gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive

שבוע: בראשית (2026-10-05)

אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive — בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

‫קונטרס‬ ‫אמרי מנחם‬ ‫דברי תורה וסיפורי קודש‬ ‫מאת כבוד קדושת מרן‬ ‫רבינו אברהם מנחם מענדל וואגשאהל זי"ע‬ ‫אדמו"ר משינאווא‬ ‫בראשית‬ ‫גליון קס"א ‪ -‬שנה ד' ‪ -‬שנת תשפ"ז לפ"ק‬ ‫· אידיש ·‬ ‫יו"ל ע"י‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫אשית ָּב ָרא ֱאל ִֹקים ֵאת ַה ּׁ ָש ַמיִ ם וְ ֵאת ָה ָא ֶרץ‪.‬‬ ‫ְּב ֵר ׁ ִ‬ ‫א) רש"י זאגט‪" :‬בשביל התורה שנקראת ראשית דרכו ובשביל ישראל‬ ‫שנקראו ראשית תבואתו" – די וועלט איז באשאפן געווארן‬ ‫כדי אידן זאלן מקיים זיין די תורה‪ ,‬וואס זיי ביידע ווערן אנגערופן‬ ‫'ראשית'‪ .‬דער נועם אלימלך (פרשתן ד"ה בראשית) ברענגט א מדרש וואס‬ ‫לייגט צו א דריטע זאך (ב"ר א‪ ,‬ד)‪" :‬בשביל מצות ביכורים שנקראין‬ ‫ראשית"‪ .‬לכאורה‪' ,‬ביכורים' איז דאך נאר איינע פון די מצוות התורה‪,‬‬ ‫נו‪ ,‬איז דאך דאס שוין נכלל אינעם 'בשביל התורה ובשביל ישראל'‪,‬‬ ‫און פארוואס פעלט אויס דאס אויסצורעכענען באזונדער?‬ ‫ב) רש"י זאגט‪" :‬אמר רבי יצחק לא היה צריך להתחיל וכו' ומה טעם‬ ‫פתח בבראשית משום (תהלים קי"א) כח מעשיו הגיד לעמו‬ ‫לתת להם נחלת גוים‪ ,‬שאם יאמרו אומות העולם לישראל ליסטים‬ ‫אתם שכבשתם ארצות שבעה גוים הם אומרים להם‪ ,‬כל הארץ של‬ ‫הקב"ה היא‪ ,‬הוא בראה ונתנה לאשר ישר בעיניו‪ ,‬ברצונו נתנה להם‬ ‫וברצונו נטלה מהם ונתנה לנו" – די גאנצע סיבה פארוואס די תורה‬ ‫דערציילט אונז די 'מעשה בראשית' איז‪ ,‬כדי די גוים זאלן נישט האבן‬ ‫קיין טענות צו אידן אז זיי זענען 'לסטים' פארן צונעמען ארץ ישראל‬ ‫פון זיי‪ ,‬דערפאר זאגט די תורה דא‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט‬ ‫באשאפן די וועלט און ער האט עס געגעבן פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬ווי קען זיין אז די תורה זאל שרייבן אזויפיל פרשיות התורה‬ ‫בלויז פאר דעם טעם כדי די גוים זאלן נישט האבן קיין טענות? וואס‬ ‫איז דען אזוי געפערליך אויב די גוים טענה'ן 'לסטים אתם'?‬ ‫ג) אויך איז שווער‪ ,‬דער סדר העולם איז דאך אזוי‪ ,‬אז איין לאנד גייט‬ ‫אין מלחמה מיט א צווייטע לאנד און נעמט איין שטחים‪ ,‬און‬ ‫די טענה פון 'לסטים אתם' איז נוגע בלויז אנפאנג‪ ,‬ביז עס ווערט‬ ‫'נשתקע שם בעלים הראשונים'‪ ,‬נו‪ ,‬די תורה איז דאך א 'נצחיות' און‬ ‫ב‬ ‫איז שטענדיג נוגע – נישט בלויז אויף דעם קורצן תקופה פון 'כיבוש‬ ‫וחילוק'?‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫'קין' מיינט אז ער טוט א טובה דעם אייבערשטן‬ ‫נאר עס קען אפשר זיין אזוי‪ .‬דער עבודת ישראל (פרשתן ד"ה בהפטורה‬ ‫כהא) איז מסביר די בחינה פון 'קין' און 'הבל'‪ ,‬אז 'קין' איז א בחינה‬ ‫פון אן עובד ה' וואס האלט אז ער טוט עפעס! ער מיינט אז ער האט‬ ‫זיך מתגבר געווען אויפן יצר הרע מיט זיינע אייגענע כוחות! און ער‬ ‫שפירט ביי זיך אז ער האט געטון א טובה פארן אייבערשטן מיט זיין‬ ‫עבודה‪ .‬און דאס איז דער לשון קין – 'קן יוד'‪ ,‬ער מיינט אז ער שטעלט‬ ‫צו פארן אייבערשטן וואו צו וואוינען‪ ,‬כאילו דער אייבערשטער‬ ‫האט נישט וואו צו וואוינען אויסער ביי אים‪ .‬און דערפאר‪ ,‬ווען דער‬ ‫ֹ‬ ‫אייבערשטער נעמט נישט ָאן קין'ס עבודה שטייט‪" :‬וַ ִ ּי ַחר ְל ַקיִ ן ְמאד"‪,‬‬ ‫ווערט ער בכעס און ער איז זיך מתרעם און האט טענות‪ :‬היתכן‪ ,‬איך‬ ‫שטעל דא צו אזא טובה פארן אייבערשטן‪ ,‬און דער אייבערשטער‬ ‫נעמט עס נישט ָאן? פארשטייט זיך‪ ,‬אז דער מהלך טויג נישט‪.‬‬ ‫'הבל' ווייסט אז ער טוט גארנישט נאר אלעס איז פונעם אייבערשטן‬ ‫ווידער אבער 'הבל' איז אן אמת'ער צדיק‪ ,‬וואס ער דינט דעם‬ ‫אייבערשטן מיט א מדה פון 'הבל וריק' – איך בין גארנישט‬ ‫און איך קען גארנישט! ער ווייסט אז ער טוט נישט קיין טובה פארן‬ ‫אייבערשטן מיט זיין עבודה‪ ,‬נאר פארקערט‪ ,‬דער אייבערשטער טוט‬ ‫אים א טובה אז ער לאזט אים טון א מצוה פאר זיין ליבן נאמען! ער‬ ‫ווייסט אז ער טוט נישט גארנישט מיט זיינע אייגענע כוחות‪ ,‬ער האט‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫"מ ְ ּבכרות‬ ‫בלויז א משהו בחירה און רצון – וואס דאס איז דער ענין פון ִ‬ ‫א וזל"ק‪" :‬וקין עובד אדמה‪ ,‬קי"ן אותיות ק"ן יו"ד‪ ,‬ורומז על אותם האנשים שחושבין‬ ‫בעצמם שהם קן ומושב להש"י בעבודתם ותפלתם‪ ,‬כאילו מטיבים עם הבורא‬ ‫יתברך‪ ,‬ונתגדל בעיניהם העבודה בחשבם שמידם היתה זאת‪ .‬ולזה כאשר לא‬ ‫שעה השם אל מנחתו חרה לו מאוד‪ ,‬והיה כמתרעם על הבורא יתברך על שלא‬ ‫קיבל מנחתו‪ ,‬והיינו כמד"א (ישעיה ח‪ ,‬כא) יתקצף באלקיו‪ .‬אבל הבל מדה‬ ‫אחרת היתה בו‪ ,‬שהיה הבל וריק בעיניו‪ ,‬וגם עבודתו איננה נחשבת בעיניו‬ ‫ג‬ ‫לכלום‪ ,‬בחושבו שמיד הבורא יתברך ומכוחו היה לו זאת‪ ,‬והוא הנותן לו כח‬ ‫לעשות חיל‪ .‬ולזה כתיב והבל הביא גם הוא‪ .‬וזהו שאמר שלמה המלך ע"ה‬ ‫(קהלת ב‪ ,‬טו) בשגם זה הבל‪ ,‬גם הוא לשון ריבוי ודבר הנטפל‪ ,‬ורצ"ל שהבאתו‬ ‫ועבודתו היה מדת גם‪ ,‬היינו שלא היה חושב עצמו לכלום רק כטפל‪ ,‬רק מה'‬ ‫היתה זאת‪ .‬והביא מבכורות צאנו‪ ,‬היינו שהוא חושב שהוא התחיל אפס דבר‬ ‫מועט כענין שניתן לאדם הבחירה והרצון ומן השמים עזרוהו‪ .‬ולזה כתיב גם‬ ‫הו"א לשון נסתר‪ ,‬רצ"ל שגם זה השפלות והג"ם היה בהסתר אצלו שלא היה‬ ‫נראה אצלו כלום‪ ,‬והכל ממנו יתברך"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫צאנו"‪ ,‬בלויז די 'התחלה' טוט ער – אבער אלעס אויסער דעם‪ ,‬טוט‬ ‫בלויז דער אייבערשטער! און אפילו דאס וואס ער האלט זיך‬ ‫'בשפלות' – ווייסט ער ניטאמאל דערפון! ווייל ער איז באמת א שפל‬ ‫בעיניו! ער האלט אמת'דיג אז אלעס קומט פונעם אייבערשטן און‬ ‫ׁ‬ ‫ער טוט נישט גארנישט! און דערפאר זאגט דער פסוק‪" :‬וַ ִ ּי ַשע ה' ֶאל‬ ‫ֹ‬ ‫ֶה ֶבל וְ ֶאל ִמנְ ָחתו"‪ ,‬דער אייבערשטער האט א נחת רוח דוקא פון אזא‬ ‫עבודה‪ ,‬וואס דער איד ווייסט ביי זיך אז ער טוט גארנישט און אלעס‬ ‫איז נאר פונעם אייבערשטן‪ .‬און דאס האט מען אלעמאל געזען ביי‬ ‫צדיקי אמת‪ ,‬אז זיי האבן געטון און געטון ָאן א שיעור‪ ,‬אבער וויפיל‬ ‫זיי האבן אלץ געטון – האבן זיי זיך כסדר געשפירט ווי איינער וואס‬ ‫האט נאך גארנישט געטון! ווייל עס איז גארנישט זייערס! זיי ווייסן‬ ‫אז דער גאנצער 'כח' און 'מח'‪ ,‬די 'מחשבה'‪ ,‬דער 'דיבור' און די 'מעשה'‬ ‫– אלעס איז נאר פונעם אייבערשטן! אזוי זאגט דער עבודת ישראל‪.‬‬ ‫ביכורים מיינט אז איך טוה גארנישט אויסער די משהו 'התחלת הרצון'‬ ‫מיט דעם קען מען אפשר פארשטיין די מצוה פון 'ביכורים'‪ ,‬אז דאס‬ ‫איז דער זעלבער ענין ווי די 'בכורת צאנו' וואס הבל האט‬ ‫געברענגט‪ ,‬וואס דער עבודת ישראל זאגט אז דאס ווייזט‪ ,‬אז בלויז די‬ ‫'התחלה' – וועלכע איז א בחינה פון 'בכור' – נאר דאס האב איך‬ ‫צוגעשטעלט! בלויז א משהו דמשהו רצון און בחירה אנצוהייבן‪,‬‬ ‫אבער פון דארט און ווייטער האט אלעס דער אייבערשטער געטון!‬ ‫עס איז גארנישט מיין כח! און דערפאר זאגט די תורה‪ ,‬אז די זעלבע‬ ‫זאך איז אויך בגשמיות‪ ,‬אז נאכדעם וואס דער מענטש האט געארבעט‬ ‫א גאנץ יאר אויפן פעלד‪ ,‬ער האט אריינגעלייגט אזויפיל כח און‬ ‫יגיעה‪ ,‬ביז עס איז ארויסגעוואקסן אזעלכע שיינע פירות – זאל ער‬ ‫ברענגען די 'ביכורים' צום אייבערשטן‪ ,‬דאס הייסט‪ ,‬ער זאל זאגן‬ ‫פארן אייבערשטן אז איך האב דא גארנישט געטון! נאר בלויז דער‬ ‫'ביכורים'‪ ,‬די התחלה צו וועלן באארבעטן דאס פעלד‪ ,‬נאר דאס האב‬ ‫ד‬ ‫איך צוגעשטעלט‪ ,‬אבער אלע יגיעות און אלע הצלחות‪ ,‬דאס איז‬ ‫אלעס נאר פון דיר; ווי מען זאגט דארט אין די פסוקים (דברים כו‪ ,‬י)‪:‬‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫אשית ּ ְפ ִרי ָה ֲא ָד ָמה ֲא ֶשר נָ ַת ּ ָתה ִ ּלי ה'" – נישט‬ ‫"וְ ַע ּ ָתה ִה ֵ ּנה ֵה ֵב ִ‬ ‫אתי ֶאת ֵר ִ‬ ‫איך האב געברענגט די פירות דורך מיין ארבעטן‪ ,‬נאר דו באשעפער‬ ‫האסט מיר דאס געגעבן‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫בראשית בשביל ביכורים – דער עיקר נח"ר איז נאר פון אן עבודת ה' וואס ער שפירט אז ער טוט‬ ‫גארנישט‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם מדרש וואס דער נועם אלימלך‬ ‫ברענגט‪" :‬בראשית בשביל מצות ביכורים שנקראין ראשית"‪.