gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

פלאצקער גאון · Plotzker Gaon — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: פלאצקער גאון · Plotzker Gaon

שבוע: בראשית (2026-10-05)

פלאצקער גאון · Plotzker Gaon — בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

‫פון‬ ‫פרשת‬ ‫בראשית‬ ‫געקליבענע‬ ‫תשפ”ז‬ ‫געדאנקען‬ ‫גליון רי”ג‬ ‫אויף די‬ ‫פרשה‬ ‫בס"ד‬ ‫שנה ו’‬ ‫ארי’ לייב צינגץאון‬ ‫הגאון רבי‬ ‫זי”ע‬ ‫בס״ד‬ ‫אויף אידיש‬ ‫רבי יוחנן‪" :‬בכל מקום שאתה מוצא גדולתו של‬ ‫דער רבש"ע מעניש נאר די צדיקים וואס ער‬ ‫הקב"ה שם אתה מוצא ענותנותו"‪ ,‬ווייל שבת‬ ‫ווייסט אז ער וועט קענען אנקומען צי די הויכע‬ ‫דער רבש"ע איז מדקדק ביי צדיקים‬ ‫איז דאך א זכר למעשה בראשית צו געדענקען‬ ‫מדריגות‪ ,‬אזוי ווי די גמרא (ב"ק נ‪ ).‬זאגט טאקע‬ ‫אפילו אויף א פגם במחשבה‪ ,‬כדי זיי‬ ‫אז דער אויבערשטער האט באשאפן די גאנצע‬ ‫אז מיט צדיקים איז דער אויבערשטער מדקדק‬ ‫צו מעלה זיין צי העכערע מדריגות‬ ‫וועלט אין זעקס טעג און ער האט גערוהט שבת‬ ‫כחוט השערה‪ ,‬און אזוי אויך שטייט בשם דעם‬ ‫קודש‪ ,‬אבער למעשה טענה'ען דאך די פורקי‬ ‫בראשית ברא אלקים‪( ...‬א‪ ,‬א)‬ ‫אריז"ל‪ ,‬אז ווען דער רבש"ע וויל מעלה זיין‬ ‫עול אז אויב דער אויבערשטער איז אזוי גרויס‬ ‫א צדיק‪ ,‬איז ער מדקדק מיט אים אפילו אויף‬ ‫רש"י זאגט‪ ,‬אז אין אנפאנג איז ארויף‬ ‫אז ער האט געקענט באשאפן די גאנצע וועלט‬ ‫דברים קלים‪.‬‬ ‫במחשבה פאר דעם רבש"ע צו באשאפן די‬ ‫אין אזא קורצע צייט איז אוודאי 'אין כבודו‬ ‫וועלט מיט מידת הדין‪ ,‬אבער ער האט געזען‬ ‫און מיט דעם קען מען מסביר זיין וואס חז"ל‬ ‫להשגיח בתחתונים' און נישט ער פירט היינט די‬ ‫אז די וועלט וועט נישט קענען שטיין אזוי‪,‬‬ ‫וועלט עפ"ל‪ ,‬וועגן דעם האט מען מתקן געווען‬ ‫זאגן (מנחות כט‪ ):‬אז ווען מען האט ארויסגענומען‬ ‫רבי עקיבא אים צו הרג'ענען האבן די‬ ‫האט ער מקדים געווען די מידת הרחמים און‬ ‫אז גלייך מוצאי שבת זאל מען זיך איינ'חזר'ן אז‬ ‫עס משתף געווען מיט די מידת הדין‪ ,‬אזוי ווי די‬ ‫"במקום גדולתו שם אתה מוצא ענותנותו"‪ ,‬ווי‬ ‫מלאכים געפרעגט 'זו תורה וזו שכרה'?! און‬ ‫דער אויבערשטער האט געענטפערט 'כך‬ ‫פסוק זאגט ווייטער (ב‪ ,‬ד) "ביום עשות ה' אלקים‬ ‫אין פסוק שטייט אז דער אויבערשטער רופט‬ ‫ארץ ושמים"‪.