טיב הקהילה - אידיש · TIV HAKEHILAH - YIDDISH — בראשית (2026-10-05)

יו"ל ע"י קהילת שבתי בבית ד’ • בנשיאות מורנו ורבנו הרה"צ רבי גמליאל הכהן רבינוביץ שליט"א פרשת
פרשת
כי תבא
בראשית
טז אלול
כ"ט תשרי
תשפ”ו
תשפ"ז
שבת מברכים חשון | ר"ח יום ראשון-שני | המולד יום ראשון 2 | 9:43חלק' 850
רז
שנה ה'
ביום אכלך ממנו מות תמות
ה המערכת
דער רמז אין דער חטא העץ הדעת הפרשה חַ ִ ּיים ׁ ֶש_+ל ְּב ָרכָ ה המערכת
אין די וואכענדיגע פרשה דערציילט אונז די תוה”ק איבער די בריאת עס ווערט דערציילט אויף דער הייליגער רבי אהרן הגדול פון קארלין
העולם און שפעטער איבער די חטא פון אדם הראשון. זיע”א ,אז איינמאל האט ער געגעסן ַאן עפל ,און איינער פון די
אין די ערשטע רש”י ווערט אויסגעשמועסט דער צוועק פון די ערציילונג חסידים ,זעענדיג ווי דער רבי מאכט די ברכה ‘בורא פרי העץ’ און
און אז בעצם וואלט זיך די תוה”ק געקענט אנהייבן מיט די ערשטע מצוה ער עסט דער עפל ,האט ער געטראכט צו זיך ‘וואס איז דען דער
פון ‘החודש הזה לכם’ ,אבער די תוה”ק גלוסט אז דער איד זאל וויסן די אונטערשייד צווישן מיר און דער רבי ,ווייל אויך איך עס אן עפל און
השתלשלות הבריאה צוליב ‘כח מעשיו הגיד לעמו’.
ווען מען איז זיך מתבונן אין די טעם פארוואס די תוה”ק איז מגלה די
הבנין מאך א ברכה דערויף’.
האט דער רבי מרגיש געווען אין די מחשבה פונעם חסיד ,און ער האט
זיך געוואנדן צו אים מיט א פראגע :זאג נאר ,וואס איז טאקע דער
גאנצע סדר הבריאה פארשטייט מען נישט פארוואס פעלט זיך אויס אז די אונטערשייד צווישן מיר און דיר ,איך מאך די ברכה בורא פרי העץ
תוה”ק זאל דערציילן די חטא פון אדם הראשון? וועלכער זאך געבט עס און איך עס אן עפל ,און דו מאכסט אויך די ברכה און דו עסט אן עפל?
צו אז מ’לערנט די חטא פון אדם הראשון. און גלייך האט דער רבי אליין פארענטפערט זיין פראגע :איך גיי
גייענדיג מיט אונזער כלל אז יעדער ווארט אין די תוה”ק איז אויסגערעכענט ארויס אינדערפרי ,נאכדעם וואס מען האט געדאוונט אין בית
און אז קיין שום זאך שטייט נישט סתם אזוי און אז יעדער זאך האט אין זיך המדרש ,און איך קוק זיך ארום אין דער הערליכער וועלט וואס דער
ההלכה
א לימוד ,האב איך געטראכט בדרך אפשר א דערהער וואס די תוה”ק וויל
אז מ’זאל לערנען דערוועגן.
אויבערשטער האט באשאפן פאר אונז ,און איך זע אן עפל בוים וואס
פארמאגט שיינע פירות ,ווען אויף יעדן איינס איז דא א מלאך וואס
זאגט אים ‘ ְ ּג ַדל’ ,און איך ווער אנגעפולט מיט באגייסטערונג אויף די
ערשטענס איז פשוט אז מיר זענען צי קליין צו קענען משיג זיין די חטא פילע גוטס וואס דער אויבערשטער טוט מיט אונז ,ביז מיין זעל גלוסט
און מיר האבן נישט קיין שום השגה וואס עס האט זיך דארט אפגעשפילט. צו בענטשן השי”ת ,אבער וויבאלד עס איז אסור צו מאכן א ברכה
לבטלה ,דעריבער נעם איך אן עפל און איך מאך א ברכה דערויף.
דער זוה”ק זאגט אז רבי שמעון בר יוחאי האט געוואלט מגלה זיין וואס
איז געווען די חטא פון אדם הראשון ,אבער אדם הראשון האט זיך באוויזן און דער רבי האט ווייטער געזאגט :אויך דו נעמסט אן עפל און דו
צו אים און אים געבעטן ער זאל עס נישט מגלה זיין. מאכסט א ברכה דערויף ,עס איז אבער דא א קליינעם אונטערשייד,
אז דו גייסט אויך אין בית המדרש צו דאווענען שחרית און דו גייסט
המעשיות
מיר וועלן דא נישט מסביר זיין די חטא און די סיבה דערצו ,אבער מיר
וועלן יא איבערזאגן א געדאנק בנוגע די חטא.
דורך דעם עפל־בוים ,און פונדערווייטנס זעסטו שוין אז עס זענען דא
דערויף גרויסע און שיינע עפל ,און אוודאי האסטו חשק צו פארזוכן
פון די געשמאקע עפל ,אבער דו ווייסט דאך אז עס איז אסור צו עסן
בדרך אפשר קען זיין אז די תוה”ק דערציילט די חטא און איז מאריך אין פארן דאווענען ,דעריבער האלטסטו דיך איין און דו גייסט אין שול
דעם וועלענדיג אז דער פשוט’ער איד זאל קענען ארויסנעמען פון איר א דאווענען ,אבער גלייך נאכן דאווענען איילסטו דיך צו גיין אין מארק
חיזוק אויף לדורות. און דו קויפסט עפל און דו איילסט דיך אהיים און דו ווילסט שוין עסן
מיר ווייסן אז יעדער חטא האט אין זיך דער ‘עצם’ חטא און אויך די דעם עפל ,נאר אין דער לעצטער רגע דערמאנסטו דיך :איך בין דאך
ההתחזקות
‘נאכווייען’ פון די ‘חטא’ וועלכע זענען צומאל ערגער ווי די חטא אליין .די
הייליגע צדיקים האבן מגלה געווען אז אסאך מאל איז דער יצר מכשיל א
א איד ,און וויאזוי איז מעגליך אז איך זאל עסן אן קיין ברכה ,און
דעמאלטס מאכסטו די ברכה ‘בורא פרי העץ’ און דו עסט דעם עפל,
אויב אזוי קומט אויס אז דער אונטערשייד איז אז איך עס כדי איך זאל
איד מיט א חטא נישט ווייל ער וויל די חטא ,נאר ווייל ער וויל די נאכווייען
קענען מאכן די ברכה ,און דו מאכסט א ברכה כדי דו זאלסט קענען
פון די חטא. עסן’!