‬‬ ‫ווייל כאטש 'ביכורים' איז טאקע נאר א חלק פון אלע מצוות התורה‬ ‫און עס איז שוין נכלל אינעם 'בשביל התורה ובשביל ישראל'‪ ,‬איז‬ ‫דאך אבער שייך מקיים צו זיין די גאנצע תורה אויף אן אופן פון 'קין'‪,‬‬ ‫וואס ער שפירט אז ער טוט דא עפעס פארן אייבערשטן‪ ,‬וואס נישט‬ ‫צוליב אזא סארט תורה האט דער אייבערשטער באשאפן די וועלט‪,‬‬ ‫ווייל פון דעם האט נישט דער אייבערשטער דעם נחת רוח; ווי עס‬ ‫ֹ ֹ ׁ‬ ‫שטייט‪" :‬וְ ֶאל ַקיִ ן וְ ֶאל ִמנְ ָחתו לא ָש ָעה"‪ .‬און דערפאר זאגט דער מדרש‪:‬‬ ‫דו ווייסט וועלכע סארט 'תורה וישראל' איז דער תכלית הבריאה‬ ‫פארוואס דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט? 'בשביל‬ ‫ביכורים' – אזא סארט תורה וואס גייט צו אויפן אופן פון 'ביכורים'‪,‬‬ ‫וואס דער מענטש ווייסט אז חוץ די התחלה פון א משהו רצון – האט‬ ‫ער גארנישט געטון! ער שפירט ווי אלע זיינע מעשים זענען 'הבל‬ ‫וריק'! ער שפירט אז אלעס וואס ער האט צוגעשטעלט מיט יגיעות‬ ‫ׁ‬ ‫"א ֶשר נָ ַת ּ ָתה ִ ּלי ה'" – ער דאנקט דעם אייבערשטן‬‫און עבודות איז ֲ‬ ‫אויף יעדע מינוט און יעדע רגע וואס ער קען דאווענען! ער דאנקט‬ ‫דעם אייבערשטן אז ער קען עפעס לערנען א שטיקל גמרא און אז‬ ‫ער קען געבן אביסל צדקה! און דאס איז דער ריכטיגער 'בראשית‬ ‫בשביל התורה ובשביל ישראל'‪ ,‬ווייל דוקא אזא סארט תורה שאפט‬ ‫ׁ‬ ‫דעם אמת'ן נחת רוח פארן אייבערשטן; ווי עס שטייט‪" :‬וַ ִ ּי ַשע ה' ֶאל‬ ‫ֹ‬ ‫ֶה ֶבל וְ ֶאל ִמנְ ָחתו"‪.‬‬ ‫נאכן התגברות היצר וויל דער יצה"ר כאטש אריינברענגען א געפיל פון 'לסטים אתם'‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען די ווערטער פון רש"י‪" :‬ומה טעם פתח‬ ‫בבראשית וכו' שאם יאמרו אומות העולם לישראל ליסטים אתם‬ ‫ה‬ ‫וכו' הם אומרים להם‪ ,‬כל הארץ של הקב"ה היא וכו' ברצונו נתנה להם‬ ‫וברצונו נטלה מהם ונתנה לנו" – דער ענין פון 'ארץ ישראל' איז א‬ ‫כלליות'דיגע קדושה‪ ,‬וואס דאס ווייזט אויף אלע ענינים וואס א‬ ‫מענטש האט מצליח געווען זיך מתגבר צו זיין אויפן יצר הרע און‬ ‫זוכה זיין צו א געוויסע קדושה‪ .‬וואס דעמאלט קומט דער יצר הרע‬ ‫און זאגט פארן מענטש‪" :‬לסטים אתם" – דו האסט מיר בארויבט!‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬דו האסט באוויזן מנצח צו זיין דעם יצר הרע מיט דיינע‬ ‫אייגענע כוחות! דו האסט זיך מתגבר אויף אלע נסיונות‪ ,‬און דו ביסט‬ ‫אנגעקומען! און מיט דעם וויל דער יצר הרע קאליע מאכן די גאנצע‬ ‫עבודה פונעם מענטש‪ ,‬אז עס זאל ווערן א בחינה פון קין‪ ,‬און דער‬ ‫אייבערשטער זאל נישט האבן קיין נחת רוח דערפון‪.‬‬ ‫דער איד זאגט פאר יצה"ר 'ברצונו נתנה לנו' – נאר דער אייבערשטער האט עס געטון און‬ ‫גארנישט איך‬ ‫און דערפאר האט דער פסוק אנגעהויבן מיט 'בראשית'‪ ,‬וואס דאס‬ ‫מרמז אויף 'ביכורים'; ווי דער נועם אלימלך זאגט‪ ,‬כדי צו ווייזן‬ ‫אז דער מענטש טוט גארנישט! און דאס פירט רש"י אויס‪" :‬הם‬ ‫אומרים להם‪ ,‬כל הארץ של הקב"ה היא וכו' ברצונו נתנה להם וברצונו‬ ‫נטלה מהם ונתנה לנו" – דער מענטש זאגט צוריק פארן יצר הרע וכת‬ ‫דיליה‪ ,‬אלעס איז נאר פונעם אייבערשטן! "ברצונו נתנה להם" ‪ -‬די‬ ‫אלע כוחות און נסיונות וואס דער יצר הרע פארמאגט – איז נישט‬ ‫זיינע אייגענע כוחות‪ ,‬נאר דאס האט ער באקומען פון הימל ווייל‬ ‫דאס איז דער רצון ה'‪ ,‬אז דער מענטש זאל האבן א נסיון‪" .‬וברצונו‬ ‫נטלה מהם ונתנה לנו" – און שפעטער גיבט דער אייבערשטער די‬ ‫כוחות פארן מענטש זיך מתגבר צו זיין קעגן דעם יצר הרע‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס איז דעם אייבערשטנ'ס רצון! אבער דער גאנצער 'התגברות' איז‬ ‫נישט געווען 'איך'! דאס האט דער אייבערשטער געטון 'ברצונו'‪ ,‬ער‬ ‫האט עס מיר געגעבן! ממילא‪ ,‬האב איך זיך נישט וואס גרויס צו‬ ‫האלטן דערמיט‪.‬‬ ‫‪Ƿ‬‬ ‫דברי כיבושין *‬ ‫זעען מיר דאך‪ :‬אז ווי ער זאגט [דער עבודת ישראל] אז "וישע אל‬ ‫הבל ואל מנחתו"‪ ,‬אז דער תכלית איז צו וויסן אז דער‬ ‫אייבערשטער גיבט דיר דעם כח‪ ,‬דארפסט דאנקן דעם אייבערשטן‬ ‫ו‬ ‫יעדע מינוט און יעדע רגע אויף וואס דו קענסט דאווענען און דו‬ ‫קענסט עפעס אנקוקן א שטיקל גמרא‪ ,‬צו די גיסט עפעס אביסל‬ ‫צדקה‪ ,‬וואס דו טוסט זאלסטו וויסן אז דאס איז נאר דעם כח פונעם‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫* צו הערן די דברי כיבושין‪ ,‬רופט ‪ 718-400-7790‬און דרוקט ‪1‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫דאס איז זייער חשוב אין הימל‪ ,‬אין דעם זכות טאקע וואס אידן טוען‬ ‫אזעלכע מצוות‪ ,‬און זיי ווייסן [דאס]‪ ,‬איז דאך דאס משולב מיט‬ ‫'אמונה'! גייט דאך דאס שוין אריין אין דער ענין פון אמונה‪ ,‬א‬ ‫שטארקע אמונה‪ ,‬אז יעדער טריט און יעדער ריר וואס א איד טוט‪,‬‬ ‫דאס איז פון אייבערשטן‪ .‬און אזויווי עס איז ברוחניות‪ ,‬די זעלבע זאך‬ ‫איז דאך דאס אין 'גשמיות'‪[ .‬און בגשמיות איז דאס] נאכמער‪ ,‬ווייל‬ ‫אין רוחניות שטייט דאך איז דא א 'בחירה'; ווי דער חובת הלבבות‬ ‫[זאגט] (שער הבטחון פרק ד)‪ ,‬אבער בגשמיות איז בכלל נישטא קיין‬ ‫בחירה‪.‬‬ ‫ממילא יעדער תנועה און יעדער ריר און יעדער הצלחה וואס א איד‬ ‫מאכט און ער האט‪ ,‬דארף ער וויסן אז עס איז ממש נאר פון‬ ‫האר!‬ ‫אייבערשטן! ער קען גארנישט אליין! גארנישט טון קיין ָ‬ ‫זאל דער אייבערשטער העלפן‪ ,‬אז מיר זאלן זוכה זיין טאקע צו דער‬ ‫בחינה‪ ,‬צו קענען טון מצוות ומעשים טובים מיט אמונה שלימה‪,‬‬ ‫אז נאר דער אייבערשטער גיבט דעם כח‪ ,‬און מיר זאלן מיר זוכה זיין‬ ‫צו 'לימוד התורה' און צו 'קיום התורה'‪ ,‬מתוך נחת והרחבה בביאת‬ ‫גואל צדק במהרה בימינו‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫וַ ַ ּי ְרא ֱאל ִֹקים ֶאת ָהאוֹר ּ ִכי טוֹב‬ ‫חש ְך‪.‬‬ ‫וַ ַ ּי ְבדֵּ ל ֱאל ִֹקים ֵּבין ָהאוֹר ו ֵּבין ַה ׁ ֶ‬ ‫א) רש"י לערנט‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט געזען אז דער אור איז‬ ‫ז‬ ‫אזוי גוט‪ ,‬נו אויב אזוי‪ ,‬איז נישט גוט אז ער זאל זיין‬ ‫אויסגעמישט מיטן חושך‪ .‬אבער דער רמב"ןב קריגט אויף רש"י‪ ,‬ווייל‬ ‫ב וז"ל‪" :‬וירא אלקים את האור כי טוב‪ ,‬כתב רבינו שלמה‪ ,‬אף בזה אנו צריכין לדברי‬ ‫אגדה‪ ,‬ראה שאינו ראוי להשתמש בו רשעים והבדילו לצדיקים לעתיד לבוא‬ ‫ולפי פשוטו כך פרשהו‪ ,‬ראהו כי טוב ואין נאה לו ולחשך להשתמש בערבוביא‪,‬‬ ‫וקבע לזה תחומו ביום ולזה תחומו בלילה ורבי אברהם אמר‪ ,‬וירא‪ ,‬כמו וראיתי‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫לויט דעם קומט אויס אז דא איז געווען אן 'המלכה ועצה חדשה'‪ ,‬אז‬ ‫ערשט נאכדעם וואס דער אייבערשטער האט באשאפן דעם אור‬ ‫האט ער געזען אז אור איז גוט‪ ,‬און דאס קען דאך נישט זיין ביי‬ ‫כביכול‪ .‬דערפאר לערנט דער רמב"ן פשט‪ ,‬אז 'וירא אלקים' מיינט‪,‬‬ ‫געפאלן פארן אייבערשטן דער אור‪ ,‬און אט דער 'ראיה' –‬ ‫ָ‬ ‫עס איז‬ ‫דאס איז דער 'רצון' וואס דער אייבערשטער איז משגיח דערויף‬ ‫כסדר מיט זיין רצון און חפץ‪ ,‬און נאר אזוי האט דאס א קיום‪ ,‬ווייל‬ ‫אויב זאל דער אייבערשטער אויפהערן דאס 'וועלן' פאר איין רגע –‬ ‫ווערט עס 'אין ואפס'‪ .