‬‬ ‫זיך "אבי יתומים ודיין אלמנות"‪ ,‬און "אשכון‬ ‫עלה במחשבה לפני'! קען זיין פשט‪ ,‬אז דער‬ ‫את דכא ושפל רוח"‪ ,‬אא"וו‪ ,‬און פון דעם זעט‬ ‫באשעפער האט זיי געזאגט‪ ,‬אז רבי עקיבא‬ ‫דארף מען לכאורה פארשטיין‪ ,‬פארוואס‬ ‫מען אז אדרבה‪ ,‬ווי נידעריגער דער מענטש איז‬ ‫שטייט אין אזא הויכע דרגה‪ ,‬אז מען רעכנט‬ ‫האט ער לכתחילה יא געוואלט באשאפן די‬ ‫אלס נענטער האלט זיך דער אויבערשטער צו‬ ‫אים אפילו א מחשבה וואס פאר א פשוט'ער‬ ‫וועלט מיט די מידת הדין‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫אים‪ ,‬און אזוי זענען מיר מחזק די אמונה אז דער‬ ‫מענטש רעכנט מען נישט‪ ,‬און דאס וואס ער‬ ‫האט דאך זיכער שוין מתחלה געוואוסט אז די‬ ‫אויבערשטער האלט אויף אונז א שטענדיגע‬ ‫גייט יעצט אדורך איז נאר כדי אז ער זאל קענען‬ ‫וועלט וועט נישט קענען האבן אזוי א קיום?‬ ‫השגחה‪.‬‬ ‫דערגרייכן צי גאר א הויכע מדריגה‪.‬‬ ‫קען מען עס מיישב זיין לויט וואס די גמרא‬ ‫'קומץ המנחה' באמצע דרוש יא לפרשת שלח‬ ‫און וועגן דעם זאגט דא רש"י די לשון אז‬ ‫זאגט (קידושין מ‪" ).‬מחשבה רעה אין הקב"ה‬ ‫בתחילה עלה "במחשבה" צו באשאפן די וועלט‬ ‫מצרפה למעשה"‪ ,‬און לכאורה איז שווער‪,‬‬ ‫מיט מידת הדין‪ ,‬ווייל לפי מידת הדין דארף מען‬ ‫ווייל אין א צווייטע פלאץ זאגט די גמרא (יומא‬ ‫די מצוה נישט צו עסן פונעם עץ‬ ‫באמת מדקדק זיין אפילו אויף א מחשבה‪ ,‬כדאי‬ ‫כט‪" ).‬הרהורי עבירה קשין מעבירה"‪ ,‬זעט מען‬ ‫הדעת הייסט א מצוה קלה ווייל עס‬ ‫מען זאל קענען אנקומען צי העכערע מדריגות‪,‬‬ ‫דאך אז א שלעכטע מחשבה איז פוגם אין דעם‬ ‫נאר וויבאלד אז די פשוט'ע מענטשן זענען סיי‬ ‫מענטש נאכמער ווי די עבירה אליינס?‬ ‫איז ניתק לעשה‬ ‫ווי נישט ראוי צו די הויכע מדריגות‪ ,‬האט דער‬ ‫נאר קען זיין‪ ,‬אז באמת זענען די צוויי מאמרי‬ ‫ומעץ הדעת טוב ורע לא תאכל ממנו‬ ‫אויבערשטער משתף געווען די מידת הרחמים‪,‬‬ ‫חז"ל נישט קיין סתירה‪ ,‬נאר עס ווענדט זיך‪ ,‬אין‬ ‫כי ביום אכלך ממנו מות תמות‪( .‬ב‪ ,‬יז)‬ ‫אז ביי זיי זאל מען נישט קוקן אויף די פגם פון‬ ‫וועלכע מדריגה דער מענטש שטייט‪ ,‬און אזוי‬ ‫מחשבה‪.