אורות יואל · Oires Yoel — בראשית (2026-10-05)

בס"ד
בראשית
תשפ"ז
פרשת
תורת רביה"ק מסאטמאר זיע"א
או>ר ה<פרשה או>ר ה<דרוש
ווען קומט 'מיתה' צוליב א חטא, פאר'ן חטא האט מען
און ווען איז עס בטבע מרגיש געווען מיט 'נגיעה'
און דער אמת איז אז מ'קען דאך נישט
וויסן ווי אזוי ס'איז געווען פריער ,ווי אזוי
ֹלִקים
ּוִמ ְּּפ ִִרי ָָה ֵֵעץ ֲֲא ֶׁׁשר ְּּבתֹוְך ַַהָּגּ ן ָָא ַַמר ֱֱא ִ ִ
ֹלא ֹתֹאְכְ לּו ִִמ ֶּּמּנּו ְוְ ֹלא ִִתְּגּ עּו ּבֹו ֶּפּ ן ְּּת ֻֻמתּון (ג ,ג).
אזוי ווי ביי 'אכילה'
דער מענטש האט אויסגעזען איידער מ'האט ַּעת טֹוב ָוָ ָָרע
ּוֵמ ֵֵעץ ַַהַּד ַ
ִִמֹּכּל ֵֵעץ ַַה ָּּגן ָָאֹכֹל ֹּתּאֵכֵ ל ֵ
שטייט אין מדרש אז דער נחש האט
געגעסן פונעם עץ הדעת ,דאס ווייסן מיר דאך ֹלא ֹתֹאַכַ ל (ב ,יז).
צוגעשטופט חוה צום בוים ,און האט איר
נישט ווייל ס'איז דאך היינט נישט דא ,ממילא געזאגט 'כשם שאין מיתה בנגיעה כך אין חכז"ל זאגן (סנהדרין כ"ט ).אז צוליב די הוספה
קענען די חכמי הטבע בכלל נישט זאגן קיין מיתה באכילה' .פרעגט מען דאך די קשיא: וואס חוה האט צוגעלייגט צום ציווי צו אסר'ן אויך
מיינונג דערין .עס קען זיין אז דעמאלט איז ווי אזוי האט זי שוין געוואוסט אז 'אין מיתה 'נגיעה' ,דורכדעם איז זי צוגעקומען גורע צו זיין.
דער מענטש געווען אויף אזא בחינה אז די בנגיעה' ,האט דער באשעפער דען געזאגט אז
מיתה איז גארנישט געווען קיין טבעיות ,און .אלכאורה איז זייער שווער דאס צו פארשטיין:
מ'וועט חלילה זאפארט שטארבן ,ער האט וואס האט זי געטון שלעכט מיט'ן מוסיף זיין?
דאס וואס די חכמי הטבע זעען היינט אז די דאך נאר געזאגט ִּכּ י ּ'ְּביֹום' ֲֲאָכָ ְלְ ָך ִִמ ֶּּמּנּו מֹות
מיתה איז -ה' ישמרנו -א הכרחיות ,דאס עס איז דאך זייער גוט צו מאכן גדרים וסייגים,
ָּתּמּות ,אין דעם טאג וואס דו וועסט עסן ,און און אזוי האבן חכז"ל געטון אין כמה מקומות,
איז נאר יעצט ,נאכדעם וואס מ'האט געגעסן דער טאג האט זיך דאך נאכנישט געענדיגט,
פונעם עץ הדעת. ווי חז"ל זענען מגדיר דעם ענין 'סחור סחור
איז ווי אזוי האט דער שלאנג אויפגעוויזן שוין
וועגן דעם קען זיין :אדם הראשון האט אמרינן לנזירא לכרמא לא תקרב'?!
תיכף ווען ער האט געשטופט אז אין מיתה
דאך אלעס געוואוסט ,ער האט אנגערופן די בנגיעה?! .באויך דארף מען פארשטיין :הגם ס'איז טאקע
נעמען פון אלע בהמות און חיות ,און די אלע ראוי צוצולייגן גדרים וסייגים ,אבער וואס עפעס
נאר עס קען זיין ,ס'שטייט דאך אין
נעמען זענען געוואנדן לויט'ן מהות ,און ער האט זי עס תולה געווען אינעם עיקר הציווי,
די ראשונים א גאנצע פלוגתא אין דעם צי
איז געווען אויף אלעמען א מבין .האט ער ֹלִקים וכו' ְוְ ֹלא ִִת ְּּגעּו ,אין דער צייט
ָָא ַַמר ֱֱא ִ
'מיתה' איז א טבעיות'דיגע זאך -לויט ווי דער
אויך געקענט פארשטיין פונעם מהות פונעם וואס דער אויבערשטער האט דאס בכלל נישט
מענטש איז צוזאמגעשטעלט -אז ער קען זיך
מענטש צי עס איז דא דערין מיתה בהכרח געזאגט?!