‬לכאורה‪ ,‬לויטן רמב"ן איז דער 'כי טוב' נישט‬ ‫מקושר צום 'וירא אלקים את האור'‪ ,‬ווייל עס איז נישט פשט אז דער‬ ‫אייבערשטער האט איינגעזען אז דער אור איז גוט‪ ,‬נאר דעם‬ ‫געפאלן דער אור‪ .‬נו‪ ,‬וואס איז דער פשט פון די‬ ‫ָ‬ ‫אייבערשטן איז‬ ‫ווערטער 'כי טוב' וואס שטייט נאכדעם?‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ׂ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ב) "וַ ּי ֶ‬ ‫אמר ה' ֱאל ִקים לא טוב ֱהיות ָה ָא ָדם ְל ַב ּדו ֶא ֱע ֶשה ּלו ֵעזֶ ר ְּכנֶ ְג ּדו"‪.‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬איז דאך דא א סתירה מיניה וביה‪ ,‬איז זי אן 'עזר'‬ ‫אדער גאר א 'כנגדו'? רש"י ברענגט טאקע דעם דרש פון חכמינו ז"ל‪:‬‬ ‫"זכה עזר‪ ,‬לא זכה כנגדו"‪ ,‬אבער מען דארף פארשטיין על פי פשטות‬ ‫וויאזוי גייט דאס צוזאמען?‬ ‫ג) רש"י זאגט‪" :‬לא טוב היות וגו' ‪ -‬שלא יאמרו שתי רשויות הן‪ ,‬הקב"ה‬ ‫יחיד בעליונים ואין לו זוג וזה בתחתונים ואין לו זוג" – כדי‬ ‫מען זאל נישט קומען זאגן אן ענין פון 'שתי רשויות חס ושלום‪ ,‬אז‬ ‫אני (קהלת ב יג)‪ ,‬והיא במחשבת הלב‪ ,‬וטעם "ויבדל"‪ ,‬בקריאת השמות‪ .‬ואין‬ ‫דברי שניהם נכונים‪ ,‬שאם כן יראה כענין המלכה ועצה חדשה‪ ,‬שיאמר כי‬ ‫אחרי שאמר אלהים יהי אור‪ ,‬והיה אור‪ ,‬ראה אותו כי טוב הוא‪ ,‬ולכן הבדיל‬ ‫בינו ובין החשך‪ ,‬כענין באדם שלא ידע טיבו של דבר עד היותו‪ .‬אבל הסדר‬ ‫במעשה בראשית‪ ,‬כי הוצאת הדברים אל הפועל יקרא "אמירה"‪ ,‬ויאמר אלהים‬ ‫יהי אור‪ ,‬ויאמר יהי רקיע‪ ,‬ויאמר תדשא הארץ‪ ,‬וקיומם יקרא "ראיה"‪ ,‬כענין‬ ‫ח‬ ‫וראיתי אני דקהלת (ב יג)‪ ,‬וכן ותרא האשה כי טוב העץ למאכל (להלן ג ו)‪,‬‬ ‫והוא כענין שאמרו (כתובות קט) רואה אני את דברי אדמון וכמוהו (ש"ב טו כז)‬ ‫ויאמר המלך אל צדוק הכהן הרואה אתה שובה העיר בשלום והענין להורות‬ ‫כי עמידתם בחפצו‪ ,‬ואם החפץ יתפרד רגע מהם יהיו לאין וכאשר אמר בכל‬ ‫מעשה יום ויום וירא אלהים כי טוב‪ ,‬ובששי כאשר נשלם הכל וירא אלהים את‬ ‫כל אשר עשה והנה טוב מאד‪ ,‬כן אמר ביום הראשון בהיות האור וירא אלהים כי‬ ‫טוב‪ ,‬שרצה בקיומו לעד"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫פונקט ווי דער אייבערשטער איז דער 'יחיד בעליונים' איז דער‬ ‫מענטש דער 'יחיד בתחתונים'‪ ,‬דערפאר האט דער אייבערשטער‬ ‫באשאפן אז דער מענטש זאל האבן א 'זיווג' און נישט זיין קיין 'יחיד'‪.‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬איז דאך 'עיקר חסר מן הספר'‪ ,‬עס וואלט געדארפט שטיין‬ ‫'אעשה אותו שנים' – איך וועל מאכן אז עס זאל זיין צוויי מענטשן‪,‬‬ ‫און פארוואס זאגט דער פסוק אזא סארט לשון פון 'עזר כנגדו'‪ ,‬וואס‬ ‫עס זעט אויס ווי דער גאנצער תכלית דא איז אז דער מענטש זאל‬ ‫האבן אן 'עזר'‪ ,‬און נישט אז דער תכלית דא איז די ריינע אמונה‪ ,‬אז‬ ‫מען זאל נישט זאגן אז דער מענטש איז חלילה א 'יחיד בתחתונים'?‬ ‫ד) דער אור החיים הקדוש פרעגט‪ ,‬אויבן שטייט דאך (בראשית א‪ ,‬כז)‪:‬‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫"וַ ִ ּי ְב ָרא ֱאל ִקים ֶאת ָה ָא ָדם ְ ּב ַצ ְלמו וגו' זָ ָכר ּונְ ֵק ָבה ָ ּב ָרא א ָתם" –‬ ‫לכתחלה זענען זיי באשאפן געווארן 'זכר ונקבה'‪ ,‬נו‪ ,‬פארוואס זאגט‬ ‫דא דער פסוק 'לא טוב היות האדם לבדו'‪ ,‬ער איז דאך נישט לבדו?‬ ‫הגם רש"י אויבן זאגט דארט א פשט‪ ,‬אז דאס גייט ארויף אויף די‬ ‫שפעטערדיגע יצירה פון חוה‪ ,‬אבער זעט אויס פון אור החיים הק'‪ ,‬אז‬ ‫דאס איז נישט ממש דער פשוט'ער פשט‪ ,‬נאר בפשטות איז משמע אז‬ ‫באלד האט מען זיי באשאפן זכר ונקבה‪ ,‬ממילא איז שווער דער 'לא‬ ‫טוב היות האדם לבדו'? ער איז דאך קיינמאל נישט געווען 'לבדו'?‬ ‫ֹ‬ ‫ׂ‬ ‫ׂ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ה) "וַ ּי ֶ‬ ‫אמר ָה ָא ָדם זאת ַה ּ ַפ ַעם ֶע ֶצם ֵמ ֲע ָצ ַמי ּו ָב ָשר ִמ ְ ּב ָש ִרי ְלזאת יִ ָ ּק ֵרא‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫ִא ּ ָשה ִּכי ֵמ ִאיש ֻל ֳק ָחה ּזאת"‪ .‬לכאורה‪ ,‬אדם האט געגעבן‬ ‫נעמען פאר די גאנצע בריאה‪ ,‬און עס שטייט נישט קיין טעמים‬ ‫פארוואס ער האט איינגעזען אז דער נאמען פאסט פארן אריה און‬ ‫דער נאמען פאסט פארן נחש וכדומה‪ ,‬און פארוואס פונקט דא‬ ‫שמועסט דער פסוק אויס באריכות דעם טעם פארוואס זי הייסט‬ ‫'אשה' ווייל 'מאיש לקחה זאת'?‬ ‫ו) אין פרשת ויצא זאגט דער מדרש (ב"ר סח‪ ,‬ד)‪" :‬מטרונה שאלה את ר'‬ ‫ט‬ ‫יוסי בר חלפתא‪ ,‬אמרה לו לכמה ימים ברא הקב"ה את עולמו‪,‬‬ ‫אמר לה לששת ימים וכו'‪ ,‬אמרה לו מה הוא עושה מאותה שעה ועד‬ ‫עכשיו אמר לה הקב"ה יושב ומזווג זיווגים וכו'‪ ,‬אמרה לו ודא הוא‬ ‫אומנתיה אף אני יכולה לעשות כן‪ ,‬כמה עבדים כמה שפחות יש לי‬ ‫לשעה קלה אני יכולה לזווגן אמר לה אם קלה היא בעיניך קשה היא‬ ‫לפני הקב"ה כקריעת ים סוף הלך לו ר' יוסי בר חלפתא‪ ,‬מה עשתה‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫נטלה אלף עבדים ואלף שפחות והעמידה אותן שורות שורות אמרה‬ ‫פלן יסב לפלונית ופלונית תיסב לפלוני וזיווגה אותן בלילה אחת‪,‬‬ ‫למחר אתון לגבה‪ ,‬דין מוחיה פציעא דין עינו שמיטא דין רגליה תבירא‪,‬‬ ‫אמרה להון מה לכון‪ ,‬דא אמרה לית אנא בעי לדין‪ ,‬ודין אמר לית אנא‬ ‫בעי לדא‪ ,‬מיד שלחה והביאה את ר' יוסי בר חלפתא אמרה לו לית‬ ‫אלוה כאלהכון אמת היא תורתכון נאה ומשובחת יפה אמרת" – די‬ ‫מטרוניתא האט געפרעגט פון רבי יוסי בן חלפתא‪ ,‬וואס טוט דער‬ ‫אייבערשטער זינט ער האט באשאפן די וועלט? האט ער איר‬ ‫געענטפערט‪ ,‬אז ער זיצט און שטעלט צוזאם שידוכים‪ .‬האט זי‬ ‫געזאגט‪ ,‬דאס קען איך דאך אויך טון! איז זי געגאנגען און‬ ‫ּ‬ ‫צוזאמגעפ ָארט שידוכים צווישן אירע עבדים און שפחות‪ ,‬אבער‬ ‫אינדערפרי האט זי געזען אז זיי האבן זיך צעקלאפט און צעהאקט‬ ‫איינער דעם אנדערן‪ .‬האט זי איינגעזען ווי גערעכט רבי יוסי איז‬ ‫געווען‪ .‬לכאורה‪ ,‬וואס איז דא געווען דער 'דין ודברים'‪ ,‬וואס איז‬ ‫געווען די כוונה מיט איר קושיא 'וואס טוט דער אויבערשטער'‪ ,‬און‬ ‫פארוואס האט ער איר נישט געענטפערט דעם פשוט'ן אמת וואס‬ ‫יעדער איד ווייסט‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז משגיח אויף דער‬ ‫גאנצער וועלט יעדע מינוט און יעדע רגע?‬ ‫ז) אויך דער לשון "קשה היא לפני הקב"ה כקריעת ים סוף" – דער‬ ‫שידוך פון א מענטש קומט ָאן אזוי שווער ווי קריעת ים סוף‪,‬‬ ‫דארף א הסבר‪ ,‬וואס איז די כוונה מיטן צושטעל דוקא צו קריעת ים‬ ‫סוף? אויך איז שווער דער לשון 'יושב ומזווג'‪ ,‬וואס מיינט ער דא‬ ‫מדגיש צו זיין מיטן לשון 'יושב'‪ ,‬ער וואלט געקענט זאגן בלויז 'הקב"ה‬ ‫מזווג זיווגים'?‬ ‫ח) דער מנהג ישראל איז‪ ,‬אז מען הייבט ָאן די קריאת התנאים מיטן‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫"מ ָצא ִא ּ ָשה ָמ ָצא טוב וַ ָ ּי ֶפק ָרצון ֵמה'"‪.‬‬ ‫פסוק (משלי יח‪ ,‬כב)‪ָ :‬‬ ‫דארף מען פארשטיין‪ ,‬וואס מיינט 'מצא טוב'? און וואס איז דער‬ ‫י‬ ‫המשך הפסוק "ויפק רצון מה'"‪ ,‬אז מיט דעם טוט מען ארויסברענגען‬ ‫דעם רצון פון אייבערשטן‪ .‬וואס איז די כוונה?‬ ‫דער טעות פון די פארצייטישע אפיקורסים 'אין כבודו להשגיח בתחתונים'‬ ‫נאר עס קען אפשר זיין אזוי‪ .‬עס איז באקאנט די ווערטער פונעם‬ ‫רמב"ן סוף פרשת בא‪ ,‬וואס ער ברענגט אראפ די אלע שיטות‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫און טעותים וואס די פארצייטישע חוקרים האבן געהאלטן‪ ,‬אז חס‬ ‫ושלום 'עזב ה' את הארץ'‪ ,‬דער אייבערשטער איז נישט משגיח אויף‬ ‫דער וועלט‪ .‬און דער עבודת ישראל ברענגט עס אראפ אויף עטליכע‬ ‫פלעצערג‪ ,‬און ער איז מאריך מסביר צו זיין זייער טעות‪ ,‬אז זיי האבן‬ ‫געהאלטן אז דער אייבערשטער איז אזוי דערהויבן און הויך‪ ,‬אז עס‬ ‫איז נישט קיין כבוד אז ער זאל משגיח זיין אויף די נידריגע ברואים‬ ‫פון דער נידריגער וועלט‪ ,‬און דערפאר האט ער איבערגעגעבן די‬ ‫הנהגה פון דער וועלט צו די כוחות הכוכבים ומזלות וכדומה‪ ,‬רח"ל‬ ‫מהאי דעתא‪ .