gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: בראשית (2026-10-05)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫יארצייטן פון‬ ‫צדיקים‬ ‫שבת פרשת‬ ‫בראשית תשפ"ז‬ ‫שרי‬ ‫פון כ"ד תשרי – ביז כ"ט תשרי‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים‬ ‫ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א‬ ‫יענטא בת הרה"ח‬ ‫ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע‬ ‫ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫מאנטאג ‪ -‬כ"ד תשרי – אסרו חג סוכות‬ ‫ז‬ ‫הגה"ק רבי אברהם יהודה ליב ב"ר פנחס זעליג הכהן זי"ע‪) ,‬שווארץ(‪ ,‬בעל קול אריה‪ ,‬מבערגסאז‪ ,‬ממאד‬ ‫הרה"ק צדיק יסוד עולם רבי חיים זאנוויל ב"ר משה זי"ע‪) ,‬אבראמאוויטש(‪,‬‬ ‫הצדיק מריבניץ‪.‬‬ ‫דינסטאג ‪ -‬כ"ה תשרי‬ ‫סניגורן של ישראל הרה"ק רבי לוי יצחק ב"ר מאיר זי"ע‪) ,‬דערבארמדיגער(‪,‬‬ ‫בעל קדושת לוי‪ ,‬מברדיטשוב‪.‬‬ ‫הגה"ק רשכבה"ג רבינו משה ב"ר שמואל זי"ע )סופר( בעל חתם סופר אב"ד פרעשבורג‪.‬‬ ‫מיטוואך ‪ -‬כ"ו תשרי‬ ‫הרה"ק רבי אהרן ב"ר מרדכי זי"ע‪ ,‬בעל תולדות אהרן‪ ,‬מגיד מישרים מזיטאמיר‪.‬‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬כ"ז תשרי‬ ‫הגה"ק רבי אלעזר ב"ר שמואל שמעלקא זי"ע‪) ,‬רוקח(‪ ,‬בעל מעשה רוקח‪ ,‬אב"ד טרנוב‪ ,‬אמשטרדם‪.‬‬ ‫"הנקרא רבי אלעזר בראדער"‬ ‫פרייטאג ‪ -‬כ"ח תשרי‬ ‫הגה"ק רבי שמואל ב"ר יחזקאל הלוי זי"ע‪) ,‬לאנדא(‪ ,‬בעל שו"ת שיבת ציון‪ ,‬מפראג‪.‬‬ ‫שבת קודש ‪ -‬כ"ט תשרי‬ ‫הרה"ק רבי אברהם חיים ב"ר משה זי"ע‪) ,‬הורוויץ(‪ ,‬אב"ד פלאנטש‪.‬‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫חיים צבי בן שרה וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫האט יענער געזאגט‪ ,‬אז ער איז גרעסער אין מדות‬ ‫יארצייט כ"ד תשרי אסרו חג סוכות‬ ‫און עבודה בקדושה‪ ,‬און דער קאלוב'ער האט‬ ‫ווידער געענטפערט‪" ,‬אז ער איז נאך אלץ גרעסער‬ ‫הגה"ק רבי אברהם יהודה ליב ב"ר פנחס זעליג‬ ‫אין די מדות"‪ ,‬און אזוי האט זיך דער שמועס‬ ‫הכהן זי"ע‪) ,‬שווארץ(‬ ‫געצויגן‪ ,‬ביז דער הייליגער קאלוב'ער האט אים‬ ‫בעל קול אריה‪ ,‬מבערגסאז‪ ,‬ממאד‬ ‫אינגאנצן מנצח געווען‪.‬‬ ‫עס איז געווען פאר די חסידים גאר א שטארק‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט מאד אין אונגארין‪ ,‬ראש‬ ‫וואונדער‪ ,‬ווייל ס'איז געווען אינגאנצן קעגן דעם‬ ‫חודש אב בשנת תקפ"ד‪ ,‬די טאג פון די יארצייט פון‬ ‫הייליגען קאלוב'ערס דרך אין עבודת השם צו זיין‬ ‫אהרן הכהן ע"ה‪.‬‬ ‫א הצנע לכת‪ ,‬און זיין גאנץ לעבן זיך כסדר‬ ‫פראבירט צו באהאלטן‪ ,‬און דא רעדט ער צו א‬ ‫צו זיין טאטן הרב הצדיק רבי פנחס זעליג הכהן‬ ‫אנדערן איד פון זיין גדלות‪ ,‬אבער נאכדעם וואס זיי‬ ‫זי"ע‪" ,‬הנקרא רבי זעליג חסיד"‪,‬‬ ‫האבן ממשיך געווען די נסיעה‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫בן הרב הצדיק רבי משה הכהן קעניג מזאמבור זי"ע‪.‬‬ ‫קאלוב'ער האט דערשפירט זייער וואונדער‪ ,‬האט‬ ‫ער זיי ערקלערט‪" ,‬יענער איד איז געווען דער‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת הענדיל ע"ה‪,‬‬ ‫ערשטער מאן פון דער צדקת מרת זיסל‪ ,‬צו‬ ‫בת הגה"ק רבי מרדכי צבי שווארץ מטערצאל זי"ע‪.‬‬ ‫וועמענס חתונה מען פארט יעצט‪ ,‬דעריבער האט‬ ‫ער געמוזט ווייזן און מנצח זיין אז ער איז גרעסער‬ ‫די רעבעצין פונעם זיידן הרה"ק רבי מרדכי‬ ‫פון אים"‪ ,‬ובסוד הקדושים מי יעמוד‪.‬‬ ‫שווארץ זי"ע‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת זיסל ע"ה‪ ,‬האט‬ ‫נאכן זיידנ'ס פטירה חתונה געהאט בזיווג שני מיטן‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער גאון וקדוש איז‬ ‫צדיק רבי אייזיק'ל קאלובער זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫זייענדיג א גאר יונג קינד געווארן א יתום פון זיין‬ ‫הייליגער קאלובער זי"ע האט אונטער געפירט די‬ ‫מאמע‪ ,‬ווען זי איז נפטר געווארן יונגערהייט‪ ,‬און‬ ‫טאכטער מרת הענדיל די מאמע פונעם קול ארי' ביי‬ ‫ער איז דאן אויפגעצויגען געווארן ביים זיידן‬ ‫די חופה אלס שטיף־טאטע‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי מרדכי שווארץ זי"ע‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫זיך דער גאון געביטן זיין משפחה נאמען פון‬ ‫צו אביסל פארשטיין ווער דער זיידע הרה"ק‬ ‫"קעניג" צו "שווארץ"‪ ,‬נאך די מאמע'ס משפחה‪.‬‬ ‫רבי מרדכי שווארץ מטערצאל זי"ע איז געווען‪ ,‬איז‬ ‫ראטזאם צו ברענגען די מעשה‪ ,‬הגה"ק רבי יהושע‬ ‫עס איז דא אין די משפחה א מסורה‪ ,‬אז די זיידע‬ ‫עהרנרייך אב"ד שאמלויא זי"ע האט דערציילט‬ ‫הרב הצדיק רבי משה האט געהאט א כתב יחוס פון‬ ‫בשם זיין פאטער‪ ,‬דער הייליגער לחם שלמה זי"ע‪,‬‬ ‫כהונה ביז אהרן הכהן ע"ה‪ ,‬אבער עס איז ליידער‬ ‫אז ווען דער הייליגער צדיק רבי אייזיק'ל קאלוב'ער‬ ‫פארלוירען געווארן ביי די מלחמה‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז געפארן צו זיין חתונה בזיווג שני מיט‬ ‫הרבנית הצדקת מרת זיסל ע"ה‪) ,‬די אלמנה פון רבי‬ ‫דער הייליגער קול ארי' זי"ע איז געווען א גאון‬ ‫מרדכי שווארץ זי"ע(‪ ,‬זענען עטליכע חסידים פון‬ ‫עצום בנגלה ובנסתר‪ ,‬און א חריף און בקי נפלא‬ ‫קאלוב מיטגעפארן מיט זייער רבין‪.‬‬ ‫בתורה‪ ,‬און פון די חשוב'ע תלמידים פונעם הייליגן‬ ‫חתם סופר זי"ע‪ ,‬צוזאמען מיט זיין געואלדיגע‬ ‫אינמיטן וועג האט דער הייליגער קאלוב'ער‬ ‫גדלות און גאונות בתורה איז געווען פארבונדן א‬ ‫געהייסן דעם בעל עגלה זיך אפשטעלן לעבן א‬ ‫פייערדיגע עבודת השם‪ ,‬און א גרויסער כח‬ ‫קרעטשמע‪ ,‬און ווען זיי זענען אריין‪ ,‬האבן די‬ ‫התפלה‪ ,‬און א בעל חסד נפלא און א ווארעם הארץ‬ ‫חסידים געזען‪ ,‬ווי דער הייליגער קאלוב'ער רעדט‬ ‫פאר יעדן איד‪ ,‬ער האט פארטיילט צדקה מיט א‬ ‫מיט א געוויסן מאן‪ ,‬אינמיטן שמועס האט יענער‬ ‫ברייטע האנט‪ ,‬און אויפגעהאלטן ארימע תלמידים‪,‬‬ ‫אנגעהויבן דערמאנען זיין אייגענע גדלות אין‬ ‫און געהאלפן מענטשן אויף א וועג אז זיי זאלן‬ ‫תורה‪ ,‬האט דער הייליגער קאלוב'ער געענטפערט‪,‬‬ ‫נישט וויסן פון וועמען די הילף קומט‪ ,‬זיינע דרשות‬ ‫"אז ער איז גרעסער פון אים אין תורה"‪ ,‬דערנאך‬ ‫‪1‬‬ ‫שפעטער איז ער געגאנגען לערנען אין די ישיבה‬ ‫וואס זענען געזאגט געווארן מיט א אמת און‬ ‫פון הגה"ק רבי יצחק נתן ליפשיץ זי"ע‪ ,‬און דארט‬ ‫ליבלעכקייט‪ ,‬האבן מעורר געווען אידישע‬ ‫האט דער צדיק געלערנט ביז צו זיין בר מצוה‪.‬‬ ‫הערצער צו תשובה‪ ,‬ורבים השיב מעון‪ ,‬זיינע‬ ‫קינדער און תלמידים דערציילן‪ ,‬איבער זיינע‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה נפלא‪ ,‬אז‬ ‫וואונדערליכע מופתים און פון וואס ער האט געזען‬ ‫וואוינענדיג ביים טאטן אין שטאט מאד‪ ,‬איז דער‬ ‫ברוח קדשו‪ ,‬זיין רבי דער הייליגער דברי חיים זי"ע‬ ‫צדיק איין טאג ניצול געווארן פון א זיכערן טויט‪,‬‬ ‫האט געזאגט‪" ,‬אז ער קען אין אונגארן אן אמת'ן‬ ‫ווייל ווען ער איז נאך געווען א קליין קינד‪ ,‬איז ער‬ ‫תלמיד חכם‪ ,‬רבי אברהם לייב‪ ,‬וועלכער קען די‬ ‫געגאנגען אין בית המרחץ זיך מקדש זיין בטהרה‬ ‫כתבי האריז"ל בעל פה"‪.‬‬ ‫וקדושה‪ ,‬און איז אריינגעפאלן אינעם גרוב פונעם‬ ‫מקוה אין א צייט ווען קיינער איז דארט נישט‬ ‫שוין אלס קליין קינד איז ער געבליבן אן זיין‬ ‫געווען‪ ,‬און ער האט פרובירט ארויפצוקריכן און‬ ‫מאמע‪ ,‬זייענדיג א יונגער יתום‪ ,‬און זיין באבע די‬ ‫זיך ארויפצושלעפן אבער אן ערפאלג‪.‬‬ ‫צדקת מרת זיסל ע"ה האט אים אויפגעהאדעוועט‪,‬‬ ‫און פון די יונגע יארן האט מען שוין געזען זיין‬ ‫דער קינד האט אנגעהויבן צו שרייען מיט א‬ ‫אויסערגעווענליכע חריפות און זיין גרויסע‬ ‫גרויסן קול‪ ,‬און פונקט אין יענער צייט איז דארט‬ ‫התמדה‪ ,‬די געווענליכע קינדערישע שפילערייען‬ ‫פארבייגעגאנגען אן עלטערער איד פון די שטאט‪-‬‬ ‫האבן אים נישט געצויגן‪ ,‬זיין חשק איז געווען נאר‬ ‫לייט מיטן נאמען ר' גרשון‪ ,‬און ווי נאר ער האט‬ ‫צו זיצן און לערנען די הייליגע תורה‪.‬‬ ‫געהערט דאס קול פונעם קינד שרייען פון דעם‬ ‫חדר פונעם מקוה‪ ,‬איז ער שנעל אהינגעלאפן און‬ ‫עס ווערט דערציילט א מעשה נפלא‪ ,‬פון וואס‬ ‫ארויסגעשלעפט דאס קינד פון די טיפע וואסערן‪,‬‬ ‫מען קען זעהן די צדקות און כוח פון די באבע‬ ‫און דערמיט האט ער געראטעוועט זיין לעבן‪.‬‬ ‫הצדקת מרת זיסל ע"ה‪ ,‬ווי באקאנט האט די באבע‬ ‫זיך אפגעגעבן מיטן אייניקל מיט א געוואלדיגע‬ ‫ווען ער איז געווארן פערצן יאר אלט‪ ,‬איז ער‬ ‫איבערגעגעבנקייט און ליבשאפט‪ ,‬און ווען ער איז‬ ‫געפארן לערנען צום הייליגן חתם סופר זי"ע אין‬ ‫דארט געווען ביי די באבע‪ ,‬איז ער איינמאל קראנק‬ ‫פרעשבורג‪ ,‬און זיין רבי דער הייליגער חתם סופר‬ ‫געווארן מיט א שווערער מחלה ביז עס איז געווען‬ ‫האט אים זייער מקרב געווען‪ ,‬און דער יונגער בחור‬ ‫א סכנה פאר זיין לעבן‪.‬‬ ‫פלעגט שטיין נעבן אים ביים שיעור‪ ,‬א יאר און א‬ ‫האלב האט ער זוכה געווען צו לערנען ביים‬ ‫האט די באבע די צדקת גענומען זיין העמד און‬ ‫הייליגען חתם סופר זי"ע ביז צום רבינ'ס הסתלקות‬ ‫געזאגט א לחש קעגן עין הרע‪ ,‬דערנאך איז זי‬ ‫כ"ה תשרי בשנת ת"ר‪.‬‬ ‫ארויסגעגאנגען אינדרויסן‪ ,‬און זיך געשטעלט נעבן‬ ‫דעם הויז פון א באקאנטן שונא ישראל וואס איז‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אנקומענדיג אין ישיבה‬ ‫געווען אן ערל און אויסגערופן‪" ,‬דער רשע זאל זיין‬ ‫פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע‪ ,‬איז דער הייליגער‬ ‫א כפרה אויף מיין אברהם לייבעלע"‪ ,‬און אזוי איז‬ ‫חתם סופר ממש ארויס פון התפעלות פון זיין‬ ‫טאקע געווען‪ ,‬אז יענעם זעלבן טאג איז יענער ערל‬ ‫געוואלדיגע גדלות וחריפות בתורה‪ ,‬און ווען דער‬ ‫געשטארבן מיט א מיתה משונה‪ ,‬און דאס קינד איז‬ ‫יונגער גאון האט געבעטן דעם רבין‪ ,‬אז ער זאל אים‬ ‫ארויסגעקומען לחיים טובים ולשלום און איז‬ ‫צושטעלן א חברותא מיט וועם צו לערנען‪ ,‬האט‬ ‫אינגאנצן אויסגעהיילט געווארן‪.‬‬ ‫דער הייליגער חתם סופר געזאגט בזה"ל‪" ,‬זיא‬ ‫ברויכן קיינע בחור‪ ,‬זיא לעהרנען וואהל"‪ ,‬אז ער‬ ‫אביסל שפעטער ווען ער איז שוין געווען‬ ‫ברויך נישט קיין חברותא ווייל ער לערנט גאר גוט‪.‬‬ ‫אביסל עלטער‪ ,‬איז ער צוריק געגאנגען וואוינען‬ ‫ביים טאטן אין שטאט מאד‪ ,‬אין דארט אין שטאט‬ ‫דארט אין ישיבה פונעם הייליגען חתם סופר‬ ‫מאד אין זיינע יונגע יארן האט ער געלערנט ביי‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז געווען איינגעפריט‪ ,‬אז יעדער בחור האט‬ ‫הגה"ק רבי אברהם דאנציגער זי"ע‪ ,‬דערנאך ביי‬ ‫געברויכט האבן א ספעציעל היט וואס מען האט‬ ‫הגה"ק רבי יהושע זעליג סג"ל מבאניאהאד זי"ע‪ ,‬און‬ ‫‪2‬‬ ‫בשנת תר"א‪ ,‬ווען ער איז געווען זיבעצן יאר אלט‪,‬‬ ‫גערופן "צילינדער"‪ ,‬און ווען דער הייליגער קול‬ ‫האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫ארי' איז דארט אנגעקומען‪ ,‬האט ער געהאט ממש‬ ‫פיגא ע"ה‪,‬‬ ‫אפאר פרוטות מיט זיך‪ ,‬און וויבאלד עס איז נישט‬ ‫בת הרב הצדיק רבי משה לייב גינצלער מאוהעל‬ ‫גענוג געווען צו קויפן א נייע היט‪ ,‬האט ער פאר‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫גאר ביליג געקויפט א אלטע היט‪ ,‬אבער עס איז‬ ‫נישט געווען זיין סייז און עס איז אים ממש אריין‬ ‫ביי די חתונה האט ער געהאט א זכי' אז דער‬ ‫געפאלן ביז די נאז‪ ,‬אבער בלית ברירה האט דער‬ ‫הייליגער ישמח משה זי"ע איז געווען דער מסדר‬ ‫גאון די גאנצע צייט לערנענדיג אנגעהאלטן דעם‬ ‫קידושין‪ ,‬זעקס יאר איז ער געזעסן אויף קעסט אין‬ ‫היט‪ ,‬אז ער זאל נישט אריינפאלן טיף און באדעקן‬ ‫אוהעל ביים שווער‪ ,‬און זיך געקאכט אין תורה‬ ‫זיינע אויגן‪ ,‬אבער דאס האט דעם יונגען גאון נישט‬ ‫ועבודה‪ ,‬אין יענע יארן האט ער זיך אויך פארטיפט‬ ‫צוריק געהאלטן פון עוסק זיין בתורה מיט א‬ ‫אין חכמת הנסתר‪ ,‬און ער האט געשריבן אסאך‬ ‫געוואלדיגע התמדת התורה‪.‬‬ ‫חידושי תורה‪.‬‬ ‫איין טאג ווען עס איז פארגעקומען א גאר‬ ‫אין אוהעל האט ער זיך מסתופף געווען ביים‬ ‫שטארקע פלפול צווישן דעם רבין דער הייליגער‬ ‫הייליגן ישמח משה זי"ע‪ ,‬און נאכדעם ביים אייניקל‬ ‫חתם סופר זי"ע און זיינע געהויבענע תלמידים‪,‬‬ ‫דער הייליגער ייטב לב זי"ע‪ ,‬מיט וועמען ער האט‬ ‫האט דער יונגער גאון דער הייליגער קול ארי' זיך‬ ‫געלערנט כתבי האריז"ל און אויך תורת הנסתר‪ ,‬אין‬ ‫אויך משתתף געווען אינעם פלפול‪ ,‬און זייעדניג‬ ‫זיינע יונגע יארן אלס יונגערמאן איז ער אויך אסאך‬ ‫אזוי פארטיפט אינעם פלפול‪ ,‬האט ער נישט‬ ‫געפארן זיך מסתופף זיין בצלו פון די צדיקי הדור‬ ‫באמערקט‪ ,‬אז ער האט אפגעלאזט דעם היט‪ ,‬און‬ ‫ובתוכם הרה"ק רבי צבי הירש מרימנוב זי"ע‪,‬‬ ‫עס האט פארדעקט כמעט זיין גאנצע פנים‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אשר ישעי' בעל אור ישע מראפשיץ‬ ‫זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי יהודה צבי מראזדאל זי"ע‪ ,‬אויך‬ ‫ווען דער הייליגער חתם סופר האט געזען ווי‬ ‫האט ער געהאט די זכי' צו זיין בצלו פון דעם צדיק‬ ‫די אנדערע בחורים האבן זיך אזוי צעשמייכלט פון‬ ‫הרה"ק רבי יצחק אייזיק מזידיטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫די מראה‪ ,‬האט דער הייליגער חתם סופר געגעבן‬ ‫געלט פארן יונגער בחור‪ ,‬אז ער זאל גיין קויפן א‬ ‫נאך די זעקס יאר קעסט ביים שווער אין‬ ‫היט וואס שטייט אים יא גוט‪.‬‬ ‫אוהעל‪ ,‬איז ער פון דארט צוריקגעקומען קיין מאד‪,‬‬ ‫דער הייליגער קול ארי' זי"ע איז געווען‬ ‫וואו ער האט ממשיך געווען זיין עבודת הקודש‪,‬‬ ‫שטארק מקושר צו זיין רבין דער הייליגער חתם‬ ‫ארום אים האבן זיך אנגעהויבן מדבק זיין בחורים‬ ‫סופר זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק אמאל דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫גאונים ומופלגים בתורה‪ ,‬וועלכע האבן געוואלט‬ ‫ווען ער פלעגט קוקן ווי זיין רבי דער הייליגער‬ ‫שעפן פון זיין תורה‪ ,‬און דאן אפילו זייענדיג נאך‬ ‫חתם סופר זי"ע שטייט ביי שמנה עשרה‪ ,‬ווי אן אבן‬ ‫גאר יונג בערך ‪ 23‬יאר אלט איז ער שוין געווען‬ ‫דומם מיט אן אויסערגעווענליכער דביקות‪ ,‬האט‬ ‫מפורסם אלס א איש קדוש מאוד און א גאון וגדול‬ ‫מען געקענט מיינען אז ס'איז ממש יציאת נשמה‪.‬‬ ‫בתורה‪.‬‬ ‫נאך זיין גרויסן רבינ'ס הסתלקות‪ ,‬האט ער‬ ‫אין שטאט מאד האט ער שוין אלס יונגער‬ ‫געלערנט א גאנץ יאר אין ווערבוי‪ ,‬ביים גאון וקדוש‬ ‫אברך געהאט א ישיבה‪ ,‬נאך איידער ער האט‬ ‫רבי בנימין וואלף לעוו בעל שערי תורה זי"ע‪,‬‬ ‫אנגענומען א רבנות‪ ,‬פארשידענע גרויסע קהילות‬ ‫וועלכער האט אים ליב געהאט אהבת נפש ממש ווי‬ ‫האבן אים געוואלט אויפנעמען אלס רב‪ ,‬אבער ער‬ ‫אן אייגן קינד‪.‬‬ ‫האט נישט געוואלט אננעמען קיין רבנות‪ ,‬וויבאלד‬ ‫ער האט נישט געוואלט נהנה זיין מכתרו של‬ ‫און דארט האט דער הייליגער קול אריה גאר‬ ‫רבנות‪ ,‬אבער אויף זיין טאטן'ס באפעל איז ער‬ ‫אסאך תורה מקבל געווען‪ ,‬און איידער ער איז‬ ‫געפארן קיין באדראג־קערעטשטור‪ ,‬און דארט‬ ‫אהיים געפארן קיין מאד‪ ,‬האט זיין רבי ר' בנימין‬ ‫געהאלטן דרשות צוויי שבתים‪ ,‬די אידן אין שטאט‬ ‫וואלף זי"ע אים געגעבן היתר הוראה‪.‬‬ ‫‪3‬‬ ‫אלס רב אין שטאט מאד‪ ,‬אויך דארט האט ער‬ ‫זענען שטארק נתפעל געווארן פון דעם יונגען גאון‬ ‫געהאט זיין ישיבה און ממשיך געווען זיין עבודת‬ ‫וקדוש‪ ,‬אבער ער איז דאן ליידער שטארק קראנק‬ ‫הקודש‪ ,‬ביז זיין הסתלקות בשנת תרמ"ד‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬און די רבנות איז למעשה נישט צושטאנד‬ ‫געקומען‪.‬‬ ‫דארט אין שטאט מאד האט געדינט אלס רב‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי נתן פייטל רייניטץ זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫זיין רבו מובהק בחסידות איז געווען דער‬ ‫איז געווען באוויסט אלס א איש קדוש מאוד און א‬ ‫הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬און זיין התקשרות‬ ‫בעל רוח הקודש‪ ,‬דער צדיק רבי נתן פייטל האט‬ ‫צו אים איז געווען געוואלדיג‪ ,‬און דער צאנזער רב‬ ‫געהאט תלמידים גאונים וגדולים וצדיקים בדורו‪,‬‬ ‫האט אים צוריק געוויזן א גרויסע אהבה‪ ,‬זעקס און‬ ‫צווישן זיינע געהויבענע תלמידים איז געווען‬ ‫צוואנציג מאל איז ער געפארן קיין צאנז אויף‬ ‫הגה"ק רבי אברהם יודא הכהן שווארץ בעל קול‬ ‫שבועות‪ ,‬אויסער זיינע אנדערע נסיעות‪ ,‬און דער‬ ‫ארי' זי"ע‪ ,‬וואס איז שפעטער געווארן רב אין‬ ‫הייליגער קול ארי' זי"ע האט אמאל דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫שטאט מאד‪ ,‬און עס איז געווען א גאר נאנטער‬ ‫איין טאג יו"ט האט ער געהערט ווי זיין רבי דער‬ ‫קשר צווישן די צוויי גאונים בתורה‪.‬‬ ‫הייליגער צאנזער רב זי"ע הייבט אן א ברכה מיט א‬ ‫געוואלדיגע אש קודש‪ ,‬ער האט זיכער געמיינט אז‬ ‫דער צדיק רבי נתן פייטל איז געווען מפורסם‬ ‫דער רבי הייבט אן הלל‪ ,‬אבער דאן האט ער‬ ‫אלס א מוהל מומחה שאין כדגמתו‪ ,‬און אסאך‬ ‫געהערט וווי די רבי זאגט א פשוטע "אשר יצר"‪ ,‬און‬ ‫צדיקים בדורו האבן מקפיד געווען צו האבן דווקא‬ ‫דער הייליגער קול ארי' זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז דאס‬ ‫דעם צדיק אלס מוהל‪ ,‬סיי צוליב זיין מומחות‪,‬‬ ‫איז געבליבן מיט אים זיין גאנץ לעבן‪ ,‬ווי אזוי מען‬ ‫אבער ספעציעל צוליב זיין געוואלדיגע קדושה און‬ ‫ברויך זאגן א ברכה פארן באשעפער‪.‬‬ ‫טהרה‪ ,‬ווייל מען האט געוויסט אז א קינד וואס‬ ‫ווערט גע'מל'ט דורך דעם צדיק‪ ,‬וועט אויס וואקסן‬ ‫אויך איז דער צדיק געווען גאר שטארק‬ ‫א גדול וקדוש‪ ,‬אויך דער הייליגער קול ארי' זי"ע‬ ‫מקושר מיט אנדערע גדולים וצדיקים בדורו‬ ‫האט מכבד געווען דעם צדיק אלס מוהל ביי זיין‬ ‫ובתוכם מיטן הייליגן חידושי הרי"ם זי"ע האט ער‬ ‫זוהן הגה"ק רבי נפתלי בעל בית נפתלי ממאד זי"ע‪.‬‬ ‫געהאט א שטארקע ידידות און א קשר‪ ,‬אויך מיטן‬ ‫גאון דער הייליגער מהר"ם א"ש מאונגוואר זי"ע‬ ‫דער צדיק דער הייליגער קול ארי' זי"ע איז‬ ‫האט ער געהאט א גאר שטארקע קשר‪ ,‬און גאר א‬ ‫געווען באוויסט מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫שטארקע קשר האט ער געהאט מיטן הייליגען‬ ‫אפגעהיטענקייט און יעדע הלכה און מנהג וואס ער‬ ‫ייטב לב מסיגוט זי"ע‪.‬‬ ‫האט מקבל געווען פון זיינע הייליגע רבי'ס‪ ,‬דער‬ ‫צדיק האט גאר ווייניג הנאה געהאט פון גשמיות‬ ‫בשנת תרכ"א איז ער אויפגענומען געווארן‬ ‫און נאר געגעסן ממש כדי חייו‪ ,‬אין כשרות איז דער‬ ‫אלס רב אין בערעגסאז און די גלילות‪ ,‬און אויך דער‬ ‫צדיק געווען גאר שטארק נזהר‪ ,‬און ווי באקאנט‬ ‫הייליגער צאנזער רב זי"ע האט גע'עצה'ט די‬ ‫האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע גאר שטארק‬ ‫קהילה אים צו נעמען אלס רב‪ ,‬דארט האט ער‬ ‫פארפירט אויף דעם מאכל "שטאפ"‪.‬‬ ‫מרביץ תורה געווען און אנגעפירט די קהילה ארום‬ ‫צוואנציג יאר‪ ,‬אין אינעם כתב רבנות האט די‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער קול ארי' זי"ע‬ ‫קהילה זיך אונטערגענומען אויסצוהאלטן ארום‬ ‫געווען ביי א פלאץ‪ ,‬און מען האט אים דארט‬ ‫צוואנציג בחורים‪ ,‬כדי זיי זאלן קענען זיצן און‬ ‫געגעבן צו עסן בטעות "שטאפ"‪ ,‬לפלא‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫לערנען‪ ,‬אבער ליידער האט דער צדיק אסאך מיט‬ ‫דער צדיק האט געהערט אז דאס איז געווען‬ ‫געמאכט רדיפות און א גרויסע חלק האבן נישט‬ ‫"שטאפ"‪ ,‬האט ער אויפגעמאכט זיין הייליג מויל‪,‬‬ ‫געוואלט פאלגן דעם רב‪ ,‬און דערפאר איז דער‬ ‫און האט אויפן פלאץ אויסגעבראכן דאס גאנצע‬ ‫צדיק צום סוף אוועק פון דעם שטאט‪.‬‬ ‫עסן‪ ,‬און פאר א לאנגע צייט האט זיך דער צדיק‬ ‫מתמרמר געווען‪ ,‬אז ער איז ליידער נכשל געווארן‬ ‫בשנת תרמ"א איז ער צוריקגעקומען צום‬ ‫מיט א עסן וואס זיין רבי האט גע'אסר'ט‪.‬‬ ‫שטאט מאד‪ ,‬און מען האט אים דאן אויפגענומען‬ ‫‪4‬‬ ‫הגה"ק רבי זאב וואלף ראזענבערג דומ"ץ דעברעצין‬ ‫דער צדיק האט גאר שטארק מקפיד געווען אז‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫אלעס זאל זיין מיט א געוואלדיגע מידת השמחה‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי נתנאל דוב הכהן פריעד זי"ע‪.‬‬ ‫און ביי דעם צדיק האט נישט געהערשט קיין‬ ‫עצבות‪ ,‬און יעדער וואס איז נאר געקומען אין‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי תורה‬ ‫בארירונג מיט דעם צדיק איז געווארן בשמחה‪,‬‬ ‫אין די חיבורים‪.‬‬ ‫ווייל אויפן צדיק'ס פנים האט זיין גאנץ לעבן‬ ‫ספר קול אריה על התורה‪,‬‬ ‫געריעט א הייליגע לעכטיקייט און מען האט ממש‬ ‫שו"ת קול אריה‪,‬‬ ‫געזען די געוואלדיגע קדושה וואס האט געריעט‬ ‫ספר הגדה של פסח קול אריה‬ ‫אויף דעם צדיק‪.‬‬ ‫ספר ליקוטי קול אריה‪.‬‬ ‫אין תולדות קול אריה ווערט אויסגערעכנט א‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫שיינע רשימה פון זיינע חשוב'ע תלמידים‪ ,‬פון‬ ‫וועלכע אסאך זענען שפעטער געווארן רבנים און‬ ‫בתו הבכורה‪ ,‬הצדקת מרת הענדל ריזל ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫מרביצי תורה ובתוכם‪.‬‬ ‫הרה"ג רבי יעקב עהרענרייך מסאבראנץ זי"ע‪,‬‬ ‫בנו‪ ,‬הגה"ק רבי נפתלי הכהן שווארץ בעל בית‬ ‫זיין זון הגה"ק רבי נפתלי הכהן שווארץ בעל בית‬ ‫נפתלי אב"ד מאד זי"ע‪,‬‬ ‫נפתלי ממאד זי"ע‪,‬‬ ‫בנו‪ ,‬הגה"צ רבי אהרן הכהן שווארץ מקראקא זי"ע‪,‬‬ ‫זיין זון הגה"ק רבי מרדכי זאב הכהן זי"ע‪,‬‬ ‫בנו‪ ,‬הגה"צ רבי שלום הכהן שווארץ מבערגסאז‬ ‫זיין שוואגער הגה"ק רבי שמואל גינצלער בעל‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫משיב נפש אב"ד אויבערווישווא זי"ע‪,‬‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת רבקה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫זיין אייניקל הגה"ק רבי שלמה זלמן עהרענרייך‬ ‫אליעזר צוקער בעל מגדנות אליעזר ראב"ד‬ ‫בעל לחם שלמה אב"ד שאמלוי זי"ע‪,‬‬ ‫בערעגסאז‪ ,‬זי"ע‪,‬‬ ‫זיין אייניקל הגה"ק רבי יצחק מאיר הכהן שווארץ‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת זיסל ע"ה‪ ,‬אשת הגה"צ רבי‬ ‫בעל אמרי יצחק זי"ע‪,‬‬ ‫יהושע קארן מקראקא זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי יהודה גרינפעלד בעל שו"ת קול יהודא‬ ‫בנו‪ ,‬הגה"ק רבי מרדכי זאב הכהן שווארץ זי"ע‪.‬‬ ‫אב"ד סעמיהאלי זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי שלמה לייב טאבאק בעל ערך ש"י דומ"ץ‬ ‫הושענא רבה בשנת תרמ"ד האט דער‬ ‫סיגעט זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגער קול אריה זי"ע‪ ,‬ווי זיין געווענליכער‬ ‫הגה"ק רבי משה קליין אב"ד סאטמאר זי"ע‪,‬‬ ‫שטייגער‪ ,‬געהאלטן פייערדיגע דברי התעוררות‬ ‫הגה"ק רבי יעקב צבי ווייסמאן אב"ד טשאבא זי"ע‪,‬‬ ‫ביים זאגן די הושענות‪ ,‬און מיט א צובראכן הארץ‬ ‫הגה"ק רבי נתנאל הכהן פריעד בעל פני מבין אב"ד‬ ‫האט ער גערעדט פון גלות השכינה און פון כבוד‬ ‫באלמאז־אויווארוש זי"ע‪,‬‬ ‫התורה‪ ,‬ביי דער צווייטער הקפה איז זיין כח‬ ‫הגה"ק רבי יוסף וואלד אב"ד קיראלהעלמעץ זי"ע‪,‬‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫און‬ ‫געווארן‪,‬‬ ‫אפגעשוואכט‬ ‫הגה"ק רבי גרשון שטערן בעל ילקוט הגרשוני אב"ד‬ ‫צוזאמענגעפאלן‪.‬‬ ‫מאראש־לודאש זי"ע‪,‬‬ ‫זיין איידעם הגאון רבי אליעזר צוקער זי"ע און‬ ‫הגה"ק רבי יצחק טייטלבוים דומ"ץ בארטפעלד‬ ‫זיין אייניקל הגאון רבי שלמה זלמן עהרענרייך זי"ע‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫האבן אים אריינגעפירט אין סוכה‪ ,‬ער האט‬ ‫הגה"ק רבי משה שפיטצער דומ"ץ מונקאטש זי"ע‪,‬‬ ‫געוואלט זיין אונטער דער שמירה פון דער מצות‬ ‫הגה"ק רבי דוד יהודה בוים בעל מנחת יהודא זי"ע‪,‬‬ ‫סוכה‪ ,‬און מיט טרערן האט ער געזאגט צו די‬ ‫הגה"ק רבי אליהו כ"ץ אב"ד ראסלאוויץ זי"ע‪,‬‬ ‫קינדער‪" ,‬קינדערלעך בעטס מיך אויס‪ ,‬דיא וועלט‬ ‫הגה"ק רבי שאול ראזענבערג אב"ד ראצפערט זי"ע‪,‬‬ ‫ברויך מיך נאך"‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי משה דוד ווינטערניץ דומ"ץ סאטמאר‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫אין די לעצטע שעות האט ער געבענטשט די‬ ‫הגה"ק רבי יעקב לייב פרענקל בעל גבורת אריה‬ ‫קהילה און זיך געזעגנט פון זיי‪ ,‬און ער האט‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫‪5‬‬ ‫ֶשׁ ָר ָאה ָפּנָ יו ַבּ ֲחלום ַא ְשׁ ֵרי ִמי ֶשׁנָּ ַתן לו ָשׁלום וְ ֶה ֱחזִ יר‬ ‫געבעטן מען זאל אויפנעמען זיין זון רבי נפתלי‬ ‫לו ָשׁלום‪.‬‬ ‫זי"ע אלס רב אויף זיין פלאץ‪ ,‬דערנאך האט ער‬ ‫געזאגט‪" ,‬רבוש"ע‪ ,‬אתה אמת‪ ,‬והעיקר הוא אמת"‪,‬‬ ‫און דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט‬ ‫און געבעטן אז אין דעם לעצטן רגע זאל ער‬ ‫געזאגט‪ ,‬די וואס האבן אויפגענומען דעם איד און‬ ‫טראכטן נאר אמת‪ ,‬מיט די ווערטער "אמת‪ ,‬אמת"‬ ‫געגעבן שלום‪" ,‬וועלן אויסוואקסן תלמידי חכמים‬ ‫איז זיין הייליגע נשמה ארויס בקדושה ובטהרה‪.‬‬ ‫און מורי הוראות בישראל"‪ ,‬די וואס האבן נישט‬ ‫געגעבן שלום וועלן טאקע נישט זיין קיין רבנים‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ד תשרי בשנת תרמ"ד‪,‬‬ ‫אבער יא "תלמידי חכמים"‪ ,‬און די וואס האבן חוזק‬ ‫זייעדניג נאר ניין און פופציג יאר אלט‪ ,‬ומנוחתו‬ ‫געמאכט וועלן ארויסגיין לתרבות רעה רח"ל‪ ,‬און‬ ‫כבוד איז אינעם בית החיים אין שטאט מאד‪ ,‬אויף‬ ‫עס ווערט געברענגט אין תולדות קול ארי'‪ ,‬אז דער‬ ‫זיין מצבה ווערט דערמאנט זיין גדלות בתורה‪,‬‬ ‫הייליגער קול ארי' איז אויך געווען צווישן די‬ ‫זיינע גמילות חסדים‪ ,‬זיינע תלמידים‪ ,‬און זיין כח‬ ‫בחורים וואס האבן געגעבן שלום פאר יענעם איד‬ ‫פון "ויגזור אומר וד' יסדה"‪.‬‬ ‫און אים גאר שטארק מכבד געווען‪.‬‬ ‫•••‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫הגה"צ רבי חיים צוקער ראב"ד בערעגסאז זי"ע‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫הי"ד‪ ,‬אן אייניקל פונעם הייליגען קול אריה זי"ע‬ ‫שרייבט‪ ,‬אז איינמאל האט דער זיידע דער‬ ‫הייליגער קול אריה געזען ווי זיין רבין דער‬ ‫מעשיות‬ ‫הייליגער חתם סופר דאווענט שמונה עשרה פון‬ ‫מנחה נעבן דער וואנט‪ ,‬און ער איז געשטאנען ווי א‬ ‫ווי עס איז באקאנט די מעשה‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫שטילער שטיין )כאבן דומם( אן קיין שום באוועגונג‬ ‫ערב יום הקדוש‪ ,‬האבן די תלמידים פונעם הייליגען‬ ‫פון די גלידער‪ ,‬בלויז זיינע ליפן האבן זיך‬ ‫חתם סופר זי"ע געבעטן פון זייער רבין‪ ,‬אז זיי ווילן‬ ‫געשאקלט‪ ,‬און זיין פנים האט געברענט ווי א‬ ‫זוכה זיין צו גילוי אליהו הנביא ז"ל‪ ,‬און דער רבי‬ ‫פייערדיגע לאמפ און זיין צורה האט זיך געטוישט‬ ‫האט דאס זיי מבטיח געווען‪ ,‬לימים איז אין ישיבה‬ ‫פון צייט צו צייט‪ ,‬ביז דער תלמיד דער הייליגער‬ ‫אנגעקומען א איד מיט צעריסענע קליידער און א‬ ‫קול אריה האט שוין געוואלט אויסשרייען מיט א‬ ‫אינטערסאנטן אויסזעהן‪ ,‬עס זענען געווען‬ ‫קול‪" ,‬אוי וויי"‪ ,‬ווייל ער האט געמיינט אז חס ושלום‬ ‫תלמידים‪ ,‬וואס האבן דעם איד אויפגענומען בסבר‬ ‫עס איז יציאת נשמה ביים רבין‪.‬‬ ‫פנים יפות און געגעבן שלום‪ ,‬אויך איז געווען וואס‬ ‫האבן נישט געגעבן שלום‪ ,‬דערנאך איז געווען וואס‬ ‫ווייל אזא דרך איז געווען ביים הייליגן חתם‬ ‫האבן חוזק געמאכט פון דעם איד‪.‬‬ ‫סופר צו זיין אינגאנצן דבוק אינעם בורא עולם‬ ‫ביים הייליגן דאווענען‪ ,‬און דערפאר פלעגט דער‬ ‫ווען דער הייליגער חתם סופר האט דאס‬ ‫הייליגער קול אריה שפעטער לאכן פון איינעם‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער חוקר געווען און געפרעגט‪ ,‬ווי‬ ‫וואס האט אזוי געטוהן און געשטאנען ביים‬ ‫אזוי די צוויי תלמידים הרה"ק רבי הלל קאלאמייא‬ ‫דאווענען אן זיך שאקלען‪ ,‬ווייל נאר אויב מען‬ ‫זי"ע‪ ,‬און הגה"ק רבי הלל סאסרעגען זי"ע האבן‬ ‫דאווענט מיט אזא דביקות און כלות הנפש ווי די רבי‬ ‫אויפגענומען דעם איד‪ ,‬האט מען פארן רבין דעם‬ ‫דער הייליגער חתם סופר מעג מען אזוי טון‪ ,‬אבער‬ ‫הייליגען חתם סופר זי"ע געזאגט‪ ,‬אז די ביידע‬ ‫אז מען האלט נישט אויף דער דאזיגער מדרגה‪,‬‬ ‫האבן אויפגענומען דעם איד בסבר פנים יפות‪.‬‬ ‫דארף מען זיך באוועגן ביים דאווענען אויפ'ן אופן‬ ‫פון "כל עצמותי תאמרנה"‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער חתם סופר זי"ע‬ ‫•••‬ ‫אויסגע'מוסר'ט די תלמידים און זיי געזאגט‪ ,‬איז‬ ‫אין תולדות קול אריה ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דאס די וועג פון אויפנעמען א גאסט אז מען זאל‬ ‫איינמאל ביים לערנען דעם שיעור‪ ,‬נאכדעם וואס‬ ‫לאכן און חוזק מאכן פון א איד‪ ,‬וויסן זאלט איר אז‬ ‫זיין רבי הגה"ק רבי בנימין וואלף לעוו בעל שערי‬ ‫דער איד איז געווען אליהו הנביא ז"ל ַוא ְשׁ ֵרי ִמי‬ ‫‪6‬‬ ‫גאלדענעם רענדל‪ ,‬אלס א מתנה פאר א צייכן פון‬ ‫תורה זי"ע האט שוין געלערנט עטליכע שעה מיט‬ ‫כבוד און אפשאצונג‪.‬‬ ‫א וואונדערליכער טיפקייט‪ ,‬האט זיך דער תלמיד‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער קול אריה אויפגעשטעלט און זיך‬ ‫עס ווערט דערציילט אין תולדות קול ארי‪ ,‬אז‬ ‫מפלפל געווען מיטן רבין‪ ,‬און מען האט געדארפט‬ ‫דער הייליגער קול אריה זי"ע האט געלערנט א‬ ‫צוקומען צו אן ענין אינעם רמב"ם הלכות "מעילה"‪,‬‬ ‫פולע יאר )שנת ת"ר( אין דער ישיבה אין ווערבוי‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער שערי תורה געזאגט פארן‬ ‫און ווען ער האט זיך געגרייט צו פארלאזן די ישיבה‬ ‫תלמיד דעם הייליגען קול אריה‪ ,‬אז ער דארף האבן‬ ‫און צוריקקערן אהיים‪ ,‬איז ער באקרוינט געווארן‬ ‫דעם דאזיגן רמב"ם‪.‬‬ ‫מיט א כתב הורמנא און היתר הוראה פון זיין גרויסן‬ ‫רבין‪ ,‬דער הייליגער שערי תורה זי"ע‪ ,‬וועלכער‬ ‫אבער צוליב דער ענגשאפט פונעם פלאץ‬ ‫האט אים באטיטלט מיטן טיטל "מורה מורינו"‪ ,‬און‬ ‫וואס ער האט נישט געקענט דורכגיין צווישן די‬ ‫עס איז געווען א מערקווירדיגער פאל‪ ,‬אז‬ ‫שורות פון די תלמידים‪ ,‬האט ער געמוזט‬ ‫אנשטאט צו שרייבן אויף אים "יליד מאד“ )געבוירן‬ ‫איבערגעבן דאס ווארט ווייטער צו די בחורים וואס‬ ‫אין מאד(‪ ,‬האט דער גאון בטעות אנגעשריבן "אב"ד‬ ‫זענען געשטאנען פון אינדרויסן‪ ,‬ביז צו די וואס‬ ‫ק' מאד“‪.‬‬ ‫זענען געשטאנען נעבן דעם ספרים שאנק‪ ,‬און‬ ‫צוליב דעם וואס דער תלמיד דער הייליגער קול‬ ‫ווען דער הייליגער קול אריה איז‬ ‫אריה איז געווען אזוי פארטיפט און פארטון אינעם‬ ‫ארויסגעגאנגען פון זיין רבינ'ס שטוב‪ ,‬און האט‬ ‫פלפול‪ ,‬האט זיך זיין צינג פאררעדט און אנשטאט‬ ‫אריינגעקוקט אינעם שריפט‪ ,‬האט ער באמערקט‬ ‫צו זאגן מען זאל ברענגען רמב"ם הלכות "מעילה"‪,‬‬ ‫די שגגה וואס איז ארויסגעקומען פון תחת ידו פין‬ ‫האט ער געזאגט מען זאל ברענגען רמב"ם הלכות‬ ‫זיין רבין‪ ,‬איז ער צוריקגעגאנגען אין זיין רבינ'ס‬ ‫"מילה"‪.‬‬ ‫חדר מיט א בקשה‪ ,‬אז דער רבי זאל נאכאמאל‬ ‫נעמען די פעדער און פאררעכטן דעם טעות‪ ,‬אבער‬ ‫ווען דער הייליגער שערי תורה האט דאס‬ ‫ווען דער הייליגער שערי תורה האט‬ ‫געהערט‪ ,‬איז א קליינער שמייכל אריבערגעלאפן‬ ‫איבערגעקוקט דאס געשריבענע כתב הורמנא‪,‬‬ ‫אויף זיינע ליפן און ער האט געזאגט פאר זיין‬ ‫האט ער אים געענטפערט מיט א שמייכלדיג פנים‪,‬‬ ‫תלמיד‪" ,‬נישט אזוי‪ ,‬ווייל איך דארף דעם רמב"ם‬ ‫"אז איך האב שוין אזוי געשריבן‪ ,‬וועל איך עס אזוי‬ ‫הלכות מעילה"‪ ,‬האט זיך דער הייליגער קול אריה‬ ‫לאזן און איך וועל עס נישט טוישן"‪ ,‬און יארן‬ ‫פלוצלונג געפילט אביסל געטראפן און‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען דער הייליגער קול אריה איז טאקע‬ ‫פארשעמט‪ ,‬אבער ער האט זיך נישט פארלוירן‪ ,‬און‬ ‫נתקבל געווארן אלס רב און אב"ד אין שטאט מאד‪,‬‬ ‫אויפ'ן פלאץ געזאגט פאר זיין רבין‪ ,‬אז אויך פון‬ ‫האט ער דאס דערציילט ביי זיין ערשטער דרשה‪,‬‬ ‫הלכות מילה איז פאראן דורכצוטון און אויפצוווייזן‬ ‫אלס א רוח הקודש וואס האט אויפגעשיינט אין בית‬ ‫דעם ענין‪.‬‬ ‫מדרשו פון זיין רבין אין ווערבוי‪.‬‬ ‫•••‬ ‫און גלייך אויפן פלאץ האט דער הייליגער קול‬ ‫ביי איינע פון די נסיעות פונעם הייליגען קול‬ ‫אריה מיט זיין געוואלדיגע חריפות בתורה‬ ‫אריה זי"ע קיין ראפשיץ‪ ,‬איז ער קודם געווען אין‬ ‫באהאפטן און צונויפגעפלאכטן די ווערטער‬ ‫שטאט רימנוב און אריין צום כהן הגדול הרה"ק רבי‬ ‫פונעם רמב"ם אין הלכות מילה‪ ,‬און אויפגעוויזן אז‬ ‫הערשעלע מרימנוב זי"ע‪ ,‬און שטייענדיג פארן‬ ‫פון דארט איז עס נאך פיל נענטער צו דער סברא‬ ‫צדיק האט דער הייליגער קול אריה זיך באקלאגט‪,‬‬ ‫וואס זיי זענען געשטאנען דערויף‪ ,‬כאטש פון‬ ‫אז ער ליידט פון אויגן‪-‬ווייטאג‪ ,‬און געבעטן ער זאל‬ ‫אנפאנג איז עס געווען אזוי ווייט פון הלכות מילה‬ ‫אים בענטשן פאר א רפואה‪ ,‬האט אים דער צדיק‬ ‫ווי מזרח פון מערב‪ ,‬און זיין רבי איז געבליבן‬ ‫רבי הערשעלע מרימנוב געפרעגט‪ ,‬וואוהין ער‬ ‫איבערגענומען און פארשטוינט פון דער‬ ‫פארט‪ ,‬האט דער הייליגער קול אריה געענטפערט‪,‬‬ ‫שארפקייט און בקיאות פון אזא יונגן תלמיד ווי‬ ‫אז ער איז אויפן וועג קיין ראפשיץ‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫אים‪ ,‬און ווי נאר ער האט געענדיגט רעדן‪ ,‬האט אים‬ ‫זיך אנגערופן און געזאגט‪" ,‬אז מען פארט קיין‬ ‫דער רבי געקושט אויפ'ן קאפ און אים געגעבן איין‬ ‫‪7‬‬ ‫פאר א אייניקל פון רבי אלימלך מליזענסק‪ ,‬באקומט‬ ‫ראפשיץ דארף מען דאך גוטע אויגן“‪ ,‬און ער האט‬ ‫מען באלד צוריק‪ ,‬לפלא‪ ,‬יענע רגע איז אנגעקומען‬ ‫אים געבענטשט‪ ,‬אז דער ווייטאג זאל אוועקגיין‬ ‫א איד צום הייליגען קול ארי' מיט א בקשה‪ ,‬און האט‬ ‫און ער זאל בלייבן געזונט מיט זיין אויגן‪-‬זעהן‪.‬‬ ‫אים געגעבן אלס פדיון פונקט ‪ 10‬רייניש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫שפעטער האט דער הייליגער קול אריה זי"ע‬ ‫דער גאון רבי יהודה גרינפעלד מסעמיהאלי‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז בשעת די ברכה האט ער געשפירט‬ ‫זי"ע איז געווען גאר שטארק מקושר שוין פון זיין‬ ‫ווי א פייערדיגע צונג באלעקט זיין פנים‪ ,‬און ווען‬ ‫יוגענט צו זיין רבו מובהק דער הייליגער קול ארי'‬ ‫ער איז ארויסגעגאנגען פון דער שטאט‪ ,‬איז דער‬ ‫זי"ע‪ ,‬און די צוויי האבן אויס געניצט די לאנגע‬ ‫אויגן‪-‬ווייטאג אינגאנצן פארשוואונדן געווארן‪ ,‬און‬ ‫ווינטער נעכט און געזעצן און געלערנט יעדע‬ ‫די ברכה פון זיין רבין איז טאקע מקוים געווארן אין‬ ‫נאכט פון חצות לילה ביז ממש אינדערפרי‪.‬‬ ‫אים אויף אלע יארן‪ ,‬און אחוץ וואס ער האט‬ ‫געהאט גרויסע‪ ,‬דורכדרינגליכע אויגן וואס האבן‬ ‫איין נאכט ווען דער הייליגער קול ארי' זי"ע‬ ‫געווארפן שרעק און פחד מיט זייער בליק‪ ,‬זענען‬ ‫האט געזען‪ ,‬אז עס האט פארן יונגן תלמיד רבי‬ ‫זיי אויך געווען אינגאנצן געזונט און שטארק‪ ,‬און‬ ‫יהודה אנגעכאפט א מידקייט‪ ,‬און דער רבי האט‬ ‫אלע זיינע טעג האט ער קיינמאל נישט געדארפט‬ ‫אים געוואלט דערוועקן‪ ,‬האט אים זיין גרויסע רבי‬ ‫צוקומען צו קיין ברילן‪ ,‬און ער פלעגט זאגן‪" ,‬אז ער‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬זאג נאר יודעלע‪ ,‬ווער האט עולם‬ ‫פארמאגט א ברכה פון איין הייליגן צדיק אז ביי אים‬ ‫הזה‪ ,‬אפשר מיינסטו דער גוי וואס שלאפט אין‬ ‫זאל מקוים ווערן דער פסוק "רק בעיניך תביט“ און‬ ‫שטאל ביי די פערד האט עולם הזה‪ ,‬ניין‪ ,‬נאר אונז‬ ‫נישט דורך קיין ברילן"‪.‬‬ ‫וואס לערנען די תוספות און מאכן די וואוילע‬ ‫•••‬ ‫פשעטליך‪ ,‬אונז האבן מיר באמת עולם הזה"‪ ,‬און די‬ ‫דער הייליגער שימלויא'ער רב זי"ע א אייניקל‬ ‫ווערטער זענען געבליבן איינגעקריצט פארן‬ ‫פונעם הייליגען קול ארי' זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫תלמיד כל ימי חייו‪.‬‬ ‫דער זיידע דער הייליגער קול ארי' זי"ע האט זיין‬ ‫•••‬ ‫גאנץ לעבן געלעבט מיט א געוואלדיגע אמונה‬ ‫הרה"ק רבי משולם פייש בעל עבודת עבודה‬ ‫פשוטה און באמת געגלייבט אין באשעפער‪ ,‬אבער‬ ‫מטאהש זי"ע‪ ,‬האט איין יאר געפירט טיש חוה"מ‬ ‫אויך זיין אמונת צדיקים איז געווען גאר געהויבען‪,‬‬ ‫סוכות‪ ,‬איז דארט געווען א איד א אייניקל פון‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק האט אמאל‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהודה הכהן שווארץ בעל קול‬ ‫פארמאגט ביי זיך ‪ 10‬רייניש‪ ,‬און עס איז‬ ‫ארי' אב"ד בערעגסאז זי"ע‪ ,‬האט ער אים געזעצט‬ ‫אריינגעקומען א אייניקל פונעם הייליגען רבי‬ ‫נעבן זיך און האט אים געזאגט‪ ,‬איך וועל דיר‬ ‫אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫פארציילען א מעשה פונעם זיידן דער הייליגער‬ ‫געהאט בקבלה פון זיין גרויסן רבין דער הייליגער‬ ‫קול ארי' זי"ע‪.‬‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪ ,‬אז איינע פון די גרעסטע זאכן איז‬ ‫געבן צדקה פאר א אייניקל פונעם רבי אלימלך‬ ‫דער הייליגער קול ארי' זי"ע איז איינמאל נאך‬ ‫מליזענסק זי"ע‪ ,‬און דער צדיק האט גלייך‬ ‫יו"ט אויפן וועג אהיים פון צאנז‪ ,‬דורך געפארן די‬ ‫אוועקגעגעבן דאס גאנצע געלט פארן אייניקל פון‬ ‫שטאט סעליש‪ ,‬איז ער אריין צו הרה"ק רבי‬ ‫רבי אלימלך‪.‬‬ ‫שמעלקא מסעליש זי"ע‪ ,‬דער סעלישער רב האט‬ ‫זיך זייער געפרייט אים צו זעהן‪ ,‬און ער האט‬ ‫נישט לאנג נאכדעם איז אריינגעקומען די‬ ‫געהייסן פארן רעבעצין‪ ,‬אז זי זאל לכבודו פונעם‬ ‫רעבעצין און געבעטן געלט פאר צרכי הבית‪ ,‬האט‬ ‫הייליגען קול ארי' אנגרייטען עפעס צו עסן‪ ,‬אבער‬ ‫דער צדיק געזאגט פאר די רעבעצין‪ ,‬אז ער האט‬ ‫אזוי ווי דער סעלישער רב איז געווען א גרויסער‬ ‫נישט קיין געלט‪ ,‬האט די רעבעצין געפרעגט‬ ‫עני און נישט געהאט גארנישט אין שטוב‪ ,‬האט ער‬ ‫פונעם מאן‪ ,‬פארוואס האסטו אוועקגעגעבן דאס‬ ‫געהייסן פארן רעבעצין כאטש מאך א זופ‪ ,‬אבער די‬ ‫גאנצע געלט פארן אייניקל פון רבי אלימלך‬ ‫רעבעצין האט ניטאמאל געהאט אויף צו מאכן א‬ ‫מליזענסק‪ ,‬האט דער צדיק געענטפערט מיט זיין‬ ‫זופ‪.‬‬ ‫גרויס בטחון‪ ,‬איך האב בקבלה‪ ,‬אז וואס מען גיבט‬ ‫‪8‬‬ ‫ווען דער הייליגער קול אריה זי"ע איז‬ ‫האט זי זיך דערמאנט‪ ,‬אז זי האט נאך מעהל‬ ‫אנגעקומען מיט די קבוצה פון די חסידים קיין‬ ‫וואס האט געהאנגען אין די סוכה‪ ,‬האט זי‬ ‫ראפשיץ‪ ,‬זענען זיי גלייך אריין מקבל פנים זיין דעם‬ ‫ארויפגעלייט וואסער אויפן פייער און צו געלייגט די‬ ‫צדיק וקדוש רבי אשר'ל מראפשיץ זי"ע‪ ,‬אזוי ווי זיי‬ ‫מעהל‪ ,‬און געבעטן א תפלה‪ ,‬אז די זופ זאל האבן א‬ ‫זענען אריין אין שטוב‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫ספעציעלע טעם‪ ,‬ווען מען האט אריינגעברענגט די‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע זיי גלייך געזאגט בזה"ל‪,‬‬ ‫זופ‪ ,‬האט דער הייליגער קול ארי' זי"ע געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫"יונגעלייט‪ ,‬ווייסט איר‪ ,‬דאס וואס די וועלט זאגט‪,‬‬ ‫דער זופ האט א ספעציעלע טעם‪ ,‬און ווען ער איז‬ ‫אז מתנגדים ווערן מגולגל אין הינט‪ ,‬דאס איז אמת"‪,‬‬ ‫אהיים געקומען האט ער געזאגט פאר זיין‬ ‫די חסידים זענען ממש ארויס פון התפעלות פון‬ ‫רעבעצין‪ ,‬אז די זופ וואס ער האט געהאט ביים‬ ‫דעם אפענעם רוח הקודש פונעם הייליגען‬ ‫סעלישער רב האט געהאט א ספעציעלע טעם‪.‬‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫די רעבעצין האט גוט געקענט איר הייליגע‬ ‫אין ספר תולדות קול אריה ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫מאן‪ ,‬און געוויסט אז ער שפירט קיינמאל נישט‬ ‫אז ווען דער הייליגער קול אריה זי"ע איז געווען א‬ ‫קיין טעם אין עסן‪ ,‬האט זי געשיקט א שליח קיין‬ ‫יונגער בחור אין פרעשבורג‪ ,‬פלעגט ער שטיין‬ ‫סעליש זאל געוואר ווערן וואס איז געליגען אין‬ ‫ממש נעבן זיין רבי‪ ,‬דער הייליגער חתם סופר זי"ע‪,‬‬ ‫דעם זופ‪ ,‬האט די סעלישע רעבעצין פארציילט‪ ,‬אז‬ ‫ביים שיעור‪ ,‬איינמאל האט דער רבי געזאגט א‬ ‫זי האט אין דעם זופ נישט אריין געלייגט גארנישט‬ ‫סברא און א פלפול‪ ,‬די גרויסע בחורים האבן‬ ‫אויסער וואסער און די מעהל פון די סוכה‪ ,‬האט שוין‬ ‫איבערגעחזר'ט די ווערטער פון זייער רבי‪ ,‬און דער‬ ‫דער קול ארי'ס רעבעצין פארשטאנען‪ ,‬אז דער‬ ‫יונגער אברהם לייב האט זיך דערווייל צוגעבויגן‬ ‫הייליגער קול ארי' האט געשפירט די קדושה וואס‬ ‫צום היייגען חתם סופר און אים געזאגט‪" ,‬אז לויט‬ ‫איז געווען אין די מעהל פון סוכות וואס דאס איז‬ ‫דעם רבי'ס סברא קען מען זייער שיין מיישב זיין די‬ ‫געווען משיירי המצוה‪ ,‬און דערפאר האט עס‬ ‫ווערטער פון רש"י אין דער סוגיא"‪.‬‬ ‫געהאט אזא ספעציעלע טעם‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער חתם סופר האט אויסגעהערט‬ ‫איינמאל ווען דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי‬ ‫דעם יונגן תלמיד‪ ,‬און ווען די בחורים האבן‬ ‫אברהם יהודה שווארץ בעל קול אריה ממאד זי"ע‬ ‫געענדיגט חזר'ן‪ ,‬האט דער רבי זיך אנגערופן‪" ,‬אז‬ ‫איז געפארן מיט א קבוצה פון זיינע תלמידים צום‬ ‫רבי אברהם לייב מאדער האט געזאגט א ישוב אויף‬ ‫צדיק וקדוש רבי אשר'ל מראפשיץ זי"ע‪ ,‬אויפן וועג‬ ‫רש"י"‪ ,‬און ער האט זיי איבערגעזאגט זיין תירוץ‪,‬‬ ‫ארויס פון שטאט אוהעל‪ ,‬איז א הינט נאך געלאפן‬ ‫פאר די בחורים איז דאס געווען א פלא‪ ,‬צו זען ווי‬ ‫דעם וואגן פון די קבוצה וואס זענען געפארן קיין‬ ‫דער רבי נעמט אן און זאגט איבער דעם יונגן‬ ‫ראפשיץ‪ ,‬דער עולם אין וואגן האבן זיך גאר‬ ‫בחור'ס ווערטער‪ ,‬און דער הייליגער קול אריה‬ ‫שטארק געוואונדערט‪ ,‬אבער דער הייליגער קול‬ ‫האט אויך דערציילט‪ ,‬אז פרייטאג צו נאכטס פלעגן‬ ‫אריה זי"ע האט זיי געזאגט‪ ,‬אז עס איז מקובל‬ ‫הונדערטער תלמידים אריבערגיין וואונטשן זייער‬ ‫מצדיקים הקודמים‪ ,‬אז די גרויסע מתנגדים קעגן‬ ‫רבי א גוט שבת‪ ,‬און יעדע מאל וואס ער איז‬ ‫דעם דרך החסידות‪ ,‬וואס האבן ליידער גערעדט‬ ‫אריבערגעגאנגען‪ ,‬האט דער הייליגער חתם סופר‬ ‫אויף די צדיקים קדושים‪ ,‬ווערן ליידער מגלגל אין א‬ ‫אים געענטפערט א גוט שבת מיט א באזונדערע‬ ‫הינט‪ ,‬און דער הינט איז זיכער א גלגול פון איינע פון‬ ‫שמחה און א ליכטיג פנים‪.‬‬ ‫די מתנגדים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר תולדות קול אריה ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫לפלא גלייך נאך די ווערטער איז דורך געפארן‬ ‫אז דער הייליגער קול אריה זי"ע איז איינמאל‬ ‫א וואגן‪ ,‬און דער וואגן איז איבער געפארן דעם‬ ‫ארויסגעגאנגען שפאצירן מיט זיין רבי‪ ,‬דער גאון‬ ‫הינט און אים דער'הרג'ט אויפן פלאץ‪ ,‬און אלע‬ ‫וקדוש רבי בנימין וואלף לעוו בעל שערי תורה זי"ע‬ ‫אינעם וואגן האבן פארשטאנען אז זיכער האט דער‬ ‫אין פעלד‪ ,‬פלוצלינג איז דער הימל געווארן‬ ‫קול אריה דא מתקן געווען דעם נשמה פון דעם‬ ‫פארדעקט מיט וואלקענעס‪ ,‬און עס האט‬ ‫מתנגד וואס איז געווען מגלגול אין דעם הינט‪.‬‬ ‫‪9‬‬ ‫יענער נאכט האט זיך דער הייליגער ישמח‬ ‫אנגעהויבן בליצן און דונערן מיט א געוואלדיגן‬ ‫משה זי"ע באוויזן אין חלום צום קול אריה'ס‬ ‫שטורעם‪.‬‬ ‫שווער‪ ,‬רבי משה לייב גינצלער זי"ע‪ ,‬און ער האט‬ ‫אים געזאגט‪ ,‬אז ער האט גוט גע'עצה'ט צו געבן זיין‬ ‫דער הייליגער שערי תורה‪ ,‬וועלכער איז בטבע‬ ‫טאכטער פאר רבי אברהם לייב פון מאד‪ ,‬ווייל ער‬ ‫געווען א גרויסע פחדן‪ ,‬האט געהאט א פחד פון‬ ‫האט יעצט געזען פון אים א שיינעם קונטרס‪ ,‬און‬ ‫אזעלכע זאכן‪ ,‬האט ער זיך דערשראקן‪ ,‬און ער‬ ‫דער הייליגער ישמח משה האט אים אפילו‬ ‫האט זיך געוואנדן צום יונגן תלמיד און אים‬ ‫איבערגעזאגט א דבר תורה פון דעם קונטרס‪.‬‬ ‫געפרעגט‪ ,‬צי ער האט נישט מורא פון דעם‬ ‫שרעקעדיגן וועטער‪ ,‬האט דער הייליגער קול‬ ‫אינדערפרי איז דער שווער אריינגעקומען‬ ‫אריה געענטפערט מיט זיין ריינער אמונה אין זיין‬ ‫צום איידעם און אים דערציילט דעם חלום‪ ,‬און ער‬ ‫רבי‪" ,‬מפני מה אפחד‪ ,‬הלא אני הולך עם רבי‬ ‫האט אים אויך איבערגעזאגט דעם דבר תורה וואס‬ ‫הקדוש"‪ ,‬פון וואס זאל איך מורא האבן‪ ,‬איך גיי דאך‬ ‫ער האט געהערט‪ ,‬דער הייליגער קול אריה האט‬ ‫מיט מיין הייליגן רבי‪.‬‬ ‫זיך זייער געוואונדערט‪ ,‬ווייל זיין שווער האט‬ ‫•••‬ ‫בכלל נישט געוואוסט פון דעם קונטרס‪ ,‬און איז‬ ‫אין ספר תולדות קול אריה ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫נישט געווען געוואוינט צו לייענען זיינע כתבים‪,‬‬ ‫אז ביי דער חתונה פונעם הייליגען קול אריה זי"ע‬ ‫און פון דעמאלט אן איז דער קונטרס געווארן זייער‬ ‫אין שטאט אוהעל איז דער הייליגער ישמח משה‬ ‫חשוב אין זיינע אויגן‪ ,‬שפעטער איז עס געדרוקט‬ ‫זי"ע געווען דער מסדר קידושין‪ ,‬ביים קבלת פנים‬ ‫געווארן אין שו"ת קול אריה‪.‬‬ ‫האט דער חתן‪ ,‬ווי דער מנהג איז געווען‪ ,‬געזאגט א‬ ‫•••‬ ‫פלפול‪ ,‬און דער ישמח משה האט אים געבעטן‪ ,‬אז‬ ‫אין ספר תולדות קול אריה דערציילט זיין‬ ‫ער זאל אויך זאגן א דבר תורה פון זיין רבי‪ ,‬דעם‬ ‫אייניקל‪ ,‬דער גאון רבי שלמה זלמן עהרענרייך‬ ‫הייליגן חתם סופר זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬ווי זיין זיידע פלעגט זיך אויסגיסן דאס הארץ‬ ‫צום רבונו של עולם ביים דאווענען‪ ,‬דער אייניקל‬ ‫דער יונגער חתן איז נישט געווען צוגעגרייט‬ ‫איז אמאל געשלאפן אין בית המדרש‪ ,‬נאנט צום‬ ‫אויף דעם‪ ,‬אבער מיט זיין געוואלדיגער חריפות‬ ‫זיידן'ס צימער‪ ,‬אינמיטן דער נאכט האט ער‬ ‫האט ער גלייך צוזאמענגעשטעלט דעם ענין‪ ,‬און‬ ‫געהערט ווי דער זיידע זיפצט און וויינט‪ ,‬און זאגט‬ ‫אריינגעפלאכטן א טיפן און שיינעם דבר תורה‬ ‫נאכאמאל און נאכאמאל‪" ,‬אוי לי‪ ,‬אוי לי"‪.‬‬ ‫פונעם הייליגען חתם סופר‪ ,‬וועלכער האט‬ ‫געהערט צו דעם פלפול וואס ער האט געזאגט‪ ,‬די‬ ‫דערציילט דער אייניקל‪ ,‬אז די ווערטער זענען‬ ‫ווערטער האבן געפונען חן ביי די צוהערער'ס‪ ,‬און‬ ‫ארויס פון טיפעניש פון הארץ‪ ,‬ביז דער וואס האט‬ ‫דער הייליגער ישמח משה האט אים געבענטשט‪,‬‬ ‫עס געהערט איז אנגעכאפט געווארן מיט א‬ ‫"אז דער זכות פון זיין הייליגן רבי זאל אים‬ ‫ציטער‪ ,‬דער אייניקל שרייבט‪ ,‬אז אזוי האט ער‬ ‫ביישטיין"‪.