בדרך העולם איז אז ווי גרעסער דער מענטש וועט זיין אלץ שווערער מיר שטייען יעצט אום שבת מברכים פון חודש חשון ,וואס דאס איז
וועט אים זיין משלים צו זיין מיט דער עצם זאך אז ער איז באגאנגען א אויך די ערשטע שבת נאך די ימים טובים ,ווען מיר האבן מתפלל
חטא .די עצבות פון ‘נאך’ די חטא איז אזוי שטארק אז עס האט אין זיך די געווען און געבעטן פון השי”ת אז ער זאל אונז געבן לעבן ,און אוודאי
פאטענציאל אראפצושלעפן דעם מענטש ביז שאול תחתיות ,נאך מער ווי האט זיך יעדער איינער גענומען אויף זיך גוטע קבלות ,און יעצט
ההשגחה
די עצם עבירה אליין. איז דער צייט צו שטיין אין די אלע קבלות וואס מען האט זיך מקבל
געווען.
אז דער מענטש זאל האבן פאר זיינע אויגן א ביישפיל און זען פארזיך ווי
איז איינס פון די זאכן וואס עס איז גוט זיך אונטערצונעמען דורכאויס
אזוי מ’קען תשובה טון און ווייטער אנגיין מיט עבודת ה’ און זיך אויפהייבן
די יאר איז צו אכטונג געבן אין די ברכות הנהנין ,וואס כידוע איז
אויך נאכדעם וואס ער איז דורכגעפאלן ,האט די תוה”ק אנגעהויבן די
‘א ָדם דָּ ׁש
דאס איינס פון די זאכן וואס נאטורליך איז עס א בחינה פון ָ
חומש מיט דער ביישפיל פון אדם הראשון אז מ’זאל זען פון איר אז דער ַּבע ֲֵקבָ יו’ ,און די עסן וואס קומט אריין אונזער מויל שפייזט דער גוף,
און דורכדעם וואס מען מאכט א ברכה דערויף שפייזט עס אויך די
מען קען הערן שמועס'ן און דרשות נשמה ,און דורכדעם וואס מיר וועלן אכטונג געבן אין די ברכות ווייזן
פון מורנו ורבנו שליט"א -אין א עקסטערע נומער
אידיש 073-2951321 :לשה"ק073-2951320 :
פנינים מיר אז דאס וואס מיר האבן געבעטן לעבן פון הקב”ה איז נישט כדי
צו עסן עפל ,נאר מיר האבן געבעטן עפל כדי מיר זאלן קענען מאכן א
ברכה דערויף ,און דאס איז שוין א גרויסער אונטערשייד!
א יו”ר הועדה הרוחנית :הרב יעקב רבינוביץ | עורך :ש .גולדשטיין
>>> | טיב הפרשה | המשך פון עמוד א' |
תשרפ
אבת יכ
מ’קעןצ"הרה ונברו ונרומ תואישנב • ’ד תיבב יתבש תליהק י"ע ל"וי
המערכתההשגחה
אוןאילאזמג יבר
הפרשה
דורכגעפאלןה ל
שויןץיבוניבר ןהכ
איזילש
ערשטער מענטשא"ט
המערכת
זיך אויפהייבן פון איר.
לולא זט נאך א זאך וואס די פרשה לערנט אונז אויס איז די
מעשיות אויף השגחה פרטית ו”פשת גרויסקייט פון תשובה און ווי שטארק איר כח איז
איינמאל מ’טוט תשובה .ווען הקב”ה האט מזהיר
געשריבן דורך ליינערס געווען אדם הראשון [ב ,יז] ער זאל נישט עסן פון די
עץ הדעת האט ער אים געזאגט ‘כי ביום אכלך ממנו
058 זוֹכֵ ר הַ ּנ ׁ ְִש ָּכחוֹת
מות תמות’ ,אז אין דעם טאג וואס דו וועסט עסן פון
הבנין
דעם וועסטו שטארבן ,אבער למעשה זעט מען אז אדם
מיט שבח והודיה אויף די הערליכע גליון וועלכער איר געבט ארויס מידי הראשון האט געלעבט 930יאר.
שבוע בשבוע און באזונדער אויף די ווינקל וואו עס ווערן געשילדערט די די תשובה אויף דעם איז מען מיישב אז ביום אכלך
הערליכע געשיכטעס פון ‘השגחה פרטית’. ממנו מות תמות מיינט יומו של הקב”ה און יומו של
היינט וויל איך מיטטיילן מיין געשיכטע ,עס איז צוויי געשיכטעס וואס האבן הקב”ה איז טויזנט יאר ,אבער אין זוה”ק טרעפן מיר אן
פאסירט מיט מיר ,ביידע פון זיי געבן ארויס דער געדאנק אז קיין שום זאך אנדערע מהלך ווי אזוי מען איז מיישב די קשיא.
אין די וועלט געשעט נישט סתם אזוי ,אז אלעס איז אויסגערעכנט.
דער זוה”ק זאגט אז ‘יומו’ מיינט דער זעלבער טאג ,ווי
ההלכה
פאר די מעשה ,לאמיר מיטטיילן וואס איך טוה און ווער איידער כ’שטעל ָ
איך בין. דער טאג פון א מענטש ,און אז אדם הראשון וואלט
שוין לאנגע יארן האב איך די זכיה צו זיין א גבאי אין א חשוב’ער שול אין באמת געדארפט שטארבן יענעם טאג ,נאר ווייל ער
ירושלים עיה”ק .דער שטייגער דארט איז אז כ’רוף אויס די עליות און איך האט תשובה געטון האט הקב”ה ממתיק געווען דינו.
מאך די מי שברך’ס. די תשובה פון אדם הראשון האט ממתיק געווען
מידי שבוע בשבוע ווען כ’מאך די מי שבירך איז דא א יונגערמאן וואס קומט זיין דין און גורם געווען אז דער ‘פשט’ זאל ווערן
צו מיר און געבט מיר איבער א צעטיל פון חולי ישראל וועלכע נויטיגן זיך א איבערגעדרייט אויף א דערהער.