נישט האלטן אויף אייביג ,צי איז מיתה נישט
אדער נישט .ער האט פארשטאנען אז דורכ'ן
בטבע ,נאר עס קומט צוליב חטאים. .גאלע פרעגן די קשיא ,ס'שטייט אין מדרש אז
עסן פונעם עץ הדעת וועט זיין 'מות תמות',
וועט מען באקומען אזא מהות ,אזא טבע ,אז די אלע חכמי הטבע זאגן אז ס'איז נישט דער נחש האט געשטופט חוה צום בוים ביז זי
מיתהוועט זיין בהכרח. מעגליך פאר'ן גוף צו זיין א נצחיות .מיתה האט צוגערירט ,האט איר דער שלאנג געזאגט:
איז א הכרח מצד הטבע .אבער אין חז"ל זעט 'זעסט? פונקט ווי דו ביזט נישט געשטארבן
אבער דער נייער מהות און טבע פון
אויס אז 'אלמלא חטאו לא מייתי' (ע"ז ה' ,).אין דורכ'ן אנרירן ,אזוי וועסטו נישט שטארבן דורכ'ן
מיתה בהכרח האט מען באקומען נאר דורכ'ן
מיתה בלא חטא' (שבת נה.): עסן' ,און אזוי איז חוה איבערגערעדט געווארן
'עסן' ,אבער דורכ'ן אנרירן האט מען געהאט
נאר דער רמב"ן פארענטפערט דאס ,אז צו עסן .לכאורה וואס איז דאס א הוכחה ,ווען
נאך די אלטע בחינה וואס דארט איז נישט
שייך געוועזן קיין מיתה. לעולם מצד הטבע זעט אויס איז די מיתה א זי אליינס האט געוואוסט אז ס'איז בכלל נישט
טבעיות ,נאר ווען נישט דער חטא וואלט דער געווען קיין ציווי אויף נגיעה ,נאר אויף אכילה,
דעריבער האט דער שלאנג קודם
אויבערשטער אזוי שטארק אנגעקניפט דאס און וועגן דעם איז זי נישט געשטארבן ביים
איינגערעדט חוה אז אנרירן און עסן איז יא
חיות אינעם מענטש אז אפילו מצד הטבע אנרירן?
די זעלבע זאך .דערנאך האט ער צוגעשטופט
חוה צום בוים ,און געזאגט :גיב א קוק' ,כשם וואלט עס געבליבן א נצחיות. מ'קען דאס אלעס מסביר זיין בהקדם וואס דער
שאין מיתה בנגיעה' ,דו זעסט דאך אז דו ביזט ער גיבט צו פארשטיין אז דעמאלט אור המאיר (ריש פר' כי תבוא) איז מסביר דעם ענין
נישט נשתנה געווארן ,ס'איז די זעלבע זאך, איידער'ן חטא זענען די מאכלים געווען וואס חז"ל זאגן (מכילתא יתרו פ"ט) אז ביי מתן תורה איז
דיין גוף האט נישט באקומען די נייע טבע פון אנדערש ,ס'איז געווען פון גן עדן ,איז ממילא געווען א מצב פון 'רואים את הנשמע' .זאגט ער
מיתה בהכרח ,איז א הוכחה אז פונקט אזוי די גאנצע הרכבה פונעם גוף געווען אנדערש. המשך בעמ' הבא
א תישארב תשרפ תשפ"ז
-לשון רבינו -
או>ר הסי<פו<ר
שטייט אין זוהר הקדוש (ח"א ז ,יא) ,אז אין שנת ת"ר וועט אראפקומען דער רמב"ן (ה ,א) ברענגט פון די גאונים ,אז אין די שרטוטים זעהט מען
גרויסע מעיינות החכמה אויף דער וועלט .נאר אז דאס דור האט נישט זוכה אלעס ,אינעם צורת הפרצוף ליגט אלעס ,ווי ווייט די השגה איז ,ווי ווייט דער
געווען זענען די אלע מעיינות החכמה אוועקגעגאנגען אין די אנדערע זייט, שכל איז .נאר אוודאי זעהט דאס נישט יעדער ,דער רמב"ן זאגט שוין בימיו
עס איז אראפגעקומען פארשידענע התחכמות אין די גשמיות העולם ,רובא איז עס שוין נישט געווען ,מ'קען שוין נישט די חכמה ,בזמן הגאונים איז עס
דרובא פון די דברים המתחדשים פון די אלע חכמות ברענגען לדבר עבירה, נאך געווען ,אבער בזמן הראשונים איז עס שוין נישט געווען.
די אלע נייע התחכמות'ער איז נישט פון די קדושה ,עס האט נישט דעת ,די
איבערדעם [זאגן חכמינו ז"ל] (ברכות נח ,א) כשם שאין פרצופיהם שווים
[ריכטיגע] מעיינות החכמה זענען אוועק ,מען האט גארנישט געטראפן ,און
כך אין דעותיהם שווים .דאס פנימיות פון די נשמה ליגט אין די סמנים,
עס איז גארנישט געווען ,די דורות זענען מתמעטין והולכין פון שנת ת"ר אן.
אז מען האט דעם צלם אלקים ,אז מען פארדארבט נישט דאס חלק אלקי
עס איז געווען אפילו [צדיקים] וואס האבן געהאט דעם חשבון פונעם זמן ממעל[ ,אבער] אז מען פארדארבט פארלירט מען דעם כח ,מיט א חטא
אז עס וואלט געווען נאכן זמן הגאולה .נאר אז מען האט נישט זוכה געווען פארדארבט מען עס.
איז עס אוועק אין די זייט .אזוי זענען די אלע ענינים ,עס איז דא השפעה
על כל פנים דער גאנצער כח פונעם נפש און די נשמה ליגט אין צורת
וואס עס קומט אראפ ביי יעדן ענין [און אז מען איז נישט זוכה] פאלט עס
הפרצוף ,און די נשמה איז דאך א חלק אלקי ממעל ,ממילא איז עס א צלם
אוועק אין די זייט.
אלקים ,עס איז דער צלם פון די נשמה און די נשמה איז דאך א חלק אלקי
אזוי ווי זיי טייטשן (עי' אור החיים הק' דברים כח ב) 'ובאו עליך כל הברכות ממעל ,אזוי ווי דער שפע טל זאגט אין די הקדמה (ד"ה ידוע שהנשמות) ,אז 'נר
האלה והשיגוך'[ ,פארוואס שטייט דאפלט] עס וועט קומען און זיי זאלן דיך ה' נשמת אדם' (משלי כ ,כז) איז אויך [דער פשט] אז די נשמה איז נאצל מאתו
דערגרייכן[ .נאר] אבער אז עס קומט אראפ און מען איז נישט קיין כלי מוכן יתברך ,ממילא הייסט עס א צלם אלקים.