‬‬ ‫געזען דעם זיידן'ס תיקון חצות‪ ,‬אויך ביים זאגן א‬ ‫•••‬ ‫דרשה האט זיין געוויין געעפנט די אידישע‬ ‫אין ספר תולדות קול אריה ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫הערצער‪ ,‬ווען ער האט אנגעהויבן וויינען‪ ,‬האט‬ ‫אז אין די יארן וואס דער הייליגער קול אריה זי"ע‬ ‫דער גאנצער עולם מיטגעוויינט‪ ,‬טייל מענטשן‬ ‫איז געזעסן אויף קעסט ביי זיין שווער אין שטאט‬ ‫האבן שוין אנגעהויבן וויינען נאך איידער ער האט‬ ‫אוהעל‪ ,‬האט ער געשריבן א גרויסן קונטרס אויף‬ ‫גערעדט‪ ,‬נאר פון קוקן אויף זיין הייליג פנים ווען ער‬ ‫ברכת המצות‪ ,‬ווען ער האט דעם קונטרס‬ ‫איז ארויפגעגאנגען זאגן די דרשה‪.‬‬ ‫געענדיגט‪ ,‬האט ער עס איבערגעגעבן פארן הייליגן‬ ‫•••‬ ‫ייטב לב זי"ע‪ ,‬וועלכער איז דעמאלט געווען דער‬ ‫אין ספר תולדות קול אריה ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫רב אין אוהעל‪ ,‬ער זאל עס דורכקוקן‪ ,‬און דער‬ ‫אז די נאנטע מענטשן צום הייליגען קול אריה זי"ע‬ ‫הייליגער ייטב לב האט דעם קונטרס אראפגעלייגט‬ ‫האבן געוואוסט‪ ,‬אז ווען איינער האט ציין־ווייטאג‪,‬‬ ‫אין דעם צימער‪ ,‬וואו זיין זיידע דער הייליגער ישמח‬ ‫קען ער קומען צום רב‪ ,‬און דער הייליגער קול אריה‬ ‫משה זי"ע פלעגט דאווענען בחיים חיותו‪.‬‬ ‫‪10‬‬ ‫האט זיך אנטשולדיגט‪ ,‬אז זי האט נישט געקענט‬ ‫פלעגט אריינלייגן זיין פינגער אין יענעמ'ס מויל‪ ,‬און‬ ‫צוגרייטן די סעודה ווי עס פאסט פאר אזא חשוב'ן‬ ‫פרעגן וועלכער צאן עס טוט אים וויי‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫גאסט‪.‬‬ ‫אים געוויזן דעם צאן‪ ,‬האט ער געלייגט דעם פינגער‬ ‫דערויף‪ ,‬און דער ווייטאג האט זיך אפגעשטעלט‪.‬‬ ‫דער הייליגער קול אריה זי"ע האט זיך‬ ‫אנגערופן‪ ,‬אז וויבאלד די רעבעצין האט נישט‬ ‫און ווען מען האט דערציילט שפעטער פאר‬ ‫געוואוסט אז ער קומט‪ ,‬איז איר אנטשולדיגונג‬ ‫הייליגען קול אריה‪ ,‬אז פון ווען ער האט אנגערירט‬ ‫גערעכט‪ ,‬אבער ווען זי וואלט יא צוגעגרייט אלעס‪,‬‬ ‫דעם צאן זענען די יסורים אוועק‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫וואלט מען נאך אלץ נישט געקענט זאגן אז מען‬ ‫געזאגט מיט זיין גרויס עניוות און פשטות‪" ,‬אז אין‬ ‫האט אים גענוג מכבד געווען‪ ,‬און ער האט‬ ‫די כתבי האריז"ל ווערט געברענגט א כוונה‪ ,‬אז דער‬ ‫געברענגט די משנה פון רבי יוחנן בן מתיא‪ ,‬וואס‬ ‫פינגער איז מסוגל צו מבטל זיין ציין־ווייטאג"‪ ,‬און‬ ‫האט געזאגט פאר זיין זון‪ ,‬אז אפילו ווען ער וועט‬ ‫דער הייליגען קול אריה זי"ע האט צוגעלייגט‪" ,‬אז‬ ‫צוגרייטן פאר די ארבעטער א סעודה ווי שלמה‬ ‫נישט אלע פינגער זענען גלייך"‪.‬‬ ‫המלך בשעתו‪ ,‬וועט ער נאך נישט יוצא זיין זיין‬ ‫•••‬ ‫חיוב צו זיי‪ ,‬ווייל זיי זענען בני אברהם יצחק ויעקב‪,‬‬ ‫אין ספר תולדות קול אריה ווערט דערציילט‪ ,‬א‬ ‫אויב אזוי זאגט מען ביי ארבעטער‪ ,‬האט דער קול‬ ‫שיינע מעשה פון די געוואלדיגע מידה פון הכרת‬ ‫אריה געזאגט‪ ,‬איז דאס אוודאי אזוי ביי אזא חשוב'ן‬ ‫הטוב פונעם הייליגען קול אריה זי"ע‪ ,‬איינמאל איז‬ ‫גאסט‪ ,‬ווייל דאס איז געווען זיין גרויסע חביבות צו‬ ‫געקומען צו אים דער זון פונעם קאלובער רב‪,‬‬ ‫זיינע תלמידים און ווי חשוב ער האט זיי געהאלטן‪.‬‬ ‫הגאון רבי ישעי' באנעט זי"ע‪ ,‬דער גאסט איז‬ ‫•••‬ ‫דורכגעפארן אויפן וועג צום קבר פון זיינע‬ ‫אין ספר תולדות קול אריה ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫עלטערן‪ ,‬און זיך אפגעשטעלט ביים הייליגען קול‬ ‫אז ראש השנה אין זיין לעצטן יאר איז זיין זון רבי‬ ‫אריה‪.‬‬ ‫נפתלי זי"ע געקומען צו אים‪ ,‬ווי זיין געווענליכער‬ ‫מנהג‪ ,‬דער זון רבי נפתלי איז אויך געווען זיין בעל‬ ‫ווען דער גאסט איז אוועקגעפארן‪ ,‬האט אים‬ ‫תוקע‪ ,‬אין יענע צייט איז רבי נפתלי'ס בכור‪ ,‬רבי‬ ‫דער הייליגער קול אריה באגלייט ביזן גאס‪ ,‬דער‬ ‫יצחק מאיר זי"ע‪ ,‬דער שפעטערדיגער בעל אמרי‬ ‫וועג איז געווען א לאנגער‪ ,‬ווייל דער רב'ס דירה איז‬ ‫יצחק‪ ,‬געווארן א חתן‪ ,‬און דער הייליגער קול אריה‬ ‫געווען טיף אריין אין שטאט‪ ,‬זיין אייניקל האט זיך‬ ‫האט געפרעגט דעם אייניקל‪ ,‬ווען ער האט בדעה‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬פארוואס דער זיידע טוט אים‬ ‫צו מאכן די חתונה‪.‬‬ ‫אזויפיל כבוד‪ ,‬האט דער הייליגער קול אריה‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז געווען א יונגערמאן און‬ ‫דער חתן האט געענטפערט‪ ,‬אז מען פלאנט עס‬ ‫געקומען קיין קאלוב‪ ,‬האט ער גערעדט אין תורה‬ ‫אויף ראש חודש חשון‪ ,‬אדער ערגעץ אין אנהייב‬ ‫מיט דעם גאסט'ס פאטער‪ ,‬און ווען ער האט זיך‬ ‫חשון‪ ,‬האט דער זיידע געזאגט צו אים‪ ,‬אז דעמאלט‬ ‫געזעגנט‪ ,‬האט אים יענער באגלייט ביזן עק פון דער‬ ‫וועט ער נישט קענען זיין ביי דער חתונה‪ ,‬דער‬ ‫שטאט‪ ,‬און דער הייליגער קול אריה האט דאס‬ ‫אייניקל האט נישט פארשטאנען וואס דער זיידע‬ ‫נישט פארגעסן‪ ,‬און יעצט האט ער געוואלט‬ ‫מיינט‪ ,‬ווייל דער קול אריה איז דעמאלט נאך‬ ‫צוריקצאלן דעם חסד פאר זיין זון‪.‬‬ ‫געווען געזונט‪ ,‬און מען האט נישט געזען ביי אים‬ ‫•••‬ ‫קיין מחלה‪ ,‬אבער נאך זיין הסתלקות‪ ,‬כ"ד תשרי‪,‬‬ ‫אין ספר תולדות קול אריה ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫האט מען פארשטאנען די ווערטער‪ ,‬און די חתונה‬ ‫אז זיין תלמיד הגאון רבי יהודה גרינפעלד‬ ‫האט מען אפגעשטופט‪ ,‬ווייל ראש חודש חשון איז‬ ‫מסעמיהאלי זי"ע‪ ,‬איז איינמאל געקומען צו זיין‬ ‫נאך געווען אין די שלושים פון דער פטירה פונעם‬ ‫רבין דער הייליגער קול אריה זי"ע אים ערב שבת‪,‬‬ ‫הייליגן זיידן‪.‬‬ ‫ממש נאנט צו כניסת השבת‪ ,‬און דער הייליגער קול‬ ‫•••‬ ‫אריה האט נישט געוואוסט פאראויס אז דער‬ ‫ווען דער זון דער הייליגער בית נפתלי ממאד‬ ‫תלמיד קומט‪ ,‬דער גאסט איז פארשטענדליך‬ ‫זי"ע האט געוואוינט אין דער שטאט ווישאווא‪ ,‬האט‬ ‫געבליבן אויף שבת ביי זיין רבין‪ ,‬אבער די רעבעצין‬ ‫‪11‬‬ ‫בערעגסאס שפרינגען זיי און שרייען זיי אז‬ ‫געוואוינט אין זיין שכנות א רשעות'דיגער גוי‪ ,‬וואס‬ ‫מ'דארף א חזן‪ ,‬און דער צדיק האט געבעטן‬ ‫פלעגט אים און זיין הויזגעזינד שטארק פייניגן און‬ ‫ברחמים פון די אידן און געזאגט "ווילט איר א חזן‪,‬‬ ‫טשעפען‪ ,‬ווען ער איז אמאל געפארן באזוכן זיין‬ ‫נעמט כאטש א ירא שמים‪ ,‬ווייל א חזן ברויך זיין א‬ ‫פאטער דעם הייליגען קול אריה זי"ע קיין מאד‪,‬‬ ‫ירא שמים"‪.‬‬ ‫האט אים זיין ווייב די צדקנית די רעבעצין ע"ה‬ ‫אנגעזאגט‪ ,‬אז ער זאל דערמאנען די צרה ביי זיין‬ ‫אבער ליידער זענען די חברה נישט געווען‬ ‫פאטער און בעטן ער זאל אויספועל'ן אז זיי זאלן‬ ‫קיין ערליכע‪ ,‬און עס איז אנגעקומען צו זיי אין‬ ‫האבן רוה פון דעם שכן דער ערל‪.‬‬ ‫שטעטל "איטשעלע חזן פון בארדיטשוב"‪ ,‬דער חזן‬ ‫איז טאקע ארומגעגאנגען מיט לאנגע פאות און‬ ‫ווען דער זון האט דאס דערמאנט פארן טאטן‬ ‫מיט חסידישע בגדים‪ ,‬אבער ליידער איז ער באמת‬ ‫דעם הייליגען קול אריה זי"ע‪ ,‬האט אים זיין טאטע‬ ‫געווען א דורך געפוילטער שגץ וואס האט זיך‬ ‫געפרעגט‪ ,‬דעם נאמען פונעם גוי און דעם נאמען‬ ‫נישט אויפגעפירט ערליך‪ ,‬דער חזן איטשעלע איז‬ ‫פון זיין מוטער‪ ,‬און דער זון האט אים געענטפערט‬ ‫געקומען צום הייליגען קול אריה‪ ,‬און זיך‬ ‫די נאמען פונעם גוי און זיין מאמע‪ ,‬האט דער‬ ‫פארגעשטעלט אז ער גייט זיין דער חזן אין‬ ‫הייליגער קול אריה זי"ע דעמאלט געזאגט‪,‬‬ ‫בערעגסאס‪.‬‬ ‫"אויסצורייסן אן ערל פון שורש איז א קלייניקייט‪,‬‬ ‫א חוץ אויב ער האט א שר )א מלאך מליץ( אויבן אין‬ ‫דער הייליגער קול אריה האט אים אנגעקוקט‪,‬‬ ‫הימל דעמאלט איז עס א שווערע זאך"‪ ,‬ווען דער זון‬ ‫און ער האט געזען‪ ,‬אז ער האט טאקע אלע מעלות‬ ‫איז צוריקגעקומען צו זיך אהיים קיין ווישאווא‪ ,‬איז‬ ‫וואס די גמרא זאגט פון א שליח ציבור‪ ,‬ער איז שיין‪,‬‬ ‫יענער ערל שוין געווען טויט‪ ,‬כן יאבדו כל אויביך‬ ‫ער האט א שיינעם קול‪ ,‬אבער דער הייליגער קול‬ ‫ד'‪.‬‬ ‫אריה האט מיט זיינע הייליגע אויגן דערשפירט‬ ‫•••‬ ‫דעם אמת'ן צורה פון דעם חזן‪ ,‬און ער האט געזאגט‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער קול אריה זי"ע‬ ‫פאר די אידן פון שטאט "דאס איז נישט קיין חזן"‪,‬‬ ‫ליידער גאר אסאך מיטגעמאכט אין שטאט‬ ‫מ'האט אבער ליידער נישט געפרעגט דעם קול‬ ‫בערגסאז‪ ,‬און אפילו זייענדיג א גאון עולם בתורה‬ ‫אריה‪ ,‬און מ'האט אנגענומען איטשעלע אלס חזן‬ ‫און א צוגעלאזענע מענטש‪ ,‬האבן ליידער די‬ ‫אין שטאט פאר די ימים נוראים‪.‬‬ ‫מתחדשים און יונגע חברה ליידער אסאך מצער‬ ‫געווען דעם צדיק וקדוש‪ ,‬איין יאר בשנת תרל"ח‬ ‫שבת מברכים אלול האט דער הייליגער קול‬ ‫בעפאר די ימים נוראים האבן די פראסטע‬ ‫אריה זי"ע אויפגעטרעטן מיט א מורא'דיגע דרשה‪,‬‬ ‫שניידער'ס פארפירט‪ ,‬אז זיי ווילן האבן א חזן ביי זיי‬ ‫און דער הייליגער קול אריה האט אויפגעמאכט‬ ‫אין שטאט‪ ,‬ווייל דער פשוטער בעל תפילה איז‬ ‫דעם ארון קודש און געזאגט‪" ,‬איך בין מוחה נאר‬ ‫נישט גוט‪ ,‬אבער די חברה האבן געוואלט ברענגען‬ ‫פארן כבוד הבורא‪ ,‬און איך מיין גארנישט מיך‪ ,‬איך‬ ‫א נישט ערליכער חזן‪.‬‬ ‫מיין נאר דעם באשעפער אליין‪ ,‬דער טויג נישט‪,‬‬ ‫דער איז נישט געמאכט פאר קיין תפילה‪ ,‬ער איז‬ ‫האט דער הייליגער קול אריה געזאגט א‬ ‫ליידער נישט ווי עס דארף צו זיין"‪ ,‬און ער האט‬ ‫שארף ווארט‪ ,‬אז ביי די אידן אין מדבר זענען‬ ‫צוגעזאגט‪ ,‬בזה"ל "דער איטשעלע וועט נישט‬ ‫געווען פארשידענע תרעומות‪ ,‬אמאל האט מען זיך‬ ‫דאווענען דא ביי אונז אין שטאט די הייליגע טעג"‪.‬‬ ‫באקלאגט וועגן פלייש‪ ,‬אמאל וועגן וואסער‪,‬‬ ‫אמאל וועגן עסן‪ ,‬אבער קיינמאל האט מען נישט‬ ‫די ערליכע אידן האבן זיך טאקע דערשראקן‬ ‫געזאגט אז מ'דארף א חזן‪ ,‬נאר ווי עס שטייט אין די‬ ‫פונעם רב'ס ווערטער‪ ,‬און האבן זיך אפגעטרייסלט‬ ‫תורה‪ ,‬אז אין מדבר זענען די בגדים מיט געוואקסן‬ ‫פון איטשעלע חזן‪ ,‬אבער די אנשי דלא מעלה האבן‬ ‫פון זיך אליין און די שיך זענען נישט פארפוילט‬ ‫אפגעלאכט פונעם רב'ס ווערטער און חוזק‬ ‫געווארן‪" ,‬האט מען נישט געדארפט קיין שניידערס‬ ‫געמאכט פונעם רב‪ ,‬און מ'האט אריינגעלייגט אין‬ ‫און קיין שוסטערס אין מדבר"‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫די גויאישע צייטונגען‪ ,‬אין די אונגערישע בלעטער‬ ‫קיינער נישט געבעטן קיין חזן‪ ,‬אבער אין‬ ‫‪12‬‬ ‫דער הייליגער קול אריה האט דעמאלט‬ ‫חוזק ווערטער אויפן רב‪" ,‬ער איז געווארן א נביא‬ ‫געשריבן א בריוו‪ ,‬און בתוך הדברים האט דער‬ ‫אויף דער עלטער"‪ ,‬און די ליצנים האבן אים גערופן‬ ‫צדיק געשריבן‪ ,‬אז וואו דער חזן איטשעלע איז‬ ‫"נביא"‪ ,‬אז ער זאגט פאראויס אז איטשעלע וועט‬ ‫געשטאנען מיט די משוררים‪ ,‬וועט אלעס‬ ‫נישט דאווענען די הייליגע טעג‪.‬‬ ‫פארברענט ווערן‪ ,‬און אזוי ווי מ'האט דעם חזן‬ ‫אוועקגעשיקט‪ ,‬האט אויסגעבראכן א מורא'דיגער‬ ‫אבער א טאג פאר ערב ראש השנה קומט אן‬ ‫פייער אין בערעגסאז‪ ,‬אלעס איז פארברענט‬ ‫איטשעלע'ס ווייב פון בארדיטשוב‪ ,‬ווייל דער חזן‬ ‫געווארן‪ ,‬די שוהל‪ ,‬אלעס‪ ,‬חוץ דעם קול אריה'ס‬ ‫איטשעלע דער שייגעץ האט געהאט א ווייב מיט‬ ‫דירה מיט זיינע ספרים‪ ,‬דעמאלט האט מען געזען‪,‬‬ ‫קינדער אין בארדיטשוב‪ ,‬און דא אין בערגסאז האט‬ ‫אז יעדעס ווארט וואס ער האט געזאגט איז מקוים‬ ‫ער חתונה געהאט מיט א צווייטע ווייב‪ ,‬זאגנדיג אז‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫ער איז אן אלמן‪) ,‬וואס דאס איז דאך קעגן דעם‬ ‫•••‬ ‫חרם דרבינו גרשון(‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער ייטב‬ ‫לב זי"ע וואס איז געווען א חבר און ידיד נפש מיטן‬ ‫דער הייליגער קול אריה האט געשיקט פון‬ ‫הייליגען קול אריה‪ ,‬האט געהערט די מעשה וואס‬ ‫זיינע מענטשן אז מ'זאל ארויסשיקן דעם חזן‬ ‫איז פארגעקומען מיטן חזן אין בערגסאז‪ ,‬האט דער‬ ‫אינדרויסן‪ ,‬כדי זיי זאלן זיך דערקענען‪ ,‬ווי ער גייט‬ ‫הייליגער ייטב לב געפרעגט דעם הייליגען קול‬ ‫ארויס‪ ,‬טוט זי א שפרינג און שרייט‪" :‬איטשעלע!‬ ‫אריה‪" ,‬זאג מיר‪ ,‬מיר זענען חברים בלב ונפש‪ ,‬ביידע‬ ‫איטשעלע! האסט מיך איבערגעלאזט‪ ,‬און ביסט‬ ‫צאנזער חסידים‪ ,‬פון וואו האסטו גענומען די‬ ‫אהערגעקומען"‪.‬‬ ‫שטארקייט צו זאגן אז איטשעלע וועט נישט‬ ‫דאווענען‪ ,‬און טאמער‪ ,‬חס ושלום‪ ,‬וואלט עס נישט‬ ‫פארשטייט זיך אז דער שייגעץ איטשעלע איז‬ ‫מקוים געווארן‪ ,‬וואלט דאך געווען א חילול השם"‪.‬‬ ‫ממש דערשראקן געווארן‪ ,‬זעענדיג אז מען האט‬ ‫אים געכאפט ביי די מעשה‪ ,‬די רשעים אין‬ ‫האט אים דער הייליגער קול אריה‬ ‫בערעגסאז האבן נאך פראבירט און פארשפרייט‪,‬‬ ‫געענטפערט צוויי תשובות‪ ,‬איינס‪" ,‬נישט נאר א‬ ‫אז דער רב האט געדינגען א פרוי א מופקרת וואס‬ ‫רבי פאר חסידים קען באווייזן מופתים‪ ,‬א איד וואס‬ ‫זאל זיך פארשטעלן אלס איטשעלע'ס ווייב‪ ,‬א ראי'‬ ‫לערנט תורה לשמה‪ ,‬גמרא תוספות‪ ,‬קען אויך‬ ‫איז דאך‪ ,‬אז ער האט דאך שוין פיר וואכן צוריק‬ ‫באווייזן מופתים"‪.‬‬ ‫געזאגט אז איטשעלע וועט נישט דאווענען‪ ,‬האט‬ ‫ער אלעס צוגעגרייט‪ ,‬געדינגען א פרוי זי זאל זיך‬ ‫צווייטנס‪ ,‬אמאל האט דער הייליגער צאנזער‬ ‫אנכאפן אין א פרעמדן מענטש‪ ,‬און די רשעים האבן‬ ‫רב געשיקט א "טעלעגראם" צום הייליגען קול‬ ‫אריינגעגעבן א מסירה צו דער פאליציי‪ ,‬אויפן רב‬ ‫אריה‪ ,‬אז ער דארף נויטיג האבן פיר הונדערט‬ ‫אז ער האט דא אנגעארבעט א מעשה‪.‬‬ ‫רענדלעך‪ ,‬דער הייליגער קול ארי' האט תיכף‬ ‫צוזאמגעקליבן אין זיין שטאט דעם גרויסן סכום‪,‬‬ ‫אבער דער עולם איז געוואויר געווארן אז עס‬ ‫און עס אריבער געשיקט קיין צאנז‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫איז טאקע איטשעלע מיט זיין ווייב‪ ,‬זיין ערשטע‬ ‫צאנזער רב האט תיכף געשיקט א בריוו צום קול‬ ‫ווייב‪ ,‬וואס ער האט איר קיינמאל נישט געגעבן‬ ‫ארי' אים צו באדאנקען אויף דעם גרויסן סכום‬ ‫קיין גט‪ ,‬מ'האט דעם איטשעלע ארעסטירט‪ ,‬ווייל‬ ‫וואס ער האט אים אזוי שנעל געשיקט‪ ,‬און האט‬ ‫עס זענען געווען אומלעגאלע זאכן‪ ,‬און ער איז‬ ‫אים אנגעוואונטשן מיט פיל ברכות‪.‬‬ ‫געזעסן אין תפיסה א גאנץ שטיקל צייט‪ ,‬ווען‬ ‫מ'האט אים ארויסגעלאזט פון תפיסה‪ ,‬האט‬ ‫צום סוף פונעם בריוו שרייבט דער צאנזער רב‬ ‫איטשעלע זיך אפגעשניטן די בארד מיט די פאות‪,‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬אז ווען ער )דער קול ארי'( וועט זיין אין אן‬ ‫אוועקגעווארפן די מלבושים און געווארן א בעל‬ ‫עת צרה‪ ,‬וועט דער זכות הצדקה אים העלפן"‪ ,‬און‬ ‫עגלה‪ ,‬און אזוי ווי דער הייליגער קול ארי' האט‬ ‫ביי די מעשה מיטן חזן האב איך גענוצט דעם‬ ‫געזאגט‪ ,‬האט דער איטשעלע נישט געדאווענט‬ ‫הבטחה‪.‬‬ ‫פארן עמוד ימים נוראים‪.‬‬ ‫‪13‬‬ ‫וואס איז געווען א רשע מרושע‪ ,‬און א מחוצף פארן‬ ‫די צווייטע מאל וואס ער האט גענוצט דעם‬ ‫הייליגען קול אריה זי"ע‪ ,‬מ'האט אים‬ ‫הבטחה פונעם הייליגען צאנזער רב זי"ע איז געווען‪,‬‬ ‫אריינגעשטעלט מיט שטורעם‪ ,‬שלא ברשות‬ ‫ווען עטליכע חדשים נאך די ברכה‪ ,‬איז דער‬ ‫פונעם רב‪ ,‬עס זענען דא תשובות פונעם מהר"ם‬ ‫הייליגער קול ארי' ל"ע קראנק געווארן‪ ,‬מען האט‬ ‫שיק‪ ,‬און פון רבי חיים סופר בעל מחנה חיים זי"ע‪,‬‬ ‫אים געמוזט אריינפירן אין שפיטאל קיין וויען‬ ‫און פונעם הייליגען ייטב לב‪ ,‬פון נאך גדולי הדור‪,‬‬ ‫דארט דורכצופירן אן אפעראציע‪ ,‬די אפעראציע‬ ‫זייער שארף קעגן דעם דיין‪ ,‬אז ער זאל שוין‬ ‫פאר זיך איז דורך בשלום אן א סכנה‪ ,‬אבער נאך‬ ‫אפלאזן דעם הייליגען קול אריה‪ ,‬אבער דער‬ ‫עטליכע טעג האבן זיך געמאכט גרויסע‬ ‫מחוצף האט זיך נישט וויסענדיג געמאכט‪.‬‬ ‫קאמפליקאציעס‪ ,‬דער מצב איז געווארן סכנת‬ ‫נפשות ממש‪ ,‬און דער קול ארי' איז אריין געפאלן‬ ‫למעשה איז דער קאסאנער דיין אמאל‬ ‫אין א שרעקליכע סכנה‪ ,‬דאס האט פאסירט‬ ‫געפארן אויף א נסיעה‪ ,‬און אויפן וועג דורכגייענדיג‬ ‫אינמיטן די נאכט‪ ,‬ווען די גרויסע דאקטוירים‬ ‫אויף א געוויסע פלאץ‪ ,‬איז ער אריינגעפאלן אין א‬ ‫געפינען זיך נישט אין שפיטאל‪.‬‬ ‫לאך פון א בית הכסא‪ ,‬אין דער דיין איז‬ ‫דערטראנקען געווארן אין דעם זוהמא‪ ,‬און מ'האט‬ ‫פלוצלונג האט מען געהערט א גרויסער רעש‬ ‫אים אפאר טאג שפעטער געטראפן דארט טויט‪,‬‬ ‫אין הויף פון שפיטאל‪ ,‬דער גרויסער פראפעסאר‬ ‫דערשטיקט‪ ,‬רחמנא ליצלן‪ ,‬דאן האבן די שטאט‬ ‫וואס האט געמאכט די אפעראציע איז אנגעקומען‬ ‫מענטשן געזען‪ ,‬ווי פון הימל האט מען זיך‬ ‫מיט זיין פערד און וואגן‪ ,‬אינמיטן די נאכט‪ ,‬ער‬ ‫אנגענומען פארן כבוד פונעם הייליגען קול אריה‬ ‫לויפט אריין אין שפיטאל צעטומלט מיט קולות‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫און פרעגט‪ ,‬אין וועלכע שטוב ליגט זיין פאציענט‪,‬‬ ‫דער מאדער רב‪ ,‬און ווען דער דאקטאר האט‬ ‫דערזען דעם שרעקליכן מצב‪ ,‬האט ער זיך תיכף‬ ‫גענומען טוען וואס מ'קען‪ ,‬און בחסדי השם‬ ‫געראטעוועט דעם קול ארי' פון זיין סכנה‪ ,‬פון‬ ‫וועלכע ער האט זיך שפעטער פולקאם ערהוילט‪.‬‬ ‫דער פראפעסאר האט דאן דערציילט‪ ,‬אז ער‬ ‫איז געלעגן אין זיין בעט פארמאטערט פון זיין‬ ‫שווערע ארבעט בייטאג‪ ,‬און ער איז איינגעשלאפן‪,‬‬ ‫פלוצלונג האט אים אויפגעוועקט אן אלטער איד‬ ‫וואס הינקט אויף זיין פיס‪ ,‬און ער האט פונקטליך‬ ‫אויס געמאלן דאס געשטאלט פונעם הייליגען‬ ‫דברי חיים‪ ,‬ער האט אים אראפ געשטופט פון זיין‬ ‫בעט‪ ,‬און געשריגן אויף אים‪" ,‬גיי שוין צום‬ ‫שפיטאל‪ ,‬ווייל דיין פאציענט איז יעצט אין א‬ ‫גרויסע צרה‪ ,‬ער איז שטארק מסוכן"‪ ,‬און טאקע‬ ‫דערפאר‪ ,‬בין איך תיכף געקומען אין איילעניש‬ ‫אינמיטן די נאכט‪ ,‬וואס איך האב דאס נאך קיינמאל‬ ‫נישט געטוען‪ ,‬דאן האט מען גוט פארשטאנען די‬ ‫ברכה וואס דער צאנזער רב זי"ע האט געגעבן‬ ‫פארן הייליגען קול ארי' זי"ע יארן צוריק‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין תולדות קול אריה ווערט געברענגט‪ ,‬אז אין‬ ‫די זעלבער צייט האט די קהילה אין שטאט‬ ‫ברעגסאז אויפגענומען א דיין משה אהרן מקאסאן‪,‬‬ ‫‪14‬‬ ‫נישט געוויסט וואס צו טון‪ ,‬וויבאלד דער זוהן‬ ‫יארצייט כ"ד תשרי אסרו חג סוכות‬ ‫הרה"ק רבי אברהם מתתיהו זי"ע איז נאך געווען‬ ‫גאר יונג‪.‬‬ ‫הרה"ק צדיק יסוד עולם רבי חיים זאנוויל ב"ר‬ ‫משה זי"ע‪) ,‬אבראמאוויטש(‪ ,‬הצדיק מריבניץ‬ ‫איז דער זיידע אריבער צום ברידער פונעם‬ ‫רבין הרה"ק רבי אברהם יעקב מסדיגורא זי"ע‪,‬‬ ‫אבער וויבאלד די הנהגה ביים ברידער איז געווען‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט באטושאן רומעניע‪,‬‬ ‫אויף א גאר אנדערע דרך ווי ביי זיין רבין‪ ,‬איז דער‬ ‫בשנת תרנ"ח‪.‬‬ ‫זיידע געווען שטארק צובראכן‪ ,‬אבער ביינאכט איז‬ ‫אים זיין רבי ר' מנחם נחום געקומען אין חלום און‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי משה זי"ע‪) ,‬פון די גרויסע‬ ‫געזאגט‪" ,‬פאר צו מיין בן יחיד‪ ,‬און אזוי ווי די ביסט‬ ‫תלמידים מאדמור"י שטעפינשט זי"ע(‪,‬‬ ‫ביי מיר געהאלפן געווארן‪ ,‬וועסטו ביי אים אויך‬ ‫בן הרה"ק רבי יחיאל מיכל זי"ע‪.‬‬ ‫געהאלפן ווערן"‪ ,‬דאן איז דער זיידע געווארן פון די‬ ‫גרויסע חסידים פון הרה"ק רבי אברהם מתתיהו‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת יוטא צפורה ע"ה‪,‬‬ ‫הצדיק משטעפענעשט זי"ע‪.‬‬ ‫בת הרה"ק רבי מנחם ישראל זי"ע‪,‬‬ ‫פון די באבע איז די מאמע די רעבעצין געווען א‬ ‫אויך ווערט געברענגט‪ ,‬אז איינמאל איז געווען‬ ‫אייניקל פון הרה"ק המקובל אלוקי ר' אדם בעל שם‬ ‫א גרויסע מגיפה אין רומעניע‪ ,‬און די ממשלה האט‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ארויסגעגעבן א באפעל‪ ,‬אז מען זאל זיך נישט‬ ‫צוזאמקומען אין גרויסע גראפעס‪ ,‬אבער‬ ‫ער איז געווען א צדיק יסוד עולם איש הפלא‬ ‫פארשטייט זיך אז ביים חצר פון דעם הייליגען‬ ‫און א איש קדוש ונורא מאוד‪ ,‬ער איז געווען א גאון‬ ‫שטעפינעשט צדיק זי"ע‪ ,‬האט מען אפ געראכטן די‬ ‫בתורה און א תלמיד חכם נפלא שוין פון אלס יונג‬ ‫ימים טובים אזוי ווי יעדעס יאר מיט אלע חסידים‪,‬‬ ‫בחור‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א בעל מופת‬ ‫און אויך דער זיידע רבי חיים זאנוויל זי"ע איז‬ ‫עצום און א גרויסע פועל ישועות‪ ,‬ער האט געדינט‬ ‫געווען דארט אויף יום טוב‪.‬‬ ‫דעם גרויסן באשעפער מיט א מסירת נפש ממש‪,‬‬ ‫ער פלעגט זיך טובל'ן אין גאר קאלטע וואסער‪ ,‬ער‬ ‫יום הקדוש בעפאר מוסף‪ ,‬איז פארן זיידן רבי‬ ‫האט כל ימיו עוסק געווען בתעניתים און סיגופים‪,‬‬ ‫חיים זאנוויל שלעכט געווארן‪ ,‬און ער איז צוזאמען‬ ‫ער פלעגט זיצן דעם גאנצן טאג מעוטף אין טלית‬ ‫געפאלן און ער האט פארלוירען דעם סימן חיות‬ ‫ותפילין‪ ,‬דאס עבודה פון תיקון חצות האט דער‬ ‫רח"ל‪ ,‬וואס מען האט פראבירט צו טון האט נישט‬ ‫צדיק אפ געראכטן פאר שעות ארוכות ביז‬ ‫געהאלפן‪ ,‬מען האט געלאזט רופן דעם דאקטאר‪,‬‬ ‫אינדערפרי‪ ,‬וואס דאס איז געווען למעלה‬ ‫און ער האט באשטימט‪ ,‬אז דער רבי חיים זאנוויל‬ ‫מהשגותינו‪ ,‬דער צדיק האט געהאט א געוואלדיגע‬ ‫איז שוין נישט בין החיים‪ ,‬און ער האט‬ ‫אהבת ישראל עד למאוד‪.‬‬ ‫געסטראשעט‪ ,‬אז ער גייט לאזן וויסן פאר די‬ ‫ממשלה‪ ,‬אז מען איז זיך דא צוזאמען געקומען‬ ‫דער נאמען חיים זאנוויל האט מען אים געגעבן‬ ‫קעגן די פארשריפטן פון די ממשלה‪.‬‬ ‫נאך א זיידע פון די מאמע'ס זייט‪ ,‬וואס די זיידע איז‬ ‫געווען פון די גרויסע חסידים און מקורבים פון‬ ‫די חסידים זענען אריין געלאפן צום רבין אין‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום משטפנשט זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק‬ ‫זיין שטוב‪ ,‬ווי דער מנהג איז דאך בבית רוזין‪ ,‬אז די‬ ‫רבי ישראל מריזין זי"ע‪.‬‬ ‫רבי דאווענט ביי זיך אין שטוב‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬עס פעלט אים גארנישט‪ ,‬ער דארף‬ ‫אין ספר הליכות חיים ווערט געברענגט‪ ,‬אז די‬ ‫נאר טרינקען אביסעלע טיי"‪ ,‬אבער ווען מען האט‬ ‫זיידע הרה"ח ר' חיים זאנוויל זי"ע איז געווען א‬ ‫פראבירט צו געבן טיי‪ ,‬האט ער זיך נישט גערירט‪,‬‬ ‫גרויסער חסיד פון הרה"ק רבי מנחם נחום‬ ‫איז דער צדיק אליין ארויס געקומען און געזאגט‬ ‫משטפנשט זי"ע און בשנת תרכ"ט ווען זיין רבי ר'‬ ‫בזה"ל‪" ,‬חיים זאנוויל דו ווילסט טרינקען"‪ ,‬אבער‬ ‫מנחם נחום זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט ער‬ ‫‪15‬‬ ‫ביי די ‪ 18‬יאר אלט האט דער הייליגער‬ ‫ער רירט זיך נישט‪ ,‬דאן האט דער צדיק געזאגט‪,‬‬ ‫ריבניצער זי"ע געקענט גאנץ ש"ס ישר והפך מיט‬ ‫"חיים זאנוויל איך הייס דיר טרינקען"‪ ,‬דאן האט‬ ‫רש"י און מפרשים‪ ,‬ווי דער הייליגער צדיק האט‬ ‫דער זיידע אויפגעמאכט די אויגן‪ ,‬און זיך‬ ‫אליין מעיד געווען אויף זיך בזה"ל‪" ,‬ביי די אכצען‬ ‫אויפגעשטעלט כאחד האדם און מען איז צו‬ ‫האט מען שוין געקאנט אויסווייניג גאנץ ש"ס מיט‬ ‫געגאנגען צו מוסף‪.‬‬ ‫אלע רש"י'ס"‪.‬‬ ‫ביי די דריי יאר אלט איז זיין טאטע הרה"ק רבי‬ ‫אויך האט ער געלערנט יונגערהייט ביי הגה"ק‬ ‫משה זי"ע נסתלק געווארן‪ ,‬און די רבי איז געבליבן‬ ‫רבי יהודה לייב צירלסאן אב"ד קעשינוב זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫א קליינער יתום‪ ,‬דאן האט אים די מאמע גענומען‬ ‫וואס האט דעם רבין מסמך געווען להוראה‪ ,‬אויך‬ ‫צום הייליגען צדיק משטעפענעשט זי"ע און דארט‬ ‫האט ער זיך מסתופף געווען בצלו פון הרה"ק רבי‬ ‫איז דער צדיק מריבניץ אויפגעוואקסן שוין פון‬ ‫יהודה אריה לייבוש פרענקל אב"ד בוטשעטש זי"ע‪.‬‬ ‫אלס קליין קינד‪ ,‬ער האט ביי דעם צדיק געהאט א‬ ‫געוואלדיגע התקרבות און דער צדיק האט אים‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫זייער מחבב געווען און עס איז געווען נפשו‬ ‫שרה ע"ה‪,‬‬ ‫קשורה בנפשו‪.‬‬ ‫בת הרה"ח רבי שלמה מרזינה זי"ע‪.‬‬ ‫ער האט ביי דעם הייליגען רבין געלערנט כל‬ ‫נאך די חתונה האט ער זיך מסתופף געווען‬ ‫התורה‪ ,‬ווי די הייליגער ריבניצער צדיק זי"ע האט‬ ‫בצלו פון זיין רבין‪ ,‬און געקענט דארט זיצן פאר‬ ‫זיך אמאל אויסגעדריקט בזה"ל‪" ,‬דער רבי האט מיך‬ ‫וואכן און זיך נישט אוועק רירן‪ ,‬ווען די רעבעצין‬ ‫געלערנט פון אל"ף בי"ת ביז אותיות דר' עקיבא"‪,‬‬ ‫ע"ה האט דאס דערציילט‪ ,‬האט זי צו געלייגט‪ ,‬איר‬ ‫וואס דאס איז סתרי תורה און פארבארגענע‬ ‫מיינט אז מיר האבן געוואוינט גאר ווייט פונעם רבין‪,‬‬ ‫עניינים‪.‬‬ ‫ניין אונז האבן געוואוינט איין גאס אהין צו פונעם‬ ‫רבין‪ ,‬און מיט דעם אלעם איז ער געזעצן דארט אן‬ ‫ער האט אין יענע צייט עוסק געווען בתורה‬ ‫זיך אוועק רירן פון זיין הייליגען רבין זי"ע‪.‬‬ ‫יומם ולילה ממש מיט א געוואלדיגע התמדה און‬ ‫געווען אפגעשיידט פון אלע עניני גשמיות‪ ,‬אבער‬ ‫דער הייליגער ריבניצער זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫דאס אלעס האט ער געטון מיט א געוואלדיגע‬ ‫אז ער איז געווען ביים רבין ביי יציאת נשמה‪ ,‬און‬ ‫באהאלטענקייט‪ ,‬נאר זיין גרויסע רבי האט‬ ‫ער האט אן געכאפט דעם קאפ פונעם רבין‪ ,‬ווען די‬ ‫געוויסט פון זיין גדלות‪.‬‬ ‫רבי האט געפרעגט ווער איז דאס‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫חיים זאנוויל‪ ,‬האט דער הייליגער רבי געזאגט "א‬ ‫איינמאל האט הרה"ק רבי שלמה אליעזר‬ ‫חידוש"‪ ,‬און דאס איז געווען דאס לעצטע ווארט‬ ‫מרגליות זי"ע דערציילט פארן הייליגער ריבניצער‬ ‫פון זיין רבין בעפאר יציאת נשמה‪ ,‬און דער‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ווי באקאנט האט דער הייליגער‬ ‫ריבניצער צדיק האט דערציילט‪ ,‬אז די זייגער אויפן‬ ‫שטעפינעשטער צדיק זי"ע געהאט א צימער ביי‬ ‫וואנט וואס איז געווען בירושה פונעם הייליגען‬ ‫זיך אין שטוב‪ ,‬וואס מען האט געריפען "משיח'ס‬ ‫זיידן דער רוזינער זי"ע‪ ,‬האט זיך ביים יציאת נשמה‬ ‫צימער"‪ ,‬וואס דארט האט ער געהאלטן די ירושה‬ ‫אפ געשטעלט‪.‬‬ ‫פונעם הייליגער רוזינער זיידע זי"ע‪ ,‬דארט אין‬ ‫דעם שטוב האט מען קיינעם נישט אריין געלאזט‪.‬‬ ‫דער הייליגער ריבניצער צדיק האט געזאגט‪,‬‬ ‫פון מיין רבין האב איך באקומען דעם רוח הקודש‬ ‫דערציילט רבי שלמה אליעזר זי"ע‪ ,‬אז זיין‬ ‫און דעם חן און די צורה‪ ,‬און געזאגט בזה"ל‪" ,‬אלעס‬ ‫טאטע הרה"ק המקובל רבי ישעי' אשר זעליג זי"ע‬ ‫האט איך געבעטן פונעם רבין‪ ,‬חוץ איין זאך האב‬ ‫האט אמאל געהאט א זכי'‪ ,‬אז דער צדיק האט אים‬ ‫איך פארגעסן‪ ,‬אז איך זאל זיך קענען אויסדריקן‬ ‫אריין געלאזט אין דעם צימער‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫צווישן מענטשן"‪ ,‬וואס ווי באקאנט האט דער צדיק‬ ‫ריבניצער זי"ע געזאגט‪ ,‬דאס איז טאקע א גרויסע‬ ‫געפירט א הנהגה חוץ לדרך הטבע און איז געווען‬ ‫זכי'‪ ,‬איך בין אין דעם צימער געשלאפן פאר ‪ 13‬יאר‪.‬‬ ‫‪16‬‬ ‫שפעטער האט מען ליידער געטראגען די אלע‬ ‫גאר ווייניג מקושר מיט מענטשן אויסער זיינע גאר‬ ‫אידן צום וואלד‪ ,‬דארט האט מען די אידן געהייסן‬ ‫נאנטע מקורבים וואס האבן באמת פארשטאנען צו‬ ‫גראבן א קבר ווי מען וועט זיי אלע באגראבן נאכן‬ ‫זיין עבודה הקודש‪.‬‬ ‫זיי ל"ע אומברענגען‪ ,‬ווען די גרוב איז שוין געווען‬ ‫גרייט‪ ,‬איז דער הייליגער צדיק צו געגאנגען צום‬ ‫ווי באקאנט האט דער תלמיד דער הייליגער‬ ‫אפיציר‪ ,‬און געבעטן‪ ,‬אז ער זאל געבן רשות פאר‬ ‫ריבניצער זי"ע כסדר געזאגט‪ ,‬אז ווי ער גייט אלס‪,‬‬ ‫די אידן צו דאווענען בעפאר מען הרג'ט זיי‪ ,‬אבער‬ ‫גייט זיין רבי פאראויס‪ ,‬און ער איז נאך אפילו נאכן‬ ‫דער רשע דער דייטש האט בשום אופן נישט‬ ‫פטירה געווען מקושר מיט זיין הייליגען רבין‪ ,‬ער‬ ‫געוואלט נאכגעבן דעם באגער פונעם צדיק‪ ,‬מען‬ ‫פלעגט זיך אויסדריקן‪" ,‬דער רבי שטייט פאר מיר‬ ‫האט זיך אויס געשטעלט ביי די וואנט‪ ,‬און מען‬ ‫כסדר"‪.‬‬ ‫האט שוין געהאלטן ביים ר"ל אומברענגען די אלע‬ ‫אידן‪.‬‬ ‫איינמאל האט מען געפרעגט דעם רבין‪ ,‬וויפיל‬ ‫יאר עס איז שוין פונעם רבין'ס פטירה‪ ,‬האט דער‬ ‫אבער פלוצלונג איז אנגעקומען א‬ ‫ריבניצער געזאגט‪" ,‬איך מיין אפשר זיבן יאר"‪ ,‬ווען‬ ‫העליקאפטער‪ ,‬און פון דארט איז אראפ געקומען‬ ‫די מקורבים האבן זיך געוואונדערט‪ ,‬ווייל עס איז‬ ‫א גרויסער דייטשע אפיציר‪ ,‬די רבי איז אן קיין‬ ‫שוין געווען קרוב צו ‪ 40‬יאר שפעטער‪ ,‬האט דער‬ ‫מורא צו געגאנגען צום אפיציר מיט א זעקל וואס‬ ‫צדיק געזאגט‪ ,‬וואס זאל איך טון אז איך זעה דעם‬ ‫האט געהאט אין זיך אלע גאלד און זילבער וואס די‬ ‫רבין ווי איך גיי און ווי איך שטיי‪.‬‬ ‫אידן האבן מיט גענומען פון שטאט‪ ,‬און די רבי‬ ‫זאגט פארן אפיציר‪" ,‬א פרייליכען געבורטס טאג‬ ‫נאך די חתונה האט דער צדיק געוואוינט אין‬ ‫פאר דיר מיין האר"‪.‬‬ ‫סרביה אין שטאט קשאנוב‪ ,‬שפעטער האט ער זיך‬ ‫געצויגען צום שטאט ריבניץ‪ ,‬און דארט האט דער‬ ‫דער אפיציר האט גלייך געפרעגט דעם רבין‪,‬‬ ‫צדיק גאר אסאך מחזק געווען אידן פון שטאט‪ ,‬ער‬ ‫פון ווי ער ווייסט אז היינט איז זיין געבורטס טאג‪,‬‬ ‫איז דאן שוין געווען באוויסט מיט זיין גדלות‬ ‫אבער די רבי האט געשמייכעלט צום אפיציר און‬ ‫בתורה און זיין געוואלדיגע קדושה‪.‬‬ ‫אהין געגעבן דעם גאנצן זעקל מיט גאלד און‬ ‫זילבער אלס א געבורטס טאג מתנה‪.‬‬ ‫ביים צווייטע וועלט מלחמה איז ער געווען‬ ‫צוזאמען מיט אלע אידן פון שטאט ריבניץ אין‬ ‫דאן האט זיך דער אפיציר אנגעריפן‪ ,‬לאזט‬ ‫געטא אונטער די דייטשן ימ"ש‪ ,‬מען האט דארט‬ ‫דעם איד לעבן‪ ,‬ער איז א גאר ספעציעלע מאן‪ ,‬אבער‬ ‫ליידער געפייניגט די אידן‪ ,‬און די רבי האט מיט‬ ‫די רבי אן קיין מורא זאגט‪ ,‬אויב לאזסטו מיך לעבן‬ ‫געטיילט דאס זעלבע גורל ווי די אידן‪ ,‬די אידן פון‬ ‫וויל איך בעטן‪ ,‬אז מען זאל די אלע אידן פון מיין‬ ‫שטאט האבן געבעטן דעם צדיק‪ ,‬אז ער זאל מיט‬ ‫שטאט אויך לאזן לעבן‪ ,‬און די רבי האט אנגעטראגן‬ ‫זיין כח דקדושה העלפן און ראטעווען די אידן פון‬ ‫פאר דעם אפיציר‪ ,‬אז די אידן זאל מען נעמען אז זיי‬ ‫זיין שטאט‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אויב וועל איך‬ ‫זאלן בויען א פארק אין כבוד פון דעם אפיציר‪.‬‬ ‫קענען גיין זיך טובל'ן וועל איך קענען פועל'ן א‬ ‫ישועה‪.‬‬ ‫לפלא האט דער אפיציר אפילו זייענדיג א‬ ‫רשע א דייטש נאכגעגעבן פארן צדיק‪ ,‬און נאך‬ ‫דאן איז א גרויסע דייטשע אפיציר‬ ‫אפילו צוריק געגעבן דעם זעקל פון גאלד און‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬און ער האט באפוילען פארן צדיק‪ ,‬אז‬ ‫זילבער און געזאגט‪ ,‬איר ברויכט עס פאר עסן און‬ ‫ער זאל גיין ברענגען וואסער פאר זיין פערד‪ ,‬דער‬ ‫קליידער‪ ,‬און מען האט טאקע די גאנצע שטאט‬ ‫צדיק איז געגאנגען צום וואסער ברענגען וואסער‬ ‫געפירט‪ ,‬און זיי האבן געבויט דעם פארק‪ ,‬וואס‬ ‫פארן דייטש‪ ,‬אבער אין דעם זעלבן צייט האט דער‬ ‫דורך דעם איז די שטאט געווען פון די איינציגסטע‬ ‫צדיק זיך גע'טובל'ט אין דעם וואסער‪ ,‬און ווען ער‬ ‫וואס האבן דורך געמאכט דעם ביטערן מלחמה און‬ ‫איז צוריק געקומען‪ ,‬האט ער געזאגט פאר די אידן‪,‬‬ ‫כמעט אלע האבן איבער געלעבט‪ ,‬אלעס מיטן כוח‬ ‫אז ער האט גע'פועל'ט א ישועה‪.‬‬ ‫‪17‬‬ ‫ער האט זיך זיין גאנץ לעבן מוסר נפש געווען‬ ‫פון די טבילה פונעם הייליגע צדיק דער ריבניצער‬ ‫פאר קדושה און ער האט זיך מיט מסירת נפש‬ ‫רבי זי"ע‪.‬‬ ‫גע'טובל'ט יעדן טאג און אפילו אפאר מאל א טאג‪,‬‬ ‫אפילו דארט אין רוסלאנד וואס עס האט זיך‬ ‫נאך די מלחמה האט זיך דער צדיק צוריק‬ ‫געגרענעצט מיט מסירת נפש סיי פון די‬ ‫געצויגען צום שטאט ריבניצה‪ ,‬וואס איז דאן געווען‬ ‫שרעקליכע קעלט אויפן וואסער‪ ,‬און אויך ח"ו אויב‬ ‫אונטער די שלטון פון רוסלאנד‪ ,‬דארט האט דער‬ ‫מען כאפט אים‪.‬‬ ‫הייליגער צדיק עוסק געווען בתורה מיט א‬ ‫געוואלדיגע מסירת נפש‪ ,‬אויך האט ער דארט‬ ‫דער הייליגער צדיק האט אפגעראכטן זיין‬ ‫באהאלטנעהייט גע'מל'ט אידישע קינדער‪ ,‬וואס‬ ‫עבודת הקודש מיט א געוואלדיגע קדושה‪ ,‬ער‬ ‫דאס האט זיך געגרענעצט מיט מסירת נפש ממש‪,‬‬ ‫פלעגט קענען אסאך מאל דאווענען שחרית‬ ‫ווייל ווי באקאנט האבן די רוסישע רשעים‬ ‫ביינאכט‪ ,‬זיין עבודה איז געווען למעלה מן הזמן‪,‬‬ ‫געוואלט אויס רייסן יעדעס ביסל אידישקייט פון‬ ‫רוב מענטשן האבן נישט געקענט מיט האלטן זיין‬ ‫די אידן דארט אין די מדינה‪.‬‬ ‫טעגליכע סדר‪ ,‬וויבאלד מען האט נישט געקענט‬ ‫אויס רעכענען ווען מען גייט דאווענען שחרית‪,‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ביי אסאך ברית'ן ווען מען‬ ‫מנחה‪ ,‬אדער מעריב‪.‬‬ ‫האט געפרעגט דעם רבין‪ ,‬וואסערע נאמען מען‬ ‫זאל געבן פארן קינד‪ ,‬האט דער הייליגער צדיק‬ ‫אויך דערציילן אידן‪ ,‬אז די עבודת הקודש‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז מען זאל געבן "משה" נאך זיין הייליגען‬ ‫פונעם צדיק וקדוש תשעה באב איז געווען גאר‬ ‫טאטן‪ ,‬און ער האט צו געלייגט‪ ,‬מיין טאטע איז‬ ‫געהויבען‪ ,‬דער צדיק איז געזעצן דעם גאנצן טאג‬ ‫געווען א ערליכער איד און געוואינטשן אז דער‬ ‫מעוטף מיט א זאק‪ ,‬און ער האט געריסן קריעה‬ ‫קינד זאל אויס וואקסן א ערליכער איד מיט אזא‬ ‫אויפן חורבן בית המקדש מיט א ברכה‪ ,‬ער האט‬ ‫הייליגע נאמען‪.‬‬ ‫מקונן געווען אויפן חורבן און אויף צער השכינה‬ ‫מיט בכיות נוראות‪.‬‬ ‫אויך איז ער געווען דער שוחט דארט אין‬ ‫שטאט‪ ,‬וואס דאס האט ער געטון מיט א מסירת‬ ‫בשנת תשל"ד איז דער הייליגער ריבניצער‬ ‫נפש‪ ,‬כדי די אידן דארט זאלן קענען עסן כשר'ס‪,‬‬ ‫רבי זי"ע אנגעקומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬ער האט דאן‬ ‫צענדליגע מאל האט מען דעם צדיק געכאפט‬ ‫געוואוינט קודם אין קרית באבוב אין בת ים‪,‬‬ ‫פארשפרייטן אידישקייט‪ ,‬און אייביג בדרך נס האט‬ ‫דערנאך אין בני ברק און דערנאך אין ירושלים‪.‬‬ ‫ער זיך ארויס געדרייט פון די רשעים‪ ,‬איינמאל ווען‬ ‫מען האט אים געכאפט און געשטעלט פאר א‬ ‫נאך זעקס חדשים איז די רבי געפארן קיין‬ ‫משפט‪ ,‬האט ער צו געזאגט פארן שופט‪ ,‬אז אויב‬ ‫אמעריקע פאר א חתונה‪ ,‬און געפלאנט צוריק צו‬ ‫ער וועט אים באפרייען‪ ,‬וועט זיין טאכטער געזונט‬ ‫קומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬אבער צום סוף האט מען‬ ‫ווערן‪ ,‬כך הוה די טאכטער פונעם שופט איז געזונט‬ ‫צו גערעדט דעם צדיק צו בלייבן אין אמעריקע‪,‬‬ ‫געווארן‪ ,‬און מען האט דעם רבין באפרייט‪.‬‬ ‫דאן איז דער צדיק קודם געווען אין מיאמי‪,‬‬ ‫דערנאך האט ער געוואוינט אין קראון הייטס‪,‬‬ ‫אויך איז ער געווען א מלמד און ארום געפארן‬ ‫דערנאך האט ער זיך באזעצט אין סיגייט ברוקלין‪,‬‬ ‫פון שטאט צו שטאט צו לערנען אידישקייט מיט‬ ‫סוף ימיו האט ער געוואוינט אין מאנסי ביז צו זיין‬ ‫די אידן וואס האבן ליידער כמעט גארנישט‬ ‫הסתלקות‪.‬‬ ‫געוויסט פון אידישקייט‪ ,‬צוליב וואס די רשעים די‬ ‫רוסן האבן נישט צו געלאזט קיין שום זאך וואס‬ ‫ער איז געווען גאר מקושר צו די צדיקי הדור‬ ‫האט געהאט צו טון מיט אידישקייט‪ ,‬עס זענען דא‬ ‫ובתוכם זיין חבר פון שטעפינעשט הרה"ק בעל‬ ‫צענדליגע מעשיות ווי מען האט כמעט געכאפט‬ ‫אמרי נועם מסקולען זי"ע און הרה"ק רבינו הקדוש‬ ‫דעם רבין אדער האט מען אים געכאפט לערנען‬ ‫בעל דברי יואל מסאטמאר זי"ע הרה"ק מסקווירא‬ ‫תורה מיט אידישע קינדער‪ ,‬און מיט ניסים איז דער‬ ‫זי"ע‪ ,‬און נאך גדולים וצדיקים בדורו‪.‬‬ ‫צדיק ניצול געווארן‪.‬‬ ‫‪18‬‬ ‫זיין צו א קינד‪ ,‬די ברכה איז טאקע מקוים געווארן‪,‬‬ ‫נאכן פטירה פון די רעבעצין שרה ע"ה‪ ,‬האט‬ ‫און אין יענעם יאר איז צו ר' משה און זיין פרוי‬ ‫דער צדיק חתונה געהאט בזיווג שני מיט הרבנית‬ ‫געבוירן געווארן א זון‪ ,‬וועמען מען האט א נאמען‬ ‫הצדקת פרידא מלכה ע"ה‪ ,‬בת הרה"ח רבי חיים‬ ‫געגעבן "חיים זאנוויל"‪ ,‬און אזוי איז דער צדיק‬ ‫אלכסנדר ניימאן ז"ל‪.‬‬ ‫געקומען אויף דער וועלט אלס א פרי פון זיין‬ ‫רבי'נס ברכה‪ ,‬און זיין גאנץ לעבן איז ער געבליבן‬ ‫ליידער האט דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע‬ ‫צוגעבונדן צום הייליגען שטעפענעשטער רבי'ן‬ ‫נישט איבער געלאזט קיין זש"ק‪ ,‬אבער האט‬ ‫מיט לייב און לעבן‪.‬‬ ‫איבער געלאזט חסידים ומעריצים און‬ ‫•••‬ ‫הונדערטער קינדער וואס זענען געבוירן געווארן‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע האט אמאל‬ ‫מיט זיין הייליגע ברכות‪.‬‬ ‫געזאגט פאר הרה"ק רבי משה הלברשטאם בעל‬ ‫דברי משה מירושלים זי"ע‪ ,‬אז הרה"ק רבי משה‬ ‫דער ציון פונעם הייליגער ריבניצער רבי זי"ע‬ ‫סוליצא זי"ע האט נאך געזאגט בשם הרה"ק רבי‬ ‫איז היינט צו טאגס איינע פון די פלעצער וואס‬ ‫מאיר מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬אז ווען מען האט ח"ו א‬ ‫יעדער איד האט שוין פוקד געווען‪ 24 ,‬שעה א טאג‬ ‫חולה אין שטוב‪ ,‬זאל מען ליל שישי טרינקען א‬ ‫און אפילו ‪ 7‬טאג א וואך זענען דא דארט אידן וואס‬ ‫לחיים און זאגן‪ ,‬בזכות הרה"ק ר' ישראל בן פערל‬ ‫זענען מתפלל ביים ציון קדשו פון דעם הייליגען‬ ‫דער הייליגער קאשניצער מגיד זי"ע זאלן אלע‬ ‫צדיק‪ ,‬און אידן דערציילן גרויסע ישועות און‬ ‫קראנקע אידן האבן א רפואה‪.‬‬ ‫מופתים וואס מען זעט ביי דעם מקום קדוש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע פלעגט יעדן‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ד תשרי אסרו חג סוכות‬ ‫ליל שישי טרינקען א לחיים‪ ,‬און דאן האט ער‬ ‫בשנת תשנ"ו‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח ווישניץ‬ ‫געוואונטשן‪ ,‬בזכות פון דעם גרויסן רבי שלום‬ ‫אין מאנסי‪.‬‬ ‫שכנא מפראהביטש דעם הייליגען ריזינער'ס‬ ‫פאטער‪ ,‬זאל מען זוכה זיין צו א פרייליכן שבת‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫קודש‪ ,‬און דאן האט ער געהייסן דערציילן א סיפור‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫און אז מען ווייסט נישט קיין סיפור‪ ,‬זאל מען רעדן‬ ‫פון טישן און בענק‪ ,‬דערנאך האט דער הייליגער‬ ‫צדיק געזאגט‪ ,‬אין זכות פון רבינו ישראל בן פערל‬ ‫מעשיות‬ ‫דער קאזניצער מגיד זי"ע זאלן אלע קראנקע האבן‬ ‫א רפואה שלימה‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז די מאמע פונעם רבי'ן‬ ‫•••‬ ‫די צדקת מרת יוטא צפורה ע"ה‪ ,‬איז פערצן יאר‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע האט אמאל‬ ‫נאך דער געבורט פון איר ערשטן זון ר' יצחק‪ ,‬נישט‬ ‫געזאגט‪ ,‬מענטשן מיינען אז איך נעם ישועות פון‬ ‫געהאלפן געווארן מיט נאך א קינד‪ ,‬זי און איר מאן‬ ‫הימל און איך ברענג זיי אראפ פאר אידן‪ ,‬די אמת‬ ‫דער צדיק ר' משה‪ ,‬זענען געווען חסידים פונעם‬ ‫איז‪ ,‬אז איך ברויך גאר שווער ארבעטן פאר יעדע‬ ‫הייליגן צדיק רבי אברהם מתתיהו משטעפענעשט‬ ‫ישועה‪ ,‬איך לייג אריין גאר שווערע ארבעט אויף‬ ‫זי"ע‪ ,‬אן אייניקל פונעם הייליגן רוזשינער‪ ,‬און זי‬ ‫יעדע זאך וואס איך קען‪ ,‬ווייל ישועות קומען דורך‬ ‫פלעגט אפט אריינקומען צום רבי'ן און אים בעטן‬ ‫טון דעם רצון השם‪ ,‬און איך לייג דאס אלעס‬ ‫און מוטשען ער זאל איר געבן א ברכה פאר א בן‬ ‫אוועק‪ ,‬אז ווען א איד קומט בעטן א ישועה‪ ,‬קען‬ ‫זכר‪ ,‬איינמאל האט זי זיך פאר'עקשנ'ט און געזאגט‪,‬‬ ‫איך מיט דעם ברענגען א ישועה פאר דעם איד‪.‬‬ ‫"רבי‪ ,‬איך גיי פון דא נישט אוועק ביז דער רבי גיבט‬ ‫•••‬ ‫מיר א ברכה פאר א בן זכר"‪.‬‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער ריבניצער רבי‬ ‫זי"ע קיינמאל נישט אפ געזאגט קיין ברית‪ ,‬נאר ווען‬ ‫ווען דער הייליגער שטעפענעשטער רבי האט‬ ‫אימער מען האט דעם צדיק געריפן צו א ברית זיין‬ ‫געהערט אירע פארצווייפלטע געבעטן‪ ,‬האט ער‬ ‫מוהל‪ ,‬איז דער צדיק געפארן גאר ווייטע וועגן‪ ,‬נאר‬ ‫איר צוגעזאגט‪ ,‬אז נאך אין יענעם יאר וועט זי זוכה‬ ‫‪19‬‬ ‫אנגעקומען א פרוי מיט א קליינע בעבי און זאגט‬ ‫כדי צו מקיים זיין די מצוה פון אריין ברענגען א‬ ‫פארן רבין‪ ,‬רבי‪ ,‬מיין מאן האלט ליידער נישט קיין‬ ‫אידיש קינד בבריתו של אברהם אבינו‪ ,‬און דער‬ ‫אידישקייט און ער וויל בשום אופן נישט מאכן קיין‬ ‫צדיק האט זיך כסדר אויס געדריקט‪ ,‬אז איינע פון‬ ‫ברית פארן נייעם געבוירן קינד‪ ,‬אבער איך וויל‬ ‫די סיבות פארוואס ער איז אראפ געקומען אויף די‬ ‫זייער שטארק מאכן א ברית‪ ,‬דערפאר האב איך‬ ‫וועלט‪ ,‬איז צו מאכן ברית'ן פאר אידישע קינדער‪,‬‬ ‫געברענגט דעם קינד אינמיטן די נאכט‪ ,‬אז די רבי‬ ‫און ער האט זיך אויס געדריקט‪ ,‬אז א קינד וואס ער‬ ‫זאל קענען מאכן א ברית‪ ,‬אבער די רבי האט‬ ‫האט גע'מל'ט וועט קיין עבירות נישט קענען טון‪.‬‬ ‫געהייסן אז מען זאל ווארטן ביז עס ווערט טאג‪,‬‬ ‫כדי מען זאל מאכן דעם ברית צופרי‪.‬‬ ‫איינמאל נאך אין רוסלאנד האט מען דעם‬ ‫צדיק מכבד געווען מיט א ברית אין א גאר ווייטע‬ ‫צופרי האט די רבי געמאכט דעם ברית פארן‬ ‫שטאט‪ ,‬דער צדיק האט זיך ארויס געלאזט אויפן‬ ‫קינד‪ ,‬אבער ביים ברית האט מען נישט געקענט‬ ‫וועג‪ ,‬און דער דרייווער האט געזען אז די צייט איז‬ ‫אפשטעלן די בלוט‪ ,‬און וואס די רבי האט פראבירט‬ ‫קורץ און מען ברויך פארן דאס שנעלסטע וואס‬ ‫האט נישט געהאלפן‪.‬‬ ‫מען קען‪.‬‬ ‫דאן האט די רבי געהייסן יעדן איינעם ארויס‬ ‫אויפן וועג פארענדיג האט דער צדיק געהייסן‬ ‫גיין פון שטוב‪ ,‬און די רבי איז געבליבן מיטן קינד‬ ‫פארן דרייווער‪ ,‬אז מען זאל ארויס פארן צום‬ ‫אין שטוב‪ ,‬אבער דער איד זייענדיג באהאלטן‬ ‫קומענדיגען שטעטל‪ ,‬ווייל ער וויל גיין זיך טובל'ן‪,‬‬ ‫אונטער די טיש האט צו געזעהן וואס די רבי האט‬ ‫דער דרייווער האט זיך איינגעבעטן ביים רבין‪ ,‬אז‬ ‫געטון‪.‬‬ ‫מען זאל זיך נישט אפ שטעלן‪ ,‬ווייל מען וועט נישט‬ ‫אנקומען אין צייט‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיך נישט‬ ‫די רבי האט זיך געשטעלט ביים וואנט‪ ,‬און‬ ‫געלאזט און מען איז ארויס געפארן צום נאנסטן‬ ‫מיט בכיות נוראות האט ער זיך געבעטן צום‬ ‫שטעטל‪.‬‬ ‫באשעפער ווי א קינד צו זיין טאטן‪ ,‬רבונו של עולם‪,‬‬ ‫די רבי איז אריין אין וואלד און געגאנגען צום‬ ‫וואס האב איך דען דא געטון‪ ,‬איך האב געמאכט א‬ ‫טייך זיך טובל'ן‪ ,‬דער דרייווער שטייט און ווארט די‬ ‫ברית פאר א אידישע נשמה‪ ,‬איך האב מיך מוסר‬ ‫רבי זאל שוין ארויס קומען‪ ,‬אבער דער רבי האלט‬ ‫נפש געווען אז דער קינד זאל באקומען א ברית ווי‬ ‫זיך אויף לענגער ווי געווענליך‪ ,‬נאך א שטיק צייט‬ ‫א אידיש קינד‪ ,‬אויב וועט די קינד ח"ו שטארבן‪,‬‬ ‫איז דער צדיק צוריק געקומען מיט נאסע פיאות‬ ‫וועט די טאטע ח"ו נקמה נעמען און עס וועט ארויס‬ ‫און זאגט לאמיר גיין‪.‬‬ ‫קומען א גרויסע חילול השם‪.‬‬ ‫מען איז אנגעקומען גאר שפעט‪ ,‬אבער נאך אין‬ ‫ווען דער הייליגער צדיק האט געענדיגט זיין‬ ‫צייט צו מאכן דעם ברית‪ ,‬אבער אזוי ווי זיי קומען‬ ‫תפילה‪ ,‬איז ער צוריק צום קינד‪ ,‬און לפלא די בלוט‬ ‫אריין אין שטוב פון די עלטערן‪ ,‬זאגט מען פארן‬ ‫האט זיך אפ געשטעלט און ער האט געקענט‬ ‫רבין‪ ,‬זייער גוט אז די רבי איז אנגעקומען שפעט‪,‬‬ ‫צוריק געבן דעם קינד צו די מאמע געזונט און‬ ‫ווייל נישט צו לאנג צוריק זענען דא געווען די‬ ‫פריש‪ ,‬און מען האט געזען א שמייכל און שמחה‬ ‫רוסישע אפעצירן‪ ,‬ווייל מען האט ביי זיי גע'מסר'ט‬ ‫אויפן פנים פונעם רבין‪ ,‬אז ער האט זוכה געווען און‬ ‫אז עס קומט פאר א ברית‪ ,‬אבער וויבאלד די רבי איז‬ ‫מצליח געווען אריין צו ברענגען נאך א אידיש קינד‬ ‫נאכנישט דא געווען‪ ,‬האבן זיי גארנישט געזען‪ ,‬און‬ ‫בבריתו של אברהם אבינו‪ ,‬דאס איז געווען די‬ ‫יעצט ממש זענען זיי זיך געגאנגען‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫געוואלדיגע מסירת נפש פון דעם צדיק וקדוש‬ ‫דרייווער גאר גוט פארשטאנען‪ ,‬פארוואס די רבי‬ ‫אויף יעדע מצווה‪.‬‬ ‫האט זיך אזוי לאנג אויפגעהאלטן אין וואלד ביים‬ ‫•••‬ ‫זיך טובל'ן‪.‬‬ ‫דערציילט א איד‪ ,‬וואס איז געווען דאן אין‬ ‫•••‬ ‫שטוב פונעם רבין אין רוסלאנד‪ ,‬וואס ווי באקאנט‬ ‫א איד וואס איז געווען א קינד בשעת מעשה‬ ‫האט דער צדיק פון קיינעם נישט מורא געהאט‪,‬‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬איין נאכט איז צום רבין‬ ‫‪20‬‬ ‫דאקטאר געמאכט נאך איין סקען‪ ,‬כדי צו זען דעם‬ ‫נאר פונעם איין איינציגסטע באשעפער‪ ,‬ער האט‬ ‫פלאץ וואס מען דארף אפערירען‪ ,‬אבער ווי‬ ‫געמאכט ברית'ן פאר ווער עס איז געקומען בעטן‪,‬‬ ‫פארוואונדערט איז דער דאקטאר געווען‪ ,‬ווען ער‬ ‫און דער צדיק האט גענומען דעם אחריות אויף זיך‪.‬‬ ‫האט נישט געטראפן גארנישט אויף דעם פלאץ‪,‬‬ ‫בזכות פון די מאכלי שבת קודש פונעם צדיק איז‬ ‫איין טאג האבן די רוסישע ממשלה אפ‬ ‫דער איד אויס געהיילט געווארן‪.‬‬ ‫געמאכט‪ ,‬אז זיי האבן שוין גענוג באוווייזען אז דער‬ ‫•••‬ ‫צדיק טוט זאכן וואס זענען קעגן דעם ממשלה‪,‬‬ ‫צענדליגע מעשיות דערציילען אידן‪ ,‬ווי דער‬ ‫זענען די ק‪.‬ג‪.‬ב‪ .‬געקומען צום שטוב פונעם צדיק‪,‬‬ ‫הייליגער ריבניצער רבי זי"ע האט מרגיש געווען‬ ‫כדי אים ח"ו צו ארעסטירן און אפשיקן קיין סיביר‪,‬‬ ‫אויב איינער איז געווען אין מקו'‪ ,‬און ער האט‬ ‫ווען זיי זענען אנגעקומען האט די רעבעצין‬ ‫מקפיד געווען נישט צו געבן די האנט פאר איינעם‬ ‫געשריגן‪" ,‬חיים זאנוויל אנטלויף"‪ ,‬אבער די חברה‬ ‫וואס איז נישט געווען אין מקו'‪.‬‬ ‫זענען אריין געקומען אין שטוב און געזיכט דעם‬ ‫רבין אין דעם גאנצן שטוב‪ ,‬די רבי איז געזעצן ביים‬ ‫ביים טיש האט געקענט אריין קומען א איד‪,‬‬ ‫טיש ווי אייביג‪ ,‬אבער די רשעים האבן דעם רבין‬ ‫און דער צדיק האט געשריגן פון אויבן אן‪" ,‬גיי אין‬ ‫נישט געזען‪.‬‬ ‫וואסער"‪ ,‬גאר אסאך אידן האבן פראבירט צו איבער‬ ‫•••‬ ‫קלוגען דעם צדיק‪ ,‬אבער דער צדיק האט דאס‬ ‫א איד פון שטאט מונקאטש איז געווען זייער‬ ‫יעדעס מאל מרגיש געווען מיט זיין גרויסע‬ ‫קראנק אויף די מאגן‪ ,‬און די דאקטאר האט געהייסן‬ ‫קדושה‪.‬‬ ‫אז מען זאל מאכן אן אפעראציע‪ ,‬די וואך בעפאר‬ ‫•••‬ ‫די אפעראציע איז דער איד געקומען קיין ריבניץ‬ ‫הרה"ח רבי מענדל פוטערפאס זי"ע האט‬ ‫צום הייליגען צדיק אויף שבת קודש‪ ,‬צו נעמען א‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט אסאך עוסק געווען מיטן‬ ‫ברכה אז די אפעראציע זאל דורך גיין בשלום‪.‬‬ ‫הייליגער ריבניצער רבי זי"ע אין רוסלאנד מיטן‬ ‫אפרעכטן ברית'ן און נאך פעולות לטובת די אידן‬ ‫שבת קודש ביים סעודה צופרי האט מען אריין‬ ‫אין רוסלאנד‪.