‬אבער אינ'אמת'ן איז זייער גאנצע שיטה אפגעפרעגט‬ ‫פון אלע זייטן‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט נישט באשאפן די וועלט‬ ‫כדי מקבל צו זיין א טובה פון דער וועלט‪ ,‬נאר ער האט עס באשאפן‬ ‫כדי 'מטיב' צו זיין פאר די נבראים‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער איז א‬ ‫'טוב' און 'מדרך הטוב להטיב'‪ ,‬ממילא‪ ,‬איז דאס יא זיין כבוד זיך‬ ‫אראפצולאזן נידריג נידריג‪ ,‬כדי משפיע צו זיין און מטיב זיין פאר די‬ ‫נידריגע נבראים‪ ,‬ווייל 'רצונו של אדם זהו כבודו'‪ ,‬אויב דאס איז דער‬ ‫רצון ה' – איז דאס זיין כבוד‪.‬‬ ‫בעצם איז עס טאקע נישט 'כבודו' – אבער ווייל עס איז 'רצונו להטיב' איז דאס זיין כבוד‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫לויטן רמב"ן קען מען פארשטיין דעם פסוק "וַ ַ ּי ְרא ֱאל ִקים ֶאת ָהאור"‪,‬‬ ‫אז דער פסוק קומט זאגן‪ ,‬אז דאס גופא וואס דער אייבערשטער‬ ‫איז משגיח און וויל דעם 'אור' יעדע מינוט און יעדע רגע – וואס‬ ‫ֹ‬ ‫דורכדעם האט עס א 'קיום' – דאס איז נאר ִּ‬ ‫'כי טוב' '‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער איז 'טוב' און וויל 'מטיב' זיין פאר די נבראים‪ .‬ווייל‬ ‫אויב נישט מטיב צו זיין‪ ,‬וואלט ער טאקע נישט משגיח געווען‬ ‫בתחתונים‪ ,‬ווייל עס וואלט נישט געווען 'לפי כבודו' (און אויך אויף די‬ ‫עליונים וואלט נישט געווען לפי כבודו משגיח צו זיין; ווי דער עבודת ישראל איז דארט‬ ‫מסביר‪ ,‬אז דאס הייסט אויך א השפלה פארן אייבערשטן)‪ ,‬נאר די גאנצע סיבה‬ ‫פארוואס ער איז משגיח און מחיה די וועלט כסדר‪ ,‬איז בלויז כדי‬ ‫אי‬ ‫מטיב צו זיין פאר די נבראים‪.‬‬ ‫ג עי' בפרשת בא ד"ה איתא במדרש למה‪ ,‬ובדרושי ראש השנה ד"ה שופטים‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫טאמער וואלט חוה געווען א 'בריה בפני עצמה' וואלט נישט געקענט זיין 'והוא ימשול בך'‬ ‫דער טור (בהקדמת ספרו אבן העזרד) ברענגט אראפ א ראב"ד וואס ער‬ ‫איז מסביר א טעם פארוואס חוה איז באשאפן געווארן פון 'אחת‬ ‫מצלעותיו'‪ ,‬ווייל טאמער וואלט זי באשאפן געווארן אלס א בריה‬ ‫פאר זיך‪ ,‬וואלט זי נישט געקענט 'מקבל מרות' זיין פון איר מאן‪ ,‬נאר‬ ‫זי וואלט זיך אלעמאל ארומגעקריגט מיט אים‪ ,‬פונקט ווי די בהמות‬ ‫און חיות קריגן זיך דער זכר מיט די נקבה‪ .‬אבער יעצט אז זי איז‬ ‫באשאפן געווארן פון אים – האט זי הכנעה צו אים אזויווי די אברים‬ ‫פונעם מענטש האבן הכנעה צום מענטש‪.‬‬ ‫וויאזוי קען היינט די אשה האבן הכנעה צו איר מאן?‬ ‫אבער לכאורה איז שווער‪ ,‬הא תינח ביי חוה וואס זי איז טאקע‬ ‫בפועל באשאפן געווארן פון 'עצם מעצמיו'‪ ,‬אבער ביי די‬ ‫אלע דורות וואס ווערן געבוירן שפעטער‪ ,‬איז דאך יא יעדער באשאפן‬ ‫געווארן א בריה פאר זיך‪ ,‬נו ווי קען דארט זיין הכנעה פון דער נקבה‬ ‫ד וז"ל‪" :‬ועוד הפליא והגדיל עמו בעזר אשר עזרו‪ ,‬ובעטרה אשר עטרו‪ ,‬וכחתן פארו‪,‬‬ ‫וישם עליו ציץ נזרו‪ ,‬ועל הכל האשה אשר ממנו לוקחה‪ ,‬ולא כשאר הברואים‬ ‫אשר בראם שנים שנים‪ ,‬אבל בראו לבדו‪ ,‬ויקח אחת מצלעותיו ויבן אותה לאשה‬ ‫ויביאה לו למען היותה לו לעזר ולהועיל‪ ,‬כאשר כתב החכם רבי אברהם ב"ר‬ ‫דוד בספר הנפש‪ ,‬כי לטובת האדם ולהנאתו הגדולה עשה זה‪ ,‬שאילו נברא זכר‬ ‫ונקבה כשאר הברואים היתה האשה אצל האדם כנקבות הבהמה אצל הזכר‪,‬‬ ‫שאינה מקבלת שלטונות הזכר ולא עומדת אצלו לשמשו‪ ,‬אך זה חוטף מזה וזה‬ ‫בועט בזה ואיש למעברו יפנו‪ ,‬וגם אינם מיוחדים זה לזה‪ ,‬לפי שבתחלה נבראו‬ ‫זה בפני עצמו וזה בפני עצמו‪ ,‬ולכן ראה הבורא יתברך צורך האדם והנאותיו‪,‬‬ ‫וברא אותו יחידי‪ ,‬ולקח אחת מצלעותיו‪ ,‬ובנה האשה ממנה‪ ,‬והביאה אל האדם‬ ‫להיות לו לאשה ולהיותה לו לעזר ולמסעד מפני שהיא נחשבת לו כאחד מאבריו‬ ‫אשר לו לשמשו‪ ,‬וכי יהיה מושל עליה כמושלו על אבריו‪ ,‬וכי תהיה משתוקקת‬ ‫אליו כאשר אבריו משתוקקים להנאת גופו‪ ,‬וזהו מה שאמר הכתוב (בראשית ב‪,‬‬ ‫כ) ולאדם לא מצא עזר כנגדו‪ ,‬מציאה זו אינה אחר בדיקה וחיפוש כשאר כל‬ ‫בי‬ ‫המציאות‪ ,‬שאין נכון לדבר כן כנגד הבורא יתברך‪ ,‬אך היא במציאות המחשבה‬ ‫הקדמונית‪ ,‬כאשר ברא את הנבראים מן האדמה זכר ונקבה‪ ,‬והביט וראה בטובת‬ ‫האדם ולא מצא עזר לאדם בבריאה ההיא‪ ,‬ואמר (בראשית ב‪ ,‬יד) לא טוב היות‬ ‫האדם לבדו‪ ,‬כלומר אין טוב שיהיה האדם מתבודד עם האשה כמו הבהמות‬ ‫שהם מתבודדים ואין הנקבות מיוחדות לזכרים‪ ,‬אעשה לו עזר כנגדו‪ ,‬כלומר‬ ‫אבראנו בענין שיהיה לו עזר ממנו‪ ,‬ושתהיה מיוחדת לו‪ ,‬וזהו כנגדו‪ ,‬כלומר‬ ‫שתעמוד אצלו יום ולילה עכ"ל הרב"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫צום זכר? דער ראב"ד זאגט דאך‪ ,‬אז עס איז דאך נישט די טבע פון‬ ‫איין בריה זיך מכניע צו זיין אונטער א צווייטע בריה?‬ ‫די 'השראת השכינה' צווישן זיי באווייזט וואונדער ווי זי איז זיך מכניע צו אים‬ ‫נאר אויף דעם זאגט די גמרא (סוטה יז‪" :).‬איש ואשה זכו שכינה ביניהן‪,‬‬ ‫לא זכו אש אוכלתן" – אויב זענען זיי ערליך‪ ,‬רוהט די שכינה‬ ‫צווישן זיי‪ .‬און רש"י זאגט‪" :‬שכינה ביניהם ‪ -‬שהרי חלק את שמו‬ ‫ושיכנו ביניהן יו"ד באיש וה"י באשה" – דער איש האט א 'יוד'‪ ,‬און די‬ ‫אשה האט א 'הא'‪ ,‬און צוזאמען איז דאס דעם אייבערשטנ'ס נאמען‬ ‫'י‪-‬ה'‪ .‬קומט אויס‪ ,‬אז אין הכי נמי‪ ,‬בדרך הטבע וואלט טאקע נישט‬ ‫געווען שייך אז עס זאל זיין שלום און אחדות צווישן איש ואשה‪ ,‬ווייל‬ ‫יעדער וויל דאך מנצח זיין‪ ,‬נאר וויבאלד עס איז דא דארט השראת‬ ‫השכינה‪ ,‬דורכדעם איז דער אייבערשטער משכין שלום צווישן זיי‪.‬‬ ‫און דאס איז נישט אן איינמאליגע זאך וואס ער טוט בלויז ביים‬ ‫שידוך שליסן און ביי דער חתונה‪ ,‬נאר דאס איז א כסדר'דיגע זאך‬ ‫וואס ער איז ממשיך ָאן אויפהער‪ ,‬ווייל טאמער זאל דער אייבערשטער‬ ‫איין רגע נישט משכין זיין שלום צווישן זיי – וואלט באלד געווארן‬ ‫'אש אוכלתן'‪ ,‬דער פייער פון מחלוקת וואלט זיך באלד צופלאקערט‪,‬‬ ‫נאר וויבאלד דער אייבערשטער איז כסדר שורה צווישן זיי מיטן שם‬ ‫'י‪-‬ה'‪ ,‬דורכדעם איז ער עוסק זיי מזווג צו זיין און משרה זיין צווישן זיי‬ ‫נאך אהבה און נאך אחוה‪ ,‬און אזוי כסדר‪.‬‬ ‫זי איז באשאפן געווארן 'מצלעותיו' כדי זי זאל באקומען די 'הא' אין איר נאמען‬ ‫לויט דעם קען מען זאגן אביסל אנדערש ווי דער ראב"ד‪ ,‬אז די סיבה‬ ‫פארוואס חוה איז באשאפן געווארן פון די 'צלע' איז געווען‪,‬‬ ‫כדי זי זאל ווערן גענומען פונעם איש‪ ,‬און ממילא וועט זי באקומען‬ ‫דעם נאמען 'אשה'‪ ,‬און דורכדעם וועט זיין דארט דער שם 'י‪-‬ה'‪ ,‬עס‬ ‫וועט זיין 'השראת השכינה' צווישן זיי‪ ,‬און דורכדעם וועט אלעמאל‬ ‫גי‬ ‫זיין שלום און אחדות אין אידישע שטיבער‪.‬‬ ‫אדם האט איר געגעבן א נאמען 'אשה' כדי עס זאל זיין א צירוף פון שם 'י‪-‬ה'‬ ‫ֹ‬ ‫אמר ָה ָא ָדם"– דער אדם‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם פסוק‪" :‬וַ ּי ֶ‬ ‫ׂ‬ ‫ׂ‬ ‫ֹ‬ ‫האט זיך געוואונדערט‪" ,‬זאת ַה ּ ַפ ַעם ֶע ֶצם ֵמ ֲע ָצ ַמי ּו ָב ָשר ִמ ְ ּב ָש ִרי"‬ ‫– יעצט דאסמאל האט זי טאקע הכנעה צו מיר‪ ,‬ווייל זי איז 'עצם‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫מעצמי ובשר מבשרי' און נישט קיין 'בריה בפני עצמה'‪ ,‬און דערפאר‬ ‫איז זי נכנע אזויווי יעדע אבר איז נכנע צום מענטש‪ ,‬אבער וואס וועט‬ ‫זיין מיט די קומענדיגע דורות? און אויף דעם האט ער באלד‬ ‫ֹ‬ ‫"לזאת" – כדי ממשיך צו זיין דעם כח אויך אויף‬ ‫אויסגעפירט‪ְ :‬‬ ‫ּׁ‬ ‫שפעטער‪" ,‬יִ ָ ּק ֵרא ִא ָשה" – וועל איך איר געבן א נאמען 'אשה' מיט א‬ ‫ׁ‬ ‫'הא'‪ ,‬און דער מאן וועט הייסן 'איש' מיט א 'יוד'‪ִּ ,‬‬ ‫"כי ֵמ ִאיש ֻל ֳק ָחה‬ ‫ֹ‬ ‫ּזאת" – און דער נאמען פאסט איר‪ ,‬וויבאלד זי איז גענומען געווארן‬ ‫פונעם 'איש'‪ ,‬און דאס איז טאקע די אמת'ע סיבה דערפון‪ ,‬כדי עס‬ ‫זאל רוען דא דער שם 'י‪-‬ה'‪ ,‬און אז די שכינה הקדושה וועט רוען‬ ‫צווישן זיי – וועט נמשך ווערן דער כח פון הכנעה און שלום אויך‬ ‫אויף ווייטער‪.