gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

אורות יואל · Oires Yoel — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: אורות יואל · Oires Yoel

שבוע: בראשית (2026-10-05)

אורות יואל · Oires Yoel — בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫בראשית‬ ‫תשפ"ז‬ ‫פרשת‬ ‫תורת רביה"ק מסאטמאר זיע"א‬ ‫או>ר ה<פרשה‬ ‫או>ר ה<דרוש‬ ‫ווען קומט 'מיתה' צוליב א חטא‪,‬‬ ‫פאר'ן חטא האט מען‬ ‫און ווען איז עס בטבע‬ ‫מרגיש געווען מיט 'נגיעה'‬ ‫און דער אמת איז אז מ'קען דאך נישט‬ ‫וויסן ווי אזוי ס'איז געווען פריער‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫ֹלִקים‬ ‫ּוִמ ְּּפ ִִרי ָָה ֵֵעץ ֲֲא ֶׁׁשר ְּּבתֹוְך ַַהָּגּ ן ָָא ַַמר ֱֱא ִ‬ ‫ִ‬ ‫ֹלא ֹתֹאְכְ לּו ִִמ ֶּּמּנּו ְוְ ֹלא ִִתְּגּ עּו ּבֹו ֶּפּ ן ְּּת ֻֻמתּון (ג‪ ,‬ג)‪.‬‬ ‫אזוי ווי ביי 'אכילה'‬ ‫דער מענטש האט אויסגעזען איידער מ'האט‬ ‫ַּעת טֹוב ָוָ ָָרע‬ ‫ּוֵמ ֵֵעץ ַַהַּד ַ‬ ‫ִִמֹּכּל ֵֵעץ ַַה ָּּגן ָָאֹכֹל ֹּתּאֵכֵ ל ֵ‬ ‫שטייט אין מדרש אז דער נחש האט‬ ‫געגעסן פונעם עץ הדעת‪ ,‬דאס ווייסן מיר דאך‬ ‫ֹלא ֹתֹאַכַ ל (ב‪ ,‬יז)‪.‬‬ ‫צוגעשטופט חוה צום בוים‪ ,‬און האט איר‬ ‫נישט ווייל ס'איז דאך היינט נישט דא‪ ,‬ממילא‬ ‫געזאגט 'כשם שאין מיתה בנגיעה כך אין‬ ‫חכז"ל זאגן (סנהדרין כ"ט‪ ).‬אז צוליב די הוספה‬ ‫קענען די חכמי הטבע בכלל נישט זאגן קיין‬ ‫מיתה באכילה'‪ .‬פרעגט מען דאך די קשיא‪:‬‬ ‫וואס חוה האט צוגעלייגט צום ציווי צו אסר'ן אויך‬ ‫מיינונג דערין‪ .‬עס קען זיין אז דעמאלט איז‬ ‫ווי אזוי האט זי שוין געוואוסט אז 'אין מיתה‬ ‫'נגיעה'‪ ,‬דורכדעם איז זי צוגעקומען גורע צו זיין‪.‬‬ ‫דער מענטש געווען אויף אזא בחינה אז די‬ ‫בנגיעה'‪ ,‬האט דער באשעפער דען געזאגט אז‬ ‫מיתה איז גארנישט געווען קיין טבעיות‪ ,‬און‬ ‫‪.‬אלכאורה איז זייער שווער דאס צו פארשטיין‪:‬‬ ‫מ'וועט חלילה זאפארט שטארבן‪ ,‬ער האט‬ ‫וואס האט זי געטון שלעכט מיט'ן מוסיף זיין?‬ ‫דאס וואס די חכמי הטבע זעען היינט אז די‬ ‫דאך נאר געזאגט ִּכּ י ּ'ְּביֹום' ֲֲאָכָ ְלְ ָך ִִמ ֶּּמּנּו מֹות‬ ‫מיתה איז ‪ -‬ה' ישמרנו ‪ -‬א הכרחיות‪ ,‬דאס‬ ‫עס איז דאך זייער גוט צו מאכן גדרים וסייגים‪,‬‬ ‫ָּתּמּות‪ ,‬אין דעם טאג וואס דו וועסט עסן‪ ,‬און‬ ‫און אזוי האבן חכז"ל געטון אין כמה מקומות‪,‬‬ ‫איז נאר יעצט‪ ,‬נאכדעם וואס מ'האט געגעסן‬ ‫דער טאג האט זיך דאך נאכנישט געענדיגט‪,‬‬ ‫פונעם עץ הדעת‪.‬‬ ‫ווי חז"ל זענען מגדיר דעם ענין 'סחור סחור‬ ‫איז ווי אזוי האט דער שלאנג אויפגעוויזן שוין‬ ‫וועגן דעם קען זיין‪ :‬אדם הראשון האט‬ ‫אמרינן לנזירא לכרמא לא תקרב'?!‬ ‫תיכף ווען ער האט געשטופט אז אין מיתה‬ ‫דאך אלעס געוואוסט‪ ,‬ער האט אנגערופן די‬ ‫בנגיעה?!‬ ‫‪.‬באויך דארף מען פארשטיין‪ :‬הגם ס'איז טאקע‬ ‫נעמען פון אלע בהמות און חיות‪ ,‬און די אלע‬ ‫ראוי צוצולייגן גדרים וסייגים‪ ,‬אבער וואס עפעס‬ ‫נאר עס קען זיין‪ ,‬ס'שטייט דאך אין‬ ‫נעמען זענען געוואנדן לויט'ן מהות‪ ,‬און ער‬ ‫האט זי עס תולה געווען אינעם עיקר הציווי‪,‬‬ ‫די ראשונים א גאנצע פלוגתא אין דעם צי‬ ‫איז געווען אויף אלעמען א מבין‪ .‬האט ער‬ ‫ֹלִקים‪ ‬וכו' ְוְ ֹלא ִִת ְּּגעּו‪ ,‬אין דער צייט‬ ‫ָָא ַַמר ֱֱא ִ‬ ‫'מיתה' איז א טבעיות'דיגע זאך ‪ -‬לויט ווי דער‬ ‫אויך געקענט פארשטיין פונעם מהות פונעם‬ ‫וואס דער אויבערשטער האט דאס בכלל נישט‬ ‫מענטש איז צוזאמגעשטעלט ‪ -‬אז ער קען זיך‬ ‫מענטש צי עס איז דא דערין מיתה בהכרח‬ ‫געזאגט?!‬ ‫נישט האלטן אויף אייביג‪ ,‬צי איז מיתה נישט‬ ‫אדער נישט‪ .‬ער האט פארשטאנען אז דורכ'ן‬ ‫בטבע‪ ,‬נאר עס קומט צוליב חטאים‪.‬‬ ‫‪ .‬גאלע פרעגן די קשיא‪ ,‬ס'שטייט אין מדרש אז‬ ‫עסן פונעם עץ הדעת וועט זיין 'מות תמות'‪,‬‬ ‫וועט מען באקומען אזא מהות‪ ,‬אזא טבע‪ ,‬אז‬ ‫די אלע חכמי הטבע זאגן אז ס'איז נישט‬ ‫דער נחש האט געשטופט חוה צום בוים ביז זי‬ ‫מיתהוועט זיין בהכרח‪.‬‬ ‫מעגליך פאר'ן גוף צו זיין א נצחיות‪ .‬מיתה‬ ‫האט צוגערירט‪ ,‬האט איר דער שלאנג געזאגט‪:‬‬ ‫איז א הכרח מצד הטבע‪ .