‬‬ ‫ווי עס זעט זיך נישט אן א לייכטע פלעק אויף‬ ‫די גמרא זאגט (שבת נה‪ ):‬אז די מלאכי השרת‬ ‫'קומץ המנחה' דרוש י לפרשת ואתחנן אות ג‪-‬ד‬ ‫א דיקע מגושמ'דיגע מאנטל דאס זעלבע ווי עס‬ ‫האבן געפרעגט דעם אויבערשטן‪ ,‬פארוואס‬ ‫ווערט אנגעזעהן אויף א ציכטיג ווייסן מלבוש‪,‬‬ ‫האסטו גוזר געווען מיתה אויף אדם הראשון?‬ ‫די זעלבע זאך איז אויך מיט א מחשבת עבירה‪,‬‬ ‫האט דער אויבערשטער זיי געענטפערט‪ :‬מצוה‬ ‫קלה צויתיו ועבר עליה‪ .‬שטעלן זיך דערויף די‬ ‫מוצאי שבת איז מען מחזק די אמונה‬ ‫און נאר ביי איינעם וואס האט א ריינע הארץ‪,‬‬ ‫אז דער אויבערשטער האלט זיך‬ ‫זעהט זיך ריכטיג אן די פגם פון א מחשבה‪ ,‬און‬ ‫מפרשים‪ ,‬אז לכאורה איז דאס א וואונדער‪ ,‬ווייל‬ ‫ווערט נענש אויף דעם‪ ,‬כדאי אז דורך דעם‬ ‫אויף א לייכטע מצוה קומט זיך דאך נישט אזא‬ ‫נאנט דוקא צו די נידעריגע‬ ‫זאל מען נזדכך ווערן און נתעלה ווערן צי גאר‬ ‫הארבע עונש?!‬ ‫הויכע מדריגות‪ ,‬משא"כ אבער פשוטע מענטשן‬ ‫ויכולו השמים והארץ וכל צבאם‪( .‬ב‪ ,‬ב)‬ ‫קען מען זאגן לויט ווי דער רמ"ע מפאנו ז"ל‬ ‫קענען סיי ווי נישט אנקומען צי אזעלכע הויכע‬ ‫ברענגט אין ספר "עשרה מאמרות" (מאמר חיקור‬ ‫מען קען זאגן א טעם אויף דעם וואס מוצאי‬ ‫מדריגות‪ ,‬האט נישט דער רבש"ע פארוואס זיי‬ ‫דין ח"ב פ"ז) אז דאס וואס עס שטייט דא אין פסוק‬ ‫שבת קודש ביי ויתן לך זאגט מען די מימרא פון‬ ‫צו מעניש אויף א מחשבה‪ ,‬און דערפאר איז‬ ‫דיהיילי עג‬ ‫נעמסטו די גאנצע אויף דיר איז גוט‪ ,‬און אז‬ ‫נישט איז פלגא עלי ופלגא עלך‪ ,‬און אזוי וועט‬ ‫"כי ביום אכלך ממנו מות תמות" מיינט צו זאגן‬ ‫אז נאך וואס אדם הראשון איז נכשל געווארן‬ ‫און געגעסן פונעם עץ הדעת האט ער געהאט‬ ‫צואה‬ ‫ער מבטל זיין די קטרוג אויף כלל ישראל‪.‬‬ ‫אן עצה מתקן צו זיין דעם חטא דורכדעם וואס‬ ‫אבער דעס איז זיכער אז די חשבון איז‬ ‫ער זאל זיין גרייט זיך מוסר נפש זיין על קדושת‬ ‫נישט געמאכט פאר די אמת'ע יראי ה' וואס‬ ‫השם‪ ,‬און מיט דעם וואס ער וועט זיין גרייט צו‬ ‫טוען אלע זייערע מעשים לשם שמים‪ ,‬ווייל‬ ‫שטארבן על קידוש ה' וועט ער מתקן זיין דעם‬ ‫ומי שישתדל בהדפסתן‬ ‫ביי זיי רעכנט זיך זיכער נישט אראפ די נעכט‬ ‫חטא‪ ,‬און ממילא קומט אויס אז מות תמות איז‬ ‫יהי' לו המחבר למליץ‬ ‫און די צייט פון אלע אנדערע געברויכן‪ ,‬ווייל‬ ‫נישט קיין עונש‪ ,‬נאר א עצה צי מקבל זיין אויף‬ ‫זיך מיתה און אזוי מתקן זיין דעם חטא‪ ,‬און אזוי‬ ‫אם יהי' לו זכות‬ ‫אדרבה‪ ,‬זיי לעבן דאך אלע זייערע יארן לשם‬ ‫איז די מצוה פון "לא תאכל ממנו" א לאו הניתק‬ ‫שמים‪ ,‬אזוי ווי דער לשון פונעם מחבר איז‬ ‫לעשה‪ ,‬ווייל דער אויבערשטער אים געגעבן אן‬ ‫(או"ח סי' רלא) אז דאס עסן דארף זיין מיט‬ ‫עשה פון "מות תמות" זיך מוסר נפש צו זיין און‬ ‫א כוונה צו האבן כח צו דינען דעם בורא‪ ,‬אזוי‬ ‫אזוי ארום צי מתקן זיין די לאו פון "לא תאכל‬ ‫אויך דאס שלאפן‪ ,‬און דער מחבר פירט אויס‬ ‫ממנו"‪.‬‬ ‫"והעושה כן עובד את בוראו תמיד"‪ ,‬ממילא איז‬ ‫און מען טרעפט אין די גמרא (יומא פו‪).‬‬ ‫נישטא וואס אראפצורעכענען פונעם חשבון‪.‬‬ ‫אז א לאו הניתק לעשה ווערט גערופן "עבירה‬ ‫און נאר פאר די וואס זענען אינם עושים רצונו‬ ‫קלה"‪ ,‬במילא שטימט די גמרא זייער גוט‪,‬‬ ‫של מקום‪ ,‬פאר זיי רעכענט מען אראפ די אלע‬ ‫אז די מלאכי השרת האבן פארשטאנען אז‬ ‫מות תמות איז א עונש‪ ,‬האבן זיי געפרעגט‬ ‫זמנים וואס זיי זינדיגן נישט‪ ,‬אז כאטשיג פאר‬ ‫דעם אייבערשטען פארוואס קומט זיך אזא‬ ‫דעם זאלן זיי נישט באקומען קיין עונש‪.‬‬ ‫הארבע עונש פאר אדם הראשון? האט זיי דער‬ ‫און מיט דעם קען מען זאגן פשט אינעם‬ ‫אייבערשטער געענטפערט‪ ,‬מצוה קלה צויתיו‬ ‫פסוק אין משלי (י‪ ,‬כז) "יראת ה' תוסיף‬ ‫ועבר עליה‪ ,‬דאס מיינט א לאו הניתק לעשה‬ ‫ווייל די עשה פון "מות תמות" זיך מוסר נפש‬ ‫ימים ושנות רשעים תקצרנה"‪ ,‬אז די יראי ה'‬ ‫צו זיין פאר'ן אויבערשטן איז מתקן די לאו פון‬ ‫פארמערן זייערע טעג ווייל זייער גאנצע מעת‬ ‫"לא תאכל ממנו" און דערפאר איז נגזר געווארן‬ ‫לעת איז גאנץ פאר עבודת הבורא‪ ,‬און נישט‬ ‫אויף אים מיתה‪ ,‬אבער אין הכי נמי דאס איז‬ ‫נאר אז מען דארף נישט אראפרעכענען פון‬ ‫טאקע נישט קיין עונש אויף די עבירה‪.