‬‬ ‫פארוואס האט דער אייבערשטער באשאפן אזא טבע פון 'נגדיות'?‬ ‫אבער לכאורה איז שווער‪ ,‬דאס וואס דער ראב"ד זאגט‪ ,‬אז צוויי‬ ‫מענטשן וועלכע זענען א 'בריה בפני עצמה' קענען זיך נישט‬ ‫מכניע זיין איינער פארן צווייטן און ממילא איז דא מחלוקת צווישן‬ ‫זיי – דאס גופא איז דאך א בריאה וואס דער אייבערשטער האט אזוי‬ ‫באשאפן און אריינגעלייגט אין דער טבע‪ ,‬נו‪ ,‬איז דאך 'הדרא קושיא‬ ‫לדוכתה'‪ ,‬פארוואס האט דער אייבערשטער געדארפט באשאפן חוה‬ ‫פון 'אחת מצלעותיו'‪ ,‬ער וואלט איר געקענט באשאפן אלס א בריה‬ ‫פאר זיך‪ ,‬און ער זאל נישט באשאפן דעם מדה און טבע אז מען איז‬ ‫נישט מקבל מרות פון א צווייטן?‬ ‫כדי מען זאל זען קלאר אז דער גאנצער שלום בית איז תלוי אין 'השראת השכינה'‬ ‫נאר עס קען זיין‪ ,‬אז דער מדה האט דער אייבערשטער באשאפן‬ ‫בכוונה תחלה‪ ,‬כדי אז פון דא זאל מען זיך קענען איבערצייגן‬ ‫אין השגחת ה' יעדע רגע! ווייל נאכדעם וואס עס איז פארהאן אזא‬ ‫טבע און מדה אין דער בריאה‪ ,‬אז צוויי מענטשן קענען זיך נישט‬ ‫מכניע זיין איינער פארן אנדערן‪ ,‬און דאך זעט מען אזא פלא אז 'איש‬ ‫די‬ ‫ואשה שזכו' האבן יא די כוחות פון הכנעה און שלום – זעט מען דאך‬ ‫קלאר די השגחת ה' וואס ער מאכט ממש א נס שלא כדרך הטבע‬ ‫יעדע מינוט פון זייער צוזאמלעבן! און דאס איז 'על הכלל כולו יצא'‪,‬‬ ‫דאס ווייזט אויף‪ ,‬אז די גאנצע וועלט ווערט מושגח דורכן אייבערשטן‬ ‫יעדע מינוט און יעדע רגע‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫"כי ְ ּביָ ּ‬ ‫‪-‬ה ה'‬ ‫און מיט דעם קען מען טייטשן דעם פסוק (ישעיה כו‪ ,‬ד)‪ִּ :‬‬ ‫ֹ‬ ‫צ ּור עו ָל ִמים" – עס שטייט נישט 'יצר עולמים'‪ ,‬נאר 'צור עולמים'‪,‬‬ ‫ווייל דורכן שם 'י‪-‬ה' וואס רוהט אין א אידישע שטוב‪ ,‬ווערט‬ ‫אויפגעוויזן אז דער אייבערשטער טוט כסדר באשאפן אלע וועלטן!‬ ‫ווייל דאס איז אן 'אות פלא' אז ווען מען זאל ווען אוועקנעמען די‬ ‫השגחה פאר איין מינוט – וואלט אלעס חרוב געווארן‪.‬‬ ‫דער 'יושב ומזווג זיווגים' איז א הוראה אויף די גאנצע בריאה אז ער באשאפט אלעס יעדע‬ ‫מינוט פונדאסניי‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם מדרש‪ :‬די מטרוניתא איז בפשטות‬ ‫געווען פון די פארצייטישע אפיקורסים וועלכע האבן געהאלטן‬ ‫אז 'עזב ה' את הארץ'‪ ,‬און דערפאר האט זי געפרעגט פון רבי יוסי‪:‬‬ ‫"מה הוא עושה מאותה שעה ועד עכשיו" – אויב האט ער איבערגעגעבן‬ ‫די השגחה און הנהגה פון די תחתונים פאר אנדערע כוחות‪ ,‬נו‪ ,‬וואס‬ ‫טוט דער אייבערשטער א גאנצן צייט? און דער רבי יוסי בן חלפתא‬ ‫האט איר געוואלט אויפווייזן אז איר גאנצע שיטה איז שקר‪ ,‬ווייל‬ ‫באמת איז די השגחה פונעם אייבערשטן כסדר‪ ,‬און טאמער זאל דער‬ ‫אייבערשטער פאר איין מינוט נישט אינזין האבן דעם עולם הזה און‬ ‫די תחתונים ‪ -‬וואלט די בריאה נישט געקענט האבן קיין שום קיום!‬ ‫עס וואלט באלד געווארן 'אין ואפס'! נו‪ ,‬וויאזוי האט ער איר געקענט‬ ‫אויפווייזן אזא זאך אז דער אייבערשטער איז משגיח יעדע מינוט‬ ‫אויף דער גאנצע בריאה? האט ער איר געגעבן איין זאך וואו מען קען‬ ‫דאס ממש אויספרובירן אפילו בגשמיות‪ ,‬און זיך איבערצייגן דערין‬ ‫מיט די אייגענע אויגן‪ .‬דערפאר האט ער איר געענטפערט‪" :‬דו ווייסט‬ ‫וואס דער אייבערשטער טוט? ער איז 'יושב ומזווג זיווגים'! ער מאכט‬ ‫זיכער יעדע רגע אז די זיווגים זאלן נישט צוזאמפאלן! עס זאל כסדר‬ ‫זיין שלום און אהבה אין אידישע שטיבער! און פון דארט וועסטו זען‪,‬‬ ‫אז אפילו אויף אזא פשוט'ער ענין איז ער משגיח בפרטיות און מאכט‬ ‫וט‬ ‫דארט רוען זיין שכינה‪ ,‬איז דאך א ראיה אז עס איז יא 'כבודו להשגיח‬ ‫בתחתונים'!"‪ .‬און זי האט טאקע געמאכט א פראבע צוזאמצושטעלן‬ ‫אליינס זיווגים‪ ,‬און זי האט זיך טאקע איבערצייגט אז בדרך הטבע‬ ‫קען מען נישט צוזאמשטעלן מענטשן אינאיינעם‪ ,‬ווייל יעדער איז‬ ‫מורד אינעם צווייטן‪ ,‬און נאר דער אייבערשטער אליינס קען דאס‬ ‫טון‪ .‬און פון דעם האט זי שוין מודה געווען אינעם גאנצן יסוד פון די‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫תורה‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז יא משגיח בתחתונים און ער איז‬ ‫מחיה און מהוה די גאנצע וועלט יעדע רגע‪.‬‬ ‫כקריעת ים סוף – עס פאדערט זיך יעדע מינוט א פרישע נס דאס אנצוהאלטן ווייטער‬ ‫און דאס האט ער איר געזאגט‪" :‬קשה היא לפני הקב"ה כקריעת ים‬ ‫סוף"‪ .‬ווייל פונקט ווי ביי 'קריעת ים סוף' פארשטייט מען‪ ,‬אז עס‬ ‫איז נישט געווען גענוג בלויז אז מען האט צושפאלטן דעם ים סוף‪,‬‬ ‫נאר מען האט געדארפט אנקומען יעדע מינוט און רגע צו א פרישע‬ ‫נס‪ ,‬אז די וואסערן וועלכע זענען געשטאנען אין די לופטן ווי חומות‬ ‫– זאלן נישט צוריקגיין און אראפפאלן צו זייער אריגינאלע פלאץ‬ ‫אינעם ים‪ ,‬כדי אידן זאלן קענען דורכגיין דעם גאנצן ים ביזן אנדערן‬ ‫זייט‪ .‬אזוי אויך ביי יעדן שידוך‪ ,‬איז נישט גענוג בלויז אז מען שטעלט‬ ‫זיי איינמאל צוזאם‪ ,‬נאר יעדע רגע דארף מען א פרישן נס זיי‬ ‫צוזאמצוהאלטן באהבה ובשלום‪ ,‬אז דער זיווג זאל נישט צעפאלן‬ ‫ביזן אריבערגיין דעם גאנצן לעבן אויף דער וועלט‪ .‬און דערפאר‬ ‫האט ער גענוצט דעם לשון 'יושב'‪ ,‬ווייל די גמרא זאגט (מגילה כא‪:).‬‬ ‫"רכות מעומד וקשות מיושב"‪ ,‬און וויבאלד דא רעדט מען דאך פון א‬ ‫זאך וועלכע איז 'קשה לפניו'‪ ,‬דערפאר איז ער דוקא 'יושב ומזווג‬ ‫זיווגים' כביכולה‪.‬‬ ‫עזר כנגדו – דער אייבערשטער האט באשאפן די טבע פון 'כנגדו' כדי עס זאל ווייזן אויפן 'טוב'‬ ‫פון 'להטיב לבריותיו'‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם פסוק‪" :‬וַ ּי ֶ‬ ‫אמר ה' ֱאל ִקים לא טוב ֱהיות‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ׂ‬ ‫ֹ‬ ‫ָה ָא ָדם ְל ַב ּדו ֶא ֱע ֶשה ּלו ֵעזֶ ר ְּכנֶ ְג ּדו"‪ .‬עס קען זיין‪ ,‬אז דא רעדט מען‬ ‫נישט פונעם עצם בריאת האשה‪ ,‬וואס זי איז שוין פריער באשאפן‬ ‫געווארן מצלעותיו; ווי דער אור החיים הק' זאגט‪ ,‬נאר דער פסוק‬ ‫קומט דא מסביר זיין דעם טעם‪ ,‬פארוואס די אשה איז באשאפן‬ ‫געווארן 'עצם מעצמיו' און נישט א בריאה פאר זיך‪ .‬און אזוי אויך‪,‬‬ ‫פארוואס דער אייבערשטער האט באשאפן אזא טבע פון 'נגדיות'‪ ,‬אז‬ ‫זט‬ ‫קיין איין בריה וויל זיך נישט מכניע זיין פארן צווייטן‪ .‬און דאס זאגט‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫"היות ָה ָא ָדם ְל ַב ּדו" – טאמער וועט דער מענטש‪ ,‬דער‬ ‫דער פסוק דא‪ֱ :‬‬ ‫זכר און נקבה‪ ,‬ווערן באשאפן עקסטער פאר זיך‪ ,‬און נישט פון איין‬ ‫ה עי' בחינה זו בסגנון אחר קצת בספר אמרי מנחם שנה ב' עמ' רצג‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫גוף‪ ,‬וועט זיין "לא טוב" – עס וועט נישט גוט זיין! דאס הייסט‪ ,‬עס‬ ‫וועט נישט ארויסקומען די הוכחה אויפן 'וירא אלקים כי טוב'‪ ,‬אז‬ ‫דער אייבערשטער איז 'רואה' און משגיח אויף די תחתונים כדי‬ ‫ֹ‬ ‫ׂ‬ ‫"א ֱע ֶשה ּלו ֵעזֶ ר" – איך וועל באשאפן‬ ‫'להטיב לבריותיו'‪ .‬און דערפאר‪ֶ ,‬‬ ‫די אשה אז זי זאל זיין אן 'עזר' וועלכע איז נכנע אונטער אים‪ ,‬אבער‬ ‫ֹ‬ ‫ְּ‬ ‫"כנֶ ְג ּדו" – איך וועל אויך באשאפן א טבע פון 'כנגדו'‪ ,‬אז בטבע זאל א‬ ‫מענטש זיך נישט קענען מכניע זיין אונטער א צווייטן! און דוקא פון‬ ‫דעם פלא וואס מען וועט זען‪ ,‬אז דא צווישן דעם זכר און נקבה איז‬ ‫יא דא א הכנעה 'שלא כדרך הטבע' – וועט פון דעם ארויסקומען‬ ‫קלאר די הוכחה אז איך בין דער משגיח אויף די גאנצע וועלט 'כדי‬ ‫להטיב'‪.