‬אבער אין חז"ל זעט‬ ‫'זעסט? פונקט ווי דו ביזט נישט געשטארבן‬ ‫אבער דער נייער מהות און טבע פון‬ ‫אויס אז 'אלמלא חטאו לא מייתי' (ע"ז ה‪' ,).‬אין‬ ‫דורכ'ן אנרירן‪ ,‬אזוי וועסטו נישט שטארבן דורכ'ן‬ ‫מיתה בהכרח האט מען באקומען נאר דורכ'ן‬ ‫מיתה בלא חטא' (שבת נה‪.):‬‬ ‫עסן'‪ ,‬און אזוי איז חוה איבערגערעדט געווארן‬ ‫'עסן'‪ ,‬אבער דורכ'ן אנרירן האט מען געהאט‬ ‫נאר דער רמב"ן פארענטפערט דאס‪ ,‬אז‬ ‫צו עסן‪ .‬לכאורה וואס איז דאס א הוכחה‪ ,‬ווען‬ ‫נאך די אלטע בחינה וואס דארט איז נישט‬ ‫שייך געוועזן קיין מיתה‪.‬‬ ‫לעולם מצד הטבע זעט אויס איז די מיתה א‬ ‫זי אליינס האט געוואוסט אז ס'איז בכלל נישט‬ ‫טבעיות‪ ,‬נאר ווען נישט דער חטא וואלט דער‬ ‫געווען קיין ציווי אויף נגיעה‪ ,‬נאר אויף אכילה‪,‬‬ ‫דעריבער האט דער שלאנג קודם‬ ‫אויבערשטער אזוי שטארק אנגעקניפט דאס‬ ‫און וועגן דעם איז זי נישט געשטארבן ביים‬ ‫איינגערעדט חוה אז אנרירן און עסן איז יא‬ ‫חיות אינעם מענטש אז אפילו מצד הטבע‬ ‫אנרירן?‬ ‫די זעלבע זאך‪ .‬דערנאך האט ער צוגעשטופט‬ ‫חוה צום בוים‪ ,‬און געזאגט‪ :‬גיב א קוק‪' ,‬כשם‬ ‫וואלט עס געבליבן א נצחיות‪.‬‬ ‫מ'קען דאס אלעס מסביר זיין בהקדם וואס דער‬ ‫שאין מיתה בנגיעה'‪ ,‬דו זעסט דאך אז דו ביזט‬ ‫ער גיבט צו פארשטיין אז דעמאלט‬ ‫אור המאיר (ריש פר' כי תבוא) איז מסביר דעם ענין‬ ‫נישט נשתנה געווארן‪ ,‬ס'איז די זעלבע זאך‪,‬‬ ‫איידער'ן חטא זענען די מאכלים געווען‬ ‫וואס חז"ל זאגן (מכילתא יתרו פ"ט) אז ביי מתן תורה איז‬ ‫דיין גוף האט נישט באקומען די נייע טבע פון‬ ‫אנדערש‪ ,‬ס'איז געווען פון גן עדן‪ ,‬איז ממילא‬ ‫געווען א מצב פון 'רואים את הנשמע'‪ .‬זאגט ער‬ ‫מיתה בהכרח‪ ,‬איז א הוכחה אז פונקט אזוי‬ ‫די גאנצע הרכבה פונעם גוף געווען אנדערש‪.‬‬ ‫המשך בעמ' הבא‬ ‫א‬ ‫תישארב תשרפ תשפ"ז‬ ‫‪ -‬לשון רבינו ‪-‬‬ ‫או>ר הסי<פו<ר‬ ‫שטייט אין זוהר הקדוש (ח"א ז‪ ,‬יא)‪ ,‬אז אין שנת ת"ר וועט אראפקומען‬ ‫דער רמב"ן (ה‪ ,‬א) ברענגט פון די גאונים‪ ,‬אז אין די שרטוטים זעהט מען‬ ‫גרויסע מעיינות החכמה אויף דער וועלט‪ .‬נאר אז דאס דור האט נישט זוכה‬ ‫אלעס‪ ,‬אינעם צורת הפרצוף ליגט אלעס‪ ,‬ווי ווייט די השגה איז‪ ,‬ווי ווייט דער‬ ‫געווען זענען די אלע מעיינות החכמה אוועקגעגאנגען אין די אנדערע זייט‪,‬‬ ‫שכל איז‪ .‬נאר אוודאי זעהט דאס נישט יעדער‪ ,‬דער רמב"ן זאגט שוין בימיו‬ ‫עס איז אראפגעקומען פארשידענע התחכמות אין די גשמיות העולם‪ ,‬רובא‬ ‫איז עס שוין נישט געווען‪ ,‬מ'קען שוין נישט די חכמה‪ ,‬בזמן הגאונים איז עס‬ ‫דרובא פון די דברים המתחדשים פון די אלע חכמות ברענגען לדבר עבירה‪,‬‬ ‫נאך געווען‪ ,‬אבער בזמן הראשונים איז עס שוין נישט געווען‪.‬‬ ‫די אלע נייע התחכמות'ער איז נישט פון די קדושה‪ ,‬עס האט נישט דעת‪ ,‬די‬ ‫איבערדעם [זאגן חכמינו ז"ל] (ברכות נח‪ ,‬א) כשם שאין פרצופיהם שווים‬ ‫[ריכטיגע] מעיינות החכמה זענען אוועק‪ ,‬מען האט גארנישט געטראפן‪ ,‬און‬ ‫כך אין דעותיהם שווים‪ .‬דאס פנימיות פון די נשמה ליגט אין די סמנים‪,‬‬ ‫עס איז גארנישט געווען‪ ,‬די דורות זענען מתמעטין והולכין פון שנת ת"ר אן‪.‬‬ ‫אז מען האט דעם צלם אלקים‪ ,‬אז מען פארדארבט נישט דאס חלק אלקי‬ ‫עס איז געווען אפילו [צדיקים] וואס האבן געהאט דעם חשבון פונעם זמן‬ ‫ממעל‪[ ,‬אבער] אז מען פארדארבט פארלירט מען דעם כח‪ ,‬מיט א חטא‬ ‫אז עס וואלט געווען נאכן זמן הגאולה‪ .‬נאר אז מען האט נישט זוכה געווען‬ ‫פארדארבט מען עס‪.‬‬ ‫איז עס אוועק אין די זייט‪ .‬אזוי זענען די אלע ענינים‪ ,‬עס איז דא השפעה‬ ‫על כל פנים דער גאנצער כח פונעם נפש און די נשמה ליגט אין צורת‬ ‫וואס עס קומט אראפ ביי יעדן ענין [און אז מען איז נישט זוכה] פאלט עס‬ ‫הפרצוף‪ ,‬און די נשמה איז דאך א חלק אלקי ממעל‪ ,‬ממילא איז עס א צלם‬ ‫אוועק אין די זייט‪.‬‬ ‫אלקים‪ ,‬עס איז דער צלם פון די נשמה און די נשמה איז דאך א חלק אלקי‬ ‫אזוי ווי זיי טייטשן (עי' אור החיים הק' דברים כח ב) 'ובאו עליך כל הברכות‬ ‫ממעל‪ ,‬אזוי ווי דער שפע טל זאגט אין די הקדמה (ד"ה ידוע שהנשמות)‪ ,‬אז 'נר‬ ‫האלה והשיגוך'‪[ ,‬פארוואס שטייט דאפלט] עס וועט קומען און זיי זאלן דיך‬ ‫ה' נשמת אדם' (משלי כ‪ ,‬כז) איז אויך [דער פשט] אז די נשמה איז נאצל מאתו‬ ‫דערגרייכן‪[ .