רפואה שלימה ,אז כ’זאל דערמאנען זייערע נעמען אין די מי שבירך.
דער צעטיל האט אויף זיך צוויי זייטן ,אויף איין זייט שטייט די נעמען פון די דער זוה”ק פירט אויס אז פון דעם לערנט מען ארויס די
חולי ישראל ,אויף די צווייטע זייט שטייט די נעמען פון די אידן וואס געפינען
זיך אין געפענגעניש און ווארטן צו ווערן אויסגעלייזט פון די געפעגעניש.
המעשיות
גרויסע כח וואס תשובה האט און אז זי פועל’ט אזויפיל
אז זי קען טוישן דער גאנצער גזר דין פון א איד מקצה
דער יונגערמאן פירט זיך אז ער געבט מיר די צעטיל און ווען כ’ענדיג זאגן די אל הקצה.
נעמען נעמט ער צוריק פון מיר די צעטיל .די וואך האט ער מיר געברענגט
די צעטיל אבער ער האט עס נישט צוריקגענומען.
איך האב אים געזוכט נאכ’ן זאגן די נעמען אבער ער איז נישט געווען צום מענין לענין ווערט באטאנט אז די זעלבע זאך געשעט
געפינען .עס האט מיר געבאדערט ,איך האב געשפירט אן אחריות פאר די אויך ווען א איד פארזינדיגט זיך פאר דעם בית דין של
צעטיל ,אבער איך האב אים נישט געקענט טרעפן.
מוצאי שבת נאכ’ן טוישן די בגדי שבת אויף די בגדי חול האב איך ההתחזקות
מטה און די בית דין של מטה האט אים געטראפן חייב
מיתה .אין אזא פאל אויב דער איד טוט תשובה וועט
מיטגענומען מיט מיר די צעטיל האפענדיג אז כ’וועל אים טרעפן אינמיטן מען פון הימל צופירן אז איינער פון די עדות זאל נישט
וואך אבער איך האב אים נישט געקענט טרעפן. שטימען מיט די צווייטע עדות און אז די גזר דין זאל
א זונטאג דערויף בין איך געפארן קיין מירון .ארויסקומענדיג פון דער ציון ווערן בטל ,ווייל די כח פון תשובה איז אזוי שטארק ,אז
הק’ קלינגט מען אן א איד פון אויסלאנד און בעט זיך ביי מיר אז כ’זאל זיך עס קען מבטל זיין יעדע שלעכטס אין די וועלט.
אריבערכאפן צום ציון הק’ פון דער בת עין אין צפת און איינרייסן פאר זיין
דער זוה”ק ברענגט אז די זעלבע זאך טרעפט מען
ברודער וועלכע דארף אריבערגיין א שווערע משפט.
אויך ביי קין נאכ’ן אומברענגען הבל .נאך דעם וואס
“בעט פאר אים ער זאל מצליח זיין אין די משפט”.
דער איד האט אפגעזאגט זיינס און די טעלעפאן האט זיך אפגעהאקט. ההשגחה
ער האט אומגעברענגט הבל האט אים הקב”ה געגעבן
די קללה פון ‘נע ונד תהיה בארץ’ ,אבער ווען מ’קוקט
איך האב באשלאסן צופארן קיין צפת ,אבער כ’האב געטראכט צו מיר, שפעטער אין די תורה זעט מען אז דער ‘נד’ איז מקויים
איך האב דאך נישט יענעמ’ס נאמען ,ווי אזוי וועל איך קענען מתפלל זיין געווארן אבער דער ‘נע’ נישט ,ווי עס שטייט אין פסוק
פאר אים? אין יענע רגע האב איך זיך דערמאנט פון דער צעטיל וואס ליגט ‘וישב בארץ נוד’ ,און דאס איז מהאי טעמא אז קין
אין מיין טאש. האט תשובה געטון און די תשובה האט ממתיק געווען
איך האב איבערגעקוקט די ליסטע און לויט די ערשטע נאמען האב איך די עונש ער זאל נישט נענש ווערן אזוי שטארק מן
דערקענט אז די נאמען פון זיין ברודער איז צווישן זיי .יעצט האב איך השמים.
פארשטאנען אויף צוריקציוועגס פארוואס עס האט זיך אזוי געפירט אז די
צעטיל איז געבליבן ביי מיר.
די צווייטע מעשה האט פאסירט שבת קודש ביי די סעודה .מ’האט געוואלט
פנינים
היוצא לנו מכל זה דער גרויסער כח פון תשובה און
ווי שטארק ער איז און אז זי האט בכח צו מבטל זיין
געבן צום טיש אייז קרעם ,אבער עס האט זיך פארשלעפט .עס האט זיך די שווערסטע און די גרעסטע גזירות וואס ליגט אויף
ארויסגעשטעלט אז די אייז קרעם איז געווען צו הארט ,מ’האט עס קוים א איד.
געקענט שניידן.
דער דערהער איבער די כח התשובה און איר גרויסקייט
עס האט זיך היבש פארשלעפט ,אבער ביני לביני איז מיין אייניקל געקומען
און חשיבות און אז מ’זאל נישט ווערן געפאלן ביי
צו מיר און געוויזן אז אויף די פושקע אייז קרעם שטייט אויפגעשריבן אז זי
איז מילכיג. זיך ,האט די תוה”ק געוואלט אז א איד זאל וויסן ,און
וועגן דעם עס געלאזט הערן אז מ’זאל עס וויסן און זיך
שלעפערישקייט איז געווען לטובה, ּ יעצט האבן מיר אלע געזען אז דער
אז מיר זאלן ניצול ווערן פון א מכשול צו עסן מילכיגע אייז קרעם נאך א
פליישיגע סעודה. המערכת
דערלערנען פון איר און האבן די שטארקקייט און די
שכל הישר נישט צו ווערן געפאלן ביי זיך -אויך נאך
דעם וואס מ’האט זיך ח”ו פארזינדיגט פאר הקב”ה.
(דערציילט דורך דער בעל המעשה :ב.ש.ה).