‬‬ ‫געברענגט די טשאלענט‪ ,‬און דער הייליגער צדיק‬ ‫האט געטיילט פון די טשאלענט פאר די אידן ביים‬ ‫איין טאג זענען די צוויי געגאנגען צו א ברית‪,‬‬ ‫טיש‪ ,‬אויך פאר דעם איד האט די רבי געגעבן א‬ ‫אבער דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע האט‬ ‫טעלער טשאלענט‪ ,‬אבער דער איד וויבאלד ער‬ ‫געוואלט גיין אין מקו' בעפארן גיין צום ברית‪,‬‬ ‫האט געהאט דעם קראנקהייט אויף דעם מאגן‬ ‫אינדרויסן איז געווען ‪ 30‬אונטער זערא עס איז‬ ‫האט געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז די דאקטאר האט‬ ‫געווען א געפערליכע פרעסט‪ ,‬אבער דער‬ ‫געזאגט‪ ,‬נישט צו עסן קיין שווערע עסן‪ ,‬און די‬ ‫הייליגער צדיק גייט צום טייך זיך טובל'ן‪.‬‬ ‫טשאלענט איז גאר שווער אויפן מאגן האט ער‬ ‫זייער מורא צו עסן דערפון‪.‬‬ ‫דערציילט רבי מענדל‪ ,‬אז ער האט נאר אריין‬ ‫געלייגט א פיס אינעם וואסער און ער איז כמעט‬ ‫אבער די רבי האט געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬עס‬ ‫פארפרוירען געווארן‪ ,‬אבער דער הייליגער צדיק‬ ‫פונעם טשאלענט לכבוד שבת קודש עס וועט דיר‬ ‫איז אריין אין דעם טייך שטייטערהייט כאילו ער‬ ‫אי"ה נישט שאטן‪ ,‬דער איד האט בלית ברירה‬ ‫גייט אריין אין א ווארעמע מקו'‪ ,‬ווען דער צדיק איז‬ ‫מסכים געווען און געגעסן פון דעם טשאלענט‪,‬‬ ‫ארויס האב איך געמיינט אז ער גייט פרירען פון‬ ‫אבער דער איד איז געווען זייער באזארגט אז עס‬ ‫קעלט‪.‬‬ ‫גייט אים שאטן‪ ,‬די גאנצע שבת איז ער געווען גאר‬ ‫שטארק באזארגט‪.‬‬ ‫אבער לפלא האב איך געזען ווי עס גייט א‬ ‫פארע פונעם גוף קדוש פונעם צדיק‪ ,‬בשעת די רבי‬ ‫אבער אזוי ווי דער שבת איז דורך געגאנגען‪,‬‬ ‫האט זיך אנגעטון איז א גוי דורך געגאנגען‪ ,‬און‬ ‫און ער האט ב"ה געשפירט גוט‪ ,‬האט זיך דער איד‬ ‫פארן צדיק האט זיך געדאכט אז ער האט געקוקט‬ ‫בארואיגט‪ ,‬בעפאר דעם אפעראציע האט דער‬ ‫‪21‬‬ ‫בחור האט געהאט א גרויסע בארד און דאס האט‬ ‫אויפן גוי‪ ,‬דער צדיק האט זיך נישט געזוימט‪ ,‬נאר‬ ‫אים געמאכט אויס זעהן עלטער ווי ער איז באמת‬ ‫גלייך זיך צוריק אויסגעטון און צוריק אריין אין טייך‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫זיך טובל'ן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער טאטע געבעטן דעם בחור‪ ,‬אז ער‬ ‫איינמאל האט מען ביים הייליגען ריבניצער רבי‬ ‫זאל אביסל אונטער שניידן די בארד כדי ער זאל‬ ‫זי"ע גערעדט פון דעם סגולה‪ ,‬אז צו דערמאנען‬ ‫נישט אויס זעהן עלטער‪ ,‬דער בחור זייענדיג א‬ ‫דעם נאמען "לוי יצחק בן שרה סאשה" פונעם‬ ‫חסידישע בחור האט נישט געהאט קיין חשק דאס‬ ‫הייליגען סניגורן של ישראל מברדיטשוב זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫צו טון‪ ,‬איז דער בחור אריבער מיטן טאטן צום‬ ‫א סגולה פאר אלע ישועות‪ ,‬האט זיך דער הייליגער‬ ‫הייליגען ריבניצער רבי זי"ע כדי צו פרעגן וואס די‬ ‫ריבניצער רבי ארויס געכאפט‪ ,‬אז ווען מען וועט‬ ‫רבי האלט‪ ,‬אבער אזוי ווי זיי קומען אריין צום רבין‪,‬‬ ‫זאגן "חיים זאנוויל בן יוטא צפורה"‪ ,‬וועט עס פונקט‬ ‫האט די רבי אן געכאפט די בארד פונעם בחור און‬ ‫אזוי העלפן‪ ,‬און לפלא איז דער ריבניצער רבי'ס‬ ‫געזאגט "א שיינע בארד"‪ ,‬מער האט נישט אויס‬ ‫יארצייט א טאג בעפאר דעם הייליגען‬ ‫געפעלט‪ ,‬ווייל זיי האבן פארשטאנען דעם תירוץ‪.‬‬ ‫בארדיטשעווער רבי זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫הרה"ג רבי מנחם ווייסמאנדל שליט"א רב‬ ‫אפאר יאר צוריק האט א איד פון אמעריקע‬ ‫דקהל תורת חמד נייטרא מאנסי האט דערציילט א‬ ‫געהאט שווערע צייטן אין ביזנעס און ער האט‬ ‫מעשה וואס ער איז געווען דערביי‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫געברויכט א גרויסע הלוואה‪ ,‬ער האט זיך גאר‬ ‫געלערנט אין לעיקוואד‪ ,‬האבן זיך עטליכע בחורים‬ ‫שטארק געמיטשעט צו באקומען דעם הלוואה‪,‬‬ ‫אפגעשמועסט צו גיין זאגן סליחות ביים הייליגען‬ ‫אבער יעדע וועג וואס ער האט פראבירט איז נישט‬ ‫ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬איז דארט געווען איין בחור‬ ‫דורך‪ ,‬איין טאג האט אים איינער גע'עצה'ט עפעס‬ ‫וואס האט שוין געהאט אנגעהויבן אשרי‪ ,‬אבער‬ ‫וואס האט אויס געזען אז עס וועט דורך גיין‪ ,‬אבער‬ ‫ווען ער האט געהערט אז מען גייט צום רבין‪ ,‬האט‬ ‫די לעצטע מינוט האט זיך דאס פארהאנקערט און‬ ‫ער זיך אויך מיט געכאפט‪.‬‬ ‫דאס האט אויך אויס געזען ווי עס גייט נישט דורך‬ ‫גיין‪.‬‬ ‫ווען דער הייליגער ריבניצער רבי איז אריין‬ ‫געקומען צו סליחות‪ ,‬האט ער געפרעגט אויב עס‬ ‫ערב ראש חודש איז דער איד אריבער צום ציון‬ ‫איז דא א מנין אידן וואס האבן נאכנישט געזאגט‬ ‫הקדוש אין מאנסי פונעם הייליגען ריבניצער רבי‬ ‫קיין סליחות‪ ,‬האט מען געזאגט אז יא‪ ,‬איז דער‬ ‫זי"ע‪ ,‬און געזאגט דארט תהילים און געשריבן א‬ ‫הייליגער צדיק צוגעגאנגען צו דעם איינעם בחור‬ ‫קוויטל‪ ,‬און בתוך הדברים האט ער געשריבן די‬ ‫און פרעגט אים‪ ,‬די האסט נישט געזאגט קיין‬ ‫ווערטער אין אידיש‪" ,‬די הלוואה זאל דורך גיין"‪.‬‬ ‫סליחות‪ ,‬זאגט ער ניין‪ ,‬פרעגט די רבי די האסט‬ ‫גארנישט געזאגט‪ ,‬האט דער בחור מודה געווען‪ ,‬אז‬ ‫דאס איז געווען ערב ראש חודש תמוז‪ ,‬ג' אב‬ ‫ער האט שוין געזאגט אשרי‪ ,‬און דאס האט דער‬ ‫דריי טאג שפעטער איז דער הלוואה דורך חוץ לדרך‬ ‫הייליגער צדיק גלייך מרגיש געווען מיט זיין‬ ‫הטבע‪ ,‬דער וואס האט געגעבן די געלט האט‬ ‫גרויסע קדושה‪ ,‬האט די רבי געהייסן אריין רופן א‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט נאך קיינמאל נישט געהאט‬ ‫אנדערן איד וואס האט נאכנישט געזאגט קיין‬ ‫אזא זאך אז א הלוואה אזוי ווי דעם זאל צום סוף‬ ‫סליחות‪.‬‬ ‫דורך גיין‪ ,‬אלעס מיטן כוח של אותו זקן דער‬ ‫•••‬ ‫הייליגער ריבניצער רבי זי"ע‪.‬‬ ‫איין טאג איז א קינד ארויס געפאלן פון א‬ ‫•••‬ ‫פענסטער פון צוויי שטאק הויעך‪ ,‬דאס קינד איז‬ ‫ווי באקאנט האט מען כסדר געזען ווי דער‬ ‫אריין אין א קאמא און מען האט אים נישט געקענט‬ ‫הייליגער ריבניצער רבי זי"ע האט מרגיש געווען‬ ‫דערוועקן‪ ,‬מען האט דעם קינד אריין געטראגן אין‬ ‫מחשבות ביי אידן וואס זענען אריין געקומען צו‬ ‫שפיטאל‪ ,‬און די דאקטאר האט געזאגט אז מען‬ ‫אים זיך מזכיר זיין‪ ,‬איז געווען א איד וואס האט‬ ‫קען דעם קינד נישט אפערירען‪ ,‬און דער דאקטאר‬ ‫געהאט א בחור אין די יארן פון שידוכים און דער‬ ‫‪22‬‬ ‫אז ער פאסט יעצט און ער וועט שוין טועם זיין פון‬ ‫האט געזאגט אז אזוי וועט דעס קינד ליידער נישט‬ ‫די מזונות שפעטער ביינאכט נאכן אויס פאסטן‪,‬‬ ‫לאנג אנהאלטן‪.‬‬ ‫האט דער רב געפרעגט דעם ריבניצער רבי זי"ע‪,‬‬ ‫פארוואס פאסט די רבי יעצט נישט אויס‪ ,‬די מזונות‬ ‫מען האט גלייך געשיקט א קוויטל צום‬ ‫איז דאך פון א סעודת ברית און עס איז דא א דעה‬ ‫הייליגער ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬דער הייליגער צדיק‬ ‫אין שלחן ערוך אז דאס איז א סעודת מצוה‬ ‫האט דאן געהאלטן אינמיטן זיין הייליגע עבודה‬ ‫דאורייתא‪.‬‬ ‫פון תיקון חצות‪ ,‬אבער ער האט זיך גלייך‬ ‫אפגעשטעלט און גענומען דעם קוויטל‪ ,‬גלייך‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אז לכתחילה האט ער‬ ‫האט דער הייליגער צדיק געזאגט אז ער וויל גיין‬ ‫טאקע וועגן דעם נישט געוואלט נעמען דעם כיבוד‬ ‫אין מקו'‪.‬‬ ‫אלס מוהל‪ ,‬ווייל ער פאסט היינט און ער האט‬ ‫מורא געהאט אז מען וועט אים מכבד זיין צו עסן‪,‬‬ ‫אין מקו' האט דער צדיק געהייסן פארן גבאי‬ ‫אבער ער האט נישט געוואלט אויף געבן אויף די‬ ‫אז ער זאל בשעת יעדן טבילה זאגן דעם נאמען‬ ‫מצות ברית‪ ,‬אבער דערציילט די ריבניצער רבי‪ ,‬אז‬ ‫פונעם קינד און די נאמען פון די מאמע‪ ,‬און אזוי‬ ‫נאך אין רומעניא האט מען אים איינמאל מכבד‬ ‫האט דער צדיק אפגעראכטן זיין הייליגע עבודה‬ ‫געווען אלס מוהל‪ ,‬און דארט זענען געווען גדולי‬ ‫ביים זיך טובל'ן‪ ,‬אזוי ווי דער צדיק איז ארויס פון‬ ‫הדור וואס האבן אים זייער געבעטן אז ער זאל יא‬ ‫די מקו' האט ער זיך אנגערופן‪" ,‬דאס קינד איז‬ ‫ברעכן דעם תענית‪ ,‬און ער האט זיי נישט געקענט‬ ‫סטאביל און איז אויף"‪ ,‬יענע מינוט איז אריין‬ ‫אפ זאגן‪.‬‬ ‫געקומען א רוף‪ ,‬אז דאס קינד האט זיך‬ ‫אויפגעוועקט און איז אינגאנצן ביי זיך‪ ,‬דער‬ ‫דערציילט דער ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬אז ליידער‬ ‫דאקטאר האט געזאגט אז דאס האט געמיזט זיין א‬ ‫זענען ‪ 60‬אידן יענעם טאג פארכאפט געווארן אין‬ ‫גרויסע מופת‪ ,‬ווייל ער האט דאס נאך קיינמאל אין‬ ‫מיליטער‪ ,‬און דער צדיק האט אויס געפירט מיט‬ ‫זיין לעבן נישט געזען‪.‬‬ ‫גרויס צער בזה"ל‪" ,‬און איך מיין‪ ,‬אז אויב איך וואלט‬ ‫•••‬ ‫געפאסט‪ ,‬וואלט איך זיי אויסגעלייזט"‪ ,‬הערנדיג די‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער ריבניצער רבי‬ ‫ווערטער האט דער רב געגעבן א היתר פארן‬ ‫זי"ע גאר אסאך עוסק געווען אין תעניתים און‬ ‫ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬אז ער זאל ווייטער ממשיך זיין‬ ‫סגופים‪ ,‬און דער צדיק האט מיט זיינע תעניתים‬ ‫זיין מנהג פון פאסטן אפילו ביי א סעודת ברית‪.‬‬ ‫געראטעוועט אידישע קינדער‪ ,‬ווי דער צדיק האט‬ ‫•••‬ ‫זיך אמאל ארויס געכאפט מיט די ווערטער‪" ,‬איך‬ ‫אין די צייט וואס דער צדיק דער ריבניצער רבי‬ ‫פאסט פאר די טובה פון אחינו בני ישראל‪ ,‬און איך‬ ‫זי"ע האט געוואוינט אין ארץ ישראל‪ ,‬איז צו אים‬ ‫האב מורא נישט צו פאסטן‪ ,‬ווייל איך האב מורא אז‬ ‫געקומען א יונגערמאן און זיך מזכיר געווען‪ ,‬אז ער‬ ‫עס וועט שאטן‪ ,‬און איך ווייס נישט ווער עס וועט‬ ‫איז נאכנישט געהאלפן געווארן מיט זש"ק‪ ,‬האט‬ ‫ח"ו נפגע ווערן דורך דעם"‪.‬‬ ‫אים דער צדיק געהייסן צוויי מאל פאסטן א טאג‬ ‫האט פאסירט איינמאל שוין אין אמעריקע‪,‬‬ ‫צוזאמען מיט אים דער ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫ווען מען האט מכבד געווען דעם ריבניצער רבי‬ ‫איד זאל זיין אינעם מנין ביי מנחה‪.‬‬ ‫זי"ע אלס מוהל ביי א ברית‪ ,‬און נאכן ברית איז דער‬ ‫צדיק אריין אין שטוב פונעם רב פון שוהל‪ ,‬און מען‬ ‫און דאן האט דער צדיק געהייסן פארן‬ ‫האט דארט געמאכט א לחיים‪ ,‬און דער רב האט‬ ‫יונגערמאן‪ ,‬אז ער זאל קומען זיך טובל'ן ערב שבת‬ ‫געגעבן פארן צדיק א שטיקל מזונות‪ ,‬און דער‬ ‫קודש לכבוד שבת אינעם קוואל ווי דער צדיק‬ ‫צדיק האט דאס גענומען און האט דאס‬ ‫פלעגט זיך טובל'ן‪ ,‬און ער די רבי וועט זיך צו יאגן‬ ‫איינגעוויקלט אין א פאפיר און דאס אוועק‬ ‫מיטן דאווענען שחרית פרייטאג‪ ,‬וויבאלד דער‬ ‫געלייגט‪.‬‬ ‫יונגערמאן האט געוואוינט אינדרויסן פון ירושלים‪,‬‬ ‫און ער זאל נאך קענען אן קומען אין צייט אהיים‬ ‫דער רב האט געפרעגט דעם צדיק‪ ,‬פארוואס‬ ‫אויף שבת‪.‬‬ ‫ער עסט דאס נישט יעצט‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‬ ‫‪23‬‬ ‫שבת‪ ,‬האט דער צדיק אבער אן טבילה נישט‬ ‫יענעם ערב שבת קודש איז דער יונגערמאן‬ ‫געוואלט אנהייבן‪ ,‬איז ער ארויס אין גאס‪ ,‬געפונען‬ ‫געגאנגען מיטן רבין טובל'ן אינעם קוואל‪ ,‬די רבי‬ ‫א גרויסן בארג שניי‪ ,‬הויך גענוג אים אינגאנצן צו‬ ‫אליין האט זיך גאר אסאך מאל גע'טובל'ט‪ ,‬און דאן‬ ‫באדעקן‪ ,‬און זיך אריינגעטונקען אינעם שניי‪ ,‬און‬ ‫האט די רבי געהייסן דעם יונגערמאן זיך טובל'ן און‬ ‫ערשט דערנאך איז ער צוריק אריין אין שול און זיך‬ ‫דער יונגערמאן האט לויטן ציווי פונעם רבי'ן זיך‬ ‫געשטעלט דאווענען‪.‬‬ ‫גע'טובל'ט ‪ 10‬מאל‪ ,‬דאן האט דער צדיק געזאגט‬ ‫•••‬ ‫בזה"ל‪" ,‬בוסט געהאלפן‪ ,‬דער טבילה איז ווערד‬ ‫ווי באקאנט איז דער הייליגער ריבניצער רבי‬ ‫געווען מיליאנען"‪.‬‬ ‫זי"ע געווען באוויסט‪ ,‬אלס א בעל רוח הקודש נפלא‪,‬‬ ‫דער צדיק האט מיט זיינע הייליגע אויגן געזען‬ ‫און דער צדיק האט געבעטן‪ ,‬אז דער‬ ‫זאכן וואס אנדערע האבן נישט געזען‪ ,‬האט‬ ‫יונגערמאן זאל אים לאזן וויסן ווען ער ווערט‬ ‫דערציילט זיין משמש בקודש הרה"ח ר' משה‬ ‫געהאלפן‪ ,‬צום יאר האט דער איד געהאט א מיידל‪,‬‬ ‫הערש בערקאוויטש‪ ,‬אז איינמאל‪ ,‬פאר זיי זענען‬ ‫און ווען די רבי האט דאס געהערט איז ער געווען‬ ‫ארויס פון מקוה‪ ,‬האט אים דער רבי געזאגט‪" ,‬די‬ ‫זייער בשמחה און ער האט געזאגט‪ ,‬אויב וואלט‬ ‫לצים זענען אויפן וועג"‪ ,‬האט דער משמש ר' משה‬ ‫דער איד געהאט א בן זכר‪ ,‬וואלט איך געברויכט‬ ‫הערש געזאגט‪ ,‬ווען דער רבי האט עפעס געזאגט‪,‬‬ ‫פארן קיין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫האב איך געוואוסט אז מען דארף עס נעמען ערנסט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ווייל דער הייליגער ריבניצער האט נישט גערעדט‬ ‫עס ווערט דערציילט א מעשה נפלא פון די‬ ‫קיין איבעריגע רייד‪.‬‬ ‫צייטן וואס די רבי דער הייליגער ריבניצער זי"ע‬ ‫איז געווען אין געטא ביי די צווייטע וועלט מלחמה‪,‬‬ ‫נישט מער ווי דריי מינוט שפעטער איז‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז די דייטשן האבן חוץ לדרך‬ ‫אריינגעקומען א גרופע יונגע בחורים‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫הטבע דעם רבי'ן געגעבן רשות צו גיין און קומען‪,‬‬ ‫אנגעהויבן רעדן צום רבי'ן מיט גרויסע חוצפה‪,‬‬ ‫און ער פלעגט יעדן ערב שבת ארויסגיין פון דער‬ ‫"ווען גייט דער רבי זיך שטעלן דאווענען"‪ ,‬האט‬ ‫געטא צום טייך זיך צו טובל'ן לכבוד שבת‪ ,‬עפעס‬ ‫איינער געפרעגט‪ ,‬און די אנדערע האבן הויך‬ ‫וואס דאס אליין איז געווען א גרויסע וואונדער‪,‬‬ ‫געלאכט ווי חוזק צו מאכן פונעם רבין‪" ,‬איך האב‬ ‫ווייל די רשעים די דייטשן האבן דאס פאר כמעט‬ ‫ברוך השם א מנין אן אייך"‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫קיינעם נישט געטון‪ ,‬אבער מן הסתם האט דער‬ ‫געענטפערט מיט א רואיגן שמייכל‪ ,‬און דער‬ ‫צדיק מיט זיין קדושה נושא חן געווען ביי די‬ ‫הייליגער ריבניצער זי"ע האט זיך בכלל נישט‬ ‫רשעים‪.‬‬ ‫וויסענדיג געמאכט פון א פאר וויצלעך פון יונגע‬ ‫בחורים‪ ,‬ווען זיי זענען אוועקגעגאנגען‪ ,‬האט זיך‬ ‫איין ערב שבת איז ביים טייך געשטאנען אויף‬ ‫דער רבי אויסגעדרייט צו ר' משה הערש און‬ ‫די וואך א נייער סאלדאט‪ ,‬וואס האט אים קיינמאל‬ ‫געזאגט‪" ,‬נו‪ ,‬משה‪ ,‬האב איך דיר נישט געזאגט אז‬ ‫נישט געזען און נישט געוואוסט פון זיין רשות‪,‬‬ ‫זיי קומען"‪.‬‬ ‫"האלט! שטעל דיך אפ!" האט דער סאלדאט‬ ‫•••‬ ‫געשריגן‪" ,‬מאך נישט קיין איין טריט ווייטער‪ ,‬אויב‬ ‫דער געטרייער משמש בקודש ביים הייליגען‬ ‫דיין לעבן איז דיר טייער"‪ ,‬דער רבי האט‬ ‫ריבניצער זי"ע‪ ,‬ר' יצחק תהילים‪ ,‬האט דערציילט‪,‬‬ ‫פארשטאנען אז יענער גייט אים שיסן‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫אז ער האט זיך אמאל געוואונדערט און געטראכט‬ ‫אויסגעדרייט און אנטלאפן מיט אלע כוחות‪ ,‬און‬ ‫ביי זיך‪" ,‬ווי קומט עס אז דער רבי איז קיינמאל נישט‬ ‫ווען ער האט שפעטער דערציילט די מעשה האט‬ ‫פארשיקט געווארן קיין סיביר‪ ,‬ווען אנדערע זענען‬ ‫ער געזאגט‪" ,‬א פויגל האט נישט געקענט פליען‬ ‫פארשיקט געווארן פאר פיל קלענערע זאכן"‪ ,‬ער‬ ‫שנעלער ווי איך בין דעמאלט געלאפן"‪.‬‬ ‫האט עס נישט ארויסגעזאגט‪ ,‬נאר געטראכט ביי‬ ‫זיך‪ ,‬אבער לפלא‪ ,‬האט דער רבי זיך אליין אנגערופן‪,‬‬ ‫ווען דער הייליגער ריבניצער איז אנגעקומען‬ ‫"דו מוזט דאך פארשטיין‪ ,‬די נידעריגע קא‪-‬גע‪-‬בע‬ ‫צוריק אין בית המדרש‪ ,‬וואו אידן האבן שוין‬ ‫אגענטן האבן נישט געהאט קיין מאכט‪ ,‬זיי האבן‬ ‫געווארט אויף אים צו דאווענען מנחה און קבלת‬ ‫‪24‬‬ ‫א קוק וואס טוט זיך ביי דיר אינדערהיים‪ ,‬דיין ווייב‬ ‫געמוזט שיקן באריכטן קיין קיעוו‪ ,‬און פון דארט‬ ‫ליגט אין בעט און האלט ביים שטארבן"‪.‬‬ ‫זענען ארויס די באפעלן‪ ,‬און ווייל איך האב געהאט‬ ‫נאנטע מענטשן אין קא‪-‬גע‪-‬בע‪ ,‬האבן זיי געזארגט‬ ‫דער שופט האט אנגעהויבן ציטערן‪ ,‬און ער‬ ‫אז די באריכטן זאלן ווערן צעריסן"‪.‬‬ ‫האט נישט פארשטאנען וואס דער רבי וויל‪ ,‬אבער‬ ‫ער האט געזען מיט וואספארא ערנסטקייט דער‬ ‫אבער ר' יצחק זאגט‪ ,‬אז דאס איז נישט די‬ ‫רבי רעדט‪ ,‬האט דער שופט געזאגט‪" ,‬אויב איר זעט‬ ‫גאנצע מעשה‪ ,‬ווייל א רב וואס קען גוט רוסיש‬ ‫אז זי איז קראנק‪ ,‬קענט איר דאך אויך זען אז זי זאל‬ ‫האט נאכגעזוכט אין די ארכיוון פון קא‪-‬גע‪-‬בע‪ ,‬און‬ ‫געזונט ווערן"‪ ,‬האט דער רבי צוגעזאגט אז זי וועט‬ ‫געטראפן אסאך באריכטן איבער "אבראמאוויטש"‪,‬‬ ‫געזונט ווערן‪ ,‬אבער מיט איין תנאי‪" ,‬אז מען לאזט‬ ‫און פיל מאל שטייט דארט‪" ,‬מען האט אים געזוכט‬ ‫אים פריי"‪ ,‬אזוי איז געווען‪" ,‬די פרוי איז געזונט‬ ‫און נישט געפונען"‪ ,‬און דער הייליגער ריבניצער‬ ‫געווארן‪ ,‬און דער רבי איז באפרייט געווארן"‪.‬‬ ‫אליין האט אמאל דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ער‬ ‫•••‬ ‫געזעסן אויף זיין בענקל‪ ,‬און די רעבעצין איז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האבן די‬ ‫געשטאנען ביים פענצטער‪ ,‬פלוצלינג האט זי‬ ‫רשעים די קא‪-‬גע‪-‬בע געכאפט דעם רבין דעם‬ ‫דערזען די קארס פון קא‪-‬גע‪-‬בע פארן צום הויז‪,‬‬ ‫הייליגען ריבניצער זי"ע‪ ,‬אבער אויפן וועג צום‬ ‫און זי האט געשריגן‪" ,‬חיים זאנוויל‪ ,‬באהאלט דיך!‬ ‫תפיסה האבן די פאליציאנטן באמערקט אז דער‬ ‫זיי קומען!"‪ ,‬אבער דער רבי איז געבליבן זיצן אויפן‬ ‫רבי איז נישטא‪ ,‬מען האט אים געזוכט‪ ,‬און‬ ‫ארט‪ ,‬די אגענטן זענען אריין און געזוכט אין גאנצן‬ ‫געטראפן נישט ווייט‪ ,‬שטייענדיג אין א טייך און זיך‬ ‫שטוב‪" ,‬איך האב זיי געזען"‪ ,‬האט דער רבי געזאגט‪,‬‬ ‫טובל'ן‪ ,‬האבן זיי אים פריי געלאזט‪ ,‬זאגנדיג‪" ,‬אויב‬ ‫"אבער זיי האבן מיך נישט געזען"‪.‬‬ ‫ער איז אזא משוגענער‪ ,‬אז ער האט געקענט‬ ‫•••‬ ‫אנטלויפן‪ ,‬און אנשטאט דעם שטייט ער דא אין‬ ‫עס ווערן דערציילט צענדליגע מעשיות‪ ,‬ווי‬ ‫טייך‪ ,‬קען מען אים לאזן גיין"‪.‬‬ ‫אזוי דער קא‪-‬גע‪-‬בע האבן כסדר פראבירט צו‬ ‫•••‬ ‫כאפן דעם הייליגען ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬אויף אים‬ ‫א הויז‪-‬בחור ביים הייליגען ריבניצער רבי'ן‬ ‫האבן זיי שוין געהאט גאנצע ליסטעס מיט‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז דער רבי האט זיך יעדע נאכט‬ ‫"עבירות"‪ ,‬אבער זיי האבן אים נישט געקענט כאפן‬ ‫איינגעשפארט ביי תיקון חצות‪ ,‬פון פינף ביז אכט‬ ‫ביי די מעשה‪ ,‬האבן זיי אונטערגעשיקט איינעם פון‬ ‫שעה‪ ,‬ביז אינדערפרי‪ ,‬און קיינעם נישט‬ ‫זייערע מענטשן‪ ,‬ער זאל זיך מאכן פאר א‬ ‫אריינגעלאזט‪ ,‬אפילו נישט די משמשים‪ ,‬איינמאל‬ ‫צעבראכענעם איד וואס שמאכט אונטער די‬ ‫האט דער בחור זיך געוואגט אריינצוקוקן דורכן‬ ‫קאמוניסטן‪ ,‬יענער איז געקומען צום רבי'ן‪,‬‬ ‫שליסל‪-‬לאך‪ ,‬און ער האט געזען א גאר הייליגע‬ ‫געוויינט אז ער האט גארנישט‪ ,‬און געבעטן צדקה‪,‬‬ ‫מראה‪ ,‬דער רבי זיצט אויף דער ערד‪ ,‬ארומגערינגלט‬ ‫דער רבי האט נישט לאנג געקלערט און‬ ‫מיט שווארצע ליכט‪ ,‬אזוי אז א היץ איז געקומען פון‬ ‫אויסגעליידיגט זיין קעשענע‪ ,‬אלע פרוטות וואס‬ ‫אלע זייטן‪ ,‬דער רבי האט אנגעטון אן אלטן רוסישן‬ ‫ער האט געהאט‪ ,‬און עס אים געגעבן‪.‬‬ ‫היטל‪ ,‬א זאק אויפן גוף‪ ,‬און זיך באגאסן מיט אש‬ ‫אויפן קאפ‪ ,‬ביז עס איז אראפגערונען פון אלע זייטן‪,‬‬ ‫עטליכע טעג שפעטער איז דער קא‪-‬גע‪-‬בע‬ ‫און אזוי האט ער געזאגט תיקון חצות מיט געוויין‪,‬‬ ‫געקומען צום רבי'נס שטוב און אים ארעסטירט‪,‬‬ ‫שטיל‪ ,‬בקול דממה דקה‪ ,‬ווען ער האט געענדיגט‪,‬‬ ‫אין געריכט האט מען אים פארגעליינט א לאנגע‬ ‫האט ער אלעס אוועקגעלייגט‪ ,‬זיך אפגעוואשן‬ ‫מגילה פון "פארברעכנס"‪ ,‬און בעיקר דעם‬ ‫דאס פנים‪ ,‬ווי גארנישט איז געשען‪.‬‬ ‫שרעקליכן חטא אז מען האט אים געכאפט געבן‬ ‫•••‬ ‫צדקה‪ ,‬וואס איז געווען קעגן די קאמוניסטישע‬ ‫עס האט דערציילט איינע פון די רוסישע אידן‪,‬‬ ‫געזעצן‪ ,‬דער הייליגער ריבניצער רבי איז‬ ‫וואס איז נאך געווען אין רוסלאנד צוזאמען מיטן‬ ‫געשטאנען שטיל און געקוקט אויפן שופט‪ ,‬און‬ ‫הייליגען ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬אז דער צדיק איז‬ ‫נאך עטליכע מינוט האט ער אויפגעהויבן די אויגן‬ ‫געווען שטארק באוויסט אלס א בעל רוח הקודש‬ ‫און געזאגט‪" ,‬איידער דו נעמסט דיך אויף מיר‪ ,‬גיב‬ ‫‪25‬‬ ‫טיש‪ ,‬ווען דער רבי האט עס באמערקט‪ ,‬האט ער‬ ‫און א בעל מופת עצום‪ ,‬אפילו די גוים האבן געוויסט‬ ‫עס גענומען אין האנט און מיט שמחה געזאגט‪,‬‬ ‫צו זאגן‪ ,‬אז מיט דעם איד טאר מען זיך נישט‬ ‫"מען גייט מקיים זיין השבת אבידה"‪ ,‬די גבאים‬ ‫אנהייבן‪ ,‬ווייל עס וועט זיך נישט גוט אויסלאזן‪ ,‬און‬ ‫האבן עס געוואלט נעמען פון אים‪ ,‬און זיי וועלן‬ ‫די גוים פלעגן קומען פאר ברכות און ישועות צום‬ ‫דאס שוין אפגעבן פאר יענעם איד‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫הייליגען ריבניצער רבי‪.‬‬ ‫עס נישט ארויסגעלאזט‪ ,‬ער האט געהייסן רופן‬ ‫דעם בעל אבידה ער זאל קומען נעמען דעם‬ ‫איין טאג איז דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע‬ ‫פעדער‪ ,‬און אפאר שעה‪ ,‬ביז יענער איז געקומען‪,‬‬ ‫געזעצן מיט קינדער און מיט זיי געלערנט תורה‪,‬‬ ‫איז דער צדיק ארומגעגאנגען מיט דער פעדער אין‬ ‫דאן איז אריין א מסירה אויפן צדיק אז ער לערנט‬ ‫האנט מיט גרויס פרייד‪ ,‬אז ער טוט א מצוה‪.‬‬ ‫אידישקייט מיט אנדערע‪ ,‬וואס דאס איז געווען‬ ‫•••‬ ‫איינע פון די גרעסטע עבירות אין רוסלאנד‪ ,‬עס‬ ‫עס האט דערציילט א איד‪ ,‬אז נאך אין רוסלאנד‬ ‫האבן זיך אראפגעלאזט א מחנה קא‪-‬גע‪-‬בע אגענטן‬ ‫זענען צוויי אידן אמאל געקומען צום רבי'ן זיך‬ ‫צוזאמען מיט זייער אויבער‪-‬האר צו גיין ארעסטירן‬ ‫מזכיר זיין‪ ,‬פארשטייט זיך אז יענע צייט איז דער‬ ‫דעם רבין‪ ,‬ווען זיי זענען אנגעקומען נאנט און מען‬ ‫וועג צו גיין צום רבין געווען אביסל שרעקעדיג‪,‬‬ ‫האט זיי געזען קומען‪ ,‬זענען אלע קינדער גלייך‬ ‫ווייל מען האט כסדר מורא געהאט אז די חברה‬ ‫אנטלאפן אדער זיך גוט באהאלטן‪ ,‬דערציילט‬ ‫קוקן נאך מענטשן וואס גייען צום רבין‪ ,‬אבער‬ ‫יענער איד‪ ,‬אז ער האט זייער געוואלט זעהן וואס‬ ‫לפלא‪ ,‬ווען זיי זענען געגאנגען אויפן וועג‪ ,‬האבן זיי‬ ‫דא גייט זיין‪ ,‬האט ער זיך באהאלטן דארט אין שטוב‬ ‫נישט באגעגענט קיין לעבעדיגע נפש אויפן וועג‪,‬‬ ‫אין א שאפע‪.‬‬ ‫ארויסגייענדיג פונעם צימער‪ ,‬האט איינער געזאגט‬ ‫צום צווייטן‪" ,‬לאמיר כאפן א שפאציר‪ ,‬עס איז דאך‬ ‫די רוסישע חברה זענען אריינגעקומען‬ ‫געווען א פיינער וועג"‪ ,‬האט זיך דער הייליגער‬ ‫צוזאמען מיט זייער הויפט‪ ,‬און האבן אנגעהויבן‬ ‫ריבניצער רבי אנגערופן‪" ,‬מיינט איר אז איך וועל‬ ‫שרייען אויפן רבין‪ ,‬אז ער לערנט אידישקייט מיט‬ ‫אייך נאכאמאל אויסרייניגן דעם וועג"‪.‬‬ ‫קינדער און האבן אים געסטראשעט מיטן ערגסטן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אבער דער רבי האט זיך נישט דערשראקן בכלל‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד ר' יעקעלע‬ ‫דער הויפט האט דארט געהאט מיט זיך א יונגען‬ ‫פוקס האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט אמאל‬ ‫טאכטער וואס איז ל"ע געבוירן געווארן בלינד‪,‬‬ ‫באמערקט‪ ,‬אז דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע‬ ‫האט דער הייליגער ריבניצער רבי געזאגט פארן‬ ‫האט געהאט לאנגע האר‪ ,‬און האט געטראכט ביי‬ ‫הויפט‪" ,‬אויב די וועסט מיך אפלאזן‪ ,‬וועל איך‬ ‫זיך‪" ,‬עס איז דאך באקאנט אז לאנגע האר זענען א‬ ‫אויסהיילן דאס מיידל און זי וועט קענען געהעריג‬ ‫קליפה‪ ,‬איז ווי פאסט עס פאר אזא קדוש וטהור‪ ,‬צו‬ ‫זעהן"‪.‬‬ ‫גיין מיט לאנגע האר"‪ ,‬ער האט עס נישט געמיינט‬ ‫אלס קשיא‪ ,‬נאר עס איז אים געווען‬ ‫דער הויפט האט מסכים געווען‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫אינטערעסאנט‪ ,‬פלוצלונג האט זיך דער הייליגער‬ ‫ריבניצער רבי האט צוגערופן דאס מיידל‪ ,‬און ער‬ ‫ריבניצער רבי אויסגעדרייט צו אים‪ ,‬כאטש עס‬ ‫האט געוויזן פארן מיידל א פאפיר וואס האט‬ ‫זענען דארט געווען נאך מענטשן‪ ,‬און האט אים‬ ‫געהאט קאלירן‪ ,‬און געפרעגט דאס מיידל‪,‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך האב א ענין פארוואס איך שער זיך‬ ‫"וואסערע קאליר איז דאס"‪ ,‬און דאס מיידל האט‬ ‫נישט לעצטנס"‪ ,‬ער איז געבליבן ערשטוינט‪,‬‬ ‫גלייך געענטפערט‪ ,‬האט זיך דער הייליגער‬ ‫זעענדיג אז די רבי האט ממש געליינט זיינע‬ ‫ריבניצער אנגערופן‪" ,‬זי זעהט דאך געהעריג"‪ ,‬און‬ ‫מחשבות‪.‬‬ ‫דאס מיידל האט ארויסשפאצירט פון שטוב‬ ‫•••‬ ‫זעענדיג כאחד האדם‪ ,‬פארשטייט זיך אז ער האט‬ ‫ר' יצחק תהילים וואס איז געווען א נאנטער‬ ‫גלייך געלאזט דעם רבין פריי‪.‬‬ ‫מענטש ביים הייליגען ריבניצער זי"ע האט‬ ‫•••‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דאס ערשטע מאל וואס ער איז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינער האט אמאל‬ ‫געקומען צום רבי'ן איז געווען‪ ,‬ווען זיין שוואגערס‬ ‫איבערגעלאזט א פעדער אויפן ריבניצער רבי'נס‬ ‫‪26‬‬ ‫רבי זי"ע מכבד געווען מיט פתיחת הארון א רוסישן‬ ‫ברודער איז געלעגן אין מאונט סיני שפיטאל מיט‬ ‫איד‪ ,‬וואס האט גארנישט געוואוסט חוץ פון‬ ‫גאר הויך פיבער‪ ,‬און די דאקטוירים האבן‬ ‫דאווענען פון א רוסישן סידור‪ ,‬און איז נעבעך נישט‬ ‫אויפגעגעבן די האפענונג‪ ,‬און זיי האבן געזאגט אז‬ ‫געווען קיין שומר שבת‪ ,‬א פרומער איד וואס האט‬ ‫אין א טאג צוויי וועט ער אריינפאלן אין "סעפטיק‬ ‫דארט געדאווענט האט ביי זיך אין הארצן‬ ‫שאק"‪ ,‬רחמנא ליצלן‪ ,‬און זיי האבן אויפגעגעבן‬ ‫געטראכט‪" ,‬ווי קען מען מכבד זיין אזא איד מיט‬ ‫האפענונג‪.‬‬ ‫פתיחת הארון"‪ ,‬יענער רוסישער איד איז‬ ‫געשטאנען ביים אפענעם ארון קודש און געוויינט‪,‬‬ ‫ער האט געהאט געהערט פון א רוסישן רבי'ן‬ ‫כאטש דאווענען האט ער נישט געקענט‪ ,‬נאך‬ ‫א בעל מופת‪ ,‬און מיט זיין ברודער זענען זיי‬ ‫מעריב האט דער רבי צוגערופן דעם פרומען איד‬ ‫געקומען בעטן א ברכה‪ ,‬דער הייליגער רבי האט‬ ‫און אים געפרעגט‪" ,‬דו גלייבסט‪ ,‬דו האסט אמונה"‪,‬‬ ‫פשוט און רואיג אויסגעהערט וואס זיי זענען‬ ‫האט ער געענטפערט פארן רבין "אוודאי"‪ ,‬האט‬ ‫מזכיר‪ ,‬און האט זיי געגעבן א ווארעמע ברכה‪ ,‬אן‬ ‫אים דער רבי געזאגט‪" ,‬דו זאגסט אזוי‪ ,‬אבער יענער‬ ‫קיין שום אויסערגעווענליכע תנועות‪ ,‬און נישט‬ ‫פשוטע רוסישער איד גלייבט טאקע"‪.‬‬ ‫לאנג נאכדעם איז דער חולה טאקע געזונט‬ ‫•••‬ ‫געווארן‪ ,‬און פון דעמאלט אן זענען ר' יצחק און זיין‬ ‫ר' יצחק תהילים האט אמאל דערציילט איבער‬ ‫ברודער געבליבן צוגעבונדן צום רבי'ן‪ ,‬און דער ר'‬ ‫די אפענע אויגן וואס די רבי האט געהאט‪ ,‬איינער‬ ‫יצחק האט געזאגט‪ ,‬אז דער רבי האט נישט‬ ‫פון די גבאים ביים הייליגען ריבניצער רבי זי"ע‪,‬‬ ‫געמאנט פון זיינע מענטשן‪ ,‬ער איז נישט געווען‬ ‫האט זיך איין פרימארגן געטענה'ט מיט זיין טאטן‪,‬‬ ‫קיין מחנך‪ ,‬איין זאך יא‪ ,‬ער האט מורא'דיג מחשיב‬ ‫אין וועלכע מוסדות צו שיקן זיינע קינדער‪ ,‬יענעם‬ ‫געווען "פשוטע אמונה אינעם אויבערשטן"‪ ,‬און‬ ‫טאג איז ער געקומען צום רבי'ן און באגריסט דעם‬ ‫דערפון האט ער כסדר גערעדט‪.‬‬ ‫רבין מיט א "גוט מארגן"‪ ,‬אבער לפלא האט דער רבי‬ ‫•••‬ ‫אים נישט געענטפערט‪ ,‬וואס דאס איז כמעט‬ ‫א מעשה וואס ר' יצחק תהילים האט דערציילט‬ ‫קיינמאל נישט געשען‪.‬‬ ‫איבער אמונה פשוטה‪ ,‬א פרוי אן קינדער איז אמאל‬ ‫געקומען צום הייליגען ריבניצער רבי זי"ע בעטן א‬ ‫דער גבאי האט געפרעגט די אנדערע דארט‬ ‫ברכה פאר קינדער‪ ,‬און דער רבי האט איר נישט‬ ‫אין שטוב‪ ,‬צי דער רבי פילט זיך נישט גוט היינט‪,‬‬ ‫געוואלט געבן א ברכה‪ ,‬ווען זי איז ארויס‪ ,‬האט א‬ ‫און מען האט אים געזאגט אז אלעס איז אין‬ ‫מקורב וואס איז דארט געשטאנען געפרעגט‪" ,‬רבי‪,‬‬ ‫ארדענונג‪ ,‬איז ער צוריק אריין און געפרעגט‪" ,‬רבי‪,‬‬ ‫פארוואס ווינטשט דער רבי איר נישט א ברכה אז זי‬ ‫וואס האב איך געטון"‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫זאל האבן קינדער"‪ ,‬האט דער הייליגער ריבניצער‬ ‫ריבניצער רבי געזאגט‪" ,‬מיט א טאטן איז מען זיך‬ ‫רבי געזאגט‪" ,‬וואס קען איך טון‪ ,‬זי גלייבט נישט‪,‬‬ ‫נישט מתווכח"‪ ,‬דער גבאי האט זיך געוואלט‬ ‫און איינער וואס גלייבט נישט קען איך נישט‬ ‫פארענטפערן‪ ,‬אבער דער רבי האט‬ ‫העלפן"‪.‬‬ ‫איבערגע'חזר'ט‪" ,‬מיט א טאטן איז מען זיך נישט‬ ‫מתווכח"‪ ,‬דער גבאי איז ארויס‪ ,‬אנגערופן זיין טאטן‬ ‫דער מקורב איז נאכגעלאפן די פרוי און זי‬ ‫און אים איבערגעבעטן‪ ,‬ווען ער איז צוריק אריין‪,‬‬ ‫געפרעגט‪ ,‬פארוואס זי האט זיך נישט‬ ‫האט אים דער רבי אויפגענומען מיט א ברייטן "גוט‬ ‫איינגע'עקשנ'ט און געבעטן מיט כוח א ברכה פאר‬ ‫מארגן"‪.‬‬ ‫קינדער‪ ,‬האט זי געזיפצט און געזאגט‪" ,‬וואס זאל‬ ‫•••‬ ‫איך טון‪ ,‬איך האב שוין באקומען אזויפיל ברכות פון‬ ‫איינע פון די גבאים ביים הייליגען ריבניצער‬ ‫אזויפיל גוטע אידן‪ ,‬און עס העלפט נישט"‪ ,‬האט‬ ‫רבי זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט אמאל‬ ‫דער מקורב שוין פארשטאנען אז דער רבי ווייסט‬ ‫געדינגען א אידישן בעל מלאכה‪ ,‬און יענער האט‬ ‫גוט וואס ער זעט‪.‬‬ ‫נישט געטון גענוי די ארבעט ווי אפגעשמועסט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און דער גבאי האט ביי זיך געקלערט צי ער זאל‬ ‫עס האט דערציילט ר' יצחק תהילים‪ ,‬אז איין‬ ‫אים אפזאגן‪ ,‬ער האט עס נאך מיט קיינעם נישט‬ ‫יום כיפור ביי נעילה האט דער הייליגער ריבניצער‬ ‫‪27‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז קיין גוי האט דעם וויין נישט געזען און‬ ‫געהאט דורכגערעדט‪ ,‬אפילו נישט מיט זיין בני‬ ‫נישט אנגערירט‪ ,‬האט דער רבי א קוק געטון אויף‬ ‫בית‪ ,‬ער האט עס נאר געטראכט ביי זיך‪ ,‬יענעם‬ ‫צוויי בחורים ביים טיש‪ ,‬און מיט א שטרענקייט‬ ‫טאג בשעת ער האט באדינט דעם רבי'ן ביים סדר‪,‬‬ ‫אראפגעקוקט אויף דער ערד‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫נאכן סדר האט זיך דער רבי אויפגעהויבן פונעם‬ ‫ריבניצער האט געזאגט‪" ,‬היינט וועט מען מוזן‬ ‫הסיב‪-‬בעט און זיך אנגערופן צום גבאי'ן‪" ,‬חיים! זיך‬ ‫מאכן קידוש אויף די חלות"‪ ,‬און יענעם שבת האט‬ ‫צו שפילן מיט א איד'ס פרנסה איז נישט קיין ענין"‪.‬‬ ‫ער מער נישט געפירט טיש ברבים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫א איד דערציילט‪ ,‬אז אין די ערשטע צייטן וואס‬ ‫איינער פון די בחורים איז אוועק פון שוהל‪,‬‬ ‫ער האט זיך געדרייט ביים ריבניצער רבי'ן זי"ע‪,‬‬ ‫אבער דער צווייטער איז געבליבן ביז שפעט‬ ‫האט ער אים באהאלטענערהייט נאכגעקוקט אויף‬ ‫מוצאי שבת‪ ,‬און פיר אזייגער פארטאגס‪ ,‬איז יענער‬ ‫יעדן ריר‪ ,‬איינמאל‪ ,‬ווען ער איז געשטאנען אליין‬ ‫בחור אריין צום הייליגען ריבניצער‪ ,‬און האט מיט‬ ‫אין א ווינקל הינטער דעם רבי'ן‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫טרערן אין די אויגן מודה געווען‪ ,‬אז ער און זיין חבר‬ ‫אנגעהויבן זינגען צו זיך אליין‪ ,‬אויף זיין באקאנטן‬ ‫האבן זיך נעבעך אפגעגליטשט‪ ,‬און זענען שבת‬ ‫ניגון‪ ,‬מיטן רוקן צו אים‪" ,‬אוי בחור‪ ,‬בחור‪ ...‬דארטן‬ ‫געפארן מיט א קאר צום רבי'נס טיש‪ ,‬און ער האט‬ ‫און דארטן האסטו געטון דאס און דאס‪ ...‬דו מיינסט‬ ‫שטארק געוויינט אז ער האט חרטה‪ ,‬האט אים דער‬ ‫אז קיינער זעט דיך נישט‪ "...‬און ער האט אים‬ ‫הייליגער ריבניצער רבי בארואיגט און געזאגט‪,‬‬ ‫אויסגערעכנט זיינע מעשים פון די לעצטע טעג און‬ ‫"חרטה איז דער אנהייב פון תשובה‪ ,‬עס וועט זיין‬ ‫וואכן‪ ,‬ביז דער גבאי האט געעפנט די טיר‪ ,‬און דער‬ ‫גוט"‪ ,‬און יענער בחור איז היינט א חשוב'ער איד‪,‬‬ ‫בחור האט געכאפט די געלעגנהייט צו אנטלויפן‪,‬‬ ‫וואס האט אויפגעשטעלט א שיינע משפחה‪ ,‬אבער‬ ‫און פון דעמאלט אן איז ער מער נישט געשטאנען‬ ‫דאס איז געווען די געוואלדיגע קדושה און די‬ ‫אליין נעבן רבי'ן‪.‬‬ ‫הייליגע אויגן פונעם רבין‪ ,‬אז ער האט גלייך מרגיש‬ ‫•••‬ ‫געווען אז די וויין איז נסך‪.‬‬ ‫א איד וואס האט זיך אסאך געדרייט נעבן דעם‬ ‫•••‬ ‫הייליגען ריבניצער רבי זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫א איד וואס זיין טאטע איז געווען זייער נאנט‬ ‫א וואכנטאג שפעט נאכמיטאג איז נישט געווען‬ ‫צום ריבניצער רבי'ן האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫קיין מנין פאר דעם רבי'נס שחרית‪ ,‬און מען האט‬ ‫אלס בחור געלערנט אין א ישיבה ווייט פון שטוב‪,‬‬ ‫אין גאנצן אלט‪-‬מאנסי נישט געקענט געפינען קיין‬ ‫איין נאכט האט ער אין חלום געזען דעם הייליגען‬ ‫איד וואס האט נאך נישט געדאווענט‪ ,‬האט דער‬ ‫ריבניצער רבי‪ ,‬דער רבי האט גארנישט געזאגט‪ ,‬און‬ ‫רבי אים געזאגט‪" ,‬גיי קוק דארטן‪ ,‬וואו מען‬ ‫ווען ער איז אויפגעשטאנען האט ער‬ ‫פאררעכט די אויטאס"‪ ,‬ער איז אריבער צום‬ ‫אוועקגעמאכט דעם חלום און געטראכט‪ ,‬אז ווען‬ ‫מעכאניק אויפן ווינקל פון ‪ 59‬און מעין סטריט‪ ,‬און‬ ‫מען איז אזוי נאנט מיטן רבין‪ ,‬איז נאטירליך אז מען‬ ‫געפרעגט דעם מעכאניק צי ער האט שוין‬ ‫חלום'ט פונעם רבין‪ ,‬אבער דעם נעקסטן טאג האט‬ ‫געדאווענט‪ ,‬און יענער האט זיך געכאפט ביים‬ ‫אים זיין טאטע אנגערופן און זאגט אים‪" ,‬איך בין‬ ‫קאפ‪ ,‬אז ער האט היינט פשוט פארגעסן צו‬ ‫יעצט געווען ביים ריבניצער רבין‪ ,‬און ווי נאר איך‬ ‫דאווענען‪.‬‬ ‫בין אריין‪ ,‬האט ער מיר געשיקט א גרוס פון דיר"‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫דער טאטע האט געפרעגט‪ ,‬צי ער האט אנגערופן‬ ‫א מקורב ביים הייליגען ריבניצער רבי זי"ע‬ ‫דעם רבי'ן‪ ,‬און דאס איז נישט געווען אין די צייטן‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז איין שבת איז דער רבי אריין‬ ‫פונעם בעל שם טוב‪ ,‬נאר דא אין אמעריקע‪ ,‬מיט‬ ‫צום טיש מאכן קידוש‪ ,‬און מען האט אנגעגאסן‬ ‫יארן צוריק‪.‬‬ ‫פארן רבין די בעכער‪ ,‬אבער אנשטאט מאכן קידוש‬ ‫•••‬ ‫האט ער אויסגעגאסן דעם בעכער אין סינק‪ ,‬מען‬ ‫הרב ר' אברהם )רומי( כהן ע"ה‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫האט אנגעפילט נאכאמאל‪ ,‬און ער האט עס ווידער‬ ‫דער באקאנטער מוהל פון בארא פארק‪ ,‬און האט דא‬ ‫אויסגעגאסן‪ ,‬דערנאך האט ער אויסגעגאסן דאס‬ ‫אין אמעריקע גאר אסאך עוסק געווען אין מוהלות‬ ‫גאנצע פלעשל און געזאגט‪" ,‬עס איז נסך"‪ ,‬די גבאים‬ ‫מיט א מסירת נפש‪ ,‬און האט אסאך מאל גע'מל'ט‬ ‫האבן נאכגעפרעגט אין שטוב‪ ,‬און מען האט זיי‬ ‫‪28‬‬ ‫•••‬ ‫קינדער צוזאמען מיטן ריבניצער רבי‪ ,‬און האט‬ ‫נאך א מעשה האט ר' אברהם דערציילט‪ ,‬איין‬ ‫פארשריבן אין זיין ביכל פיל מעשיות פון זיין רבי'ן‬ ‫טאג נאכמיטאג האבן מיר געהאט א ברית אין‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬האט דערציילט‪,‬‬ ‫מאנסי‪ ,‬און מיר האבן געמוזט אנקומען אויך צו א‬ ‫אז איינמאל איז ער געזעסן ביים רבי'ן‪ ,‬און א פרוי‬ ‫פדיון הבן אין ברוקלין פארנאכטס‪ ,‬עס איז שוין‬ ‫איז אריינגעקומען און ביטער געוויינט‪ ,‬אז איר מאן‬ ‫געווען כמעט די שקיעה‪ ,‬און איך האב נישט‬ ‫איז געלעהמט געווארן‪ ,‬און ער קען זיך נישט רירן‬ ‫געגלייבט אז מען קען עס טון‪ ,‬דערצו‪ ,‬ביים‬ ‫פון בעט‪.‬‬ ‫ארויסגיין פונעם ברית‪ ,‬האט א שכן אפגעשטעלט‬ ‫דעם רבי'ן דערציילן זיין צרה‪ ,‬אז דער מאן פון זיין‬ ‫דער רבי האט זיך צוגעהערט און געפרעגט‪,‬‬ ‫טאכטער וויל איר נישט געבן א גט‪ ,‬און זי איז שוין‬ ‫"ווי שטייט ער"‪ ,‬ער האט געמיינט צו פרעגן וואו ער‬ ‫מער ווי צען יאר אן עגונה‪ ,‬און דער רבי האט זיך‬ ‫געפינט זיך‪ ,‬דער רבי‪ ,‬וואס האט גערעדט ווי ווייניג‬ ‫צוגעהערט‪ ,‬און כאטש ר' אברהם האט געבעטן‬ ‫מעגליך‪ ,‬האט איר געוויזן זי זאל אנשרייבן די‬ ‫דעם רבין מען זאל זיך צואיילן‪ ,‬האט זיך דער צדיק‬ ‫אדרעס אויפן פאפיר‪ ,‬און דער רבי האט געבעטן זיין‬ ‫נישט געיאגט‪ ,‬ענדליך האט ער געזאגט‪" ,‬זי וועט‬ ‫מאנטל און זיך אויפגעשטעלט‪ ,‬און איז ארויס‬ ‫ווערן פריי‪ ,‬אדער ער וועט געבן דעם גט‪ ,‬אדער‬ ‫גייענדיג צום חולה אין שטוב‪.‬‬ ‫אויפן אנדערן וועג"‪.‬‬ ‫דערציילט ר' אברהם‪ ,‬איך האב אים געפירט‬ ‫דערציילט ר' אברהם‪ ,‬איך האב אנגעהויבן‬ ‫דורך די גאסן פון ברוקלין צו דער אדרעס‪ ,‬און ווען‬ ‫פארן‪ ,‬און דער רבי האט צוגעמאכט די אויגן‪ ,‬זיך‬ ‫מיר זענען אנגעקומען‪ ,‬איז דער רבי‬ ‫אויסגעדרייט צום הינטערשטן זיץ און געזאגט‬ ‫ארויפגעגאנגען די טרעפ‪ ,‬זיך אויסגעדרייט‬ ‫דריי מאל 'שלום עליכם'‪ ,‬דערנאך האט ער‬ ‫רעכטס‪ ,‬ווי ער וואלט געהאט א מאפע ווי ער ברויך‬ ‫אנגעהויבן דרייען זיין שטעקן פאר זיך‪ ,‬כאילו ער‬ ‫גיין‪ ,‬און גלייך אריין אין צימער וואו דער חולה איז‬ ‫פירט דעם קאר‪ ,‬פלוצלינג איז פאר אונזער גרויסן‬ ‫געלעגן אן א ריר‪.‬‬ ‫קאדילעק ערשינען א קליינער ספארט‪-‬קאר‪ ,‬און‬ ‫איך בין אים נאכגעפארן‪ ,‬און דער וועג האט זיך‬ ‫און דער רבי האט געזאגט פארן חולה‪" ,‬נו‪,‬‬ ‫געעפנט פארן קליינעם קאר‪ ,‬און מיר זענען אדורך‬ ‫שטיי אויף"‪ ,‬פלוצלונג האט דער חולה זיך‬ ‫ווי א שטורעם‪-‬ווינט‪ ,‬און דער רבי האט די גאנצע‬ ‫אויפגעזעצט‪ ,‬און אראפגעלייגט די פיס אויף דער‬ ‫צייט אויסגעזען ווי ער דרימלט‪ ,‬אבער ווען מיר‬ ‫ערד‪ ,‬און ביז די ווייב‪ ,‬וואס איז צופוס נאכגעגאנגען‪,‬‬ ‫זענען אנגעקומען אין ברוקלין‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫איז אנגעקומען אהיים‪ ,‬איז די מאן איר שוין‬ ‫אויפגעכאפט און געעפנט די טיר און געזאגט‪" ,‬נו‪,‬‬ ‫אנטקעגן געגאנגען‪ ,‬און צוויי וואכן שפעטער איז‬ ‫מיר זענען אנגעקומען אין צייט‪ ,‬ברוך השם"‪.‬‬ ‫ער געקומען צום רבי'נס טיש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫ר' אברהם כהן ע"ה האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫נאך א מעשה האט ר' אברהם דערציילט‪ ,‬א‬ ‫אמאל באגלייט דעם רבי'ן ביי א ברית און אים‬ ‫גאסט פון ארץ ישראל האט איין טאג דערלאנגט א‬ ‫געליען זיינע כלים‪ ,‬און בשעת די ברית האט ער זיך‬ ‫קוויטל פארן הייליגען ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬דער רבי‬ ‫גוט צוגעקוקט‪ ,‬און אים האט זיך געדאכט אז דער‬ ‫האט עס געשווינד איבערגעקוקט און געזאגט‪,‬‬ ‫רבי האט נישט אינגאנצן געענדיגט‪ ,‬אז די ארבעט‬ ‫"דיין טאטע זאל האבן א רפואה שלימה"‪ ,‬דער‬ ‫איז נישט פולקום‪ ,‬זאגן פארן רבין האט ער דאך‬ ‫גאסט האט געוויזן אויפן קוויטל‪ ,‬אז ער האט דארט‬ ‫גארנישט געקענט‪ ,‬האט ער באשלאסן צו גיין צו‬ ‫גארנישט געשריבן וועגן זיין טאטן‪ ,‬און געמיינט אז‬ ‫דער משפחה דעם צווייטן טאג‪ ,‬כלומרשט אנקוקן‬ ‫דער רבי פארמישט אים מיט אן אנדערן‪ ,‬דער רבי‬ ‫דאס קינד‪ ,‬אבער באמת צו פארענדיגן דעם ברית‪.‬‬ ‫האט אבער איבערגע'חזר'ט די זעלבע ברכה‪,‬‬ ‫יענער איז געלאפן זיך נאכפרעגן‪ ,‬און געהערט‪ ,‬אז‬ ‫דערציילט ר' אברהם‪ ,‬דעם צווייטן טאג בין‬ ‫זיין טאטע אין ארץ ישראל האט פונקט מיט א פאר‬ ‫איך געקומען‪ ,‬און איך בין געווען דערשטוינט‪ ,‬ווייל‬ ‫מינוט פריער געהאט א הארץ‪-‬אטאקע‪ ,‬און ער איז‬ ‫איך האב געזען אז דער ברית איז געווען פולקום‪ ,‬פון‬ ‫גאר אינגיכן אויסגעהיילט געווארן‪.‬‬ ‫‪29‬‬ ‫געכאפט‪ ,‬אז דער הייליגער ריבניצער איז געקומען‬ ‫דארט איז ער געגאנגען צום רבי'ן‪ ,‬דער רבי האט‬ ‫צו אים אין חלום זאגן‪ ,‬אז מען ברויך הילף אין שטוב‬ ‫דעמאלט געדאווענט מנחה פארן עמוד‪ ,‬און האט‬ ‫פון זיין חבר‪ ,‬און דאן איז ער געווארן שטארק‬ ‫אים נישט געזען אריינקומען‪ ,‬אבער נאך חזרת‬ ‫מקושר צום צדיק‪.‬‬ ‫הש"ץ האט זיך דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע‬ ‫•••‬ ‫פלוצלינג אויסגעדרייט‪ ,‬און איז געגאנגען צום‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע איז געווען א‬ ‫ווינקל וואו ר' אברהם איז געשטאנען‪ ,‬און זאגט‬ ‫גרויסער תלמיד חכם און א גאון בתורה‪ ,‬און האט‬ ‫אים בזה"ל‪" ,‬נו‪ ,‬האסט געזען‪ ,‬ביסט צופרידן"‪ ,‬און‬ ‫שטענדיג געוואלט באגעגענען הגה"צ רבי משה‬ ‫ער איז צוריק געגאנגען ווייטער דאווענען‪.‬‬ ‫פיינשטיין זי"ע‪ ,‬אבער עס האט זיך קיינמאל נישט‬ ‫•••‬ ‫אויסגעפירט‪ ,‬איין נאכט‪ ,‬ווען רבי משה איז שוין‬ ‫הרה"ח ר' יצחק וואלף הערמאן‪ ,‬א געטרייער‬ ‫געלעגן אין שפיטאל‪ ,‬האט דער רבי פלוצלינג‬ ‫משמש וואס איז געשלאפן אויף א הארטע באנק‬ ‫געהייסן דעם גבאי‪ ,‬אז ער זאל אים פירן פון מאנסי‬ ‫ביי דעם רבי'נס טיר‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬די סיבה‬ ‫קיין מאנהעטן‪ ,‬דער דרייווער האט נישט געוואוסט‬ ‫פארוואס ער איז אזוי צוגעבונדן צום רבין איז‪ ,‬ווייל‬ ‫ווי אהין מען פארט‪ ,‬אבער דער רבי האט אים געוויזן‬ ‫ער האט געהאט א קליין שפייז‪-‬געשעפט אין‬ ‫גלייך צום שפיטאל‪.‬‬ ‫סעליש‪ ,‬רומעניע‪ ,‬און זיין פריינד ר' אברהם‬ ‫לעמבערגער‪ ,‬א פארמעסט‪-‬פארקויפער‪ ,‬פלעגט‬ ‫זיי זענען אדורך דעם ליידיגן לאבי‪ ,‬און קיינעם‬ ‫יעדן חודש אדורכפארן און קויפן ביי אים כשר'ע‬ ‫נישט געפרעגט‪ ,‬אריין אינעם עלעוועטאר‪ ,‬ארויס‬ ‫עסן‪ ,‬אבער איין חודש איז ער נישט געקומען‪ ,‬און‬ ‫אויף א געוויסן שטאק‪ ,‬און דער רבי איז געגאנגען‬ ‫איין נאכט האט ר' איציק וואלף געזען אין חלום‪ ,‬אן‬ ‫גלייך צו א צימער און זיך אפגעשטעלט ביים טיר‪,‬‬ ‫אומבאקאנטן איד וואס זאגט אים‪" ,‬גיי‪ ,‬ר' אברהם‬ ‫דארט איז געלעגן דער גאון רבי משה פיינשטיין‬ ‫דארף דיין הילף"‪ ,‬ער האט עס קודם‬ ‫זי"ע‪ ,‬מיט אפענע אויגן‪ ,‬און כאטש ער האט נישט‬ ‫אוועקגעמאכט‪ ,‬אבער דער חלום האט זיך‬ ‫געקענט רעדן‪ ,‬האבן דער רבי און דער ראש ישיבה‬ ‫איבערגע'חזר'ט די צווייטע נאכט‪ ,‬און די דריטע‪.‬‬ ‫זיך אנגעקוקט אויג אין אויג עטליכע מינוט‪ ,‬קיינער‬ ‫האט גארנישט געזאגט‪ ,‬און דערנאך האט זיך דער‬ ‫ער איז געפארן קיין לעמבערג צו זיין פריינד'ס‬ ‫רבי אויסגעדרייט און איז אוועק‪.‬‬ ‫שטוב‪ ,‬די ווייב האט אים נישט געקענט געבן אפילו‬ ‫•••‬ ‫א גלאז קאווע אדער א שטיקל ברויט‪ ,‬ווייל אין‬ ‫הגה"צ ר' יצחק דוד גראסמאן שליט"א‪ ,‬דער רב‬ ‫שטוב איז נישט געווען גארנישט‪ ,‬ער האט גלייך‬ ‫פון מגדל העמק‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט איין‬ ‫געקויפט עסן פארן שטוב‪ ,‬און די דריי קינדער‬ ‫ערב שבת באקומען א מעלדונג‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫האבן זיך געכאפט דערצו‪ ,‬און דאן איז ער געוואר‬ ‫ריבניצער רבי קומט צו אים אויף שבת‪ ,‬דער רבי‬ ‫געווארן אז די קינדער האבן דריי טעג שוין נישט‬ ‫איז געקומען‪ ,‬געדאווענט מנחה‪ ,‬און זעקס שעה‬ ‫געגעסן‪ ,‬ווייל דער מאן איז געווען פארדעכטיגט אין‬ ‫אדער מער איז דער רבי געשטאנען מיטן טלית‪ ,‬זיך‬ ‫אן אנשטעקנדיגע קרענק און פארשפארט אין‬ ‫גרייטן אויף קבלת שבת‪ ,‬צום רב ר' יצחק דוד זענען‬ ‫שפיטאל‪ ,‬כאטש ער איז באמת געווען געזונט‪.‬‬ ‫כסדר געקומען אויף מלווה מלכה אסאך יונגע‬ ‫נשמות וואס האבן געברויכט חיזוק‪ ,‬און ער האט‬ ‫ר' איציק וואלף איז געגאנגען צום שפיטאל‪,‬‬ ‫זיי אלע מקרב געווען צו אידישקייט‪ ,‬יענע וואך‬ ‫און האט געשמירט די וועכטער און אזוי האט ער‬ ‫מוצש"ק ווען די חברה זענען געקומען‪ ,‬האט דער‬ ‫באפרייט ר' אברהם'ן פון שפיטאל‪ ,‬און אלס דאנק‬ ‫הייליגער ריבניצער רבי נאך געפירט שלש סעודות‬ ‫האט ר' אברהם אים געוואלט באקענען מיט א‬ ‫טיף אין דער נאכט‪ ,‬און זיי זענען געקומען זען א‬ ‫צדיק‪ ,‬און זיי זענען געפארן קיין ריבניץ‪ ,‬און ווען די‬ ‫רבי'ן‪.‬‬ ‫טיר פון דער ארעמער דירה האט זיך געעפנט‪ ,‬האט‬ ‫ר' איציק וואלף דערקענט דעם איד פון זיין חלום‪,‬‬ ‫איינער פון די בחורים‪ ,‬האט זיך געזעצט‬ ‫און די זעלבע הייליגע אויגן וואס ער האט געזען‬ ‫אנטקעגן דעם רבי'ן‪ ,‬און ער האט געהאט האר ביז‬ ‫אין חלום‪ ,‬דאס זעלבע לייכטנדיגע פנים‪ ,‬ביז דעם‬ ‫צום גארטל‪ ,‬ווייל פון די פופצן יאר האט ער זיך‬ ‫פעלנדיגן קנעפל אויפן רעקל‪ ,‬און דאן האט ער‬ ‫‪30‬‬ ‫ער זיך אפגעשטעלט‪ ,‬זיך אויסגעדרייט‪ ,‬זיך‬ ‫נישט געשוירן‪ ,‬דער רבי האט זיך קודם‬ ‫אויפגעהויבן‪ ,‬און זיינע אויגן האבן זיך אנגעכאפט‬ ‫דערשראקן‪ ,‬ווייל ער האט געמיינט עס איז א מיידל‪,‬‬ ‫אינעם קינד‪.‬‬ ‫דער בחור האט כסדר געליטן פון א געוויסע מחלה‪,‬‬ ‫און ער האט גענומען אכצן מעדעצינען יעדן טאג‪,‬‬ ‫דער צדיק דער הייליגער ריבניצער זי"ע האט‬ ‫און פונדעסטוועגן האט ער כסדר געהאט‬ ‫געקוקט אהין און צוריק‪" ,‬אויף די ליכט‪ ,‬און אויפן‬ ‫אטאקעס‪ ,‬האט ר' יצחק דוד אים געזאגט‪" ,‬דער רבי‬ ‫קינד‪ ,‬און ווידער אויף די ליכט‪ ,‬און ווידער אויפן‬ ‫וויל וויסן פאר וויפיל דו וואלסט אים פארקויפט‬ ‫קינד‪ ,‬און אזוי האט ער געטון אפאר מאל"‪ ,‬אפאר‬ ‫דיינע האר‪ ,‬נעם מיין עצה‪ ,‬און זאג אים דו‬ ‫מינוט שפעטער האט ר' נחום באמערקט‪ ,‬אז דאס‬ ‫פארקויפסט זיי פאר א רפואה שלימה"‪.‬‬ ‫קינד רעאגירט צו לעכטיגקייט‪ ,‬ערשט נאר אביסל‪,‬‬ ‫דערנאך קלארער און קלארער‪ ,‬אין די קומענדיגע‬ ‫ווען דער בחור האט געזאגט פארן רבין זיין‬ ‫טעג איז די פינסטערניש אינגאנצן אוועק‪ ,‬און קעגן‬ ‫בקשה‪ ,‬האט דער רבי געזאגט‪" ,‬אוודאי פאלט ער‪,‬‬ ‫אלע דאקטוירים האט דאס קינד צוריק באקומען‬ ‫מיט אזא לאסט אויפן קאפ פאלט מען‪ ,‬זאל ער‬ ‫זיין פולע ראיה‪.‬‬ ‫אראפנעמען די לאסט‪ ,‬היטן שבת‪ ,‬און ער וועט‬ ‫•••‬ ‫אויפהערן פאלן"‪ ,‬א האלב יאר שפעטער‪ ,‬אין‬ ‫עס האט דערציילט איינע פון די מקורבים‬ ‫זומער‪ ,‬האבן זיינע חברים אים איבערגערעדט צו‬ ‫פונעם הייליגען ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬אז א פארפאלק‬ ‫פארן שבת צום ים‪ ,‬אבער ווי נאר ער האט‬ ‫פון פלעטבוש איז פופצן יאר נישט געהאלפן‬ ‫אריינגעשטעלט דעם פוס אין קאר‪ ,‬האט ער‬ ‫געווארן מיט קינדער‪ ,‬און זיי זענען געקומען צום‬ ‫באקומען אן אטאקע‪.‬‬ ‫רבי'ן בעטן א ברכה‪ ,‬דער רבי האט זיי געגעבן א‬ ‫באזונדערע ברכה און זיי געזאגט‪" ,‬אויב זיי וועלן‬ ‫אין יענער רגע האט ער זיך געטוישט‪ ,‬און ער‬ ‫אדאפטירן א אידיש קינד אין נויט און עס אויפציען‬ ‫האט שפעטער אויפגעשטעלט א שיינע משפחה‪,‬‬ ‫ווי זייער אייגנס‪ ,‬וועלן זיי געהאלפן ווערן מיט א‬ ‫פון קינדער תלמידי חכמים‪ ,‬און ער אליין ברענגט‬ ‫קינד"‪.‬‬ ‫אידן צוריק צום אויבערשטן‪ ,‬האט ר' יצחק דוד‬ ‫געזאגט‪" ,‬יעצט האב איך פארשטאנען‪ ,‬פארוואס‬ ‫אין יענע יארן האט "יד לאחים"‬ ‫דער ריבניצער רבי איז געקומען צו מיר אויף שבת‪,‬‬ ‫ארויסגעראטעוועט א אידישע פרוי מיט אירע‬ ‫כדי צו ראטעווען יענע נשמה"‪.