לקבל גייט עס אוועק אין אן אנדערע זייט צו די סטרא אחרא ,מען איז עס (לשון רבינו ס"ג בראשית תשכ"ז)
נישט משיג ,איבערדעם זאל דאס זיין טאקע 'והשיגוך'.
(לשון רבינו ס"ג בראשית תשט"ו) ~
המשך אור הדרוש
דין קען גוזר זיין און אסר'ן א דבר המותר ,אבער אין אמת'ן אריין ווען ס'שטייט אין די תורה 'אכילה' אז פאר'ן חטא אדם הראשון איז נישט געווען קיין
מ'דארף זאגן אז מן התורה איז דאס מותר ,און איז עס בכל שהוא ,נאר די הלכה למשה מסיני איז חילוק צווישן די חושים ,יעדער חוש האט געקענט
זיי אסר'ן עס צוליב א גזירה .ווייל טאמער נישט, געקומען און דאס ארויסגענומען פונעם משמעות, טון די פעולות פון אלע חושים .און היות ביי מתן
למשל ,מ'זאגט אויפ'ן איסור דרבנן פון 'בשר עוף און געזאגט אז ס'איז נאר אסור בכזית .און בהקדם תורה איז געווען 'פסקה זוהמתן' ,זייערע גופים
בחלב' אז ס'איז 'אסור מן התורה' ,איז מען עובר וואס דער מהרש"ל שרייבט (שבועות כ"ג :תוד"ה דמוקי) זענען געווארן אויסגעלייטערט אזוי ווי פאר'ן חטא,
אויפ'ן לאו פון 'בל תוסיף'. אז לויט רבי שמעון אז כל איסורין שבתורה כל ממילא האט יעדער חוש געטון די פעולות פון אלע
קומט אויס לויט'ן רמב"ם ,ווען חוה האט שהוא למכות ,איז אויטאמאטיש אויך אסור שלא חושים ,וועגן דעם האט די 'אויג' אויך געהאט דעם
אריינגעלייגט דער איסור פון נגיעה בכלל הציווי, כדרך הנאה ,ווייל שלא כדרך איז נישט שוואכער חוש פון 'הערן'.
האט זי עובר געווען אויף 'בל תוסיף' ,איז דעריבער פון א כל שהוא. לויט דעם קען זיין ,אדם וחוה פאר'ן חטא האבן
זייער פארשטענדליך פארוואס חוה האט נישט קומט אויס לויט'ן רא"ם אז בעצם איז אכילה מיט זייער חוש המישוש ,זייער חוש פון טאפן,
געמעגט צולייגן צום איסור .הגם געווענליך איז אויך אסור בכל שהוא ,נאר די הלכה למשה מסיני געקענט מרגיש זיין אויך דעם 'טעם' פונעם מאכל
א גוטע זאך צו מאכן גדרים וסייגים ,אבער דאס האט צוגעלייגט ביז א כזית ,און ביי אדם הראשון כאילו זיי וואלטן עס געגעסן ,ווייל יעדער חוש
אריינלייגן אינעם עיקר האיסור מן התורה ,דאס איז איז נאכנישט געווען קיין הלכה למשה מסיני ,האט האט געקענט טון אלע פעולות ,דעריבער האבן זיי
שוין אסור אלס בל תוסיף. אדם הראשון אנגענומען ווי דעם שיטת הרא"ם אז געקלערט אז אויך 'נגיעה' איז אין כלל פון איסור
נאר חוה פאר זיך האט נישט געהאלטן אז זי ס'איז אסור בכל שהוא ,און לויט דעם איז זייער אכילה.
'לייגט' צו דער איסור פון 'נגיעה' ,ווייל לשיטתה נגיעה געווען בכלל אכילה ,ווייל זיי האבן דורכ'ן אבער דער אמת איז אז די תורה הק' האט
איז עס געווען א חלק פונעם איסור ,וויבאלד פאר'ן אנרירן געקענט פונקט אזוי מרגיש זיין א טעם גע'אסר'ט נאר 'עסן' דווקא ,לויט ווי די גמרא זאגט
חטא האט מען דורכ'ן אנרירן געקענט שפירן אכילה ,איי ס'איז שלא כדרך ,אבער במקום וואס אין מסכת פסחים (כ"ו ).אז רבי יוחנן בן זכאי האט
א טעם פונעם עסן ,און ווי געשמועסט האט זי ס'איז אסור בכל שהוא ,איז אסור אויך שלא כדרך, גע'דרש'נט בצלו של היכל ,כאטש ס'איז אסור
געהאלטן אזוי ווי רבי שמעון אז כל שהוא למכות, ווי דער מהרש"ל שרייבט. בהנאה ,ווייל 'שאני כותליו של היכל דלתוכו
אויב אזוי איז אסור אויך שלא כדרך הנאה. אויך קען מען זאגן אז ער האט ניטאמאל עבידי' ,קומט אויס אז דאס געניסן פונעם שאטן
מיט דעם פארשטייט מען אויך פארוואס זי געדארפט צוקומען צום שיטת הרא"ם ,נאר ער פונעם היכל אינדרויסן ,איז 'שלא כדרך הנאה'.