זאל השי”ת העלפן אז מ’זאל זיך קענען האלטן
שטארק און נישט דורכפאלן מיט זינד פון אנהייב אן,
און אז מ’זאל אויך האבן די כח זיך אויפצוהייבן און
חי.ומש ןרעה ןעק ןעמ
לקל'סע
טוןד ןוא ן
תשובהשר
תו
די פאראינטרעסירטע צו מיט טיילן מזכה זיין את הרבים מיט
רעמונ ערעטסקע א ןיא -א"טילש ונברו ונרומ ןופ
מעשיות פון השגחה פרטית זאל שיקן צו ר' שמחה סמואלס אין
פקס15326517922 : השולחן
: 0231592-370ק"השל : 1231592-370שידיא
ןייטשדלוג .ש :ךרוע | ץיבוניבר בקעי ברה :תינחורה הדעוה ר”וי
ב
די היי_ליגע שבת
דערציילנדיג זיי איבערדעם וואס דער ראש ישיבה
האט נישט געוואלט אננעמען זיין ריזיגע שטיצע פאר
די הייליגע ישיבה צוליב זיין חילול שבת ,און נאך
לאנגע בעטענישן ,האבן זיינע ברידער צוגעשטימט
המעשיות
זאגט עדות אויף
צו אנהייבן האלטן שבת ,און זיי האבן אלע דריי
אנגעהויבן היטן דעם הייליגן שבת ,און יעצט איז
שוין א לענגערע תקופה וואס זיי האלטן שוין שבת, “כָלדי הייליגע גמרא זאגט אין מסכת שבת (קיטּ :):
סיי ביי זיי אינדערהיים און סיי ביי די געשעפטן – .און
ְּב ִר ַיאת ׁ ָש ַמיִ ם
הַ ִּמ ְת ּפ ַּלֵל ְ ּבעֶ ֶרב ׁ ַש ָּבת ,וְ אוֹמֵ ר ‘ ַו ְיכֻלּ וּ’ ,מַ ֲעלֶה עָ לָיו
דעריבער זענען זיי יעצט צוריקגעקומען כדי צו געבן הַ ּכָתוּב ְּכ ִאלּ ּו ַנ ֲע ֶׂשה ׁ ֻש ּ ָתף לְהַ ָּקדו ֹׁש ָּברו ְּך הוּא ְ ּבמַ ֲע ֵׂשה
זייער הארציגע נדבה פאר די ישיבה ,פון כשר’ע געלט, אשית”. ְ ּב ֵר ׁ ִ
אויף וועלכע מען איז חלילה נישט מחלל שבת! איז אייגנטליך דארף מען פארשטיין ,וויאזוי קען א
יעצט האט יעדער איינער פון די דריי ברידער
ההתחזקות
וָ ָא ֶ++רץ
מענטש עדות זאגן אויף עפעס וואס ער האט נישט
ארויסגענומען פון זייער קעשענע זייער טשעקן געזען מיט זיינע אויגן ,אינדערצייט וואס מיר האבן
ביכלעך ,און יעדער איינער פון זיי האט אויסגעשריבן דאך א הלכה פסוקה וועגן זאגן עדות ,אז די עדים
א טשעק פאר די סומע פון פינף טויזנט פונט! טבין דארפן זען די געשעעניש פון אנהייב ביזן סוף ,און אויב
ותקילין. עס איז נישט אזוי געווען ,טוען די דיינים נישט אננעמען
און אזוי איז אויסגעקומען אז אין זכות פון די ברכה “וַ יְ כֻ לּ ּו הַ ּׁ ָש ַמיִ ם וְ הָ ָא ֶרץ ,וְ כָ ל צְ בָ ָאם .וַ יְ כַ ל ֱאל ִֹקים ַּב ּיוֹ ם הַ ּׁ ְשבִ ִיעי זייער עדות.
פון שבת קודש איז די שטיצע דרייפאכיג געשטיגן, ְמלַ אכְ ּתוֹ ֲאׁ ֶשר ָעשָׂ ה ,וַ ִ ּיׁ ְש ֹּבת ַּב ּיוֹ ם הַ ּׁ ְשבִ ִיעי ִמ ָּכל ְמלַ אכְ ּתוֹ ֲאׁ ֶשר דעריבער מוזן מיר זאגן אז דאס איז אוודאי יא אן עדות,
אנקומענדיג צו די סומע פון פופצן טויזנט פונט!!! ָעשָׂ ה וגו’” (ב ,א-ב) ווייל ווען די שבת קומט ,טוט זי שרייען פון זיך אליין
מיט אט די ריזיגע סומע איז געבויט געווארן דאס ‘ב ִריאַ ת ׁ ָשמַ יִם וָאָ ֶרץ’ ,און די אידן זענען זוכה צו אויף ְ ּ
מערהייט פונעם גרויסן בנין הישיבה ,וואס געפינט
זיך ביזן היינטיגן טאג אינעם ‘בית ישראל’ געגנט אין נגיד געבעטן אז ער וויל באזוכן דעם אָ פיס פון די ישיבה,
וואו ער האט ארויסגעצויגן פון זיין בערזל א שיינעם
אט די געוואלדיגע השגה .און דעריבער האט די תורה
געזאגט דווקא ביי שבת קודש ,אז אין זעקס טעג האט
ההשגחה
ירושלים עיר הקודש ,און דינט אלץ ריזיגער תורה דער אויבערשטער באשאפן דער וועלט ,און אינעם
פעסטונג פאר טויזנטער תלמידים! טשעקן ביכל ,און ער האט גלייך אויסגעשריבן א טשעק
זיבעטן טאג האט ער גערוט און אפגעשטעלט זיין גאנצע
*** פאר די פאנטאסטישע און אומגלויבליכע סומע פון פינף
ארבעט .ווייל אום שבת זעט מען דאס קלאר ,און דאס
עס איז אמאל געווען א איד וועלכער איז לא עלינו געווען טויזנט פונט! טבין ותקילין ,וואס אין יענע צייטן איז עס
איז די גאר געוואלדיגע דרגה פון אמונה ,און דורכדעם
קינדערלאז ,און ער פלעגט זיך שטענדיג בעטן ביי זיין געווען א הון רב ,כדי מיט די געלט זאל מען קענען קויפן
האט מען די מעגליכקייט צו עדות זאגן אויף ְ ּב ִריאַ ת
רבי’ן ,אז ער וויל געהאלפן ווערן מיט קינדער .איינמאל, א גרויסן און ברייטן בנין פאר די הייליגע ישיבה.