‬‬ ‫קינדער פון אן אראבישן דארף‪ ,‬און אויף די עצה פון‬ ‫•••‬ ‫די גאונים אין ארץ ישראל‪ ,‬האט מען זיי געברענגט‬ ‫ביי א יונג פארפאלק איז געבוירן געווארן א‬ ‫קיין אמעריקע‪ ,‬און מיט דער ברכה פון די צדיקים‬ ‫קינד מיט שווערע קראנקהייטן‪ ,‬און מיט יעדן חודש‬ ‫האט מען מיטן באשעפער'ס הילף פלאצירט א‬ ‫האט עס פארלוירן מער און מער פון זיין ראיה‪ ,‬און‬ ‫שטוב פאר די קינדער‪ ,‬עס איז געבליבן איין מיידל‬ ‫די דאקטוירים האבן געווארנט‪ ,‬אז דאס קינד וועט‬ ‫שרה‪ ,‬וואס האט נאכנישט געהאט ווי צו גיין‪ ,‬און‬ ‫רח"ל ווערן אינגאנצן בלינד‪ ,‬חנוכה האט דער‬ ‫דאס פלעטבושער פארפאלק האט זי אדאפטירט‪,‬‬ ‫טאטע‪ ,‬ר' נחום‪ ,‬באשלאסן צו פארן קיין מאנסי‬ ‫עלף חדשים שפעטער איז מקוים געווארן די רבי'נס‬ ‫מיטן יונגל צום הייליגען ריבניצער רבי'ן זי"ע‪ ,‬ביי‬ ‫ברכה‪ ,‬און זיי האבן געהאט א מיידעלע‪.‬‬ ‫הדלקת נרות חנוכה איז דער צימער געווען‬ ‫•••‬ ‫געפאקט מיט גאר אסאך מענטשן‪ ,‬ר' נחום איז‬ ‫עס האבן דערציילט די נאנטע צום הייליגען‬ ‫געשטאנען הינטן און געהאלטן זיין קינד‪.‬‬ ‫ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬אז א יונגער ראש ישיבה אין‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬איז פלוצלינג צוזאמגעפאלן אין‬ ‫ווי דער רבי האט אויסגעשריגן די ברכות מיט‬ ‫שטוב‪ ,‬די הצלה וואלענטירן פלעגן געווענליך‬ ‫א קול וואס האט געטרייסלט די ווענט‪ ,‬האט דער‬ ‫ארבעטן פאר א שטיק צייט און אויב האט מען‬ ‫טאטע פלוצלינג אויפגעהויבן זיין קינד הויך אין‬ ‫נישט געקענט צוריק ברענגען דעם מענטש האט‬ ‫דער לופט‪ ,‬אין דער ריכטונג פונעם רבי'ן‪ ,‬דער רבי‬ ‫מען אויפגעגעבן‪ ,‬אבער דא האבן זיי זיך נישט‬ ‫פלעגט נאכן צינדן זיצן אן א ריר‪ ,‬פארטיפט אין‬ ‫אפגעלאזט‪ ,‬און נאך א גאר לאנגע צייט איז ב"ה‬ ‫דביקות‪ ,‬פאר א לאנגע צייט‪ ,‬אבער דאס מאל האט‬ ‫‪31‬‬ ‫אים אויפצווועקן ווען דער רבי וועט קומען צו‬ ‫צוריקגעקומען א שוואכער הארץ קלאפן‪ ,‬זיין זון‬ ‫סליחות‪ ,‬וואס דער רבי פלעגט זאגן פארטאגס‪.‬‬ ‫איז געשטאנען פאר זיין חתונה אין ווייניגער ווי א‬ ‫חודש‪.‬‬ ‫ענדליך איז דער רוף פון גבאי'ן געקומען‪ ,‬און‬ ‫זיי זענען געפארן קיין מאנסי און געזאגט סליחות‬ ‫די ווייב פונעם ראש ישיבה האט אנגערופן א‬ ‫צוזאמען מיטן רבין‪ ,‬דערנאך האט ר' משה לייב‬ ‫נאנטן פריינד פון איר מאן‪ ,‬הרב שווארץ‪ ,‬א‬ ‫פארן רבי'ן דערמאנט דעם אינגערמאן וואס ווארט‬ ‫באקאנטער רב אין אמעריקע‪ ,‬און ער איז גלייך‬ ‫אויף זרע של קיימא‪ ,‬דער רבי האט געהייסן אז ער‬ ‫געפארן צום ציון פונעם הייליגען ריבניצער רבי'ן‬ ‫זאל אריינקומען‪ ,‬אבער אליין‪ ,‬אינעווייניג האט‬ ‫אין מאנסי‪ ,‬בעטן אז דער צדיק זאל זיך אננעמען‬ ‫דער רבי אים מיט שארפע ווערטער געפרעגט‪,‬‬ ‫פאר זיין חבר פון ארץ ישראל‪ ,‬אין שפיטאל אין‬ ‫פארוואס ער דארף קינדער‪ ,‬זאגנדיג אז ער אליין איז‬ ‫ארץ ישראל האט מען דעם ראש ישיבה געהאלטן‬ ‫עלטער און האט אויך נישט קיין קינדער‪.‬‬ ‫איינגעשלעפערט עטליכע טעג‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫זיך אויפגעוועקט נאך עטליכע טעג‪ ,‬ב"ה אן קיין‬ ‫דער אינגערמאן איז ארויס שטארק צעבראכן‬ ‫שום שאדן אינעם מוח‪ ,‬האט ער גלייך געבעטן‬ ‫און האט געוויינט אויפן וועג אהיים‪ ,‬ר' משה לייב‬ ‫איינע פון די יונגעלייט וואס ארבעטן אין ישיבה‪ ,‬אז‬ ‫האט אים פרובירט צו בארואיגן‪ ,‬אבער דער צער‬ ‫ער זאל אים ברענגען א בילד פונעם הייליגען‬ ‫האט אים נישט אפגעלאזט‪ ,‬א שטיק צייט דערנאך‬ ‫ריבניצער רבי'ן זי"ע‪.‬‬ ‫האט ר' משה לייב נאכאמאל דערמאנט דעם‬ ‫אינגערמאן ביים רבי'ן‪ ,‬האט דער רבי געענטפערט‪,‬‬ ‫ווען מען האט אים געוויזן דעם בילד‪ ,‬האט ער‬ ‫"איך האב שוין געזאגט‪ ,‬ער איז א געהאלפענער"‪,‬‬ ‫געמורמלט און געזאגט‪" ,‬יא‪ ,‬דאס איז ער"‪ ,‬און ער‬ ‫ווען ר' משה לייב האט אים דערמאנט ווי שארף ער‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז בשעת ער איז געווען אן א‬ ‫האט גערעדט מיט יענעם יונגערמאן‪ ,‬האט דער‬ ‫פאלס‪ ,‬איז ער ארויף אין הימל‪ ,‬קרובים און גדולים‬ ‫רבי געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך האב געוואלט אז דער‬ ‫האבן אים באגריסט‪ ,‬און מען האט געוואלט אויבן‬ ‫אינגערמאן זאל מיר אנווינטשן‪ ,‬אזוי ווי ער אליין‬ ‫אין הימל אז ער זאל שוין בלייבן אויבן בעולם‬ ‫איז שוין געהאלפן"‪ ,‬און ביז א יאר איז ביים‬ ‫העליון‪ ,‬צום סוף האט מען אים געברענגט פאר א‬ ‫יונגערמאן געבוירן געווארן א מיידל‪ ,‬און שפעטער‬ ‫רב וועמען ער האט נישט געקענט‪ ,‬און יענער רב‪,‬‬ ‫אויך א אינגל‪.‬‬ ‫וואס האט זיך פארגעשטעלט אלס "דער ריבניצער‬ ‫•••‬ ‫רב"‪ ,‬האט נישט נאכגעגעבן און געזאגט‪" ,‬דיין צייט‬ ‫הרה"ח ר' משה לייב רוטנער נ"י האט‬ ‫איז נאך נישט געקומען"‪ ,‬דער ראש ישיבה האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬וואס זיין ברודער מיילעך האט אים‬ ‫אפילו נישט געוואוסט פון די תפילות ביים ציון‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א פארפאלק איז געקומען צום‬ ‫פונעם הייליגען ריבניצער‪ ,‬און ער האט זיך ב"ה‬ ‫הייליגען ריבניצער רבי'ן זי"ע‪ ,‬נאכדעם וואס‬ ‫ערהוילט אינגאנצן‪ ,‬און ער איז געווען ביי זיין‬ ‫דאקטוירים האבן זיי געזאגט‪ ,‬אז זיי וועלן קיינמאל‬ ‫קינד'ס חתונה געזונטערהייט‪.‬‬ ‫נישט האבן קיין קינדער בדרך הטבע‪ ,‬די פרוי איז‬ ‫•••‬ ‫געווען גאר שטארק צובראכן פון דעם‪ ,‬און האט‬ ‫הרה"ח ר' משה לייב רוטנער נ"י וואס איז‬ ‫פארן הייליגען ריבניצער רבי'ן געזאגט‪ ,‬אז אן א‬ ‫געווען גאר שטארק מקושר צום הייליגען‬ ‫צוזאג אויף א קינד וועט זי אוועקפארן און‬ ‫ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬נאך ווען דער צדיק האט‬ ‫איבערלאזן איר מאן‪.‬‬ ‫געוואוינט אין רוסלאנד‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬איבער א‬ ‫חבר זיינער‪ ,‬וואס איז שוין געווען אכט יאר נאך‬ ‫דער רבי האט זיך פארטראכט‪ ,‬און דערנאך‬ ‫דער חתונה און האט נאך אלץ נישט זוכה געווען‬ ‫האט ער זיי געזאגט‪" ,‬אין וויליאמסבורג איז נישטא‬ ‫צו קינדער‪ ,‬דער חבר האט אים כסדר געבעטן ער‬ ‫קיין עירוב‪ ,‬און זיי זאלן זיך אריבערציען קיין קרית‬ ‫זאל אים נעמען צום ריבניצער רבי'ן זי"ע‪ ,‬און ר'‬ ‫יואל‪ ,‬ווייל דארט וועלן זיי קענען טראגן ווען זיי‬ ‫משה לייב האט אים צוגעזאגט‪ ,‬אז אין דער‬ ‫וועלן געהאלפן ווערן מיט קינדער‪ ,‬בעזרת השם"‪ ,‬די‬ ‫ערשטער נאכט סליחות וועט ער אים מיטנעמען‪,‬‬ ‫פארפאלק זענען ארויס מיט א גרויסער שמחה‪,‬‬ ‫און ר' משה לייב האט געבעטן איינע פון די גבאים‬ ‫‪32‬‬ ‫דאקטאר צום צווייטן‪ ,‬אבער קיין איין דאקטאר‬ ‫דער ריבניצער רבי איז דערווייל געלאפן אין מקוה‬ ‫האט נישט געקענט אנווייזן וואס די פראבלעם איז‪.‬‬ ‫און זיך געטובלט‪ ,‬זיך זארגנדיג צי ער האט געמעגט‬ ‫אזא זאך צוזאגן‪ ,‬מיילעך האט אים פרובירט צו‬ ‫דער יונגערמאן איז נעבעך געווען אינגאנצן‬ ‫בארואיגן‪ ,‬דער רבי האט זיך נאך עטליכע מאל‬ ‫צובראכן און נישט געוויסט וואס ער זאל דא טון‬ ‫גע'טובל'ט און דערנאך געזאגט‪" ,‬איך האב יעצט‬ ‫ווייטער‪ ,‬איין ערב ראש חודש האט א חבר אים‬ ‫דורכגעבראכן ‪ 49‬טויערן"‪ ,‬דאס פארפאלק האט זיך‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער גייט צום ציון פונעם הייליגען‬ ‫טאקע אריבערגעצויגן קיין קרית יואל‪ ,‬און נאך‬ ‫ריבניצער רבי זי"ע יעדן ערב ראש חודש‪ ,‬און אידן‬ ‫לאנגע יארן זינט זייער חתונה זענען זיי געהאלפן‬ ‫דערציילן גרויסע ישועות וואס מען קען דארט‬ ‫געווארן מיט א קינד‪.‬‬ ‫פועל'ן‪ ,‬דער יונגערמאן האט זיך מיט געכאפט מיט‬ ‫•••‬ ‫זיין חבר צום ציון הקדוש אין מאנסי‪ ,‬ער איז צו‬ ‫צוויי אידן וואס האבן ליידער נישט זוכה געווען‬ ‫געגאנגען צום ציון‪ ,‬און האט מיט ביטערע טרערן‬ ‫צו קיין זרע של קיימא זענען געגאנגען צוזאמען‬ ‫אויסגעזאגט גאנץ תהילים‪ ,‬און האט זיך‬ ‫זיך מזכיר צו זיין ביים הייליגן ריבניצער רבי זי"ע‪,‬‬ ‫אויסגעגאסן דאס הארץ פארן צדיק‪ ,‬און האט‬ ‫דער רבי האט זיי געפרעגט‪ ,‬צי זיי זענען מסכים‬ ‫געבעטן דעם צדיק זאל ברענגען א ישועה‪.‬‬ ‫אוועקצוגעבן פון זייערע לעבנס‪-‬יארן פאר די‬ ‫קינדער‪ ,‬איינער האט באלד געזאגט יא‪ ,‬און דער‬ ‫יענע נאכט האט דער יונגערמאן געהאט א‬ ‫צווייטער האט געקווענקעלט‪.‬‬ ‫חלום‪ ,‬דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע איז אים‬ ‫געקומען אין חלום און זאגט אים בזה"ל‪" ,‬מיט רבי‬ ‫דער וואס האט מסכים געווען האט גע'פועל'ט‬ ‫שמעון טשעפעט מען נישט"‪ ,‬דער יונגערמאן‬ ‫א ישועה‪ ,‬און ביז א יאר ארום איז אים געבוירן‬ ‫וועקט זיך אויף און פארשטייט נישט וואס דאס‬ ‫געווארן א טאכטער‪ ,‬און דער אנדערער איז ליידער‬ ‫מיינט‪ ,‬ער האט איבער געטראכט דעם חלום און‬ ‫נישט געהאלפן געווארן מיט קיין קינדער‪ ,‬דער איד‬ ‫פראבירט צו פארשטיין וואס דער צדיק האט‬ ‫וואס האט אוועקגעגעבן פון זיינע יארן האט זוכה‬ ‫געזאגט‪ ,‬אבער פלוצלונג דערמאנט ער זיך‪ ,‬אז שנה‬ ‫געווען צו פירן זיין טאכטער אונטער דער חופה‪ ,‬און‬ ‫ראשונה איז ער געפארן קיין ארץ ישראל‪ ,‬און‬ ‫איז ליידער באלד דערנאך נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫זייענדיג א פרישער יונגערמאן‪ ,‬און זייענדיג ביים‬ ‫•••‬ ‫ציון הקדוש פון רבי שמעון אין מירון‪ ,‬האט ער‬ ‫איינמאל איז אריין א איד צום הייליגען‬ ‫צוגעזאגט צו געבן א נאמען נאך "רבי שמעון"‪.‬‬ ‫ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬און דער רבי האט אים געזאגט‪,‬‬ ‫אז אין ניין חדשים ארום וועט ער האבן א קינד‪,‬‬ ‫אבער ווען ער האט געהאט זיין ערשטע יונגל‬ ‫אבער ער זאל וויסן אז דאס קינד איז "זיינס" )דעם‬ ‫האט ער אינגאנצן פארגעסן פון זיין צוזאג‪ ,‬און‬ ‫רבי'נס קינד(‪ ,‬און ער זאל געבן א נאמען נאך דעם‬ ‫געגעבן א נאמען נאך איינע פון זיינע זיידעס‪ ,‬ער‬ ‫רבי'נס טאטן רבי משה‪ ,‬כך הוה‪ ,‬עס איז געבוירן‬ ‫האט זיך גלייך אויפן פלאץ פארגענומען‪ ,‬אז אויב‬ ‫געווארן ניין חדשים שפעטער צו דעם פארפאלק‬ ‫ער ווערט אי"ה געהאלפן מיט א געזונטע יונגל‪,‬‬ ‫א געזונט יונגעלע‪ ,‬און ביים ברית האט זיך דער‬ ‫וועט ער געבן א נאמען נאכן תנא האלוקי רבי‬ ‫ריבניצער אליין אנגערופן‪" ,‬וקרא שמו בישראל‬ ‫שמעון בר יוחאי‪ ,‬א יאר שפעטער איז פאר דעם‬ ‫משה"‪.‬‬ ‫פארפאלק געבוירן געווארן א געזונטע יונגעלע‬ ‫•••‬ ‫בעבי‪ ,‬און מען האט פארן רך הנימול געגעבן דעם‬ ‫א יונגערמאן האט דערציילט א מעשה נורא‪ ,‬ער‬ ‫הייליגען נאמען "שמעון"‪ ,‬און דער יונגערמאן איז‬ ‫האט חתונה געהאט בשעה טובה ומצלחת‪ ,‬און‬ ‫צוריק געפארן צום ציון הקדוש פונעם הייליגען‬ ‫נישט אסאך מער ווי א יאר נאך די חתונה האט ער‬ ‫ריבניצער רבי זי"ע‪ ,‬און באדאנקט פאר די מופת‪.‬‬ ‫געהאט ב"ה א געזונטע יונגעלע בעבי‪ ,‬אבער די‬ ‫•••‬ ‫קומענדיגע יארן זענען געווען ביי אים גאר‬ ‫א רוסישער איד וואס האט ליידער מיט‬ ‫שווערע יארן‪ ,‬ער האט פראבירט צו האבן נאך א‬ ‫געמאכט גרויסע צרות אונטער די הענט פון די‬ ‫קינד‪ ,‬אבער ליידער האט זיין ווייב כסדר פארלוירן‬ ‫רוסישע רשעים‪ ,‬האט אמאל געטראפן א איד אין‬ ‫איינס נאכן אנדערן‪ ,‬ער איז געלאפן פון איין גרויסע‬ ‫‪33‬‬ ‫•••‬ ‫אמעריקע‪ ,‬און אפילו ער האט נישט אויסגעזען ווי‬ ‫א באקאנטער עסקן און בעל חסד פארציילט‪,‬‬ ‫א איד א ערליכער שומר תורה ומצוות‪ ,‬האט ער‬ ‫וואס ער האט געהערט פונעם לאנגיאריגן‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער לייגט תפילין יעדן איינציגען טאג‪,‬‬ ‫טשעפלאן אינעם וואודבוירן )‪(Woodbourne‬‬ ‫און דאס איז צוליב דעם צדיק "חיים זאנוויל"‪ ,‬און‬ ‫דזשעיל‪ ,‬הרב גוטמאן‪ ,‬וואס האט געדינט דארט‬ ‫דער רוסישער איד דערציילט די מעשה‪.‬‬ ‫קרוב צו ‪ 50‬יאר‪ ,‬ארום דרייסיג יאר צוריק האט‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע געלאזט וויסן‪ ,‬אז‬ ‫אין רוסלאנד איז ער געווען זייער נאנט מיטן‬ ‫ער וויל קומען באזוכן א איד וואס איז דארט‬ ‫הייליגען ריבניצער צדיק זי"ע‪ ,‬ער פלעגט אים‬ ‫געזעסן איינגעשפארט‪ ,‬באזוכן אינעם טורמע האט‬ ‫כסדר ארום טראגן מיט זיין קאר זיך טובל'ן אין‬ ‫מען בלויז געקענט זונטאג‪ ,‬און מען האט‬ ‫דעם ביטערן קאלטן טייך‪ ,‬און האט דעם צדיק‬ ‫אנגעגרייט אלע נויטיגע ערלויבענישן פאר'ן‬ ‫אסאך געטראגן צו די פארבארגענע ברית'ן וואס‬ ‫רבין'ס באזוך‪.‬‬ ‫דער צדיק האט כסדר אפגעראכטן מיט מסירת‬ ‫נפש‪.‬‬ ‫דערציילט הרב גוטמאן‪ ,‬ווען דער הייליגער‬ ‫איין טאג איז דער איד געשטאנען פאר א‬ ‫ריבניצער רבי איז אנגעקומען זונטאג אינדערפרי‬ ‫שווערע פראצעס מיט די רעגירונג‪ ,‬און ער האט‬ ‫אין תפיסה‪ ,‬איז געפאלן א געוואלדיגער פחד און‬ ‫געבעטן דעם צדיק "חיים זאנוויל" זאל אים געבן א‬ ‫שרעק אויף די שומרים און אפיצירן פונעם‬ ‫ברכה‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪" ,‬אויב דו וועסט מיר‬ ‫דזשעיל‪ ,‬די הארצלאזע וועכטער האבן פשוט‬ ‫צוזאגן צו לייגן תפילין יעדן טאג‪ ,‬זאג איך דיר צו‪ ,‬אז‬ ‫מורא געהאט צו צו גיין צום צדיק‪ ,‬קיינער האט‬ ‫די וועסט באפרייט ווערן"‪ ,‬פארשטייט זיך אז ער‬ ‫נישט געוואגט אים דורכצוזוכען אדער דורכפירן‬ ‫איז ארויס פריי בדרך נס ממש‪ ,‬און זייט דעמאלט‬ ‫דורכ'ן מעטאל‪-‬דעטעקטאר‪ ,‬ביז דער הויפט‬ ‫האט ער נאכנישט פארפעלט צו לייגן תפילין‬ ‫סופער‪-‬אינטענדענט האט געזען וואס טוט זיך‪,‬‬ ‫אפילו איין איינציגע טאג‪.‬‬ ‫און געהייסן אים אריינלאזן גלייך‪.‬‬ ‫•••‬ ‫א רוסישער איד'ל האט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫דער רבי איז אריין צום איד‪ ,‬האט מיט אים‬ ‫צדיק "חיים זאנוויל" האט מיט א מסירת נפש ממש‬ ‫גערעדט און אים מחזק געווען‪ ,‬און איידער דער‬ ‫פארשפרייט אידישקייט אין רוסלאנד אונטער די‬ ‫רבי איז ארויסגעגאנגען האט ער אים געזאגט‪,‬‬ ‫נאז פון די רוסישע רעגירונג‪ ,‬יעדן יו"ט איז מען זיך‬ ‫"זאלסט וויסן‪ ,‬דאנערשטאג אינדערפרי גייסטו שוין‬ ‫מיט א מסירת נפש צוזאמען געקומען ביים צדיק‪,‬‬ ‫זיין אינדערהיים‪ ,‬מען גייט דיך באפרייען"‪ ,‬הרב‬ ‫און ער האט דאן אריינגעברענגט אין די אידן א‬ ‫גוטמאן האט זיך געוואונדערט‪ ,‬וויבאלד ער האט‬ ‫ווארעמקייט פאר תורה ומצוות‪ ,‬ער האט מיט א‬ ‫גוט געקענט די אמעריקאנער דזשעיל סיסטעם‪,‬‬ ‫מסירת נפש אויפגעשטעלט א סוכה אינעם הויף‬ ‫און געוויסט‪ ,‬אז א באפרייאונג גייט דורך שופטים‪,‬‬ ‫פון זיין שטוב‪ ,‬אז אידישע קינדער זאלן קענען‬ ‫קארט‪ ,‬געריכטן און פאפירן וואס נעמען וואכן‬ ‫מקיים זיין מצוות סוכה כהלכה‪.‬‬ ‫לאנג‪ ,‬בפרט אז ביי דעם איד איז בכלל נישט געווען‬ ‫קיין שום רעדע איבער א משפט אדער‬ ‫איין יאר סוף פונעם יו"ט סוכות‪ ,‬איז מען‬ ‫באפרייאונג‪ ,‬אבער למעשה‪ ,‬דאנערשטאג‬ ‫געוואר געווארן‪ ,‬אז מען האט פאר'מסר'ט פאר די‬ ‫אינדערפרי זענען די וועכטער צוגעקומען צום איד‬ ‫רעגירונג‪ ,‬אז דער צדיק האט אויפגעשטעלט א‬ ‫און געזאגט‪" ,‬נעם דיינע פעקלעך און גיי אהיים"‪,‬‬ ‫סוכה‪ ,‬און די חברה זענען אויפן וועג צום רבין'ס‬ ‫דער איד איז ארויס פריי אן קיין שום לאגישע‬ ‫שטוב‪ ,‬ווען מען האט דאס דערציילט פארן צדיק‪,‬‬ ‫הסבר‪ ,‬אן קיין שופט און אן קיין געריכט‪ ,‬פונקט ווי‬ ‫האט ער געהייסן‪" ,‬אז יעדער זאל שוין ארויסגיין פון‬ ‫דער צדיק האט פאראויסגעזאגט‪.‬‬ ‫די סוכה"‪ ,‬און אזוי ווי יעדער איז געווען אינדרויסן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האט אויסגעבראכן א שרעקליכע שריפה אינעם‬ ‫הרב שרגא פייוול הופמאן פארציילט אן‬ ‫סוכה‪ ,‬און ווען די חברה פון די רעגירונג זענען‬ ‫עובדא‪ ,‬וואס ער האט אליין מיטגעהאלטן‪ ,‬בשעת‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬איז נישט געווען דארט קיין זכר פון א‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע איז‬ ‫סוכה‪.‬‬ ‫‪34‬‬ ‫כוחות‪ ,‬האט זי געעפנט די טיר פונעם רבין'ס שטוב‪,‬‬ ‫איינגעשטאנען אין ירושלים עיה"ק‪ ,‬מוצאי שבת‬ ‫אבער נאך איידער זי האט באוויזן‬ ‫קודש איז געווען א גרויסער עולם ביים רבי'ן צו‬ ‫ארויסצוברענגען א ווארט פון מויל‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫הבדלה‪ ,‬דער רבי האט געשפירט ברוח קדשו אז עס‬ ‫געקוקט אויף איר און געזאגט‪" ,‬מיידעלע‪ ,‬איך ווייס‬ ‫דרייען זיך דארט פארפעלקער וואס דארפן נויטיג‬ ‫שוין אלעס וואס דו דארפסט‪ ,‬דו קענסט זיך שוין‬ ‫א ישועה פאר קינדער און ס'איז שווער זיי צו‬ ‫אויסדרייען און פארן צוריק אהיים‪ ,‬און ווען דו‬ ‫העלפן‪ ,‬און ער האט אנגעזאגט פאר די גבאים‪,‬‬ ‫וועסט אנקומען אהיים‪ ,‬וועסטו שוין טרעפן דיין‬ ‫קיינעם נישט אריינצולאזן אין שטוב צו הבדלה‪.‬‬ ‫טאטן אין שטוב"‪.‬‬ ‫דער בעלת‪-‬אכסניא האט אבער געקענט א‬ ‫אבער פאר זי איז ארויסגעפארן‪ ,‬האט דער‬ ‫פארפאלק וואס האט שוין יארן געווארט אויף‬ ‫הייליגער ריבניצער רבי איר געגעבן הייסע מילך‬ ‫קינדער‪ ,‬און זיי זענען געשטאנען אינדרויסן‪ ,‬זי‬ ‫מיט קיכעלעך‪ ,‬און געהייסן זי זאל זיך אפרוען‬ ‫האט זיך פאר'עקש'נט‪ ,‬און טראץ די ווארענונגען‬ ‫עטליכע שעה אויף א בעט‪ ,‬דאס מיידל איז‬ ‫פון די גבאים האט זי זיי אריינגעפירט אין שטוב‪,‬‬ ‫צוריקגעפארן נאך זעקס טעג אויפ'ן באן‪ ,‬און ווען‬ ‫נאך הבדלה האט דער רבי געפרעגט‪ ,‬פארוואס מען‬ ‫זי איז אריין אין שטוב איז דער טאטע טאקע דארט‬ ‫האט זיי אריינגעלאזט קעגן זיין באפעל‪ ,‬אבער די‬ ‫געזעסן‪ ,‬ווען מען האט אים געפרעגט וויאזוי ער‬ ‫בעלת‪-‬אכסניא האט געבעטן פאר זיי און‬ ‫איז באפרייט געווארן‪ ,‬האט ער געענטפערט‪ ,‬אז‬ ‫געפאדערט א ברכה פאר קינדער‪.‬‬ ‫קיינער פארשטייט נישט וויאזוי‪ ,‬נאר אינמיטן‬ ‫העלן טאג זענען די וועכטער צוגעקומען‪ ,‬געזאגט‬ ‫דער רבי איז געשטאנען פארטראכט א שטיק‬ ‫אז ער איז פריי‪ ,‬און אים פשוט אהיים געשיקט‪.‬‬ ‫צייט‪ ,‬און האט זיך דערנאך אנגערופן און‬ ‫•••‬ ‫געפרעגט‪" ,‬א מיידעלע‪ ,‬איז אויך גוט"‪ ,‬האבן זיי‬ ‫א איד האט דערציילט די מעשה‪ ,‬אין יענע‬ ‫געענטפערט יא‪ ,‬האט דער רבי ווייטער געפרעגט‪,‬‬ ‫תקופה‪ ,‬ווען דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע‬ ‫"א רויטיטשקע"‪ ,‬האבן זיי ווידער געענטפערט יא‪,‬‬ ‫האט נאך געוואוינט אין קראון הייטס‪ ,‬האט מען‬ ‫פונקט א יאר דערויף איז ביי זיי געבוירן געווארן א‬ ‫אים אנגעטראגן א שידוך‪ ,‬אבער עס איז נישט‬ ‫רויטע מיידעלע‪ ,‬וואס איז שפעטער‬ ‫געגאנגען גוט‪ ,‬א חבר זיינער האט אים געזאגט אז‬ ‫אויסגעוואקסן‪ ,‬חתונה געהאט און אויפגעשטעלט‬ ‫ער האט אן אנדער שידוך פאר אים‪ ,‬און האט אים‬ ‫א שיינע משפחה מיט קינדער און אייניקלעך‪.‬‬ ‫געגעבן דעם עצה‪ ,‬אנשטאט פשוט אריבערפארן‬ ‫•••‬ ‫קיין קראון הייטס בעטן א ברכה‪ ,‬זאל ער גיין צום‬ ‫עס האט דערציילט א איד‪ ,‬וואס האט געקענט‬ ‫ריבניצער רבי'ן אויפן ליל הסדר‪ ,‬און גנב'ענען דעם‬ ‫דעם בעל המעשה אליין‪ ,‬אין רוסלאנד איז א איד‬ ‫אפיקומן‪ ,‬און אויסבעטן א שידוך‪.‬‬ ‫געזעסן איינגעשפארט אין תפיסה יארן לאנג אן‬ ‫קיין שום שולד‪ ,‬זיין ווייב איז נעבעך געווען בלינד‪,‬‬ ‫אריינקומענדיג צום רבי'ן אין שטוב‪ ,‬האט ער‬ ‫און אינדערהיים איז געבליבן זייער טאכטער‪ ,‬א‬ ‫זיך דורכגעשמועסט מיטן גבאי הרה"ח ר' וואלף‬ ‫קליין מיידעלע פון בלויז צוועלף יאר אלט‪ ,‬די נויט‬ ‫הערמאן ע"ה אז מען זאל אים אריינלאזן גנב'ענען‬ ‫אינדערהיים איז געווען גאר גרויס‪ ,‬ס'איז נישט‬ ‫דעם אפיקומן‪ ,‬דער בחור האט שנעל דורכגעפירט‬ ‫געווען קיין ברויט צו עסן‪ ,‬און מען האט באשלאסן‪,‬‬ ‫דעם סדר ביי זיין פאטער‪ ,‬אויסגעטרונקען די‬ ‫אז דאס קינד זאל אליין פארן צום ריבניצער רבין‬ ‫כוסות נאך דער סעודה‪ ,‬און איז אריבערגעלאפן‬ ‫קיין ריבניצא אויסבעטן א ישועה פארן טאטן‪.‬‬ ‫צום רבי'ן‪ ,‬וואו דער גבאי האט אים אריינגעלאזט‬ ‫צום סדר פונעם רבי'ן‪ ,‬ער האט געגנבעט דעם‬ ‫דאס צוועלף‪-‬יעריגע מיידל האט גענומען‬ ‫אפיקומן און זיך אוועקגעשטעלט צוצוזען די‬ ‫דעם באן און געפארן גאנצע זעקס טעג אין איין צו‪,‬‬ ‫עבודה פונעם רבי'ן‪.‬‬ ‫זי איז געזעסן אויף די הארטע בענק‪ ,‬אן קיין כשר'ן‬ ‫עסן‪ ,‬און בלויז געטרונקען וואסער כדי זיך צו‬ ‫דערציילט דער בחור‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫דערהאלטן ביים לעבן‪ ,‬ווען זי איז ענדליך‬ ‫ריבניצער רבי זי"ע האט גענומען א ריזיגן שטיק‬ ‫אנגעקומען קיין ריבניצא‪ ,‬הונגעריג און קוים ביי די‬ ‫‪35‬‬ ‫אינגאנצן פארברענט און שווארץ‪ ,‬און די פילם איז‬ ‫מרור וואס איז נישט געווען געריבן‪ ,‬און געגעסן די‬ ‫געווען ליידיג אן קיין שום רעזולטאט‪ ,‬און מען האט‬ ‫שארפע ביטערקייט מיט גרויס מסירת נפש‪ ,‬און‬ ‫געזען עין בעין‪ ,‬אז וואס דער רבי האט‬ ‫זיין פנים האט דערווייל געפלאמט ווי פייער‪,‬‬ ‫ארויסגעזאגט איז מקוים געווארן‪.‬‬ ‫אינמיטן סדר האט דער רבי זי"ע זיך אומגעקוקט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫געווינקען צום יונגערמאן אז ער זאל זיך זעצן צום‬ ‫הרה"ח רבי בערל ווייס ע"ה האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫טיש‪ ,‬און אים געפרעגט צי ער האט שוין געגעסן‪,‬‬ ‫איין יאר‪ ,‬ביי דער סעודת פורים )משתה היין(‪ ,‬האט‬ ‫און ער האט אים געהייסן זיך נאכאמאל וואשן די‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע געוואלט‬ ‫הענט‪ ,‬מכבד געווען מיט א שטיקל מרור‪ ,‬און‬ ‫אנהייבן דעם טיש‪ ,‬פלוצלינג האט ער זיך‬ ‫דערנאך ווייטער געפירט דעם סדר‪.‬‬ ‫אויסגעדרייט און אויסגערופן הויך פאר'ן עולם‪,‬‬ ‫"מען האט מיך יעצט גערופן פון ארץ ישראל‪ ,‬און‬ ‫ביי צפון האט דער רבי זי"ע אים געפרעגט‬ ‫איך קום נישט אריין צום טיש ביז איך וועל האבן‬ ‫וואס ער וויל‪ ,‬דער בחור האט געענטפערט‪" ,‬דער‬ ‫פינף טויזענט דאלער"‪ ,‬און דערנאך האט ער‬ ‫רבי זאל מיר געבן א שידוך"‪ ,‬האט דער רבי זי"ע‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬ווער עס געבט מיר יעצט פינף‬ ‫געזאגט‪" ,‬ס'איז שוין דא"‪ ,‬דער בחור האט‬ ‫טויזענט דאלער‪ ,‬וועט האבן הצלחה ביז'ן סוף מיט‬ ‫צוריקגעגעבן דעם אפיקומן‪ ,‬די ארומיגע‬ ‫א ה"‪.‬‬ ‫אינגעלייט האבן אים פרובירט איינצורעדן אז ער‬ ‫זאל בשום אופן נישט צוריקגעבן ביז דער רבי וועט‬ ‫איז דארט געווען א איד מיטן נאמען זאלי‬ ‫געבן א קלארע צוזאג‪ ,‬אבער דער רבי זי"ע האט‬ ‫עסטרייכער‪ ,‬א איד א בעל מסירת נפש פאר‬ ‫געפאדערט דעם אפיקומן מיט די אויגן‪ ,‬און ער‬ ‫אידישקייט אין רוסלאנד‪ ,‬וואס האט געראטעוועט‬ ‫האט עס גלייך אפגעגעבן‪ ,‬און דער רבי זי"ע האט‬ ‫הונדערטער נפשות און געטיילט אסאך צדקה ‪-‬‬ ‫אים אנגעוואונטשן‪.‬‬ ‫אבער אליין האט ער נישט פארמאגט קיין געלט‪,‬‬ ‫ער האט זיך געוואנדן צו זיין נאנטן חבר ר' בערל‬ ‫גלייך נאך יום טוב האט מען אים אנגעטראגן‬ ‫ווייס און געזאגט‪" ,‬די האסט דאך דיינע ווענדינג‬ ‫דעם שידוך מיט זיין היינטיגער רעבעצין‪ ,‬וואס איז‬ ‫מאשינען צעשפרייט אויף אסאך פלעצער‪ ,‬לאמיר‬ ‫געווארן נתקשר למזל טוב‪ ,‬און דא האט זיך‬ ‫גיין צוזאמען נעמען דאס געלט פארן רבין"‪.‬‬ ‫ארויסגעשטעלט וואס די רבי האט געמיינט מיט די‬ ‫ווערטער‪" ,‬ס'איז שוין דא"‪ ,‬ווייל די כלה איז ערשט‬ ‫זיי זענען ביידע ארומגעגאנגען די גאנצן נאכט‬ ‫אנגעקומען קיין אמעריקע פון רוסלאנד אום פורים‪,‬‬ ‫צונויפנעמען דאס געלט פון די מאשינען – וואס‬ ‫קוים דרייסיג טעג פאר פסח‪.‬‬ ‫מערסטנס זענען געווען איינציגע דאלארן )סינגלס(‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און ער האט געברענגט פארן הייליגען ריבניצער‬ ‫א איד וואס איז געווען פון די נאנטע מענטשן‬ ‫רבי זי"ע דעם סכום פון "פינף טויזענט דאלער"‪,‬‬ ‫ביים הייליגען ריבניצער רבי זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע האט געבעטן‪ ,‬אז‬ ‫אז צוליב וואס זיי זענען געווען שטארק מקושר‬ ‫מען זאל איבערציילן דאס געלט‪ ,‬ערשט ווען די‬ ‫צום רבין‪ ,‬איז די רבי געקומען צו די חופה ביי זיין‬ ‫גאנצע פינף טויזענט דאלער זענען געווען צונויף‪,‬‬ ‫חתונה‪ ,‬פאר די חופה האט דער רבי בפירוש‬ ‫האט ער געזאגט‪" ,‬יעצט קען מען זיך זעצן צום‬ ‫אנגעזאגט פאר'ן באקאנטן פאטאגראפירער‬ ‫טיש"‪.‬‬ ‫פונעם "טרעינער סטודיא"‪ ,‬נישט צו כאפן קיין‬ ‫בילדער‪ ,‬אבער טראץ דעם האבן זיי געוואלט כאפן‬ ‫דערציילט ר' בערל ווייס‪ ,‬אז יענער צייט איז‬ ‫נאר עטליכע בילדער‪ ,‬אבער די רבי האט‬ ‫ער געווען אין א געפערליכן פלאנטער‪ ,‬ווייל די‬ ‫אוועקגעדרייט די האנט און נישט געלאזט כאפן‬ ‫בענק האבן אים צוגענומען און קאנפיסקירט א‬ ‫קיין בילדער פון זיך‪.‬‬ ‫נעץ פון קרוב צו הונדערט און פופציג נורסינג‪-‬‬ ‫האומס )‪ (Nursing Homes‬וואס ער האט געפירט‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫נאך דער חתונה האט זיך ארויסגעשטעלט א‬ ‫אבער לפלא‪ ,‬קוים צוויי‪-‬דריי וואכן נאך פורים‬ ‫דבר פלא‪ ,‬אז אלע בילדער וואס מען האט געכאפט‬ ‫האט די באנק אליין אנגערופן בערל ווייס און אים‬ ‫אקעגן דעם רבין'ס רצון‪ ,‬זענען אלע געווארן‬ ‫‪36‬‬ ‫מיר און איך וועל דיר נישט העלפן!"‪ ,‬און דער רבי‬ ‫געזאגט‪" ,‬מיר האבן זיך איבערגעקלערט‪ ,‬מיר‬ ‫האט דעמאלט דערציילט די מעשה‪.‬‬ ‫קענען נישט פירן און פארוואלטן די אלע נורסינג‪-‬‬ ‫האומס‪ ,‬מיר געבן דיר אלעס צוריק אויף דיין נאמען‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫אין רוסלאנד איז געווען א באאמטער‪ ,‬א‬ ‫און דו וועסט אונז ביסלעכווייז אויסצאלן פשוט'ע‬ ‫קאמוניסט פונעם ק‪.‬ג‪.‬ב‪ ,.‬וואס האט געהאט די‬ ‫פעימענטס"‪.‬‬ ‫מעגליכקייט צו טון א טובה און ראטעווען א איד‪,‬‬ ‫און דער רבי האט זיך צו אים געבעטן ער זאל‬ ‫אזוי האט ער צוריק באקומען זיין גאנצן‬ ‫יענעם העלפן‪ ,‬אבער יענער האט בשום אופן נישט‬ ‫ביזנעס‪ ,‬אויסגעצאלט די חובות‪ ,‬און געווארן א‬ ‫געוואלט הערן‪ ,‬האט דער רבי אים דעמאלט‬ ‫גרויסער עושר‪ ,‬פונקט ווי דער הייליגער ריבניצער‬ ‫אנגעזאגט‪" ,‬עס וועט נאך קומען א טאג וואס דו‬ ‫רבי זי"ע האט אים צוגעזאגט "הצלחה ביז'ן סוף"‪.‬‬ ‫וועסט דארפן צוקומען צו מיר‪ ,‬און איך וועל דיר‬ ‫•••‬ ‫נישט העלפן!"‪ ,‬איצט איז דער קאמוניסט געקומען‬ ‫הרה"ח ר' יעקב שמשון האסס האט פארציילט‪,‬‬ ‫אין א גלגול אין דעם שטיקל פלייש‪ ,‬כדי דער צדיק‬ ‫אז ער איז געזעסן מיט'ן הייליגן ריבניצער רבי'ן‬ ‫זאל אים מתקן זיין‪ ,‬אבער דער רבי האט אים‬ ‫זי"ע נאכ'ן דאווענען פון הושענא רבה אין סיגעט‬ ‫אוועקגעשטויסן און נישט געוואלט עסן‪.‬‬ ‫אין דער סוכה אינעם הויף‪ ,‬מען האט דאן קיינעם‬ ‫•••‬ ‫נישט אריינגעלאזט‪ ,‬אינעווייניג זענען געזעסן נאר‬ ‫נאך האט דער הויז בחור דערציילט‪ ,‬א צווייטע‬ ‫דער רבי זי"ע‪ ,‬ר' יעקב שמשון‪ ,‬און נאך א רוסישער‬ ‫מעשה האט פאסירט‪ ,‬ווען דער רבי האט זיך‬ ‫איד‪ ,‬און דער ריבניצער רבי האט אויסגעזען ווי ער‬ ‫געוואלט מחי' זיין מיט א שטיקל עפל פאר'ן עסן‪,‬‬ ‫דרימעלט‪.‬‬ ‫און ביים שניידן איז א חלק פונעם עפל )א דריטל‬ ‫אדער א האלב( אראפגעפאלן אויף דער ערד‬ ‫פלוצלינג ווענדט זיך דער רוסישער איד צו ר'‬ ‫אונטער'ן טיש‪ ,‬לעבן בענקל‪ ,‬דער בחור האט זיך‬ ‫יעקב שמשון און זאגט אים‪" ,‬זעסטו‪ ,‬אזוי ווי מיר‬ ‫גלייך געוואלט אראפבייגן עס אויפהייבן ווי יעדער‬ ‫זיצן איצט דא צוזאמען אין דער סוכה‪ ,‬אזוי זענען‬ ‫נארמאלער מענטש טוט‪.‬‬ ‫מיר שוין געזעסן מיט'ן רבי'ן אין רוסלאנד אין דער‬ ‫סוכה‪ ,‬פאר אזויפיל יארן צוריק"‪ ,‬און די רבי האט זיך‬ ‫פלוצלינג האט זיך דער רבי אנגערופן‪ ,‬און‬ ‫דאן אנגערופן פאר מיר‪ ,‬אז יעצט ממש זאגט "רבי‬ ‫אנגעכאפט דעם בחור‪ ,‬אריינגעקוקט טיף‬ ‫יואלי'ש" )סאטמאר רבי זי"ע( תורה אויף הושענא‬ ‫אונטער'ן טיש‪ ,‬און אויסגערופן מיט א פחד‪ָ " ,‬אה‪,‬‬ ‫למענך אלוקינו‪ ,‬און דער ריבניצער רבי האט מיר‬ ‫די! די בלייבט דארט!"‪ ,‬דער רבי האט פארבאטן‬ ‫איבער געזאגט די גאנצע תורה און די טייטש וואס‬ ‫פארן הויז בחור עס אנצורירן אדער אויפצוהייבן‪,‬‬ ‫די רבי האט דאן געזאגט‪.‬‬ ‫און דער עפל איז געבליבן ליגן אויף דער ערד‪ ,‬דער‬ ‫הויז בחור האט באמערקט ווי דער רבי רעדט צו‬ ‫דער ר' יעקב שמשון האט דאס אנגעקוקט‬ ‫דעם עפל בלשון "די"‪ ,‬ווייל ער האט דארט געזען א‬ ‫זייער מאדנע ווי ער גלייבט נישט וואס דער‬ ‫באזונדערע נשמה אדער רוחניות'דיגע זאך וואס‬ ‫רוסישער איד האט געזאגט‪ ,‬ממש דאן האט זיך‬ ‫דארף דארט בלייבן‪.‬‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע אנגערופן בזה"ל‪,‬‬ ‫"איז דען נישט אזוי געווען"‪ ,‬און דערנאך האט ער‬ ‫ווידער צוריק איינגעדרימלט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הויז בחור פונעם הייליגען ריבניצער רבי‬ ‫זי"ע האט דערציילט א מעשה נורא‪ ,‬איינמאל האט‬ ‫מען דערלאנגט פאר'ן רבי'ן א פארציע פלייש‬ ‫אויפ'ן טיש‪ ,‬ווי נאר מען האט דאס אראפגעלייגט‪,‬‬ ‫האט דער רבי אוועקגעשטופט די טעלער און זיך‬ ‫אנגערופן‪" ,‬דו רשע וואס דו ביסט! כ'האב דיך‬ ‫געווארנט אז דו וועסט אמאל דארפן צוקומען צו‬ ‫‪37‬‬ ‫קדושת לוי זי"ע‪ ,‬האט די ממשלה געהייסן פאר‬ ‫יארצייט כ"ה תשרי‬ ‫יעדן איינעם נעמען א משפחה נאמען‪ ,‬און ווען מען‬ ‫איז געקומען צום צדיק רבי לוי יצחק מברדיטשוב‬ ‫סניגורן של ישראל הרה"ק רבי לוי יצחק ב"ר מאיר‬ ‫זי"ע פרעגן וועלכע נאמען ער וויל נעמען‪ ,‬איז דער‬ ‫זי"ע‪) ,‬דערבארמדיגער(‬ ‫צדיק געווען אין א שטארקע דביקות‪.‬‬ ‫בעל קדושת לוי‪ ,‬מברדיטשוב‬ ‫און ווי באוויסט האט דער צדיק כסדר‬ ‫גערעדט אין אידיש און מתפלל געווען צום‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט הוסקוב פשמישל‪ ,‬בשנת‬ ‫באשעפער אויף אידישע קינדער‪ ,‬בשעת מעשה‬ ‫ת" ק ‪.‬‬ ‫האט דער צדיק געזאגט די ווערטער‪,‬‬ ‫"דערבארעמדיגער טאטע"‪ ,‬און ווען דער גוי האט‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי מאיר אב"ד הוסאקוב זי"ע‪,‬‬ ‫געהערט די ווערטער‪ ,‬האט ער געמיינט‪ ,‬אז דער‬ ‫בן הגה"ק רבי משה מזאמושטש זי"ע‪.‬‬ ‫צדיק וויל נעמען דעם נאמען אלס משפחה נאמען‪,‬‬ ‫און ער האט דאס פארשריבן אינעם פנקס‪ ,‬און פון‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת שרה סאשע‬ ‫דעם איז געקומען זיין משפחה נאמען‬ ‫ע"ה‪.‬‬ ‫"דערבארעמדיגער"‪.‬‬ ‫ער איז געווען א איש אלוקים קדוש ונורא‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫מאוד‪ ,‬און א צדיק וחסיד‪ ,‬ער איז געווען א גאון‬ ‫פערל ע"ה‪,‬‬ ‫מובהק און א בקי נפלא בתורת הנגלה והנסתר כל‬ ‫בת הרה"ק רבי ישראל פרץ מלברטוב זי"ע‪,‬‬ ‫רז לא אניס ליה‪ ,‬ער איז געווען א גאון אין ממליץ‬ ‫נכד הגה"ק רבי יצחק מאיר תאומים פרענקל‬ ‫טוב זיין און כסדר מלמד זכות געווען אויף אידישע‬ ‫מזולקווא זי"ע‪,‬‬ ‫קינדער‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח‬ ‫בן הגה"ק רבי יונה תאומים פרענקל בעל קיקיון‬ ‫הקדוש און א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל‬ ‫דיונה זי"ע‪.‬‬ ‫ישועות‪ ,‬זיין קדושה און פרישות איז געווען‬ ‫עצומות ונוראות‪ ,‬ער איז געווען א עניו ושפל ברך‬ ‫נאך די חתונה איז ער געפארן זיך מסתופף זיין‬ ‫און האט געדינט דעם באשעפער בהצנא לכת‪ ,‬זיין‬ ‫בצלו פונעם צדיק וקדוש רבי שמעלקא‬ ‫עבודת התפילה איז געווען מיט א געוואלדיגע‬ ‫מניקלשבורג זי"ע אין שטאט ריטשעוואהל‪ ,‬דארט‬ ‫מסירת נפש ממש עד כלות הנפש‪ ,‬עס האט‬ ‫איז דער צדיק געזעצן על התורה ועבודה מיט א‬ ‫אנגעכאפט א ציטער און א געוואלדיגע יראת השם‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען‬ ‫פאר ווער עס איז געשטאנען נעבן דעם צדיק‬ ‫באוויסט מיט זיין גרויסע עבודה וואס איז‬ ‫וקדוש בשעת זיין עבודת התפילה‪ ,‬צדיקים האבן‬ ‫געפראוועט געווארן מיט א מוראדיגע התלהבות‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט געהאט אין זיך‬ ‫דקדושה‪.‬‬ ‫דעם נשמה פון דעם תנא האלוקי הקדוש רבי‬ ‫עקיבא בן יוסף ע"ה‪.‬‬ ‫דאן האט אים זיין רבי דער הייליגער רבי‬ ‫שמעלקא מניקלשבורג זי"ע גענומען צו זיין רבי‬ ‫דעם טאג וואס די הייליגע נשמה פון דעם‬ ‫דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע‪ ,‬און דארט איז‬ ‫צדיק איז אראפ געקומען אויף די וועלט‪ ,‬האט דער‬ ‫דער הייליגער בארדיטשובער זי"ע געווארן א‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע געהייסן שטעלן לחיים ביי זיך‬ ‫תלמיד מובהק פונעם הייליגען מגיד‪ ,‬און דארט‬ ‫אין ביהמ"ד‪ ,‬און ער האט געזאגט פאר זיינע‬ ‫האט ער מקבל געווען זיין דרך החסידות וואס ער‬ ‫תלמידים בזה"ל‪" ,‬היום הזה באה לעולם נשמה‬ ‫האט נאכדעם פארשפרייט ווי ער איז געגאנגען‪.‬‬ ‫גדולה וקדושה‪ ,‬אשר תמליץ טוב ותלמד סנגוריה‬ ‫על כנסת ישראל"‪.‬‬ ‫ביי די ‪ 21‬יאר בשנת תקכ"א האט מען אים‬ ‫אויף גענומען אלס ממלא מקום פונעם הייליגען‬ ‫לגבי דעם נאמען "דערבארעמדיגער" האבן‬ ‫מגיד ממזריטש אין שטאט ריטשעוואהל‪ ,‬אבער‬ ‫צדיקים דערציילט‪ ,‬אז אין די צייט פונעם הייליגען‬ ‫‪38‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם אלחנן בעל ברכת אברהם‬ ‫דארט אין שטאט האט ער זיך גאר אסאך אנגעליטן‬ ‫מפלאנטש זי"ע‪,‬‬ ‫פון די מתנגדים וואס האבן דעם צדיק גאר שטארק‬ ‫הרה"ק רבי אהרן בעל תולדות אהרן מזיטומיר זי"ע‪,‬‬ ‫מצער געווען נישט וויסענדיג זיין גדלות בתורה‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש מרופשיץ‬ ‫און קדושה‪.‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי משה צבי גוטרמן מסאווראן זי"ע‪,‬‬ ‫דאן האט ער זיך אריבער געצויגען קיין קאזניץ‬ ‫הרה"ק רבי אברהם מרדכי מפינטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫און דארט האט ער עוסק געווען בתורה צוזאמען‬ ‫הרה"ק רבי יוסף מנעמרוב זי"ע‪,‬‬ ‫מיט זיין חבר דער הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע‪ ,‬און‬ ‫הרה"ק רבי אברהם דב בעל בת עין מאווריטש זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תקכ"ה האט מען אים אויף גענומען אלס רב‬ ‫הרה"ק רבי אברהם דוד בעל דעת קדושים‬ ‫אין שטאט זעליחוב‪ ,‬אבער אויך דארט האט ער‬ ‫מבוטשאטש זי"ע‪,‬‬ ‫נישט מצליח געווען צוליב די מתנגדים‪ ,‬דאן בשנת‬ ‫הרה"ק רבי נתן מברסלב זי"ע‪.‬‬ ‫תקל"א איז ער אריבער צום שטאט פינסק אין‬ ‫ליטא‪.‬‬ ‫זיין גרויסע עבודת התפילה איז גאר שנעל‬ ‫נתפרסם געווארן‪ ,‬און הונדערטער אידן גדולים און‬ ‫די אלע יארן אפילו דינענדיג אלס רב‪ ,‬איז ער‬ ‫צדיקים זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו‪ ,‬נאר‬ ‫כסדר געפארן זיך מסתופף זיין בצלו פון זיין‬ ‫כדי צו זעהן זיין גרויסע עבודה וואס איז געווען‬ ‫הייליגען רבין דער מגיד ממזריטש זי"ע‪ ,‬ער האט‬ ‫מיט א התלהבות דקדושה און א דביקות נוראה‪ ,‬עס‬ ‫געהאט א ספעציעלע חביבות ביי זיין רבין וואס‬ ‫איז באקאנט‪ ,‬אז ער האט ביים דאווענען‬ ‫האט באמת געוויסט די גדלות פון זיין תלמיד וואס‬ ‫צוגעקומען צו א מדרגה פון התפשטות הגשמיות‬ ‫האט די גאנצע צייט כסדר באהאלטן זיין עבודת‬ ‫ממש‪ ,‬עד כדי כך‪ ,‬אז ער איז געווען אין א סכנה פון‬ ‫הקודש‪ ,‬אבער זיין רבי האט גאר גוט פארשטאנען‬ ‫כלות הנפש‪.‬‬ ‫צום תלמיד‪ ,‬און דערפאר האט דער מגיד גאר‬ ‫שטארק מכבד געווען דעם הייליגען קדושת לוי‬ ‫דער צדיק פלעגט ביים דאווענען אויף הייבן‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫זיין ידיו הקדושים צום הימל און ער פלעגט זאגן‪,‬‬ ‫בשנת תקמ"ה האט מען דעם צדיק וקדוש‬ ‫"ביים דאווענען טוט א צדיק אויף הייבן זיינע הענט‬ ‫אויף גענומען אלס רב אין שטאט בארדיטשוב‪ ,‬די‬ ‫פון גרויס דביקות און התלהבות‪ ,‬און דאס איז ווי די‬ ‫אידן פון שטאט האבן געוויסט דעם גדלות בתורה‬ ‫כרובים פורשי כנפים אין בית המקדש"‪.‬‬ ‫און דעם הייליגע עבודה וואס דער צדיק רעכט אפ‬ ‫בקדושה וטהרה‪ ,‬און דערפאר האט מען דעם צדיק‬ ‫גדולים און צדיקים בדורו האבן דעם צדיק‬ ‫אויף גענומען מיט א מוראדיגע הערצה‪.‬‬ ‫מורא'דיג מעריץ געווען און מכבד געווען צוליב‬ ‫זיין געוואלדיגע קדושה‪ ,‬ווי מען זעט ווי רוב‬ ‫אבער דער צדיק וקדוש מיט זיין גרויס עניוות‬ ‫צדיקים בדורו האבן מוראדיג משבח געווען דעם‬ ‫האט זיך דאן אנגעריפן בזה"ל‪" ,‬אוי לו לדור שאני‬ ‫צדיק'ס כח הקדושה און זיין מסירת נפש פארן‬ ‫מנהיגו"‪ ,‬וויי איז צו דעם דור אז איך בין זייער‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫מנהיג‪.‬‬ ‫דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט‬ ‫דעם שטאט בארדיטשוב האט דער צדיק‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז יעדן טאג איז ער קובע א צייט צו‬ ‫געפירט מיט א מוראדיגע שטארקייט און גאר‬ ‫דאנקען דעם גרויסן באשעפער‪ ,‬פארן אראפ‬ ‫אסאך אויפגעטון וויבאלד די אידן האבן דעם רבין‬ ‫ברענגען אויף די וועלט אזא הייליגע נשמה ווי דעם‬ ‫געפאלגט אויף יעדע זאך‪ ,‬אויך האט ער דארט‬ ‫הייליגען צדיק רבי לוי יצחק מברדיטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫מרביץ תורה געווען פאר גאר אסאך תלמידים‬ ‫גאונים און צדיקים ובתוכם‪.‬‬ ‫זיין רבי דער צדיק וקדוש רבי שמעלקא‬ ‫מניקלשבורג זי"ע האט מעיד געווען‪ ,‬אז זיין תלמיד‬ ‫הרה"ק רבי ישראל המגיד מקאזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫דער הייליגער בארדיטשובער צדיק רעדט נישט‬ ‫הרה"ק רבי משה מקאזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫‪39‬‬ ‫שוואך יענער איז געווען‪ ,‬האט דער צדיק געטראפן‬ ‫ארויס א ווארט פון מויל אן קיין כוונה דקדושה‪ ,‬און‬ ‫א וועג צו מלמד זכות זיין אויף א אידיש קינד‪.‬‬ ‫אפילו זיין שיחת חילון ליגט אין דעם באהאלטן‬ ‫סודות און ייחודים‪.‬‬ ‫איין ערב ראש השנה איז דער הייליגער‬ ‫בארדיטשובער זי"ע געגאנגען צוזאמען מיט זיין‬ ‫דער הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע האט מעיד‬ ‫משמש צו סליחות‪ ,‬אינמיטן וועג האט זיך אראפ‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער הייליגער בארדיטשובער זי"ע איז‬ ‫געלאזט א רעגן‪ ,‬איז דער צדיק מיטן משמש אריין‬ ‫געווען אזוי גרויס‪ ,‬אז ער האט מעלה געווען אפילו‬ ‫געלאפן אונטער א דאך פון א הויז דארט נעבן‪ ,‬דער‬ ‫דברי פשוטים פון עמי הארץ צום שורש העליון צום‬ ‫משמש זעט דורך דעם פענסטער‪ ,‬ווי אידישע‬ ‫בורא יתברך שמו‪ ,‬און ער האט געהאט מוחין‬ ‫קינדער ליידער ריקים ופוחזים זיצן ארום דעם‬ ‫קדישין און געטון אלע זיינע מעשים מיט א‬ ‫טיש און עסן און טרינקען‪ ,‬דער שמש האט א‬ ‫התקשרות און דביקות צום באשעפער‪ ,‬און ער האט‬ ‫קרעכץ געגעבן און זאגט‪ ,‬קוק ווי נידעריג דער דור‬ ‫נישט מפסיק געווען פאר א רגע פון זיין דביקות‬ ‫איז‪ ,‬זיצן דא אידן ערב ראש השנה צופרי‪ ,‬און‬ ‫אונעם גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫פארברענגען די צייט מיטן עסן און זיך אנטרינקען‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי ישראל מרוז'ין זי"ע האט‬ ‫גלייך זאגט דער צדיק פארן משמש‪ ,‬מען טאר‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז נאר מיטן דערמאנען דעם הייליגען‬ ‫נישט רעדן קיין שלעכטס אויף אידישע קינדער‪,‬‬ ‫נאמען פון דעם הייליגען בארדיטשובער צדיק‬ ‫עס איז א חזקה אויף א איד‪ ,‬אז ער עסט זיכער‬ ‫זי"ע‪" ,‬לוי יצחק בן שרה סאשא"‪ ,‬קען מען מעורר‬ ‫נישט אן קיין ברכה‪ ,‬און די אידן עסן און טרינקען‬ ‫רחמים זיין אויף אידישע קינדער‪.‬‬ ‫טאקע‪ ,‬אבער זיי האבן זיכער געמאכט א ברכה‬ ‫בעפארן עסן און אויך א נאך ברכה‪ ,‬זאל טאקע און‬ ‫און דער זון הרה"ק רבי אברהם יעקב‬ ‫דעם זכות קומען א ברכה אויף די אידן‪.‬‬ ‫מסדיגורא זי"ע האט צו געלייגט‪ ,‬אז נישט דווקא‬ ‫נאר מיטן נאמען פונעם צדיק קען מען מעורר זיין‬ ‫הערט זיך דער משמש צו‪ ,‬ווי די אידן רעדן‬ ‫רחמים‪ ,‬נאר אפילו ביים נאר דערמאנען דעם‬ ‫צווישן זיך‪ ,‬פון א גניבה וואס זיי האבן די נאכט‬ ‫שטאט פונעם צדיק‪" ,‬ברדיטשוב"‪ ,‬איז מען מעורר‬ ‫אפגעטון‪ ,‬פרעגט דער משמש פונעם צדיק‪ ,‬מיט‬ ‫רחמי שמים אויף אידישע קינדער‪.‬‬ ‫וואס קען די רבי מלמד זכות זיין אויף די אידן וואס‬ ‫האבן נעבעך גע'גנב'ט‪ ,‬גלייך זאגט דער צדיק מיט‬ ‫דער הייליגער צמח צדק מליובאוויטש זי"ע‬ ‫זיין גרויס אהבת ישראל‪ ,‬קוק ווי די אידן בעלי‬ ‫האט מעיד געווען‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫תשובה זענען זיך מתוודה איינער פארן אנדערן‬ ‫בארדיטשובער זי"ע מיט זיינע גוטע מליצות אויף‬ ‫אויף די עבירות וואס זיי האבן געטון איבערן יאר‪,‬‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬האט ער באשאפען א היכל מיוחד‬ ‫כדי זיי זאלן אריין גיין צום יום הדין ריין פון די‬ ‫בעולם העליון וואס רופט זיך‪" ,‬היכל לוי יצחק בן‬ ‫עבירות‪.‬‬ ‫שרה סאשע"‪ ,‬און ווען א איד איז ח"ו אין א עת צרה‬ ‫אדער ברויך סיי וואסערע ישועה‪ ,‬און ער זאגט‬ ‫איינמאל האט מען פארן צדיק דערציילט אויף‬ ‫תהילים און דערמאנט דעם נאמען לוי יצחק בן‬ ‫א איד‪ ,‬וואס איז שוין געווען א בן שבעים שנה וואס‬ ‫שרה סאשע‪ ,‬עפענט מען אויף דעם היכל און מען‬ ‫איז ליידער געווארן א מומר‪ ,‬האט דער צדיק גלייך‬ ‫ברענגט אראפ א ישועה‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬קוק אויף דיינע קינדער‪,‬‬ ‫אפילו א איד וואס איז נעבעך אזוי נידעריג האט דאך‬ ‫ווי באקאנט האט מען דעם צדיק געריפן מיטן‬ ‫א ניצוץ דקדושה‪ ,‬ווייל אפילו דער מומר האט זיך‬ ‫נאמען‪" ,‬דער סניגורן של ישראל"‪ ,‬ווייל דער‬ ‫פאר ‪ 70‬יאר געשלאגן מיטן יצר הרע נישט צו ח"ו‬ ‫הייליגער בארדיטשובער זי"ע האט אייביג מילץ‬ ‫לייקענען אינעם באשעפער‪.‬‬ ‫יושר געווען אויף אידישע קינדער‪ ,‬און דורך דעם‬ ‫געברענגט ישועות פאר כלל ישראל‪ ,‬דער צדיק‬ ‫איינמאל איז דער צדיק געגאנגען אויפן גאס‪,‬‬ ‫וקדוש האט קיינמאל נישט געקענט זעהן קיין‬ ‫און ער זעהט ווי א איד א בעל עגלה שטייט‬ ‫שלעכטס אויף א אידיש קינד‪ ,‬נישט קיין חילוק ווי‬ ‫‪40‬‬ ‫הרה"ק רבי ישראל אב"ד פיקוב בעל תולדות יצחק‬ ‫אנגעטון מיט די טלית ותפילין‪ ,‬און ער שמירט די‬ ‫בן לוי זי"ע‪ ,‬ממלא מקום אביו בבארדיטשוב‪,‬‬ ‫רעדער פון זיין וואגן‪ ,‬דער הייליגער צדיק הייבט‬ ‫בתו הצדקת מרת לובה תרצה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫אויף זיינע הייליגע הענט צום באשעפער און זאגט‪,‬‬ ‫יוסף בונם וואלעס זי"ע‪,‬‬ ‫רבונו של עולם‪ ,‬קוק אויף דיינע קינדער‪ ,‬שטייט דא‬ ‫בתו הצדקת מרת גיטל ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫איינע פון די גאר פשוטע אידן פון כלל ישראל‪ ,‬און‬ ‫אליעזר ליפא היילפרין זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי יוסף‬ ‫אפילו בשעת ער שמירט די רעדער פונעם וואגן‪,‬‬ ‫מסטפין זי"ע‪,‬‬ ‫האט ער אויך אן זיין טלית ותפילין און דאווענט א‬ ‫בתו הצדקת מרת גולדה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי נתן‬ ‫תפילה פאר דיר‪.‬‬ ‫מקאזניץ זי"ע‪.‬‬ ‫איין תשעה באב איז דער צדיק ארויס אויפן‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ה תשרי בשנת תק"ע‪,‬‬ ‫גאס‪ ,‬און ער זעהט א איד רח"ל ווי ער עסט אים‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין שטאט בארדיטשוב‪ ,‬דעם‬ ‫תשעה באב‪ ,‬פרעגט אים דער צדיק‪ ,‬אפשר ווייסטו‬ ‫מקום קדוש איז א מקום ווי אידן ווערן געהאלפן‬ ‫נישט אז היינט איז תשעה באב‪ ,‬זאגט דער איד איך‬ ‫מיט גרויסע ישועות און מען זעהט קלאר וואס די‬ ‫ווייס יא‪ ,‬זאגט אים דער צדיק‪ ,‬אפשר ווייסטו נישט‬ ‫גמרא זאגט‪" ,‬גדולים צדיקים במיתתן יותר‬ ‫אז מען פאסט היינט‪ ,‬זאגט דער איד מיט חוצפה‪,‬‬ ‫מבחייהן"‪.‬‬ ‫אוודאי ווייס איך אז מען פאסט היינט‪ ,‬זאגט דער‬ ‫צדיק מן הסתם ביסטו א חולה וואס טאר נישט‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫פאסטן‪ ,‬זאגט דער איד ווייטער בכלל נישט‪ ,‬איך בין‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫געזונט און פריש ברמ"ח אברי‪.‬‬ ‫האט דער צדיק וקדוש דער הייליגער‬ ‫מעשיות‬ ‫בארדיטשובער זי"ע אויף געהויבן זיינע הענט צום‬ ‫הימל און געזאגט‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬קוק ווי שטארק‬ ‫ביים שווער פונעם הייליגען קדושת לוי זי"ע‪,‬‬ ‫די מידת האמת איז ביי דיינע קינדער‪ ,‬דער איד וואס‬ ‫זענען אמאל געקומען אסאך געסט און עס איז‬ ‫מיט זיינע ווערטער האט ער זיך פאר געשטעלט‬ ‫נישט געווען גענוג בעטן‪ ,‬איז דער הייליגער‬ ‫אלס א רשע וואס עסט אים תשעה באב במזיד‪,‬‬ ‫קדושת לוי זי"ע אליין ארויס אין מארק קויפן‬ ‫אבער נאר כדי נישט צו זאגן ח"ו קיין ליגענט‪.‬‬ ‫בינטלעך שטרוי‪ ,‬אז די געסט זאלן האבן ווי צו‬ ‫שלאפן‪ ,‬פון גרויס ליבשאפט צו די מצוה פון הכנסת‬ ‫דער הייליגער צדיק האט איבער געלאזט זיין‬ ‫אורחים האט זיך דער צדיק אליין געשלעפט מיט‬ ‫הייליגע ספר קדושת לוי על פורים וחנוכה‪ ,‬אויך איז‬ ‫די בינטלעך שטרוי אויף די אקסלען‪.‬‬ ‫באקאנט די תפילה פון מוצאי שבת קודש "גאט פון‬ ‫אברהם"‪ ,‬און עס איז מקובל אז דער הייליגער צדיק‬ ‫ווען זיין שווער האט דאס געזען האט ער‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז די תפילה איז מסוגל אז מען זאל‬ ‫געזאגט פארן איידעם‪ ,‬אז עס פאסט דאך נישט פאר‬ ‫האבן הצלחה דעם גאנצן וואך‪ ,‬אויך איז באקאנט‬ ‫א תלמיד חכם זיך צו שלעפן אויפן גאס מיט די‬ ‫דעם ניגון‪" ,‬רבונו של עולם לאמיר מאכן א בייט"‪,‬‬ ‫שטרוי‪ ,‬פארוואס האסטו נישט גענומען א גוי פאר‬ ‫וואס איז מקובל אז דאס האט מחבר געווען דער‬ ‫אפאר גראשן‪ ,‬אז ער זאל דאס שלעפן‪ ,‬האט דער‬ ‫הייליגער בארדיטשובער זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגער צדיק געזאגט מיט א ברען פארן שווער‪,‬‬ ‫היתכן‪ ,‬מכבד זיין א גוי מיט אזא גרויסע מצוה‪ ,‬אז‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫ער זאל נאך האבן א חלק אין די מצוה און נאך אים‬ ‫באצאלן אויך‪ ,‬עס איז מיר א כבוד דאס אליינס צו‬ ‫הרה"ק רבי מאיר בעל כתר תורה זי"ע‪ ,‬חתן הגה"ק‬ ‫טון‪.‬‬ ‫רבי אליעזר ראש ישיבה בפינסק זי"ע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי דובער‬ ‫דער הייליגער צדיק דער באדיטשובער רבי‬ ‫שניאורי דער מיטעלער רב מליובאוויטש זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען דער גרויסער סניגורן של‬ ‫הרה"ק רבי דב בער זי"ע‪,‬‬ ‫‪41‬‬ ‫•••‬ ‫ישראל האט אמאל געזאגט‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬אין‬ ‫עס האט דערציילט הגה"צ רבי זאב צציק זי"ע‪,‬‬ ‫דיין הייליגע תורה שטייט דאך אומצאליגע מאל כָּ ל‬ ‫אז אמאל זענען געקומען צוויי בחורים קיין ראדין‪,‬‬ ‫ַא ְל ָמנָ ה וְ יָ תוֹם ‪‬א ְת ַענּוּן‪ ,‬אז מען טאר נישט ח"ו‬ ‫זיי האבן זיך געבעטן אז זיי ווילן ווערן אן גענומען‬ ‫מצער זיין א יתום‪ ,‬דיינע אידישע קינדער זענען דאך‬ ‫אלס תלמידים אין די ישיבה פונעם "חפץ חיים"‪,‬‬ ‫תוֹמים ָהיִ ינוּ וְ ֵאין‬ ‫אויך יתומים‪ ,‬ווי דער פסוק זאגט יְ ִ‬ ‫אבער די הנהלה האט נישט געהאט קיין פלאץ‬ ‫ָאב‪ ,‬פארוואס האסטו נישט רחמנות אויף דיינע‬ ‫אריין צו נעמען די צוויי בחורים‪ ,‬די צוויי בחורים‬ ‫אידישע קינדער און די נעמסט זיי נישט ארויס פון‬ ‫זענען אבער אריין זיך געזעגענען‪ ,‬און נעמען א‬ ‫דעם ביטערן גלות‪.