פלאצקער גאון · Plotzker Gaon — בראשית (2026-10-05)

פון
פרשת
בראשית געקליבענע
תשפ”ז געדאנקען
גליון רי”ג אויף די
פרשה בס"ד
שנה ו’
ארי’ לייב צינגץאון הגאון רבי
זי”ע
בס״ד
אויף אידיש
רבי יוחנן" :בכל מקום שאתה מוצא גדולתו של דער רבש"ע מעניש נאר די צדיקים וואס ער
הקב"ה שם אתה מוצא ענותנותו" ,ווייל שבת ווייסט אז ער וועט קענען אנקומען צי די הויכע
דער רבש"ע איז מדקדק ביי צדיקים
איז דאך א זכר למעשה בראשית צו געדענקען מדריגות ,אזוי ווי די גמרא (ב"ק נ ).זאגט טאקע אפילו אויף א פגם במחשבה ,כדי זיי
אז דער אויבערשטער האט באשאפן די גאנצע אז מיט צדיקים איז דער אויבערשטער מדקדק צו מעלה זיין צי העכערע מדריגות
וועלט אין זעקס טעג און ער האט גערוהט שבת כחוט השערה ,און אזוי אויך שטייט בשם דעם
קודש ,אבער למעשה טענה'ען דאך די פורקי
בראשית ברא אלקים( ...א ,א)
אריז"ל ,אז ווען דער רבש"ע וויל מעלה זיין
עול אז אויב דער אויבערשטער איז אזוי גרויס א צדיק ,איז ער מדקדק מיט אים אפילו אויף רש"י זאגט ,אז אין אנפאנג איז ארויף
אז ער האט געקענט באשאפן די גאנצע וועלט דברים קלים. במחשבה פאר דעם רבש"ע צו באשאפן די
אין אזא קורצע צייט איז אוודאי 'אין כבודו וועלט מיט מידת הדין ,אבער ער האט געזען
און מיט דעם קען מען מסביר זיין וואס חז"ל
להשגיח בתחתונים' און נישט ער פירט היינט די אז די וועלט וועט נישט קענען שטיין אזוי,
וועלט עפ"ל ,וועגן דעם האט מען מתקן געווען זאגן (מנחות כט ):אז ווען מען האט ארויסגענומען
רבי עקיבא אים צו הרג'ענען האבן די האט ער מקדים געווען די מידת הרחמים און
אז גלייך מוצאי שבת זאל מען זיך איינ'חזר'ן אז עס משתף געווען מיט די מידת הדין ,אזוי ווי די
"במקום גדולתו שם אתה מוצא ענותנותו" ,ווי מלאכים געפרעגט 'זו תורה וזו שכרה'?! און
דער אויבערשטער האט געענטפערט 'כך פסוק זאגט ווייטער (ב ,ד) "ביום עשות ה' אלקים
אין פסוק שטייט אז דער אויבערשטער רופט ארץ ושמים".
זיך "אבי יתומים ודיין אלמנות" ,און "אשכון עלה במחשבה לפני'! קען זיין פשט ,אז דער
את דכא ושפל רוח" ,אא"וו ,און פון דעם זעט באשעפער האט זיי געזאגט ,אז רבי עקיבא דארף מען לכאורה פארשטיין ,פארוואס
מען אז אדרבה ,ווי נידעריגער דער מענטש איז שטייט אין אזא הויכע דרגה ,אז מען רעכנט האט ער לכתחילה יא געוואלט באשאפן די
אלס נענטער האלט זיך דער אויבערשטער צו אים אפילו א מחשבה וואס פאר א פשוט'ער וועלט מיט די מידת הדין ,דער אייבערשטער
אים ,און אזוי זענען מיר מחזק די אמונה אז דער מענטש רעכנט מען נישט ,און דאס וואס ער האט דאך זיכער שוין מתחלה געוואוסט אז די
אויבערשטער האלט אויף אונז א שטענדיגע גייט יעצט אדורך איז נאר כדי אז ער זאל קענען וועלט וועט נישט קענען האבן אזוי א קיום?
השגחה. דערגרייכן צי גאר א הויכע מדריגה. קען מען עס מיישב זיין לויט וואס די גמרא
'קומץ המנחה' באמצע דרוש יא לפרשת שלח און וועגן דעם זאגט דא רש"י די לשון אז זאגט (קידושין מ" ).מחשבה רעה אין הקב"ה
בתחילה עלה "במחשבה" צו באשאפן די וועלט מצרפה למעשה" ,און לכאורה איז שווער,
מיט מידת הדין ,ווייל לפי מידת הדין דארף מען ווייל אין א צווייטע פלאץ זאגט די גמרא (יומא
די מצוה נישט צו עסן פונעם עץ באמת מדקדק זיין אפילו אויף א מחשבה ,כדאי כט" ).הרהורי עבירה קשין מעבירה" ,זעט מען
הדעת הייסט א מצוה קלה ווייל עס מען זאל קענען אנקומען צי העכערע מדריגות, דאך אז א שלעכטע מחשבה איז פוגם אין דעם
נאר וויבאלד אז די פשוט'ע מענטשן זענען סיי מענטש נאכמער ווי די עבירה אליינס?