אשית.מַ ֲע ֵׂשה בְ ֵר ׁ ִ
ווען דער ראש ישיבה דער צדיק האט גענומען דעם
פנינים
ווען עס איז געווען א ספעציעלער עת רצון ,האט אים זיין און דאס איז דער יסוד פון רוען און אפשטעלן אלע
רבי אנטפלעקט אז ער וועט קענען ממשיך זיין די ישועה טשעק ,און געזען די ריזיגע סומע וואס איז דארט
ארבעט אום שבת ,וואס דאס טראגט מיט זיך א השפעה
וואס ער וויל ,דורכן באקומען א הייליגע ברכה פון א געשטאנען ,האט ער הארציג באדאנקט דעם חשוב’ן
פון אמונה אין השי”ת .און דאס קומט כדי דער מענטש
איד וואס איז באוואוסט ביי יעדן איינעם מיטן טיטל נדיב .ער האט אבער געזאגט ,אז איידער ער וועט נעמען
זאל אריינטראכטן און געדענקען אז דער אויבערשטער
“א שווארצער וואלף”! וועלכער וואוינט אין די און די פון אים זיין הארציגע און וואונדערליכע ביישטייערונג,
פירט דער וועלט ,און ער קוקט זיך אום אויף יעדן
שטאט. דארף ער אים פרעגן איין גאר וויכטיגע פראגע.
איינציגן איינצלהייט ,און דעריבער זענען מיר באפוילן
האט דער איד געפרעגט :און וואס וועל איך טון ,אויב ביטע פרעגט! האט דער גביר זיך אנגערופן מיט גרויס
אז מען זאל אפשטעלן יעדן ארבעט און גענצליך רוען
דער ‘שווארצער וואלף’ וועט נישט מסכים זיין מיר צו חשיבות.
אינעם טאג פון שבת קודש.
בענטשן? זאג נאר ,האט דער ראש ישיבה געפרעגט ,צודען ביסטו
און נאכמער קען מען מוסיף זיין דערויף ,אז אינעם
אויב וועט ער נישט מסכים זיין דיר צו בענטשן ,האט שומר שבת? צודען ווערט די הייליגע שבת אפגעהיטן
טאג פון שבת קודש ווערן מיר כביכול אזוי ווי א
דער רבי געענטפערט ,דעמאלטס זאלסטו ווארטן ביז
דער צייט פון “שלש סעודות” אום שבת קודש ,און
אין אלע ריזיגע פאבריקן וואס איר פארמאגט?
דא האט דער נדיב געמוזט ערקלערן ,אז כאטש זיין
טאטע האט געהאלטן שבת ,טוט ער ליידער נישט
ביישפיל צו הקב”ה .און אזוי ווי הקב”ה האט גערוט און
אפגעשטעלט אלע זיינע ארבעט אינעם טאג פון שבת, המערכת
דעמאלטס וועט ער דיר אוודאי געבן זיין ברכה! – האט אזוי אויך רוען מיר און מיר שטעלן אפ יעדן ארבעט
דער רבי געזאגט ,אן צו ערקלערן... האלטן שבת קודש!
אום שבת .אזוי ווי עס שטייט אין פסוק ביים בארג סיני
אויב אזוי ,האט דער ראש ישיבה געזאגט ,טוט מיר לייד,
איז דער איד אויפגעשטאנען ,מיט גרויס האפענונג און “ש ׁ ֶשת י ִָמים ּ ַת ֲעבֹד וְ עָ ִׂשיתָ ּכָל ְמלַאכְ ּ ֶת ָך,
(שמות כ ,ט-יא)ֵ ׁ :
אמונה ,און ער איז געפארן צו יענע שטאט ,וואו ער איך קען אבער בשום אופן נישט נעמען פון אייך אייער וְ יוֹם הַ ּׁ ְשבִ יעִ י ׁ ַש ָּבת לַה’ אֱ ל ֹקֶ ָ
יך ל ֹא תַ ֲע ֶׂשה כָל ְמלָאכָה וגו’.
האט זיך גענומען זוכן א איד וואס מען רופט אים ‘א הארציגע נדבה! עס איז אוממעגליך צו בויען א הייליגע
ִּכי ׁ ֵש ׁ ֶשת י ִָמים עָ ָׂשה ה’ אֶ ת הַ ּׁ ָשמַ יִם וְ אֶ ת הָ אָ ֶרץ אֶ ת הַ ּיָם
שווארצער וואלף’ ,צום ערשט האט ער קיינעם נישט ישיבה ,וואס זאל דינען אלץ וואוינונג פאר די הייליגע
וְ אֶ ת ּכָל אֲ ׁ ֶשר ָּבם ַו ָּינַח ַּב ּיוֹם הַ ּׁ ְשבִ יעִ י וגו’”.
געטראפן וואס האט געקענט א איד וועמען מען רופט
אזוי .אבער נאכן שטארק זוכן ,האט ער געטראפן א איד
תורה און פאר די הייליגע שכינה ,פון געלט וואס מען
האט מחלל שבת געווען דערפאר!
דער נדיב איז גלייך אויפגעשטאנען פון זיין ארט,
און לכאורה דארף מען פארשטיין די שייכות ,צודען
ווייל דער אויבערשטער האט גערוט און אפגעשטעלט
השולחן
ביים עק פונעם שטאט ,וועלכער האט טאקע געקענט די ארבעט אינעם זיבעטן טאג ,דארפן מיר אויך רוען
יענער ‘שווארצער וואלף’ ,און ער האט אים אויך געוויזן און האט פארלאזט דאס פלאץ ְ ּבב ׁ ֶֹשת ּ ָפנִים! קוים
און אפשטעלן אונזער ארבעט אין יענעם טאג? נאר מען
וואו יענער איד וואוינט .דער הויז איז נישט געווען עפעס ארויסמורמלענדיג פון מויל עפעס א גריס.
קען זאגן ,אז דאס אלעס קומט מכחד ער שותפות ,וואס
אנדערש ווי א האלב־איינגעפאלענע הייזקע וואס איז א קורצע צייט איז אריבער פון דעמאלטס ,און אין א
יעדער איד ווערט כביכול אום שבת א שותף צו הקב”ה
געשטאנען ביים עק שטאט. טאג איז דער עושר צוריקגעקומען פאר א באזוך אינעם
אין מעשה בראשית .און כידוע זענען שותפים אלעמאל
דער איד איז גלייך געלאפן צו יענער הויז ,און ווען היכל פון די הייליגע ישיבה ,אבער דאסמאל האבן אויך
גלייך אויף גלייך ,און דעריבער ,אזוי ווי הקב”ה רוט
דער בעל הבית איז ארויסגעקומען צו אים און אים זיינע צוויי ברידער ,וועלכע זענען אויך געווען פון די גאר
כביכול ,דארפן מיר אויך רוען.
