‬אבער עס האט נאך געפעלט דעם זיגל‪ ,‬ווי ס'איז‬ ‫שטיק 'שבת בראשית' וואס גיבט אונז כוח קעגן דער יצה"ר וואס וויל אונז‬ ‫געווען די שטייגער ביי די אמאליגע רינגלעך אז זיי האבן געהאט אויף זיך א‬ ‫פאלן ח"ו‪ .‬און ווען א איד האלט דעם לימוד פון פרשת‬ ‫אראפשלעפן און מאכן ַ‬ ‫חותם מיט וואס מ'האט געקענט פארזיגלען פארשידענע דאקומענטן און‬ ‫בראשית פאר די אויגן‪ ,‬וועט ער דורכדעם אפרעכטן זיינע שבתים הייליג און‬ ‫זאכן‪ .‬די זעלבע זאך‪ ,‬די וועלט איז שוין געווען א שלימות'דיגע בריאה פונקט‬ ‫דערהויבן און אריינברענגן קדושה און העכערקייט אין אלע זיינע טעג‪.‬‬ ‫ווי דעם שיינעם רינגל‪ ,‬אבער עס האט נאך געפעלט דעם שבת‪.‬‬ ‫לסיכום געדענק‪:‬‬ ‫אין ספרים איז פארהאן פילע פשטים אויף די ווערטער פונעם מדרש‪ ,‬וואס‬ ‫'פארדרייען דעם שמועס' און טוישן דעם‬ ‫ַ‬ ‫• דער נחש וויל שטענדיג‬ ‫באדייט די צוויי משלים וואס גניבא און די חכמים געבן דא‪ ,‬און וואס איז דער‬ ‫מענטש'ס בליק צום נישט‪-‬גוטן ריכטונג‪ ,‬צו זעהן וואס ער האט נישט‪.‬‬ ‫חילוק צווישן זיי‪ .‬לענינינו קען מען מפרש זיין די כוונה ווי פאלגענד‪ :‬גניבא‬ ‫• אנשטאט לעבן מיט 'וואס מיר האבן נישט'‪ ,‬דארפן מיר שטענדיג זוכן‬ ‫לערנט אז עס האט געפעלט א כלה‪ ,‬די כלה איז די עיקר השמחה‪ ,‬ווי יעדער‬ ‫צו לעבן מיט 'וואס מיר האבן יא' און דאנקן און לויבן השי"ת דעראויף‪.‬‬ ‫פארשטייט אליינס אז מען קען נישט מאכן קיין חתונה ָׁאן א כלה‪ ,‬אז עס איז‬ ‫• שבת קודש הייבט אויף דעם איד און ברענגט איהם צו א מצב פון‬ ‫נישט פארהאן א כלה‪ ,‬איז בכלל נישט דא קיין חתונה! לויט דעם ברענגט עס‬ ‫שלימות‪ .‬מיר דארפן אפרעכטן דעם שב"ק ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬און עס‬ ‫טאקע ארויס אז שבת איז גאר א הויכע און הייליגע זמן וועלכע איז די שפיץ‬ ‫אויסשפרייטן אויך אויף די ימי המעשה‪ ,‬צו לעבן שבת'דיג און דערהויבן‪.‬‬ ‫און תכלית פון די בריאה‪.‬‬ ‫א לעכטיגע שבת קודש!‬ ‫אבער די חכמים קומען צולייגן נאך א נקודה‪ ,‬שבת איז צוגעגליכן צו א חותם‪.‬‬ ‫לע"נ הר"ר משה שמעון הלוי ז"ל‬ ‫עס איז נישט בלויז די כלה וואס זי איז די עיקר פונעם שמחה און אלעס דרייט‬ ‫בן יבלחט"א אבי מורי הרה"ח ר' שרגא פייביל שליט"א‬ ‫זיך ארום איר‪ .‬א חותם איז א זאך וואס עס פארשפרייט זיך און עס גייט‬ ‫ארויס אויך אויף די מרחקים‪ .‬ווען דער מלך וויל שיקן בריוון‪ ,‬מתנות‪ ,‬אדער‬ ‫זיך איינצושרייבן צו באקומען די "מיט א טיפערן בליק" דורך אי‪-‬מעיל בעז"ה ‪tiferenblik@gmail.com‬‬ ‫באפעלן צו די מרחקים‪ ,‬לאזט ער אריבער אויף‬ ‫ער וויל שיקן זיינע גזירות און ַ‬ ‫‪4‬‬