‬‬ ‫ברכה פונעם חפץ חיים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי זי"ע פלעגט סוכות‬ ‫אזוי רעדנדיג מיט זיי‪ ,‬האט זיך דער חפץ חיים‬ ‫ביינאכט אריין נעמען גאר פראסטע אידן אלס‬ ‫דערוואוסט‪ ,‬אז זיי זענען אייניקלעך פונעם הייליגן‬ ‫געסט צו זיך אין די סוכה‪ ,‬ווען מען האט דעם צדיק‬ ‫בארדיטשובער רב דער קדושת לוי זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער ברענגט אריין אזאנע‬ ‫חפץ חיים געלאזט רופן די הנהלה‪ ,‬און ער האט זיי‬ ‫פראסטע מענטשן צו זיך אין די סוכה‪.‬‬ ‫געבעטן‪ ,‬אז זיי זאלן זיך אנשטרענגען מיט אלע‬ ‫כוחות אריינצונעמען די צוויי בחורים‪.‬‬ ‫האט דער צדיק געזאגט מיט זיין גרויס עניוות‪,‬‬ ‫ווען משיח וועט קומען און מען וועט אריין זעצן די‬ ‫ווען עס איז פאר יעדן געווען א וואונדער‬ ‫אלע צדיקים אין די סוכה עורו של לויתן‪ ,‬וועל איך‬ ‫פארוואס דער חפץ חיים איז זיך אזוי שטארק‬ ‫זיך אויך שטיפן אריין צו גיין דארט‪ ,‬וועט מען מיר‬ ‫משתדל פאר די דאזיגע בחורים‪ ,‬האט ער‬ ‫זאגן‪ ,‬וואס זיכט דא אזא פראסטע מענטש ווי דיר‪,‬‬ ‫געענטפערט‪ ,‬היות עס דערנעטערט זיך די הייליגע‬ ‫וועל איך קענען ענטפערן‪ ,‬אין מיין סוכה האב איך‬ ‫פארכטיגע טעג פון די ימים נוראים‪ ,‬וויל איך אז‬ ‫אויך אריין גענומען פראסטע מענטשן‪.‬‬ ‫ראש השנה זאלן דאווענען מיט אונז צוויי‬ ‫•••‬ ‫אייניקלעך פון דעם "סניגורן של ישראל"‪.‬‬ ‫איין יאר ערב פסח נאכן זמן שריפת חמץ‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער בארדיטשובער זי"ע געבעטן א איד‪,‬‬ ‫מען האט איינמאל דערציילט פארן הייליגען‬ ‫אז ער זאל אים פארשאפן א שאכטל טאביק וואס די‬ ‫קדושת לוי זי"ע‪ ,‬אז אין דארף איז דא א פריץ א‬ ‫רעגירונג לאזט נישט האבן‪ ,‬עס גייט נישט דורך‬ ‫גרויסער עושר‪ ,‬וואס פאר שוואויל טאג באדט ער‬ ‫אפאר מינוט און דער איד איז ביים רבין מיטן‬ ‫זיך אין וויין‪ ,‬און זומער ווען ער וויל גיין שלעדן‬ ‫שאכטל טאביק‪.‬‬ ‫הייסט ער אויס שפרייטן צוקער כמו שניי‪ ,‬האט‬ ‫דאן בעט דער צדיק פון דעם איד‪ ,‬ברענג מיר‬ ‫דער הייליגער צדיק געפרעגט פון די אידן‪ ,‬דער‬ ‫אביסל חמץ‪ ,‬זאגט דער איד פארן רבין‪ ,‬ווי זאל איך‬ ‫פריץ האט שוין אמאל געצינדן חנוכה ליכט‪ ,‬האבן‬ ‫יעצט טרעפן חמץ עס איז דאך ערב פסח און אין‬ ‫די אידן געזאגט‪ ,‬ער איז דאך א גוי זיכער האט ער‬ ‫קיין איין שטוב פון א איד וועל איך נישט טרעפן‬ ‫קיינמאל נישט געצינדן קיין חנוכה ליכט‪ ,‬אויב אזוי‬ ‫קיין חמץ‪.‬‬ ‫זאגט דער צדיק‪ ,‬ווייסט ער בכלל נישט קיין טעם‬ ‫אין לעבן‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער בארדיטשובער צדיק דער‬ ‫•••‬ ‫סנגורן של ישראל זי"ע אויף געהויבן זיינע הייליגע‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי זי"ע האט כסדר‬ ‫הענט צום הימל און געזאגט‪ ,‬רבונו של עולם מי‬ ‫געזאגט די ווערטער‪ ,‬רבונו של עולם די האסט ביים‬ ‫כעמך ישראל‪ ,‬די רעגירונג האט געשטעלט שומרים‬ ‫שידוך מיט כלל ישראל געזיכט א יחוס שידוך‪ ,‬מיר‬ ‫און פאליציי‪ ,‬אבער דאס האט נישט צוריק געהאלטן‬ ‫האבן דיר דאס געגעבן‪ ,‬ווייל מיר זענען בני אברהם‬ ‫דעם איד פון אריינשמאגלען די טאביק‪ ,‬אבער דו‬ ‫יצחק ויעקב די הייליגע אבות הקדושים‪ ,‬אונז האבן‬ ‫האסט געשריבן אין דיין הייליגע תורה‪ ,‬א יֵ ָר ֶאה ְל‪‬‬ ‫געזיכט א געלט שידוך ווי דער פסוק זאגט " ִלי ַהכֶּ ֶסף‬ ‫ָח ֵמץ וְ ‪‬א יֵ ָר ֶאה ְל‪ְ ‬שׂאֹר ְבּכָ ל גְּ ֻב ֶל‪ ,‬און אפילו אן קיין‬ ‫וְ ִלי ַהזָּ ָהב"‪ ,‬דארפסטו משפיע זיין פאר אידישע‬ ‫שומרים קען מען נישט טרעפן קיין שטיקל חמץ‬ ‫קינדער בני חיי' ומזוני בהרחבה גדולה‪.‬‬ ‫ביי דיינע הייליגע אידישע קינדער‪.‬‬ ‫‪42‬‬ ‫האסט דאך אזא הייליג פאלק ווי די אידישע קינדער‬ ‫•••‬ ‫און איך זאג אזאנע ווערטער אויף זיי‪ ,‬און דאס איז‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער קדושת לוי זי"ע‪,‬‬ ‫וואס ער האט געזאגט אז ער ברויך אויף דעם עבירה‬ ‫געווען אין שטאט פרעשבורג ביים גרויסן גאון‬ ‫תשובה טון‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי מאיר ב"ר שאול הנקרא ר' מאיר בריבי‬ ‫•••‬ ‫זי"ע‪ ,‬און פארן גרויסן גאון איז שווער געווען א‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי זי"ע האט יעדעס יאר‬ ‫תוספות‪ ,‬ווען דער קדושת לוי איז אריין געקומען‪,‬‬ ‫דעם הייליגען נאכט פון יום הקדוש ביי כל נדרי‪,‬‬ ‫האט דער גאון געפרעגט אויב ער קען עפעס‬ ‫ווען מען איז געגאנגען ארויס נעמען די ספרי‬ ‫לערנען‪.‬‬ ‫תורות געזאגט‪ ,‬תורה הקדושה‪ ,‬ווען דער רבוש"ע‬ ‫איז ארום געגאנגען צו אלע פעלקער פרעגן אויב זיי‬ ‫האט דער הייליגער קדושת לוי געזאגט‪ ,‬אויב‬ ‫ווילן נעמען די תורה‪ ,‬האבן די אלע פעלקער דיך‬ ‫וואלט איך געהאט אביסל יושב הדעת וואלט איך‬ ‫פארשעמט און אוועק געווארפן‪ ,‬נאר די אידישע‬ ‫געקענט לערנען‪ ,‬האט דער גאון רבי מאיר‬ ‫קינדער האבן דיך מקבל געווען‪ ,‬יעצט איז צייט די‬ ‫געהייסן‪ ,‬אז מען זאל ברענגען עפעס מזונות‪ ,‬אבער‬ ‫זאלסט גיין אין הימל און זיך אנגעמען פאר די‬ ‫דער קדושת לוי האט נישט געוואלט טועם זיין‪,‬‬ ‫אידישע קינדער און מלמד זכות זיין אז זיי זאלן‬ ‫נאר אויב רבי מאיר עסט אויך מיט‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫האבן א גוט געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫אויך טועם געווען‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי זי"ע איז איין ערב יום‬ ‫נאכדעם פרעגט דער גאון נאכאמאל דעם‬ ‫הקדוש צו געגאנגען צו א גוי‪ ,‬און געגעבן א פלאש‬ ‫קדושת לוי אויב ער קען לערנען‪ ,‬האט דער קדושת‬ ‫ברוינפען‪ ,‬דער גוי האט דעם גאנצן פלעשל אויס‬ ‫לוי געבעטן‪ ,‬אז ער זאל זאגן וואס עס איז אים‬ ‫געטרינקען‪ ,‬און ווען דער עולם איז געקומען אין‬ ‫שווער‪ ,‬און ער וועט פראבירן צו העלפן‪ ,‬האט אים‬ ‫שוהל איז דער גוי געלעגן שיכור ביים טיר פונעם‬ ‫דער גאון געזאגט דעם תוספות וואס איז אים‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬האט זיך דער גרויסער צדיק אנגעריפן‪,‬‬ ‫שווער‪ ,‬האט דער הייליגער קדושת לוי זי"ע‬ ‫רבונו של עולם קוק אן דעם גוי‪ ,‬איך האב אים‬ ‫געזאגט דעם קאפיטל כ"ד לדוד מזמור מיט זיין‬ ‫געגעבן א פלאש ברוינפען און ער איז שיכור ווי לוט‪,‬‬ ‫געוואלדיגע עבודה מיט דביקות און השתפכות‬ ‫אבער דיינע הייליגע קינדער האסטו געגעבן א‬ ‫הנפש‪.‬‬ ‫מצוות היום פון ערב יום הקדוש צו עסן און‬ ‫טרינקען‪ ,‬טרעף מיר איין איד וואס האט זיך‬ ‫דאן האט אים דער קדושת לוי געזאגט דעם‬ ‫אנגעטרינקען און שיכור געווארן‪ ,‬די האסט דאך א‬ ‫פשט אין דעם תוספות‪ ,‬דער גאון איז ארויס פון‬ ‫הייליג פאלק‪ ,‬שיק זיי א זיס יאר‪.‬‬ ‫התפעלות פון דעם גאונות פון דעם קדושת לוי‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אבער ער האט אים געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער האט‬ ‫דער הייליגער קדשות לוי מברדיטשוב זי"ע האט‬ ‫קודם געזאגט דעם קאפיטל כ"ד‪ ,‬האט דער‬ ‫דערציילט די דריי משלים‪,‬‬ ‫הייליגער צדיק געזאגט‪ ,‬אין דעם קאפיטל איז‬ ‫מרומז די נאמען פון די בעלי התוספות‪ ,‬און דורך‬ ‫∽‬ ‫דעם איז דער בעלי תוספות אראפ געקומען און מיר‬ ‫א(‪ ,‬א מלך האט אמאל פארשיקט זיין איינציג‬ ‫מגלה געווען דעם פשט אין דעם תוספות‪.‬‬ ‫קינד צו א ווייטע מדינה‪ ,‬צוליב וואס ער האט זיך‬ ‫•••‬ ‫פארזינדיגט פאר זיין טאטן‪ ,‬ער איז אנגעקומען אין‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי זי"ע האט מוצאי יום‬ ‫א דארף‪ ,‬און דארט האט ער פארברענגט זיינע‬ ‫הקדוש געזאגט‪ ,‬אז ער ברויך תשובה טון אויף זיינע‬ ‫יאהרן‪ ,‬ער האט אינגאנצן פארגעסן פון זיינע גוטע‬ ‫עבירות‪ ,‬ווען מען האט אים געפרעגט וואסערע‬ ‫צייטן און אז ער איז א בן מלך‪ ,‬ער איז געווארן א‬ ‫עבירה האט שוין די רבי געקענט טון אין אזא‬ ‫פויער ווי אלע דארפסלייט‪ ,‬אויך זיינע טבעיות‬ ‫גרויסע טאג ווי יום הקדוש‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫זענען געווארן פארגרעבט‪ ,‬און אפילו די שפראך‬ ‫צדיק געזאגט‪ ,‬ביי די עבודה פון דעם כהן גדול האב‬ ‫פון זיין פאטער די קעניג‪ ,‬האט ער שוין אינגאנצן‬ ‫איך געזאגט די ווערטער‪ָ " ,‬ח ְטאוּ‪ָ .‬עווּ‪ָ .‬פּ ְשׁעוּ ְל ָפנֶ י‪‬‬ ‫פארגעסן‪.‬‬ ‫ַע ְמּ‪ֵ ‬בּית יִ ְשׂ ָר ֵאל"‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬רבונו של עולם די‬ ‫‪43‬‬ ‫איהם פארמשפט'ן זייער הארב‪ ,‬דער מענטש איז‬ ‫עס האט זיך אמאל געמאכט‪ ,‬אז דער זוהן דער‬ ‫געווארן זייער דערשראקן‪ ,‬וויסנדיג אז זיין שטראף‬ ‫פויער האט געהערט‪ ,‬אז דער קעניג קומט אויף א‬ ‫וועט זיין זייער גרויס‪.‬‬ ‫באזוך צו די מדינה ווי ער האט פארבראכט‪ ,‬האט‬ ‫ער זיך דערמאנט פון זיין אפשטאם‪ ,‬אז ער איז דאך‬ ‫איז ער געקומען צום קעניג‪ ,‬און געפאלן צו‬ ‫דער נאנסטער צום קעניג זיין איין איינציג זון‪ ,‬און‬ ‫זיינע פיס און זיך געבעטן‪ ,‬אז איידער מען פירט‬ ‫זיך געכאפט אז ער וואלט זיך געדארפט צוריק‬ ‫אויס דעם משפט‪ ,‬זאל מען אים נאכגעבן איין‬ ‫קערן‪ ,‬ער איז געקומען צום פאלאץ ווי דער קעניג‬ ‫פארלאנג‪ ,‬מ'זאל איהם אנטוהן זיינע אלטע‬ ‫האט פארוויילט‪ ,‬און נישט געדענקענדיג די‬ ‫קליידער מיט וועלכע ער האט ארויסגעפירט דעם‬ ‫שפראך‪ ,‬האט ער זיך גענומען שרייען מיט א הויכע‬ ‫קעניג פון וואלד‪ ,‬דער מלך האט איהם דאס‬ ‫קול‪ ,‬ווי נאר דער קעניג האט דער הערט דעם קול‬ ‫נאכגעגעבן‪ ,‬אזוי ווי ער האט צוריק אנגעטוען זיינע‬ ‫פון זיין איינציג קינד‪ ,‬האט ער שטארק רחמנות‬ ‫אלטע קליידער‪ ,‬און דער קעניג האט אים‬ ‫באקומען אויף איהם‪ ,‬און האט איהם צוריק גענומען‬ ‫דערזעהן‪ ,‬האט ער זיך דערמאנט אין דעם גרויסע‬ ‫צו זיך‪.‬‬ ‫חסד וואס דער מענטש האט מיט אים געטוהן‪ ,‬איז‬ ‫ער געווארן אנגעפילט מיט רחמנות אויף איהם‪ ,‬און‬ ‫האט דער הייליגער צדיק אויס געפירט דעם‬ ‫אים מוחל געווען‪ ,‬און אים צוריק געשטעלט צו זיין‬ ‫נמשל‪ ,‬דאס איז דער ענין פון די תקיעות וואס מיר‬ ‫גרויסקייט‪.‬‬ ‫בלאזן‪ ,‬כדי דער אייבערשטער זאל רחמנות‬ ‫באקומען אויף אונז‪ ,‬אז מיר זענען אזוי‬ ‫דער נמשל איז אויף אונז אידישע קינדער‪ ,‬ווען‬ ‫דערווייטערט פון איהם‪ ,‬אז מיר קענען נישט אפילו‬ ‫דער אייבערשטער איז ארום געגאנגען בשעת מתן‬ ‫זיין שפראך‪ ,‬מיר קענען נאר שרייען צו איהם מיט'ן‬ ‫תורה‪ ,‬צו אלע פעלקער‪ ,‬און קיינער האט נישט‬ ‫קול שופר‪.‬‬ ‫געוואלט מקבל זיין די תורה‪ ,‬נאר אונז יודישע‬ ‫∽‬ ‫קינדער האבן דאס מקבל געווען מיט שמחה‪ ,‬מיט‬ ‫ב(‪ ,‬עס איז געווען א מלך וואס איז געפארן צו א‬ ‫א גרויס פארגעניגן אז מיר האבן געענטפערט‬ ‫גרויסע וואלד צו פאנגען חיות און עופות ווי זיין‬ ‫"נעשה" פאר "נשמע"‪ ,‬און מקבל געווען עול מלכות‬ ‫שטייגער‪ ,‬אבער גייענדיג אין וואלד טיפער און‬ ‫שמים‪ ,‬און ממליך געווען דעם אייבערשטן אויף‬ ‫טיפער האט ער פאלוירן דעם גלייכן וועג‪ ,‬און נישט‬ ‫אונז‪.‬‬ ‫געפונען דעם וועג ארויס‪ ,‬ענדליך האט ער‬ ‫געטראפן עטליכע פויערן‪ ,‬און האט זיי געפרעגט‬ ‫יעצט האבן מיר זיך פארזינדיגט און ל"ע מורד‬ ‫ווי דער וועג צוריק איז‪ ,‬אבער זיי וועלכע האבן‬ ‫געווען אין דעם אייבערשטן‪ ,‬וועגן דעם ווען עס‬ ‫אפילו נישט געקענט דעם קעניג‪ ,‬האבן נישט‬ ‫קומט דער יום הדין‪ ,‬וואס יעדע מענטש ווערט‬ ‫געוואוסט וואס צו ענטפערן‪ ,‬ביז דער קעניג האט‬ ‫גע'משפט און יעדן איז מען דן לויט זיינע מעשים‪,‬‬ ‫געטראפן א קלוגער מאן‪ ,‬וואס ווען דער קעניג‬ ‫בלאזן מיר מיט דעם שופר ארויס צו נעמען דעם‬ ‫האט אים געפרעגט ווי דער וועג איז‪ ,‬האט ער‬ ‫קלייד וואס מיט דעם האבן מיר מקבל געווען דער‬ ‫פארשטאנען אז דאס איז דער קעניג‪ ,‬האט ער מיט‬ ‫הייליגע תורה‪ ,‬ווי עס שטייט אין פסוק "ויהי קול‬ ‫גרויס כבוד גלייך געוויזן פאר'ן קעניג דער וועג‪ ,‬און‬ ‫השופר הולך וחזק מאד"‪ ,‬וועט אונז דער‬ ‫האט איהם באגלייט ביז צום קעניגליכן פאלאץ‪.‬‬ ‫אייבערשטער דורך דעם געדענקען דעם זכות‪ ,‬און‬ ‫מוחל זיין אויף אלע אונזערע עבירות‪ ,‬און פטר'ן‬ ‫דער חכם האט געפונען ליבשאפט ביים קעניג‪,‬‬ ‫ביים משפט‪ ,‬און אונז פארשרייבן לאלתר לחיים‬ ‫און דער קעניג האט איהם געהויבן העכער איבער‬ ‫טובים ארוכים ולשלום‪ ,‬אמן כן יהי רצון‪.‬‬ ‫אלע שרים‪ ,‬און אים אנגעטוען טייערע קליידער‪,‬‬ ‫∽‬ ‫און זיינע אלטע דארפישער קליידער האט דער‬ ‫ג(‪ ,‬א קנעכט האט אמאהל געזינדיגט אנטקעגן‬ ‫קעניג געהייסן אוועק לייגן אין זיינע אוצרות‪ ,‬נאך‬ ‫זיין קעניג‪ ,‬ער האט זיך געבעטן ביים קעניג אז ער‬ ‫א לאנגע צייט האט זיך דער מענטש פארזינדיגט‬ ‫זאל איהם מוחל זיין‪ ,‬האט דער קעניג געזאגט פארן‬ ‫פאר'ן קעניג‪ ,‬דער קעניג האט אויף אים זייער‬ ‫קנעכט‪ ,‬אז ער זאל זיך אליין משפט'ן‪ ,‬און ווי אזוי‬ ‫געצערנט‪ ,‬און באפוילן זיינע שרים‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫‪44‬‬ ‫נישט טאנצן‪ ,‬ווען איך זעה אליהו הנביא ז"ל‬ ‫די פארשטייסט אז דיין משפט זאל ארויסקומען‬ ‫באגלייט דעם חתן און טאנצט מיט כלי זמר"‪.‬‬ ‫אזוי זאל זיין‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי הירצקא'לע‬ ‫דער קנעכט‪ ,‬ווען ער האט דאס געהערט‪ ,‬איז‬ ‫ראצפערטער זי"ע פלעגט יעדעס יאר יום הקדוש‬ ‫אים געווארן זייער ביטער‪ ,‬און האט אנגעהויבן צו‬ ‫בעפאר כל נדרי דערציילן די מעשה‪ ,‬וואס איז פאר‬ ‫וויינען צום קעניג‪ ,‬אז ער זאל נישט אזוי טוהן‪ ,‬ווייל‬ ‫געקומען ביים הייליגען צדיק סניגורן של ישראל‬ ‫דעמאלט ווייסט ער גאנץ זיכער אז ער וועט זיין‬ ‫הרה"ק רבי לוי יצחק בעל הקדושת לוי‬ ‫שולדיג לויט דעם דין‪ ,‬ווייל ער אליין קען נישט‬ ‫מברדיטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫פסק'ענען לפנים משורת הדין‪ ,‬האט ער דערפאר‬ ‫געבעטן דעם קעניג‪ ,‬אז דער קעניג זאל אים‬ ‫איין יאר יום הקדוש‪ ,‬דער גאנצער עולם איז‬ ‫משפט'ן‪ ,‬ווייל דער קעניג איז א באגנעדיגער און‬ ‫שוין אין שוהל און ווארט אז דער הייליגער‬ ‫האט רחמנות אויף יעדן‪ ,‬און קען טוהן וואס ער‬ ‫בארדיטשובער זי"ע זאל אנהייבן כל נדרי‪ ,‬אבער‬ ‫וויל‪ ,‬און האט די מעגלעכקייט מוחל צו זיין‪.‬‬ ‫דער צדיק פארזוימט זיך אין הייבט נישט אן כל‬ ‫נדרי‪ ,‬קיינער האט נישט געוויסט וואס עס גייט‬ ‫דער נמשל איז‪ ,‬מיר בעטן דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫פאר‪ ,‬גאר שפעט האט זיך דער הייליגער‬ ‫"אל תבוא במשפט עמנו"‪ ,‬דער אייבערשטער זאל‬ ‫בארדיטשובער געשטעלט כל נדרי‪ ,‬עס איז געווען‬ ‫אונז נישט מאכן פאר די ריכטערס‪ ,‬אז מיר אליין‬ ‫א גרויסע פלא פאר די אידן אין שוהל‪.‬‬ ‫זאלן זיך אפ'פסק'ענען‪ ,‬ווייל‪" ,‬כי לא יצדק לפניך כל‬ ‫חי"‪ ,‬מיר ווייסן אז לויט דעם דין זענען מיר שולדיג‪,‬‬ ‫שפעטער נאכן דאווענען האט דער הייליגער‬ ‫און מיר קענען נישט פסק'ענען "לפנים משורת‬ ‫בארדיטשובער צדיק זי"ע דערציילט וואס עס איז‬ ‫הדין"‪ ,‬נאר מיר בעטן דיר רבונו של עולם‪ ,‬אז דו‬ ‫פאר געקומען‪ ,‬דארט אין שטאט איז געווען א פרוי‪,‬‬ ‫זאלסט אונז משפט'ן ווייל די ביסט א באגנעדיגער‬ ‫וואס האט געהאט א שטוב מיט קינדער‪ ,‬זי פלעגט‬ ‫וואס פארמערט מוחל צו זיין‪ ,‬און דו קענסט טוהן‬ ‫יעדעס יאר אויסרעכענען צו זיין אין שוהל דעם‬ ‫מיט אונז א גענאדע און מוחל זיין אויף אלע‬ ‫הייליגסטן טאג פון יאר יום הקדוש ביי כל נדרי‪,‬‬ ‫אונזערע עבירות‪ ,‬מיט דיין גרויס רחמנות‪.‬‬ ‫אבער דאס יאר האט זיך דאס נישט‬ ‫•••‬ ‫אויסגעארבעט‪ ,‬ווייל די קינדער האבן געברויכט‬ ‫הרה"ק רבי שלמה מקארלין זי"ע איז געווען‬ ‫זייער מאמע זאל בלייבן אין שטוב‪ ,‬דאס האט זייער‬ ‫צוזאמען מיט הרה"ק רבי שלום שכנא‬ ‫וויי געטון פאר די פרוי אז זי קען נישט זיין ביי כל‬ ‫מפראהביטש זי"ע אלס חתן אין שטאט‬ ‫נדרי אין שוהל‪.‬‬ ‫בארדיטשוב בצלו פונעם גרויסן צדיק וקדוש רבי‬ ‫לוי יצחק בעל הקדושת לוי מברדיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫אבער אזוי ווי די פרוי האט געזען אז אלעס איז‬ ‫דארט האט מען דעם חתן רבי שלום שכנא גאר‬ ‫גרייט אין שטוב‪ ,‬איז זי שנעל געלאפן אין שוהל כדי‬ ‫שטארק מכבד געווען‪ ,‬און דער הייליגער קדושת‬ ‫כאטש צו מיט האלטן עפעס פונעם דאווענען‪ ,‬אזוי‬ ‫לוי האט געהייסן צו גרייטן א שיינע סעודה לכבוד‬ ‫ווי זי קומט אריין אין שוהל‪ ,‬זעהט זי אז מען האלט‬ ‫די חשובע געסט‪.‬‬ ‫נאך בעפאר כל נדרי‪ ,‬די פרוי איז געווען אזוי‬ ‫בשמחה‪ ,‬האט זי זיך אנגערופן מיט איר גרויס‬ ‫אויפן וועג ארויס האט דער הייליגער קדושת‬ ‫תמימות צום גרויסן באשעפער‪" ,‬רבוש"ע וואס קען‬ ‫לוי פרעזענליך ארויס באגלייט דעם חתן מיט‬ ‫איך דיר באצאלן פאר די גרויסע טובה וואס די‬ ‫גרויס כבוד און כלי זמר און געטאנצן לכבוד דעם‬ ‫האסט מיט מיר געטון‪ ,‬אז מען האלט נאך בעפאר כל‬ ‫גרויסן גאסט‪ ,‬און ווען די רעבעצין האט געפרעגט‬ ‫נדרי"‪.‬‬ ‫פון איר הייליגע מאן‪ ,‬פארוואס ער האט אזוי מכבד‬ ‫געווען און ארויס באגלייט דעם חתן‪ ,‬איז דען נישט‬ ‫האט זי געגעבן א ברכה פארן באשעפער‪" ,‬די‬ ‫גענוג געווען די גרויסע סעודה וואס מען האט אפ‬ ‫זאלסט אזוי זען נחת ביי אונז‪ ,‬אזוי ווי אונז זעמיר‬ ‫געראכטן לכבוד דעם חתן‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫נחת ביי דיר"‪ ,‬און אויף דעם האט דער הייליגער‬ ‫קדושת לוי זי"ע געזאגט בזה"ל‪" ,‬ווי אזוי זאל איך‬ ‫‪45‬‬ ‫אויף געבן"‪ ,‬און דורך דעם האט דער חולה טאקע‬ ‫בארדיטשובער צדיק זי"ע געווארט‪ ,‬וואס די ברכה‬ ‫געהאט א רפואה שלימה‪.‬‬ ‫פון דעם תמימות'דיגע פרוי האט אויף געבראכן‬ ‫•••‬ ‫אלע טויערן און יעצט קען מען צו גיין צו כל נדרי‪.‬‬ ‫איין טאג איז דער צדיק הרה"ק רבי לוי יצחק‬ ‫•••‬ ‫בעל הקדושת לוי מברדיטשוב זי"ע געווען אויף א‬ ‫איין יאר איז דער צדיק וקדוש רבי שלמה‬ ‫באזיך ביים הייליגען בעל התניא זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫מקארלין זי"ע געווען אין בארדיטשוב ביים‬ ‫הייליגער קדושת לוי געזאגט פארן בעל התניא‪ ,‬אז‬ ‫הייליגען קדושת לוי זי"ע אויפן יו"ט ראש השנה‪,‬‬ ‫דער זון הרה"ק רבי דוב בער דער מיטעלער רבי‬ ‫פארשטייט זיך אז דער יו"ט איז געווען גאר‬ ‫זי"ע זאגט טאקע גאר שיינע דרשות‪ ,‬אבער איך‬ ‫געהויבן‪ ,‬די צוויי צדיקים האבן אפגעראכטן דעם‬ ‫הער אז ער איז מגלה ביי די דרשות סודות קדושים‬ ‫יו"ט מיט זייערע געהויבענע תפילות‪.‬‬ ‫ונוראים‪.‬‬ ‫אבער ווען עס איז געקומען צו יום הקדוש‪ ,‬און‬ ‫האט דער הייליגער בעל התניא געלאזט ריפן‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי האט געבעטן דעם צדיק‬ ‫זיין זון רבי דוב בער זי"ע‪ ,‬און געבעטן אז ער זאל‬ ‫מקארלין‪ ,‬אז ער זאל בלייבן ביי אים אויך אויף יום‬ ‫זאגן דברי תורה פארן הייליגען קדושת לוי‬ ‫הקדוש‪ ,‬האט דער צדיק נישט געוואלט‪ ,‬נאר ער‬ ‫מברדיטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫האט געוואלט פארן אויף יום הקדוש צו זיין רבין‬ ‫הרה"ק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע‪.‬‬ ‫האט ער מיטן רשות פון זיין טאטן אנגעהויבן‬ ‫זאגן דברי תורה מיט א געוואלדיגע התגלות‬ ‫האט דער הייליגער קדושת לוי זי"ע געזאגט‬ ‫עצומה און כמעיין הנובע האט ער מגלה געווען‬ ‫פארן הייליגען קארלינער זי"ע בזה"ל‪" ,‬ביי מעריב‬ ‫גדולות ונצורות‪ ,‬אינמיטן איז דער הייליגער‬ ‫יום הקדוש זאגט מען אכט מאל "יעלה"‪ ,‬און ווען‬ ‫קדושת לוי זי"ע אויף געשפרינגען און געזאגט‬ ‫מיר זאגן די ערשטע זיבן מאל "יעלה"‪ ,‬ברעכן מיר‬ ‫בזה"ל‪" ,‬דער זעט דאך מער ווי יחזקאל הנביא‬ ‫דורך די זיבן הימלען‪ ,‬און מיטן אכטן "יעלה" זענען‬ ‫במרכבה"‪.‬‬ ‫מיר זיך מדבק אינעם בורא כל העולמים‪ ,‬און אויב‬ ‫•••‬ ‫בלייבט איר דא‪ ,‬וועלן מיר אייך מיט נעמען"‪ ,‬האט‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער קדושת לוי‬ ‫אבער דער צדיק רבי שלמה מקארלין נישט מסכים‬ ‫מברדיטשוב זי"ע געווען ביי א שבע ברכות אין‬ ‫געווען‪ ,‬ווייל זייענדיג גאר שטארק דבוק אין זיין‬ ‫שטאט זלובין צוזאמען מיטן צדיק וקדוש רבי דוב‬ ‫גרויסן רבין‪ ,‬האט ער ענדערשט געוואלט זיין ביים‬ ‫בער מליובאוויטש זי"ע‪ ,‬בשעת די סעודה האט דער‬ ‫רבין אויף יום הקדוש‪ ,‬און דער הייליגער קדושת‬ ‫קדושת לוי געבעטן פונעם רבין מליובאוויטש‬ ‫לוי האט דאס גאר שטארק באוואונדערט‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ער זאל זאגן דברי תורה‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫•••‬ ‫פארן קדושת לוי אז ער וויל נישט זאגן קיין דברי‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט זיך דער‬ ‫תורה‪ ,‬וויבאלד ער האט מורא אז דער קדושת לוי‬ ‫הייליגער קדושת לוי מבארדיטשוב זי"ע‬ ‫וועט נתפעל ווערן און מאכן תנועות און דאס וועט‬ ‫איינגעשפארט מיטן גרויסן באשעפער פאר א‬ ‫אים זייער שטערן‪.‬‬ ‫רפואה פאר א חולה‪ ,‬און ליידער איז געווען א‬ ‫גרויסע קטרוג אין הימל‪ ,‬אבער דער צדיק וקדוש‬ ‫דער קדושת לוי האט צו געזאגט‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫האט זיך נישט געלאזט‪ ,‬און פארפירט ביי די ברכה‬ ‫זיך איינהאלטן און גארנישט שטערן בשעת די‬ ‫פון בורא רפואות און געהאלטן אין איין איבער זאגן‬ ‫תורה‪ ,‬אבער אביסל נאכדעם וואס רבי דוב בער‬ ‫די ווערטער‪.‬‬ ‫מליובאוויטש האט אנגעהויבן זאגן דברי תורה‪ ,‬איז‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי ארויס פון התפעלות‪ ,‬און‬ ‫האט זיך דאן אנגעריפן דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫זיך מער נישט געקענט איינהאלטן‪ ,‬איז דארט‬ ‫ר' בער המגיד ממזריטש זי"ע בזה"ל‪" ,‬רבוש"ע די‬ ‫אויפן טיש געלעגן אסאך משקה‪ ,‬האט דער קדושת‬ ‫זעסט דאך דער קדושת לוי איז דאך א פגע און ער‬ ‫לוי פון גרויס התרגשות גענומען א באטל משקה און‬ ‫לאזט נישט נאך‪ ,‬געב אים שוין נאך און שיק א‬ ‫געקלאפט אויפן טיש מיטן באטל‪.‬‬ ‫רפואה שלימה פארן חולה‪ ,‬ווייל דער וועט נישט‬ ‫‪46‬‬ ‫הונדערט נפשות אויך און זיי אריין געברענגט אין גן‬ ‫דאן האט זיך דער הייליגער צדיק‬ ‫עדן‪.‬‬ ‫מליובאוויטש זי"ע אנגערופן‪ ,‬רבי מען האט דאך‬ ‫•••‬ ‫עפעס אפ געשמיסט און אפ געמאכט‪ ,‬האט דער‬ ‫מען פארציילט‪ ,‬אז דער גאון וקדוש רבי שלמה‬ ‫הייליגער קדושת לוי זי"ע געזאגט בזה"ל‪" ,‬וואס‬ ‫מקשאנוב זי"ע פלעגט געבן גאר טיפע שיעורים‬ ‫זאל איך טון‪ ,‬מלאכים און שרפים זענען דא‬ ‫פאר די תלמידים‪ ,‬איינמאל אינמיטן דעם שיעור‬ ‫געקומען מיט האלטן די דברי תורה‪ ,‬און כדי זיי זאלן‬ ‫האט דער צדיק געשריגען מיט קולות‪ ,‬אז ער‬ ‫דיך נישט מקנא זיין‪ ,‬האב איך דאס געטון"‪.‬‬ ‫פיעלט אז עס איז אים פינסטער געווארן פאר די‬ ‫•••‬ ‫אויגן‪ ,‬און אז ס'איז פארמאכט געווארן פאר אים די‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער קדושת לוי‬ ‫שערי תפילה‪ ,‬ווער ווייסט וואס עס טוט זיך מיטן‬ ‫מברדיטשוב זי"ע געדאווענט גאר שפעט‪ ,‬ווען עס‬ ‫הייליגען בארדיטשובער רב‪.‬‬ ‫איז פארגעקומען א ברית פלעגט מען מאכן דעם‬ ‫ברית פרי‪ ,‬און דערנאך איז דער צדיק געגאנגען אפ‬ ‫דער צדיק רבי שלמה מקשאנוב זי"ע האט זיך‬ ‫רעכטן זיין הייליגען עבודת התפילה‪.‬‬ ‫פארשפארט אונעם שטוב‪ ,‬און אלע תלמידים‬ ‫זענען זיך צוגאנגען‪ ,‬דער תלמיד מובהק פון רבי‬ ‫ד' שבט בשנת תקס"ז האט געברויכט‬ ‫שלמה הגה"ק רבי בעריש אושפיצינער זי"ע האט‬ ‫פארקומען א ברית ביים קדושת לוי‪ ,‬אבער דער‬ ‫גלייך פארשריבן די צייט און טאג ווען דאס האט‬ ‫עולם שטייט און ווארט אז דער צדיק זאל ארויס‬ ‫פאסירט‪ ,‬ווי באקאנט איז בארדיטשוב און קשאנוב‬ ‫קומען‪ ,‬פלוצלונג קומט דער צדיק ארויס און מען‬ ‫גאר ווייט איינס פונעם אנדערן‪ ,‬אבער נאכדעם‬ ‫האט געמאכט דעם ברית‪ ,‬ווען עס איז געקומען צו‬ ‫וואס רבי בעריש אושפיצינער האט נאך‬ ‫ויקרא שמו בישראל‪ ,‬האט דער צדיק געהייסן מען‬ ‫געפארשט‪ ,‬האט זיך ליידער ארויסגעשטעלט‪ ,‬אז‬ ‫זאל דעם קינד א נאמען געבן "משה לייב"‪.‬‬ ‫די רבי ר' שלמה איז געווען גערעכט‪ ,‬און טאקע‬ ‫יענעם טאג און יענע צייט ביום כ"ה תשרי בשנת‬ ‫דאן האט דער קדושת לוי געזאגט‪ ,‬אז אין‬ ‫תק"ע איז דער סניגורן של ישראל הרה"ק בעל‬ ‫סאסוב איז יעצט נסתלק געווארן דער צדיק וקדוש‬ ‫קדושת לוי זי"ע נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫רבי משה לייב מסאסוב זי"ע‪ ,‬אזוי ווי דער צדיק איז‬ ‫•••‬ ‫ארויף געקומען אויפן עולם האמת‪ ,‬איז ער גלייך‬ ‫אין בארדיטשוב איז געווען איינגעפירט‪ ,‬אז‬ ‫אריין געלאפן אין גיהנום און ער האט געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫דער גבאי פון חברה קדישא האט גענומען די‬ ‫ער קומט נישט ארויס ווי לאנג עס איז דא איין איד‬ ‫תפילין פון די נפטרים און עס פארקויפט‪ ,‬דאס איז‬ ‫אין גיהנום‪.‬‬ ‫געווען איינער פון די הכנסות פון די חברה קדישא‪,‬‬ ‫איינמאל איז הרה"ק רבי לוי יצחק מברדיטשוב‬ ‫די מלאכים האבן זיך נישט געקענט אן עצה‬ ‫זי"ע געקומען צום גבאי'ן און געבעטן‪ ,‬ער זאל אים‬ ‫געבן מיטן צדיק‪ ,‬האט מען כביכול געפרעגט‬ ‫ווייזן אלע תפילין וואס זענען ברשותו‪ ,‬ווייל ער‬ ‫פונעם בורא כל עולמים וואס מען זאל טון‪ ,‬איז‬ ‫וויל דערפון אויסקלויבן איינס פאר זיך‪ ,‬דער גבאי‬ ‫געקומען דעם פסק דין‪ ,‬אז אזוי ווי דער צדיק האט‬ ‫האט אים געוויזן אלע פאר תפילין'ס‪ ,‬און דער‬ ‫דאך זיין גאנץ לעבן עוסק געווען אין פדיון שביים‪,‬‬ ‫קדושת לוי האט אויס געקליבן איינס דערפון‪,‬‬ ‫וועט מען צוזאמען רעכענען וויפיל נפשות דער‬ ‫זאגנדיג אז דאס וויל ער אפקויפן‪.‬‬ ‫צדיק האט מחי' געווען בחייו‪ ,‬און דעם סכום וועט‬ ‫ער קענען ארויס נעמען פון גיהנום‪.‬‬ ‫דער גבאי וועלכער איז נישט געווען קיין נאר‪,‬‬ ‫האט פארשטאנען‪ ,‬אז דער רבי וועט נישט גיין‬ ‫דער סכום איז אנגעקומען צו ‪ 60‬טויזענט‬ ‫סתם אזוי צו די חברה קדישא קויפן עפעס אלטע‬ ‫נפשות‪ ,‬האט דער צדיק אויס געקליבן פון די‬ ‫תפילין‪ ,‬מן הסתם ליגט דא עפעס טיף באגראבן‬ ‫נידעריגסטע נפשות וואס ווארטן שוין הונדערטער‬ ‫אונטער דעם מאדנעם מקח וממכר‪ ,‬האט ער‬ ‫יארן אויף זייער תיקון‪ ,‬און זיי אלע ארויס גענומען‬ ‫געענטפערט פארן רבי'ן‪" ,‬אלע תפילין וואס איך‬ ‫פון גיהנום און צוזאמען אריין געברענגט אין גן‬ ‫האב דא קען דער רבי קויפן‪ ,‬חוץ די וואס דער רבי‬ ‫עדן‪ ,‬און דער צדיק האט נאך גע'גנב'ט נאך אפאר‬ ‫‪47‬‬ ‫און חשיבות פון מצות תפילין‪ ,‬און דאס הארבקייט‬ ‫האט אויס געקליבן‪ ,‬דאס קען איך בשום אופן נישט‬ ‫פון די יעניגע וואס זענען נישט געהעריג נזהר אין‬ ‫פארקויפן"‪ ,‬דער קדושת לוי האט אבער שטארק‬ ‫קדושת תפילין‪.‬‬ ‫מפציר געווען און זיך איינגעבעטן ער זאל עס אים‬ ‫פארקויפן‪.‬‬ ‫דער בעה"ב וואס איז געשטאנען אין א זייט‬ ‫און צו געקוקט צו די גאנצע סצענע‪ ,‬האט זיך‬ ‫דער גבאי זעענדיג אז עס איז א שעת הכושר‪,‬‬ ‫פלוצלונג א כאפ געגעבן ביים קאפ‪" ,‬אוי וויי! איך‬ ‫האט ער געזאגט‪" ,‬רבי‪ ,‬איך בין מסכים צו פארקויפן‬ ‫האב דאך נאך אויך קיינמאל נישט בודק געווען‬ ‫פאר'ן רבי'ן די תפילין‪ ,‬אבער מיט'ן תנאי אז דער רבי‬ ‫מיינע תפילין"‪ ,‬ער איז גלייך געלאפן און געעפנט‬ ‫וועט מיר דערציילן וואס עס איז די מעלה מיט די‬ ‫זיינע תפילין‪ ,‬און ער דערזעהט אז עס איז רח"ל‬ ‫דאזיגע תפילין‪ ,‬ווייל נישט אומזיסט וויל דער רבי‬ ‫ליידיג‪ ,‬עס זענען נישט דא דערין קיין פרשיות‪ ,‬דער‬ ‫דוקא דער פאר"‪ ,‬האט אים די קדושת לוי‬ ‫בעה"ב האט זיך זעהר דערשראקן און איז‬ ‫געענטפערט‪ ,‬איך וועל דיר דערציילן די מעשה‪.‬‬ ‫צוגעגאנגען צום רבי'ן ר' אלימלך און זיך מתוודה‬ ‫געווען‪ ,‬אז "אויך" פאר אים איז אויס געקומען דער‬ ‫די הייליגע ברידער רבי ר' אלימלך און רבי ר'‬ ‫זעלבער מכשול‪ ,‬אז ער האט נאך קיינמאל נישט‬ ‫זושא פלעגן ארומגיין אין די שטעט אפרעכטן‬ ‫געלייגט קיין תפילין‪ ,‬און ער האט זיך איינגעבעטן‬ ‫גלות‪ ,‬זייער עיקר ציל איז געווען מחזיר בתשובה‬ ‫מען זאל פאר אים אויך מסדר זיין א תשובה‪.‬‬ ‫זיין אידישע קינדער לאביהם שבשמים‪ ,‬זייער סדר‬ ‫איז געווען‪ ,‬אז ווען זיי זענען אנגעקומען אויף א‬ ‫דער רבי ר' אלימלך האט זיך געוואנדן צום רבי‬ ‫פלאץ נעכטיגן‪ ,‬האט זיך איינער פון זיי געוואנדן‬ ‫ר' זושא‪ ,‬און אים געזאגט‪" ,‬זעץ דיך תיכף שרייבן‬ ‫צום צווייטן ווי א חוטא ווענדט זיך צו א רבי‪ ,‬און‬ ‫נייע פרשיות פאר דעם איד‪ ,‬און דו זאלסט מכוון זיין‬ ‫פלעגט וויינען און כליפן ווי א קינד און בעטן א‬ ‫ביים שרייבן ממשיך צו זיין אזא גרויסן אור און‬ ‫תשובה און זיך מתוודה זיין אויף זייערע עבירות‪.‬‬ ‫קדושה‪ ,‬אז עס זאל מתקן זיין אלע יארן וואס ער‬ ‫האט נישט געלייגט קיין תפילין"‪ ,‬דער רבי ר' זושא‬ ‫און אזוי פלעגן זיי אויס רעכענען אלע זייערע‬ ‫האט טאקע געשריבן אזוי ווי זיין הייליגער ברודער‬ ‫מכלומר'שטע עבירות‪ ,‬וואס באמת האט דאס דער‬ ‫האט אים באפוילן‪ ,‬אבער דער איד וואס איז געווען‬ ‫בעל הבית פון יענעם פלאץ עובר געווען‪ ,‬נאר זיי‬ ‫א פשוט'ער איד האט נישט געקענט אריבער‬ ‫האבן דאס געזאגט אויף זיך אליין‪ ,‬און דער בעל‬ ‫טראגן דעם גרויסן אור‪ ,‬און ביז א קורצע תקופה‬ ‫הבית וואס פלעגט דאס צוקוקן פון די זייט פלעגט‬ ‫איז דער איד נפטר געווארן אין בארדיטשוב‪" ,‬און‬ ‫זיך טאקע "דערמאנען"‪ ,‬אז ער האט אויך‬ ‫דאס זענען די דאזיגע ספעציעלע תפילין‪ ,‬וואס‬ ‫געזינדיגט מיט די דאזיגע זעלבע עבירות‪ ,‬און אזוי‬ ‫זענען אנגעקומען צו די חברה קדישא" האט דער‬ ‫איז ער נתעורר געווארן לתשובה‪.‬‬ ‫קדושת לוי אויס געפירט צום גבאי'ן‪" ,‬און דערפאר‬ ‫האב איך עס אזוי שטארק געוואלט האבן"‪.‬‬ ‫איינמאל זענען זיי אנגעקומען צו א דערפל‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און ווי זייער מנהג האבן זיי אנגעהויבן זייער סדר‪,‬‬ ‫ווי באקאנט איז דער צדיק וקדוש רבי לוי יצחק‬ ‫דער רבי ר' זושא האט ביינאכט אנגעהויבן וויינען‬ ‫מברדיטשוב זי"ע געווען דער סניגורן של ישראל‬ ‫צום רבי'ן ר' אלימלך‪ ,‬ער זאל אים ארויס געבן א‬ ‫און האט כסדר משפיע געווען הרחווה פאר‬ ‫תשובה אויף דעם וואס ער האט זיין גאנצן לעבן‬ ‫אידישע קינדער‪,‬‬ ‫נישט בודק געווען זיינע תפילין‪ ,‬און יעצט ווען ער‬ ‫האט עס בודק געווען האט ער עס געפונען‬ ‫האט דער צדיק געטייטשט דעם פסוק‬ ‫אינגאנצן ליידיג‪ ,‬אן קיין פרשיות‪ ,‬און עס האט זיך‬ ‫)תהילים פ"א ה'( כִּ י חֹק ְליִ ְשׂ ָר ֵאל הוּא ִמ ְשׁ ָפּט ֵלא‪‬קי‬ ‫ארויס געשטעלט אז ער איז זיין גאנץ לעבן געווען‬ ‫יַ ֲעקֹב‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט פאר די מקטרוגים‬ ‫א "קרקפתא דלא מנח תפילין"‪.‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬כִּ י חֹק ְליִ ְשׂ ָר ֵאל הוּא"‪ ,‬מען ברויך משפיע זיין‬ ‫פאר אידישע קינדער א שפע אין פרנסה מיט אן‬ ‫דער רבי ר' אלימלך האט אנגעהויבן‬ ‫הרחווה‪ ,‬ווייל אויב נישט‪ִ " ,‬מ ְשׁ ָפּט ֵלא‪‬קי יַ ֲעקֹב"‪,‬‬ ‫אויסשמועסן דעם חומר הענין און די גרויסקייט‬ ‫‪48‬‬ ‫געזאגט פארן שווער‪ ,‬יעדער זאגט טאקע אז השי"ת‬ ‫וועט דאס זיין א קטרוג ח"ו כביכול אויפן‬ ‫האט באשאפען די וועלט‪ ,‬אבער אין ניקלשבורג‬ ‫באשעפער‪ ,‬ווייל אין מלך בלא עם‪ ,‬און אויב די אידן‬ ‫ווייסט מען דאס באמת‪.‬‬ ‫האבן נישט קיין שפע‪ ,‬וועט דאס זיין א בושה פארן‬ ‫•••‬ ‫באשעפער‪ ,‬קומט דאך אויס‪ ,‬אז באמת ברויכן אידן‬ ‫ווען דער הייליגער קדושת לוי זי"ע איז געווען‬ ‫האבן א שפע נאר לכבוד דעם באשעפער‪.‬‬ ‫רב אין זשעליכאוו בעפאר ברדיטשוב‪ ,‬האט ער‬ ‫•••‬ ‫זייער געליטן פון זיינע מתנגדים‪ ,‬וואס האבן אים‬ ‫דער הייליגער מנחת אלעזר ממונקאטש זי"ע‬ ‫זייער מצער געווען‪ ,‬ביז ער האט געמוזט אוועק‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז געקומען צום‬ ‫גיין פון די שטאט צוליב די רדיפות וואס ער האט‬ ‫הייליגען בארדיטשובער זי"ע א דין תורה פון צוויי‬ ‫געהאט‪ ,‬ארויס גייענדיג פון שטאט האט אים‬ ‫בעלי דינים‪ ,‬און עס האט אויס געזעהן ווי איין זייט‬ ‫איינער פון די מתנגדים א פרעג געטאן‪ ,‬רבי‪ ,‬רש"י‬ ‫גייט שוין פארלירען דעם דין תורה‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫ברענגט אין פר' ויצא‪ ,‬אז ווען א צדיק גייט ארויס פון‬ ‫בעל דין אנגעריפן צום הייליגן קדושת לוי זי"ע‬ ‫שטאט זעט זיך עס אן אין שטאט‪ ,‬און דא גייט דער‬ ‫בזה"ל‪" ,‬אפשר פארשטייט נישט די רבי אזוי גוט אין‬ ‫רבי ארויס פון שטאט‪ ,‬און מ'קען גארנישט‬ ‫עניני מסחר און ביזנעס‪ ,‬און דערפאר ציעט די רבי‬ ‫דערקענען‪ ,‬די שטאט זשעליכאוו בלייבט ווייטער‬ ‫מער צו די אנדערע זייט"‪.‬‬ ‫אין איר פולע פראכט‪.‬‬ ‫האט זיך דער הייליגער בארדיטשובער זי"ע‬ ‫האט זיך דער קדושת לוי אנגערופן‪ ,‬לכאורה‬ ‫אנגעריפן מיט א שמייכל בזה"ל‪" ,‬ווען עס‬ ‫דארף מען פארשטיין‪ ,‬פארוואס נאר ביי יעקב‬ ‫האנדעלט זיך אין מילי דשמיא‪ ,‬למשל אין תורה‬ ‫געפינען מיר אז "יציאת צדיק עושה רושם"‪ ,‬און ביי‬ ‫לערנען‪ ,‬קענט איר אפשר בעסער פון מיר‪ ,‬אין יראת‬ ‫אברהם און יצחק אבינו געפינען מיר גארנישט‪.‬‬ ‫שמים האט איר אוודאי מער פון מיר‪ ,‬אבער אין מילי‬ ‫דעלמא אין געשעפטן און מסחר‪ ,‬דארט בין איך‬ ‫נאר דער תירוץ איז‪ ,‬ביי אברהם אבינו און‬ ‫אינדערהיים‪ ,‬און דאס פארשטיי איך בעסער פון‬ ‫יצחק אבינו‪ ,‬ווען זיי זענען ארויס פון שטאט‪ ,‬איז‬ ‫אייך"‪.‬‬ ‫נאר געבליבן אין שטאט רשעים וכדומה וואס זיי‬ ‫•••‬ ‫האבן נישט געפילט אז דער צדיק איז ארויס פון‬ ‫ווי באוויסט איז דער שווער פונעם הייליגען‬ ‫שטאט‪ ,‬אבער ווען יעקב איז ארויס פון שטאט‪,‬‬ ‫קדושת לוי זי"ע נישט געווען א חסיד פונעם דרך‬ ‫זענען דארט געבליבן יצחק און רבקה‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫הבעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער קדושת‬ ‫שוין גאנץ גוט געשפירט אז דער צדיק גייט ארויס‪,‬‬ ‫לוי האט ליידער גאר אסאך געליטן פון די מתנגדים‬ ‫און מיט דעם האט דער הייליגער קדושת לוי זי"ע‬ ‫אין אסאך שטעט ווי ער האט געדינט אלס רב‪,‬‬ ‫צוריק געענטפערט פאר דעם רשע‪ ,‬יעצט ווייסטו‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער קדושת לוי געפארן צו‬ ‫שוין פארוואס דו שפירסט גארנישט‪.‬‬ ‫זיין גרויסן רבין ר' שמעלקא מניקלשבורג זי"ע‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫זיך דארט מסתופף געווען בצלו פון דעם צדיק‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי זי"ע האט אמאל‬ ‫וקדוש מניקלשבורג‪.‬‬ ‫געשיקט איינעם פון זיינע שטוב מענטשן צו גיין‬ ‫עפענען די טיר פסח ביינאכט ביי שפוך חמתך‪ ,‬דער‬ ‫ווען ער איז צוריק געקומען אהיים פון זיין‬ ‫מקורב‪ ,‬וועלכער איז געווען ווייט פון גילוי אליהו‬ ‫רבין ר' שמעלקא מניקלשבורג זי"ע‪ ,‬האט אים דער‬ ‫האט זיך שטארק צו געכאפט דערצו‪ ,‬קלערנדיג ביי‬ ‫שווער געפרעגט מיט וואונדער‪ ,‬וואס האסטו שוין‬ ‫זיך‪ ,‬אז נישט אומזיסט האט דער רבי אים אויס‬ ‫געלערנט דארט ביי דיין רבין‪ ,‬האט דער איידעם‬ ‫געוועהלט‪ ,‬נאר ווייל מן הסתם קען ער זען אליהו‬ ‫געזאגט פארן שווער‪ ,‬כ'האב מיך געלערנט אז עס‬ ‫הנביא ז"ל‪ ,‬איז ער געלאפן צו די טיר ווי עמיצער‬ ‫איז דא א באשעפער וואס האט באשאפן אלעס אויף‬ ‫וואס גייט זיכער טרעפן אליהו הנביא ביי די טיר‪,‬‬ ‫די וועלט‪ ,‬זאגט אים דער שווער‪ ,‬פאר דעם האסטו‬ ‫ווען דער קדושת לוי האט דאס באמערקט‪ ,‬האט‬ ‫נישט געברויכט פארן קיין ניקלשבורג‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫ער זיך מיט א שמייכל אנגערופן‪ ,‬וואס מיינסטו‪,‬‬ ‫ווייסט דאך יעדער אפילו מיין דינסט אין שטוב‬ ‫אליהו קומט דורכ'ן טיר‪ ,‬ער קומט דורכ'ן מח‪.‬‬ ‫ווייסט דאס‪ ,‬האט דער הייליגער קדושת לוי‬ ‫‪49‬‬ ‫טאן אז אייער רבי האט שוין עפעס אנדערש מתפלל‬ ‫•••‬ ‫געווען‪ ,‬ער האט געבעטן אז השי"ת זאל זיי מוחל‬ ‫אין זיינע יונגע יארן האט דער צדיק דער‬ ‫זיין‪ ,‬דעריבער קען איך שוין גארנישט אויפטאן מיט‬ ‫הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע געלעבט אין‬ ‫מיינע תפילות‪.‬‬ ‫אויסטערליש דחקות‪ ,‬קיינער האט זיך אויף אים‬ ‫•••‬ ‫נישט אומגעקוקט‪ ,‬איינמאל איז אים אויס‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע‬ ‫געקומען צו באזוכן דעם צדיק וקדוש רבי לוי יצחק‬ ‫האט מחבר געווען דעם הייליגען ניגון "רבונו של‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי מבארדיטשוב זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫עולם לאמיר מאכן א בייט"‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫איז נאך דאן געווען רב אין זעליחוב‪.‬‬ ‫אראפ געברענגט השפעות און א שפע פאר‬ ‫אידישע קינדער מיט דעם ניגון‪.‬‬ ‫ארויסגייענדיג האט דער הייליגער קדושת לוי‬ ‫ארויסבאגלייט דעם געהויבענעם גאסט‪ ,‬און נישט‬ ‫ריבונו של עולם‬ ‫קוקנדיג אויף די גרויסע פרעסטן איז ער ארויס‬ ‫לאמיר מאכן א בייט‪ ,‬א בייט וועלן מיר מאכן‪,‬‬ ‫אויפ'ן גאס אן זיין מאנטל‪ ,‬שטייענדיג א לאנגע‬ ‫איך וועל דיר געבן חטאים עוונות ופשעים‪ ,‬אוי וויי‬ ‫צייט אויף די גאס‪ ,‬איז אים קאלט געווארן‪ ,‬האט ער‬ ‫טאטע‪.‬‬ ‫געבעטן פונעם גאסט‪ ,‬ער זאל אים בארגן זיין‬ ‫טאמער וועסטו פרעגן וואס דו וועסט מיר געבן‬ ‫מאנטל אויף אייניגע מינוטן‪.‬‬ ‫דערפאר‪ ,‬זאג איך דיר‪,‬‬ ‫דו וועסט מיר געבן מחילה סליחה וכפרה‪ ,‬אוי וויי‬ ‫נאכ'ן שטיין אזוי א קורצע וויילע‪ ,‬האט זיך‬ ‫טאטע‪.‬‬ ‫דער קדושת לוי אנגערופן‪ ,‬דא האסטו דיין מאנטל‪,‬‬ ‫טאמער וועסטו מיינען גלייך אויף גלייך‪ ,‬ניין זאג‬ ‫ס'איז מיר שוין ווארים‪ ,‬איך האב ערלעדיגט אז פאר‬ ‫איך דיר‪,‬‬ ‫דיר זאל אויך ווארים ווערן‪ ,‬א קורצע צייט‬ ‫דו וועסט מיר נאך צוגעבן בני חיי ומזוני‪ ,‬אוי וויי‬ ‫שפעטער איז דער נאמען פונעם צדיק דער מגיד‬ ‫טאטע‪.‬‬ ‫מקאזניץ נתפרסם געווארן איבער די וועלט‪ ,‬און‬ ‫דאס דחקות האט זיך אויף געהערט‪.‬‬ ‫טאמער וועסטו פרעגן וואס בני הייסט‪ ,‬זאג איך דיר‪,‬‬ ‫•••‬ ‫בנים ובני בנים עוסקים בתורה ובמצוות‪ ,‬אוי וויי‬ ‫אין יאר תקמ"ה איז דער צדיק דער הייליגער‬ ‫טאטע‪.‬‬ ‫קדושת לוי זי"ע געקרוינט געווארן אלס רבי אין די‬ ‫טאמער וועסטו פרעגן וואס חיי הייסט‪ ,‬זאג איך‬ ‫שטאט בארדיטשוב‪ ,‬אבער נאך א קורצע צייט האט‬ ‫דיר‪,‬‬ ‫ער געהאט פיל אויסצושטיין פון עטליכע פון די‬ ‫חי חי יודוך וישבחוך‪ ,‬אוי וויי טאטע‪.‬‬ ‫איינוואוינער וועלכע האבן אים גע'רודפ'ט און‬ ‫טאמער וועסטו פרעגן וואס מזוני הייסט‪ ,‬זאג איך‬ ‫אויסגעטיילט צרות ר"ל‪ ,‬ביז אין א געוויסן ערב‬ ‫דיר‪,‬‬ ‫שבת‪ ,‬האט דער ראש הקהל באשטעלט א מיסט‬ ‫ואכלת ושבעת וברכת את ד' אלקיך‪ ,‬אוי וויי טאטע‪.‬‬ ‫וועגעלע‪ ,‬און ארויף געשטעלט דערויף דעם צדיק‬ ‫מיט זיין משפחה‪ ,‬און פארשיקט פון שטאט מיט די‬ ‫די מצריים זאגן אז זייער גאט איז א גאט‪ ,‬ניין זאג‬ ‫גרעסטע בזיונות‪.‬‬ ‫איך דיר‪.‬‬ ‫דער אכזר'ישער אקט האט אויפגעשטורעמט‬ ‫די פרסיים זאגן אז זייער גאט איז א גאט‪ ,‬ניין זאג‬ ‫די אנהענגער פונעם רב‪ ,‬וועלכע זענען באלד‬ ‫איך דיר‪.‬‬ ‫געפארן קיין זיטאמיר‪ ,‬וואס איז נעבן בארדיטשוב‪,‬‬ ‫אבער איך לוי יצחק בן שרה סאשע זאג‪:‬‬ ‫בעטנדיג פון זייער רב ר' וועלוועלע דער אור‬ ‫יתגדל ויתקדש שמיה רבא‪.‬‬ ‫המאיר‪ ,‬אז ער זאל זיך אננעמען פאר'ן כבוד פון‬ ‫•••‬ ‫זייער רב‪ ,‬און אויסבעטן אז די שונאים זאלן האבן א‬ ‫עס איז מקובל אז די תפילה "גאט פון אברהם"‬ ‫מפלה און בקרוב זעהן זייער סוף‪.‬‬ ‫פון מוצאי שבת קודש‪ ,‬האט דער הייליגער סניגורן‬ ‫של ישראל רבי לוי יצחק מברדיטשוב זי"ע מחבר‬ ‫"איך וואלט זייער גערן מתפלל געווען"‪ ,‬האט‬ ‫געווען צו זאגן יעדע וואך מוצאי שבת קודש‪.‬‬ ‫זיי ר' וועלוולע געענטפערט‪ ,‬אבער וואס זאל איך‬ ‫‪50‬‬ ‫עס קומען יעצט אזעלכע צוויי שיינע מצות‪ ,‬די‬ ‫גָ אט פוּן ַא ְב ָר ָהם אוּן פוּן יִ ְצ ָחק אוּן פוּן יַ ֲעקֹב‬ ‫מצוה פון סוכה און די מצוה פון אתרוג‪ ,‬האב איך‬ ‫אלק יִ ְשׂ ָר ֵאל פוּן ַא ֶלעם ֵבּייזֶ ען ִאין‬ ‫עהיט ַדיין ִליבּ ָפ ְ‬ ‫ֶבּ ִ‬ ‫אויס געבעטן ביי הקב"ה‪ ,‬אז איך זאל נאך בלייבן‬ ‫ַדיינֶ עם לוֹיבּ‪,‬‬ ‫לעבן ביז נאך סוכות‪ ,‬און טאקע גלייך נאך סוכות‪,‬‬ ‫ַאז ֶדער ִל ֶיבּער ַשׁ ָבּת ק ֶֹדשׁ גֵ ייט‪ַ ,‬אז ִדי ווא‪ ‬אוּן ֶדער‬ ‫אסרו חג‪ ,‬איז דער רבי קראנק געווארן און דעם‬ ‫ח ֶֹדשׁ אוּן ֶדער יָ אר‪,‬‬ ‫אנדערן טאג איז דער צדיק נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫קוּמען צוּ ֱאמוּנָ ה ְשׁ ֵל ָמה‪ ,‬צוּ ֱאמוּנַ ת‬ ‫זָ אל אוּנְ ז צוּא ֶ‬ ‫•••‬ ‫ֲחכָ ִמים‪ ,‬צוּ ַא ֲה ַבת ֲח ֵב ִרים‪,‬‬ ‫אין א שטעטל נאנט צו ברדיטשוב האט‬ ‫בּוֹרא ָבּרוּ‪ ‬הוּא‪ַ ,‬מ ֲא ִמין צוּ זַ יין ִבּ ְשׁ‪‬שׁ‬ ‫צוּ ְדּ ֵבקוּת ַה ֵ‬ ‫געוואוינט א איד‪ ,‬וואס האט געהייסן ר' מענדל‪,‬‬ ‫ֶע ְשׂ ֵרה ִע ָקּ ִרים ֶשׁ ָלּ‪,‬‬ ‫דער ר' מענדל האט פארמאגט א גאסט‪-‬הויז וואו‬ ‫וּב ְת ִחיַּ ת ַה ֵמּ ִתים‪,‬‬ ‫רוֹבה ִבּ ְמ ֵה ָרה ְביָ ֵמינוּ‪ִ ,‬‬ ‫אוּלה ְק ָ‬ ‫ִובּגְ ָ‬ ‫אידן פון אלע שיכטן און קרייזן וואס זענען געווען‬ ‫בוּאת מ ֶֹשׁה ַר ֵבּנוּ ָע ָליו ַה ָשּׁלוֹם‪.‬‬ ‫וּבנְ ַ‬‫ִ‬ ‫אויפן וועג צום סניגורן של ישראל דער הייליגער‬ ‫בארדיטשובער רב זי"ע פלעגן דארט איינשטיין‬ ‫נּוֹתן ַליָּ ֵעף כּ ַֹח‪,‬‬ ‫עוֹלם דּוּ ִבּיזְ ט ָדא‪ַ ‬ה ֵ‬ ‫ִרבּוֹנוֹ ֶשׁל ָ‬ ‫און איבער נעכטיגן‪.‬‬ ‫ער ִלי‪ ‬אוֹי‪ ‬כּ ַֹח ִדּיר צוּ‬ ‫ישׁע ִקינְ ֶד ְ‬ ‫גִ יבּ ַדיינֶ ע ִל ֶיבּע ִא ִיד ֶ‬ ‫ערן‬ ‫לוֹיבּען אוּן נָ אר ִדי‪ ‬צוּ ִדינֶ ען אוּן ֵקיין ַאנְ ֶד ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ויהי היום דער ר' מענדל האט אנגעפאנגן האבן‬ ‫ישׁט‪,‬‬ ‫ָח ִל ָילה נִ ְ‬ ‫מחשבות אז ס'איז גענוג‪ ,‬ס'איז שוין צייט אז ער‬ ‫אוּן ַאז ִדי ווא‪ ‬אוּן ֶדער ח ֶֹדשׁ אוּן ֶדער יָ אר זָ אל אוּנְ ז‬ ‫זאל זיך אליין זעצן לערנען‪ ,‬די מחשבות האבן זיך‬ ‫קוּמען צוּ גֶ עזוּנְ ד אוּן צוּ ַמזָּ ל אוּן צוּ ְבּ ָרכָ ה וְ ַה ְצ ָל ָחה‬ ‫ֶ‬ ‫אנגעפאנגן גאנץ פשוט אבער ס'האט נישט לאנג‬ ‫יחי‬ ‫וּמזוֹנֵ י ְרוִ ֵ‬ ‫אוּן צוּ ֶח ֶסד אוּן צוּ ָבּנֵ י ַחיֵּ י ֲא ִריכֵ י ְ‬ ‫גענומען און ר' מענדל האט געלאזט רופן זיין זוהן‬ ‫ֹאמר ָא ֵמן‪:‬‬‫וּלכָ ל יִ ְשׂ ָר ֵאל וְ נ ַ‬ ‫וְ ִסיַּ ְע ָתּא ִדּ ְשׁ ַמיָּ א ָלנוּ ְ‬ ‫יושע און אים מכבד געווען איבער צו נעמען דעם‬ ‫•••‬ ‫גאסט‪-‬הויז ווייל ער פלאנט אין די נאנטע טעג צו‬ ‫ס'איז באקאנט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫פארן צום הייליגן בארדיטשובער און ווערן פון די‬ ‫בארדיטשובער רב דער קדושת לוי זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫דערהויבענע תלמידים‪.‬‬ ‫נישט געקענט שלאפן די ערשטע נאכט סוכות‪,‬‬ ‫צוליב דעם גרויסן חשק צו מקיים זיין מצוה פון‬ ‫געזאגט און געטוען‪ ,‬דער יונגער זוהן יושע איז‬ ‫נטילת לולב‪ ,‬ער האט קוים געווארט אז ס'זאל שוין‬ ‫געווען גאר א געלונגענער און האט זיך גלייך‬ ‫ווערן טאג‪ ,‬ער זאל שוין קענען מקיים זיין די מצוה‬ ‫גענומען צום ארבעט‪ ,‬און פון א קליין אלטע‬ ‫פון נטילת לולב‪ ,‬און תיכף ווען ס'איז נאר געווארן‬ ‫גאסט‪-‬הויז איז עס געווארן א ברייט באניצטע‬ ‫טאג‪ ,‬פלעגט ער גלייך לויפן נעמען דעם אתרוג‪ ,‬און‬ ‫גאסט‪-‬הויז וואו גאר אסאך נישט אידישע רייכע‬ ‫לולב‪ ,‬און מיט א הייליגע ברען געמאכט די ברכה‪.‬‬ ‫לייט האבן זיך אנגעפאנגן דרייען און צוביסלעך‬ ‫האבן די חסידים אויף געהערט דארט איינשטיין‬ ‫איין יאר גלייך ווען ס'איז געווארן טאג‪ ,‬איז ער‬ ‫און דאס פלאץ איז פארוואנדעלט געווארן צו א‬ ‫שנעל געלאפן נעמען דעם אתרוג און לולב‪ ,‬וואס‬ ‫קרעטשמע סארט גאסט‪-‬הויז‪.‬‬ ‫זענען געווען אין א גלאזענע שאנק‪ ,‬און מיט א‬ ‫ברען האט ער געכאפט דעם אתרוג‪ ,‬און האט‬ ‫איין טאג נאכן לערנען האט דער הייליגער‬ ‫ניטאמאל באמערקט אז די גלאז פון שאנק האט זיך‬ ‫ברדיטשובער רב זי"ע צו גערופן ר' מענדל און‬ ‫צובראכן‪ ,‬און זיין האנט האט זיך צעשניטן‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪ ,‬די משנה לערנט אונז "איזהו חכם המכיר‬ ‫געווארן בלוטיג‪ ,‬ווייל ער איז געווען אזוי‬ ‫את מקומו"‪ ,‬צומאל מיינט דער מענטש אז די‬ ‫פארטראכט‪ ,‬אין די מצוה פון אתרוג‪ ,‬און האט‬ ‫ריכטיגע פלאץ אונזערע איז אויף עפעס אן‬ ‫גארנישט געשפירט‪.‬‬ ‫אנדערע פלאץ פון וואו מיר זענען‪ ,‬און אויך איר‬ ‫•••‬ ‫האט געטראכט‪ ,‬אז קומען דא און ווערן פון די‬ ‫דעם יאר וואס דער הייליגער ברדיטשובער רב‬ ‫תלמידים איז אייער ריכטיגע פלאץ‪ ,‬אבער דאס‬ ‫זי"ע איז נפטר געווארן‪ ,‬האט ער מוצאי יום כיפור‬ ‫אמת איז נישט אזוי‪ ,‬ר' מענדל איר האט געהאט א‬ ‫געזאגט פאר זיינע נאנטע‪ ,‬אז באמת וואלט ער‬ ‫גאסט‪-‬הויז וואו אידן זענען געקומען און געגאנען‪.‬‬ ‫שוין היינט געדארפט נפטר ווערן‪ ,‬אבער אזוי ווי‬ ‫‪51‬‬ ‫•••‬ ‫איר האט כסדר געהערט דאס אנגעלייגטע‬ ‫איינמאל בעפאר תקיעת שופר האט דער‬ ‫הארץ פון אידישע קינדער וואס זענען געווען‬ ‫הייליגער ברדיטשובער רב זי"ע געזאגט‪" ,‬רבונו של‬ ‫אויפן וועג אהער‪ ,‬און דערנאך די פרייליכע‬ ‫עולם"‪ ,‬דו האסט אונז געזאגט "יום תרועה יהיה‬ ‫הערצער ווען די אידן זענען געווען אויפן וועג‬ ‫לכם"‪ ,‬און אויף דעם איינעם באפעהל בלאזען מיר‬ ‫אהיים‪.‬‬ ‫אידישע קינדער ‪ 100‬קולות‪ ,‬און צענדליגע‬ ‫צענדליגע טויזענעטע אידישע קינדער בלאזען‬ ‫אבער איר האט נישט אנערקענט דאס‬ ‫שוין די ‪ 100‬קולות צענדליגע צענדליגע‬ ‫גרויסקייט פון 'הערן און דערהערן' דאס געפילן פון‬ ‫טויזענעטער יאר‪ ,‬און אונז יודען בעהטן פון דיר‬ ‫אידישע קינדער‪ ,‬וויסן זאלט איר‪ ,‬אז ס'איז נישט‬ ‫שוין אזוי לאנג‪ ,‬אז די זאלסט בלאזן נאר ‪ 1‬מאל‪,‬‬ ‫פארהאן עפעס מער חשוב פון זיין און געבן א אוזן‬ ‫"תקע בשופר גדול לחרותינו"‪ ,‬און דו האסט נאך‬ ‫קשבת פאר די קינדערלעך פון אבינו שבשמים‪ ,‬ר'‬ ‫אלץ נישט געבלאזען‪.‬‬ ‫מענדל ס'איז צייט איר זאלט צוריק פארן צום‬ ‫•••‬ ‫שטעטל און צוריק שטעלן דעם גאסט‪-‬הויז‪ ,‬און‬ ‫איינמאל ראש השנה האט דער ברדיטשובער‬ ‫ממשיך זיין מיט די הייליגע עבודה אייערע‪ ,‬דארט‬ ‫רב דער הייליגער קדושת לוי זי"ע געזאגט‪" ,‬רבונו‬ ‫איז אייער פלאץ‪.‬‬ ‫של עולם"‪ ,‬פארוואס פירסטו דיך נישט כאטשיק ווי‬ ‫•••‬ ‫א פשוט'ער יוד‪ ,‬א פשוט'ער יוד‪ ,‬ווען זיינע תפילין‬ ‫איינמאל איז דער ברדיטשובער רב דער‬ ‫פאלן אראפ‪ ,‬הייבט ער זיי אויף און קושט זיי‪ ,‬און דו‪,‬‬ ‫הייליגער קדושת לוי זי"ע געווען יום הקדוש אין‬ ‫אויף דיינע תפילין שטייט דאך ומי כעמך ישראל‪,‬‬ ‫לעמבערג‪ ,‬מוצאי יום טוב האט מען צו געגרייט‬ ‫און די יודען זענען געפאהלן שוין באלד צוויי‬ ‫פאר אים אויס צו פאסטן‪ ,‬אבער ער האט דאס‬ ‫טויזענט יאר אין גלות‪ ,‬און דו הייבסט זיי נישט אויף‪.