געפרעגט וואס ער וויל ,האט ער דערציילט אז ער אנגעזעענע עשירים אין ענגלאנד ,זיך אנגעשלאסן אין
***
איז אהערגעקומען אים צו בעטן א ברכה אז ער זאל דער באזוך.
עס האט מיר דערציילט הגאון רבי דוד אויערבאך זצ”ל,
געהאלפן ווערן מיט זרע של קיימא ,וויבאלד ער איז שוין נאכדעם וואס זיי זענען אלע שיין אויפגענומען געווארן
ראש ישיבת שער השמים ,דער ברודער פון הגאון מרן
קינדערלאז פאר לאנגע יארן ,לא עלינו! אין די ישיבה ,און זיי האבן זיך ארומגעקוקט צו דער
רבי שלמה זלמן אויערבאך זצ”ל ,אז איינמאל איז
ווען דער בעל הבית האט דאס געהערט ,האט ער זיך וואונדערליכער סדר פון די תלמידים ,האבן זיי זיך אלע
געקומען א איד וועלכער איז געווען פון די גרעסטע
שטארק צולאכט :פון די גאנצע שטאט האסטו נישט געזעצט אינעם אפיס .דארט האט דער עושר דערציילט,
עשירים אין ענגלאנד ,פאר א באזוך אינעם וואוינונג פון
שפאַ ס ,נאר פון
געטראפן קיינעם פון וועמען צו טרייבן ּ אז ביי זיין פריערדיגע באזוך אין די ישיבה ,נאכדעם וואס
דער מירער ראש ישיבה ,הגה”צ רבי אליעזר יהודה
מיר! בין איך דען א מענטש וועלכער טיילט ברכות? פון דער ראש ישיבה האט נישט געוואלט אננעמען זיין נדבה
פינקל זצ”ל.
ווען אָ ן בין איך געווארן א טיילער פון ברכות? און מיט צוליב חילול שבת ,איז ער געווארן זייער צושטורעמט.
אין יענע צייטן ,מיט ארום אכציג יאר צוריק ,האט די
די ווערטער האט ער אים פארטריבן פון זיך. ווען ער איז צוריק אהיימגעקומען קיין ענגלאנד ,האט
מירער ישיבה זיך געפינען אין די ‘מילנער’ס הייזער’,
אויך אויף דעם איז דער איד געווען גרייט ...ער האט ער געמאכט א חשבון הנפש ,זעענדיג צו וואספארא
איידער עס איז געווען אזא גרויסע ישיבה אזוי ווי עס
געדולדיג געווארט דארט אין שטאט ביז עס וועט ווערן נידעריגער מצב ער האט זיך דערזען ,אז מען וויל נישט
היינט־צו־טאג.
שבת קודש ,און ווען עס איז געווארן נאנט צו שבת קודש נעמען זיין ביישטייערונג פאר צדקה ,וועגן חילול
דער גאסט איז אריינגעקומען אינעם היכל הישיבה,
איז ער נאכאמאל געקומען צו יענעם קליינעם הייזקע, שבת ,און ער האט דעריבער באשלאסן אז ער וועט
און האט שפאצירט איבער די לענג און ברייט דערפון,
און ער האט געבעטן אויב ער קען דארט איינשטיין פאר פארבעסערן זיין וועג ,און ער וועט אנהייבן היטן שבת
זייענדיג פול מיט התפעלות און באגייסטערונג פון די
שבת קודש! מיטן גאנצן הארץ און זעל.
חשוב’ע תלמידים וועלכע זענען געווען גענצליך פארטון
דער בעל הבית האט זיך אבער שטארק איינגע’עקש’נט, ער האט ווייטער דערציילט ,אז וויבאלד ער איז געווען
אין די הייליגע תורה.
ערקלערנדיג אז דאס הויז איז זייער קליין ,און עס א שותף אין זיינע געשעפטן מיט זיינע צוויי ברידער ,איז
נאכן ענדיגן זיין באזוך אינעם ישיבה זעלבסט ,האט דער
ער געגאנגען צו זיי און ער האט לאנג גערעדט מיט זיי,
ג
פארן חתן דער שטריימל איז נישטא קיין שום
און די טלית. מעגליכקייט אויפצונעמען
זעלבע צייט איז איןתדישרפ האטטילש ץיבוניבר ןהכה לאילמג יבר צ"הרה ונברו ונרומ תואישנב • ’ד תיבב יתבש תליהק י"ע ל"וי אינדערהיים!"
לאנגעזייבעטענישן א געסט ביי
געשטאנען נעבן דער רבי, נאך
אבת יכ
זיין זון דער הייליגער
שינעווער רב רבי יחזקאל
דער בעל הבית מסכים
געווען אז דער גאסט זאל
שרגאלא זט
זצוק”ל ,וועלכער לו זיך אויפהאלטן אינעם
דעמאלטס געדינט האט”פשת ו דרויסנדיג מאגאזין [מחסן]
אלץ ‘רב הצעיר’ אין צאנז, וואס איז געווען נעבן דער
און ווען ער האט געהערט הויז ,און דארט וועט מען
058
ווי די ווערטער פון דער
איד ,האט ער אים גענומען
אנשרייען:
אים ברענגען די שבת’דיגע
פון זיין ארט אינעם
סעודות צו עסן...
וויאזוי וואגסטו דיך צו מאגאזין ,האט דער איד
רעדן ליגנט דא ,אין פארנט נאכגעקוקט דער בעל
פון מיין הייליגער טאטע? הבית דורכאויס דעם
איך האב דאך אליין געזען גאנצן שבת ,וועלנדיג זען
מיט מיינע אייגענע אויגן וויאזוי ער פירט זיך ,און צו
ווי דו קויפסט אליין דעם קענען פארשטיין פארוואס
שטריימל ביים סוחר! זיין רבי האט אים דווקא
וויאזוי שעמסטו דיך נישט געשיקט צו אים אז ער זאל
פון דיר אליין! אים געבן זיין ברכה.