האט ארויסגעלערנט פון דעם אז זי איז נישט האט געהאלטן ווי רבי שמעון אז כל שהוא למכות. זעט מען אז אפילו ווען מ'האט הנאה ,אויב איז עס
געשטארבן דורכ'ן אנרירן ,אז אויך ביים עסן און היות איבעראל וואו ס'שטייט 'לא תאכלו' איז נישט געמאכט געווארן פאר דעם ,איז עס שלא
שטארבט מען נישט ,ווייל לשיטתה איז די נגיעה נכלל אין דעם סיי איסור אכילה און סיי איסור כדרך הנאה.
געווען א חלק פונעם ציווי האיסור פון אכילה. הנאה ,כשיטת רבי אבהו (פסחים כ"א ,):קומט אויס די זעלבע זאך קען מען זאגן דא .כאטש דורכ'ן
אבער דאס איז געווען א טעות ,ווייל די הלכה אז וויבאלד ס'איז גע'אסר'ט געווארן אויף אים אנרירן איז מען אויך מרגיש א טעם אינעם עסן,
איז נישט ווי רבי שמעון ,און וועגן דעם זאגן אויך א הנאה כל דהו ,איז אויך אסור הנאה דורך אבער היות דער פרי איז געמאכט געווארן נהנה
חז"ל אז ס'איז גע'אסר'ט געווארן אויף אים נאר נגיעה .ווייל אויב איז אסור בכל שהוא ,איז אסור צו זיין דורך עסן בפועל ,און נישט דורכ'ן אנרירן,
'אכילה' און נישט 'נגיעה' ,קומט אויס אז זי האט אויך שלא כדרך. קומט אויס אז ווען מ'איז נהנה דורכ'ן אנרירן ,איז
יא געזינדיגט מיט'ן צולייגן דעם איסור נגיעה אלס און וואס דער חסרון איז געווען אז חוה האט עס 'שלא כדרך הנאה'.
חלק פונעם עצם האיסור ,און נישט אלס גדר וסייג. מוסיף געווען ,קען מען פארשטיין לויט וואס דער נאר מ'קען זאגן אז אדם וחוה האבן געהאלטן
(מכתב יד קדשו ,כתבי יואל אות יח) רמב"ם שרייבט (פ"ב מהל' ממרים הל' ט') אז הגם בית ווי דעם שיטת הרא"ם (ביאור הסמ"ג הל' חמץ סי' ע"ו) אז
תישארב תשרפ תשפ"ז ב
-לשון רבינו -
או>ר הקו<דש
לעתיד וועט מען זעהן וואס ס'האט אלס אויפגעטון די עבודה
געפלאגט אויפן קיום התורה הקדושה .על כל פנים דעמאלטס ווען עס וועט קומען צום תיקון,
פון די אידן וועלכע זענען געווען אין גלות און
און אפילו א גרויס חלק פון די עוברי רצונו וועלן דאך תשובה טון ,דעמאלטס ווען עס וועט
זיין דער גמר פארן בירור ,דעמאלטס וועט מען זעהן דעם תכלית ,נאר לעתיד וועט מען זעהן
דעם תכלית הבריאה ,הערשט דעמאלטס נאך תחיית המתים וועט זיך ארויסשטעלן דעם גרויסן האבן זיך געפלאגט אויפן קיום התורה הקדושה
תיקון וואס עס האט געמאכט – וואס עס איז געווען דער תכלית פון דער וועלט – פון די אלע
וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאוד (בראשית א ,לא) .הקב"ה האט געלייגט דעם
גלגולי ענינים און סיבות וואס עס איז ארויסגעקומען ,דאס וועט מען הערשט דעמאלטס זעהן,
חותם – אז 'דבר בעתו מה טוב' (משלי טו ,כג) .לכאורה איז דאך א פלא ,וואס חכמינו ז"ל זאגן
דאס וועט מען דעמאלטס וויסן ,וועט מען זעהן אז די עבודה איז נישט געווען לריק.
(קהלת רבה א ,ג)' ,הבל הבלים אמר קהלת הבל הבלים הכל הבל' (קהלת א ,ב) ,אז די ז' הבלים איז
אבער אז מען קוקט נישט ביז אהין ,אז מען קוקט נאר אונטן ,זעהט מען לכאורה נישט אקעגן די ז' ימי בראשית ,ווי רש"י ברענגט עס צו ,קהלת היה קורא תגר על כל מעשה בראשית.
דעם תכלית בריאת שמים וארץ ,דאס זאגט דער פסוק וירא אלקים את כל אשר עשה והנה לכאורה ווי קען דאס זיין ,דער בורא האט באשאפן א וועלט ,דאס איז דאך אלעס ,ווי קען מען
טוב מאד ,שטייט טאקע 'כל' ,ווען עס שטייט נישט 'כל' אשר עשה ,וואלט מען געמיינט טאקע דאס מהבל זיין ,ווי קען מען זיך מתחכם זיין יותר מהקב"ה ,אין די ז' ימי בראשית איז דאך
'די' וועלט -אזוי ווי עס איז ,זאגט ער אבער – ניין ,דער בורא כל עולמים האט געקוקט את 'כל' טאקע נכלל אלעס ,אזוי ווי ווייטער שטייט אין קהלת (ג ,יא) 'את הכל עשה יפה בעתו' ,דאס
אשר עשה ,וואס עס וועט זיין שפעטער ,און אויף דעמאלטס והנה טוב מאד – איז 'אלעס' זייער האט דאך טאקע אויך שלמה המלך געזאגט .על כל פנים ווי קען מען דאס אינגאנצן מהבל
גוט ,דעמאלטס וועט מען טאקע זעהן דאס תועלת פונעם יצר הרע אויכעט ,וואס דער יצר הרע זיין – און קורא תגר זיין אויף די גאנצע בריאה – וואס דער בורא כל עולמים האט באשאפן
האט אנגעמאכט גרויס עמל ויגיעה ,און מען האט געהארעוועט ביז דערווייל. מעשה בראשית.