‬‬ ‫נישט צו גערירט‪ ,‬ער רופט זיך אן צו זיין גבאי און‬ ‫•••‬ ‫זאגט‪ ,‬ער זאל ארויס ברענגען פון זיין רענצעל זיינע‬ ‫שטייט אין ספר זכרון לראשונים‪ ,‬אז אמאל‬ ‫געשמאקע זאכן‪.‬‬ ‫ראש חודש אלול איז דער הייליגער קדושת לוי‬ ‫זי"ע געשטאנען ביים פענסטער‪ ,‬און פונקט איז‬ ‫מענטשן האבן געטראכט‪ ,‬ווער ווייסט וואס‬ ‫דעמאלט אריבער געגאנגען א שוסטער א גוי‪,‬‬ ‫פאר א מאכלים ער האט דארט‪ ,‬אבער דער גבאי‬ ‫וועלכער פלעגט זיך ארומדרייען איבער די הייזער‬ ‫האט אים געברענגט א מסכת סוכה‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫זיך אנצוטראגן צו פארעכטן שיך‪ ,‬זעענדיג דעם‬ ‫פארטיפט אין דעם לערנען א גאנצע נאכט נאך‬ ‫קדושת לוי ביים פענסטער‪ ,‬איז דער שוסטער צו‬ ‫פאר ער האט אויס געפאסט‪ ,‬אזוי שטארק איז זיין‬ ‫געגאנגען צו אים און געפרעגט‪ ,‬איר האט גארנישט‬ ‫הארץ געווען פאר'חלש'ט נאך לערנען‪ ,‬נאך דעם‬ ‫וואס צו פאררעכטן‪.‬‬ ‫וואס יום כפור אליין איז נישט געווען צופיל צייט‬ ‫צו לערנען‪.‬‬ ‫הערענדיג די דאזיגע ווערטער‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫•••‬ ‫הייליגער בארדיטשעווער רב זי"ע זייער צעוויינט‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע פלעגט‬ ‫און האט זיך געזעצט אויף די ערד און געזאגט‪" ,‬וויי‬ ‫דערציילן יעדן יום הקדוש‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫איז צו מיר‪ ,‬עס דערנענטערן זיך די ימי הדין‪ ,‬און איך‬ ‫סניגורן של ישראל דער קדושת לוי מברדיטשוב‬ ‫האב נאך גארנישט פארראכטן‪ ,‬נישט אומזיסט האט‬ ‫זי"ע‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען צו די ווערטער פון‬ ‫דער גוי מיך געפרעגט צו איך האב עפעס צו‬ ‫ָאנוּ ְמ ֵל ֵאי ָעוֹן‪ ,‬וְ ַא ָתּה ָמ ֵלא ַר ֲח ִמים‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫פאררעכטן‪ ,‬ער איז מסתמא א שליח פון הימל מיך‬ ‫צדיק אויף געשטעלט אויף א בענקל און געזאגט‪,‬‬ ‫צו דערמאנען אז איך האב אסאך וואס צו מתקן‬ ‫רבוש"ע ָאנוּ ְמ ֵל ֵאי ָעוֹן‪ ,‬קוק מיך אן‪ ,‬ווי גרויס בין איך‬ ‫זיין"‪.‬‬ ‫שוין וויפיל עוונות גייען אריין אין מיר‪ ,‬אבער‬ ‫•••‬ ‫רבוש"ע וְ ַא ָתּה ָמ ֵלא ַר ֲח ִמים‪ ,‬די בוסט דאך אזוי‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז די בעש"ט הקדוש זי"ע‬ ‫גרויס עד אין שיעור‪ ,‬איז דאך דיין רחמנות אסאך‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז ווען די נשמה פונעם הייליגען‬ ‫גרעסער ווי אונז‪ ,‬זיי שוין מוחל פאר די עבירות פון‬ ‫קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע האט געברויכט‬ ‫אידישע קינדער און ברענג א גוט געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫‪52‬‬ ‫בעלה"‪ ,‬ווייל זי האט דאך דאס אלעס געטון לויטן‬ ‫אראפ קומען אויף די וועלט‪ ,‬האט דער שטן‬ ‫ציווי פון איר מאן‪.‬‬ ‫מקטרוג געווען ביים באשעפער‪ ,‬אז מען גייט אראפ‬ ‫•••‬ ‫שיקן די גרויסע נשמה אויף די וועלט‪ ,‬און ער וועט‬ ‫א איד האט דערציילט א היינטיגע מעשה‪ ,‬דער‬ ‫דאך זיין א מכניס אורח און עוסק זיין אין צדקה‬ ‫איד האט געהאט ליידער א בחור שוין אין די יארן‬ ‫וחסד‪ ,‬אויך וועט ער זיין א גרויסע סניגורן של‬ ‫פון שידוכים‪ ,‬און ליידער האט קיינער נישט געריפן‬ ‫ישראל‪ ,‬וועט ער דאך מחזיר בתשובה זיין יעדן איד‬ ‫אן טראגן קיין שידוכים‪ ,‬און דער איד האט געהערט‬ ‫אויף די וועלט‪ ,‬און איך וועל מער נישט האבן קיין‬ ‫פון איינעם‪ ,‬אז א איד וואס האט געהאט א עלטערע‬ ‫ארבעט צו איבער רעדן אידן צו עבירות‪.‬‬ ‫בחור‪ ,‬איז אמאל געקומען צו הרה"ק רבינו יואל‬ ‫מסאטמאר זי"ע‪ ,‬און זיך באגלאקט אויף די מצב פון‬ ‫האט דער גרויסער באשעפער געזאגט פארן‬ ‫זיין בחור אז עס גייט אים נישט קיין שידוך‪ ,‬האט‬ ‫שטן‪ ,‬די ברויכסט נישט זיין באזארגט‪ ,‬ער וועט‬ ‫אים די סאטמאר רבי געהייסן‪ ,‬אז ער זאל שרייבן א‬ ‫נישט האבן קיין צייט צו די אלע זאכן‪ ,‬ווייל ער‬ ‫קוויטל‪ ,‬און ער זאל דעם קוויטל לייגן אין ספר‬ ‫וועט זיין א רבי און א מנהיג ישראל‪ ,‬און ווען די‬ ‫קדושת לוי און ער וועט בעזהשי"ת געהאלפן ווערן‪.‬‬ ‫נשמה איז אראפ געקומען אויף די וועלט‪ ,‬האט‬ ‫דער בעש"ט הקדוש זי"ע געהייסן שטעלן משקה‬ ‫האט דער איד געטון דאס זעלבע‪ ,‬עס איז‬ ‫און געזאגט‪ ,‬עס איז אראפ געקומען אויף די וועלט‬ ‫געווען דעם טאג פון כ"ה תשרי די יארצייט פונעם‬ ‫א הייליגע נשמה‪ ,‬וואס וועט ממליץ טוב זיין אויף‬ ‫הייליגען קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע און אויך די‬ ‫אידישע קינדער‪.‬‬ ‫יארצייט פונעם גרויסן גאון וקדוש רבי משה בעל‬ ‫•••‬ ‫החתם סופר מפרשבורג זי"ע‪ ,‬האט דער איד‬ ‫צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫געשריבן א קוויטל און דאס אריין געלייגט אינעם‬ ‫בארדיטשובער זי"ע האט געהאט די נשמה פון‬ ‫ספר קדושת לוי און אויך אינעם ספר חתם סופר‪,‬‬ ‫דעם תנא רבי עקיבא ע"ה‪ ,‬וואס די גמרא דערציילט‬ ‫לפלא דעם קומענדיג טאג האט מען פארן איד אן‬ ‫אויף רבי עקיבא‪ ,‬כשאדם מניחו בזווית זו‪ ,‬מצאו‬ ‫געטראגן ‪ 6‬שידוכים‪ ,‬און נישט לאנג נאכדעם איז‬ ‫בזווית זו‪ ,‬און דאס איז געווען די הייליגע עבודת‬ ‫דער בחור בשעה טובה א חתן געווארן‪.‬‬ ‫התפילה אויך ביים הייליגען קדושת לוי זי"ע‪ ,‬אז ער‬ ‫•••‬ ‫האט ממש געברענט ביים דאווענען‪ ,‬אז ער האט‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער צדיק וקדוש‬ ‫געקענט אנהייבן דאווענען אויף די ערד‪ ,‬און ביים‬ ‫רבי לוי יצחק מברדיטשוב זי"ע זיין גאנץ לעבן‬ ‫סוף האט מען דעם צדיק געטראפן אויפן‬ ‫געלעבט אין א שרעקליכע דחקות‪ ,‬אבער פאר‬ ‫באלעמער פון גרויס קדושה און דביקות און‬ ‫אנדערע אידן האט דעם צדיק צוזאמען געשטעלט‬ ‫התפשטות הגשמיות‪.‬‬ ‫גאר גרויסע סכומים אויף צדקה‪ ,‬האט איינמאל די‬ ‫•••‬ ‫רעבעצין געוויזן פאר די אנשי העיר‪ ,‬אז דער מאן‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק רבי לוי יצחק‬ ‫דער צדיק איז נישט מקיים די כתובה ווי עס דארף‬ ‫מברדיטשוב זי"ע געהאט גאר אסאך מתנגדים‪ ,‬און‬ ‫צו זיין‪ ,‬ווייל אין די כתובה שטייט דאך בזה"ל‪,‬‬ ‫דער צדיק האט גאר אסאך געליטן פון זיי‪ ,‬איין טאג‬ ‫"איזון ואפרנס יתיכי לכי כדרך גוברין יהודאין"‪ ,‬אז‬ ‫צופרי ווען דער צדיק איז געגאנגען אין שוהל‬ ‫דער מאן וועט שפייזן די פרוי ווי עס ברויך צו זיין"‪.‬‬ ‫דאווענען‪ ,‬איז ארויס געקומען א פרוי פון איינע פון‬ ‫די מתנגדים‪ ,‬און זי האט רח"ל באגאסן דעם צדיק‬ ‫האבן זיי געלאזט ריפן דעם צדיק און‬ ‫מיט א קעסטל מיסט און האט שטארק פארשעמט‬ ‫דערציילט וואס די רעבעצין האט זיי געזאגט און‬ ‫דעם צדיק‪.‬‬ ‫געפרעגט פשט פונעם צדיק‪ ,‬האט דער צדיק אויף‬ ‫געמאכט די כתובה און געוויזן פאר די אידן וואס‬ ‫איז דער צדיק וקדוש גלייך אריין געלאפ אין‬ ‫נאך עס שטייט אינעם כתובה‪" ,‬דמפרנסין לנשיהון‬ ‫שוהל‪ ,‬און צו געגאנגען צום ארון הקודש און‬ ‫בקושטא"‪ ,‬אז מען וועט שפייזן די פרוי מיטן אמת‪,‬‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬רבוש"ע איך בעט דיך מיט א‬ ‫און וואס זאל איך טון‪ ,‬אז אויף די וועלט קען מען‬ ‫תפילה‪ ,‬די זאלסט ח"ו נישט באשטראפן די פרוי‪,‬‬ ‫נישט טרעפן אזאנע געלט וואס זענען אמת‪ ,‬און‬ ‫ווייל זי איז דאך באמת א אשה כשרה העושה רצון‬ ‫‪53‬‬ ‫צדקנו‪ ,‬איין טאג האט דער צדיק זיך געגרייט צום‬ ‫דערפאר קען ער נישט מקיים זיין דעם כתובה ווי‬ ‫תנאים פון א אייניקל‪ ,‬און מען האט געשריבן דעם‬ ‫עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫שטר תנאים‪ ,‬האט דער צדיק גענומען דעם כתובה‬ ‫•••‬ ‫און געליינט מיט טרערן ווי מען שרייבט דעם‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי לוי יצחק מברדיטשוב‬ ‫דאטום פון די חתונה‪ ,‬און דער צדיק האט געהייסן‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז געווען מפורסם מיט זיין גרויס עניוות און‬ ‫מען זאל שרייבן בזה"ל‪" ,‬החתונה תהיה אם ירצה‬ ‫ער האט באמת נישט געהאלטן פון זיך גארנישט‪,‬‬ ‫השם‪ ,‬למזל טוב‪ ,‬בירושלים עיר הקודש‪ ,‬ובאם‬ ‫האט דער צדיק אמאל געזאגט בזה"ל‪" ,‬אויב וואלט‬ ‫חלילה משיח צדקנו לא יבוא בזאת השנה‪ ,‬תהא‬ ‫נישט געשטאנען אין די תורה די מידה מגונה פון‬ ‫החתונה בברדיטשוב"‪.‬‬ ‫"גיאות" וואלט איך נישט געגלייבט אז עס איז בכלל‬ ‫•••‬ ‫דא אזא מידה מגונה ווי גיאות‪ ,‬ווייל ווי אזוי קען א‬ ‫איינמאל ערב יום הקדוש נאנט צום זמן‪ ,‬איז‬ ‫מענטש וואס איז עפר ואפר זיך גרויס האלטן"‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש דער סניגורן של ישראל דער‬ ‫•••‬ ‫קדושת לוי זי"ע געזעצן ביי זיך אין שטוב און‬ ‫איינמאל איז דער צדיק דער מגיד מקאזניץ‬ ‫גענומען קוויטלעך פון אידן‪ ,‬דער שמש איז‬ ‫זי"ע געווען צו גאסט ביים צדיק רבי לוי יצחק‬ ‫געקומען זאגן פארן רבין‪ ,‬אז דער עולם ווארט אז‬ ‫מברדיטשוב זי"ע‪ ,‬און דער צדיק רבי לוי יצחק האט‬ ‫די רבי זאל אריין קומען אין שוהל צו כל נדרי‪,‬‬ ‫זיך געשטעלט דאווענען שמונה עשרה‪ ,‬און די‬ ‫אבער דער צדיק רירט זיך נישט אוועק פון פלאץ‪,‬‬ ‫גאנצע שמונה עשרה האט דער צדיק געהאט‬ ‫פלוצלונג קומט אריין א פרוי א אלמנה מיט איר‬ ‫אפענע אויגן‪ ,‬נאכן דאווענען האט דער מגיד‬ ‫איינציג בן יחיד‪ ,‬און זי געט א קוויטל פארן צדיק‬ ‫מקאזניץ געפרעגט פון הייליגען קדושת לוי‪,‬‬ ‫און איז מזכיר זיך און דאס קינד‪.‬‬ ‫פארוואס דאווענט איר מיט אפענע אויגן וואס איז‬ ‫נישט ווי דער מנהג‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬האט‬ ‫האט דער צדיק געבעטן פון די פרוי א פדיון‪,‬‬ ‫איר דען געזען ווי איך טו עפעס בשעת מעשה‪ ,‬האט‬ ‫האט די פרוי אהין געגעבן פארן רבין צוויי‬ ‫דער מגיד געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך האב דאס טאקע‬ ‫קאפיקעס‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט פאר די פרוי‪ ,‬א‬ ‫געזעהן‪ ,‬אבער וואס זאל איך ענטפערן פאר די‬ ‫פדיון ברויך זיין צוויי קאפיקעס פאר יעדן איינעם‬ ‫מתנגדים ווען זיי פרעגן מיך אויף דעם"‪.‬‬ ‫וואס מען איז מזכיר‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע‬ ‫האט די פרוי זיך געבעטן צום צדיק‪ ,‬אז אפילו‬ ‫דער סניגורן של ישראל האט אמאל געטראפן א‬ ‫די צוויי קאפיקעס האט זיך אויך קוים מיט צרות‬ ‫איד אויפן גאס וואס איז געווען ליידער א בעל‬ ‫פארשאפט‪ ,‬אבער דער צדיק האלט זיך ביי זיינס‪,‬‬ ‫עבירה וואס האט אפ געטון אלע עבירות שבתורה‪,‬‬ ‫אז פאר די צוויי קאפיקעס קען מען נאר מזכיר זיין‬ ‫האט אים דער צדיק געזאגט‪ ,‬קער דיך אים צום‬ ‫איין מענטש‪.‬‬ ‫ריכטיגען וועג‪ ,‬דאן וועל איך דיך גאר שטארק מקנא‬ ‫זיין‪ ,‬ווייל די גמרא זאגט דאך‪ ,‬אז אויב א איד טוט‬ ‫האט די פרוי זיך אנגעריפן צום צדיק מיט א‬ ‫תשובה מאהבה‪ ,‬ווערן אלע עבירות איבער געדרייט‬ ‫תמימות‪ ,‬רבי א כפרה אויף מיר‪ ,‬מיך בין איך מפקיר‬ ‫צו מצוות‪ ,‬וועט דאך אויס קומען אז די וועסט האבן‬ ‫פאר מיר זאלט איר גארנישט געבן‪ ,‬אבער איך בעט‬ ‫מער מצוות ווי איך‪ ,‬די ווערטער פון דעם צדיק‬ ‫אייך נאר‪ ,‬אז איר זאלט פועל'ן א גוט געבענטשט‬ ‫וקדוש וואס איז געווען מיט א אמת און מיט א‬ ‫יאר פאר מיין בן יחיד‪ ,‬טאקע אויף דעם האט דער‬ ‫געוואלדיגע אהבת ישראל‪ ,‬איז אריין אין הארץ‬ ‫צדיק געווארט די גאנצע צייט‪ ,‬צו הערן דעם‬ ‫פונעם איד‪ ,‬און ער האט תשובה געטון און געווארן‬ ‫ענטפערט פון די פרוי‪ ,‬און גלייך האט דער צדיק‬ ‫פון די גרויסע תלמידים פונעם הייליגען קדושת‬ ‫געכאפט דעם קוויטל און געלאפן אין שוהל צו כל‬ ‫לוי זי"ע‪.‬‬ ‫נדרי שרייענדיג‪ ,‬רבוש"ע מיך ביך איך מפקיר‪ ,‬אבער‬ ‫•••‬ ‫פאר דיינע אידישע קינדער שרייב אן א גוט‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש‬ ‫געבענטשט יאר און א יאר מיט שפע ברכה פאר‬ ‫מברדיטשוב זי"ע זיין גאנץ לעבן געהאפט און‬ ‫גאנץ כלל ישראל‪.‬‬ ‫געווארט אויף די גאולה שלימה און ביאת משיח‬ ‫‪54‬‬ ‫קלאר רעדן‪ ,‬אפילו די קלוגסטע מענטשן‬ ‫•••‬ ‫פארשטייען נישט וואס עס וויל‪ ,‬אבער זיין טאטע‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫און מאמע פארשטייען די קליינע קולות און‬ ‫איינמאל זענען געקומען צום הייליגען קדושת לוי‬ ‫תנועות‪ ,‬מיר זענען דאך קינדער פונעם אויבערשטן‪,‬‬ ‫מברדיטשוב זי"ע עטליכע יונגעלייט‪ ,‬און‬ ‫און אונזער טאטע פארשטייט אויך אונזערע‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין זייער שטאט געפינט זיך א‬ ‫ווערטער"‪.‬‬ ‫מתנגד וועלכער שפעט פון זיי און פון זייער‬ ‫דאווענען‪ ,‬האט דער צדיק זיי געזאגט‪ ,‬אז זיי זאלן‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי האט זיך זייער‬ ‫יענעם ברענגען צו אים ווען ער דאווענט‪ ,‬וועט זיין‬ ‫געפרייט פון די ווערטער‪ ,‬און ער האט אנגעהויבן‬ ‫הארץ צעבראכן ווערן‪ ,‬און ער וועט אויפהערן חוזק‬ ‫טאנצן און זיך פרייען‪ ,‬און אין די ימים נוראים האט‬ ‫מאכן פון זיי‪.‬‬ ‫ער דעם לימוד זכות געברענגט פארן אויבערשטן‪,‬‬ ‫און דער צדיק האט געזאגט‪" ,‬אז אפילו זיינע‬ ‫דער מתנגד האט געהערט דערפון און‬ ‫קינדער זענען נישט אינגאנצן ווי עס ברויך צו זיין‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער איז גרייט צו גיין‪ ,‬און ער וועט שוין‬ ‫און דאווענען אפשר נישט ווי מען ברויך‪ ,‬איז ער‬ ‫ווייזן אז דער ברדיטשובער רב וועט אויף אים‬ ‫דאך זייער טאטע‪ ,‬און א טאטע פארשטייט וואס זיין‬ ‫גארנישט אויסווירקן‪ ,‬די יונגעלייט האבן אים אריין‬ ‫קינד ברויך"‪.‬‬ ‫געברענגט צום דאווענען און אים געשטעלט לעבן‬ ‫•••‬ ‫רבי'ן‪ ,‬און ווען דער קדושת לוי איז אנגעקומען צו‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫קדושת כתר‪ ,‬האט ער זיך אזוי אויפגעהויבן אין זיין‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער קדושת לוי זי"ע געווען‬ ‫הייליגער התלהבות‪ ,‬אז ער האט זיך אנגעכאפט אין‬ ‫אויפן וועג‪ ,‬און ער איז אריין אין א דערפל און‬ ‫יענעם און אים מיטגעצויגן מיט זיך‪ ,‬דער מתנגד‬ ‫געפרעגט‪ ,‬צי עס איז דא דארט א איד‪ ,‬האט מען‬ ‫האט זיך דערשראקן‪ ,‬און זיין הארץ איז ווייך‬ ‫אים געוויזן דעם קצב‪ ,‬און דער צדיק איז אריין צו‬ ‫געווארן‪ ,‬און עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ער איז‬ ‫אים‪ ,‬דער קצב האט געהאט א בהמה צו שחט'ן‪,‬‬ ‫געווארן א בעל תשובה‪ ,‬און פון די גרויסע חסידים‬ ‫אבער דער שוחט האט געוואוינט גאר ווייט פונעם‬ ‫פונעם הייליגען בארדיטשובער זי"ע‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬האט ער געפרעגט דעם פרעמדן איד )דעם‬ ‫•••‬ ‫הייליגען קדושת לוי(‪ ,‬צי ער איז א שוחט‪ ,‬האט דער‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫קדושת לוי געענטפערט אז יא‪.‬‬ ‫איינמאל האט דער הייליגער קדושת לוי זי"ע‬ ‫איבערגענעכטיגט אין אן אכסניה אויפן וועג‪ ,‬און‬ ‫אבער בעפאר זיך גרייטן צו שחט'ן די בהמה‪,‬‬ ‫מען האט אים נישט דערקענט‪ ,‬אינדערפרי זענען‬ ‫האט דער קדושת לוי געבעטן פון דעם קצב‪ ,‬אז ער‬ ‫דארט געווען סוחרים וועלכע האבן זיך געאיילט‬ ‫זאל אים בארגן צוואנציג רובל‪ ,‬האט דער קצב‬ ‫צום יריד‪ ,‬אין אינעם אכסניה איז געווען בלויז איין‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך קען אייך נישט‪ ,‬ווי קען איך געבן‬ ‫פאר תפילין‪ ,‬און יעדער איינער פון זיי האט שנעל‬ ‫געלט פאר א מענטש וואס איך האב נאך קיינמאל‬ ‫גענומען די תפילין‪ ,‬און געשווינד געדאוונט און‬ ‫נישט געזען"‪ ,‬האט דער הייליגער קדושת לוי אים‬ ‫איבערגעגעבן די תפילין צום קומענדיגן‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬פאר צוואנציג רובל ווילסטו קודם וויסן‬ ‫דער קדושת לוי האט גערופן צוויי פון זיי צו‬ ‫ווער איך בין‪ ,‬אבער ווען עס קומט צו שחיטה‪ ,‬וואו‬ ‫זיך און אנגעהויבן רעדן אומפארשטענדליכע‬ ‫מען קען חלילה נכשל ווערן אין אן איסור‪ ,‬ביסטו‬ ‫הברות‪ ,‬די סוחרים האבן אים געבעטן ער זאל‬ ‫גרייט צו פארלאזן זיך אויף א פרעמדן מענטש‪ ,‬און‬ ‫קלאר זאגן וואס ער וויל‪ ,‬אבער ער האט ווייטער‬ ‫דו פרעגסט ניטאמאל צי איך האב א כתב קבלה‪.‬‬ ‫גערעדט אויף דעם אופן‪ ,‬האט דער צדיק זיי‬ ‫געזאגט‪ ,‬אזוי האט איר יעצט גערעדט צום בורא‬ ‫און דער צדיק האט אים דערציילט‪ ,‬אז ער איז‬ ‫עולם‪ ,‬איר האט אפגעכאפט די ווערטער אן קיין‬ ‫דער ברדיטשובער רב‪ ,‬און אז ער איז נישט קיין‬ ‫חיתוך האותיות‪.‬‬ ‫שוחט און וועט נישט שחט'ן‪ ,‬דער איד האט זיך‬ ‫שטארק פארשעמט און אנגעהויבן וויינען‪ ,‬און ער‬ ‫האבן די סוחרים געענטפערט פארן הייליגען‬ ‫האט שטארק מכבד געווען דעם הייליגען קדושת‬ ‫קדושת לוי זי"ע‪" ,‬רבי‪ ,‬א קליין קינד קען נאך נישט‬ ‫‪55‬‬ ‫זאל בטל ווערן‪ ,‬און מען האט אים מן השמים‬ ‫לוי און אים געבעטן צו בלייבן דארט אין שטאט‪,‬‬ ‫געוויזן‪ ,‬אז ער זאל רופן רבי שלמה‪ ,‬ביי וועמען‬ ‫און דער הייליגער קדושת לוי האט מיט זיינע‬ ‫אליהו הנביא געפינט זיך כסדר‪ ,‬און בשעת די‬ ‫גרויסע כוחות און זיין געוואלדיגע קדושה משפיע‬ ‫רשעים האבן שוין געוואלט אונטערשרייבן‪ ,‬איז‬ ‫געווען אויפן קצב‪ ,‬און די הייליגע ריידט פונעם‬ ‫אריין אן אלטער פריץ וועלכער האט נישט מסכים‬ ‫צדיק האט אויף אים געווירקט‪ ,‬און ער האט‬ ‫געווען צו די גזירה‪ ,‬און ביי זיי איז געווען דער סדר‪,‬‬ ‫פארבעסערט זיינע וועגן‪.‬‬ ‫אז אויב איינער פון די שרים איז נישט מסכים‪ ,‬קען‬ ‫•••‬ ‫מען נישט אויספירן דעם באשלוס‪" ,‬און דער פריץ‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫איז געווען אליהו הנביא"‪ ,‬און די שרים האבן זיך‬ ‫צדיק דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע האט‬ ‫געקריגט‪ ,‬און צום סוף צוריסן דעם כתב‪ ,‬און די‬ ‫דערציילט בשם זיין שווער דער הייליגער ברוך‬ ‫צוויי צדיקים האבן דאן געלאכט‪ ,‬ווי די שרים האבן‬ ‫טעם זי"ע‪ ,‬וועלכער האט אמאל געזען דעם קדושת‬ ‫ניטאמאל געוואוסט‪ ,‬אז דער פרעמדער מענטש איז‬ ‫לוי ערב יום כיפור ביים עסן‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫געקומען מבטל זיין זייער גזירה‪.‬‬ ‫ברוך טעם דערציילט‪ ,‬אז מען האט געשטעלט‬ ‫•••‬ ‫פאר אים געשטאפטע פיש‪ ,‬אבער דער הייליגער‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫קדושת לוי האט געזאגט‪ ,‬אז ער קען נישט עסן‪ ,‬נאר‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי זי"ע איז נאך געזעסן‬ ‫אויב דער אויבערשטער וועט קודם מוחל זיין די‬ ‫סמוך על שולחן חותנו‪ ,‬האט מען אים שמחת תורה‬ ‫עוונות פון כלל ישראל‪.‬‬ ‫מכבד געווען מיט אתה הראת‪ ,‬ער האט גענומען די‬ ‫טלית זיך איינצוהילן צו אנהייבן זאגן אתה הראת‪,‬‬ ‫און צוויי טרערן זענען ארויס פון זיינע הייליגע‬ ‫אבער האט זי גלייך אראפגעלייגט און אזוי האט‬ ‫אויגן און אריינגעפאלן אינעם טאפ פון די פיש‪,‬‬ ‫ער געטון עטליכע מאל‪ ,‬און צום סוף האט ער זיך‬ ‫דערנאך האט ער געזאגט‪" ,‬רבי ברוכ'ל‪ ,‬נעם די פיש‪,‬‬ ‫אנגערופן‪" ,‬אויב דו ביסט א למדן און א חסיד‪ ,‬זאג‬ ‫איך קען זיי נישט עסן‪ ,‬ווייל איך האב זיי שוין‬ ‫דו אליין אתה הראת"‪ ,‬זיין שווער האט נישט‬ ‫פארזאלצן"‪ ,‬האט דערציילט דער הייליגער ברוך‬ ‫פארשטאנען וואס גייט פאר‪ ,‬און נאכן דאווענען‬ ‫טעם‪ ,‬אז ער האט גענומען א כוס פון דער פיש־‬ ‫האט ער אים געפרעגט פארוואס ער האט זיך אזוי‬ ‫זאפט‪ ,‬און האט זיך דערמיט אנגעהויבן דרייען און‬ ‫מאדנע אויפגעפירט‪.‬‬ ‫טאנצן‪ ,‬און דער הייליגער דברי חיים זי"ע האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז זיין שווער איז געווען א קאלטער‬ ‫האט דער הייליגער קדושת לוי אים דערציילט‬ ‫מענטש און זיך כמעט נישט געפירט מיט קיין ברען‬ ‫מיט זיין גרויס עניוות‪ ,‬דער יצר הרע האט געוואלט‬ ‫און אפענע תניעות‪ ,‬אבער דא האט מען געזען‪ ,‬וואס‬ ‫מיט מיר זאגן אתה הראת‪ ,‬האב איך אים געפרעגט‬ ‫די צוויי טרערן פונעם הייליגער קדושת לוי האבן‬ ‫ווער ער איז‪ ,‬האט ער צוריקגעפרעגט ווער איך בין‪,‬‬ ‫אויף אים אויסגעווירקט‪.‬‬ ‫האב איך געזאגט "אז איך בין א למדן"‪ ,‬האט ער‬ ‫•••‬ ‫געזאגט אז ער איז אויך א למדן‪ ,‬האב איך אים‬ ‫אין ספר עשר אורות ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫געזאגט "אז איך האב געלערנט ביי גרויסע גאונים"‪,‬‬ ‫הייליגער קדושת לוי זי"ע האט אמאל דערציילט‬ ‫האט ער געזאגט‪ ,‬אז ער איז געווען דארט מיט מיר‪,‬‬ ‫וואס עס איז געווען אין שטאט פינסק‪ ,‬ער האט‬ ‫האב איך אים געזאגט‪" ,‬אז איך האב מקבל געווען‬ ‫געלאזט רופן דעם צדיק וקדוש רבי שלמה‬ ‫חסידות ביי צדיקים"‪ ,‬האט ער געזאגט אז אויך‬ ‫מקארלין זי"ע‪ ,‬און די צוויי צדיקים זענען געזעסן‬ ‫דארט איז ער מיטגעגאנגען‪ ,‬ווען איך האב געזען‬ ‫צוזאמען‪ ,‬און נאך א שטיק צייט האבן זיי ביידע‬ ‫אז ער וויל נישט אוועקגיין‪ ,‬האב איך אים געזאגט‪,‬‬ ‫אנגעהויבן לאכן‪ ,‬און דער הייליגער קדושת לוי‬ ‫"אויב דו ביסט שוין א למדן און א חסיד‪ ,‬זאג דו‬ ‫האט שפעטער דערקלערט וואס דער שמייכל איז‬ ‫אליין‪ ,‬ווייל איך וויל נישט זאגן מיט דיר צוזאמען"‪.‬‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר ניצוצי אור ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫ווייל די שרים האבן זיך צוזאמענגעזעצט צו‬ ‫הייליגער קדושת לוי זי"ע האט געהאט א שדכן‬ ‫אונטערשרייבן א גזירת גירוש אויף די אידן‪ ,‬און ער‬ ‫וועלכער האט אים כסדר פארגעשלאגן שידוכים‬ ‫דער קדושת לוי האט געבעטן רחמים‪ ,‬אז די גזירה‬ ‫‪56‬‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי איז געווען אין דער‬ ‫פאר זיינע קינדער‪ ,‬און פאר יעדן הצעה האט ער‬ ‫שכינות'דיגער שטוב און האט דאס באמערקט‪ ,‬און‬ ‫אים געגעבן א קליינע מטבע‪ ,‬אפילו ווען דער שידוך‬ ‫ער האט גערופן דאס קינד און אים געבעטן ער זאל‬ ‫איז נישט געווארן‪ ,‬דער רבי דער הייליגער קדושת‬ ‫נאך אמאל ווייזן ווי דער ברדיטשובער רב דאווענט‪,‬‬ ‫לוי איז געווען אזוי פארנומען אין דביקות‪ ,‬אז ער‬ ‫ווייל דער צדיק האט אליין נישט געוואוסט די‬ ‫האט באשטימט מען זאל די הצעות זאגן בשעת ער‬ ‫תנועות וואס ער מאכט בשעת'ן דאווענען‪.‬‬ ‫לייגט צוזאמען זיין טלית און תפילין‪ ,‬און דער‬ ‫שדכן פלעגט דארפן ווארטן ביז די צייט‪.‬‬ ‫ווען די שוועסטער מרת צלאבע האט‬ ‫דערציילט פאר די מאמע וואס דער קינד האט‬ ‫נאך אסאך הצעות וועלכע זענען נישט‬ ‫געטון‪ ,‬האט די מאמע זיך זייער דערשראקן‪ ,‬ווייל‬ ‫געווארן‪ ,‬האט דער שדכן אויפגעהערט קומען‪ ,‬האט‬ ‫זי האט מורא געהאט אז דער צדיק וועט ח"ו האבן‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי אים געלאזט רופן און‬ ‫א הקפדה אויפן קינד‪ ,‬און די מאמע האט געבעטן‬ ‫געפרעגט פארוואס ער האט אויפגעהערט‬ ‫מחילה פונעם רבין און געזאגט‪ ,‬אז ער איז דאך א‬ ‫ברענגען הצעות פון שידוכים‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫קליין קינד‪.‬‬ ‫קדושת לוי האט אים געזאגט‪ ,‬א שידוך איז דאך א‬ ‫בנין עדי עד‪ ,‬און מען טוט דערמיט א טובה פאר א‬ ‫האט דער הייליגער קדושת לוי איר געזאגט‪,‬‬ ‫צווייטן‪ ,‬און דער שדכן האט אויך פרנסה דערפון‪.‬‬ ‫אז זי זאל נישט זארגן‪ ,‬ווייל דאס קינד וועט נאך זיין‬ ‫א גרויסער תלמיד חכם בישראל‪ ,‬און דאס איז דער‬ ‫האט דער שדכן געענטפערט‪ ,‬אז ער זעט נישט‬ ‫רבי שרגא פייבל וועלכער איז שפעטער געווען‬ ‫קיין תועלת פון ברענגען הצעות‪ ,‬ווען די שידוכים‬ ‫איינע פון די גרויסע צדיקי הדור‪.‬‬ ‫ווערן דאך סיי ווי נישט‪ ,‬האט דער צדיק אים‬ ‫•••‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז אויך די אלע הצעות האבן א תועלת‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער‬ ‫און דער צדיק האט אים ערקלערט‪ ,‬אז די מלאכים‬ ‫הייליגער קדושת לוי זי"ע געווען ביים צדיק רבי‬ ‫וועלכע ווערן באשאפן פון תורה ומצוות האבן א‬ ‫ברוך ממעזיבוז זי"ע‪ ,‬דער קדושת לוי האט‬ ‫שייכות מיטן כרוז פון בת פלוני לפלוני‪ ,‬און ווען די‬ ‫געדאוונט מיט א באזונדער מנין‪ ,‬און דער צדיק רבי‬ ‫תורה און מצוות ווערן געטון אן דעם ריכטיגן חיות‪,‬‬ ‫ברוכ'ל איז נאכן קידוש אריין צו הערן זיין‬ ‫ווערן די מלאכים בעלי מומין‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫דאווענען‪ ,‬ווען דער הייליגער ברדיטשובער רב‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז טייל זענען טויב און הערן די נעמען‬ ‫האט אויסגערופן כתר און אין זיין התלהבות‬ ‫נישט ריכטיג‪ ,‬און מען דארף קודם דורכגיין די‬ ‫געשפרונגען מיט דער טלית אויפן עמוד‪ ,‬האט דער‬ ‫אומפאסיגע הצעות איידער מען קומט צום אמת'ן‬ ‫צדיק רבי ברוכ'ל געבעטן‪ ,‬אז מען זאל אים שנעל‬ ‫זיווג‪ ,‬און דער רבי האט אים דערמיט געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫ברענגען א גארטל‪.‬‬ ‫הצעות וואס זענען נישט געווארן זענען אויך נישט‬ ‫געווען אומזיסט‪.‬‬ ‫נאכן דאווענען האט דער הייליגער קדושת לוי‬ ‫•••‬ ‫אים געפרעגט‪ ,‬ווי אזוי עס איז אים געפאלן זיין‬ ‫אין ספר תפארת ישראל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דאווענען‪ ,‬האט דער צדיק רבי ברוכ'ל‬ ‫ווען דער הייליגער קדושת לוי זי"ע האט זיך אמאל‬ ‫געענטפערט‪ ,‬אז עס איז אים זייער געפאלן‪" ,‬אבער‬ ‫אויפגעהאלטן אין ווארשא ביי רבי הירש‪ ,‬דעם‬ ‫די זעלבע זאך קען מען דאך טון שטילערהייט"‪,‬‬ ‫טאטן פון הרה"ק רבי שרגא פייבל דאנציגער זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער קדושת לוי אים געענטפערט‪,‬‬ ‫איז רבי שרגא פייבל נאך געווען א קליין קינד‪ ,‬און‬ ‫"דאס קענט נאר איר טון"‪ ,‬און דער צדיק רבי ברוכ'ל‬ ‫דער קינד האט געזען ווי דער הייליגער‬ ‫האט דערקלערט פאר די ארומיגע‪ ,‬פארוואס ער‬ ‫ברדיטשובער רב דאווענט‪ ,‬און ער לויפט פון איין‬ ‫האט געבעטן מען זאל אים שנעל ברענגען א‬ ‫ווינקל צום צווייטן און טאנצט אין זיין גרויסער‬ ‫גארטל‪ ,‬ווייל די גאנצע פמליא של מעלה האט זיך‬ ‫התלהבות‪ ,‬האט דער הייליגער קינד גענומען א‬ ‫צוגעשלאסן צו דעם אמירת כתר‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫טיכל‪ ,‬ארויפגעלייגט אויף די פלייצעס ווי א טלית‪,‬‬ ‫ער געוואלט האבן דעם גארטל‪ ,‬כדי צו זאגן מיט זיי‬ ‫און אנגעהויבן נאכמאכן וואס ער האט געזען ביים‬ ‫צוזאמען כתר‪.‬‬ ‫צדיק‪.‬‬ ‫‪57‬‬ ‫און אפשר וועט מיר די קומענדיגע מאל יא‬ ‫•••‬ ‫געלונגען"‪.‬‬ ‫אין ספר החסידות ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫איינמאל‪ ,‬נאכן דאווענען שמונה עשרה‪ ,‬איז דער‬ ‫אין ספר תורת מנחם ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫הייליגער קדושת לוי זי"ע צוגעגאנגען צו עטליכע‬ ‫איינמאל איז א איד אינדערפרי אריין צום הייליגען‬ ‫בעלי בתים‪ ,‬און ער האט זיי געגעבן די האנט און‬ ‫קדושת לוי זי"ע‪ ,‬דער רבי האט געהאלטן ביי די‬ ‫געזאגט "שלום עליכם"‪ ,‬די אידן האבן זיך‬ ‫ברכות השחר‪ ,‬און דער איד האט אים געזען טאנצן‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬און געטראכט‪ ,‬פארוואס גיט דער‬ ‫פון גרויס שמחה‪ ,‬האט דער איד זיך געוואונדערט‬ ‫רבי זיי יעצט שלום‪ ,‬ווען זיי זענען דאך געווען דא‬ ‫און געפרעגט‪" ,‬מען האלט נאך פארן דאווענען‪ ,‬פאר‬ ‫דעם גאנצן דאווענען‪ ,‬האט דער צדיק זיי געזאגט‪,‬‬ ‫אלע ענינים‪ ,‬און דער רבי איז שוין אזוי בשמחה"‪,‬‬ ‫בשעת שמונה עשרה זענען אייערע מחשבות‬ ‫און דער איד האט געפרעגט דעם צדיק פארוואס‬ ‫געווען ביי די געשעפטן‪ ,‬איינער איז געווען אין איין‬ ‫ער טאנצט‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬און דער צווייטער אין אן אנדערע‪ ,‬און‬ ‫יעצט האט איר געענדיגט דאווענען‪ ,‬און איר זענט‬ ‫האט דער הייליגער קדושת לוי זי"ע אים‬ ‫צוריקגעקומען פון אייערע נסיעות‪" ,‬דערפאר גיב‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ווען ער איז אנגעקומען צו "שלא עשני‬ ‫איך אייך שלום עליכם"‪.‬‬ ‫גוי"‪ ,‬האט ער זיך אריינגעטראכט אין דעם גרויסן‬ ‫•••‬ ‫גליק וואס ער האט‪ ,‬אז ער איז געבוירן געווארן אלס‬ ‫אין ספר החסידות ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איד און נישט אלס גוי‪ ,‬ווייל עס וואלט דאך געקענט‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער קדושת לוי זי"ע‬ ‫זיין אנדערש‪ ,‬און ווען ער האט זיך דערמאנט אין‬ ‫ארומגעפארן אין שטעט און דערפלעך‬ ‫זיין גליק‪ ,‬האט ער נישט געקענט בלייבן שטיין‪ ,‬און‬ ‫צוזאמענקלייבן געלט פאר פדיון שבויים‪ ,‬אבער‬ ‫האט זיך ארויסגעלאזט אין א ריקוד‪.‬‬ ‫ער האט זיך זייער געמוטשעט‪ ,‬און נישט געקענט‬ ‫צוזאמענשטעלן דעם סכום וואס האט‬ ‫אויסגעפעלט‪ ,‬האט ער ביי זיך געקלערט‪ ,‬איך בין‬ ‫דאך מבטל פון תורה און תפילה‪ ,‬און דער געלט איז‬ ‫נאך אלץ נישט דא‪ ,‬אפשר איז בעסער איך זאל‬ ‫בלייבן אין שטוב ביי מיין לימוד התורה און מיין‬ ‫עבודת השם‪ ,‬אבער יענעם טאג איז אן איד‬ ‫ארעסטירט געווארן צוליב א גניבה‪ ,‬און מען האט‬ ‫אים אריינגעשטעלט אין תפיסה און אים געשלאגן‪,‬‬ ‫ווען דער הייליגער קדושת לוי האט דאס געהערט‪,‬‬ ‫איז ער גלייך געלאפן צום בית המשפט און זיך‬ ‫איינגעשטעלט אים ארויסצונעמען‪.‬‬ ‫נאכדעם האט דער צדיק אים געזאגט‪ ,‬די מכות‬ ‫טוען דיר דאך וויי‪ ,‬היט זיך פון היינט אן אז דו‬ ‫זאלסט נישט מער טון וואס דו האסט געטון‪ ,‬כדי די‬ ‫זאלסט נישט ברויכן אנקומען צוריק אין תפיסה‪,‬‬ ‫האט דער גנב געענטפערט‪" ,‬וואס איז‪ ,‬אויב עס איז‬ ‫מיר דאס מאל נישט געלונגען‪ ,‬קען עס מיר‬ ‫געלונגען א צווייטע מאל"‪ ,‬אזוי ווי דער הייליגער‬ ‫קדושת לוי האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער גענומען‬ ‫דערפון א לימוד פאר זיך אין מידת הצדקה‪" ,‬אז‬ ‫אויב עס איז מיר יעצט נישט געלונגען צו‬ ‫צוזאמענקלייבן דאס געלט‪ ,‬זאל איך חלילה‬ ‫אויפגעבן די מצוה‪ ,‬ניין‪ ,‬איך דארף ווידער פרובירן‪,‬‬ ‫‪58‬‬ ‫ביי די מתנגדים אייניג‪ ,‬אלע צדיקים און גאונים‬ ‫יארצייט כ"ה תשרי‬ ‫בדורו און אויך דורות שפעטער האבן מעיד געווען‪,‬‬ ‫אז דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז געווען א יחיד‬ ‫הגה"ק רשכבה"ג רבינו משה ב"ר שמואל זי"ע‬ ‫בדורו ממש אין אלעם‪ ,‬ער איז געווען דער פוסק‬ ‫)סופר(‬ ‫הדור‪ ,‬אלע גדולים וגאונים האבן זיך אין זיין דור און‬ ‫בעל חתם סופר אב"ד פרעשבורג‬ ‫אויך דורות נאך זיין הסתלקות גערעכנט מיט א‬ ‫פסק הלכה פון דעם גאון וקדוש‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן געווארן אין שטאט פרנקפורט‬ ‫ער האט זיך זיין גאנץ לעבן געפירט מיט א‬ ‫דמיין‪ ,‬ערב שבת קודש ז' תשרי בשנת תקכ"ג‪ ,‬ממש‬ ‫געוואלדיגע קדושה‪ ,‬ער האט יעדע רגע פון טאג‬ ‫סמוך צו קבלת שבת‪.‬‬ ‫געדינט דעם באשעפער מיט תורה לערנען און‬ ‫מיט זיין עבודת הקודש ביים דאווענען אדער ביים‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי שמואל סופר זי"ע‪,‬‬ ‫טון סיי וואסערע מצוה‪ ,‬ער איז געווען א בעל רוח‬ ‫בן הגה"ק רבי משה סופר זי"ע‪) ,‬חתן הגה"ק רבי‬ ‫הקדוש אמיתי און א בעל מופת עצום און א גרויסער‬ ‫שמואל שאטין כ"ץ בעל כוס ישועות בעל‬ ‫פועל ישועות‪.‬‬ ‫מהרשש"ך מדארמשטאט זי"ע‪.‬‬ ‫מגזע הגה"ק רבינו שמעון בעל ילקוט שמעוני‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז געווען‬ ‫מפרנקפורט זי"ע‪,‬‬ ‫באוויסט אלס א געוואלדיגער בעל זכרון מופלא‪,‬‬ ‫מגזע רש"י הקדוש זי"ע‪ ,‬ביזן תנא האלוקי רבי יוחנן‬ ‫ער האט געקענט זיך באשעפטיגן מיט דריי זאכן‬ ‫הסנדלר זי"ע‪ ,‬ביז דוד המלך ע"ה‪.‬‬ ‫אויפאמאל‪ ,‬ער האט געקענט רעדן מיט א מענטש‪,‬‬ ‫בשעת ער האט געטראכט פון א תשובה וואס ער‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רייזל ע"ה‪,‬‬ ‫ברויך שרייבן פאר א אנדערן‪ ,‬און בשעת מעשה זיך‬ ‫בת הגה"ק המקובל רבי אלחנן מפרנקפורט זי"ע‪.‬‬ ‫צוגרייטן א שיעור אדער א דרשה‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער חתם‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז‬ ‫סופר זי"ע איז געבוירן געווארן ערב שבת קודש‬ ‫אויפגעוואקסן אין א שטוב פון תלמידי חכמים און‬ ‫גאר שפעט‪ ,‬דער עולם איז שוין געווען אין ביהמ"ד‬ ‫צדיקים‪ ,‬זיין טאטע‪ ,‬הגה"ק רבי שמואל סופר זי"ע‪,‬‬ ‫גרייט צו מקבל שבת זיין‪ ,‬אבער דער גאון וקדוש‬ ‫איז געווען א תלמיד חכם מופלג‪ ,‬א צדיק תמים‬ ‫רבי אביש'ל זי"ע‪ ,‬האט געהייסן ווארטן און נישט‬ ‫בדרכיו וחסיד בכל מעשיו‪.‬‬ ‫אנהייבן קבלת שבת‪ ,‬ווייל ער זעהט אז א גאר‬ ‫גרויסע נשמה דארף אראפ קומען אויף די וועלט‪,‬‬ ‫און ווי זיין אייניקל דער בערעגסאזער רב‬ ‫און ער וויל נישט מען זאל פאר דעם מחלל שבת‬ ‫שרייבט‪ ,‬און אויך ווערט דאס געברענגט אין ספר‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫חוט המשולש‪ ,‬אז דער הייליגער חתם סופר איז‬ ‫געקומען פון א חשוב'ע משפחה פון חכמים און‬ ‫נאר נאכדעם וואס מען איז געקומען מבשר‬ ‫אנשי מעשה מדור דור‪ ,‬די משפחה האט געטראגן‬ ‫זיין פארן צדיק‪ ,‬אז דאס קינד איז געבוירן געווארן‪,‬‬ ‫דעם נאמען "סופר" )שרייבער(‪ ,‬ווייל זייערע‬ ‫דאן האט זיך דער צדיק געשטעלט דאווענען און‬ ‫עלטערן זענען געווען סופרי סת"ם‪ ,‬און פון דעם‬ ‫מקבל שבת געווען‪ ,‬אויך האט דער גאון געהייסן‬ ‫אומנות איז געבליבן דער נאמען‪.‬‬ ‫געבן פארן קינד דעם נאמען משה‪ ,‬ווייל ער וועט‬ ‫נאך זיין א מנהיג ישראל ווי משה רבינו ע"ה‪.‬‬ ‫דער זיידע‪ ,‬רבי משה סופר זי"ע‪ ,‬האט חתונה‬ ‫געהאט אין יאר תע"ח‪ ,‬און שוין אין יאר תפ"ב‪ ,‬נאר‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד‪ ,‬און‬ ‫פיר יאר נאך דער חתונה‪ ,‬איז ער נפטר געווארן‪ ,‬און‬ ‫א בקי נפלא בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫ער האט איבערגעלאזט נאר איין איינציגן זון‪ ,‬רבי‬ ‫דער רבן של כל בני הגולה‪ ,‬יעדער אין זיין דור האט‬ ‫שמואל‪ ,‬דעם טאטן פונעם חתם סופר‪ ,‬און דער‬ ‫זיך אונטער געווארפן אונטער זיין הנהגה און ער‬ ‫טאטע רבי שמואל סופר זי"ע איז נסתלק געווארן‬ ‫איז געווען אנגענומען סיי ביי די חסידים און אויך‬ ‫‪59‬‬ ‫און אכציג יאר‪ ,‬און ליגט אין אלטן בית החיים אין‬ ‫זונטאג ט"ו סיון בשנת תקל"ט‪ ,‬ווען זיין זון משה‬ ‫פרנקפורט‪ ,‬די אלטע מצבה איז חרוב געווארן ביי‬ ‫איז געווען נאר זעכצן יאר אלט‪.‬‬ ‫די צווייטע וועלט מלחמה‪ ,‬און אין די לעצטע יארן‬ ‫האט מען איר מצבה אויפגעשטעלט פונדאסניי‪,‬‬ ‫אין די תולדות הגאון חתם סופר ווערט‬ ‫און עס ווערט געברענגט אין ספר תולדות החתם‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז דער טאטע רבי שמואל זי"ע און זיין‬ ‫סופר‪ ,‬אז די מאמע די צדקת האט איבערגעלאזט א‬ ‫רעבעצין די צדקת מרת רייזל ע"ה האבן זיך‬ ‫צוואה‪ ,‬אז סיי ווער פון די משפחה וועט ח"ו זיין אין‬ ‫דערהאלטן פון א קליין געשעפט‪ ,‬בצמצום גדול‪,‬‬ ‫א צרה‪ ,‬און וועט קומען צו איר קבר‪ ,‬וועט זי מתפלל‬ ‫און פון דעם טאג וואס זייער זון משה איז געבוירן‬ ‫זיין פאר זיי און זיי וועלן געהאלפן ווערן‪ ,‬און‬ ‫געווארן‪ ,‬איז זייער גאנצע דאגה געווען נאר איין‬ ‫צענדליגע מעשיות איז דא פון אייניקלעך וואס‬ ‫זאך‪ ,‬אים אויפצוציען בקדושה ובטהרה‪ ,‬דער טאטע‬ ‫זענען געהאלפן געווארן מיט גרויסע ישועות ביים‬ ‫פלעגט דאס קינד טראגן צום חדר באהאלטן‬ ‫קבר פון די מאמע‪.‬‬ ‫אונטער זיין מאנטל‪ ,‬כדי די קינדישע אויגן זאלן‬ ‫נישט זען קיין שום זאך וואס מען ברויך נישט‪.‬‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט געהאט‬ ‫צוויי ברודער‪" ,‬רבי שמעון און רבי יוזפא"‪ ,‬וועלכע‬ ‫ווען דאס קינד משה איז געווען נאך גאר קליין‪,‬‬ ‫זענען געבליבן אין פרנקפורט און האבן אכטונג‬ ‫האט דער טאטע אים געברענגט צום גרויסן גאון‬ ‫געגעבן אויף די אלטע מאמע‪ ,‬וואס ווי באקאנט‬ ‫בעל שאגת אריה זי"ע‪ ,‬ווען ער איז דורכגעפארן‬ ‫האט דער רבי פונעם חתם סופר דער גרויסער גאון‬ ‫דורך פרנקפורט‪ ,‬ער זאל אים בענטשן‪ ,‬און דער‬ ‫וקדוש רבי נתן אדלער זי"ע אנגעזאגט פארן‬ ‫הייליגער שאגת אריה האט לאנג גערעדט מיט‬ ‫תלמיד‪ ,‬אז ער זאל מער קיינמאל נישט צוריק גיין‬ ‫דעם קינד‪ ,‬אים גענומען אויפן שויס‪ ,‬און האט גאר‬ ‫קיין פרנקפורט‪ ,‬נאך די אלע רדיפות וואס זיין רבי‬ ‫שטארק באוואונדערט זיין חכמה און קלוגשאפט‪,‬‬ ‫האט ליידער מיט געמאכט דארט אין פרנקפורט‪.‬‬ ‫און אים געגעבן א ברכה און א קוש אויפן קאפ‪ ,‬און‬ ‫צו זיין טאטן האט ער געזאגט‪" ,‬אז פון דעם יונגן‬ ‫אין פנקס הזכרת נשמות פון שטאט‬ ‫פלאנץ וועט ארויסוואקסן א גרויסער בוים"‪.‬‬ ‫פרנקפורט שטייט אויפן ברודער רבי שמעון‪,‬‬ ‫"וכיבד את אמו ואת הוריו ביותר הכבוד"‪ ,‬און אויפן‬ ‫די מאמע מרת רייזל איז געווען באקאנט אלס‬ ‫ברודער רבי יוזפא'ס מצבה שטייט‪" ,‬כבוד אם קיים‬ ‫"די פרומע רייזל"‪ ,‬זי איז יעדן טאג געווען‬ ‫בכל נפשו"‪ ,‬ער האט אויך געהאט א שוועסטער‪,‬‬ ‫פארנומען מיט צדקה‪ ,‬געזאמלט געלט און עס‬ ‫מרת הינדל )שטרויס( ע"ה‪ ,‬און ווען עס איז געבוירן‬ ‫צעטיילט פאר ארימע תלמידי חכמים און‬ ‫געווארן צום הייליגען חתם סופר זי"ע די ערשטע‬ ‫ארימעלייט‪ ,‬לאנגע יארן האט זי נישט געהאט קיין‬ ‫טאכטער נאך די מאמע'ס פטירה‪ ,‬האט דער‬ ‫קינדער‪ ,‬ביז דער אייבערשטער האט זיך אויף איר‬ ‫הייליגער חתם סופר א נאמען געגעבן רייזל‪ ,‬נאך‬ ‫דערבארעמט און זי איז געהאלפן געווארן מיט א‬ ‫זיין מאמע‪.‬‬ ‫קינד‪ ,‬וואס איז שפעטער אויסגעוואקסן אלס‬ ‫איינע פון די גרעסטע גאונים וגדולים בדורו דער‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז געווען א‬ ‫הייליגער חתם סופר זי"ע‪ ,‬זי איז געווען א גאר‬ ‫גאון הגאונים‪ ,‬דער מאור הגולה און דער פוסק‬ ‫גרויסע צדקת‪ ,‬אזוי ווי עס שרייבט דער חוט‬ ‫הדור‪ ,‬רבנים און מורי הוראות און גדולי ישראל פון‬ ‫המשולש‪ ,‬אז דער רבונו של עולם האט איר מגלה‬ ‫דער גאנצער וועלט‪ ,‬נישט נאר פון איירופא‪ ,‬נאר‬ ‫געווען אין חלום יעדע גרויסע געשעעניש‪ ,‬נאך‬ ‫אויך פון ארץ ישראל‪ ,‬פון צפון אפריקע און פון‬ ‫איידער עס איז פארגעקומען‪ ,‬ווען זי האט דעם‬ ‫אזיע‪ ,‬האבן זיך געוואנדן צו אים מיט זייערע‬ ‫קינד משה געפירט צום חדר‪ ,‬האט זי אים‬ ‫שאלות‪ ,‬און זיין תשובה איז געווען די לעצטע‬ ‫צוגעדעקט דאס פנים מיט איר מאנטל‪ ,‬ער זאל‬ ‫ווארט‪ ,‬ער האט אליין געשריבן אין א בריוו צו זיין‬ ‫נישט זען קיין אומריינע זאכן‪.‬‬ ‫תלמיד דעם פעזינגער רב‪ ,‬אז שוין פערציג יאר‬ ‫וואס ער פסק'נט שאלות‪ ,‬און ער האט קיינמאל‬ ‫די מאמע די צדקת מרת רייזל ע"ה איז נפטר‬ ‫נישט געמאכט קיין טעות אין א פסק‪ ,‬און קיינמאל‬ ‫געווארן י"ז אדר בשנת תקפ"ב‪ ,‬אין עלטער פון אכט‬ ‫‪60‬‬ ‫החסיד שבכהונה"‪ ,‬און אויף וועמען דער הייליגער‬ ‫נישט געדארפט צוריקציען פון דעם וואס ער האט‬ ‫רבי אלימלך מליזענסק זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז שוין‬ ‫געפסק'נט‪.‬‬ ‫יארן איז נישט אראפגעקומען אזא הויכע נשמה‬ ‫אויף דער וועלט ווי רבי נתן אדלער‪ ,‬חוץ דער‬ ‫שוין אלס א פיר יעריג קינד‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫הייליגער בעל שם טוב זי"ע‪ ,‬און אויך איז דער‬ ‫געלערנט אין חדר דעם פסוק "וייצר ד' אלקים את‬ ‫הייליגער חתם סופר געווען א תלמיד חביב פון‬ ‫האדם עפר מן האדמה"‪ ,‬האט ער כסדר געפרעגט‬ ‫הגה"ק רבי פנחס הלוי הורוויץ בעל הפלאה זי"ע‪ ,‬פון‬ ‫דעם מלמד אויף דעם פסוק‪ ,‬פון ווי איז אדם‬ ‫די גרויסע תלמידים פונעם הייליגן מעזריטשער‬ ‫הראשון באשאפן געווארן‪ ,‬אויב פון ערד‪ ,‬איז פון ווי‬ ‫מגיד זי"ע‪.‬‬ ‫איז די ערד באשאפן געווארן‪ ,‬און דער מלמד נישט‬ ‫וויסענדיג דעם תירוץ‪ ,‬האט ער דעם קינד געגעבן‬ ‫אין עלטער פון דרייצן יאר‪ ,‬גלייך נאך זיין בר‬ ‫א פעטשל אויפן פנים‪ ,‬האט דער טאטע רבי שמואל‬ ‫מצוה‪ ,‬איז ער געפארן לערנען אין מיינץ ביי הגאון‬ ‫אים ארויסגענומען פון דעם מלמד‪ ,‬און אליין‬ ‫רבי יעקב משה דוד טעבלי שייער זי"ע און ביי זיין‬ ‫געלערנט מיט אים דעם גאנצן טאג‪ ,‬און דער חתם‬ ‫זון הגאון רבי מיכאל שייער זי"ע‪ ,‬און דארט האט ער‬ ‫סופר שרייבט אליין‪ ,‬אז זיין טאטע האט אים‬ ‫באקומען דעם טיטל "משוחרר"‪ ,‬וואס מען האט‬ ‫געוועקט ביינאכט נאר מיט דברי תורה‪ ,‬אמאל מיט‬ ‫יענע צייטן געגעבן נאר פאר תלמידים מופלגים‬ ‫א קשיא אין א סוגיא‪ ,‬און אמאל מיט א מדרש אויף‬ ‫בתורה‪.‬‬ ‫דער פרשת השבוע‪.‬‬ ‫ווייל די הלכה איז דאך‪ ,‬אז א תלמיד ברויך‬ ‫איינמאל‪ ,‬ווען זיין פאטער האט געלערנט מיט‬ ‫מכבד זיין דעם רבין‪ ,‬אבער יענע צייט פאר א בחור‬ ‫אים הלכות ברכות‪ ,‬האט ער אים אויסגעלערנט‬ ‫וואס איז אנגעקומען צו גאר א געהויבענע התמדת‬ ‫דעם ספק וואס איז פארהאן איבער דער ברכה אויף‬ ‫התורה‪ ,‬זאגט דאך די גמרא‪" ,‬הרב שמחל על כבודו‪,‬‬ ‫צוקער‪ ,‬צי מען מאכט דערויף "בורא פרי העץ"‬ ‫כבודו מחל"‪ ,‬און דאס האט געמיינט א גאר חשובע‬ ‫אדער "שהכל"‪ ,‬דאס יונגע קינד משה‪ ,‬כאטש ער‬ ‫טיטל בימיו‪ ,‬אז זיין רבי האט אים גע'פטר'ט פון‬ ‫האט שטארק ליב געהאט צו עסן צוקער אזוי ווי‬ ‫דארפן באדינען דעם רבין‪ ,‬אויך האט ער געלערנט‬ ‫אלע קינדער‪ ,‬האט זיך דעמאלט מקבל געווען‪,‬‬ ‫גאר אסאך פון זיין תורה ביי הגה"ק רבי שמואל‬ ‫נישט צו עסן קיין צוקער אליין פאר זיך‪ ,‬נאר בלויז‬ ‫קעלין בעל מחצית השקל מבוסקאוויץ זי"ע‪.‬‬ ‫צוזאמען מיט אנדערע מאכלים וואס נעמען אים‬ ‫אביסל שפעטער בערך ביי די ‪ 16‬יאר אלט איז‬ ‫ארויס פון יעדן ספק‪.‬‬ ‫ער צוריקגעקומען קיין פרנקפורט‪ ,‬און אריין‬ ‫לערנען אין דער ישיבה פון זיין רבין הגה"ק רבי נתן‬ ‫און אפילו שפעטערע יארן‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫אדלער זי"ע‪ ,‬בשנת תקמ"ג ווען זיין הייליגער רבי‬ ‫אויפגעוואקסן און ער האט געהאט די כח צו‬ ‫ר' נתן האט ליידער מיט געמאכט די רדיפות ווען‬ ‫פסק'ענען הלכות ברורות‪ ,‬און ער האט טאקע‬ ‫מען האט ליידער ארויף געלייגט א חרם אויף זיין‬ ‫געפסק'נט אז די ברכה אויף צוקער איז "שהכל"‪,‬‬ ‫גרויסן רבין‪ ,‬און זיין רבי האט געברויכט‬ ‫פלעגט ער נאך אלץ נישט עסן קיין צוקער אליין‪,‬‬ ‫אוועקפארן פון פרנקפורט‪ ,‬איז דער תלמיד דער‬ ‫וויבאלד ער איז שוין אזוי געווען געוואוינט פון‬ ‫הייליגער חתם סופר מיטגעפארן מיט זיין רבין רבי‬ ‫קינדווייז אן‪ ,‬און אן ערליכע הנהגה וואס א מענטש‬ ‫נתן אדלער קיין באסקאוויץ‪.‬‬ ‫פירט זיך לאנגע יארן ווערט פאררעכנט ווי א נדר‪.‬‬ ‫ווען זיי זענען דורכגעפארן דעם שטאט פראג‪,‬‬ ‫זיינע רבי'ס אלס קינד זענען געווען הגאון רבי‬ ‫האט דער הייליגער חתם סופר זי"ע זוכה געווען צו‬ ‫זלמן חסיד זי"ע‪ ,‬און הגאון רבי מענדל ליליג זי"ע‪,‬‬ ‫הערן דעם פלפול צווישן זיין רבין און דעם גאון‬ ‫וועמען ער רופט אין זיינע תשובות "אלוף נעורי"‪.‬‬ ‫דער הייליגער נודע ביהודה זי"ע‪ ,‬אזוי ווי ער‬ ‫שרייבט אליין אין זיינע תשובות‪" ,‬יוצק מים על ידי‬ ‫אבער זיינע צוויי הויפט רבי'ס‪ ,‬פון וועמען ער‬ ‫מורי החסיד שבכהונה הגאון מו"ה נתן אדלער זי"ע‪,‬‬ ‫האט מקבל געווען רוב פון זיין תורה‪ ,‬זענען געווען‬ ‫שנת תקמ"ג‪ ,‬בעברנו דרך פראג"‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי נתן אדלער זי"ע‪ ,‬וועמען ער רופט "מורי‬ ‫‪61‬‬ ‫געקעמפט דעם גרויסן קאמף קעגן די השכלה און‬ ‫שפעטער איז ער געפארן קיין פרוסניץ אין‬ ‫די רעפארמער'ס‪ ,‬וועלכע האבן זיך דעמאלט‬ ‫מעהרין‪ ,‬וואו ער האט געלערנט מיט בחורים‪ ,‬און‬ ‫אנגעהויבן צו פארשפרייטן‪ ,‬זיין בארימטער רוף‪,‬‬ ‫דארט האט שוין דער הייליגער חתם סופר מרביץ‬ ‫"חדש אסור מן התורה"‪ ,‬איז געווארן דער יסוד פון‬ ‫תורה געווען מיט א מסירת נפש‪ ,‬און דארט האט‬ ‫דעם אידישן ישוב אין אונגארן פאר דורות‪.‬‬ ‫ער חתונה געהאט מיט זיין זיווג ראשון‪ ,‬די חשובע‬ ‫אלמנה הרבנית הצדקת מרת שרה ע"ה‪ ,‬זיבן יאר‬ ‫ער האט געהאט טויזנטער תלמידים‪ ,‬און‬ ‫איז דער הייליגער חתם סופר דארט געזעסן על‬ ‫אסאך פון זיי זענען געווארן די גרעסטע גאונים און‬ ‫התורה ועל העבודה‪ ,‬טאג און נאכט מיט א גרויסע‬ ‫מורי הוראות בישראל‪ ,‬און א טייל פון זיי זענען‬ ‫מסירת נפש‪ ,‬און ער האט אליין געזאגט פאר זיינע‬ ‫שפעטער געווארן פון די מייסדים פון דעם ישוב‬ ‫קינדער‪ ,‬אז כל ימיו איז ער קיינמאל נישט‬ ‫הישן אין ארץ ישראל‪ ,‬צווישן זיינע באקאנטע‬ ‫געשלאפן ביינאכט ביז חצות‪.‬‬ ‫תלמידים זענען געווען‪.‬‬ ‫בשנת תקנ"ג איז ער אויפגענומען געווארן‬ ‫הגה"ק רבי משה שיק בעל מהר"ם שיק מחוסט‬ ‫אלס רב אין דרעזניץ אין מעהרין‪ ,‬פינף יאר האט ער‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫דארט געדינט אלס רב‪ ,‬און מעמיד געווען‬ ‫הגה"ק רבי מאיר אייזנשטאט בעל מהר"ם א"ש‬ ‫הונדערטער תלמידים‪ ,‬און ער האט זיך דארט‬ ‫מאונגוואר זי"ע‪,‬‬ ‫אוועקגעגעבן מיט א מסירת נפש פאר זיינע‬ ‫הגה"ק רבי אברהם שאג מקוברסדארף זי"ע‪,‬‬ ‫תלמידים און אריינגעלייגט אין זיי תורה און יראת‬ ‫הגה"ק רבי אהרן דוד דייטש בעל גורן דוד זי"ע‪,‬‬ ‫שמים‪ ,‬דארט האט ער אנגעהויבן שרייבן זיינע‬ ‫הגה"ק רבי יעקב הלוי הירש בעל מור דרור זי"ע‪,‬‬ ‫ערשטע תשובות להלכה‪ ,‬און דארט האט ער‬ ‫הגה"ק רבי מנחם כ"ץ אב"ד צעהלים זי"ע‪,‬‬ ‫געשריבן רוב פון זיין ספר שירת משה‪ ,‬דערנאך איז‬ ‫הגה"ק רבי הלל ליכטענשטיין בעל משכיל אל דל‬ ‫ער געווארן רב אין מאטערסדארף‪ ,‬איינע פון די‬ ‫מקאלמייא זי"ע‪,‬‬ ‫שבע קהילות פון בורגענלאנד‪ ,‬וואו זיין ישיבה איז‬ ‫הגה"ק רבי הלל פאללאק בעל קודש הילולים‬ ‫שנעל געוואקסן‪ ,‬ביז עס האבן דארט געלערנט‬ ‫מסאסרעגן זי"ע‪,‬‬ ‫איבער דריי הונדערט בחורים‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי חיים סופר בעל מחנה חיים ממונקאטש‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תקס"ז‪ ,‬דינסטאג ט' חשון‪ ,‬איז ער‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהודה הכהן שווארץ בעל קול‬ ‫אנגעקומען קיין פרעשבורג‪ ,‬און שבת פרשת לך לך‬ ‫ארי' ממאד זי"ע‪,‬‬ ‫האט ער געזאגט זיין ערשטע דרשה‪ ,‬דארט האט‬ ‫הגה"ק רבי חיים צבי מאנהיימער בעל עין הבדולח‬ ‫ער געגרינדעט זיין וועלט בארימטע ישיבה‪ ,‬דער‬ ‫מאונגוואר זי"ע‪,‬‬ ‫תל תלפיות‪ ,‬וועלכע איז געוואקסן גאר שנעל‪ ,‬ווי‬ ‫הגה"ק רבי שמעון דייטש זי"ע‪,‬‬ ‫דער הייליגער חת"ס שרייבט אליין אין א בריוו‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי יוסף יעקב ניישלאס אב"ד סארדהעלי‬ ‫"כמו מאתים תלמידים"‪ ,‬עס האבן זיך דארט מדבק‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫געווען אינעם הייליגען חתם סופר הונדערטער‬ ‫הגה"ק רבי חיים יוסף גאטליב בעל טיב גיטין‬ ‫בחורים גאונים וגדולי הדור‪ ,‬וואס האבן געהערט‬ ‫וקידושין מסטרופקוב זי"ע‪,‬‬ ‫זיינע געהויבענע שיעורים יעדן טאג‪ ,‬פאר דריי און‬ ‫הגה"ק רבי עמרם רויזענבוים הנקרא ר' עמרם‬ ‫דרייסיג יאר האט ער געדינט אלס רב און ראש‬ ‫חסידא זי"ע‪,‬‬ ‫ישיבה אין פרעשבורג‪ ,‬ביז צו זיין הסתלקות‪ ,‬זיין זון‬ ‫הגה"ק רבי ישראל דוד מרגליות יפה שלעזינגער‬ ‫הגה"ק רבי שמעון סופר זי"ע שרייבט אין פתוחי‬ ‫מפעזינג זי"ע‪,‬‬ ‫חותם בזה"ל‪" ,‬מיום היותו בן י"ח שנים‪ ,‬עד היותו בן‬ ‫הגה"ק רבי יחיאל שלעזינגער זי"ע‪,‬‬ ‫ע"ח‪ ,‬למד תורה ברבים כשישים שנה"‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי ישראל זאב הורוויץ דומ"ץ אוהעל זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי טוביה גדליה פריינד מקראלי זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט געפירט זיין רבנות דארט אין שטאט‬ ‫הגה"ק רבי נתן בנימין ליעבער בעל שארית נתן‬ ‫פרעשבורג מיט א געוואלדיגע שטארקייט און‬ ‫בנימין מפרעעשבורג זי"ע‪.