דער מענטש איז געווארן עס איז אים אבער נישט
אנגעפילט מיט בושה ביז געלונגען ,וויבאלד ער
אלע ברעגן ,זיין געזיכט הימל ,נאר זיי האלטן זיך אזוי ווי גארנישט .און ביי דער האט דארט גארנישט געזען
האט געטוישט קאלירן אז מען האט אים געכאפט ביי די בעל גאוה קען די תורה נישט רוען ,און אפילו דאס וואס עפעס ספעציעל ,און ווען ער האט נאר געקוקט האט ער
מעשה .זיין פנים האט זיך געטוישט פון רויט צו ווייס ער האט שוין געלערנט איז “חָ כְ מָ ת ֹו ִמסְ ּ ַת ּלֶקֶ ת ִמ ּ ֶמ ּנוּ”, געזען בלויז ווי ער עסט און עסט ...דורכאויס דעם גאנצן
און צוריק ,און פון גרויס שטוינונג איז ער נישט געווען גייט זיין חכמה אוועק פון אים. שבת האט דער בעל הבית בלויז געגעסן אן קיין שיעור פון
אימשטאנד צו עפענען זיין מויל ,ביז ער האט אויפגעהויבן א וואונדערליכער ערקלערונג שרייבט דער הייליגער די שבת’דיגע מאכלים ,און ער האט נישט אויפגעהערט
זיינע פיס און איז אנטלאפן פון דארט מיט גרויס שרעק. חיד”א זצוק”ל שרייבט אין זיין ספר ‘חומת אנך’ (ויקרא צו עסן!
גלייך האט דער הייליגער צאנזער רב געשריגן אויף ו ,ב) ,פארוואס די תורה רוט נישט ביי א בעל גאוה .וְ זֶה ווען עס איז אנגעקומען דער צייט פון ‘שלש סעודות’,
זיין זון :חאצקעלע! וואס האסטו געטון? דו האסט דאך ל ְׁשוֹן קָ ְד ׁשוֹ“ :הַ אי מַ אן דְּ י ִָהיר ,חָ כְ מָ ת ֹו ִמסְ ּ ַת ּלֶקֶ ת ִמ ּ ֶמ ּנוּ. האט זיך דער גאסט דערוואגט אריינצוגיין אינעווייניג אין
פארשעמט דעם איד! לויף אים שנעל נאך ,זיי אים מפייס, ְ ּב ֶד ֶר ְך דְּ ָר ׁש וּמוּסָ ר אֶ פְ ׁ ָשר לוֹמַ ר טַ עַ ם ָלזֶה ,דְּ עַ ל י ְֵדי הַ ּגַאֲ וָה הויז ,און פאלנדיג צו די פיס פונעם בעל הבית ,האט ער
און בעט אים מחילה! ַנ ֲע ָׂשה ּגוּפ ֹו ְּכלִי ְמ ׁ ֻש ָּקץ וּמֻ סְ ָרח .כמ”ש ָּבאֲ ג ָָדה ,דְּ אֵ לִ יָּהוּ זיך גענומען וויינען און בעטן אז ער זאל אים בענטשן צו
איז דער שינעווער רב ארויסגעגאנגען און האט אנגעהויבן זָכוּר ל ַּטוֹב אָ מַ ר לְ ַר ִ ּבי יְהו ׁ ֹֻשעַ ֶּבן לֵ וִ י ,דְּ אָ ָדם ׁ ֶש ּי ֵׁש ל ֹו ּגַאֲ וָה געהאלפן ווערן מיט קינדער .אין אנהייב האט זיך דער
נאכלויפן דעם מענטש ,ביז ער האט אים ענדליך דעריאגט הוּא סֶ ַר”ח הָ עו ֵֹדף ִמ ּנְבֵ לָה מֻ סְ ַרחַ ת .וְ ִאם ּ ֵכן הַ ּתו ָֹרה צְ ִריכָה בעל הבית פאר’עקש’נט און ערקלערט אז ער טיילט נישט
ביים טויער פון די שטאט ,און ער האט אים שטארק ל ְִהיוֹת ְ ּבמָ קוֹם נ ִָקי וְ טָ הוֹר ,וְ קַ יְימָ א לָן דְּ ִ ּב ְמבוֹאוֹת הַ ְּמטֻ ּנָפוֹת קיין ברכות ,אבער ווען דער איד האט זיך ווייטער געבעטן
געבעטן אז ער זאל אים מוחל זיין דערפאר וואס ער האט אָ סוּר לְהַ ְרהֵ ר ְ ּב ִדבְ ֵרי ּתו ָֹרה .וְ לָכֵ ן ִמי ׁ ֶש ּי ֵׁש ל ֹו ּגַאֲ וָה ׁ ֶשהוּא און גע’טענה’ט “וואס שטערט אייך צו בענטשן”? האט
אים אזוי שטארק מבייש געווען ,אבער דער מענטש מֻ סְ ָרח יוֹתֵ ר ִמ ּנְבֵ לָה – חָ כְ מָ ת ֹו ִמסְ ּ ַת ּלֶקֶ ת ִמ ּ ֶמ ּנוּ ,דְּ הַ ּתו ָֹרה דער בעל הבית ,וועלכער איז נישט געווען קיין אנדערער
האט אים בשום אופן נישט געוואלט מוחל זיין .נאר נאך צְ ִריכָה מָ קוֹם נ ִָקי וְ טָ הוֹר .וְ זֶה ֶרמֶ ז‘ :זֹאת ּתו ַֹרת הָ ע ֹולָה’, ווי איינס פון די זעקס און דרייסיג באהאלטענע צדיקים
לענגערע הפצרות און תחנונים האט ער קוים מסכים ּ ֵפרו ּׁש ּתו ָֹרה עִ ם ּגַאֲ וָהְּ ,כלוֹמַ ר הֶ חָ כָם ׁ ֶשעוֹסֵ ק ַּב ּתו ָֹרה וְ י ֵׁש אינעם דור ,געגעבן א זאג:
געווען צו צוריקקומען מיט אים צו זיין הייליגער טאטע, ‘היא הָ ע ֹולָה’ִ ,היא הַ ּתו ָֹרה ע ֹולָה ו ִּמסְ ּ ַת ּלֶקֶ ת ל ֹו ּגַאֲ וָה ,אָ ז – ִ גוט ,איך בין מסכים ,איך וועל דיר געבן מיין ברכה ,און
כדי ער זאל זיי זאגן וואס זיי האבן צו טון. ִמ ּ ֶמ ּנוּ ,וְ הוּא נ ׁ ְִשאַ ר ְ ּבגַאֲ וָתוֹ” ,עד כאן לשון קדשו. דער אויבערשטער וועט דיר געבן א בן זכר! אבער נאר
אזוי האט זיך דער איד נאכגעשלעפט נאך דער שינאווער *** מיטן תנאי אז דו זאלסט אים געבן א נאמען פונקט אזוי ווי
רב וועלכער האט נישט אויפגעגעבן פון אים ,ביז ער איז שטייענדיג ביי שבת סליחות ,אין צוגרייטונג צו די הייליגע מיר“ :שווארצער וואלף”!