‬‬ ‫זיי די נעכט וכדומה‪ ,‬נאר אדרבא‪ ,‬זיי פארמערן‬ ‫'קומץ המנחה' דרוש כה לפרשת אמור אות ז‬ ‫זייערע טעג דורך די נעכט‪ ,‬און אפילו די נעכט‬ ‫ווערן אויך צוגעלייגט צי די חשבון פון די טעג‪,‬‬ ‫דאקעגן די יארן פון די רשעים זענען קורץ‪,‬‬ ‫דער אויבערשטער זאגט הלואי זאל‬ ‫ווייל פאר זיי רעכענט מען אראפ די נעכט‬ ‫מען כאטשיג טרעפן ביי די רשעים‬ ‫וכדומה‪ ,‬און בסך הכל בלייבן זיי קוים מיט ‪12‬‬ ‫‪ 120‬יאר אן קיין עבירות‬ ‫א האלב יאר‪.‬‬ ‫ויאמר ה' לא ידון רוחי באדם לעולם‬ ‫דאס קען זיין פשט דא אין פסוק‪ ,‬אז היות‬ ‫בשגם הוא בשר והיו ימיו מאה‬ ‫די דור המבול האט אזויפיל געזינדיגט‪ ,‬האט‬ ‫ועשרים שנה‪( .‬ו‪ ,‬ג)‬ ‫מען בהכרח געמוזט אראפרעכענען גאנצע‬ ‫יארן פון זייער לעבן וואס זאל נישט גערעכנט‬ ‫עס איז באקאנט די ווערטער פון די‬ ‫ווערן‪ ,‬האט דער רבש"ע געזאגט ‪ :‬לא ידון‬ ‫גמרא (שבת פט‪ ):‬אז לעתיד לבוא וועט דער‬ ‫איר קענט שיקן קוויטלעך‬ ‫רוחי באדם "לעולם" דאס איז זיכער אז איך‬ ‫אויבערשטער זאגן פאר אברהם אבינו "בניך‬ ‫חטאו"‪ ,‬וועט ער אים ענטפערן "ימחו על קדושת‬ ‫צום ציון הק'‬ ‫קען נישט דן זיין דעם מענטש אויף אלע זיינע‬ ‫שמך"‪ ,‬וועט ער גיין צו יעקב אבינו און ער וועט‬ ‫להפקד בדבר ישועה ורחמים‬ ‫יארן נאר מען מוז אנהויבן צו פארמינערן נאך‬ ‫און נאך יארן ווען ער האט נישט געזינדיגט‪,‬‬ ‫אויך אזוי ענטפערן‪ ,‬ווער דער אויבערשטער‬ ‫גיין צו יצחק אבינו און ער וועט מאכן א חשבון‪:‬‬ ‫פאראינטרעסירטע ביטע פארבינדט אייך צום מערכת‬ ‫וויפיל לעבט א מענטש? זיבעציג יאר‪ .‬ביז די ‪20‬‬ ‫אבער הלואי "והיו ימיו מאה ועשרים שנה" זאל‬ ‫איך דורכאויס זיינע הונדערטער יארן טרעפן‬ ‫שטראפט מען דאך נישט אין בי"ד של מעלה‪,‬‬ ‫ן נת‬ ‫גליו נדב ע‬ ‫כאטש ‪ 120‬יאר וואס זענען יא ריין פון זינד‪.‬‬ ‫בלייבט איבער ‪ ,50‬האלב פון דעם איז דאך‬ ‫נעכט וואס מען זינדיגט נישט ‪ -‬בלייבט איבער‬ ‫ה‬ ‫"י‬ ‫'קומץ המנחה' דרוש נד לשבת שובה אות‬ ‫‪ ,25‬האלב פון דעם גייט דאך אויף צו דאווענען‬ ‫הרבני הנכבד‬ ‫טו‪-‬יח‬ ‫עסן אא"וו ‪ -‬בלייבט איבער ‪ 12‬א האלב יאר‪,‬‬ ‫הר"ר חיים מרדכי ראכליטץ הי"ו‬ ‫זכות הפצת תורת רבינו זי"ע‬ ‫יעמוד בעדו לראות ולרוות רב תענוג‬ ‫ונחת דקדושה מכל יוצ"ח‬ ‫מתוך שמחה והרחבת הדעת‬ ‫מנדב צו זיין א גליון לשבוע זוכה צו זיין להבטחת הצדיק‪ ,‬אדער אנטייל‬ ‫צו נעמען אין די הוצאות‪ ,‬ביטע זיך ווענדן צו‪.‬‬ ‫‪gilyonplotzk@gmail.com | plotzk.org | )929( 260-4868‬‬