אבער שלמה המלך האט געזאגט ,אז מען קוקט 'דאס אליין' איז עס טאקע בלויז עמל ב) וירא אלקים את כל אשר עשה .שטייט 'את כל' איז מען דאך עפעס מרבה ,וואס בין
ויגיעה ,ער האט נישט געזאגט 'את כל אשר עשה' אזוי ווי עס שטייט אין פסוק ,נאר די ז' ימי איך מרבה ,אין דען דא נאך עפעס אויסער דעם וואס השי"ת האט געמאכט ,עפעס אנדערש איז
בראשית – אזוי ווי עס איז ,ווי לאנג מען איז נאך אונטער דער זון ,מען איז נאך אונטער דער דאך נישטא.
ערד ,אבער דעמאלטס [לעתיד לבוא] שטייט דאך אז עס וועט בטל ווערן (ישעיה ס ,יט) 'לא יהיה
[נאר קען מען זאגן] ,עס שטייט ווייטער אין פסוק אין קהלת (א ,ג) 'מה יתרון לאדם בכל
לך עוד השמש לאור והיה לך ה' לאור עולם' מען וועט גיין לאורו של הקב"ה' ,וחפרה הלבנה
עמלו שיעמול תחת השמש' ,דארף מען פארשטיין – וואס איז דער תחת השמש .ווייטער שטייט
ובושה החמה' (שם כד ,כג) ,די גאנצע שמים וארץ וועט ווערן איבערגעטוישט אויף שמים וארץ
(ב ,כב) 'כי מה הוה לאדם בכל עמלו וברעיון לבו שהוא עמל תחת השמש' ,לכאורה ווידער דאס
חדשים (שם סה ,יז)' ,כי שמים כעשן נמלחו והארץ כבגד תבלה' (שם נא ,ו) ,שטייט דאך ארויס
זעלבע שיעמול תחת השמש ,וואס מיינט ער דערמיט.
בפירוש אין די גמרא אין עבודה זרה (יז ,א) און אין סנהדרין (צב ,ב) ,אז עס וועט זיין שמים וארץ
חדשים ,הקב"ה וועט מעביר זיין שמים וארץ וואס עס איז יעצט. נאר דער אמת ,די גאנצע וועלט איז דאך מיט עמל ויגיעה' ,אדם לעמל יולד' (איוב ה ,ז) ,בכל
תנועה ותנועה ,ובכל פסיעה ופסיעה ,איז מען עמל – מען זאל זיך מתגבר זיין אויפן יצר הרע,
דאס קען זיין האט שלמה המלך געזאגט מה יתרון לאדם בכל עמלו שיעמול 'תחת
מען ברויך הארעווען מיט גרויס יגיעה – 'זיך' מבטל זיין ,בטל רצונך מפני רצונו (אבות פ"ב מ"ד),
השמש' ,ווילאנג מען איז נאך אונטער די שמש ,עס איז נאך עולם כמנהגו נוהג ,זעהט מען נישט
כסדר האט מען צו הארעווען מיט בטול הרצון ,ווייל דער רצון פונעם מענטש איז מכריח דעם
דעם יתרון פונעם עמל ,אבער ווען עס וועט טאקע אויפהערן דער אור השמש ,עס וועט זיך
שכל ,דער שכל איז נוטה אחר הרצון ,און דער רצון איז דאך מקושר מיט די תאוות הגופניות,
אלעס פירן נאר דורך הקב"ה ,ה' יהיה לאורך ,דעמאלטס וועט מען זעהן דעם יתרון .דאס מיינט
די אלע כוחות הגופניות מאכן דאך א רצון ,די כוחות המתאוים און אלע מדות פונעם מענטש
טאקע וואס חכמינו ז"ל זאגן (קהלת רבה שם) תחת השמש אין לו ,אבער למעלה מן השמש יש לו.
מאכן דאך דעם רצון ,באגעגנט מען זיך אייביג מיט בחינות וואס איז כנגד רצון הבורא ברוך
ווען עס וועט זיין העכער פון דער שמש ,דער אור וואס וועט זיין לעתיד וועט דאך זיין העכער
הוא[ ,ווייל] דער רצון הבורא ברוך הוא איז דאך הכנעת כל המדות צו דער קדושה ,אזוי ברויך
פונעם אור השמש.
מען כסדר זיך מבטל זיין רצונך מפני רצונו ,מען דארף כסדר מבטל זיין דעם רצון העצמי כנגד
איבערדעם איז דער גאנצער קישור והארץ לעולם עומדת (קהלת א ,ד) ,ווי לאנג עס איז רצון הבורא ברוך הוא ,אבער על כל פנים אלעס איז מיט עמל ויגיעה – ווילאנג מען הארעוועט
והארץ לעולם עומדת ,עס איז נאך דער זמן וואס עס איז נישט 'כבגד תבלה' ,עס שטייט נאך זיך אויס.
דער ארץ – איז נאך מה יתרון לאדם .ער איז מבאר דערנאך בפירוש אז ער מיינט נאר תחת
השמש -נישט למעלה מן השמש ,עס איז נאר 'והארץ לעולם עומדת' אז מען קוקט אויף אבער לעתיד וועט זיך דאס אלעס אויפהערן ,עס וועט זיין דער עולם התיקון ,וועט שוין
דעם זמן פון עמידת הארץ ,אדרבה ער איז דא מוציא דאס עתידות ,דעמאלטס איז טאקע הבל נישט זיין קיין עמל ויגיעה ,עס וועט זיין 'ומלאה הארץ דעה' (ישעיה יא ,ט) ,מען וועט גארנישט
הבלים הכל הבל ,דאס אליין 'פאר זיך' זעהט מען נישט דעם תכלית ,ממילא שמועסט ער דאך קענען טון עפעס אנדערש – נאר דעם רצון הבורא ברוך הוא ,וועט שוין נישט זיין קיין שום עמל
נאר פון דעם זמן אליין ,איבערדעם האט ער געשטעלט אן הקדמה ,אז טאמער גרייט מען זיך ויגיעה .איבערדעם איז דאס ענין וואס שלמה המלך האט אנגעקוקט די גאנצע בריאה ,לכאורה
נישט אן אויף יענעם זמן – מען זאל דעמאלטס עפעס זוכה זיין – איז אלעס הבל הבלים – די איז דאך דאס נישט דער עיקר ,דאס שלימות וועט 'נאר' זיין דעמאלטס.