איז ניתק לעשה ווי נישט ראוי צו די הויכע מדריגות ,האט דער נאר קען זיין ,אז באמת זענען די צוויי מאמרי
ומעץ הדעת טוב ורע לא תאכל ממנו אויבערשטער משתף געווען די מידת הרחמים, חז"ל נישט קיין סתירה ,נאר עס ווענדט זיך ,אין
כי ביום אכלך ממנו מות תמות( .ב ,יז)
אז ביי זיי זאל מען נישט קוקן אויף די פגם פון וועלכע מדריגה דער מענטש שטייט ,און אזוי
מחשבה. ווי עס זעט זיך נישט אן א לייכטע פלעק אויף
די גמרא זאגט (שבת נה ):אז די מלאכי השרת 'קומץ המנחה' דרוש י לפרשת ואתחנן אות ג-ד א דיקע מגושמ'דיגע מאנטל דאס זעלבע ווי עס
האבן געפרעגט דעם אויבערשטן ,פארוואס ווערט אנגעזעהן אויף א ציכטיג ווייסן מלבוש,
האסטו גוזר געווען מיתה אויף אדם הראשון? די זעלבע זאך איז אויך מיט א מחשבת עבירה,
האט דער אויבערשטער זיי געענטפערט :מצוה
קלה צויתיו ועבר עליה .שטעלן זיך דערויף די
מוצאי שבת איז מען מחזק די אמונה און נאר ביי איינעם וואס האט א ריינע הארץ,
אז דער אויבערשטער האלט זיך זעהט זיך ריכטיג אן די פגם פון א מחשבה ,און
מפרשים ,אז לכאורה איז דאס א וואונדער ,ווייל ווערט נענש אויף דעם ,כדאי אז דורך דעם
אויף א לייכטע מצוה קומט זיך דאך נישט אזא נאנט דוקא צו די נידעריגע זאל מען נזדכך ווערן און נתעלה ווערן צי גאר
הארבע עונש?! הויכע מדריגות ,משא"כ אבער פשוטע מענטשן
ויכולו השמים והארץ וכל צבאם( .ב ,ב)
קען מען זאגן לויט ווי דער רמ"ע מפאנו ז"ל קענען סיי ווי נישט אנקומען צי אזעלכע הויכע
ברענגט אין ספר "עשרה מאמרות" (מאמר חיקור מען קען זאגן א טעם אויף דעם וואס מוצאי מדריגות ,האט נישט דער רבש"ע פארוואס זיי
דין ח"ב פ"ז) אז דאס וואס עס שטייט דא אין פסוק שבת קודש ביי ויתן לך זאגט מען די מימרא פון צו מעניש אויף א מחשבה ,און דערפאר איז
דיהיילי עג נעמסטו די גאנצע אויף דיר איז גוט ,און אז
נישט איז פלגא עלי ופלגא עלך ,און אזוי וועט
"כי ביום אכלך ממנו מות תמות" מיינט צו זאגן
אז נאך וואס אדם הראשון איז נכשל געווארן
און געגעסן פונעם עץ הדעת האט ער געהאט
צואה
ער מבטל זיין די קטרוג אויף כלל ישראל.
אן עצה מתקן צו זיין דעם חטא דורכדעם וואס
אבער דעס איז זיכער אז די חשבון איז ער זאל זיין גרייט זיך מוסר נפש זיין על קדושת
נישט געמאכט פאר די אמת'ע יראי ה' וואס השם ,און מיט דעם וואס ער וועט זיין גרייט צו
טוען אלע זייערע מעשים לשם שמים ,ווייל שטארבן על קידוש ה' וועט ער מתקן זיין דעם
ומי שישתדל בהדפסתן ביי זיי רעכנט זיך זיכער נישט אראפ די נעכט חטא ,און ממילא קומט אויס אז מות תמות איז
יהי' לו המחבר למליץ און די צייט פון אלע אנדערע געברויכן ,ווייל נישט קיין עונש ,נאר א עצה צי מקבל זיין אויף
זיך מיתה און אזוי מתקן זיין דעם חטא ,און אזוי
אם יהי' לו זכות אדרבה ,זיי לעבן דאך אלע זייערע יארן לשם
איז די מצוה פון "לא תאכל ממנו" א לאו הניתק
שמים ,אזוי ווי דער לשון פונעם מחבר איז לעשה ,ווייל דער אויבערשטער אים געגעבן אן
(או"ח סי' רלא) אז דאס עסן דארף זיין מיט עשה פון "מות תמות" זיך מוסר נפש צו זיין און
א כוונה צו האבן כח צו דינען דעם בורא ,אזוי אזוי ארום צי מתקן זיין די לאו פון "לא תאכל
אויך דאס שלאפן ,און דער מחבר פירט אויס ממנו".
"והעושה כן עובד את בוראו תמיד" ,ממילא איז און מען טרעפט אין די גמרא (יומא פו).