‬נאר] אבער אז עס קומט אראפ און מען איז נישט קיין כלי מוכן‬ ‫יתברך‪ ,‬ממילא הייסט עס א צלם אלקים‪.‬‬ ‫לקבל גייט עס אוועק אין אן אנדערע זייט צו די סטרא אחרא‪ ,‬מען איז עס‬ ‫(לשון רבינו ס"ג בראשית תשכ"ז)‬ ‫נישט משיג‪ ,‬איבערדעם זאל דאס זיין טאקע 'והשיגוך'‪.‬‬ ‫(לשון רבינו ס"ג בראשית תשט"ו)‬ ‫~‬ ‫המשך אור הדרוש‬ ‫דין קען גוזר זיין און אסר'ן א דבר המותר‪ ,‬אבער‬ ‫אין אמת'ן אריין ווען ס'שטייט אין די תורה 'אכילה'‬ ‫אז פאר'ן חטא אדם הראשון איז נישט געווען קיין‬ ‫מ'דארף זאגן אז מן התורה איז דאס מותר‪ ,‬און‬ ‫איז עס בכל שהוא‪ ,‬נאר די הלכה למשה מסיני איז‬ ‫חילוק צווישן די חושים‪ ,‬יעדער חוש האט געקענט‬ ‫זיי אסר'ן עס צוליב א גזירה‪ .‬ווייל טאמער נישט‪,‬‬ ‫געקומען און דאס ארויסגענומען פונעם משמעות‪,‬‬ ‫טון די פעולות פון אלע חושים‪ .‬און היות ביי מתן‬ ‫למשל‪ ,‬מ'זאגט אויפ'ן איסור דרבנן פון 'בשר עוף‬ ‫און געזאגט אז ס'איז נאר אסור בכזית‪ .‬און בהקדם‬ ‫תורה איז געווען 'פסקה זוהמתן'‪ ,‬זייערע גופים‬ ‫בחלב' אז ס'איז 'אסור מן התורה'‪ ,‬איז מען עובר‬ ‫וואס דער מהרש"ל שרייבט (שבועות כ"ג‪ :‬תוד"ה דמוקי)‬ ‫זענען געווארן אויסגעלייטערט אזוי ווי פאר'ן חטא‪,‬‬ ‫אויפ'ן לאו פון 'בל תוסיף'‪.‬‬ ‫אז לויט רבי שמעון אז כל איסורין שבתורה כל‬ ‫ממילא האט יעדער חוש געטון די פעולות פון אלע‬ ‫קומט אויס לויט'ן רמב"ם‪ ,‬ווען חוה האט‬ ‫שהוא למכות‪ ,‬איז אויטאמאטיש אויך אסור שלא‬ ‫חושים‪ ,‬וועגן דעם האט די 'אויג' אויך געהאט דעם‬ ‫אריינגעלייגט דער איסור פון נגיעה בכלל הציווי‪,‬‬ ‫כדרך הנאה‪ ,‬ווייל שלא כדרך איז נישט שוואכער‬ ‫חוש פון 'הערן'‪.‬‬ ‫האט זי עובר געווען אויף 'בל תוסיף'‪ ,‬איז דעריבער‬ ‫פון א כל שהוא‪.‬‬ ‫לויט דעם קען זיין‪ ,‬אדם וחוה פאר'ן חטא האבן‬ ‫זייער פארשטענדליך פארוואס חוה האט נישט‬ ‫קומט אויס לויט'ן רא"ם אז בעצם איז אכילה‬ ‫מיט זייער חוש המישוש‪ ,‬זייער חוש פון טאפן‪,‬‬ ‫געמעגט צולייגן צום איסור‪ .‬הגם געווענליך איז‬ ‫אויך אסור בכל שהוא‪ ,‬נאר די הלכה למשה מסיני‬ ‫געקענט מרגיש זיין אויך דעם 'טעם' פונעם מאכל‬ ‫א גוטע זאך צו מאכן גדרים וסייגים‪ ,‬אבער דאס‬ ‫האט צוגעלייגט ביז א כזית‪ ,‬און ביי אדם הראשון‬ ‫כאילו זיי וואלטן עס געגעסן‪ ,‬ווייל יעדער חוש‬ ‫אריינלייגן אינעם עיקר האיסור מן התורה‪ ,‬דאס איז‬ ‫איז נאכנישט געווען קיין הלכה למשה מסיני‪ ,‬האט‬ ‫האט געקענט טון אלע פעולות‪ ,‬דעריבער האבן זיי‬ ‫שוין אסור אלס בל תוסיף‪.‬‬ ‫אדם הראשון אנגענומען ווי דעם שיטת הרא"ם אז‬ ‫געקלערט אז אויך 'נגיעה' איז אין כלל פון איסור‬ ‫נאר חוה פאר זיך האט נישט געהאלטן אז זי‬ ‫ס'איז אסור בכל שהוא‪ ,‬און לויט דעם איז זייער‬ ‫אכילה‪.‬‬ ‫'לייגט' צו דער איסור פון 'נגיעה'‪ ,‬ווייל לשיטתה‬ ‫נגיעה געווען בכלל אכילה‪ ,‬ווייל זיי האבן דורכ'ן‬ ‫אבער דער אמת איז אז די תורה הק' האט‬ ‫איז עס געווען א חלק פונעם איסור‪ ,‬וויבאלד פאר'ן‬ ‫אנרירן געקענט פונקט אזוי מרגיש זיין א טעם‬ ‫גע'אסר'ט נאר 'עסן' דווקא‪ ,‬לויט ווי די גמרא זאגט‬ ‫חטא האט מען דורכ'ן אנרירן געקענט שפירן‬ ‫אכילה‪ ,‬איי ס'איז שלא כדרך‪ ,‬אבער במקום וואס‬ ‫אין מסכת פסחים (כ"ו‪ ).‬אז רבי יוחנן בן זכאי האט‬ ‫א טעם פונעם עסן‪ ,‬און ווי געשמועסט האט זי‬ ‫ס'איז אסור בכל שהוא‪ ,‬איז אסור אויך שלא כדרך‪,‬‬ ‫גע'דרש'נט בצלו של היכל‪ ,‬כאטש ס'איז אסור‬ ‫געהאלטן אזוי ווי רבי שמעון אז כל שהוא למכות‪,‬‬ ‫ווי דער מהרש"ל שרייבט‪.‬‬ ‫בהנאה‪ ,‬ווייל 'שאני כותליו של היכל דלתוכו‬ ‫אויב אזוי איז אסור אויך שלא כדרך הנאה‪.‬‬ ‫אויך קען מען זאגן אז ער האט ניטאמאל‬ ‫עבידי'‪ ,‬קומט אויס אז דאס געניסן פונעם שאטן‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען אויך פארוואס זי‬ ‫געדארפט צוקומען צום שיטת הרא"ם‪ ,‬נאר ער‬ ‫פונעם היכל אינדרויסן‪ ,‬איז 'שלא כדרך הנאה'‪.