גאנצע ז' ימי בראשית ,ווערט מען חלילה פארפאלן .שלמה המלך האט טאקע ברוב חכמתו דער אמת היינט זעהט מען נישט דעם תכלית הבריאה ,די גאנצע וועלט אין די אלע דורות
מפרש געווען וואס ער האט דא אנגעהויבן ,האט ער דא געשטעלט די הקדמה אז ער שמועסט -איז דאך מיט בלויז עמל ויגיעה ,דאס איז גורם אז מען איז נוטה פון דרך האמת' ,ראיתי בני
נאר פונעם עולם הזה ,אין הכי נמי ,אז דו וועסט קוקן נאר דעם זמן פון תחת השמש ,די בחינת עליה והם מועטים' (ילקוט יחזקאל רמז שפד) ,מועטים המה וואס גייען נישט אוועק פון דרך האמת,
עולם הזה ,איז דאס טאקע הבל און גארנישט ,ער האט אבער מרמז געווען אז דאס אלעס איז בדרך כלל איז דאך דאס חשכות גרויס ,אפילו אין די פריעיגע דורות ווען עס איז נישט אזוי
נאר ווי לאנג עטס וועטס קוקן תחת השמש – והארץ לעולם עומדת ,נאר עס איז דאך אבער געווען [ווי דעם] יעצטיגן דור ,אבער אלץ איז געווען 'נאחז בסבך' (בראשית כב ,יג) ,קען מען נישט
אמת ויציב ,ווער עס וועט קוקן ווייטער [ווייסט מען] – 'וירא אלקים את כל אשר עשה' ,איז אנזעהן דעם תכלית הבריאה -נאר צדיקים וואס האבן געזעהן דאס עתידות.
נכלל דערין דער למעלה מן השמש נאכן עמידת הארץ ,דעמאלטס איז טאקע 'והנה טוב מאד'.
אבער קודם וואס מען ווערט געוואויר איז דאך א קשיא ,דער דעת בני אדם זענען דאך
שלמה המלך האט דאס אלעס משיג געווען ,און ער האט געזעהן וואס עס טוט זיך ווייטער, נישט משיג נאר דעם הילוך פון 'דעם' עולם ,מען זעהט נישט עתידות ,איז דאך גאר א קשיא
'אונז' דארף מיר האבן אמונה פשוטה' ,צדיק באמונתו יחיה' (חבקוק ב ,ד) ,אונז זעה מיר נאר וואס איז דער תכלית פון די גאנצע בריאה ,רוב ימיו כעס ומכאוביו ,סיי בגוף און סיי מיטן נפש,
וואס עס שטייט אין דער תורה ,מען זאל האבן כח ,מיר זאלן זיין אמת'דיג מקושר אין אמונה מען זעהט דאך ווי אזוי עס איז רוב וועלט ,די גמרא (קידושין מ ,ב) רופט אן דעם גאנצן עולם
פשוטה – אין אמונה אמיתיית -דאס איז דער כח ,אז מען ווייסט אז נישט דאס איז דער עיקר הזה גאר א מקום טומאה ,די גמרא זאגט דאך דארט א שארפן אויסדרוק אויף די וועלט' ,אילן
ציל – נאר דאס עתידות וואס הקב"ה האט דערויף געזאגט 'והנה טוב מאד' – ווייסט מען אז עס שעומד במקום טומאה ונופו נוטה למקום טהרה' ,זעהט מען דאך ווי שווער דאס איז אז מען
איז א ריכטיגער תכלית אויף די גאנצע בריאה. זאל קענען זוכה זיין צום אמת – און צו אביסעלע טהרה ,אז מען זאל אנגרייטן אין א מקום
דער בורא כל עולמים זאל העלפן ,די אלע הייליגע טעג זאל מען זעהן דעם 'סוף דבר הכל טומאה ,מען ברויך נוטה זיין פון א מקום טומאה – און דארטן עפעס ממציא זיין א שטיקל
נשמע' (קהלת יב ,יג) ,אחרית ותקוה טובה ,מיר זאלן זוכה זיין צו זעהן די ישועה ,א שנת גאולה טהרה ,און זעירין אינון וואס זיי דערגרייכן עפעס ,און ווי שווער איז עס ,מען זעהט נישט דעם
וישועה ,א שנת ברכה ,מיר זאלן האבן די זכיה טאקע במהרה געהאלפן ווערן ,מיר זאלן זוכה זיין תכלית הבריאה אז דאס זאל זיין דער מצב העולם ,פארשטייט מען דאך נישט דעם תכלית.