נישטא וואס אראפצורעכענען פונעם חשבון. אז א לאו הניתק לעשה ווערט גערופן "עבירה
און נאר פאר די וואס זענען אינם עושים רצונו קלה" ,במילא שטימט די גמרא זייער גוט,
של מקום ,פאר זיי רעכענט מען אראפ די אלע אז די מלאכי השרת האבן פארשטאנען אז
מות תמות איז א עונש ,האבן זיי געפרעגט
זמנים וואס זיי זינדיגן נישט ,אז כאטשיג פאר
דעם אייבערשטען פארוואס קומט זיך אזא
דעם זאלן זיי נישט באקומען קיין עונש. הארבע עונש פאר אדם הראשון? האט זיי דער
און מיט דעם קען מען זאגן פשט אינעם אייבערשטער געענטפערט ,מצוה קלה צויתיו
פסוק אין משלי (י ,כז) "יראת ה' תוסיף ועבר עליה ,דאס מיינט א לאו הניתק לעשה
ווייל די עשה פון "מות תמות" זיך מוסר נפש
ימים ושנות רשעים תקצרנה" ,אז די יראי ה'
צו זיין פאר'ן אויבערשטן איז מתקן די לאו פון
פארמערן זייערע טעג ווייל זייער גאנצע מעת "לא תאכל ממנו" און דערפאר איז נגזר געווארן
לעת איז גאנץ פאר עבודת הבורא ,און נישט אויף אים מיתה ,אבער אין הכי נמי דאס איז
נאר אז מען דארף נישט אראפרעכענען פון טאקע נישט קיין עונש אויף די עבירה.
זיי די נעכט וכדומה ,נאר אדרבא ,זיי פארמערן 'קומץ המנחה' דרוש כה לפרשת אמור אות ז
זייערע טעג דורך די נעכט ,און אפילו די נעכט
ווערן אויך צוגעלייגט צי די חשבון פון די טעג,
דאקעגן די יארן פון די רשעים זענען קורץ, דער אויבערשטער זאגט הלואי זאל
ווייל פאר זיי רעכענט מען אראפ די נעכט מען כאטשיג טרעפן ביי די רשעים
וכדומה ,און בסך הכל בלייבן זיי קוים מיט 12 120יאר אן קיין עבירות
א האלב יאר.
ויאמר ה' לא ידון רוחי באדם לעולם
דאס קען זיין פשט דא אין פסוק ,אז היות בשגם הוא בשר והיו ימיו מאה
די דור המבול האט אזויפיל געזינדיגט ,האט ועשרים שנה( .ו ,ג)
מען בהכרח געמוזט אראפרעכענען גאנצע
יארן פון זייער לעבן וואס זאל נישט גערעכנט עס איז באקאנט די ווערטער פון די
ווערן ,האט דער רבש"ע געזאגט :לא ידון גמרא (שבת פט ):אז לעתיד לבוא וועט דער
איר קענט שיקן קוויטלעך רוחי באדם "לעולם" דאס איז זיכער אז איך
אויבערשטער זאגן פאר אברהם אבינו "בניך
חטאו" ,וועט ער אים ענטפערן "ימחו על קדושת
צום ציון הק' קען נישט דן זיין דעם מענטש אויף אלע זיינע שמך" ,וועט ער גיין צו יעקב אבינו און ער וועט
להפקד בדבר ישועה ורחמים יארן נאר מען מוז אנהויבן צו פארמינערן נאך
און נאך יארן ווען ער האט נישט געזינדיגט,
אויך אזוי ענטפערן ,ווער דער אויבערשטער
גיין צו יצחק אבינו און ער וועט מאכן א חשבון:
פאראינטרעסירטע ביטע פארבינדט אייך צום מערכת וויפיל לעבט א מענטש? זיבעציג יאר .ביז די 20
אבער הלואי "והיו ימיו מאה ועשרים שנה" זאל
איך דורכאויס זיינע הונדערטער יארן טרעפן שטראפט מען דאך נישט אין בי"ד של מעלה,
ן נת
גליו נדב ע
כאטש 120יאר וואס זענען יא ריין פון זינד. בלייבט איבער ,50האלב פון דעם איז דאך
נעכט וואס מען זינדיגט נישט -בלייבט איבער
ה
"י
'קומץ המנחה' דרוש נד לשבת שובה אות ,25האלב פון דעם גייט דאך אויף צו דאווענען
הרבני הנכבד טו-יח עסן אא"וו -בלייבט איבער 12א האלב יאר,
הר"ר חיים מרדכי ראכליטץ הי"ו
זכות הפצת תורת רבינו זי"ע
יעמוד בעדו לראות ולרוות רב תענוג
ונחת דקדושה מכל יוצ"ח
מתוך שמחה והרחבת הדעת
מנדב צו זיין א גליון לשבוע זוכה צו זיין להבטחת הצדיק ,אדער אנטייל
צו נעמען אין די הוצאות ,ביטע זיך ווענדן צו.
gilyonplotzk@gmail.com | plotzk.org | )929( 260-4868