צוריקגעקומען מיט אים פאר זיין הייליגער טאטע. טעג הבאים עלינו לטובה ,לאמיר זיך גוט נאכקוקן און און ווירקליך ,צום יאר איז דער איד געבענטשן געווארן
ווען דער הייליגער צאנזער רב האט געזען דער איד ווי מתקן זיין אלע פעלערן אין די ענינים פון מידות צום מיט א לעכטיג קינד ,א בן זכר ,און מען האט אים גערופן
ער שטייט פאר אים ,האט ער אים זייער שטארק מקרב גוטן ,און מבטל זיין די גאוה און די שטאלץ ,און שטארק “א שווארצער וואלף” ,און ער איז געווען זייער א
געווען ,און מיט א שמייכל אויף זיין הייליגע געזיכט ,האט פאררעכטן די עִ ְנ ָינִים ׁ ֶש ֵּבין אָ ָדם לַחֲ בֵ רוֹ. געלונגענער קינד ,און איז אויסגעוואקסן אלץ איינער פון
ער געזאגט צו אים :הער אויס מיין עצה! דו זאלסט נישט דער שטייגער פון די וועלט איז ,אז אין אט די געהויבענע די גדולי הרבנים אין זיין דור.
מוחל זיין מיין זון ,ביז ער וועט דיר באצאלן די גאנצע טעג ,איז צוזאמען מיט די וואונטש וואס מען וואונטשט ווען ער איז צוריקגעקומען מיט די גוטע בשורה צו זיין
געלט וואס דו האסט באצאלט פארן שטריימל און די זיך איינער דעם אנדערן אז מען זאל זוכה זיין צו א גוט רבי’ן ,האט אים זיין רבי געגעבן צו פארשטיין ,אז אט
טלית וואס דו האסט געקויפט! אויך זאלסטו צוגעבן צום געבענטשט יאר ,טוט מען זיך אויך איבערבעטן און זיך דער צדיק נסתר פלעגט זיך טאקע שטענדיג עקש’נען אז
חשבון ,אלע קליידער וואס דו דארפסט האבן פאר דיין מוחל זיין פון טיפן הארצן – .און מיטן כח פון אחדות ער וויל נישט געבן קיין ברכות ,אבער מיטן כח פונעם
טאכטער די כלה שתחי’ ,און אויך אלע קליידער פאר די וואס איז דא אין כלל ישראל קען מען זיך שטעלן צום שבת קודש ,און איבערהויפט אינדערצייט פון שלש
משפחה לכבוד די חתונה! משפט צום גוטן ,אזוי ווי עס שטייט אין פסוק “אַ ּ ֶתם סעודות וועלכער איז א געוואלדיגער עת רצון ,אזוי ווי
דא האט דער שינעווער רב געפרעגט דעם איד :זאג נאר, נִ ּצָבִ ים הַ יּוֹם – ּכ ְֻּלכֶם” ,מיטן כח פון אחדות וואס דאס איז עס שטייט אין זוהר הקדוש (חלק ב’ ,פח“ ):וְ ַר ֲעוָא ְד ַרעֲוִ ין
וויפיל וועט דאס אלעס קאסטן אינאיינעם? זאג נאר די ‘כ ְֻּלכֶם’ ,אלע צוזאמעןְּ ,כ ִא ׁיש אֶ חָ ד ְ ּבלֵ ב אֶ חָ ד ,צו א דער ּ ִא ׁ ְש ְּתכַח” וועגן די צייט פון שלש סעודות ,האט ער זוכה
סומע ,און איך וועל דיר עס געבן! כתיבה וחתימה טובה ,אמן. געווען געהאלפן צו ווערן ִ ּב ְדבַ ר י ְׁשוּעָ ה וְ ַרחֲ ִמים ,און אזוי
אזויפיל און אזויפיל רובל! – האט דער איד אנגעכאפט א זאלן אויך אלע אידן געהאלפן ווערן מיט אלעס וואס מען
צאל ,ערקלערנדיג אז דאס איז דער חשבון וויפיל די אלע *** דארף ,אמן כן יהי רצון .אין די גמרא (עירובין נה ).ווערט
טייערע קליידער האבן געקאסט .דער שינעווער רב האט צום הייליגן צאנזער רב בעל דברי חיים זצוק”ל איז אמאל געברענגטָ :רבָ א אָ מַ ר‘ ,ל ֹא בַ ּׁ ָשמַ יִם ִהיא’ – ל ֹא ִת ּ ָמצֵא ְ ּב ִמי
גלייך ארויסגענומען די גאנצע סומע אין קעש ,און ער אריינגעגאנגען א איד און זיין פארלאנג איז געווען אזוי – ַשמַ יִםַ .ר ִ ּבי יוֹחָ נָן אָ מַ ר‘ ,ל ֹא בַ ּׁ ָשמַ יִם
יה דַּ עְ ּת ֹו עָ לֶיהָ ּכ ּׁ ָ
ׁ ֶש ּ ַמגְ ִ ּב ּ ַ
האט עס איבערגעגעבן פארן מענטש מיט גרויס שמחה, וויבאלד ער האלט יעצט ביים חתונה מאכן זיין טאכטער ִהיא’ – ל ֹא ִת ּ ָמצֵא ְ ּבג ּ ֵַסי רוּחַ ”.
און ער האט אים נישט געלאזט אוועקגיין ביז ער האט אים צו א חשוב’ער חתן ,וועלכער איז א חסיד ,דארף ער אים פון דא לערנען מיר ארויס א גרויסן יסוד ,אז די תורה
געזאגט ְ ּבפֶ ה מָ לֵ א אז ער איז אים מוחל! קויפן א שטריימל און א טלית מיט א מכובד’יגע עטרה, הקדושה ווערט נאר איבערגעגעבן אלץ נחלה פאר די
*** אזוי ווי דער מנהג פון די חסידים אז דער שווער קויפט וואס האלטן זיך קליין ,און זיי האלטן זיך שטאלץ ביזן
תושרד ןוא ן'סעומש ןרעה ןעק ןעמ
רעמונ ערעטסקע א ןיא -א"טילש ונברו ונרומ ןופ
: 0231592-370ק"השל : 1231592-370שידיא
ןייטשדלוג .ש :ךרוע | ץיבוניבר בקעי ברה :תינחורה הדעוה ר”וי
ד