‬‬ ‫האט ארויסגעלערנט פון דעם אז זי איז נישט‬ ‫האט געהאלטן ווי רבי שמעון אז כל שהוא למכות‪.‬‬ ‫זעט מען אז אפילו ווען מ'האט הנאה‪ ,‬אויב איז עס‬ ‫געשטארבן דורכ'ן אנרירן‪ ,‬אז אויך ביים עסן‬ ‫און היות איבעראל וואו ס'שטייט 'לא תאכלו' איז‬ ‫נישט געמאכט געווארן פאר דעם‪ ,‬איז עס שלא‬ ‫שטארבט מען נישט‪ ,‬ווייל לשיטתה איז די נגיעה‬ ‫נכלל אין דעם סיי איסור אכילה און סיי איסור‬ ‫כדרך הנאה‪.‬‬ ‫געווען א חלק פונעם ציווי האיסור פון אכילה‪.‬‬ ‫הנאה‪ ,‬כשיטת רבי אבהו (פסחים כ"א‪ ,):‬קומט אויס‬ ‫די זעלבע זאך קען מען זאגן דא‪ .‬כאטש דורכ'ן‬ ‫אבער דאס איז געווען א טעות‪ ,‬ווייל די הלכה‬ ‫אז וויבאלד ס'איז גע'אסר'ט געווארן אויף אים‬ ‫אנרירן איז מען אויך מרגיש א טעם אינעם עסן‪,‬‬ ‫איז נישט ווי רבי שמעון‪ ,‬און וועגן דעם זאגן‬ ‫אויך א הנאה כל דהו‪ ,‬איז אויך אסור הנאה דורך‬ ‫אבער היות דער פרי איז געמאכט געווארן נהנה‬ ‫חז"ל אז ס'איז גע'אסר'ט געווארן אויף אים נאר‬ ‫נגיעה‪ .‬ווייל אויב איז אסור בכל שהוא‪ ,‬איז אסור‬ ‫צו זיין דורך עסן בפועל‪ ,‬און נישט דורכ'ן אנרירן‪,‬‬ ‫'אכילה' און נישט 'נגיעה'‪ ,‬קומט אויס אז זי האט‬ ‫אויך שלא כדרך‪.‬‬ ‫קומט אויס אז ווען מ'איז נהנה דורכ'ן אנרירן‪ ,‬איז‬ ‫יא געזינדיגט מיט'ן צולייגן דעם איסור נגיעה אלס‬ ‫און וואס דער חסרון איז געווען אז חוה האט‬ ‫עס 'שלא כדרך הנאה'‪.‬‬ ‫חלק פונעם עצם האיסור‪ ,‬און נישט אלס גדר וסייג‪.‬‬ ‫מוסיף געווען‪ ,‬קען מען פארשטיין לויט וואס דער‬ ‫נאר מ'קען זאגן אז אדם וחוה האבן געהאלטן‬ ‫(מכתב יד קדשו‪ ,‬כתבי יואל אות יח)‬ ‫רמב"ם שרייבט (פ"ב מהל' ממרים הל' ט') אז הגם בית‬ ‫ווי דעם שיטת הרא"ם (ביאור הסמ"ג הל' חמץ סי' ע"ו) אז‬ ‫תישארב תשרפ תשפ"ז‬ ‫ב‬ ‫‪ -‬לשון רבינו ‪-‬‬ ‫או>ר הקו<דש‬ ‫לעתיד וועט מען זעהן וואס ס'האט אלס אויפגעטון די עבודה‬ ‫געפלאגט אויפן קיום התורה הקדושה‪ .‬על כל פנים דעמאלטס ווען עס וועט קומען צום תיקון‪,‬‬ ‫פון די אידן וועלכע זענען געווען אין גלות און‬ ‫און אפילו א גרויס חלק פון די עוברי רצונו וועלן דאך תשובה טון‪ ,‬דעמאלטס ווען עס וועט‬ ‫זיין דער גמר פארן בירור‪ ,‬דעמאלטס וועט מען זעהן דעם תכלית‪ ,‬נאר לעתיד וועט מען זעהן‬ ‫דעם תכלית הבריאה‪ ,‬הערשט דעמאלטס נאך תחיית המתים וועט זיך ארויסשטעלן דעם גרויסן‬ ‫האבן זיך געפלאגט אויפן קיום התורה הקדושה‬ ‫תיקון וואס עס האט געמאכט – וואס עס איז געווען דער תכלית פון דער וועלט – פון די אלע‬ ‫וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאוד (בראשית א‪ ,‬לא)‪ .‬הקב"ה האט געלייגט דעם‬ ‫גלגולי ענינים און סיבות וואס עס איז ארויסגעקומען‪ ,‬דאס וועט מען הערשט דעמאלטס זעהן‪,‬‬ ‫חותם – אז 'דבר בעתו מה טוב' (משלי טו‪ ,‬כג)‪ .‬לכאורה איז דאך א פלא‪ ,‬וואס חכמינו ז"ל זאגן‬ ‫דאס וועט מען דעמאלטס וויסן‪ ,‬וועט מען זעהן אז די עבודה איז נישט געווען לריק‪.‬‬ ‫(קהלת רבה א‪ ,‬ג)‪' ,‬הבל הבלים אמר קהלת הבל הבלים הכל הבל' (קהלת א‪ ,‬ב)‪ ,‬אז די ז' הבלים איז‬ ‫אבער אז מען קוקט נישט ביז אהין‪ ,‬אז מען קוקט נאר אונטן‪ ,‬זעהט מען לכאורה נישט‬ ‫אקעגן די ז' ימי בראשית‪ ,‬ווי רש"י ברענגט עס צו‪ ,‬קהלת היה קורא תגר על כל מעשה בראשית‪.‬‬ ‫דעם תכלית בריאת שמים וארץ‪ ,‬דאס זאגט דער פסוק וירא אלקים את כל אשר עשה והנה‬ ‫לכאורה ווי קען דאס זיין‪ ,‬דער בורא האט באשאפן א וועלט‪ ,‬דאס איז דאך אלעס‪ ,‬ווי קען מען‬ ‫טוב מאד‪ ,‬שטייט טאקע 'כל'‪ ,‬ווען עס שטייט נישט 'כל' אשר עשה‪ ,‬וואלט מען געמיינט טאקע‬ ‫דאס מהבל זיין‪ ,‬ווי קען מען זיך מתחכם זיין יותר מהקב"ה‪ ,‬אין די ז' ימי בראשית איז דאך‬ ‫'די' וועלט ‪ -‬אזוי ווי עס איז‪ ,‬זאגט ער אבער – ניין‪ ,‬דער בורא כל עולמים האט געקוקט את 'כל'‬ ‫טאקע נכלל אלעס‪ ,‬אזוי ווי ווייטער שטייט אין קהלת (ג‪ ,‬יא) 'את הכל עשה יפה בעתו'‪ ,‬דאס‬ ‫אשר עשה‪ ,‬וואס עס וועט זיין שפעטער‪ ,‬און אויף דעמאלטס והנה טוב מאד – איז 'אלעס' זייער‬ ‫האט דאך טאקע אויך שלמה המלך געזאגט‪ .