צו זעהן ישועת ישראל בשמחת הלב ,מען זאל במהרה זוכה זיין צו די ישועה און התרוממות אבער לעתיד וועט מען זעהן דעם תכלית הבריאה ,לעתיד וועט זיין דער עולם התיקון –
קרן התורה וישראל ,בהתגלות כבוד שמים עלינו ,במהרה בימינו אמן. וועט אלעס אפיר קומען – וועט אלעס מתוקן ווערן לטובה – וועט מען הערשט זעהן וואס עס
(ס"ג שבת חוה"מ סוכות תשט"ו) האט אויפגעטון די עבודה פון די אידן וואס זיי האבן זיך אויפגעהאלטן אין גלות און זיי האבן זיך
ג תישארב תשרפ תשפ"ז
או>ר ה<פניני<ם
ג ב א
יעדער דור ווערט גערעכנט ביים לעתיד וועט מען משיג זיין איידער מ'זעצט זיך לערנען
רבוש"ע לויט זיין ערך און מצב דעם גרויסן שפלות וואס דארף מען האבן א 'מחשבה'
מיר געפינען זיך יעצט צו האבן יראת שמים
ֹלִקים ֶֶאת ָּּכל ֲֲאֶׁשׁר ָָעָׂשׂה ְוְ ִִהֵּנּה טֹוב
ַוַ ַּי ְְּרא ֱֱא ִ
ְְמֹאֹד (א ,לא). ְוְ ָָה ָָא ֶֶרץ ָָהְיְ ָָתה ֹתֹהּו ָוָ ֹבֹהּו ְוְ ֹחֶֹׁשׁ ְך ַַעל ְּפֵּנֵ י ְְתהֹום (א, ֹלִקים ֵֵאת ַַה ָּׁׁש ַַמִיִ ם ְוְ ֵֵאת ָָה ָָא ֶֶרץ
ְּבֵּראִׁשׁית ָּב ָָּרא ֱֱא ִ
ֵ
דער זוהר הקדוש (פר' בראשית דף כ"ז ע"א) ב). (בראשית א ,א).
זאגט אז דער ֶ'ֶאת ָּּכל' קומט מרבה זיין אלע רש"י זאגט 'תהו ובהו -לשון תימה ושיממון, די משנה זאגט (אבות פ"ה מ"א) 'בעשרה
דורות העתידים .דער בוכ"ע ,דער קורא הדורות שאדם תוהה ומשתומם על בהו שבה' – ווער מאמרות נברא העולם' ,פרעגט אויף דעם די
מראש ,האט נאך פאר'ן וועלט באשאף געזען גמרא (ראש השנה לב ,).אז ס'איז נאר דא ניין מאל
ס'קוקט אן וואונדערט זיך אויף אזא חורבן.
אלע דורות וואס וועלן זיין ,און אזוי אויך האט ויאמר אין פרשת בראשית ,ענטפערט די גמרא
לכאורה איז עס זייער שווער צו פארשטיין ,ווייל
ער אלעס געוויזן פאר די צדיקים. 'בראשית נמי מאמר הוא'.
בשעת בריאת העולם איז דאך נאכנישט געווען
לכאורה ווי קען מען זאגן אויף די יעצטיגע און די מפרשים זענען מסביר פארוואס
קיין שום נברא וואס זאל זיך קענען וואונדערן,
נידריגע דורות ְוְ ִִהֵּנּה טֹוב ְְמֹאֹד? קעגן די טאקע דער אויבערשטער האט נישט אנגעהויבן
דער בורא כל עולמים איז דאך געווען א יחיד
פריערדיגע דורות פון די צדיקים איז דאך דאס מיט די ווארט 'ויאמר' ,ווייל דער ערשטער
ומיוחד ,און ער האט דאך יא געוויסט וואס דאס
כאין וכאפס? נאר מען מוז זאגן אז יעדער דור דיבור איז בלויז געווען א מחשבה פון כביכול,
איז ,נו ווער האט זיך געוואונדערט? ווי ס'שטייט אין זוהר הקדוש (תיקוני זוהר תיקון כא
לויט זיין צייט ,ערך און מצב ,איז 'גוט' ,און
דף צג' ):בראשית דא מחשבה' .אבער לכאורה הא
זייער עבודה איז חשוב ביים אויבערשטן. נאר דער תירוץ איז ,אז דער פסוק איז
גופא קשיא ,פארוואס האט דער ערשטער מאמר
נאך אזויפיל יארן וואס מ'איז פארזינקען מרמז אויפן גלות וועלכער איז א ריכטיגער
געדארפט זיין דורך א מחשבה ,און נישט דורך
אינעם כובד הגלות און די חשכות איז גובר חורבן (בראשית רבה ב ד) .און דער אמת איז אז
אן אמירה ווי די אנדערע מאמרות?
בעולם ,איז יעדע קליינע און ארעמע עבודה ווי מ'קוקט אן דעם היינטיגן שפלות פארשטייט
מ'קען ענטפערן בדרך רמז לויט ווי די משנה
פון אונז ,ווען בלויז א מיעוטא דמיעוטא טוען מען נישט זיך צו וואונדערן ,אבער ווען דער
זאגט (אבות פ"ג מ"ט) 'כל שיראת חטאו קודמת
דעם רצון הבורא ,אויך גוט און חשוב פאר'ן אויבערשטער וועט העלפן בקרוב בימינו אז
לחכמתו חכמתו מקיימת ,וכל שאין יראת חטאו
אויבערשטן ,פונקט אזוי ווי די עבודה פון די מיר וועלן זוכה זיין צו ביאת המשיח ,וועט
קודמת לחכמתו אין חכמתו מתקיימת' .פרעגן
פריערדיגע צדיקים וואס האבן געדינט השי"ת נתגלה ווערן דער אמת ,און מיר וועלן זיך אויף דעם די מפרשים ,די משנה זאגט דאך (אבות
אין זייערע צייטן. אליין וואונדערן וויאזוי איז מעגליך געווען זיך פ"ב מ"ה) 'אין בור ירא חטא' ,אן עם הארץ קען
דער עיקר איז מ'זאל ממשיך זיין צו גיין אין צו האלטן אין אזא מין חשכות ווי מיר זענען נישט זיין א ירא שמים ,אויב אזוי ווי איז מעגליך
זייערע וועגן און נישט משנה זיין גארנישט פון געווען אינעם גלות .דער היינטיגער מציאות צו קונה זיין יראה איידער מ'לערנט די תורה?