‬‬ ‫קדושה‪ ,‬און מיט זיין גרויסן כח התורה האט ער‬ ‫‪62‬‬ ‫אזוי ווי חז״ל האבן געטייטשט די תפילה פון‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע אפילו זייענדיג‬ ‫משה רבינו ע"ה‪" ,‬יפקד ד' אלקי הרוחות לכל בשר‬ ‫א גאון עולם און גדול נפלא בתורה‪ ,‬איז דער גאון‬ ‫איש על העדה"‪ ,‬האט משה רבינו געבעטן ביים‬ ‫געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע עבודת‬ ‫באשעפער‪" ,‬רבונו של עולם‪ ,‬ס'איז באוואוסט פאר‬ ‫התפילה‪ ,‬וואס איז געווען מיט א געוואלדיגע‬ ‫דיר די דעה און נאטור פון יעדן איינעם‪ ,‬און קיין‬ ‫דביקות און השתפכות הנפש און מיט א‬ ‫איינער איז נישט גלייך צום צווייטן‪ ,‬שטעל זיי אויף‬ ‫געוואלדיגע אש קדוש‪ ,‬און מיט בכיות נוראות און‬ ‫אזא מנהיג וואס וועט קענען פארטראגן יעדן‬ ‫בדמעות שליש‪ ,‬זיין דאווענען האט געקענט נעמען‬ ‫איינעם לויט זיין אייגענער באזונדערקייט"‪.‬‬ ‫גאר לאנג און דער גאון וקדוש האט אריינגעלייגט‬ ‫זיין גאנצע כח אינעם דאווענען‪ ,‬און די טאכטער‬ ‫אויך דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט אויף‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז מען האט כסדר געברויכט‬ ‫דעם אופן געטייטשט די גמרא )ברכות ו‪ ,(:‬אויפן‬ ‫וואשן דעם טאטן'ס טליתים‪ ,‬צוליב וואס עס איז‬ ‫פסוק‪" ,‬כרום זלות לבני אדם"‪ ,‬וויבאלד א מענטש‬ ‫כסדר געווען דורך געווייקט מיט טרערן וואס דער‬ ‫דארף די הילף פון מענטשן‪ ,‬ענדערט זיך זיין פנים‬ ‫טאטע האט געלאזט בשעת'ן דאווענען‪.‬‬ ‫ווי א פייגל וואס פארמאגט פארשידענע פארבן‪,‬‬ ‫און ער האט מסביר געווען‪ ,‬ווען איינער פירט א‬ ‫איינמאל האבן די נאנטע געפרעגט דעם גאון‬ ‫ציבור‪ ,‬פאדערט זיך פון אים צו ווייזן אן אנדערע‬ ‫דעם הייליגען חתם סופר זי"ע‪ ,‬פארוואס ער איז‬ ‫מינע פנים צו יעדן איינעם‪ ,‬פונקט לויט זיין נאטור‬ ‫אזוי מאריך מיטן דאווענען‪ ,‬ווייל זיי קענען אין די‬ ‫און זיין שטייגער‪.‬‬ ‫צייט וואס ער דאווענט לערנען אפאר סימנים אין‬ ‫שולחן ערוך מיטן מגן אברהם מיט א גאר טיפע‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע פלעגט‬ ‫פארשטאנט‪ ,‬און די גמרא זאגט דאך‪" ,‬זמן תפילה‬ ‫שטענדיג עסן בלויז גאר לייכטע און שטארק‬ ‫לחוד וזמן תורה לחוד"‪ ,‬האט דער הייליגער חתם‬ ‫הייסע מאכלים‪ ,‬פונקט אזויפיל וויפיל אנדערע‬ ‫סופר זי"ע זיי געענטפערט‪ ,‬חז"ל זאגן דאך‪" ,‬שכל‬ ‫וואלטן נישט געקענט עסן דערפון‪ ,‬וויבאלד ער‬ ‫המאריך בתפילתו מאריכים לו את חייו"‪ ,‬אויב אזוי‪,‬‬ ‫האט נישט געוואלט הנאה האבן פון דער וועלט‪,‬‬ ‫מיט די יארן וואס איך וועל באקומען פון הימל‬ ‫און צוזאמען מיט דעם פלעגט ער זאגן‪" ,‬ס'איז‬ ‫דורך דעם וואס איך בין אזוי מאריך מיט דאווענען‪,‬‬ ‫גרינגער צו פאסטן לשם שמים‪ ,‬ווי איידער צו עסן‬ ‫וועל איך זוכה זיין צו משלים זיין אלעס וואס עטץ‬ ‫לשם שמים‪ ,‬און עסן לשם שמים איז א פיל העכערע‬ ‫האטס געלערנט‪ ,‬און כך הוה‪ ,‬יארן שפעטער האבן‬ ‫מדריגה"‪.‬‬ ‫זיי געזען‪ ,‬אז ער איז אויס געוואקסן צו איינע פון די‬ ‫אויך האט ער שטארק געווארנט מען זאל זיך‬ ‫גרעסטע גדולים און גאונים בתורה‪.‬‬ ‫נישט פירן מיט מדריגות וואס פאסן נישט צום‬ ‫אין ספר תולדות החתם סופר ווערט‬ ‫אייגענעם שטאפל‪ ,‬ווען זיין זוהן דער הייליגער‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט‬ ‫כתב סופר זי"ע‪ ,‬האט אמאל געהאלטן אין די הענט‬ ‫פארמאגט דעם זעלטענעם חוש צו גיין מיט יעדן‬ ‫דעם ספר "ראשית חכמה"‪ ,‬האט אים זיין טאטע‬ ‫לויט זיין מהות און געדולד‪ ,‬און טראץ זיין‬ ‫דער הייליגער חתם סופר אויפגעמערקט מיט די‬ ‫אויסערגעווענליכע התמדה און זיין דערהויבענע‬ ‫ווערטער‪" ,‬פסיעה גסה נוטלת אחד מחמש מאות‬ ‫יראת שמים‪ ,‬האט ער יעדן מענטש אויפגענומען‬ ‫ממאור עיניו של אדם"‪ ,‬א גרויסער טריט נעמט‬ ‫מיט א מאיר פנים‪.‬‬ ‫אוועק א פינף־הונדערטסטל פון מענטשנ'ס ראי'‬ ‫פון די אויגן‪ ,‬דאס הייסט‪ ,‬אז אויב א מענטש פירט‬ ‫ער האט געוואוסט וויאזוי צו געבן יעדן‬ ‫זיך מיט חומרות און הנהגות העכער זיין מדריגה‪,‬‬ ‫איינעם די גוטע געפיל און די מוט וואס יענער האט‬ ‫קען ער בלויז פארלירן דערפון‪ ,‬ער קען גאר‬ ‫געברויכט‪ ,‬ער איז שטענדיג געווען א מעורב בין‬ ‫אראפפאלן פון זיין אייגענע מדריגה און אפילו‬ ‫הבריות און האט פארשטאנען וויאזוי זיך צו פירן‬ ‫געשעדיגט ווערן אויף דער נשמה‪ ,‬און נאך א‬ ‫מיט יעדן באזונדער לויט זיין אייגנארטיגן‬ ‫ערנסטער שאדן איז דאס וויאזוי די ארומיגע‬ ‫כאראקטער‪ ,‬און טאקע דאס האט אים פונקט‬ ‫באציען זיך צו אים אויב ער טוט עס נישט‬ ‫צוגעריכט צו ווערן דער שפעטער'דיגער גרויסער‬ ‫אינגאנצן לשם שמים‪.‬‬ ‫מנהיג פאר כלל ישראל‪.‬‬ ‫‪63‬‬ ‫דערנאך האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז געווען‬ ‫הצדקת מרת שרל ע"ה‪ ,‬א טאכטער פון דעם גרויסן‬ ‫באוויסט מיט זיין געוואלדיגע קדושה ופרישות‪ ,‬די‬ ‫גאון הגה"ק רבי עקיבא איגר השני זי"ע‪ ,‬און זי איז‬ ‫נאנטע האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער הייליגער חתם‬ ‫געווען די מאמע פון אלע זיינע עלף קינדער‪ ,‬און‬ ‫סופר זי"ע האט קיינמאל נישט אראפגעלייגט זיינע‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט געזאגט אויף‬ ‫הענט אונטערן גארטן צוליב זיין געוואלדיגע‬ ‫איר בזה"ל‪" ,‬רוב תורתי‪ ,‬זכותה גרמה לי"‪ ,‬רוב פון‬ ‫קדושה‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן לוחם געווען קעגן‬ ‫מיין תורה איז געקומען אין איר זכות‪ ,‬זי איז נפטר‬ ‫די וואס האבן פראבירט צו אריינברענגען נייע‬ ‫געווארן בשנת תקצ"ב‪ ,‬און נאכדעם וואס ער איז‬ ‫מנהגים‪ ,‬און ער האט מעורר געווען כסדר די אידן‬ ‫געווען דריי יאר אן אלמן‪ ,‬און די טעכטער האבן‬ ‫זיך צו האלטן בקדושה‪ ,‬ער האט כסדר געפאדערט‬ ‫געפירט די שטוב‪ ,‬האט ער חתונה געהאט בזיווג‬ ‫פון אידישע פרויען זיך צו צודעקן דעם קאפ‬ ‫שלישי מיט דער אלמנה פון הגאון רבי צבי הירש‬ ‫כהלכה‪ ,‬און הונדערטער פרויען האבן זוכה געווען‬ ‫חריף העללער בעל טיב גיטין זי"ע‪.‬‬ ‫צו קינדער למעלה מדרך הטבע‪ ,‬דורך דעם וואס‬ ‫מען האט געפאלגט דעם הייליגען חתם סופר און‬ ‫ער האט איבערגעלאזט נאך זיך זיינע הייליגע‬ ‫זיך פארדעקט דעם קאפ כהלכה‪.‬‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫זיין קדושה און טהרה איז געווען אומגעהויער‪,‬‬ ‫בנו הגה"ק רבי אברהם שמואל בנימין בעל כתב‬ ‫ער איז געווען א "גברא דקפדנא"‪ ,‬פארזיכטיג און‬ ‫סופר זי"ע‪ ,‬ממלא מקום אביו בפרעשבורג‪ ,‬חתן‬ ‫אפגעהיטן מיט יעדע ווארט וואס ער האט‬ ‫הרבני הנגיד רבי יצחק ווייס מגארליץ זי"ע‪,‬‬ ‫ארויסגערעדט‪ ,‬ער האט געשריבן א ספר תורה מיט‬ ‫בנו הגה"ק רבי שמעון סופר בעל מכתב סופר‬ ‫זיינע אייגענע הייליגע הענט‪ ,‬און זיין גאנץ לעבן‬ ‫מקראקא זי"ע‪ ,‬חתן הגביר וצדיק רבי דוב בער‬ ‫האט ער זוכה געווען צו גילויים מן השמים‪ ,‬בהקיץ‬ ‫שטערנבערג מקראלי זי"ע‪,‬‬ ‫ובחלום‪ ,‬דער זוהן דער הייליגער כתב סופר זי"ע‬ ‫בנו הגאון הנגיד רבי יוסף יוזפא זי"ע‪,‬‬ ‫האט געהערט פון זיין טאטן‪ ,‬אז ווער עס לערנט‬ ‫בנו רבי יצחק לייב זי"ע‪ ,‬וועלכער איז ליידער נפטר‬ ‫שבועות ביינאכט אן אויפהער און אן היסח הדעת‪,‬‬ ‫געווארן אלס א פיר־יעריגער קינד‪,‬‬ ‫איז זוכה צו גילוי אליהו הנביא זי"ע‪ ,‬און דער חתם‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת הינדל ע"ה‪ ,‬אשת הגאון‬ ‫סופר אליין האט יעדע שבועות נאכט געלערנט די‬ ‫רבי דוד צבי ערנפעלד זי"ע‪,‬‬ ‫גאנצע נאכט‪.‬‬ ‫בתו הרבנית מרת גיטל ע"ה‪ ,‬בזיווג ראשון אשת‬ ‫הגה"ק רבי יוסף אליהו קארניצער זי"ע‪ ,‬און בזיווג‬ ‫אין זיין לעבן האט דער הייליגער חתם סופר‬ ‫שני אשת הגאון רבי בנימין שלמה זלמן שפיצער‬ ‫זי"ע נישט געלאזט דרוקן זיינע ספרים‪ ,‬און נאך זיין‬ ‫אב"ד שיפשוהל זי"ע‪,‬‬ ‫הסתלקות האבן זיינע הייליגע קינדער און‬ ‫בתו הרבנית מרת יטל ע"ה‪ ,‬אשת הגה"צ רבי ישראל‬ ‫תלמידים ארויסגעגעבן זיינע כתבים פאר כלל‬ ‫גייגער זי"ע‪,‬‬ ‫ישראל ובתוכם‪.‬‬ ‫בתו הרבנית מרת שמחה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"צ רבי‬ ‫משה טוביה לעמאן מאמסטערדאם זי"ע‪,‬‬ ‫שאלות ותשובות חתם סופר‪,‬‬ ‫בתו הרבנית מרת רעכל ע"ה‪ ,‬אשת הג"ר צבי יהודה‬ ‫חידושי חתם סופר אויף ש"ס‪,‬‬ ‫פריעדמאן זי"ע‪,‬‬ ‫תורת משה על התורה‪,‬‬ ‫בתו הרבנית מרת רייזל ע"ה‪ ,‬וועלכע איז ליידער‬ ‫דרשות חתם סופר‪,‬‬ ‫נפטר געווארן יונגערהייט‪,‬‬ ‫שירת משה‪,‬‬ ‫בתו הרבנית מרת אסתר'ל ע"ה‪ ,‬וועלכע איז ליידער‬ ‫ספר הזכרון‪,‬‬ ‫נפטר געווארן אלס מיידל‪.‬‬ ‫הגהות אויף שולחן ערוך‪,‬‬ ‫פנקס המוהלים‪.‬‬ ‫ביז אכט און זיבעציג יאר איז ער כמעט‬ ‫קיינמאל נישט געווען קראנק‪ ,‬און אויך פיזיש איז‬ ‫זיין ערשטע רעביצין‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת‬ ‫ער געווען א גבור עצום‪ ,‬און מען דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫שרה ע"ה‪ ,‬איז נפטר געווארן בשנת תקע"ב‪,‬‬ ‫‪64‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬ורוח ד' דיבר בו"‪ .‬הרה"ק רבי אברהם‬ ‫הייליגער חתם סופר זי"ע האט נישט געהאט קיין‬ ‫בארנשטיין בעל אבני נזר מסאכטשוב זי"ע האט‬ ‫ווייסע האר ביז די ‪ 68‬יאר‪ ,‬נאר די לעצטע צען יאר‬ ‫געשריבן אויפן הייליגען חתם סופר זי"ע בזה"ל‪,‬‬ ‫פון זיין לעבן האט זיך אנגעהויבן זיין חולשה‪ ,‬אבער‬ ‫"ובאמת אינני כדאי לחלוק על החתם סופר מארי'‬ ‫מיט דעם אלעם האט ער נישט אויפגעהערט מיט‬ ‫דכולא תלמודא ולמד תורה לשמה"‪.‬‬ ‫זיין עבודת הקודש‪ ,‬זיין לעצטע תורה האט ער‬ ‫געשריבן ז' תשרי‪ ,‬אויף זיין געבורטס טאג‪ ,‬אויפן‬ ‫הגה"ק רבי אליהו דוד ראבינאוויץ‪-‬תאומים‬ ‫פסוק "בן מאה ועשרים שנה אנכי היום"‪ ,‬און דאס‬ ‫בעל האדר"ת זי"ע שרייבט געוואלדיגע שבחים‬ ‫איז געווען זיין שביתת הקולמוס‪.‬‬ ‫אויפן הייליגען חתם סופר זי"ע ובתוכם שרייבט ער‬ ‫בזה"ל‪" ,‬הרי לנו דבר נפלא מגאון עולם‪ ,‬אביר‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים יום שישי כ"ה תשרי‬ ‫הרועים‪ ,‬רבינו שבגולה אשר הוא עמוד הוראה שכל‬ ‫בשנת ת"ר‪ ,‬ביי עלות השחר‪ ,‬אין עלטער פון אכט‬ ‫בית ישראל נשען עליו‪ ,‬ומי יבוא אחריו"‪ .‬הגה"ק רבי‬ ‫און זיבעציג יאר‪ ,‬נאך דעם זעלבן טאג איז געווען‬ ‫מאיר אויערבאך בעל האמרי בינה מירושלים זי"ע‬ ‫זיין גרויסע לווי'‪ ,‬מיט טויזנטער מענטשן‪ ,‬אנשים‬ ‫רעדט גאר שטארק איבער די גרויסקייט פונעם‬ ‫נשים וטף‪ ,‬וואס האבן באוויינט דעם גרויסן אבדה‬ ‫הייליגען חתם סופר זי"ע און שרייבט בזה"ל‪" ,‬וכן‬ ‫פון כלל ישראל‪.‬‬ ‫העלה הפרי מגדים והפרי חדש‪ ,‬ואחריהם גאון עולם‬ ‫משוש דור בעל חתם סופר"‪.‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אינעם ביה"ח הישן אין‬ ‫שטאט פרעשבורג‪ ,‬אין דער חלקת הרבנים‪ ,‬זיין‬ ‫דער הייליגער חזון איש זי"ע‪ ,‬ביי א פסק פון א‬ ‫הייליגער ציון איז געראטעוועט געווארן נאך די‬ ‫שיעור‪ ,‬שרייבט ער אויפן הייליגען חתם סופר זי"ע‬ ‫צווייטע וועלט מלחמה צוזאמען מיט נאך דריי און‬ ‫בזה"ל‪" ,‬נראה דט' מינוט ודאי סגי‪ ,‬הואיל ונפק‬ ‫צוואנציג קברים פון צדיקים מיט גרויסע ניסים‪,‬‬ ‫מפומיה דגאון החת"ס זי"ע"‪ .‬הגה"ק רבי משה הלוי‬ ‫דורך די השתדלות פון הגה"צ רבי מיכאל בער‬ ‫פאלאק בעל תיקון משה אב"ד באניהאד זי"ע האט‬ ‫ווייסמאנדל זי"ע‪ ,‬און ביז היינט צו טאג קומען אידן‬ ‫געזאגט אויפן הייליגען חתם סופר זי"ע בזה"ל‬ ‫פון דער גאנצער וועלט זיך משתטח זיין אויף זיין‬ ‫"האיש האלקי‪ ,‬מאור הגולה בעל החתם סופר"‪.‬‬ ‫הייליגן ציון‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי מנחם מאניש באב"ד מטרניפול זי"ע אין‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫זיין ספר שו"ת חבצלת השרון דריקט זיך אויס‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫אויפן הייליגען חתם סופר זי"ע בזה"ל‪" ,‬הוראתו‬ ‫∽∽∽‬ ‫אליבא דאמת‪ ,‬דמשה אמת ותורתו אמת"‪.‬‬ ‫תוארים און שבחים וואס גדולי עולם האבן געזאגט‬ ‫הגה"ק רבי מרדכי ווינקלער בעל לבושי מרדכי‬ ‫אויפן הייליגען חתם סופר זי"ע‪.‬‬ ‫ממאד זי"ע אין א תשובה דריקט זיך אויס אויפן‬ ‫הייליגען חתם סופר זי"ע בזה"ל‪" ,‬הלא גדול‬ ‫די גרעסטע גדולי ישראל און צדיקי הדור‬ ‫האחרונים מרן בעל חתם סופר בתשובותיו גילה‬ ‫האבן מעיד געווען געוואלדיגע זאכן אויפן הייליגן‬ ‫תעלומות"‪ .‬הגה"ק רבי דוד יהודה לייב‬ ‫חתם סופר זי"ע‪ ,‬דער הייליגער דברי חיים מצאנז‬ ‫זילבערשטיין בעל שבילי דוד זי"ע אין זיין ספר‬ ‫זי"ע האט געשריבן אין זיינע תשובות בזה"ל‪" ,‬אינני‬ ‫שבילי דוד דריקט זיך אויס אויפן הייליגען חת"ס‬ ‫חס וחלילה כחולק על מרן החת"ס זי"ע‪ ,‬כי אינני בקי‬ ‫זי"ע בזה"ל‪" ,‬תנא האלקי בעל חתם סופר"‪ .‬הגה"ק‬ ‫בשיחת חולין דיליה"‪ ,‬א אנדערע מאל האט דער‬ ‫רבי שניאור זלמן פראדקין בעל תורת חסד מלובלין‬ ‫הייליגער צאנזער רב זי"ע געזאגט בזה"ל‪" ,‬ובפרט‬ ‫זי"ע שרייבט אויפן הייליגען חתם סופר זי"ע‬ ‫גאון אחרון שבבתראי‪ ,‬הוא ניהו החתם סופר"‪.‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬עם החתם סופר נחתמה התורה‪ ,‬לפיכך שמו‬ ‫חתם סופר"‪.‬‬ ‫זיין שווער הגאון הקדוש רבי עקיבא איגר השני‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט זיך אויסגעדריקט אויפן איידעם בזה"ל‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יואל טייטלבוים מסאטמאר זי"ע‪,‬‬ ‫"חתני חביבי הגאון המפורסם רבי משה"‪ ,‬און א‬ ‫רעדט איבער די געוואלדיגע כוח פונעם הייליגען‬ ‫אנדערע מאל האט זיך דער שווער אויסגעדריקט‬ ‫‪65‬‬ ‫הרה"ק רבי שלמה לייב וויינבערגער אב"ד ניר‬ ‫חתם סופר זי"ע מיטן שרייבן זיינע כתבים און‬ ‫באגאד זי"ע‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫חידושים בזה"ל‪" ,‬ואף שרוח הקודש הופיעה בבית‬ ‫שינאווער רב זי"ע האט געזאגט בזה"ל‪" ,‬אינני‬ ‫מדרשו‪ ,‬מכל מקום לא כתב בחידושיו מה שלא‬ ‫מסתכל בספרי המחברים דהיום‪ ,‬כי אם ב'אריה דבי‬ ‫נתברר לו מש"ס ופוסקים"‪ .‬הגה"ק רבי יוסף נפתלי‬ ‫עילאה‪ ,‬שלמד תורה לשמה‪ ,‬ובחתם סופר‪ ,‬שכל אות‬ ‫שטערן ר"י חתם סופר ירושלים זי"ע שרייבט אין די‬ ‫מסוגל ליראת שמים"‪ ,‬אין אידיש‪" ,‬איך קוק נישט‬ ‫הקדמה צו זיינע כתבים בזה"ל‪" ,‬יש זוכה לכולן‪ ,‬הוא‬ ‫אין קיין היינטיגע ספרים‪ ,‬נאר אין אריה דבי עילאה‪,‬‬ ‫רבינו הגדול בעל חתם סופר"‪ ,‬און איינע פון די‬ ‫ווייל ער האט געלערנט תורה לשמה‪ ,‬און אין חתם‬ ‫אנדערע כתבים שרייבט ער בזה"ל‪" ,‬אלא ודאי‬ ‫סופר‪ ,‬וואו יעדעס אות איז מסוגל אריינצוברענגען‬ ‫משמיא קזכו לי' להיות כמעין המתגבר גם בפרד"ס‪,‬‬ ‫אין א מענטש יראת שמים"‪.‬‬ ‫ונתקיימו בו דברי חז"ל‪ ,‬ויש זוכה לכולן"‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי ברוך האגער בעל מקור ברוך‬ ‫הרה"ק רבי משה טייטלבוים בעל ישמח משה‬ ‫מסערעט ווישניץ זי"ע‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫מאוהעל זי"ע אין א בריוו צום הייליגען חתם סופר‬ ‫איינמאל חודש אלול איז אן אונגארישער רב‬ ‫זי"ע שרייבט בזה"ל‪" ,‬המפורסם בכל הגולה‪ ,‬צדיק‬ ‫געקומען צו זיין ערשטן שווער‪ ,‬הרה"ק רבי ישכר‬ ‫יסוד עולם"‪ ,‬אינעם זעלבן בריוו שרייבט דער‬ ‫דוב מבעלזא זי"ע‪ ,‬יענער רב איז געווען א תלמיד‬ ‫הייליגער ישמח משה זי"ע בזה"ל‪" ,‬ואתו החכמה‬ ‫פון הגה"ק רבי שמחה בונם סופר בעל שבט סופר‬ ‫והמדע בכל עוז ותושיה בין בנגלה ובין בנסתר‪ ,‬כל‬ ‫אב"ד פרעשבורג זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער בעלזער‬ ‫רז ממנו לא נעלם"‪ ,‬אויך איין יאר בעצם יום הקדוש‬ ‫רב זי"ע האט אים געבעטן איבערצוזאגן א דבר‬ ‫האט דער הייליגער ישמח משה זי"ע‬ ‫תורה פון זיין רבי‪ ,‬און ער האט אזוי געטאן‪ ,‬דערנאך‬ ‫אויסגעדריקט אויפן הייליגען חת"ס זי"ע בזה"ל‪,‬‬ ‫איז דער הייליגער בעלזא רב געווארן שטארק‬ ‫"ראיתי את הצדיק מפרעשבורג מעורר רחמים‬ ‫פארפלאמט און געזאגט‪" ,‬צדיקים האבן געזאגט‪,‬‬ ‫למעלה"‪.‬‬ ‫אז לערנען דעם חתם סופר'ס ספרים איז א סגולה‬ ‫אויף יראת שמים‪ ,‬און איך זאג‪ ,‬אז בלויז דערמאנען‬ ‫הגה"צ רבי שמעון זשעליכאווער זי"ע הי"ד‬ ‫זיין נאמען איז אויך א סגולה"‪.‬‬ ‫האט געזאגט אויפן הייליגען חתם סופר זי"ע‬ ‫בזה"ל‪" ,‬ידוע מאוד גודל הקדושה שנתגלה ע"י‬ ‫הרה"ק רבי יהודה הורוויץ מדזיקוב זי"ע האט‬ ‫הגאון רבי משה סופר החתם סופר זי"ע‪ ,‬אבל הגילוי‬ ‫אמאל געזאגט‪ ,‬אז ער האט א קבלה פון זיינע‬ ‫אלקות שהיתה ע"י הנשמה הגדולה הזאת‪ ,‬היה‬ ‫רבי'ס‪ ,‬זיין זיידן הרה"ק רבי ישראל האגער בעל‬ ‫דוקא ע"י התשובות להלכה"‪ .‬הרה"ק רבי ישכר דוב‬ ‫אהבת ישראל מוויזניץ זי"ע‪ ,‬און פון זיין ברודער‬ ‫דער הייליגער בעלזא רב זי"ע‪ ,‬האט געזאגט‪" ,‬אז‬ ‫הרה"ק רבי חיים בעל טל חיים מאנטניא זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫יעדער פסק הלכה פונעם הייליגען חתם סופר איז‬ ‫אין די ספרים פונעם חתם סופר און זיינע תלמידים‪,‬‬ ‫געווען מכוון אויך על פי קבלה"‪ ,‬און הגה"ק רבי‬ ‫ליגט די סגולה פון די תלמידי הבעל שם טוב הק'‬ ‫אהרן קאטלער זי"ע האט געזאגט‪" ,‬אז דער‬ ‫זי"ע‪ ,‬ווייל דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז דאך‬ ‫הייליגער חתם סופר איז געווען דער גרעסטער אין‬ ‫געווען א תלמיד פון הגה"ק רבי פנחס הלוי איש‬ ‫די לעצטע פינף הונדערט יאר"‪.‬‬ ‫הורוביץ בעל הפלאה זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען פון די‬ ‫גרויסע תלמידים פונעם מגיד הגדול ממעזריטש‬ ‫הגה"ק רבי דוב בעריש וויידענפעלד מטשעבין‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען א תלמיד פונעם בעש"ט‬ ‫זי"ע‪ ,‬ווען מען האט אים איינמאל געפרעגט‪,‬‬ ‫הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫פארוואס ער חזר'ט אזוי פיל איבער די תשובות‬ ‫∽∽∽‬ ‫פונעם הייליגען חת"ס זי"ע‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫מעשיות‬ ‫אויסגעדריקט בזה"ל‪" ,‬האמן לי‪ ,‬יש תשובות‬ ‫ב"חתם סופר"‪ ,‬שאחרי שנים רבות לאחר שלמדתי‬ ‫אין ספר תולדות החתם סופר ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫אותן עשרות פעמים‪ ,‬רק אז אני מבחין בעמקות‬ ‫אז ווען דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז אלט‬ ‫שלא עמדתי עליה בפעמים הקודמות שלמדתי‬ ‫געווען ארום זיבעצן יאר‪ ,‬און ער האט דעמאלט‬ ‫אותן"‪.‬‬ ‫‪66‬‬ ‫געלעבט נאך פופציג יאר‪ ,‬ווען זיין צייט איז‬ ‫געענדיגט גאנץ ש״ס‪ ,‬האט ער געפרעגט זיין רבי'ן‬ ‫געקומען צו פארלאזן די וועלט‪ ,‬האט ער געזוכט‬ ‫דער גרויסער גאון רבי נתן אדלער זי"ע‪ ,‬וויאזוי ער‬ ‫די ליכט וואס מען האט אנגעצינדן לעבן זיין קאפ‬ ‫זאל פייערן אזא גרויסע זאך‪ ,‬און דער רבי האט אים‬ ‫ווען ער איז געווען קראנק אלס קינד‪ ,‬כדי מען זאל‬ ‫געהייסן פאסטן דריי טעג נאכאנאנד‪ ,‬און ער האט‬ ‫זיי אצינד צינדן ביי זיין פטירה‪ ,‬וויבאלד ער האט‬ ‫טאקע אזוי געטון‪.‬‬ ‫געוואוסט אז זיין טאטע האט בלויז געבעטן פאר‬ ‫פופציג יאר‪.‬‬ ‫אויפן דריטן טאג פון זיין תענית איז ער‬ ‫•••‬ ‫ארויסגעגאנגען מיט זיינע חברים זיך אביסל‬ ‫אין ספר תולדות החתם סופר ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫אויפצופרישן אין די גערטנער אינדרויסן פון‬ ‫אז דעם הייליגען חתם סופר'ס איידעם‪ ,‬הגאון רבי‬ ‫שטאט‪ ,‬ווען זיי זענען צוריקגעקומען איז שוין‬ ‫דוד צבי עהרנפעלד זי"ע‪ ,‬איז געקומען אויסגיסן‬ ‫געווען שפעט‪ ,‬און זיי האבן געמוזט דאווענען‬ ‫זיין הארץ פארן שווער און דערציילט זיין גרויסן‬ ‫מנחה אויפן וועג‪ ,‬א גוי וואס האט זיי דארט געזען‬ ‫עגמת נפש‪ ,‬זיין ווייב קען נישט געבן קיין מילך פאר‬ ‫האט געוואלט אנפאלן אויף זיי‪ ,‬די חברים וואס‬ ‫זייער עופ'עלע‪ ,‬דאס קינד האט נישט פון וואו צו‬ ‫האבן שוין געענדיגט דאווענען זענען אנטלאפן צו‬ ‫עסן‪ ,‬און ער האט נישט קיין מעגליכקייט צו דינגען‬ ‫ראטעווען זייער לעבן‪ ,‬אבער דער הייליגער חתם‬ ‫אן אייגענע זייגערין )מינקת(‪ ,‬האט אים דער שווער‬ ‫סופר זייענדיג אינמיטן דאווענען‪ ,‬האט נישט‬ ‫דער הייליגער חתם סופר געענטפערט מיט א‬ ‫געזען וואס עס קומט פאר‪.‬‬ ‫געוואלדיגע פשטות און אמונה‪" ,‬דו זאלסט האבן‬ ‫ריינע בטחון אינעם באשעפער‪ ,‬און דו וועסט אי"ה‬ ‫דער גוי האט געווארט ביז דער חתם סופר‬ ‫געהאלפן ווערן"‪.‬‬ ‫האט געענדיגט זיין תפילה און איז געקומען און‬ ‫אים געוואלט שלאגן‪ ,‬דער הייליגער חתם סופר‬ ‫ס'איז דעמאלט געווען טיף אין מיטן א‬ ‫האט אים אבער אויסגעכאפט‪ ,‬און האט אים‬ ‫פארפרוירענעם ווינטער‪ ,‬און קיין נפש חי האט זיך‬ ‫אראפגעלאזט א פראסק אין פנים מיט אזא כוח‪ ,‬אז‬ ‫נישט אומגעדרייט אין די גאסן‪ ,‬אבער פלוצלונג‬ ‫דער גוי איז אומגעפאלן אויף דער ערד אן קיין חיות‪,‬‬ ‫קלאפט אן אין דער טיר אן ארימע פרוי אנגעטון אין‬ ‫און דער הייליגער חתם סופר פלעגט דערציילן די‬ ‫צעריסענע קליידער‪ ,‬און פרעגט צי מען דארף‬ ‫מעשה אום פורים‪ ,‬און ער האט דערין געזען א רמז‬ ‫אפשר א מינקת פאר א קינד‪ ,‬מען האט איר‬ ‫אויף מחיית עמלק‪ ,‬אז די קראפט פון אזא פאטש‬ ‫אויפגענומען מיט גרויס שמחה‪ ,‬און זי איז‬ ‫איז נישט קיין נאטירליכע זאך‪ ,‬נאר אן‬ ‫פארבליבן ביי זיי ניין חדשים‪ ,‬און גלייך נאכדעם איז‬ ‫איבערנאטירליכער כח‪.‬‬ ‫זי פארשוואונדן געווארן פונקט ווי זי איז געקומען‪,‬‬ ‫•••‬ ‫קיינער האט נישט געוואוסט ווער זי איז געווען‪,‬‬ ‫אין ספר תולדות החתם סופר ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫און זי האט אויך נישט געוואלט נעמען קיין שום‬ ‫אז דעם הייליגען חתם סופר'ס זוהן‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫באצאלונג פאר איר ארבעט‪ ,‬און זיי האבן דערין‬ ‫כתב סופר זי"ע‪ ,‬איז אלס קינד פון זעקס יאר‬ ‫קלאר געזען די אפענע השגחה פרטית וואס האט‬ ‫קראנק געווארן ביז צו א מצב פון גסיסה רח"ל‪ ,‬די‬ ‫אזוי וואונדערליך צוגעפירט די זאך‪ ,‬פונקט ווי דער‬ ‫חברה קדישא לייט האבן שוין אנגעצינדן די ליכט‬ ‫חתם סופר האט צוגעזאגט‪.‬‬ ‫וואס מען פלעגט צינדן ביי יציאת נשמה‪ ,‬די בני‬ ‫•••‬ ‫בית האבן גערופן דעם טאטן דעם הייליגען חתם‬ ‫אין ספר תולדות החתם סופר ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫סופר ער זאל בעטן רחמים און ראטעווען זיין זוהן‪.‬‬ ‫אז איינער פון די גדולי הדור האט זיך אמאל‬ ‫אויסגעדריקט‪ ,‬אויף הגאון רבי נתן אדלער זי"ע‪,‬‬ ‫דער הייליגער חתם סופר איז תיכף אריין אין‬ ‫"אז ס'איז קיין שום חידוש אז דער חתם סופר איז‬ ‫שול‪ ,‬זיך געשטעלט פארן ארון הקודש און‬ ‫אויסגעוואקסן אזוי גרויס און דערגרייכט אזעלכע‬ ‫איינגעריסן פארן רבונו של עולם‪ ,‬און געבעטן מען‬ ‫הויכע מדריגות‪ ,‬ווייל ער האט געהאט אזא רבי'ן ווי‬ ‫זאל אים שענקען דאס קינד פאר כאטש נאך פופציג‬ ‫רבי נתן אדלער"‪ ,‬וואס האט געהאט אזא הייליגע‬ ‫יאר‪ ,‬זיין תפילה איז טאקע נתקבל געווארן‪ ,‬און‬ ‫נשמה‪ ,‬אז זייט דער בעל שם טוב איז שוין נישט‬ ‫דאס קינד איז טאקע געזונט געווארן‪ ,‬און ער האט‬ ‫‪67‬‬ ‫כ"ץ מליסא זי"ע געקומען קיין פראנקפורט‪ ,‬כדי צו‬ ‫געווען אזא הייליגע נשמה אויף דער וועלט‪" ,‬אבער‬ ‫דרוקן זיין ספר‪ ,‬און ער האט געבעטן פונעם גאון‬ ‫צו האבן אזא רבי ווי רבי נתן אדלער ברויך מען זיין‬ ‫רבי נתן אדלער זי"ע‪ ,‬אז ער זאל אים שיקן איינעם‬ ‫א חתם סופר"‪ ,‬און דער הייליגער חתם סופר אליין‬ ‫פון זיינע בעסטע תלמידים‪ ,‬וואס זאל איבערגיין‬ ‫פלעגט זאגן אויף זיין רבי'ן‪ ,‬אז ער איז געווען‬ ‫דעם כתב יד און אים העלפן צוגרייטן דעם ספר צום‬ ‫גרעסער פון א מלאך‪ ,‬ווי חז״ל זאגן דאך‪" ,‬אויב דער‬ ‫דרוק‪.‬‬ ‫רבי איז ענליך צו א מלאך ד' צבקות זאל מען לערנען‬ ‫תורה פון זיין מויל"‪.‬‬ ‫ווען דער יונגער משה דער שפעטערדיגער‬ ‫•••‬ ‫חתם סופר איז אנגעקומען‪ ,‬געשיקט דורך זיין רבי'ן‬ ‫אין ספר תולדות החתם סופר ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫פאר דעם צוועק‪ ,‬האט זיך דער מחבר שטארק‬ ‫אז ווען דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז געפארן‬ ‫באליידיגט‪ ,‬ווייל ער האט דאך געבעטן א תלמיד‬ ‫פון דער שטאט דרעזניץ צו ווערן רב אין‬ ‫חכם‪ ,‬נישט סתם א לויפער אינגל‪ ,‬ווי ער האט‬ ‫מאטערסדארף‪ ,‬איז ער דורכגעפארן דורך‬ ‫פארשטאנען פון זיין יונגן עלטער‪ ,‬און ער איז‬ ‫פרעשבורג‪ ,‬און דארט האט ער זיך געטראפן מיטן‬ ‫צוריקגעגאנגען צום רבי'ן ר' נתן אדלער און‬ ‫גרויסן גאון רבי משולם איגרא זי"ע‪ ,‬וואס איז דאן‬ ‫געפרעגט מיט וואונדער‪" ,‬פארוואס שיקט איר מיר‬ ‫געווען דער שטאטס‪-‬רב אין שטאט פרעשבורג‪,‬‬ ‫א יונגל פאר אזא שליחות"‪ ,‬האט דער גאון ר' נתן‬ ‫נאכדעם וואס זיי האבן זיך מפלפל געווען אין דברי‬ ‫אדלער אים געענטפערט‪" ,‬איך האב דיר נישט‬ ‫תורה‪ ,‬זענען ביידע שטארק נתפעל געווארן‬ ‫געשיקט קיין לויפער אינגל‪ ,‬נאר א תלמיד חכם‬ ‫איינער פונעם צווייטנ'ס גדלות‪ ,‬און דער גאון רבי‬ ‫וואס וועט דיר שטארק בייהילפיג זיין"‪.‬‬ ‫משולם איגרא האט אפגעגעבן אן אויסטערלישן‬ ‫כבוד פארן הייליגען חתם סופר און האט אים‬ ‫און אזוי איז טאקע געווען‪ ,‬דער מחבר האט‬ ‫ארויסבאגלייט ביז אינדרויסן‪ ,‬א זאך וואס ער‬ ‫איבערגעגעבן דעם כתב יד פארן יונגן בחור משה‪,‬‬ ‫פלעגט קיינמאל נישט טון פאר קיין שום אנדערן‬ ‫און דער הייליגער חתם סופר האט זיך מפלפל‬ ‫רב‪.‬‬ ‫געווען מיט אים אין אסאך ענינים און געהאלפן‬ ‫צוגרייטן דעם גאנצן ספר צום דרוק צו זיין פולער‬ ‫מענטשן וואס האבן דאס געזען האבן אים‬ ‫צופרידנהייט‪ ,‬און וויבאלד דער ספר האט עוסק‬ ‫געפרעגט מיט גרויס וואונדער‪ ,‬מיט וואס דער‬ ‫געווען אין סדר טהרות‪ ,‬האט דער חתם סופר‬ ‫יונגער רב האט דאס פארדינט‪ ,‬האט דער גאון רבי‬ ‫דעמאלט באשלאסן אדורך צו לערנען די גאנצע‬ ‫משולם איגרא געענטפערט‪" ,‬ער איז א גאון און א‬ ‫סוגיא‪ ,‬און טראץ זיין גאר יונגן עלטער איז ער דורך‬ ‫קדוש‪ ,‬און דאס ליכטיגקייט פון זיין תורה וועט נאך‬ ‫דעם געווארן שטארק בקי אין די גאנצע מסכת און‬ ‫שיינען טאקע דא אין שטאט פרעשבורג"‪ ,‬די‬ ‫אירע שווערע ענינים‪.‬‬ ‫דאזיגע ווערטער זענען שפעטער געווען א‬ ‫•••‬ ‫וויכטיגער פאקטאר פאר די ראשי הקהילה אין‬ ‫אין ספר תולדות החתם סופר ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫פרעשבורג‪ ,‬ווען זיי האבן איבערגעטראכט וועמען‬ ‫אז דעם חתם סופר'ס טאכטער האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אויפצונעמען אלס זייער נייעם רב‪ ,‬נאך דער‬ ‫ווען מען האט באקרוינט דעם קייסער פערדינאנד‪,‬‬ ‫פטירה פונעם גאון רבי משולם איגרא‪.‬‬ ‫איז די צערעמאניע פארגעקומען אין שטאט‬ ‫•••‬ ‫פרעשבורג‪ ,‬כאטש וואס די הויפטשטאט פונעם‬ ‫אין ספר תולדות החתם סופר ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫קעניגרייך איז געווען וויען‪ ,‬און לכבוד דעם מאורע‬ ‫איבער די געוואלדיגע התמדת התורה און גדלות‬ ‫האט מען אויסגעפוצט די שטאט און‬ ‫בתורה פונעם הייליגען חתם סופר נאך זייענדיג‬ ‫אויפגעשטעלט פראכטפולע טויערן און‬ ‫גאר יונג‪ ,‬ער איז געווען אן אויסערגעווענליכער‬ ‫דעקאראציעס‪.‬‬ ‫מתמיד אין זיין לערנען‪ ,‬און זיין קאפ איז שטענדיג‬ ‫געווען פארטראכט אין תורה‪.‬‬ ‫די פאראדע איז באשטימט געווארן‬ ‫אויסצופאלן פונקט אויף יום כיפור‪ ,‬און דער ענין‬ ‫ווען ער איז נאך געווען גאר יונג‪ ,‬איז דער‬ ‫האט זייער שטארק וויי געטון פארן הייליגען חתם‬ ‫מחבר פונעם ספר "מראה כהן" הגה"ק רבי יהודה‬ ‫‪68‬‬ ‫געווען זיין דין‪ ,‬א טייל האבן גע'טענה'ט פאר לעבן‪,‬‬ ‫סופר‪ ,‬ווייל ער האט געהאט גרויס מורא אז דאס‬ ‫און א טייל פארקערט"‪ ,‬צום סוף האבן זיי געזאגט‪,‬‬ ‫וועט פירן צו חילול יום טוב ביי אסאך אידן‪ ,‬מען‬ ‫"גרויס איז די זכות פונעם חתם סופר‪ ,‬ער זאל זיך‬ ‫האט געטון גרויסע השתדלות צו אפשטיפן די צייט‬ ‫אנשליסן צו די וואס זענען מזכה"‪ ,‬און גלייך‬ ‫פונעם מעמד‪ ,‬אבער אן קיין ערפאלג‪ ,‬ווייל דער‬ ‫דערנאך איז ער געזונט געווארן‪.‬‬ ‫קייסער האט בשום אופן נישט געוואלט אפשטיפן‬ ‫•••‬ ‫דעם מעמד‪.‬‬ ‫אין ספר חוט המשולש ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אין פרנקפורט האט מען זיך געפירט מקבל שבת צו‬ ‫יענעם ערב יום כיפור איז דער הייליגער חתם‬ ‫זיין נאך פאר דער שקיעה‪ ,‬יענעם ערב שבת קודש‪,‬‬ ‫סופר נישט אהיימגעגאנגען פון בית המדרש‪,‬‬ ‫ז' תשרי בשנת תקכ"ג‪ ,‬ווען די צדקת מרת רייזל‬ ‫אפילו ס'איז א מצוה צו עסן יענעם טאג‪ ,‬נאר ער‬ ‫ע"ה די מאמע פונעם חתם סופר האט געהאלטן‬ ‫איז פארבליבן איינרייסן אין דאווענען ביז‬ ‫ביים געבוירן‪ ,‬האט זי געשיקט בעטן דעם רב פון‬ ‫נאכמיטאג‪ ,‬פלוצלונג האבן שווערע וואלקנס‬ ‫דער שטאט‪ ,‬הגאון החסיד רבי אברהם אביש זי"ע‬ ‫פארדעקט דעם הימל‪ ,‬א שטארקער גאס רעגן האט‬ ‫הנקרא ר' אביש'ל פרנקפורטער‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫אנגעהויבן גיסן צוזאמען מיט א ווילדן שטורעם‬ ‫ווארטן מיט קבלת שבת‪ ,‬כדי מען זאל נישט מוזן‬ ‫ווינט‪ ,‬און אלע שיינע טויערן און צירונגען וואס מען‬ ‫מחלל שבת זיין ביים געבוירן פונעם קינד‪ ,‬דער רב‬ ‫האט אויפגעשטעלט זענען חרוב געווארן‪ ,‬אויך דער‬ ‫האט ממלא געווען איר בקשה‪ ,‬און ער האט‬ ‫דוניי טייך האט איבערגערינען זיינע ברעגן און‬ ‫געזאגט ברוח קדשו בזה"ל‪" ,‬כי ראוי להמתין‪ ,‬כי‬ ‫פארשוועמט עטליכע געגנטער אין שטאט‪,‬‬ ‫הבן היולד לאשה הזאת יאיר עיני חכמים בתורתו‪,‬‬ ‫הונדערטער הייזער זענען צובראכן געווארן‪ ,‬און‬ ‫ויושיע את ישראל בתפלתו"‪.‬‬ ‫טויזנטער מענטשן זענען געבליבן אן א דאך‬ ‫•••‬ ‫איבערן קאפ‪ ,‬אבער צוליב די אלע שווערע‬ ‫אין די יארן פון די נאפאלעאן מלחמות‪ ,‬בשנת‬ ‫אומשטענדן האט מען געמוזט אפשטיפן די‬ ‫תקס"ט‪ ,‬ווען די פראנצויזישע ארמיי האט‬ ‫באקרוינונג‪ ,‬און מען האט עס ערשט דורכגעפירט‬ ‫באמבארדירט די שטאט פרעשבורג‪ ,‬האט דער‬ ‫שפעטער נאך סוכות‪.‬‬ ‫הייליגער חתם סופר געהייסן דעם גבאי צדקה פון‬ ‫•••‬ ‫דער שטאט‪ ,‬ברענגען פינף הונדערט איין און‬ ‫אין ספר תולדות החתם סופר ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫פערציג מטבעות פון קהל'ס געלט‪ ,‬כמנין "ישראל"‪,‬‬ ‫אז איינער פון די גרויסע תלמידים פונעם הייליגען‬ ‫אזוי שרייבט ער אליין אין ספר הזכרון‪ ,‬אז ראש‬ ‫חתם סופר זי"ע איז געווארן איין טאג טויט‪-‬‬ ‫חודש סיון האט ער געמאכט א פדיון נפש בסוד‬ ‫קראנק רח"ל‪ ,‬און דער הייליגער חתם סופר איז‬ ‫מיט א מנין חשובי העיר‪ ,‬און דאס געלט האט ער‬ ‫אריינגעקומען צו אים אין צימער און געהייסן יעדן‬ ‫געהייסן צעטיילן צווישן די ארימעלייט פון דער‬ ‫איינעם ארויסגיין‪ ,‬איין תלמיד איז אבער נישט‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫ארויס‪ ,‬נאר ער האט זיך באהאלטן צו זען וואס דער‬ ‫רבי טוט‪ ,‬און ער האט געזען‪ ,‬ווי דער חתם סופר‬ ‫די תפילות‪ ,‬די צדקה און דער פדיון זענען‬ ‫פרעגט דעם חולה‪" ,‬זעסטו"‪ ,‬און דער קראנקער‬ ‫נישט געווען אומזיסט‪ ,‬אין די צוויי וואכן פון‬ ‫ענטפערט‪" ,‬יא"‪ ,‬ווידער האט דער רבי געפרעגט‪,‬‬ ‫באמבארדירונגען און שיסערייען וואס זענען‬ ‫"זעסטו"‪ ,‬און דער חולה ענטפערט ווידער‪" ,‬יא"‪ ,‬און‬ ‫געקומען‪ ,‬איז כמעט יעדעס הויז אין פרעשבורג‬ ‫אזוי עטליכע מאל‪ ,‬און קורץ נאכדעם איז דער חולה‬ ‫געשעדיגט געווארן‪ ,‬און נאר פיר הייזער זענען‬ ‫אינגאנצן געזונט געווארן‪.‬‬ ‫געבליבן גאנץ‪ ,‬די שול‪ ,‬דאס הויז פונעם חתם סופר‪,‬‬ ‫און די צוויי הייזער וואס זענען געשטאנען צווישן‬ ‫דער תלמיד וואס האט דאס צוגעזען איז‬ ‫זיי‪.‬‬ ‫שפעטער צוגעגאנגען צום געזונט‪-‬געווארענעם‬ ‫•••‬ ‫חולה און אים געפרעגט‪ ,‬וואס ער האט דעמאלט‬ ‫דער הייליגער כתב סופר זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫געזען‪ ,‬וואס דער רבי האט אים אזוי אויסגעפרעגט‪,‬‬ ‫וואס ער האט געהערט פון זיין טאטן דעם הייליגען‬ ‫האט ער אים געענטפערט‪" ,‬איך האב געזען ווי אלע‬ ‫חתם סופר זי"ע‪ ,‬אז ווער עס לערנט שבועות‬ ‫שבעה אושפיזין זענען אריינגעקומען און האבן דן‬ ‫‪69‬‬ ‫אין דער ארמיי‪ ,‬די זעלנער זענען אנטלאפן‪ ,‬און‬ ‫ביינאכט אן אויפהער און אן היסח הדעת‪ ,‬איז זוכה‬ ‫דער איד איז פארשוואונדן געווארן ווי א פיש אין‬ ‫צו גילוי אליהו הנביא זי"ע‪ ,‬און דער חתם סופר אליין‬ ‫וואסער‪.‬‬ ‫האט יעדע שבועות נאכט געלערנט די גאנצע נאכט‪,‬‬ ‫אן קיין אויפהער‪.‬‬ ‫כמעט פיר יאר לאנג האט מען געשריבן בריוון‬ ‫•••‬ ‫לאנדאן‪,‬‬ ‫פראנקפורט‪,‬‬ ‫האמבורג‪,‬‬ ‫קיין‬ ‫ווען דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז געווארן‬ ‫אמסטערדאם און קאפענהאגן‪ ,‬זיכענדיג דעם‬ ‫רב אין שטאט מאטערסדארף‪ ,‬איז ער דורכגעפארן‬ ‫פארלוירענעם איד‪ ,‬אבער קיין ענטפער איז נישט‬ ‫דורך פרעשבורג‪ ,‬און איז געגאנגען באזוכן דעם‬ ‫געקומען‪ ,‬ביז אלע האבן שוין געהאלטן מיט‬ ‫דארטיגן רב‪ ,‬דעם גרויסן גאון רבי משולם איגרא‬ ‫גאנצער זיכערקייט‪ ,‬אז ער איז אומגעקומען‪ ,‬און די‬ ‫זי"ע‪ ,‬נאך איידער ער איז אריין צו אים אין צימער‪,‬‬ ‫רבנים פון שטאט און אויך דער הייליגער חתם סופר‬ ‫איז דער חתם סופר געווען מסופק‪ ,‬צי מען זאגט די‬ ‫זי"ע זענען שוין געווען גאר נאענט צו מתיר זיין די‬ ‫ברכה "שחלק מחכמתו ליראיו" ווען מען זעט אזא‬ ‫עגונה‪ ,‬אבער פונקט דעמאלט זענען געקומען‬ ‫חכם‪ ,‬שפעטער האט ער דערציילט וועגן דעם‬ ‫מענטשן פון וויען און האבן דערציילט‪ ,‬אז זיי האבן‬ ‫באזוך אין זיינע תשובות‪ ,‬און אויף רבי משולם‬ ‫דארט געזען מאיר פאקש‪ ,‬און דער חתם סופר האט‬ ‫איגרא האט ער געזאגט אין זיין הספד בזה"ל‪" ,‬גודל‬ ‫גלייך געשריבן‪ ,‬אז ער זאל שוין אהיים קומען‪ ,‬און‬ ‫הבקיאות ומהירות החריפות אשר חוברו יחדיו‪ ,‬לא‬ ‫דער איד איז צוריק געקומען‪.‬‬ ‫יאומן כי יסופר"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען אהיים האט ער‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז יעדעס יאר האט דער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען מען האט אים בארויבט פון‬ ‫הייליגער חתם סופר זי"ע געגעבן צדקה י"ד אייר‬ ‫אלעס וואס ער האט געהאט‪ ,‬האט ער זיך געשעמט‬ ‫לעילוי נשמת‪" ,‬רבי עקיבא מפראנקפורט"‪ ,‬וועגן‬ ‫צו קומען אהיים נקי מכל אן קיין פרוטה צו זיין‬ ‫וועמען ער האט געשריבן בזה"ל‪" ,‬אשר ממנו‬ ‫נשמה‪ ,‬און ער האט זיך געשעמט אהיים צו קומען‬ ‫התחילו הקופות"‪ ,‬ווייל פון אים האבן זיך‬ ‫צו זיין ווייב און זי זאל זעהן זיין געפערליכע‬ ‫אנגעהויבן די צדקה קופות‪ ,‬און ער האט אויך‬ ‫דורכפאל‪ ,‬און דערפאר איז ער אוועק אין א ווייט‬ ‫געגרינדעט און מעורר געווען מוסדות צדקה וחסד‬ ‫לאנד‪ ,‬און האט זיך דארט פארדינגען ביי א‬ ‫אין פרנקפורט‪ ,‬און דער תלמיד רבי יצחק ווייס‬ ‫קרעטשמע און דורך דעם געמאכט עטליכע‬ ‫מווערבוי זי"ע וואס איז געווען א תלמיד מובהק‬ ‫הונדערט גילדן‪ ,‬און יעצט איז ער צוריקגעקומען‬ ‫פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע ברענגט אינעם‬ ‫מיט זיכערע באווייזן פונעם דארטיגן בית דין און‬ ‫ספר אלף כתב‪ ,‬בשם זיין רבין דער הייליגער חת"ס‬ ‫פון די פירער פון דער שטאט וואו ער האט‬ ‫בזה"ל‪" ,‬שטוב לנדור למצוא אבדה ולהצלחה לעילו‬ ‫געוואוינט‪ ,‬אז ער האט דאס געלט נישט גע'גנב'ט‬ ‫נשמת של הגאון הקדוש רבי עקיבא ב"ר יעקב‬ ‫נאר מען האט אים בא'גנב'ט דאס גאנצע געלט‪ ,‬דאן‬ ‫פרנקפורטער זי"ע"‪ ,‬און אידן דערציילן מורא'דיגע‬ ‫האט דער הייליגער חתם סופר געזאגט בזה"ל‪,‬‬ ‫מעשיות ווי מען האט געטראפן אבידות און‬ ‫"ברוך שבחר בהם ובדבריהם של חז"ל‪ ,‬וכל המהרהר‬ ‫ישועות להצלחה דורך מנדב זיין א פרוטה אדער‬ ‫אחריהם כאילו מהרהר אחר השכינה"‪.‬‬ ‫צינדען א ליכט לעילו נשמת דעם צדיק רבי עקיבא‬ ‫•••‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫דער הייליגער כתב סופר זי"ע שרייבט אין ספר‬ ‫•••‬ ‫שירת משה‪ ,‬אין נאמען פון איינעם פון די משמשים‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫פונעם טאטן דער הייליגער חתם סופר זי"ע בזה"ל‪,‬‬ ‫חתם סופר זי"ע איז נאך געווען רב אין‬ ‫"שמעתי מאחד שהיה משמשו‪ ,‬שביום א' דראש‬ ‫מאטערסדארף‪ ,‬איז דארט פארגעקומען א מעשה‬ ‫השנה‪ ,‬באשמורת הבוקר‪ ,‬אחר שעה שנייה לאחר‬ ‫פלא‪ ,‬וועלכע ער דערציילט אליין אין זיינע‬ ‫חצות הלילה‪ ,‬קרא אותו רבינו ללמוד יחד בעיון‬ ‫תשובות )שו"ת חת"ס אבן העזר ח"ב סי' קל"ח(‪ ,‬א‬ ‫עמוק הסוגיא השוחט בשבת‪ ,‬ולמדו עד אור היום‪,‬‬ ‫איד מיטן נאמען מאיר פאקש איז געפארן‬ ‫אבל עד שעה שנייה לא ידע מה היה מעשה רבו‪ ,‬כי‬ ‫פארקויפן ברוינפן צו דער קייסערליכער ארמיי‪,‬‬ ‫היה סגור חדר לפנים חדר"‪ ,‬ויהי לפלא‪.‬‬ ‫פלוצלינג האט אויסגעבראכן א שרעקליכע מגיפה‬ ‫‪70‬‬ ‫וועלכע איז געווען א שניר אין שטוב פונעם חתם‬ ‫•••‬ ‫סופר‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬אז ביינאכט האט דאס פנים‬ ‫דער ברעזשאנער רב דער הייליגער מהרש"ם‬ ‫פונעם חתם סופר אזוי שטארק געלאכטן‪ ,‬אז עס איז‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט ער זיך‬ ‫געווען אוממעגליך אים צו קוקן אין פנים‪.‬‬ ‫געמיטשעט אויף א געוויסן פשט אין א תוספות צו‬ ‫•••‬ ‫מתיר געווען אן עגונה‪ ,‬ביינאכט‪ ,‬ווען ער האט זיך‬ ‫דער חתם סופר'ס געטרייער תלמיד‪ ,‬הגאון רבי‬ ‫געלייגט שלאפן‪ ,‬האט אים דאס הארץ געקלאפט‪,‬‬ ‫מרדכי פישל סופר זי"ע‪ ,‬פלעגט יעדן פרייטאג‬ ‫און ער האט זיך געזארגט‪ ,‬ווער ווייסט צי דער פשט‬ ‫צונאכטס ברענגען זיינע קינדער צום חתם סופר‬ ‫אין תוספות איז טאקע ריכטיג‪ ,‬אפשר האט ער‬ ‫אין בית המדרש‪ ,‬ער זאל זיי בענטשן‪ ,‬איינמאל‬ ‫חלילה מתיר געווען אן עגונה שלא כהלכה‪,‬‬ ‫האט ער זיי נישט געברענגט‪ ,‬און דער חתם סופר‬ ‫פלוצלינג זעט ער אין חלום‪ ,‬ווי דער גרויסער גאון‬ ‫האט אים געפרעגט‪" ,‬וואו ביסטו געווען‪ ,‬ווייס‬ ‫רבי משה סופר דער הייליגער חתם סופר זי"ע‪,‬‬ ‫פישעלע"‪ ,‬אזוי ווי ער פלעגט אים רופן בלשון‬ ‫באווייזט זיך צו אים און זאגט אים‪ ,‬אז מען האט אים‬ ‫חיבה‪ ,‬פאר דער הסתלקות‪ ,‬ווען דער חתם סופר‬ ‫געשיקט פון הימל אים צו לאזן וויסן‪ ,‬אז דער פשט‬ ‫האט געבענטשט די גאנצע קהילה‪ ,‬האט רבי פישל‬ ‫וואס ער האט געלערנט אין תוספות איז דער‬ ‫געבעטן א לענגערע ברכה‪ ,‬און דער חתם סופר‬ ‫ריכטיגער פשט‪ ,‬און ער דארף זיך גארנישט זארגן‪,‬‬ ‫האט געלייגט זיינע הייליגע הענט אויף זיין קאפ‬ ‫און דער חת"ס האט געזאגט בזה"ל‪" ,‬תנוח דעתך‬ ‫און אים געבענטשט מיט א לאנגע ברכה‪ ,‬און רבי‬ ‫שכיונת לאמיתה של תורה"‪.‬‬ ‫פישל שרייבט אין א בריוו בזה"ל‪" ,‬ולא זכיתי‬ ‫•••‬ ‫לשמוע ממנו יותר‪ ,‬רק שסיים בתיבת אמן"‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי יוסף צבי דושינסקי זי"ע שרייבט‬ ‫•••‬ ‫אין א בריוו אויפן הייליגען חתם סופר זי"ע בזה"ל‪,‬‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬פון וואו עס שטאמט‬ ‫"שמעתי מרבים וכן שלמים‪ ,‬שבערב יוהכ"פ‪ ,‬אחר‬ ‫דער בארימטער נאמען "חתם סופר"‪ ,‬זיין זוהן‬ ‫תפלת מנחה‪ ,‬הי' נורא מאוד מראהו‪ ,‬וממש אש‬ ‫הגאון רבי שמעון סופר בעל מכתב סופר זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫ליהטה סביביו"‪ ,‬און דער בערעגסאזער רב שרייבט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז זיין טאטע האט אים געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫אין חוט המשולש‪ ,‬אז זיין פעטער הגאון רבי משה‬ ‫ווען ער איז געווען א קינד‪ ,‬האבן ער און זיינע‬ ‫טוביה לעמאן זי"ע‪ ,‬דער איידעם פונעם חתם סופר‪,‬‬ ‫חברים אנגעשריבן העפטן מיט זייערע חידושים‪,‬‬ ‫האט אים דערציילט‪ ,‬אז ער איז אלס חתן געקומען‬ ‫און יעדער האט זיך געמיט צו געפינען א שיינעם‬ ‫צום חתם סופר ערב יום כיפור נעמען א ברכה‪ ,‬און‬ ‫נאמען פאר זיין קונטרס‪.‬‬ ‫ווען ער האט געעפנט די טיר צום חתם סופר'ס‬ ‫צימער‪" ,‬ראה מה שראה"‪ ,‬האט ער געזען וואס ער‬ ‫ער האט געגעבן זיין קונטרס דעם נאמען‬ ‫האט געזען‪ ,‬און ער האט זיך צוריקגעצויגן און‬ ‫"חתם סופר"‪ ,‬ווייל חת"ם איז די ראשי תיבות פון‬ ‫פארמאכט די טיר‪" ,‬ונתעלף"‪ ,‬און ער איז געפאלן‬ ‫חידושי תורת משה סופר‪ ,‬שפעטער איז עס געווען‬ ‫חלשות‪ ,‬שפעטער האט אים דער חתם סופר‬ ‫דער מכתב סופר‪ ,‬וועלכער האט דעם נאמען‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך האב געהאט א גאסט‪ ,‬אליהו הנביא‬ ‫אפיציעל געגעבן‪ ,‬ווען ער איז געווען דער‬ ‫איז געווען ביי מיר"‪.‬‬ ‫ערשטער וואס האט מסדר געווען זיין טאטנס‬ ‫•••‬ ‫תורות און תשובות צום דרוק‪.‬‬ ‫די טאכטער פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע‪ ,‬די‬ ‫•••‬ ‫צדקת מרת שמחה לעמאן ע"ה‪ ,‬האט דערציילט‪,‬‬ ‫ווען דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט‬ ‫אז א גאנץ יאר האט זי געקענט קוקן אין פנים פון‬ ‫גענומען זיין תלמיד רבי משה לעמאן אלס חתן פאר‬ ‫איר גרויסן טאטן‪ ,‬נאר יום הקדוש ביינאכט און ביים‬ ‫זיין טאכטער שמחה‪ ,‬האט ער געשיקט זיין זון רבי‬ ‫סדר נאכט האט זי נישט געקענט קוקן אין זיין פנים‪,‬‬ ‫שמעון סופר‪ ,‬ער זאל אים צוגעבן א נאמען‪ ,‬און מען‬ ‫ווייל זיין פנים האט געשטראלט ווי די זון‪ ,‬דער גאון‬ ‫האט אים צוגעגעבן דעם נאמען "טוביה"‪ ,‬און דער‬ ‫רבי בצלאל שטערן זי"ע פון מאטערסדארף האט‬ ‫בערעגסאזער רב דערציילט אין אגרות סופרים‪ ,‬אז‬ ‫דערציילט דאס זעלבע פון זיין מומע מרת שמחה‬ ‫צומארגנס איז רבי שמעון סופר אריינגעקומען אין‬ ‫לעמאן‪ ,‬אויך די רעבעצין פונעם הייליגען כתב‬ ‫בית המדרש‪ ,‬פונקט ווען דער חתם סופר האט‬ ‫סופר זי"ע‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת חוה לאה ע"ה‪,‬‬ ‫‪71‬‬ ‫נשאל‪ ,‬ואולם אחר שעמד הרב מפילא על החקירה‪,‬‬ ‫געהאלטן ביים לייגן תפילין‪ ,‬און דער חתם סופר‬ ‫נודע שבאמת העדים הם קרובים זה לזה‪ ,‬ורוח ד'‬ ‫איז געבליבן שטיין פארטראכט און האט געגעבן א‬ ‫דיבר בו"‪.‬‬ ‫קרעכץ‪" ,‬שמחה'לע נעבעך"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגען חתם סופר'ס געטרייער בן בית‪,‬‬ ‫האט זיך דער זוהן רבי שמעון סופר אנגערופן‪,‬‬ ‫הגאון רבי יעקב הלוי הירש בעל מור דרור זי"ע‪,‬‬ ‫"א שיינער נעבעך‪ ,‬מיט הונדערט טויזנט גילדן!"‪,‬‬ ‫שרייבט‪ ,‬אז דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט‬ ‫זאגט אים דער חתם סופר‪" ,‬הונדערט טויזנט‬ ‫געהאט זילבערנע קנעפלעך אויף זיינע בגדים‪ ,‬און‬ ‫האלענדישע גילדן עסט מען שנעל אויף‪ ,‬דערנאך‬ ‫ער פלעגט זיי אפשניידן איינס נאכן אנדערן‪ ,‬צו‬ ‫קען מען לערנען משניות"‪ ,‬און אזוי איז עס געווען‪,‬‬ ‫שטיצן דערמיט ארימעלייט‪ ,‬און זיין אייניקל דער‬ ‫נאך דער הסתלקות פונעם חתם סופר איז די באנק‬ ‫הייליגער חתן סופר שרייבט אין אנהייב פון זיין‬ ‫אין וויען‪ ,‬וואו רבי משה טוביה לעמאן האט‬ ‫ספר אויף חושן משפט‪" ,‬מיין מאמע )די טאכטער‬ ‫איינגעלייגט זיין גאנץ פארמעגן‪ ,‬פלוצלינג‬ ‫פונעם חתם סופר( האט מיר דערציילט‪ ,‬אז קיין‬ ‫באנקראט געווארן‪ ,‬און ער האט פארלוירן זיין גאנץ‬ ‫מענטש האט נישט געוואוסט פון זיין מתן בסתר‪,‬‬ ‫געלט‪ ,‬דערנאך איז ער געזעסן און געלערנט‬ ‫נאר איינמאל האט מען געפונען א ליסטע ביי דעם‬ ‫משניות לעילוי נשמת נפטרים‪ ,‬און דאן האט מען‬ ‫בחור וואס פלעגט פארטיילן די געלטער‪ ,‬וואס אין‬ ‫געזען די רוח הקודש פונעם שווער דער הייליגער‬ ‫די הייליגע טעג אליין האט דאס אויסגעמאכט‬ ‫חתם סופר זי"ע מיט יארן פריער‪.‬‬ ‫עטליכע הונדערט גילדן‪ ,‬ווען איך וואלט עס נישט‬ ‫•••‬ ‫אליין געהערט פון איר‪ ,‬וואלט איך עס נישט‬ ‫הגאון רבי עקיבא יוסף שלעזינגער זי"ע‬ ‫געגלייבט"‪ ,‬ווייל אזוי באהאלטן האט דער‬ ‫שרייבט אין זיין ספר "בית יוסף החדש"‪ ,‬אז זיין‬ ‫הייליגער חתם סופר געטון זיינע צדקות‪.‬‬ ‫טאטע‪ ,‬הגאון רבי יחיאל שלעזינגער זי"ע‪ ,‬א תלמיד‬ ‫•••‬ ‫מובהק פונעם חתם סופר‪ ,‬פלעגט דערציילן‪ ,‬אז‬ ‫דער חתם סופר'ס תלמיד‪ ,‬הגאון רבי הלל‬ ‫ווען מען האט געברענגט פארן חתם סופר א‬ ‫ליכטענשטיין מקאלאמייא זי"ע שרייבט‪ ,‬אז ווען‬ ‫שווערע שאלה‪ ,‬האט ער פארמאכט די אויגן און זיך‬ ‫רבנים זענען געקומען באזוכן דעם חתם סופר אין‬ ‫פארטיפט אין א טיפע דביקות‪ ,‬און דער תלמיד‬ ‫פרעשבורג‪ ,‬איז צווישן זיי געווען דער גאון רבי‬ ‫האט דאס באמערקט און זיך געוואונדערט‪ ,‬און‬ ‫משה מייזליש מסערעד זי"ע‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫דער חתם סופר האט אים דאס ערקלערט מיטן‬ ‫צוריקגעקומען אהיים‪ ,‬האבן אים די לומדים פון‬ ‫פסוק "והדבר הקשה תקריבון אלי"‪ ,‬אז ווען עס‬ ‫זיין שטאט געפרעגט‪ ,‬וואס האט ער געזען ביים‬ ‫קומט א שווערע שאלה‪ ,‬איז נישט גענוג דער פלפול‬ ‫פרעשבורגער רב‪.‬‬ ‫אליין‪ ,‬נאר מען דארף זיך מקרב זיין צום רבונו של‬ ‫עולם‪.‬‬ ‫האט ער הויך אויסגערופן‪" ,‬איך קען אויף אים‬ ‫•••‬ ‫גארנישט זאגן לגנאי!"‪ ,‬זיי האבן געמיינט אז ער‬ ‫זיין גרויסער שווער‪ ,‬הגאון רבי עקיבא איגר‬ ‫גייט זאגן עפעס שלעכטס‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט דערציילט אן אפענע רוח הקודש פונעם‬ ‫ערקלערט‪" ,‬איך האב געמיינט‪ ,‬אז מען קען נישט‬ ‫חתם סופר‪ ,‬איינמאל האט מען געשיקט צום חתם‬ ‫זיין קיין גרויסער תלמיד חכם‪ ,‬סיידן מען איז‬ ‫סופר א שאלה פון א דין תורה פון דער שטאט‬ ‫אפגעזונדערט פון מענטשן און מען זיצט‬ ‫פילא‪ ,‬און דער חתם סופר האט דעמאלט געהייסן‬ ‫פארשלאסן אין בית המדרש‪ ,‬יעצט האב איך געזען‪,‬‬ ‫אויספארשן צי די עדים זענען נישט קרובים און‬ ‫אז מען קען זיין א גאון הגאונים און גדול הדור‪ ,‬און‬ ‫פסול לעדות‪ ,‬כאטש קיינער האט אים דערפון‬ ‫מיט דעם אלעם זיין א מענטש צווישן מענטשן"‪.