‬על כל פנים ווי קען מען דאס אינגאנצן מהבל‬ ‫גוט‪ ,‬דעמאלטס וועט מען טאקע זעהן דאס תועלת פונעם יצר הרע אויכעט‪ ,‬וואס דער יצר הרע‬ ‫זיין – און קורא תגר זיין אויף די גאנצע בריאה – וואס דער בורא כל עולמים האט באשאפן‬ ‫האט אנגעמאכט גרויס עמל ויגיעה‪ ,‬און מען האט געהארעוועט ביז דערווייל‪.‬‬ ‫מעשה בראשית‪.‬‬ ‫אבער שלמה המלך האט געזאגט‪ ,‬אז מען קוקט 'דאס אליין' איז עס טאקע בלויז עמל‬ ‫ב) וירא אלקים את כל אשר עשה‪ .‬שטייט 'את כל' איז מען דאך עפעס מרבה‪ ,‬וואס בין‬ ‫ויגיעה‪ ,‬ער האט נישט געזאגט 'את כל אשר עשה' אזוי ווי עס שטייט אין פסוק‪ ,‬נאר די ז' ימי‬ ‫איך מרבה‪ ,‬אין דען דא נאך עפעס אויסער דעם וואס השי"ת האט געמאכט‪ ,‬עפעס אנדערש איז‬ ‫בראשית – אזוי ווי עס איז‪ ,‬ווי לאנג מען איז נאך אונטער דער זון‪ ,‬מען איז נאך אונטער דער‬ ‫דאך נישטא‪.‬‬ ‫ערד‪ ,‬אבער דעמאלטס [לעתיד לבוא] שטייט דאך אז עס וועט בטל ווערן (ישעיה ס‪ ,‬יט) 'לא יהיה‬ ‫[נאר קען מען זאגן]‪ ,‬עס שטייט ווייטער אין פסוק אין קהלת (א‪ ,‬ג) 'מה יתרון לאדם בכל‬ ‫לך עוד השמש לאור והיה לך ה' לאור עולם' מען וועט גיין לאורו של הקב"ה‪' ,‬וחפרה הלבנה‬ ‫עמלו שיעמול תחת השמש'‪ ,‬דארף מען פארשטיין – וואס איז דער תחת השמש‪ .‬ווייטער שטייט‬ ‫ובושה החמה' (שם כד‪ ,‬כג)‪ ,‬די גאנצע שמים וארץ וועט ווערן איבערגעטוישט אויף שמים וארץ‬ ‫(ב‪ ,‬כב) 'כי מה הוה לאדם בכל עמלו וברעיון לבו שהוא עמל תחת השמש'‪ ,‬לכאורה ווידער דאס‬ ‫חדשים (שם סה‪ ,‬יז)‪' ,‬כי שמים כעשן נמלחו והארץ כבגד תבלה' (שם נא‪ ,‬ו)‪ ,‬שטייט דאך ארויס‬ ‫זעלבע שיעמול תחת השמש‪ ,‬וואס מיינט ער דערמיט‪.‬‬ ‫בפירוש אין די גמרא אין עבודה זרה (יז‪ ,‬א) און אין סנהדרין (צב‪ ,‬ב)‪ ,‬אז עס וועט זיין שמים וארץ‬ ‫חדשים‪ ,‬הקב"ה וועט מעביר זיין שמים וארץ וואס עס איז יעצט‪.‬‬ ‫נאר דער אמת‪ ,‬די גאנצע וועלט איז דאך מיט עמל ויגיעה‪' ,‬אדם לעמל יולד' (איוב ה‪ ,‬ז)‪ ,‬בכל‬ ‫תנועה ותנועה‪ ,‬ובכל פסיעה ופסיעה‪ ,‬איז מען עמל – מען זאל זיך מתגבר זיין אויפן יצר הרע‪,‬‬ ‫דאס קען זיין האט שלמה המלך געזאגט מה יתרון לאדם בכל עמלו שיעמול 'תחת‬ ‫מען ברויך הארעווען מיט גרויס יגיעה – 'זיך' מבטל זיין‪ ,‬בטל רצונך מפני רצונו (אבות פ"ב מ"ד)‪,‬‬ ‫השמש'‪ ,‬ווילאנג מען איז נאך אונטער די שמש‪ ,‬עס איז נאך עולם כמנהגו נוהג‪ ,‬זעהט מען נישט‬ ‫כסדר האט מען צו הארעווען מיט בטול הרצון‪ ,‬ווייל דער רצון פונעם מענטש איז מכריח דעם‬ ‫דעם יתרון פונעם עמל‪ ,‬אבער ווען עס וועט טאקע אויפהערן דער אור השמש‪ ,‬עס וועט זיך‬ ‫שכל‪ ,‬דער שכל איז נוטה אחר הרצון‪ ,‬און דער רצון איז דאך מקושר מיט די תאוות הגופניות‪,‬‬ ‫אלעס פירן נאר דורך הקב"ה‪ ,‬ה' יהיה לאורך‪ ,‬דעמאלטס וועט מען זעהן דעם יתרון‪ .‬דאס מיינט‬ ‫די אלע כוחות הגופניות מאכן דאך א רצון‪ ,‬די כוחות המתאוים און אלע מדות פונעם מענטש‬ ‫טאקע וואס חכמינו ז"ל זאגן (קהלת רבה שם) תחת השמש אין לו‪ ,‬אבער למעלה מן השמש יש לו‪.‬‬ ‫מאכן דאך דעם רצון‪ ,‬באגעגנט מען זיך אייביג מיט בחינות וואס איז כנגד רצון הבורא ברוך‬ ‫ווען עס וועט זיין העכער פון דער שמש‪ ,‬דער אור וואס וועט זיין לעתיד וועט דאך זיין העכער‬ ‫הוא‪[ ,‬ווייל] דער רצון הבורא ברוך הוא איז דאך הכנעת כל המדות צו דער קדושה‪ ,‬אזוי ברויך‬ ‫פונעם אור השמש‪.‬‬ ‫מען כסדר זיך מבטל זיין רצונך מפני רצונו‪ ,‬מען דארף כסדר מבטל זיין דעם רצון העצמי כנגד‬ ‫איבערדעם איז דער גאנצער קישור והארץ לעולם עומדת (קהלת א‪ ,‬ד)‪ ,‬ווי לאנג עס איז‬ ‫רצון הבורא ברוך הוא‪ ,‬אבער על כל פנים אלעס איז מיט עמל ויגיעה – ווילאנג מען הארעוועט‬ ‫והארץ לעולם עומדת‪ ,‬עס איז נאך דער זמן וואס עס איז נישט 'כבגד תבלה'‪ ,‬עס שטייט נאך‬ ‫זיך אויס‪.‬‬ ‫דער ארץ – איז נאך מה יתרון לאדם‪ .