‬‬ ‫לאפוקי פון דער טעות פון 'יחיד בעליונים' אז ער איז נישט משגיח דא אונטן‬ ‫און דאס זאגט רש"י‪" :‬שלא יאמרו שתי רשויות הן‪ ,‬הקב"ה יחיד‬ ‫בעליונים" – כדי די אפיקורסים זאלן נישט קענען זאגן‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער איז בלויז א 'יחיד בעליונים'‪ ,‬און ער איז נישט משגיח‬ ‫אויף די תחתונים‪ ,‬דערפאר האט דער אייבערשטער באשאפן דעם‬ ‫מענטש מיט אזא סתירה‪ ,‬אז פון איין זייט האט ער א טבע פון 'כנגדו'‬ ‫זיך נישט מכניע צו זיין‪ ,‬און פון צווייטן זייט איז די אשה אן 'עזר'‬ ‫וועלכע איז זיך מכניע אונטער אים און ער איז מושל אויף איר‬ ‫מרצונה‪ ,‬וואס דאס ווייזט קלאר אז דער אייבערשטער איז משגיח‬ ‫אויך אויף די תחתונים יעדע מינוט און יעדע רגע ָאן קיין הפסק‪.‬‬ ‫ויפק רצון מה' – נאר דורכן רצון ה' האלט זיך דער זיווג‬ ‫ווען עס שטעלט זיך צוזאם א אידישער שידוך‪ ,‬זאגט מען‪ָ :‬‬ ‫"מ ָצא‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ִא ּ ָשה ָמ ָצא טוב"‪ .‬ווייל אויב איז 'מצא אשה'‪ ,‬אויב האט מען‬ ‫חתונה און מען קען זיך צוזאמלעבן‪ ,‬איז דאך דא א 'מצא טוב' ‪ -‬עס‬ ‫שטעלט זיך דאך ארויס דער אמת'ער טוב פונעם 'מטיב לבריותיו'‪,‬‬ ‫זי‬ ‫וואס ער איז משגיח בתחתונים בלויז כדי מטיב צו זיין‪ .‬און דער‬ ‫רמב"ן זאגט דאך דאס לשון‪" :‬כי עמידתם בחפצו‪ ,‬ואם החפץ יתפרד‬ ‫רגע מהם יהיו לאין" – דער גאנצער השגחת ה' איז אלץ נאר דורך זיין‬ ‫'רצון' וואס ער וויל אז די זאך זאל עקזעסטירן‪ ,‬און דערפאר פירט‬ ‫ֹ‬ ‫מען אויס‪" :‬וַ ָ ּי ֶפק ָרצון ֵמה'" – ביי א אידישע זיווג זעט מען מיט די‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫אויגן‪ ,‬ווי נאר דער רצון פון אייבערשטן יעדע מינוט און יעדע רגע‬ ‫האלט ָאן דעם קיום הזיווג‪.‬‬ ‫היוצא לנו מזה‪ :‬בפשטות קוקט דאך אויס‪ ,‬אז עס קומט א שדכן און‬ ‫ער ברענגט צוזאם פלוני בן פלוני מיט בת פלוני‪ ,‬און אזוי‬ ‫ווערט דאס אהערגעשטעלט‪ .‬אבער א איד דארף וויסן דעם אמת‪ ,‬אז‬ ‫באמת קען דער שידוך נישט האבן קיין קיום קיין איין רגע‪ ,‬און דער‬ ‫'יושב ומזווג זיווגים' מוז כסדר וואוינען ביי זיי אינדערהיים מיט‬ ‫השראת השכינה‪ ,‬כדי דאס זאל קענען אנהאלטן‪ .‬און ממילא קומט‬ ‫אויס‪ ,‬אז ביי אים אינדערהיים ווערט אויפגעוויזן אלע יסודות פון‬ ‫אמונה‪ ,‬אז דער תכלית הבריאה איז 'להטיב'‪ ,‬און דער אייבערשטער‬ ‫איז משגיח אויף יעדן פרט און פרט פון אויבן ביז אונטן‪ ,‬און 'לולי‬ ‫השגחתו ולולי חפצו' וואלט אלעס געווארן ווי גארנישט‪ .‬און ממילא‪,‬‬ ‫פון דעם קומט ער צו צו יראת שמים מורא צו האבן פונעם אייבערשטן‬ ‫וואס זעט אלעס און הערט אלעס בחדרי חדרים‪ ,‬און ווי מער ער‬ ‫לעבט מיט יראת שמים און השגחה – אלץ מער השגחה איז ער‬ ‫ממשיך; ווי דער ייטב לב (פרשת נח ד"ה א"י עפמ"ש) ברענגט פונעם רמב"ם‬ ‫(מו"נ פרק נא)‪ ,‬אז 'ההשגחה כפי הדבקות'‪ ,‬לויט וויפיל א מענטש איז‬ ‫דבוק אינעם אייבערשטן‪ ,‬אזויפיל השגחה און השראת השכינה איז‬ ‫ער ממשיך אויף זיך‪ .‬און ווי מער 'השגחה' ער איז ממשיך‪ ,‬אלץ מער‬ ‫איז דא דארט 'אהבה אחוה שלום וריעות' וואס דער 'יושב ומזווג‬ ‫זיווגים' ברענגט זיי צוזאם‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‪ ,‬מען זאל זוכה זיין צו גוטע שידוכים‬ ‫און זיווגים טובים‪ ,‬יעדער איינער וואס ער דארף האבן אינעם‬ ‫ריכטיגן מינוט‪ ,‬און מען זאל זוכה זיין צו השראת השכינה אין שטוב‪,‬‬ ‫מיט א ריכטיגע אחדות און שלום‪ ,‬מיט שמחות און נחת מיט געזונט‪,‬‬ ‫און מען זאל זוכה זיין צו די גאולה שלימה במהרה בימינו‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫חי‬ ‫‪4‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫‪Ƿ‬‬ ‫ממה שסיפר תחת השיחים במשך השנים‬ ‫דיבורים וסיפורים ‪-‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק בן הרה"ק ר' אברהם יהושע העשיל רובין זצ"ל‬ ‫אב"ד לעדת עסטרייך אונגארין בעיה"ק צפת ת"ו‬ ‫כ"ט תשרי תרע"ו‬ ‫מראש צורים אראנו‬ ‫דער זיידע רבי איציקל צפת'ער זצ"ל איז געבוירן געווארן בערך אין‬ ‫יאסלער זיידע ‪ -‬רבי‬ ‫יאר תרל"ח לפ"ק‪ ,‬צו זיין פאטער דער ַ‬ ‫אברהם יהושע העשיל זצ"ל – וואס ער איז געווען א זון פון רבי‬ ‫לאוו זצ"ל‪ ,‬א זון פונעם רבי'ן ר' אשר'ל ראפשיצער‬ ‫קא ָ‬ ‫סא ָ‬ ‫אלימלך פון ָ‬ ‫זצ"ל‪.‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט צו די באבע מינדל – א טאכטער פונעם‬ ‫ווישניצער זיידן ‪ -‬הגה"ק רבי נפתלי רובין זצ"ל ‪ -‬וואס ער איז‬ ‫געווען אן איידעם ביים שינאווער רב זצ"ל‪.‬‬ ‫יתיב עם מלכא בלחודוהי‬ ‫זיין עלטער שווער דער הייליגער שינאווער רב האט אים זייער‬ ‫מקרב געווען און שטארק געהאלטן פון אים‪ .‬עס איז אמאל‬ ‫געווען‪ ,‬וואס דער שינאווער רב האט זיך איינגעשפארט מיט אים‬ ‫אליין פאר א גאנצע נאכט‪ .‬מען האט געזאגט‪ ,‬אז ער האט דעמאלט‬ ‫געלערנט מיט אים קבלה‪.‬‬ ‫אוה למושב לו‬ ‫א שטיק צייט נאכן הסתלקות פונעם שינאווער רב‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫אנגערופן צו זיינע ארומיגע‪ ,‬אז וויבאלד ער האט שוין נישט קיין‬ ‫רבי'ן‪ ,‬דעריבער האט ער בדעה צו פארן קיין ארץ ישראל – וואו זיין‬ ‫פאטער האט שוין דעמאלט געוואוינט – און זיך דארט באזעצן‪.‬‬ ‫אסאך האבן אים פרובירט אפצורעדן פון ארויפגיין קיין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫טי‬ ‫אויך דער הייליגער קאלאשיצער רב (כאטש ער איז נאך דעמאלט געווען א‬ ‫יונגערמאן) האט פרובירט צו רעדן צו אים‪ ,‬אז ער זאל נישט פארן‪,‬‬ ‫אבער‪ ,‬והוא באחת‪ ,‬ער האט זיך געהאלטן ביי זיינס‪ .‬אין יאר תרס"ד‬ ‫האט ער זוכה געווען אויסצופירן זיין רצון און ער האט זיך באזעצט‬ ‫אין עיר הקודש צפת‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫תורה יבקשו מפיהו‬ ‫זייענדיג אין צפת איז ער געווען דער רב פונעם צאנזער קלויז‪ ,‬עס‬ ‫איז דארט אויך געווען א כולל‪.‬‬ ‫נאכן פטירה פון זיין טאטן‪ ,‬האט ער גע'ירש'נט דעם פאסטן צו דינען‬ ‫דארט אלס רב פון 'עדת עסטרייך אונגארן'‪ ,‬די גאליציאנע אידן‬ ‫זענען אויך געווען אנגעשלאסן צו דער קהילה‪ .‬דארט אין ארץ‬ ‫ישראל האט ער געלערנט שיעורים בקביעות אין 'תורת החן'‬ ‫בחברותא מיט די בעלי מקובלים ווי הגה"ק ר' שלמה אליעזר‬ ‫אליפאנדרי זצ"ל און נאך‪.‬‬ ‫בידך אפקיד רוחי‬ ‫דער זיידע הרה"ק רבי איציקל צפת'ער איז ליידער נסתלק געווארן‬ ‫אין א יונגן עלטער פון בערך אכט און דרייסיג יאר‪ .‬דאס איז‬ ‫געווען בשעת ווען עס האט געבוזשעוועט אין ארץ ישראל אן‬ ‫אונטערגאנג‪ ,‬און ער איז לא עלינו געווארן אנגעשטעקט דערמיט‪.‬‬ ‫שטייענדיג גאר נאנט צו יציאת נשמה‪ ,‬ווען ער איז געלעגן אין זיין‬ ‫בית המדרש ארומגענומען מיט א מנין אידן ארום דעם בעט‪ ,‬האט‬ ‫ער שוין נעבעך נישט געקענט רעדן‪ ,‬נאר ער האט געוואונקען מיט די‬ ‫האנט אז מען זאל אים ברענגען עפעס א ספר‪ ,‬יעדער איז געלאפן‬ ‫ברענגען אן אנדערן ספר‪ .‬ביז איינער האט געברענגט א יום‬ ‫כיפור'דיגע מחזור‪ ,‬און ער האט אויפגעמישט צו‪" :‬כי הנה כחומר ביד‬ ‫היוצר"‪ ,‬און ער האט געוואונקען אז מען זאל אנהייבן זינגען‪ ,‬און ער‬ ‫האט צוגעפאטשט מיט די הענט‪ ,‬און אזוי איז ער נסתלק געווארען‬ ‫בקדושה ובטהרה אינעם טאג כ"ט תשרי תרע"ו לפ"ק‪ ,‬און ער ליגט‬ ‫אינעם אלטן בית החיים אין עיה"ק צפת‪ .‬עס איז געווען א פלא‪ ,‬אז‬ ‫מען האט געטראפן א חלקה גאר נאנט צום ציון פונעם הייליגן בית‬ ‫יוסף זי"ע‪.‬‬ ‫מיין ברודער רבי שמואל חיים זצ"ל פלעגט פארן קיין ארץ ישראל‬ ‫כ‬ ‫יעדעס יאר צו די יארצייט – עס איז דאך איין טאג גערוקט‬ ‫פונעם יאסלא זיידנ'ס יארצייט‪ ,‬האט ער דאך געהאט דעם זיידן אויך‪.‬‬ ‫און אפילו אויף דער עלטער ווען עס איז אים נישט געווען לייכט צו‬ ‫פארן‪ ,‬האט ער געהאט עפעס א התקשרות צו דעם זיידן‪ .