זייערע דרכים ,ווייל כל המשנה ידו על התחתונה. איז צו פארוואונדערן ,נאר דער דעת איז אזוי ענטפערט דער ברטנורא און דער תוספות
מיט דעם קען מען פארשטיין דעם מדרש געשלאגן אז מ'ווייסט ניטאמאל אז ס'איז דא יום טוב ,אז אין הכי נמי ,מ'קען טאקע נישט
ִׂשְׂמ ָָחה ָלָ ִִאיׁש
(בראשית רבה פ"ג ג') רשב"י פתחְ : עפעס צו פארוואונדערן. האבן קיין יראת שמים איידערן לערנען תורה,
ְּבִּעּתֹו ַַמה ּטֹוב (משלי ט"ו)' .שמחה ְּבּ ַַמ ֲֲעֵנֵ ה ִִפיו ְוְ ָָד ָָבר ִ נאר דאס וואס חכמינו ז"ל זאגן אז ס'דארף זיין
דאס איז דער רמזְ' ,וְ ָָה ָָא ֶֶרץ ָָהְיְ ָָתה ֹתֹהּו', 'יראתו קודמת לחכמתו' ,דאס מיינט אז מ'דארף
לאיש' זה הקב"ה וכו'' ,במענה פיו' ויאמר אלקים יעצט בשעת'ן גלות איז דער וועלט 'תהו',
יהי אור' ,ודבר בעתו מה טוב' ,וירא אלקים את האבן א מחשבה צו וועלן האבן יראת שמים ,און
ס'איז א ריכטיגער חורבן און שממה .אבער ווען דער מענטש דארף טראכטן ביי זיך אין הארץ
האור כי טוב. משיח וועט קומען וועט זיין 'ָוָ ֹבֹהּו'; מ'וועט זיך 'איך וועל לערנען תורה כדי צו קענען זיין א
ִׂשְׂמ ָָחה ָלָ ִִאיׁש ְּבּ ַַמ ֲֲעֵנֵ ה ִִפיו ,מיינט דעם ְ וואונדערן דערויף .משה רבינו מיטן דור המדבר ירא שמים'.
אויבערשטן ,וואס ער האט געזאגט' :יהי אור', וועלן אויפשטיין לתחיה און זיי וועלן אנקוקן און ס'שטייט אין זוהר חדש (בפרשתן דף י):
וואס דאס גייט ארויף אויף 'מעשיהן של צדיקים' אונזער מצב ,און זיי וועלן זיך וואונדערן וויאזוי אז די ווארט 'בראשית' איז מרמז אויף 'יראה'
(בראשית רבה ספ"ב) ,ווייל דאס האט געברענגט א מ'האט זיך געקענט האלטן אין אזא שפלות. וועלכע ווערט אנגערופן 'ראשית' ,ווי דער פסוק
שמחה פאר הקב"ה .אבער לכאורה ווערט דאך מיר זענען אזוי בחשכות אז מיר זענען ניטאמאל ַּעת' ,ווייל די זאגט (משלי א ,ז)ִ' :יִ ְְר ַַאת ה' ֵֵראִׁשׁית ָּד ַ
שווער ,לשמחה מה זו עושה? די דורות זענען משיג ווי נידריג מיר זענען ,אבער לעתיד וועט וועלט איז באשאפן געווארן צוליב יראה וועלכע
דאך מתמעטים והולכים ,אין די לעצטערע דורות מען דאס משיג זיין און מ'וועט זיך וואונדערן איז די אנהויב און בעפאר די חכמה.
האבן מיר דאך מער נישט קיין צדיקים ,אויב אזוי דערויף. לויט דעם קען מען זאגן אז צוליב דעם איז
וואס איז די גוטסקייט פון די דאזיגע דורות?
דער ערשטער מאמר פון 'בראשית' נאר געווען
ְּבִּעּתֹו ַַמה
אויף דעם איז ער ממשיךְ' :וְ ָָד ָָבר ִ נאר אף על פי כן איז דער רצון הבורא אז א 'מחשבה' ,צו לערנען דעם מענטש אז די יראת
ּטֹוב' .אז לויט'ן זמן און מצב פון די דאזיגע אין דעם חשכות און שפלות זאל מען אים דינען שמים וועלכע איז מרומז אין די ווארט 'בראשית'
דורות ,איז דאס אויך א חשיבות פאר הקב"ה. וויפיל מיר קענען און וויפיל ס'איז א מציאות, קען מען נישט מקדים זיין בעפאר תורה נאר
אויך זייער עבודה מאכט פאר אים א געוואלדיגן מ'זאל זיך דראפען און אנכאפן אינעם אמת. דורך א מחשבה ,אז מ'טראכט ביי זיך צו לערנען
נחת רוח ,און אויך אויף דעם איז געזאגט געווארן מ'זאל זוכן און מ'זאל מתקן זיין וואס מ'קען ,און צו באקומען יראה ,אבער די יראה זעלבסט קען
'וירא אלקים את האור כי טוב'. טון דעם רצון הבורא לויטן יכולת. מען נאר קונה זיין דורכן לערנען תורה הקדושה.
(שמחת תורה שנת תרצ"ד) (ס"ג בראשית תשכ"ז) (ליל שב"ק בראשית תשכ"ז ,ודרשת פתיחה פ' לך תשכ"ז)
לנדב זכות הגליון יפנה אל המערכת: ד
845-662-7267אוsamekstein@gmail.com :