‬ער איז מבאר דערנאך בפירוש אז ער מיינט נאר תחת‬ ‫השמש ‪ -‬נישט למעלה מן השמש‪ ,‬עס איז נאר 'והארץ לעולם עומדת' אז מען קוקט אויף‬ ‫אבער לעתיד וועט זיך דאס אלעס אויפהערן‪ ,‬עס וועט זיין דער עולם התיקון‪ ,‬וועט שוין‬ ‫דעם זמן פון עמידת הארץ‪ ,‬אדרבה ער איז דא מוציא דאס עתידות‪ ,‬דעמאלטס איז טאקע הבל‬ ‫נישט זיין קיין עמל ויגיעה‪ ,‬עס וועט זיין 'ומלאה הארץ דעה' (ישעיה יא‪ ,‬ט)‪ ,‬מען וועט גארנישט‬ ‫הבלים הכל הבל‪ ,‬דאס אליין 'פאר זיך' זעהט מען נישט דעם תכלית‪ ,‬ממילא שמועסט ער דאך‬ ‫קענען טון עפעס אנדערש – נאר דעם רצון הבורא ברוך הוא‪ ,‬וועט שוין נישט זיין קיין שום עמל‬ ‫נאר פון דעם זמן אליין‪ ,‬איבערדעם האט ער געשטעלט אן הקדמה‪ ,‬אז טאמער גרייט מען זיך‬ ‫ויגיעה‪ .‬איבערדעם איז דאס ענין וואס שלמה המלך האט אנגעקוקט די גאנצע בריאה‪ ,‬לכאורה‬ ‫נישט אן אויף יענעם זמן – מען זאל דעמאלטס עפעס זוכה זיין – איז אלעס הבל הבלים – די‬ ‫איז דאך דאס נישט דער עיקר‪ ,‬דאס שלימות וועט 'נאר' זיין דעמאלטס‪.‬‬ ‫גאנצע ז' ימי בראשית‪ ,‬ווערט מען חלילה פארפאלן‪ .‬שלמה המלך האט טאקע ברוב חכמתו‬ ‫דער אמת היינט זעהט מען נישט דעם תכלית הבריאה‪ ,‬די גאנצע וועלט אין די אלע דורות‬ ‫מפרש געווען וואס ער האט דא אנגעהויבן‪ ,‬האט ער דא געשטעלט די הקדמה אז ער שמועסט‬ ‫‪ -‬איז דאך מיט בלויז עמל ויגיעה‪ ,‬דאס איז גורם אז מען איז נוטה פון דרך האמת‪' ,‬ראיתי בני‬ ‫נאר פונעם עולם הזה‪ ,‬אין הכי נמי‪ ,‬אז דו וועסט קוקן נאר דעם זמן פון תחת השמש‪ ,‬די בחינת‬ ‫עליה והם מועטים' (ילקוט יחזקאל רמז שפד)‪ ,‬מועטים המה וואס גייען נישט אוועק פון דרך האמת‪,‬‬ ‫עולם הזה‪ ,‬איז דאס טאקע הבל און גארנישט‪ ,‬ער האט אבער מרמז געווען אז דאס אלעס איז‬ ‫בדרך כלל איז דאך דאס חשכות גרויס‪ ,‬אפילו אין די פריעיגע דורות ווען עס איז נישט אזוי‬ ‫נאר ווי לאנג עטס וועטס קוקן תחת השמש – והארץ לעולם עומדת‪ ,‬נאר עס איז דאך אבער‬ ‫געווען [ווי דעם] יעצטיגן דור‪ ,‬אבער אלץ איז געווען 'נאחז בסבך' (בראשית כב‪ ,‬יג)‪ ,‬קען מען נישט‬ ‫אמת ויציב‪ ,‬ווער עס וועט קוקן ווייטער [ווייסט מען] – 'וירא אלקים את כל אשר עשה'‪ ,‬איז‬ ‫אנזעהן דעם תכלית הבריאה ‪ -‬נאר צדיקים וואס האבן געזעהן דאס עתידות‪.‬‬ ‫נכלל דערין דער למעלה מן השמש נאכן עמידת הארץ‪ ,‬דעמאלטס איז טאקע 'והנה טוב מאד'‪.‬‬ ‫אבער קודם וואס מען ווערט געוואויר איז דאך א קשיא‪ ,‬דער דעת בני אדם זענען דאך‬ ‫שלמה המלך האט דאס אלעס משיג געווען‪ ,‬און ער האט געזעהן וואס עס טוט זיך ווייטער‪,‬‬ ‫נישט משיג נאר דעם הילוך פון 'דעם' עולם‪ ,‬מען זעהט נישט עתידות‪ ,‬איז דאך גאר א קשיא‬ ‫'אונז' דארף מיר האבן אמונה פשוטה‪' ,‬צדיק באמונתו יחיה' (חבקוק ב‪ ,‬ד)‪ ,‬אונז זעה מיר נאר‬ ‫וואס איז דער תכלית פון די גאנצע בריאה‪ ,‬רוב ימיו כעס ומכאוביו‪ ,‬סיי בגוף און סיי מיטן נפש‪,‬‬ ‫וואס עס שטייט אין דער תורה‪ ,‬מען זאל האבן כח‪ ,‬מיר זאלן זיין אמת'דיג מקושר אין אמונה‬ ‫מען זעהט דאך ווי אזוי עס איז רוב וועלט‪ ,‬די גמרא (קידושין מ‪ ,‬ב) רופט אן דעם גאנצן עולם‬ ‫פשוטה – אין אמונה אמיתיית ‪ -‬דאס איז דער כח‪ ,‬אז מען ווייסט אז נישט דאס איז דער עיקר‬ ‫הזה גאר א מקום טומאה‪ ,‬די גמרא זאגט דאך דארט א שארפן אויסדרוק אויף די וועלט‪' ,‬אילן‬ ‫ציל – נאר דאס עתידות וואס הקב"ה האט דערויף געזאגט 'והנה טוב מאד' – ווייסט מען אז עס‬ ‫שעומד במקום טומאה ונופו נוטה למקום טהרה'‪ ,‬זעהט מען דאך ווי שווער דאס איז אז מען‬ ‫איז א ריכטיגער תכלית אויף די גאנצע בריאה‪.‬‬ ‫זאל קענען זוכה זיין צום אמת – און צו אביסעלע טהרה‪ ,‬אז מען זאל אנגרייטן אין א מקום‬ ‫דער בורא כל עולמים זאל העלפן‪ ,‬די אלע הייליגע טעג זאל מען זעהן דעם 'סוף דבר הכל‬ ‫טומאה‪ ,‬מען ברויך נוטה זיין פון א מקום טומאה – און דארטן עפעס ממציא זיין א שטיקל‬ ‫נשמע' (קהלת יב‪ ,‬יג)‪ ,‬אחרית ותקוה טובה‪ ,‬מיר זאלן זוכה זיין צו זעהן די ישועה‪ ,‬א שנת גאולה‬ ‫טהרה‪ ,‬און זעירין אינון וואס זיי דערגרייכן עפעס‪ ,‬און ווי שווער איז עס‪ ,‬מען זעהט נישט דעם‬ ‫וישועה‪ ,‬א שנת ברכה‪ ,‬מיר זאלן האבן די זכיה טאקע במהרה געהאלפן ווערן‪ ,‬מיר זאלן זוכה זיין‬ ‫תכלית הבריאה אז דאס זאל זיין דער מצב העולם‪ ,‬פארשטייט מען דאך נישט דעם תכלית‪.