‬מן הסתם‬ ‫איז דאס די סיבה‪ ,‬פארוואס ער האט געהייסן מען זאל אים פירן קיין‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫צפת‪ ,‬און מען האט מיר געזאגט אז ער ליגט נישט ווייט פונעם זיידן‬ ‫ר' איציקל זצ"ל‪.‬‬ ‫מסירות נפש פאר כיבוד אם‬ ‫בשעת ווען ער איז געווען קראנק און שוואך‪ ,‬און ער האט זיך קוים‬ ‫געקענט רירן‪ .‬האט זיין מאמע (הזקינה הרבנית חנה ע"ה) נישט‬ ‫געוואוסט אז ער איז נישט געזונט‪ ,‬און דעריבער האט זי אים געבעטן‬ ‫אראפצונעמען עפעס פונעם קאדענץ (הויכן שענקל)‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫נעבעך קוים ארויפגעדראפעט אויף די בענקלעך דאס אראפצונעמען‪,‬‬ ‫אלעס‪ ,‬כדי צו מקיים זיין מצות 'כיבוד אם'!‬ ‫באוויזן די שבעה כוכבי לכת‬ ‫רבי איציקל האט נישט געהאט קיין זון‪ ,‬נאר פיר טעכטערו‪ .‬ער איז‬ ‫געווען א גרויסער בקי אין חכמת התכונה‪ .‬איינמאל אין א נאכט‪,‬‬ ‫האט ער ארויסגערופן זיינע טעכטער‪ ,‬און ער האט זיי געוויזן די‬ ‫שטערן‪ ,‬און אנגעצייגט וואו די שבעה כוכבי לכת זענען‪ .‬כדי זיי צו‬ ‫ווייזן דעם "מה רבו מעשיך ה'"‪.‬‬ ‫אכט שעה ברציפות – לכל הפחות‬ ‫איך האב אמאל באגעגנט אין ירושלים הרב רבי מרדכי שמערלער‬ ‫ע"ה‪ ,‬האט ער מיר פארציילט‪ ,‬אז ער איז געווען איינע פון די‬ ‫חברותות פונעם זיידן הרה"ק ר' איציקל‪ .‬האט ער געזאגט‪" :‬מען האט‬ ‫קיינמאל נישט געלערנט בחברותא ווייניגער ווי אכט שעה!"‪.‬‬ ‫דעם רבי'נס אויסדרוק אויף אים‬ ‫הרב החסיד רבי עזריאל גליק ע"ה (משב"ק אצל רביה"ק מסאטמאר זי"ע)‬ ‫האט מיך אמאל געפרעגט‪" :‬ווער איז דאס געווען דער רבי‬ ‫איציקל צפת'ער?"‪ .‬האב איך אים געפרעגט‪" :‬דהיינו?"‪ .‬האט ער מיר‬ ‫אכ‬ ‫ו הרבנית הצדיקת רחל מרים ע"ה‪ ,‬נישאה בשנת תר"פ להרה"ק ר' יחזקאל שרגא‬ ‫הלברשטאם זצ"ל אבד"ק דוקלא (בן הרה"ק ר' מנחם מענדל זצ"ל אבד"ק‬ ‫פריסטיק – אבי הרה"ק מקאלאשיץ)‪ .‬הרבנית הצדיקת המפורסמת הרבנית‬ ‫דינה ע"ה מלאנצהוט‪ ,‬אמו של רבינו זי"ע‪ .‬הרבנית הצדיקת בילא ע"ה‪ ,‬נישאה‬ ‫ביום כ"א מנחם אב תרפ"ח להגה"צ ר' שבתי יצחק הערצאג זצ"ל אבד"ק‬ ‫גודיבא‪ ,‬בן הגה"צ ר' נפתלי צבי אבד"ק טשיטש בן הגה"צ ר' משה אבד"ק‬ ‫טשיטש‪ .‬הרבנית הצדיקת ריזשא ע"ה‪ ,‬אשת הגה"צ ר' ניסן שטיינמעץ בן‬ ‫הגה"צ ר' נחמן זצ"ל ממיהאלאוויץ‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫געזאגט‪" :‬עס איז געווען א שמועס ביים רבי'ן אין שטוב איבער‬ ‫צדיקים וואס האבן געוואוינט אין ארץ ישראל‪ ,‬און איינע פון די‬ ‫אנוועזנדע האט דערמאנט "ר' איציקל צפת'ער"‪ ,‬האט זיך דער רבי‬ ‫שטארק צוקאכט און געזאגט‪" :‬ער איז דאך געווען א צדיק אמת!"‪.‬‬ ‫ארץ ישראל נקנית ביסורים‬ ‫נאך זיין פריצייטיגע הסתלקות‪ ,‬איז זיין רביצין – די באבע מינדל‬ ‫ע"ה מיט די פיר טעכטער צוריקגעפארן קיין גאליציע‪ .‬אויפן‬ ‫וועג איז מען דורכגעפארן די שטאט וויען‪ ,‬און דארט איז די באבע‬ ‫מינדל קראנק געווארן ל"ע און דערנאך נפטר געווארן יונגערהייט (זי‬ ‫ליגט טאקע דארט אין בית החיים אין וויען)‪ .‬דארט אין וויען איז געווען א איד‬ ‫וועלכער איז דעמאלט געפארן קיין גאליציע‪ ,‬האט ער מיטגענומען‬ ‫מיט זיך די פיר קליינע יתומה'לעך (מיין מאמע – הרבנית דינה ע"ה – איז‬ ‫דעמאלט אלט געווען צען יאר) קיין ווישניצא צום זיידן – הרה"ק רבי נפתלי‬ ‫זצ"ל‪ .‬ווען די פיר קליינע יתומות זענען אריינגעקומען צו אים‬ ‫אינדערהיים‪ ,‬האט זיך דער ווישניצער זיידע אנגערופן‪" :‬קומט‬ ‫קינדערלעך לאמיר טאנצן!"‪ ,‬און ער האט אנגעפאנגען צו טאנצן מיט‬ ‫זיי‪ ,‬כדי זיי משמח צו זיין‪.‬‬ ‫*‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל רובין זצ"ל מיאסלא‬ ‫בן הרה"ק ר' אלימלך זצ"ל מסאקאלאוו‬ ‫א' דר"ח חשון תרס"ט‬ ‫דער יאסלא זיידע איז געווען א רעכטער אייניקל פונעם רבי'ן ר'‬ ‫אשר'ל זצ"ל‪.‬‬ ‫ער האט איבערגעלאזט דאס רבנות אין יאסלא כדי זוכה צו זיין‬ ‫אנצוקומען קיין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫בכ‬ ‫רוח הקודש הופיע בבית מדרשו‬ ‫ער איז קודם געווען רב אין סאקאלאוו און דערנאך אין יאסלא‪ .‬ווען‬ ‫ער איז ארויף קיין ארץ ישראל האט ער געזאגט‪" :‬איך בין געווען‬ ‫ניינצן יאר אין סאקאלאוו‪ ,‬ניינצן יאר אין יאסלא‪ ,‬און איך וועל זיין‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫ניינצן יאר אין ארץ ישראל"‪ .‬וכן הוה‪ ,‬ער איז נסתלק געווארען א'‬ ‫דר"ח חשון תרס"ט לפ"ק‪.‬‬ ‫ער ליגט אויפן בית החיים אין צפת זייער נאנט צום אר"י הק'‪.‬‬ ‫*‬ ‫הרה"ק רבי ישראל בהרה"ק ר' שלום שכנא זי"ע מרוזשין‬ ‫ג' חשון תרי"א‬ ‫'ישלח דברו וירפאם' ‪" -‬מיר היילן מיטן 'מח'‬ ‫דער שר שלום האט זיך אמאל געטראפן מיטן רוזשינער זצ"ל‪ ,‬האט‬ ‫דער רוזשינער געפרעגט‪" :‬בעלזער רב מיט וואס היילט איר?"‪.‬‬ ‫האט דער בעלזער רב געענטפערט‪" :‬מיט די האנט"‪ .‬און ער צולייגט‬ ‫דערצו א רמז‪ ,‬אז 'ישלח דברו וירפאם' איז די ראשי תיבות‪' :‬ידו'‪ .‬האט‬ ‫דער רוזשינער געזאגט‪" :‬מיר היילן מיטן 'מוח'! און דער רמז דערצו‬ ‫איז‪ ,‬אז די סופי תיבות פון 'ישלח דברו וירפאם' איז 'מוח'‪.‬‬ ‫קשה פרנסתו של אדם כקריעת ים סוף‬ ‫דער רוזשינער זצ"ל האט אמאל געוואלט געבן צו פארשטיין‪ ,‬ווי‬ ‫שווער עס איז ממשיך צו זיין פרנסה – פאר אזא איינעם וועמען‬ ‫עס איז באשערט עניות ל"ע‪ ,‬האט ער דערציילט די מעשה‪:‬‬ ‫אמאל איז געווען א רב אין א דערפל‪ ,‬וואס האט געהאט צוויי‬ ‫פראבלעמען‪ ,‬איינס אז עס איז אים נישט געוואקסן קיין‬ ‫בארד און ער האט אויסגעזען ווי א בחור'ל‪ ,‬און צווייטנס‪ ,‬אז ער איז‬ ‫געווען א גרויסער ארימאן ל"ע און ער האט זיך נישט געקענט‬ ‫ערלויבן צו קויפן א מכובד'יגע בעקיטשע ווי עס פאסט פאר א רב‪.‬‬ ‫איז אמאל געקומען א אידענע מיט א שאלה‪ ,‬און זי טרעפט אים‬ ‫גכ‬ ‫אינדרויסן און פרעגט אים‪" :‬וואו וואוינט דער רב?"‪ .‬ווייזט ער‬ ‫איר אן אויף זיין הויז‪ ,‬אז דארט וואוינט דער רב‪ .‬און ער איז‬ ‫אריינגעגאנגען פונעם אנדערן טיר‪ ,‬און געפרעגט‪" :‬איר האט עפעס‬ ‫א שאלה צו פרעגן?"‪ .‬זאגט זי‪" :‬איר זענט דער רב?"‪ .‬איז דער רב‬ ‫געפאלן ביי זיך‪ .‬ווען די אידענע איז‬ ‫ַ‬ ‫געווארן זייער פארשעמט און‬ ‫ארויסגעגאנגען פון שטוב‪ ,‬האט זיך דער רב אויסגערעדט צום‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫אייבערשטן‪" :‬רבונו של עולם‪ ,‬נישט קיין פרנסה און נישט קיין בארד?‬ ‫אויב דו ווילסט מיר נישט געבן קיין בארד‪ ,‬גיב מיר כאטש פרנסה!"‪.‬‬ ‫די תפלה האט געמאכט א רושם אין הימל און מען האט באשלאסן‬ ‫אז מען וועט אים נאכגעבן איין בקשה‪ .‬האט דער רוזשינער‬ ‫אויסגעפירט‪" :‬מען האט אים געגעבן א שיינע בארד‪ ,‬און נישט קיין‬ ‫פרנסה‪."...‬‬ ‫ווער איז דער 'אני' און ווער איז דער 'לפניך'‬ ‫דער רוזשינער האט אמאל געזאגט‪" :‬ווען איך הייב זיך אויף‬ ‫אינדערפרי און איך זאג "מודה אני לפניך"‪ ,‬און איך דערמאן‬ ‫זיך‪" :‬ווער איז דער 'אני'‪ ,‬און ווער איז דער 'לפניך'?" – כאפט מיר ָאן‬ ‫א ציטער!"‪.‬‬ ‫ימלא פי תהלתך‬ ‫דער צאנזער רב איז אמאל געווען אין רוזשין‪ ,‬און דער רוזשינער‬ ‫האט געזאגט תורה‪ .‬איידער דער צאנזער רב איז אהיימגעפארן‬ ‫איז ער אריינגעגאנגען זיך געזעגענען‪ ,‬האט דער צאנזער רב געזאגט‪:‬‬ ‫"איך וויל בעטן דעם רבי'ן איבערצוזאגן די תורה נאכאמאל!"‪ .‬האט‬ ‫דער רוזשינער איבערגעזאגט די גאנצע תורה נאכאמאל‪ ,‬און בשעת‬ ‫מעשה האט דער צאנזער רב די גאנצע צייט געהאלטן ברייט אפן‬ ‫דאס מויל!‬ ‫הצנע לכת עם אלקיך‬ ‫די רוזשינער קינדער פלעגן קיינמאל נישט דאווענען פארן עמוד‪.‬‬ ‫האט דער אמרי נועם געזאגט‪" :‬איך בין מקנא די רוזשינער‬ ‫קינדער‪ ,‬פאר דעם וואס זיי דאווענען נישט פארן עמוד!"‪.‬‬ ‫דאס איז א חידוש‪ ,‬אז דער אמרי נועם האט דאס געזאגט‪ .‬ווייל די‬ ‫דזשיקובער קינדער זענען דאך געווען געוואלדיגע בעלי‬ ‫תפלות‪ ,‬און דאך האט ער ליבערשט געוואלט 'נישט דאווענען פארן‬ ‫דכ‬ ‫עמוד'‪.‬‬ ‫מחמת יראת הרוממות האט ער נישט געקענט רירן די הענט‬ ‫דער רוזשינער איז אמאל געשטאנען שמונה עשרה און עס האט‬ ‫גענומען ווי א לענג‪ .‬געווענליך האט מען געוואוסט בערך וואו‬ ‫לאנג עס דויערט אים א שמונה עשרה‪ ,‬אבער דאס מאל איז ער‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫געשטאנען און געשטאנען‪ ,‬און עס האט נישט גענומען קיין עק‪ .‬און‬ ‫דער עולם האט נישט געוואוסט וואס צו טון דא‪ .‬איז איינער פון די‬ ‫קינדער צוגעגאנגען צום עמוד וואו דער רוזשינער איז געשטאנען‬ ‫און איבערגעמישט דאס בלעטל פונעם סידור‪ ,‬און דעמאלט האט‬ ‫דער רוזשינער נישט לאנג מאריך געווען‪ ,‬און געענדיגט די שמונה‬ ‫עשרה‪.‬‬ ‫האט מען געפרעגט פון דעם זון‪" :‬וואס איז דא געווען?"‪ .‬האט ער‬ ‫מסביר געווען‪" :‬דער טאטע דאווענט אלעמאל נאר פון‬ ‫אינעווייניג אינעם סידור‪ .‬און עס האט דעם טאטן אנגעכאפט א‬ ‫'יראת הרוממות' אז ער האט נישט געקענט רירן די האנט פון פחד‪,‬‬ ‫אבער ער דאווענט דאך נאר פון אינעווייניג – איז ער געבליבן אזוי‬ ‫שטיין‪ .‬ממילא‪ ,‬ווי נאר איך האב איבערגעמישט דאס בלעטל‪ ,‬האט‬ ‫ער געקענט ווייטער דאווענען!"‪.‬‬ ‫זעט אויס‪ ,‬אז איבערמישן א בלעטל קען מען נישט‪ ,‬אבער ווייטער‬ ‫דאווענען קען מען יא‪.‬‬ ‫מסדר קידושין ביים ריזשינער זי"ע‬ ‫נאך דער פטירה פונעם רבי'ן ר' הערש (מרימנוב) זצ"ל‪ ,‬האט די רביצין‬ ‫מלכה חתונה געהאט בזיוו"ש צום הייליגן ריזשינער זצ"ל‪ .‬איז‬ ‫דער רבי אלעזר לאנצהוטער זצ"ל געפארן אויף די חתונה‪ .‬האט מען‬ ‫אים מכבד געווען מיט סידור קידושין‪ .‬פלעגט ער אלעמאל פארציילן‪,‬‬ ‫אז בשעת'ן מאכן די ברכת אירוסין האבן אים זיך אלע אברים‬ ‫געווארפן פון פחד‪ ,‬טראכטנדיג פון וועלכן קדוש וטהור ער רעדט‬ ‫דא‪ ,‬אז ער זאגט אויף אים 'אשר אסר לנו את הארוסות'‪.‬‬ ‫איין קרעפל – אזוי גרויס ווי צוויי‬ ‫רבי מאיר'ל פרעמישלאנער זצ"ל האט אמאל געשיקט א שליח צום‬ ‫רוזשינער זצ"ל מיט אזא שאלה‪" :‬היות אז עס קומט שוין‬ ‫הכ‬ ‫שבועות‪ ,‬און מען דארף עסן קרעפלעך‪ ,‬וויל איך וויסן וויפיל‬ ‫קרעפלעך צו עסן‪ ,‬איין קרעפל – איז צו ווייניג‪ ,‬צוויי קרעפלעך ‪ -‬איז‬ ‫דאך 'זוגות'‪ ,‬און דריי – איז שוין צופיל"‪ .‬האט דער רוזשינער‬ ‫געענטפערט‪" :‬איין קרעפל‪ ,‬אזוי גרויס ווי צוויי!"‪.‬‬ ‫ומי יבין בסוד קדושים‪...‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫*‬ ‫הרה"ק ר' אליעזר בהרה"ק ר' נפתלי צבי זי"ע מדזיקוב‬ ‫ג' חשון תרכ"א‬ ‫תמים תהיה עם ה' אלקיך‬ ‫רבי אליעזר'ל דזשיקובער זצ"ל איז אמאל אלס קינד געווען מיטן‬ ‫טאטן דער ראפשיצער רב זצ"ל ביי רבי וועלוועלע זבאריזשער‬ ‫זצ"ל‪ .‬האט ער געהערט ווי רבי וועלוועלע זינגט זמירות כדרכו‬ ‫בקודש מיט א מורא'דיגע תמימות‪" :‬קמץ ּב – ָ ּב‪ ,‬מלאופום ר – ר ִ ּו‪,‬‬ ‫לאנגע ך – ככ‪ּ ָ ,‬בר ּו ְך‪ ,‬און אזוי האט ער געזינגען די זמירות‪ .‬האט רבי‬ ‫אליעזר'ל אנגעהויבן לאכן‪ .‬האט רבי וועלוועלע זיך אנגערופן‪" :‬אזוי?‬ ‫מען לאכט שוין פון מיר?!"‪ .‬און ער האט צוגעמאכט דעם סידור‪ .‬און‬ ‫ער האט געהאט א שטיקל הקפדה אויף דאס קינד‪.‬‬ ‫האט דער ראפשיצער רב דערלאנגט א ּפ ָאר פעטשלעך פאר רבי‬ ‫אליעזר'ל‪ .‬האט רבי וועלוועלע געזען אז דאס קינד האט‬ ‫באקומען פעטש צוליב אים‪ ,‬האט ער זיך געוואנדן צום קינד‪" :‬אוי‪,‬‬ ‫צוליב מיר האסטו באקומען פעטש? זיי מיר מוחל!"‪ .‬האט דער‬ ‫ראפשיצער רב מיט זיין חכמה געוואונקען פאר רבי אליעזר'ל‪ ,‬אז ער‬ ‫זאל זיך עקשנ'ען‪" :‬איך בין נישט מוחל דעם רבי'ן‪ ,‬נאר טאמער דער‬ ‫רבי וועט מיר געבן א ברכה!"‪ .‬און אזוי האט ער זיך טאקע גע'עקשנ'ט‪,‬‬ ‫ביז דער רבי וועלוועלע האט אים אנגעוואונטשן‪ ,‬און דורכדעם איז‬ ‫ער ניצול געווארן פון דער הקפדה‪.‬‬ ‫די מלאכים האבן צוגעפאטשט צום 'אין קצבה'‪...‬‬ ‫דער זיידע רבי חיים ראובן ז"ל האט דערציילט אז דער הייליגער רבי‬ ‫אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע איז אמאל זייער קראנק געווארן לא‬ ‫עלינו‪ ,‬און ער האט זיך מזכיר געווען פארן צאנזער רב זי"ע‪ ,‬אז ער‬ ‫זאל אים אויס'פועל'ן א רפואה‪ .‬האט אים דער צאנזער רב געפרעגט‪:‬‬ ‫וכ‬ ‫"מחותן‪ ,‬וואס וועט אייך דען פעלן אויפן עולם האמת?"‪ .‬האט ער‬ ‫געענטפערט‪" :‬איך האב נאך קינדער"‪ .‬האט אים דער צאנזער רב‬ ‫געזאגט‪" :‬דעם מחותן'ס קינדער‪ ,‬וואו זיי וועלן קומען – וועט מען זיי‬ ‫מקרב זיין‪ ."...‬און אזוי האט דער ר' אליעזר'ל גע'טענה'ט פארשידענע‬ ‫טענות‪ ,‬אבער דער צאנזער רב האט זיך געהאלטן ביי זיינס‪ ,‬אז ער‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫האט זיך נישט וואס צו זארגן‪ .‬צום סוף האט זיך דער דזיקוב'ער רב‬ ‫אנגערופן‪" :‬ווען איך טאנץ 'אין קצבה' שטייען די מלאכים און פאטשן‬ ‫צו"‪ .‬ווי נאר ער האט דאס געזאגט‪ ,‬האט זיך דער צאנזער רב‬ ‫אנגערופן‪" :‬דאס איז א שאד! דאס איז א שאד!"‪ .‬און ער האט געהייסן‪,‬‬ ‫אז מען זאל אים אנווארעמען א מקוה‪ ,‬און ער איז געגאנגען אין‬ ‫מקוה און גע'פועל'ט א ישועה‪ ,‬און רבי אליעזר'ל איז געזונט געווארן‪.‬‬ ‫געברענגט דעם צאנזער רב קיין ראפשיץ‬ ‫דער צאנזער רב איז געווען א יליד טארניגראד‪ .‬דאס איז א שטאט‬ ‫נישט ווייט פון עק גאליציע‪ .‬און דארט איז נישט ווייט פון פוילן‪.‬‬ ‫ממילא‪ ,‬איז אין טארניגראד געווען אסאך קאצקער חסידים‪.‬‬ ‫איז געווען דארט א גרויסער קאצקער חסיד מיטן נאמען ר' יהושע‪,‬‬ ‫און ער האט געזען אזא אינגערמאן ווי דער צאנזער רב‪ ,‬האט ער‬ ‫אים געוואלט אהינשלעפן קיין קאצק‪ .‬פונקט דעמאלט איז געווען‬ ‫דארט רבי אליעזר'ל דזשיקובער זצ"ל‪ ,‬האט ער געזען דעם‬ ‫אינגערמאן – האט ער אים געגעבן א כאפ ָאן און געפירט צום טאטן‬ ‫דער ראפשיצער רב‪ .‬האט דער צאנזער רב געזאגט אויף רבי אליעזר'ל‬ ‫דזשיקובער‪" :‬איך בין אים אלעמאל מכיר טובה דערפאר"‪.‬‬ ‫אחר כונת הלב הן הן הדברים‬ ‫דער רבי אליעזר'ל דזשיקוב'ער איז געווען א מורא'דיגער בעל מנגן‬ ‫און בעל תפלה‪ .‬האט אים דער פאטער אמאל געפרעגט‪:‬‬ ‫"אליעזר'ל‪ ,‬וואס האסטו אינזין ווען דו דאווענסט פארן עמוד?"‪ .‬האט‬ ‫ער געענטפערט‪" :‬איך האב אינזין אז איך וויל מעורר זיין אידן!"‪.‬‬ ‫האט דער ראפשיצער רב געזאגט‪" :‬ניין‪ ,‬דאס דארף נישט זיין די כונה‪,‬‬ ‫דו דארפסט נאר דאווענען פארן אייבערשטן‪ ,‬און אז דו וועסט‬ ‫דאווענען ערליך – וועלן שוין די אידן אליינס נתעורר ווערן‪ ,‬אבער‬ ‫דיין כונה דארף זיין צו דאווענען פארן אייבערשטן!"‪.‬‬ ‫זכ‬ ‫ווי קומען זיי צו מיין מח‪...‬‬ ‫דער רבי ר' אליעזר'ל דזשיקוב'ער זצ"ל האט זיך אמאל אויסגערעדט‬ ‫פארן צאנזער רב זצ"ל‪" :‬צאנזער רב‪ ,‬ווען איך זאג תורה‪ ,‬האט‬ ‫זיך מיין מאיר'ל (האמרי נועם) אינזין‪ :‬איך קען בעסער‪ ...‬און מיין‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬בראשית‬ ‫משה'לע (הרה"ק מראזאדאוו) קלאפט זיך אזוי אפ די בעקיטשע (ווי איינער‬ ‫זאגט‪ :‬איך האב שוין געהערט אזוינס‪.")...‬‬ ‫האט אים דער צאנזער רב געפרעגט‪" :‬מחותן‪ ,‬און אפשר טאקע?"‪.‬‬ ‫האט דער רבי ר' אליעזר'ל געענטפערט‪" :‬עה‪ ,‬ווי קומען זיי צו‬ ‫מיין מח?"‪.‬‬ ‫די מעשה האב איך געהערט פון רבי יאנקעלע זצ"ל‪ ,‬וואס ער האט‬ ‫עס געהערט פונעם סטוטשינער רב זצ"ל‪ .‬און רבי יאנקעלע האט‬ ‫אויסגעפירט‪" :‬אינ'אמת'ן פארשטיי איך נישט די מעשה‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אמרי נועם איז דאך געווען ידוע פאר א גאון עולם‪ ,‬און דער רבי ר'‬ ‫אליעזר'ל איז נישט געווען אזוי ידוע‪ .‬אבער וויבאלד איך האב דאס‬ ‫געהערט פון סטוטשינער רב‪ ,‬בין איך עס מקבל"‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫צו הערן די‬ ‫דברי כיבושין והתחזקות‬ ‫רופט ‪718-400-7790‬‬ ‫חכ‬ ‫להערות והארות‪:‬‬ ‫‪845.459.5954‬‬ ‫‪zy‬‬ ‫לקבלת הקונטרס מדי שבוע‪:‬‬ ‫‪mechonshinova@gmail.com‬‬