‬‬ ‫צו זעהן ישועת ישראל בשמחת הלב‪ ,‬מען זאל במהרה זוכה זיין צו די ישועה און התרוממות‬ ‫אבער לעתיד וועט מען זעהן דעם תכלית הבריאה‪ ,‬לעתיד וועט זיין דער עולם התיקון –‬ ‫קרן התורה וישראל‪ ,‬בהתגלות כבוד שמים עלינו‪ ,‬במהרה בימינו אמן‪.‬‬ ‫וועט אלעס אפיר קומען – וועט אלעס מתוקן ווערן לטובה – וועט מען הערשט זעהן וואס עס‬ ‫(ס"ג שבת חוה"מ סוכות תשט"ו)‬ ‫האט אויפגעטון די עבודה פון די אידן וואס זיי האבן זיך אויפגעהאלטן אין גלות און זיי האבן זיך‬ ‫ג‬ ‫תישארב תשרפ תשפ"ז‬ ‫או>ר ה<פניני<ם‬ ‫ג‬ ‫ב‬ ‫א‬ ‫יעדער דור ווערט גערעכנט ביים‬ ‫לעתיד וועט מען משיג זיין‬ ‫איידער מ'זעצט זיך לערנען‬ ‫רבוש"ע לויט זיין ערך און מצב‬ ‫דעם גרויסן שפלות וואס‬ ‫דארף מען האבן א 'מחשבה'‬ ‫מיר געפינען זיך יעצט‬ ‫צו האבן יראת שמים‬ ‫ֹלִקים ֶֶאת ָּּכל ֲֲאֶׁשׁר ָָעָׂשׂה ְוְ ִִהֵּנּה טֹוב‬ ‫ַוַ ַּי ְְּרא ֱֱא ִ‬ ‫ְְמֹאֹד (א‪ ,‬לא)‪.‬‬ ‫ְוְ ָָה ָָא ֶֶרץ ָָהְיְ ָָתה ֹתֹהּו ָוָ ֹבֹהּו ְוְ ֹחֶֹׁשׁ ְך ַַעל ְּפֵּנֵ י ְְתהֹום (א‪,‬‬ ‫ֹלִקים ֵֵאת ַַה ָּׁׁש ַַמִיִ ם ְוְ ֵֵאת ָָה ָָא ֶֶרץ‬ ‫ְּבֵּראִׁשׁית ָּב ָָּרא ֱֱא ִ‬ ‫ֵ‬ ‫דער זוהר הקדוש (פר' בראשית דף כ"ז ע"א)‬ ‫ב)‪.‬‬ ‫(בראשית א‪ ,‬א)‪.‬‬ ‫זאגט אז דער ֶ'ֶאת ָּּכל' קומט מרבה זיין אלע‬ ‫רש"י זאגט 'תהו ובהו ‪ -‬לשון תימה ושיממון‪,‬‬ ‫די משנה זאגט (אבות פ"ה מ"א) 'בעשרה‬ ‫דורות העתידים‪ .‬דער בוכ"ע‪ ,‬דער קורא הדורות‬ ‫שאדם תוהה ומשתומם על בהו שבה' – ווער‬ ‫מאמרות נברא העולם'‪ ,‬פרעגט אויף דעם די‬ ‫מראש‪ ,‬האט נאך פאר'ן וועלט באשאף געזען‬ ‫גמרא (ראש השנה לב‪ ,).‬אז ס'איז נאר דא ניין מאל‬ ‫ס'קוקט אן וואונדערט זיך אויף אזא חורבן‪.‬‬ ‫אלע דורות וואס וועלן זיין‪ ,‬און אזוי אויך האט‬ ‫ויאמר אין פרשת בראשית‪ ,‬ענטפערט די גמרא‬ ‫לכאורה איז עס זייער שווער צו פארשטיין‪ ,‬ווייל‬ ‫ער אלעס געוויזן פאר די צדיקים‪.‬‬ ‫'בראשית נמי מאמר הוא'‪.‬‬ ‫בשעת בריאת העולם איז דאך נאכנישט געווען‬ ‫לכאורה ווי קען מען זאגן אויף די יעצטיגע‬ ‫און די מפרשים זענען מסביר פארוואס‬ ‫קיין שום נברא וואס זאל זיך קענען וואונדערן‪,‬‬ ‫נידריגע דורות ְוְ ִִהֵּנּה טֹוב ְְמֹאֹד? קעגן די‬ ‫טאקע דער אויבערשטער האט נישט אנגעהויבן‬ ‫דער בורא כל עולמים איז דאך געווען א יחיד‬ ‫פריערדיגע דורות פון די צדיקים איז דאך דאס‬ ‫מיט די ווארט 'ויאמר'‪ ,‬ווייל דער ערשטער‬ ‫ומיוחד‪ ,‬און ער האט דאך יא געוויסט וואס דאס‬ ‫כאין וכאפס? נאר מען מוז זאגן אז יעדער דור‬ ‫דיבור איז בלויז געווען א מחשבה פון כביכול‪,‬‬ ‫איז‪ ,‬נו ווער האט זיך געוואונדערט?‬ ‫ווי ס'שטייט אין זוהר הקדוש (תיקוני זוהר תיקון כא‬ ‫לויט זיין צייט‪ ,‬ערך און מצב‪ ,‬איז 'גוט'‪ ,‬און‬ ‫דף צג‪' ):‬בראשית דא מחשבה'‪ .‬אבער לכאורה הא‬ ‫זייער עבודה איז חשוב ביים אויבערשטן‪.‬‬ ‫נאר דער תירוץ איז‪ ,‬אז דער פסוק איז‬ ‫גופא קשיא‪ ,‬פארוואס האט דער ערשטער מאמר‬ ‫נאך אזויפיל יארן וואס מ'איז פארזינקען‬ ‫מרמז אויפן גלות וועלכער איז א ריכטיגער‬ ‫געדארפט זיין דורך א מחשבה‪ ,‬און נישט דורך‬ ‫אינעם כובד הגלות און די חשכות איז גובר‬ ‫חורבן (בראשית רבה ב ד)‪ .‬און דער אמת איז אז‬ ‫אן אמירה ווי די אנדערע מאמרות?‬ ‫בעולם‪ ,‬איז יעדע קליינע און ארעמע עבודה‬ ‫ווי מ'קוקט אן דעם היינטיגן שפלות פארשטייט‬ ‫מ'קען ענטפערן בדרך רמז לויט ווי די משנה‬ ‫פון אונז‪ ,‬ווען בלויז א מיעוטא דמיעוטא טוען‬ ‫מען נישט זיך צו וואונדערן‪ ,‬אבער ווען דער‬ ‫זאגט (אבות פ"ג מ"ט) 'כל שיראת חטאו קודמת‬ ‫דעם רצון הבורא‪ ,‬אויך גוט און חשוב פאר'ן‬ ‫אויבערשטער וועט העלפן בקרוב בימינו אז‬ ‫לחכמתו חכמתו מקיימת‪ ,‬וכל שאין יראת חטאו‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬פונקט אזוי ווי די עבודה פון די‬ ‫מיר וועלן זוכה זיין צו ביאת המשיח‪ ,‬וועט‬ ‫קודמת לחכמתו אין חכמתו מתקיימת'‪ .‬פרעגן‬ ‫פריערדיגע צדיקים וואס האבן געדינט השי"ת‬ ‫נתגלה ווערן דער אמת‪ ,‬און מיר וועלן זיך‬ ‫אויף דעם די מפרשים‪ ,‬די משנה זאגט דאך (אבות‬ ‫אין זייערע צייטן‪.‬‬ ‫אליין וואונדערן וויאזוי איז מעגליך געווען זיך‬ ‫פ"ב מ"ה) 'אין בור ירא חטא'‪ ,‬אן עם הארץ קען‬ ‫דער עיקר איז מ'זאל ממשיך זיין צו גיין אין‬ ‫צו האלטן אין אזא מין חשכות ווי מיר זענען‬ ‫נישט זיין א ירא שמים‪ ,‬אויב אזוי ווי איז מעגליך‬ ‫זייערע וועגן און נישט משנה זיין גארנישט פון‬ ‫געווען אינעם גלות‪ .‬דער היינטיגער מציאות‬ ‫צו קונה זיין יראה איידער מ'לערנט די תורה?‬ ‫זייערע דרכים‪ ,‬ווייל כל המשנה ידו על התחתונה‪.‬‬ ‫איז צו פארוואונדערן‪ ,‬נאר דער דעת איז אזוי‬ ‫ענטפערט דער ברטנורא און דער תוספות‬ ‫מיט דעם קען מען פארשטיין דעם מדרש‬ ‫געשלאגן אז מ'ווייסט ניטאמאל אז ס'איז דא‬ ‫יום טוב‪ ,‬אז אין הכי נמי‪ ,‬מ'קען טאקע נישט‬ ‫ִׂשְׂמ ָָחה ָלָ ִִאיׁש‬ ‫(בראשית רבה פ"ג ג') רשב"י פתח‪ְ :‬‬ ‫עפעס צו פארוואונדערן‪.‬‬ ‫האבן קיין יראת שמים איידערן לערנען תורה‪,‬‬ ‫ְּבִּעּתֹו ַַמה ּטֹוב (משלי ט"ו)‪' .‬שמחה‬ ‫ְּבּ ַַמ ֲֲעֵנֵ ה ִִפיו ְוְ ָָד ָָבר ִ‬ ‫נאר דאס וואס חכמינו ז"ל זאגן אז ס'דארף זיין‬ ‫דאס איז דער רמז‪ְ' ,‬וְ ָָה ָָא ֶֶרץ ָָהְיְ ָָתה ֹתֹהּו'‪,‬‬ ‫'יראתו קודמת לחכמתו'‪ ,‬דאס מיינט אז מ'דארף‬ ‫לאיש' זה הקב"ה וכו'‪' ,‬במענה פיו' ויאמר אלקים‬ ‫יעצט בשעת'ן גלות איז דער וועלט 'תהו'‪,‬‬ ‫יהי אור‪' ,‬ודבר בעתו מה טוב'‪ ,‬וירא אלקים את‬ ‫האבן א מחשבה צו וועלן האבן יראת שמים‪ ,‬און‬ ‫ס'איז א ריכטיגער חורבן און שממה‪ .‬אבער ווען‬ ‫דער מענטש דארף טראכטן ביי זיך אין הארץ‬ ‫האור כי טוב‪.‬‬ ‫משיח וועט קומען וועט זיין 'ָוָ ֹבֹהּו'; מ'וועט זיך‬ ‫'איך וועל לערנען תורה כדי צו קענען זיין א‬ ‫ִׂשְׂמ ָָחה ָלָ ִִאיׁש ְּבּ ַַמ ֲֲעֵנֵ ה ִִפיו‪ ,‬מיינט דעם‬ ‫ְ‬ ‫וואונדערן דערויף‪ .‬משה רבינו מיטן דור המדבר‬ ‫ירא שמים'‪.‬‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬וואס ער האט געזאגט‪' :‬יהי אור'‪,‬‬ ‫וועלן אויפשטיין לתחיה און זיי וועלן אנקוקן‬ ‫און ס'שטייט אין זוהר חדש (בפרשתן דף י‪):‬‬ ‫וואס דאס גייט ארויף אויף 'מעשיהן של צדיקים'‬ ‫אונזער מצב‪ ,‬און זיי וועלן זיך וואונדערן וויאזוי‬ ‫אז די ווארט 'בראשית' איז מרמז אויף 'יראה'‬ ‫(בראשית רבה ספ"ב)‪ ,‬ווייל דאס האט געברענגט א‬ ‫מ'האט זיך געקענט האלטן אין אזא שפלות‪.‬‬ ‫וועלכע ווערט אנגערופן 'ראשית'‪ ,‬ווי דער פסוק‬ ‫שמחה פאר הקב"ה‪ .‬אבער לכאורה ווערט דאך‬ ‫מיר זענען אזוי בחשכות אז מיר זענען ניטאמאל‬ ‫ַּעת'‪ ,‬ווייל די‬ ‫זאגט (משלי א‪ ,‬ז)‪ִ' :‬יִ ְְר ַַאת ה' ֵֵראִׁשׁית ָּד ַ‬ ‫שווער‪ ,‬לשמחה מה זו עושה? די דורות זענען‬ ‫משיג ווי נידריג מיר זענען‪ ,‬אבער לעתיד וועט‬ ‫וועלט איז באשאפן געווארן צוליב יראה וועלכע‬ ‫דאך מתמעטים והולכים‪ ,‬אין די לעצטערע דורות‬ ‫מען דאס משיג זיין און מ'וועט זיך וואונדערן‬ ‫איז די אנהויב און בעפאר די חכמה‪.‬‬ ‫האבן מיר דאך מער נישט קיין צדיקים‪ ,‬אויב אזוי‬ ‫דערויף‪.‬‬ ‫לויט דעם קען מען זאגן אז צוליב דעם איז‬ ‫וואס איז די גוטסקייט פון די דאזיגע דורות?‬ ‫דער ערשטער מאמר פון 'בראשית' נאר געווען‬ ‫ְּבִּעּתֹו ַַמה‬ ‫אויף דעם איז ער ממשיך‪ְ' :‬וְ ָָד ָָבר ִ‬ ‫נאר אף על פי כן איז דער רצון הבורא אז‬ ‫א 'מחשבה'‪ ,‬צו לערנען דעם מענטש אז די יראת‬ ‫ּטֹוב'‪ .‬אז לויט'ן זמן און מצב פון די דאזיגע‬ ‫אין דעם חשכות און שפלות זאל מען אים דינען‬ ‫שמים וועלכע איז מרומז אין די ווארט 'בראשית'‬ ‫דורות‪ ,‬איז דאס אויך א חשיבות פאר הקב"ה‪.‬‬ ‫וויפיל מיר קענען און וויפיל ס'איז א מציאות‪,‬‬ ‫קען מען נישט מקדים זיין בעפאר תורה נאר‬ ‫אויך זייער עבודה מאכט פאר אים א געוואלדיגן‬ ‫מ'זאל זיך דראפען און אנכאפן אינעם אמת‪.‬‬ ‫דורך א מחשבה‪ ,‬אז מ'טראכט ביי זיך צו לערנען‬ ‫נחת רוח‪ ,‬און אויך אויף דעם איז געזאגט געווארן‬ ‫מ'זאל זוכן און מ'זאל מתקן זיין וואס מ'קען‪ ,‬און‬ ‫צו באקומען יראה‪ ,‬אבער די יראה זעלבסט קען‬ ‫'וירא אלקים את האור כי טוב'‪.‬‬ ‫טון דעם רצון הבורא לויטן יכולת‪.‬‬ ‫מען נאר קונה זיין דורכן לערנען תורה הקדושה‪.‬‬ ‫(שמחת תורה שנת תרצ"ד)‬ ‫(ס"ג בראשית תשכ"ז)‬ ‫(ליל שב"ק בראשית תשכ"ז‪ ,‬ודרשת פתיחה פ' לך תשכ"ז)‬ ‫לנדב זכות הגליון יפנה אל המערכת‪:‬‬ ‫ד‬ ‫‪ 845-662-7267‬או‪samekstein@gmail.com :‬‬