‬‬ ‫גארנישט געפרעגט‪ ,‬אזוי שרייבט רבי עקיבא איגר‬ ‫•••‬ ‫אין זיינע תשובות )שו"ת רעק"א סי' קכ"ח( בזה"ל‪,‬‬ ‫איינמאל איז געקומען צו דער ישיבה פונעם‬ ‫"והנה כאשר נשאל חתני חביבי הגאון המפורסם‬ ‫הייליגען חתם סופר זי"ע אין דרעזניץ א יונגער‬ ‫רבי משה נ"י אבדק"ק פ"ב על זה‪ ,‬נתן דעתו לדון‬ ‫זעכצן יעריגער בחור‪ ,‬א יתום‪ ,‬מיטן נאמען פנחס‬ ‫באם העדים הם קרובים‪ ,‬ודן להתיר‪ ,‬וראיתי כמה‬ ‫לייב מונק פון לייפניק‪ ,‬וועלכער האט קיינמאל‬ ‫גדול כחן של צדיקים‪ ,‬כי חידוש היה שדן ללא‬ ‫‪72‬‬ ‫געזען זיין רבין דעם חתם סופר ביים דאווענען‬ ‫נישט געלערנט‪ ,‬אבער זיין נשמה האט זייער‬ ‫שמונה עשרה‪ ,‬ווי ער שטייט ביי דער וואנט דומם‬ ‫געצויגן צו תורה‪ ,‬און ער האט געוואלט לערנען אין‬ ‫כאבן‪ ,‬מיט א פלאם פייערדיג פנים‪ ,‬און דער קול‬ ‫דער ישיבה‪ ,‬די בחורים האבן געלאכט פון אים‪ ,‬ווי‬ ‫ארי' האט דערציילט‪ ,‬אז עס האט אים אנגעכאפט א‬ ‫אזוי קען א בחור וואס "לא קרא ולא שנה"‬ ‫פחד‪ ,‬און ער האט געמיינט אז ער וועט מוזן שרייען‬ ‫מיטהאלטן גמרא‪ ,‬תוספות און שווערע סוגיות‪,‬‬ ‫און רופן הילף‪.‬‬ ‫דער הייליגער חתם סופר האט אבער אנגעשריגן‬ ‫אויף די בחורים זיי זאלן נישט לאכן‪ ,‬ער האט אים‬ ‫א צווייטע מאל האט ער געזען‪ ,‬ווי דער חתם‬ ‫אריינגענומען אין דער ישיבה‪ ,‬און געהייסן יעדן‬ ‫סופר שטייט נאך שמונה עשרה לאנג אן זיך צו‬ ‫בחור לערנען אביסל מיט אים און אים מקרב זיין‪,‬‬ ‫רירן‪ ,‬און דער קול ארי' האט געזאגט‪ ,‬אז ווען מיר‬ ‫ווייל יעדער איד וואס וויל לערנען קען לערנען‪ ,‬און‬ ‫זאלן דאווענען מיט אזא דביקות פון עד כלות הנפש‬ ‫דער בחור האט טאקע גאר שנעל אנגעהויבן‬ ‫ווי דעם רבין דער הייליגער חתם סופר‪ ,‬וואלטן מיר‬ ‫פארשטיין און שטארק אויפגעכאפט דאס לערנען‪.‬‬ ‫גלייך אויסגעגאנגען‪ ,‬אבער ווייל מיר זענען נישט‬ ‫•••‬ ‫אויף דער מדרגה‪ ,‬דארף מען זיך שאקלען ביים‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז געווען א‬ ‫דאווענען‪ ,‬און זיין תלמיד הגאון רבי שמעון דייטש‬ ‫מודה על האמת און האט זיין גאנץ לעבן געלעבט‬ ‫זי"ע שרייבט אין "אמרי שפר" בזה"ל‪" ,‬תפלתו של‬ ‫גאר שטארק מיטן מידת האמת‪ ,‬איינמאל האט א‬ ‫מורי הגאון מהרמ"ס זי"ע היה בבכי ובתחנונים בכל‬ ‫תלמיד‪ ,‬דער בחור ישראל יצחק )איציק( אהרן‬ ‫ג' תפילות של יום"‪.‬‬ ‫שפעטערדיגער‬ ‫דער‬ ‫לאנדסבערג‪,‬‬ ‫•••‬ ‫גראסווארדיינער רב זי"ע‪ ,‬געפרעגט א שארפע‬ ‫הגאון רבי יוסף הלוי לייכטאג הנקרא רבי‬ ‫קשיא ביים שיעור‪ ,‬און דער חתם סופר האט אים‬ ‫יאסעלע חריף זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫שארף אפגעענטפערט‪ ,‬אז ער ווייסט נישט וואס ער‬ ‫איז ער אריין אין בית המדרש‪ ,‬און האט געזען ווי‬ ‫רעדט‪ ,‬נאכן שיעור‪ ,‬אהיימגייענדיג‪ ,‬האט דער חתם‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז זיך מפלפל מיט‬ ‫סופר נאכאמאל איבערגעטראכט די קשיא‪ ,‬און ער‬ ‫זיינע תלמידים אין א קאכנדיגע ריתחא דאורייתא‪,‬‬ ‫איז געווארן איבערצייגט‪ ,‬אז דער בחור האט‬ ‫פלוצלינג איז אנגעקומען דער זמן פון מנחה‪ ,‬און‬ ‫געפרעגט א גוטע קשיא‪ ,‬און עס האט אים זייער וויי‬ ‫דער הייליגער חתם סופר האט זיך אפגעשטעלט‪,‬‬ ‫געטון וואס ער האט אים אזוי געענטפערט‪.‬‬ ‫אויסגערופן "וידבר"‪ ,‬געזאגט די קרבנות‬ ‫שטילערהייט‪ ,‬צוזאמענגעלייגט איין האנט אין‬ ‫גלייך האט ער געבעטן מען זאל שנעל‬ ‫דער צווייטער‪ ,‬און איז געשטאנען כמעט אן זיך צו‬ ‫צוזאמרופן אלע בחורים פון זייערע קווארטירן‪ ,‬און‬ ‫רירן‪ ,‬נאר פון זיינע אויגן האבן זיך געגאסן טייכן‬ ‫אויך אלע בעלי בתים וואס פלעגן קומען צום‬ ‫טרערן‪.‬‬ ‫שיעור‪ ,‬ווען אלע זענען געווען צוזאמען‪ ,‬איז דער‬ ‫חתם סופר ארויף אויפן בימה און האט אויסגערופן‬ ‫דערנאך האט רבי יאסעלע חריף געזאגט‪" ,‬איך‬ ‫פאר אלעמען‪ ,‬אז היינט אינדערפרי ביים שיעור‬ ‫האב דאן אויף איינמאל געזען דריי מופתים‪,‬‬ ‫האט דער בחור יצחק אהרן אים געפרעגט א קשיא‪,‬‬ ‫ערשטנס האב איך געזען‪ ,‬ווי דער חתם סופר קען‬ ‫און ער האט אים געענטפערט אז ער ווייסט נישט‬ ‫אינמיטן א הייסן פלפול‪ ,‬אין א הרף עין‪,‬‬ ‫וואס ער רעדט‪" ,‬אבער דער אמת איז‪ ,‬אז די קשיא‬ ‫איבערדרייען זיינע מחשבות און שטיין דאווענען‬ ‫איז גאר א גוטע קשיא"‪ ,‬דאס איז געווען די מידת‬ ‫אינגאנצן אפגעשיידט פון דאס לערנען‪ ,‬צווייטנס‬ ‫האמת פונעם גרויסן גאון‪ ,‬און דאס איז געווען זיין‬ ‫האב איך געזען‪ ,‬ווי זיינע הייליגע הרגשים קאכן‪ ,‬אז‬ ‫אפגעהיטענקייט פון ח"ו וויי טון א אנדערן איד‬ ‫ביים זאגן די קרבנות גיסן זיך אים טייכן טרערן‪ ,‬און‬ ‫אומזונסט‪ ,‬און איבער אלעם זיין געוואלדיגע‬ ‫דער דריטער און גרעסטער מופת איז‪ ,‬אז ווען אזא‬ ‫חביבות התורה וואס ער האט אריינגעלייגט אין‬ ‫זאך וואלט פאסירט ערגעץ אנדערש‪ ,‬וואלט די‬ ‫זיינע תלמידים‪.‬‬ ‫וועלט זיך איבערגעקערט פון אותות ומופתים‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אבער אין פרעשבורג איז דאס בכלל נישט געווען‬ ‫אין ספר "זכרון למשה" ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫קיין חידוש"‪.‬‬ ‫דער הייליגער קול ארי' ממאד זי"ע האט איינמאל‬ ‫‪73‬‬ ‫אנגעהויבן אויפהייבן א קאפ‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫•••‬ ‫חתם סופר זיי געוויזן א תוספות אין מסכת‬ ‫דער בערעגסאזער רב דערציילט אין חוט‬ ‫סנהדרין און געזאגט‪" ,‬גלייבט מיר‪ ,‬אז מיטן כח פון‬ ‫המשולש‪ ,‬אז דעם ערשטן טאג סוכות אינדערפרי‬ ‫לערנען דעם תוספות קען איך זיי אלע עוקר זיין‪,‬‬ ‫פונעם לעצטן יאר בחייו פונעם הייליגען חתם‬ ‫דאס איז קיין קונץ נישט‪ ,‬אבער 'רצון יראיו יעשה'‪,‬‬ ‫סופר זי"ע‪ ,‬איז זיין אייניקל‪ ,‬די צדקת מרת שרל‬ ‫דאס דארף מען האבן"‪.‬‬ ‫ע"ה‪ ,‬וועלכע איז דעמאלט געווען פיר יאר אלט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אויפגעשטאנען מיט א שרעקליך געוויין‪ ,‬נישט ווי‬ ‫דער ווערבויער רב‪ ,‬הגאון רבי יצחק ווייס זי"ע‬ ‫דער שטייגער פון קליינע קינדער‪ ,‬איר טאטע דער‬ ‫הי"ד‪ ,‬שרייבט אין זיין ספר אלף כתב בזה"ל‪" ,‬סח לי‬ ‫הייליגער כתב סופר זי"ע‪ ,‬האט זי געפרעגט‪" ,‬מיין‬ ‫זקן אחד‪ ,‬שהחזן שעמד לפני התיבה בבית הכנסת‬ ‫טאכטער‪ ,‬פארוואס וויינסטו"‪ ,‬און זי האט נישט‬ ‫הגדולה בפרעשבורג‪ ,‬ששם עמד מרן החתם סופר‬ ‫געענטפערט‪ ,‬נאר ווייטער געוויינט‪ ,‬דער טאטע‬ ‫זי"ע בתפלה‪ ,‬סיפר שכל כך הוריד דמעה בשעת‬ ‫האט פארשטאנען אז דאס איז נישט קיין פשוט'ע‬ ‫העבודה ביום הכיפורים‪ ,‬עד שכל עלי המחזור‬ ‫זאך‪ ,‬און האט זי שטארק געבעטן זי זאל אים זאגן‪,‬‬ ‫הסמוכים של תפלת המנחה לא יכלו להפרידם זה‬ ‫ביז זי האט אים דערציילט‪ ,‬אז זי האט געזען אין‬ ‫מזה‪ ,‬מרוב דמעות שנתלחלחו בהם"‪.‬‬ ‫חלום‪ ,‬אז איר באליבטער זיידע‪ ,‬דער חתם סופר‪ ,‬איז‬ ‫•••‬ ‫נפטר געווארן‪ ,‬און טאקע יענעם יאר גלייך נאך די‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע שרייבט אויף‬ ‫ימים טובים‪ ,‬כ"ה תשרי בשנת ת"ר איז די זיידע‬ ‫עטליכע ערטער‪ ,‬אז ער איז א "גברא דקפדנא"‪ ,‬ער‬ ‫נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫איז פארזיכטיג מיט ארויסרעדן‪ ,‬און אפילו מיט‬ ‫•••‬ ‫הערן‪ ,‬נישט גוטע ווערטער‪ ,‬אין א תשובה צו זיין‬ ‫אין דרשות חת"ס ווערט געברענגט‪ ,‬אז בשנת‬ ‫שווער הגאון רבי עקיבא איגר זי"ע דערציילט ער‪,‬‬ ‫תקצ"ב האט אויסגעבראכן א שרעקליכע כאלערא‬ ‫אז ער האט איינמאל באקומען פון אים א בריוו מיט‬ ‫מגיפה‪ ,‬וואס האט אוועקגעריסן הונדערטער‬ ‫צוויי קשיות אין הלכות שמחות‪ ,‬ווען ער האט דאס‬ ‫טויזנטער מענטשן‪ ,‬און אין פרעשבורג האט מען‬ ‫געזען‪ ,‬איז ער שטארק דערשראקן געווארן און‬ ‫יעדן מיטאג געציילט די טויטע‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫האט דערין געזען א שלעכטן סימן‪ ,‬און טאקע‪,‬‬ ‫חתם סופר זי"ע האט דעמאלט מאריך געווען פאר‬ ‫באלד דערנאך האט ער באקומען די בשורה פון זיין‬ ‫זיינע תלמידים מיט סיפורים און מעשיות פון גדולי‬ ‫מאמעס פטירה‪ .‬אזוי שרייבט ער‪" ,‬ובקראי בו ב'‬ ‫ישראל‪ ,‬און פון וואס אידן האבן איבערגעלעבט אין‬ ‫קושיות בהלכות שמחות נרתעתי לאחורי‪ ,‬כי גברא‬ ‫גלות‪ ,‬און האט געזאגט‪ ,‬אז דאס דערציילן אזעלכע‬ ‫קפדנא אנא"‪ ,‬ובמקום קדושים מי יעמוד‪.‬‬ ‫סיפורים איז א גרויסע זכות און א שמירה פאר דער‬ ‫•••‬ ‫קהילה‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען הגאון רבי יואב‬ ‫ראזענבוים זי"ע דער בעל "שערי בינה"‪ ,‬שפעטער‬ ‫זיין תלמיד רבי יעקב הירש זי"ע שרייבט אין‬ ‫רב אין צעהלים און נטאוו‪ ,‬האט געזוכט א שידוך‬ ‫ספר "מור דרור"‪ ,‬אז די גאנצע צייט פון דער מגיפה‬ ‫פאר זיין טאכטער‪ ,‬און מען האט זי געפרעגט‬ ‫איז בדרך נס קיין איינציגער פון די בחורים פון דער‬ ‫וועלכער פון די צוויי בחורים געפעלט איר‪ ,‬האט זי‬ ‫פרעשבורגער ישיבה נישט קראנק געווארן‪ ,‬ווען די‬ ‫געענטפערט‪" ,‬ביידע געפעלן מיר"‪ ,‬ווען רבי יואב‬ ‫מגיפה האט זיך געענדיגט‪ ,‬האט דער רבי דער‬ ‫האט דאס דערציילט פארן חתם סופר‪ ,‬האט פארן‬ ‫הייליגער חתם סופר געהאלטן א דרשת הודאה אין‬ ‫הייליגען חתם סופר אנגעכאפט א ציטער‪.‬‬ ‫דער שול אין פרעשבורג‪ ,‬און האט געדאנקט דעם‬ ‫גרויסן באשעפער ברבים אויף זיינע גרויסע חסדים‪.‬‬ ‫מען האט געווארפן גורל‪ ,‬און דער גורל איז‬ ‫•••‬ ‫ארויסגעפאלן אויף ר' יצחק פרענקל‪ ,‬און די חתונה‬ ‫הגה"ק רבי עקיבא יוסף שלעזינגער זי"ע‬ ‫איז טאקע פארגעקומען‪ ,‬אבער ליידער האט ר'‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל זענען צוויי תלמידי חכמים‬ ‫יצחק פרענקל נישט מאריך ימים געווען‪ ,‬און די‬ ‫געקומען צום הייליגען חתם סופר זי"ע און אים‬ ‫אלמנה האט דערנאך חתונה געהאט מיטן הייליגען‬ ‫געפרעגט‪ ,‬פארוואס ווייזט ער נישט זיין "כוחו‬ ‫מהר"ם א"ש זי"ע‪ ,‬דער רב פון אייזנשטאט‪ ,‬און אזוי‬ ‫וגבורתו" קעגן די רעפארמער‪ ,‬וואס האבן דעמאלט‬ ‫‪74‬‬ ‫באערדיגט אין שטאט ליכטנשטאט‪ ,‬אבער די‬ ‫זענען אירע ווערטער "ביידע" טאקע מקוים‬ ‫קינדער פון רבי מרדכי האבן געהערט פון אים זיין‬ ‫געווארן‪ ,‬און דאס איז געווען דער ציטער וואס‬ ‫צוואה‪ ,‬אז ער וויל נאך זיין פטירה ליגן אין בית‬ ‫האט אנגעכאפט פארן הייליגען חתם סופר‪,‬‬ ‫החיים אין ניקלשבורג‪ ,‬און אויב ס'וועט נישט‬ ‫זעענדיג ברוח קדשו וואס עס גייט ליידער פאסירן‪.‬‬ ‫מעגליך זיין‪ ,‬לכל הפחות אין די שטאט פראג‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫אזוי ווי ער איז למעשה נסתלק געווארן אין‬ ‫הגאון רבי יהודה לייב לאנדסבערג זי"ע‬ ‫קארלסבאד‪ ,‬האט זיך געמאכט אויפ'ן פלאץ‬ ‫שרייבט אין זיין ספר אלה תולדות‪ ,‬אז א בחור האט‬ ‫פארשידענע שוועריקייטן אויסצופירן זיין צוואה‪,‬‬ ‫געוואלט ווערן א תלמיד פונעם הייליגען חתם‬ ‫און ער איז צום סוף באהאלטן געווארן אין די‬ ‫סופר זי"ע אין פרעשבורג‪ ,‬ווען דער הייליגער חתם‬ ‫שטאט ליכטנשטאט נעבן דעם שטאט קארלסבאד‪.‬‬ ‫סופר האט אים געפרעגט וואו ער וועט עסן טעג‪,‬‬ ‫האט דער בחור געענטפערט‪" ,‬אדם כי ימות באהל‪,‬‬ ‫זיינע זון און די בני הקהלה פון ניקלשבורג‬ ‫אין התורה מתקיימת אלא במי שממית עצמו עליה‪,‬‬ ‫האבן דערנאך אנגעהויבן זיך משתדל צו זיין‬ ‫לא באתי כאן לבקש תענוגות בני אדם‪ ,‬אלא בכדי‬ ‫אויסצופירן זיין צוואה‪ ,‬אז מ'זאל "מפנה זיין" גופו‬ ‫להמית עצמי באהלה של תורה"‪.‬‬ ‫הטהור למנוחת כבוד‪ ,‬אינעם בית עולם אין‬ ‫ניקלשבורג‪ ,‬וואו ער האט געוואלט ליגן‪ ,‬אבער עס‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז שטארק‬ ‫האט אויס געבראכן א קריגעריי‪ ,‬ווען די בני‬ ‫דערשראקן געווארן פון די ווערטער‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫הקהלה פון ליכטנשטאט האבן נישט געוואלט‬ ‫געפילט ברוח קדשו אז דער בחור וועט נישט מאריך‬ ‫צולאזן מ'זאל ארויסנעמען פון זיי דעם גוף קדוש‬ ‫ימים זיין‪ ,‬און ער האט אים געוואלט אפשטופן‪ ,‬און‬ ‫וטהור‪.‬‬ ‫דערפאר האט ער פראבירט נאכאמאל צו פרעגן די‬ ‫קשיא‪ ,‬אבער דער בחור האט נישט אויפגעגעבן און‬ ‫צום סוף האבן זיך די צוויי צדדים פארגליכן‬ ‫געענטפערט דעם זעלבן תירוץ‪ ,‬עס זענען ליידער‬ ‫פארצולייגן זייערע טענות פאר דריי חשוב'ע בתי‬ ‫נישט אריבער דריי טעג‪ ,‬און דער בחור איז געווארן‬ ‫דינים בימיהם‪ ,‬דער בי"ד פון הגאון רבי עקיבא איגר‬ ‫שווער קראנק און איז נפטר געווארן‪ ,‬און דער‬ ‫זי"ע אין פוזנא‪ ,‬דער בי"ד פונעם חתם סופר זי"ע אין‬ ‫הייליגער חתם סופר האט מסביר געווען פאר זיינע‬ ‫פרעשבורג‪ ,‬און דער בי"ד פון ק"ק פראג אין שפיץ‬ ‫תלמידים‪ ,‬א א איד ברויך זייער אבאכט געבן אויף‬ ‫פון הגאון רבי שמואל לאנדא זי"ע‪ ,‬דער זון פונעם‬ ‫זיינע דיבורים‪.‬‬ ‫הייליגען נודע ביהודה‪ ,‬און ביידע צדדים האבן‬ ‫•••‬ ‫מקבל געווען אויף זיך‪ ,‬אז ווי אזוי רוב פון די בתי‬ ‫דער הייליגער חתם סופר'ס רבי‪ ,‬הגה"ק רבי נתן‬ ‫דינים וועלן פסק'נען אזוי וועט בלייבן‪.‬‬ ‫אדלער זי"ע‪ ,‬איז נסתלק געווארן כ"ח אלול בשנת‬ ‫ווערט דערציילט אין ספה"ק "מקרי דרדקי"‬ ‫תק"ס‪ ,‬אבער מען האט דעם חתם סופר נישט‬ ‫פון הגה"ק רבי הלל קאלאמייער זי"ע אין פרשת חיי‬ ‫געלאזט וויסן ביז א חודש שפעטער‪ ,‬דער חתם‬ ‫שרה‪ ,‬וואס ער האט געהערט מפי קדשו פון זיין‬ ‫סופר דערציילט אבער אין זיין הספד אויף זיין‬ ‫רבי'ן דער חתם סופר זי"ע‪ ,‬אז אין יענער נאכט וואס‬ ‫גרויסן רבין‪ ,‬אז פון הימל האט מען אים גלייך‬ ‫ער האט מעיין געווען אין דעם ענין‪ ,‬צי מ'מעג‬ ‫מודיע געווען אין חלום‪ ,‬בזה"ל‪" ,‬ואני בחלומי ראיתי‬ ‫"מפנה זיין" דעם גוף קדוש פון רבי מרדכי בנעט‬ ‫מחומשת ספרים מלובשת שחורים‪ ,‬ושאלתי‪ ,‬מדוע‬ ‫זי"ע פון ליכטנשטאט קיין ניקלשבורג‪.‬‬ ‫פראנקפורט שחורים לבושים והשיבוני‪ ,‬הלא ידעת‬ ‫מנהג עיר מולדתך‪ ,‬ביום תענית ציבור מלבישים‬ ‫פארטאגס‪ ,‬בעפאר די עלות השחר‪ ,‬האט‬ ‫ספר תורה שחורים ואיקץ‪ ,‬והנה חלום‪ ,‬והנה האמת‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי מרדכי בנעט זי"ע זיך באוויזן בהקיץ‬ ‫כן מנהג פ"פ‪ ,‬אבל פתרון נודע לנו עתה‪ ,‬כי התורה‬ ‫צום חתם סופר‪ ,‬מיט א לעכטיג פנים וואס האט‬ ‫היא מתאבלת על מות צדיק מורנ"א זי"ע"‪.‬‬ ‫געשיינט און געלאכטן כולו אומר כבוד גדול מאד‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און רבי מרדכי האט דאן געזאגט פאר'ן חתם סופר‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווי עס איז באקאנט‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ער וויל מ'זאל אים מפנה זיין קיין‬ ‫אז ווען דער גאון וקדוש רבי מרדכי בנעט זי"ע איז‬ ‫ניקלשבורג‪.‬‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬האט מען אים בלית ברירה‬ ‫‪75‬‬ ‫מקום הגדת השיעורים לבני הישיבה‪ ,‬נתקיים הנס‬ ‫די וועלט דערציילט‪ ,‬אז הגה"ק רבי מרדכי‬ ‫"מועט המחזיק את המרובה"‪ ,‬אזוי ווערט אויך‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז היות ער איז געווען קודם א חתן‬ ‫דערציילט וועגן דעם בית המדרש אין‬ ‫מיט א כלה‪ ,‬וואס מ'האט גע'פסק'נט אז ער מעג‬ ‫מאטערסדארף‪ ,‬און הגה"ק רבי שאול בראך‬ ‫אפלאזן דעם שידוך‪ ,‬אבער די כלה איז געווארן‬ ‫מקאשוי זי"ע דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז אין יאר‬ ‫פארשעמט‪ ,‬האט מען אין הימל גע'פסק'נט‪ ,‬אז ער‬ ‫תרצ"ב נאכאמאל געקומען קיין מאטערסדארף‪,‬‬ ‫זאל נישט נפטר ווערן אין ניקלשבורג‪ ,‬נאר אין אן‬ ‫האט ער געפונען דעם בית המדרש פול מיט ארום‬ ‫אנדערן ארט‪ ,‬און ער איז באגראבן געווארן אין‬ ‫פינף און פערציג ביז פופציג בחורים‪.‬‬ ‫ליכטנשטאט‪ ,‬דארט וואו זיין געוועזענע כלה האט‬ ‫געוואוינט‪ ,‬און טאקע נעבן איר קבר‪.‬‬ ‫און ער דערציילט‪ ,‬אז ער האט זיך שטארק‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬ווייל ער האט דאך אליין געלערנט‬ ‫למעשה איז טאקע דאס געווען דער פסק פון‬ ‫דארט פופציג יאר פריער‪ ,‬און דעמאלט האבן דארט‬ ‫רוב בתי דינים‪ ,‬און זיבן חדשים נאך זיין הסתלקות‬ ‫געלערנט פיר הונדערט בחורים‪ ,‬און אלע האבן‬ ‫איז גופו הקדוש אריבער געפירט געווארן פון‬ ‫געהאט פלאץ אין דעם זעלבן בית המדרש‪ ,‬און דער‬ ‫ליכטנשטאט קיין ניקלשבורג‪ ,‬און ביום א' י' אדר‬ ‫מאטערסדארפער רב‪ ,‬הגאון רבי שמואל ערנפעלד‬ ‫בשנת תק"צ איז ער באערדיגט געווארן אין שטאט‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט אים באשטעטיגט‪ ,‬אז מען האט דעם‬ ‫ניקלשבורג נעבן דעם קבר פון זיין רבי'ן הרה"ק רבי‬ ‫בית המדרש נישט איבערגעבויט‪ ,‬ער איז פונקט די‬ ‫ר' שמעלקא זי"ע‪ ,‬און די וואונדערליכע פארכטיגע‬ ‫זעלבע גרויס‪ ,‬און דער הייליגען גאון רבי שאול‬ ‫פרשה פון זיין הסתלקות אין קארלסבאד‪ ,‬און זיין‬ ‫בראך זי"ע האט אויסגעפירט‪ ,‬אז עס מוז זיין אז‬ ‫קבורה אין די שטאט ליכטנשטאט‪ ,‬און נאכדעם‬ ‫אינעם ביהמ"ד פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע איז‬ ‫זיין אריבערפירן קיין ניקלשבורג‪ ,‬האט בשעתו‬ ‫מקיים געווארן די נס פון "מועט המחזיק את‬ ‫אויפגעשטורעמט די וועלט‪.‬‬ ‫המרובה"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫די עלטסטע טאכטער פונעם הייליגען כתב‬ ‫דער גאון רבי שלמה זלמן פרידמאן אב"ד‬ ‫סופר זי"ע‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת שרל ע"ה‪ ,‬האט‬ ‫טענקא זי"ע האט דערציילט די מעשה מיטן גר‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען איר זון‪ ,‬דער שפעטערדיגער‬ ‫צדק פון פעזינג‪ ,‬דער פעזינגער רב האט אים‬ ‫גאון רבי יצחק יוחנן הכהן שטראסער זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫געמאכט א ברית‪ ,‬און מען האט נישט געקענט‬ ‫געווען א קליין קינד‪ ,‬איז ער געווארן שווער קראנק‬ ‫אפשטעלן דאס בלוט‪ ,‬און דאס מלכות'ס געזעץ‬ ‫און ממש מסוכן‪ ,‬און די דאקטוירים האבן שוין‬ ‫האט דעמאלט נישט ערלויבט צו מגייר זיין קיינעם‬ ‫אויפגעגעבן יעדע האפענונג‪.‬‬ ‫אן א רשות פון דער רעגירונג‪ ,‬און די אידן פון‬ ‫פעזינג און פון די ארומיגע שטעטלעך זענען‬ ‫דערציילט די טאכטער‪ ,‬אז זי האט זיך‬ ‫געווען אין א גרויסע סכנה‪ ,‬ווייל אויב דער גר וועט‬ ‫אויסגעגאסן דאס הארץ פארן רבונו של עולם מיט‬ ‫שטארבן און די רעגירונג וועט זיך דערוויסן‪ ,‬וועלן‬ ‫ביטערע טרערן‪ ,‬אז אין זכות פון אירע הייליגע‬ ‫זיי נאך נקמה נעמען אין די גאנצע שטאט‪.‬‬ ‫עלטערן‪ ,‬דער זיידע דער הייליגער חתם סופר און‬ ‫דער טאטע דער הייליגער כתב סופר‪ ,‬זאל דאס קינד‬ ‫דער פעזינגער רב איז געפארן צום הייליגען‬ ‫אויסגעהיילט ווערן‪ ,‬און זי איז איינגעשלאפן‪ ,‬און‬ ‫חתם סופר זי"ע‪ ,‬און דער חתם סופר האט געזאגט‪,‬‬ ‫אין חלום האט זיך איר באוויזן דער זיידע דער‬ ‫אז ער האט נישט קיין אנדערע עצה‪ ,‬נאר זיי זאלן‬ ‫הייליגער חתם סופר‪ ,‬וועמען זי האט נאך‬ ‫פארן מיט א וואגן צום טייך דונאי‪ ,‬אריינווארפן דעם‬ ‫געדענקט פון ווען זי איז געווען א קליין קינד‪ ,‬און‬ ‫גר צדק אין טייך‪ ,‬און ער זאל אומקומען על קידוש‬ ‫ער האט איר געגעבן א ברכה‪ ,‬און דעם אנדערן‬ ‫השם‪ ,‬נאר צו ראטעווען די גאנצע שטאט‪ ,‬זיי האבן‬ ‫אינדערפרי איז דאס קינד אויפגעשטאנען געזונט‪.‬‬ ‫צווישן זיך מסכים געווען צו די עצה און זענען‬ ‫•••‬ ‫געפארן מיטן גר צדק צום טייך דונאי‪ ,‬ווען זיי‬ ‫דער גאון רבי ישראל צבי בערנפעלד זי"ע‬ ‫זענען אנגעקומען נאנט צום טייך‪ ,‬האט זיי‬ ‫שרייבט אין סידור "תפלה חתם סופר" בזה"ל‪,‬‬ ‫אפגעשטעלט אן אלטער איד און זיי געפרעגט‬ ‫"מקובלני שבבית מדרשו אשר בעיר פרעשבורג‪,‬‬ ‫‪76‬‬ ‫מקאדלבורג זי"ע‪ ,‬וואס זיינע קינדער האבן‬ ‫וואס עס גייט פאר‪ ,‬נאכדעם וואס זיי האבן אים‬ ‫געשאקעלט וועלטן מיט זייער תורה און מסירת‬ ‫דערציילט די עצה פונעם חתם סופר‪ ,‬האט דער‬ ‫נפש פאר אידישקייט‪.‬‬ ‫אלטער איד געזאגט‪" ,‬איך בין א מוהל מומחה‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫איך האב ביי מיר א ספעציעלע שטויב‪ ,‬און ווען מען‬ ‫דער הייליגער חתם סופר איז געווען מוהל און‬ ‫גיסט דאס ארויף‪ ,‬שטעלט זיך דאס בלוט אפ באלד"‪.‬‬ ‫סנדק ביים ברית פון זיין תלמיד הגאון רבי עקיבא‬ ‫יוסף שלעזינגער זי"ע‪ ,‬אין זיין "מוהל ביכל"‬ ‫אזוי האט מען געטון‪ ,‬און דער גר צדק איז‬ ‫שרייבט ער‪" ,‬מלתי ופרעתי על ברכי הילד עקיבא‬ ‫אויסגעהיילט געווארן‪ ,‬ווען זיי זענען‬ ‫יוסף ב"ר יחיאל ב"ר הערש בער"‪ ,‬אין יענע יארן‬ ‫צוריקגעקומען צום הייליגען חתם סופר‪ ,‬האט ער‬ ‫פלעגט ער שוין נישט אליין מאכן די פריעה‪ ,‬נאר‬ ‫זיי געזאגט‪ ,‬אז דער אלטער איד איז געווען אליהו‬ ‫זיין איידעם הגאון רבי דוד צבי ערנפעלד זי"ע‪,‬‬ ‫הנביא‪ ,‬האבן זיי געפרעגט פונעם הייליגען חתם‬ ‫אבער ביי דעם ברית איז דער איידעם נישט געווען‪,‬‬ ‫סופר‪" ,‬אויב אזוי‪ ,‬פארוואס האט מען פריער‬ ‫און דער חתם סופר האט אליין געמאכט די פריעה‪.‬‬ ‫געדארפט מסירות נפש"‪ ,‬האט דער הייליגער חתם‬ ‫האט ער זיך אנגערופן‪" ,‬זעט‪ ,‬איך האב נישט קיין‬ ‫סופר געענטפערט‪" ,‬אליהו הנביא האט געוואלט‬ ‫נעגל‪ ,‬אליהו הנביא אליין האט מיר געהאלפן מאכן‬ ‫זען‪ ,‬אז איר זענט גרייט צו מסירות נפש על קידוש‬ ‫די פריעה"‪.‬‬ ‫השם‪ ,‬ערשט נאכדעם האט מען אייך געקענט שיקן‬ ‫אליהו הנביא"‪.‬‬ ‫אין יענער צייט איז נפטר געווארן דער חתם‬ ‫•••‬ ‫סופר'ס שווער‪ ,‬הגאון רבי עקיבא איגר זי"ע‪ ,‬אבער‬ ‫דער חתם סופר'ס תלמיד און נאמן ביתו הגה"צ‬ ‫מען האט עס דעם חתם סופר נישט דערציילט‪ ,‬ער‬ ‫רבי פישל סופר זי"ע‪ ,‬האט איינמאל באקומען א‬ ‫האט זיך דערוואוסט ערשט נאכן ברית‪ ,‬און‬ ‫כתב רבנות פון א שטאט אין אונגארן‪ ,‬וואס האט‬ ‫דערפאר האט ער געהייסן רופן דעם רך הנימול‬ ‫אים געוואלט אויפנעמען אלס רב‪ ,‬ער האט דעם‬ ‫עקיבא יוסף‪ ,‬עקיבא נאך רבי עקיבא איגר‪ ,‬און יוסף‬ ‫כתב רבנות געברענגט צום חתם סופר און‬ ‫נאך זיין עלטער זיידן רבי יוסף לוצאטו זי"ע‪.‬‬ ‫געפרעגט וואס צו טון‪.‬‬ ‫ביי דער סעודת הברית האט דער הייליגער‬ ‫האט דער הייליגער חתם סופר אים געפרעגט‪,‬‬ ‫חתם סופר געבענטשט דאס קינד בזה"ל‪" ,‬אזוי ווי‬ ‫"וואס ווילסטו מער‪ ,‬כבוד‪ ,‬אדער קינדער תלמידי‬ ‫דא איז געשען דער נס פון דער פריעה‪ ,‬אזוי זאל דער‬ ‫חכמים"‪ ,‬ער האט אים אויך געפרעגט וועגן זיין‬ ‫באשעפער העלפן‪ ,‬אז דאס קינד זאל אויסוואקסן צו‬ ‫פרנסה‪ ,‬און רבי פישל האט געענטפערט‪ ,‬אז ער‬ ‫ווערן אן אדם גדול‪ ,‬וואס וועט פיל אויפטון און מאכן‬ ‫האט קיינמאל נישט געבעטן אויף געלט‪ ,‬די‬ ‫תיקונים"‪ ,‬און זיינע ווערטער זענען מקוים‬ ‫איינציגע זאך וואס ער איז מתפלל‪ ,‬איז צו האבן‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫קינדער תלמידי חכמים‪ ,‬און זיין פרנסה איז פון‬ ‫•••‬ ‫לערנען מיט בני עניים תורה בחנם‪.‬‬ ‫דער גאון רבי אשר אנשיל מילער אב"ד‬ ‫פעטרושאן זי"ע‪ ,‬וועלכער איז געווען היימיש אין‬ ‫האט אים דער הייליגער חתם סופר צוגעזאגט‪,‬‬ ‫דער שטוב פון דער חתם סופר'ס טאכטער‪ ,‬די‬ ‫אז בשכר וואס ער לערנט אומזיסט מיט די ארימע‬ ‫צדקת מרת שמחה לעמאן ע"ה‪ ,‬דערציילט אין‬ ‫קינדער‪ ,‬וועט ער זוכה זיין צו קינדער גרויסע‬ ‫זיינע זכרונות "עולמו של אבא"‪ ,‬אז עס איז‬ ‫תלמידי חכמים‪ ,‬רבי פישל האט מיט גרויס שמחה‬ ‫ארומגעגאנגען א שמועה‪ ,‬אז דער הייליגער חתם‬ ‫צוריקגעשיקט דעם כתב רבנות‪ ,‬און ער האט‬ ‫סופר זי"ע האט נישט ערלויבט פרויען צו עסן אין‬ ‫טאקע זוכה געווען צו בנים ובני בנים גדולים‬ ‫סוכה‪ ,‬ווען ער האט דאס געפרעגט ביי די טאכטער‬ ‫וצדיקים‪ ,‬ובתוכם זיין זון הגאון רבי יעקב שלום‬ ‫הרבנית הצדקת מרת שמחה ע"ה‪ ,‬האט זי זיך‬ ‫סופר זי"ע‪ ,‬און זיין זון הגה"ק רבי חיים סופר בעל‬ ‫צעלאכט און געזאגט‪" ,‬לא היו דברים מעולם! מיין‬ ‫מחנה חיים ממונקאטש זי"ע און זיין זון הגה"ק רבי‬ ‫מאמע‪ ,‬מיינע שוועסטער און איך‪ ,‬מיר זענען אלע‬ ‫אליעזר זוסמאן סופר מפאקש זי"ע‪ ,‬און זיין זון‬ ‫געזעסן אין סוכה צוזאמען מיטן טאטן זי"ע"‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי נפתלי סופר בעל מטה נפתלי‬ ‫‪77‬‬ ‫און זיך אויסגעדריקט זייער נישט מיט קיין כבוד‬ ‫•••‬ ‫צום הייליגען חתם סופר‪.‬‬ ‫דער חתם סופר'ס אייניקל‪ ,‬דער בערעגסאזער‬ ‫רב רבי שלמה סופר זי"ע‪ ,‬דערציילט אין ספר חוט‬ ‫דעם אנדערן אינדערפרי האט דער חתם סופר‬ ‫המשולש‪ ,‬אז ווען דער זיידע דער הייליגער חתם‬ ‫געלאזט אויסרופן אין אלע שולן און בתי מדרשים‬ ‫סופר זי"ע איז געווען רב אין שטאט‬ ‫אין פרעשבורג‪ ,‬אז היינט וועט זיין א הספד אויפן‬ ‫מאטערסדארף‪ ,‬האט מען אים געשיקט א שאלה‬ ‫רב פון אויסטערליץ אין מעהרין‪ ,‬וועלכער איז‬ ‫פון א היתר עגונה‪ ,‬נאכן דורכלייענען די תשובות‬ ‫נישט לאנג פריער נפטר געווארן‪ ,‬דער הספד איז‬ ‫פון אנדערע רבנים‪ ,‬וועלכע האבן אלע מתיר‬ ‫בעיקר געווען א פלאם פייערדיגע דרשה קעגן די‬ ‫געווען‪ ,‬האט דער הייליגער חתם סופר געזאגט‪,‬‬ ‫וואס ווילן טוישן דעם סדר הלימוד ביי אידישע‬ ‫"על פי דין קען איך נישט אפפרעגן די היתרים‪ ,‬על‬ ‫קינדער‪ ,‬און די דרשה האט געמאכט א געוואלדיגן‬ ‫פי הלכה איז עס ריכטיג‪ .‬אבער ליבי אומר לי‪ ,‬אז‬ ‫רושם‪ ,‬און דער הייליגער ליקוטי חבר בן חיים‬ ‫דער מאן לעבט"‪ ,‬די פרוי האט זיך צוגעהערט‪ ,‬און‬ ‫שרייבט‪" ,‬ותמצא הדרשה הזאת אשר לא נמצא‬ ‫א קורצע צייט שפעטער איז דער מאן‬ ‫דוגמתה בכל דרשות רבינו‪ ...‬עד שכמעט נעשה‬ ‫צוריקגעקומען‪ ,‬און מען האט געזען די אפענע רוח‬ ‫רושם בתוך הפריצים"‪ ,‬אבער די ערליכע האבן זיך‬ ‫הקדוש און סייעתא דשמייא פונעם הייליגען חתם‬ ‫זיכער אפגעהאלטן פון אריינלייגן אין זייער ישיבה‪,‬‬ ‫סופר זי"ע‪.‬‬ ‫און צום סוף האט זיך דאס בכלל נישט‬ ‫•••‬ ‫אויסגעארבעט פאר זיי‪ ,‬ממש אזוי ווי דער‬ ‫הגאון רבי עקיבא יוסף שלעזינגער זי"ע‬ ‫הייליגער חתם סופר זי"ע האט פארגעזאגט‪.‬‬ ‫דערציילט אין זיין ספר לב העברי‪ ,‬אז אין יאר תר"ח‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ביינאכט פון שביעי של פסח‪ ,‬ווען די רעוואלוציע‬ ‫הגאון רבי עקיבא יוסף שלעזינגער זי"ע‬ ‫איז געווען אין איר גרעסטער היץ‪ ,‬האבן‬ ‫שרייבט אין זיין שו"ת רבי עקיבא יוסף‪ ,‬אז דעם‬ ‫צענדליגער טויזנטער אויפשטענדלער פון די‬ ‫לעצטן שבת חול המועד סוכות בחייו פונעם‬ ‫ארומיגע שטעט געשטראמט קיין פרעשבורג‪ ,‬צו‬ ‫הייליגען חת"ס‪ ,‬האט דער חתם סופר געבעטן‪ ,‬אז‬ ‫בארויבן אידישע פארמעגנס‪ ,‬און זיי האבן שוין‬ ‫ביי שלש סעודות‪ ,‬זיין לעצטע שלש סעודות‪ ,‬זאל‬ ‫אנגעהויבן אריינברעכן אין דער אידישער גאס‪.‬‬ ‫קיינער נישט זיין ביי אים‪ ,‬חוץ צוויי מענטשן‪" ,‬מיין‬ ‫טאטע הגאון רבי יחיאל שלעזינגער זי"ע און הגאון‬ ‫אבער אין דעם ריכטיגן מאמענט איז‬ ‫רבי מרדכי פישל סופר זי"ע"‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫אנגעקומען הילף פון די רייטער פונעם מלך פון‬ ‫געוואלט רעדן מיט זיי סודות‪.‬‬ ‫דער פעסטונג קאמאראן‪ ,‬וועלכע האבן זיי‬ ‫געשלאגן א מכה רבה‪ ,‬ביז זיי זענען אלע אנטלאפן‪,‬‬ ‫איינער פון די תלמידים איז געווען שטארק‬ ‫אזוי זענען דעמאלט מקוים געווארן די ווערטער‬ ‫נייגעריג צו הערן די סודות‪ ,‬און ער האט זיך נישט‬ ‫פון דער חתם סופר'ס צוואה‪" ,‬והרוצה להרוס ירס"‪,‬‬ ‫געקענט באהערשן אויף זיין נייגער‪ ,‬און ער האט‬ ‫און רבי עקיבא יוסף שרייבט‪" ,‬וראו כל עמי הארץ‬ ‫זיך באהאלטן אונטערן בעט‪ ,‬אבער דער הייליגער‬ ‫איך נתקיים אז דברי רבינו בנס הפלא"‪.‬‬ ‫חתם סופר זי"ע האט מיט זיין הייליגע אויגן דאס‬ ‫•••‬ ‫גלייך דערשפירט‪ ,‬און האט זיך אנגערופן מיט א‬ ‫דער הייליגער גאון דער ליקוטי חבר בן חיים‬ ‫שארפן לשון‪" ,‬איך וועל דוקא נישט מגלה זיין דאס‬ ‫זי"ע דערציילט‪ ,‬אז י' שבט בשנת תקע"א‪ ,‬נאכדעם‬ ‫וואס איך האב געוואלט זאגן‪ ,‬אבער איך וואונדער‬ ‫וואס דער הייליגער חתם סופר זי"ע איז שוין‬ ‫מיך‪ ,‬איז טאקע נישטא כאטש "מורא רבך כמורא‬ ‫געווען רב אין פרעשבורג‪ ,‬איז איינער פון די‬ ‫שמים"‪.‬‬ ‫"פארגעשריטענע" יונגעלייט געקומען צום חתם‬ ‫סופר‪ ,‬און אים געלאזט וויסן‪ ,‬אז זיי גייען גרינדן אן‬ ‫דער תלמיד האט געהאט גרויס עגמת נפש‪,‬‬ ‫אייגענע שולע פאר בחורים‪ ,‬וואו מען וועט לערנען‬ ‫און נאך דער הסתלקות פונעם הייליגען חתם סופר‬ ‫בעיקר לימודי חול‪ ,‬דער הייליגער חתם סופר האט‬ ‫האט ער געוואוסט‪ ,‬אז דער רבי האט אויף אים א‬ ‫געזאגט‪" ,‬היו לא תהיה!"‪" ,‬לאמיר זען ווער עס וועט‬ ‫קפידא‪ ,‬און ער איז אנטלאפן קיין ארץ ישראל‪ ,‬ווי‬ ‫אויספירן"‪ ,‬האט זיך דער יונגערמאן מתחצף געווען‬ ‫‪78‬‬ ‫שטוב מיטן ווארט "גסיסה"‪ ,‬וויבאלד ער איז דאך‬ ‫ער שרייבט‪ ,‬צו אנטלויפן צו אן עיר מקלט‪" ,‬וכיפר‬ ‫געווען א כהן‪ ,‬און רבי מנחם כ"ץ האט עס‬ ‫אדמתו עמו"‪ ,‬אבער ווען ער איז מיט דער שיף‬ ‫באשטעטיגט און דערציילט‪" ,‬דער רבי זי"ע האט‬ ‫אנגעקומען קיין חיפה‪ ,‬איז די שיף איינגעזונקען‬ ‫מיך ארויסגעשיקט פון שטוב‪ ,‬זאגנדיג‪" ,‬ר' מנחם‪,‬‬ ‫אין ים‪ ,‬און דער תלמיד איז באערדיגט געווארן אין‬ ‫גסיסה"‪ ,‬בין איך ארויס‪ ,‬ווען איך בין אנגעקומען צום‬ ‫חיפה‪ ,‬ווי חז"ל זאגן )אבות פרק ב משנה י'(‪ ,‬וֶ ֱהוֵ י‬ ‫טויער פון הויף‪ ,‬האב איך געהערט שרייען שמע‬ ‫שׁוּעל‪,‬‬ ‫זָ ִהיר ְבּגַ ַח ְל ָתּן ֶשֹּׁלא ִתּכָּ וֶ ה‪ֶ ,‬שׁנְּ ִשׁיכָ ָתן נְ ִשׁיכַ ת ָ‬ ‫ישראל"‪.‬‬ ‫ישׁת ָשׂ ָרף‪ ,‬וְ כָ ל‬ ‫ישׁ ָתן ְל ִח ַ‬ ‫וַ ֲע ִק ָיצ ָתן ֲע ִק ַיצת ַע ְק ָרב‪ְ ,‬וּל ִח ָ‬ ‫•••‬ ‫ִדּ ְב ֵר ֶיהם כְּ גַ ֲח ֵלי ֵאשׁ‪.‬‬ ‫גאר א אינטערעסאנטע זאך וואס ווערט‬ ‫•••‬ ‫געברענגט פון איינעם פון די גרויסע תלמידים‬ ‫דעם חתם סופר'ס תלמיד‪ ,‬הגאון רבי משה‬ ‫פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי יוסף‬ ‫האמבורגער זי"ע‪ ,‬דערציילט אין זיינע זכרונות אין‬ ‫חיים פאלאק זי"ע‪ ,‬וועלכער האט צען יאר‬ ‫ספר שלשה עולמות‪ ,‬אז ווען דער הייליגער חתם‬ ‫געלערנט ביים הייליגען חתם סופר אין פרעשבורג‬ ‫סופר איז איינמאל געווען שווער קראנק און ממש‬ ‫און האט מחבר געווען א שיינעם חיבור אויפ'ן ספר‬ ‫מסוכן‪ ,‬האבן זיינע תלמידים און בעלי בתים‬ ‫העיקרים‪ ,‬וואס די מעשה ברענגט גאר שטארק‬ ‫אונטערגעשריבן א "שטר מתנה"‪ ,‬וואו יעדער האט‬ ‫ארויס די הכנעה און געוואלדיגע אמונה פשוטה‬ ‫אוועקגעשאנקען א יאר פון זיין אייגן לעבן פארן‬ ‫וואס דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט געהאט‬ ‫רבין‪.‬‬ ‫אין זיין גרויסן רבין דער גאון וקדוש רבי נתן‬ ‫אדלער זי"ע‪.‬‬ ‫דער תלמיד רבי משה האמבורגער‪ ,‬וועלכער‬ ‫האט דאס צוזאמענגעשטעלט‪ ,‬האט געברענגט‬ ‫דערציילט ער‪ ,‬אז אמאל איז ער אריין צום רבין‬ ‫דעם שטר צום חתם סופר און געזאגט‪" ,‬דער רבי‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע‪ ,‬און געזען ווי ער‬ ‫וועט זיכער נאך לאנגע יארן אונז פירן און מיט אונז‬ ‫פלאמט ממש מיט אש להבה‪ ,‬ווען ער האט זיך‬ ‫לערנען"‪ ,‬דער הייליגער חתם סופר האט געגעבן א‬ ‫געוואונדערט וואס עס איז געשעהן‪ ,‬האט אים דער‬ ‫קוק אויפן שטר‪ ,‬און זיך אנגערופן‪" ,‬משה‪ ,‬אין דעם‬ ‫הייליגער חתם סופר געזאגט‪ ,‬אז זיין רבי דער גאון‬ ‫זכות וועסטו מאריך ימים זיין‪ ,‬און האבן א ליכטיג‬ ‫וקדוש רבי נתן אדלער זי"ע‪ ,‬האט אים אמאל‬ ‫און זיס לעבן"‪ ,‬און טאקע דער רבי משה‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז די אלע שפל'דיגע תקיפים‪ ,‬די נגידים‬ ‫האמבורגער האט זוכה געווען צו אריכות ימים‪ ,‬און‬ ‫וואס האבן אים גע'רודפ'ט אין שטאט פרנקפורט‪,‬‬ ‫נאך זוכה געווען ארויפצוגיין קיין ירושלים און צו‬ ‫וועלן ווערן יורדים ל"ע‪ ,‬און וועלן קומען צו אים‪,‬‬ ‫זען דורות ישרים מבורכים‪.‬‬ ‫צום חתם סופר‪ ,‬ער זאל זיי העלפן מיט פרנסה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר חוט המשולש ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דערציילט דער הייליגער חתם סופר ווייטער‬ ‫דער הייליגער חתם סופר האט געהאט אן‬ ‫פארן תלמיד‪ ,‬די אלע רודפים‪ ,‬אלע זענען שוין‬ ‫אויסערגעווענליכע כח הגוף‪ ,‬ער פלעגט צעטיילן‬ ‫געקומען צו אים‪ ,‬בעטן ער זאל זיי באזארגן מיט‬ ‫ניסלעך פאר די קינדער אין שטוב‪ ,‬און נאך אויף זיין‬ ‫פרנסה‪ ,‬חוץ איינער וואס האט נאך נישט געהאט‬ ‫לעצטן סוכות האט ער צעבראכן די ניסלעך צווישן‬ ‫געקומען‪ ,‬האט ער זיך געוואונדערט‪ ,‬ווי דאס קען‬ ‫צוויי פינגער‪" ,‬וואס מיין טאטע דער הייליגער כתב‬ ‫זיין אז זיין רבי'נס ווערטער זענען נישט מקויים‬ ‫סופר זי"ע האט נישט געקענט טון אפילו מיט צוויי‬ ‫געווארן‪ ,‬אבער היינט‪ ,‬האט דער חתם סופר געזאגט‪,‬‬ ‫הענט"‪.‬‬ ‫איז דער לעצטער פון די רודפים געקומען אים בעטן‬ ‫•••‬ ‫ער זאל אים העלפן מיט פרנסה‪ ,‬און היינט האט ער‬ ‫דער גאון רבי יוסף נפתלי שטערן זי"ע שרייבט‪,‬‬ ‫געזען‪ ,‬אז פון זיין רבי'נס ווערטער איז דבר לא נפל‬ ‫אז זיין שווער איז איינמאל געשיקט געווארן צו‬ ‫ארצה‪.‬‬ ‫באזוכן דעם גאון רבי מנחם כ"ץ מפרוסטיץ זי"ע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און האט אים געבעטן ער זאל דערציילן די מעשה‬ ‫הגאון רבי עזריאל יודא לעבאוויטש‪ ,‬דער‬ ‫וואס מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער חתם סופר‬ ‫ווינער רב זי"ע‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬אז הגאון רבי אהרן‬ ‫האט אים פאר זיין הסתלקות ארויסגעשיקט פון‬ ‫‪79‬‬ ‫אז איינמאל ערב תשעה באב נאך חצות‪ ,‬האט ער‬ ‫קאטלער זי"ע האט אים אמאל געזאגט בזה"ל‪,‬‬ ‫געזען דעם חתם סופר זיך מתבודד זיין אין א‬ ‫"דער חתם סופר איז געווען דער גרעסטער אין די‬ ‫באזונדערן צימער‪ ,‬ער האט שטארק געוואלט‬ ‫לעצטע פינף הונדערט יאר"‪ ,‬ווען דער ווינער רב‬ ‫וויסן פארוואס‪ ,‬ווייל אין אזא צייט לערנט מען דאך‬ ‫האט אים געפרעגט‪" ,‬איז דען דער הייליגער‬ ‫נישט ווי געווענליך‪.‬‬ ‫ווילנער גאון זי"ע‪ ,‬נישט געווען אזוי גרויס אין‬ ‫תורה"‪.‬‬ ‫ער האט מצליח געווען אריינצוקוקן דורכן‬ ‫שפאלט פונעם טיר‪ ,‬און וואס פאר א שרעקעדיגע‬ ‫האט אים רבי אהרן קאטלער געענטפערט‪,‬‬ ‫מחזה ער האט געזען‪ ,‬דער איש אלקים דער‬ ‫"אין תורה איז שווער צו מעסטן‪ ,‬דער חתם סופר איז‬ ‫הייליגער חתם סופר זי"ע איז געזעסן און געקלאגט‪,‬‬ ‫אבער געווען אומגעהויער גרויס הן אין תורה‪ ,‬הן‬ ‫א ספר איז געלעגן פאר אים און ער האט געהאלטן‬ ‫אלס מרביץ תורה פאר הונדערטער תלמידים‪,‬‬ ‫א בעכער‪ ,‬און טרערן האבן געשטראמט פון זיינע‬ ‫וועלכע זענען אויסגעוואקסן צו זיין די גרעסטע‬ ‫אויגן‪ ,‬און ער האט יעדעס מאל אונטערגעהאלטן‬ ‫גדולי ישראל‪ ,‬הן אלס רב פון א גרויסע שטאט‪ ,‬סיי‬ ‫דעם בעכער זיי אויפצונעמען‪ ,‬ביז ער האט‬ ‫אלס משיב פון טויזענטער תשובות צו ארבע כנפות‬ ‫אנגעפילט דעם בעכער ביז אויבן‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫הארץ‪ ,‬און סיי אלס דער מנהיג פון ארטאדאקסישן‬ ‫געגעסן די סעודה המפסקת אויף דער ערד‪ ,‬האט ער‬ ‫אידענטום‪ ,‬און אזא ריז וואס זאל פערזאניפיצירן‬ ‫גענומען דעם בעכער מקיים צו זיין דעם פסוק‪,‬‬ ‫אט די אלע אייגענשאפטן‪ ,‬האט נישט עקזיסטירט‬ ‫" ֶה ֱאכַ ְל ָתּם ֶל ֶחם ִדּ ְמ ָעה וַ ַתּ ְשׁ ֵקמוֹ ִבּ ְד ָמעוֹת ָשׁ ִלישׁ"‪.‬‬ ‫אין די לעצטע פינף הונדערט יאר"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר ישראל סבא ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫דאס זעלבע שרייבט הגה"צ רבי יוסף נפתלי‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהושע פריינד מנאסויד זי"ע‪,‬‬ ‫שטערן זי"ע אין זיין ספר קרית ספר‪ ,‬אין זיין‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט געהערט פונעם צדיק‬ ‫הקדמה צום חתם סופר‪ ,‬און רבי יוסף נפתלי‬ ‫הרה"ק רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם דער‬ ‫ברענגט דעם מדרש )ויקרא רבה ט"ו ב'(‪" ,‬יש זוכה‬ ‫הייליגער שינאווא רב זי"ע‪ ,‬אז די קדושה פונעם‬ ‫למקרא‪ ,‬ויש למשנה‪ ,‬ויש לתלמוד‪ ,‬ויש להגדה‪ ,‬ויש‬ ‫חתם סופר זי"ע האט באלויכטן יעדן צימער וואו די‬ ‫זוכה לכולן"‪ ,‬און ער שרייבט דארט בזה"ל‪" ,‬יש זוכה‬ ‫בחורים פון זיין ישיבה האבן געוואוינט‪ ,‬אזוי אז זיי‬ ‫לכולן‪ ,‬הוא רבינו הגדול בעל חתם סופר זצ"ל שזכה‬ ‫זאלן נישט צוקומען צו אן עבירה‪ ,‬אזוי זענען זיינע‬ ‫ונתקבלו תשובותיו בכל קצוי ארץ‪ ,‬וכן חידושים על‬ ‫תלמידים אויסגעוואקסן גדולי ישראל‪ ,‬ווי דער‬ ‫הש"ס‪ ,‬מאמריו על התורה‪ ,‬ודרשותיו‪ ,‬כשנתבונן‬ ‫מהר"ם שיק זי"ע און אנדערע‪ ,‬ער האט ערשט‬ ‫ברבינו המחבר‪ ,‬איש העמסוני בהנהלת קהילה‬ ‫אריינגעלייגט אין זיי קדושה און טהרה‪ ,‬אין בחינת‬ ‫גדולה וישיבה של כמה מאות בחורים‪ ,‬האיר פני‬ ‫ציון וירושלים‪ ,‬און דערנאך האט די תורה אין זיי‬ ‫תבל בתשובותיו לשואלים דבר ד'‪ ,‬כתב חי' על‬ ‫געקענט לייכטן‪" ,‬תצא תורה"‪.‬‬ ‫מסכתות דף על דף‪ ,‬וכמה מאות קונטרסים בסוגיות‬ ‫•••‬ ‫שונות‪ ,‬ובשאר מקצועות שבתורה‪ ,‬הכל בכתב ידו‪,‬‬ ‫אין ספר אמרות צדיקים ווערט געברענגט א‬ ‫איך הספיקה לו העת להכין דרשות נפלאות כאלו‬ ‫מעשה‪ ,‬וואס ברענגט שטארק ארויס דעם אמונה‬ ‫ולהעלותן על פנקסו‪ ...‬ונוסף עליהם עוד אלפי‬ ‫פשוטה פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע אינעם‬ ‫מאמרים עה"ת ועל מאחז"ל שכתב בכתב ידו‪ ,‬אלא‬ ‫גרויסן באשעפער‪ ,‬הרה"ק רבי אברהם יהושע‬ ‫ודאי משמיא קזכו לי' להיות כמעין המתגבר גם‬ ‫פריינד מנאסויד זי"ע‪ ,‬האט נאך דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫בפרד"ס‪ ,‬ונתקיימו בו דברי חז"ל‪" ,‬ויש זוכה לכולן"‪.‬‬ ‫מסור א שונא ישראל‪ ,‬האט געוואלט אריינגעבן א‬ ‫•••‬ ‫מסירה אויף די ישיבה פונעם הייליגען חתם סופר‬ ‫אין ספר זכרון למשה ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫זי"ע‪ ,‬און די גאנצע ישיבה איז געווען אין א סכנה‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי שמואל בנימין סופר מפרעשבורג זי"ע‬ ‫מען איז שנעל געלאפן צום הייליגען חתם סופר‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז הגה"ק רבי יוסף חיים‬ ‫זי"ע אים בעטן ער זאל עפעס טאן‪.‬‬ ‫זאנענפעלד זי"ע האט מיר דערציילט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫דער הייליגער חתם סופר האט דעמאלט‬ ‫געהערט פון רבי משה נאוואמעסטא זי"ע א תלמיד‬ ‫געלערנט זיין שיעור אין בית המדרש און נישט‬ ‫מובהק און א בן בית ביים הייליגען חתם סופר זי"ע‪,‬‬ ‫‪80‬‬ ‫נאך געווען א קליין קינד‪ ,‬אבער וועגן דעם ליכט‬ ‫אויפגעהערט לערנען‪ ,‬די מענטשן זענען ביים‬ ‫האט ער אונז דערציילט‪.‬‬ ‫שיעור געקומען וויינענדיג און פארגעלייגט זייער‬ ‫•••‬ ‫צרה‪ ,‬האט דער חתם סופר זי"ע געפרעגט‪" ,‬נו"‪ ,‬און‬ ‫ווי באוויסט איז דער צדיק רבי יהודה'לע‬ ‫ער האט געפרעגט פון די מענטשן‪" ,‬וואס ווילט איר‬ ‫מדזיקוב זי"ע געווען גאר שטארק מקושר און דבוק‬ ‫פון מיר"‪ ,‬האבן זיי געענטפערט‪ ,‬אז דער רב מוז‬ ‫אין די ספרים פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע‪ ,‬ער‬ ‫עפעס טאן‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬איך טו!"‪ ,‬און ער‬ ‫האט ממש זיין גאנץ לעבן עוסק געווען אין די‬ ‫האט ווייטער געלערנט זיין שיעור‪ ,‬ווייל דער‬ ‫חידושים פונעם חתם סופר‪ ,‬און אסאך הגאות‬ ‫הייליגער חתם סופר האט ביי זיך באמת געהאלטן‪,‬‬ ‫געשריבן בחייו אויפן חתם סופר זי"ע‪ ,‬ער האט גאר‬ ‫אז ער קען באמת גארנישט טון אויסער לערנען‬ ‫אסאך געלט פון זיין אייגענע מאגערע געהאלט‬ ‫תורה‪ ,‬און די תורה וועט שוין אויספירן וואס מען‬ ‫אוועק געגעבן‪ ,‬צו דריקען די כתבי ידות פונעם‬ ‫דארף‪ ,‬און אויך זיין בטחון אויפן אויבערשטן‪,‬‬ ‫חתם סופר‪ ,‬עד כדי כך‪ ,‬אז ער האט זיך געהאלטן‬ ‫פארשטייט זיך אז נישט לאנג נאכדעם איז די גזירה‬ ‫פאר א תלמיד פונעם חתם סופר זי"ע‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫בטל געווארן‪.‬‬ ‫רבי יהודה'לע האט כסדר געזאגט בזה"ל‪" ,‬החתם‬ ‫•••‬ ‫סופר מדבר אל לבי"‪.‬‬ ‫אין שו"ת רבי עקיבא יוסף ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫הגה"ק רבי עקיבא יוסף שלעזינגער בעל לב‬ ‫ווערט דערציילט אז הגה"ח רבי יוסף נפתלי‬ ‫העיברי זי"ע‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬מיין פאטער הגה"ק‬ ‫שטערן זי"ע וואס האט אסאך עוסק געווען‬ ‫רבי יחיאל זי"ע פלעגט שטענדיג צינדן א נר נשמה‬ ‫ארויסצוגעבן די ספרים פונעם הייליגען חתם‬ ‫ביים יארצייט פון זיין רבין דער הייליגער חתם סופר‬ ‫סופר‪ ,‬האט אמאל געברענגט א כתב יד פונעם חתם‬ ‫זי"ע‪ ,‬פונקט ווי א זון פאר זיין פאטער‪ ,‬בשנת תר"ח‪,‬‬ ‫סופר זי"ע‪ ,‬און דאס געוויזן פאר רבי יהודה'לע זי"ע‪,‬‬ ‫ווען עס איז געווען א גרויסע מהומה פון די שונאי‬ ‫אבער דער צדיק האט גלייך געזאגט פאר רבי יוסף‬ ‫ישראל און מיר זענען געווען שטארק דערשראקן‪,‬‬ ‫נפתלי‪ ,‬אז דאס איז נישט פונעם חתם סופר‪.‬‬ ‫און מען האט זיך אויפגעהאלטן אין א פארשפארטן‬ ‫הויז‪ ,‬כמעט ווי אין א קעלער‪ ,‬האט דער טאטע‬ ‫ער האט זיך פראבירט איינצוטענה'ן אז דאס‬ ‫יענעם יאר ביים יארצייט פארגעסן אנצוצינדן דעם‬ ‫איז יא‪ ,‬אבער רבי יהודה'לע זי"ע האט זיך געהאלטן‬ ‫נר נשמה כ"ה תשרי‪.‬‬ ‫ביי זיינס‪ ,‬לפלא איז צום סוף ארויסגעקומען‪ ,‬אז ער‬ ‫איז געווען גערעכט און דאס איז נישט געווען‬ ‫יענע נאכט איז זיין רבי‪ ,‬דער הייליגער חתם‬ ‫פונעם חתם סופר‪ ,‬אזוי שטארק איז דער צדיק‬ ‫סופר‪ ,‬צו אים געקומען אין חלום מיט א‬ ‫געלעגן אין די ספרי חתם סופר זי"ע‪ ,‬צדיקים האבן‬ ‫וואקסענעם ליכט אין האנט‪ ,‬האט זיך‬ ‫מעיד געווען אויפן צדיק רבי יהודה'לע זי"ע‪" ,‬חד‬ ‫אראפגעזעצט פאר אים און געזאגט צוויי חידושי‬ ‫בדרא בתורת החתם סופר"‪.‬‬ ‫תורה‪ ,‬דערנאך האט דער רבי געזאגט‪" ,‬שטיי אויף‬ ‫און צינד דעם יארצייט ליכט"‪ ,‬ער איז‬ ‫יארן שפעטער האט מען אמאל געזאגט פארן‬ ‫אויפגעשטאנען און אנגעצונדן דאס ליכט וואס זיין‬ ‫צדיק רבי יהודה'לע‪ ,‬אז פוקד זיין דעם ציון קדשו‬ ‫רבי האט פאר אים צוגעגרייט‪ ,‬און זיך דערשראקן‬ ‫פונעם חתם סופר זי"ע איז א סגולה פאר זש"ק‪ ,‬איז‬ ‫אז ער האט פארגעסן צו צינדן‪.‬‬ ‫דער צדיק וואס איז דאך געווען אזוי דבוק אינעם‬ ‫חתם סופר‪ ,‬טאקע אריבער געפארן צו פוקד זיין‬ ‫אינדערפרי האבן מיר געזען א ליכט ברענען‬ ‫דעם ציון קדשו‪ ,‬אבער לפלא אזוי ווי דער צדיק איז‬ ‫און זיך געוואונדערט פון וואנעט עס קומט‪ ,‬ווייל‬ ‫אנגעקומען צום ציון קדשו פונעם חתם סופר‪ ,‬איז‬ ‫אין יענע שרעקעדיגע נעכט האט מען בכלל נישט‬ ‫דער צדיק אריין אין אזא דביקות פאר שעות‬ ‫געלאזט א ליכט ברענען‪ ,‬כדי די שונאים זאלן נישט‬ ‫אריכות‪ ,‬און ווען ער איז שוין אוועק געפארן פונעם‬ ‫זען דעם צימער‪ ,‬אבער דער פאטער האט אונז‬ ‫ציון‪ ,‬האט זיך דער צדיק דערמאנט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫דערציילט דעם חלום‪ ,‬זאגט רבי עקיבא יוסף‪ ,‬די‬ ‫אינגאנצן פארגעסן צו בעטן פאר קינדער‪ ,‬און‬ ‫חידושי תורה וואס דער חתם סופר האט אים‬ ‫וויבאלד עס איז דער מנהג נישט צו פוקד זיין צוויי‬ ‫געזאגט‪ ,‬האב איך נישט פארשטאנען‪ ,‬ווייל איך בין‬ ‫‪81‬‬ ‫אבער דערנאך האב איך געהערט שיינע געזאנגען‪,‬‬ ‫מאל אינעם זעלבן טאג‪ ,‬איז ער שוין מער נישט‬ ‫און דער הייליגער בעלזא רב זי"ע האט זיך דאן‬ ‫צוריק געפארן זיך מזכיר זיין פאר זש"ק‪.‬‬ ‫אנגעריפן "א פלא א טאטע‪ ,‬א פלא א זון"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫דער אייניקל הגה"ק רבי שלמה אלכסנדרי‬ ‫ווי באקאנט איז דער הייליגער חתם סופר‬ ‫סופר זי"ע איז איינמאל געווען אין בעלזא ביים‬ ‫געווען איבער די ‪ 50‬יאר אלט ווען עס איז אים‬ ‫צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע‪ ,‬האט אים דער‬ ‫געבוירן געווארן זיין טאכטער הצדקת מרת הינדל‬ ‫הייליגער בעלזא רב געבעטן‪ ,‬אז ער זאל דערציילן‬ ‫ע"ה וואס איז געווען די מאמע פונעם הייליגען חתן‬ ‫א מעשה פונעם זיידן דער חתם סופר זי"ע אדער‬ ‫סופר זי"ע‪ ,‬און עס איז ממש הפלא ופלא די סיבה‬ ‫פונעם גרויסן טאטן דער מכתב סופר זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫פארוואס דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט‬ ‫דער זון געזאגט‪ ,‬אז ער וועט דערציילן א מעשה‬ ‫קיינמאל נישט געבעטן פון זיין גרויסן רבין הגה"ק‬ ‫פון דעם טאטן און דעם זיידן צוזאמען‪.‬‬ ‫רבי נתן אדלער זי"ע‪ ,‬אז ער זאל פאר אים מתפלל‬ ‫זיין פאר קינדער‪ ,‬און דאס איז וואס דער הייליגער‬ ‫דאן האט ער דערציילט‪ ,‬אז ביים זיידן דער‬ ‫חתם סופר זי"ע שרייבט אין א בריוו און דערציילט‪.‬‬ ‫הייליגער חתם סופר זי"ע איז געווען א מנהג‪ ,‬אז‬ ‫שבת קודש צופרי ביים דאווענען נאך שחרית‪ ,‬איז‬ ‫אז ווען זיין גרויסע רבי דער גאון וקדוש רבי‬ ‫דער זיידע ארויס פאר א שטיק צייט‪ ,‬און דערנאך‬ ‫נתן אדלער זי"ע האט ליידער פארלוירן זיין‬ ‫איז דער זיידע צוריק אריין געקומען צו קריאת‬ ‫איינציגסטע טאכטער ווען זי איז ליידער געווען‬ ‫התורה און מוסף‪ ,‬איין וואך ווען דער זיידע איז‬ ‫גאר יונג‪ ,‬האט זיין רבי ר' נתן אדלער נישט‬ ‫ארויסגעקומען נאך שחרית‪ ,‬האט ער געהערט‪ ,‬ווי‬ ‫געוואלט מטריח זיין כלפי מעלה און משנה זיין די‬ ‫דער זון דער מכתב סופר זי"ע זייענדיג נאך א קינד‪,‬‬ ‫טבע אז ער זאל האבן קינדער‪ ,‬ווייל דאס קען‬ ‫מיטשעט די מאמע מיט עפעס‪.‬‬ ‫חלילה גורם זיין מיתה לאשתו‪ ,‬און וועגן דעם טעם‬ ‫האט דער הייליגער חתם סופר קיינמאל נישט‬ ‫האט דער זיידע געריפן דעם קינד דעם מכתב‬ ‫געבעטן זיין רבין צו מתפלל זיין אז ער זאל האבן‬ ‫סופר‪ ,‬און געפרעגט‪ ,‬מיין קינד וואס ווילסטו פונעם‬ ‫קינדער‪ ,‬אפילו ער איז שוין געווען יארן נאך די‬ ‫מאמע‪ ,‬האט דער קינד מיט זיין גרויס חכמה‬ ‫חתונה‪ ,‬ווי דער הייליגער חתם סופר זי"ע שרייבט‬ ‫געזאגט פארן טאטן‪ ,‬מען זאגט ביי קדושה‪ ,‬נקדישך‬ ‫בזה"ל‪" ,‬גם אנכי לא בקשתי ממנו זצ"ל לעולם‬ ‫ונעריצך אזוי ווי די מלאכים זאגן קדושה בשמי‬ ‫לבקש רחמים על אשתי הראשונה מטעם הנ"ל‪ ,‬וכל‬ ‫מרום‪ ,‬לכאורה פון ווי ווייסט מען ווי אזוי די מלאכים‬ ‫שאין דוחק השעה‪ ,‬אין השעה דוחקתו"‪.‬‬ ‫זאגן קדושה אויבן אין הימל‪ ,‬אז מען זאגט אז די‬ ‫•••‬ ‫אידן אויף די וועלט זאגן אזוי ווי די מלאכים‪.‬‬ ‫די מאמע די צדקת מרת שרל ע"ה‪ ,‬איז געווען‬ ‫אין שווערע חבלי לידה בעפאר דער כתב סופר איז‬ ‫האט אים דער טאטע דער הייליגער חתם‬ ‫געבוירן געווארן‪ ,‬האט איינע פון די תלמידים‬ ‫סופר זי"ע געזאגט‪ ,‬דו האסט געפרעגט א גוטע‬ ‫געפרעגט דעם הייליגען חתם סופר זי"ע‪ ,‬פארוואס‬ ‫קשיא‪ ,‬און דער טאטע האט אים מיט גענומען אין‬ ‫ער רייסט נישט איין פאר הרבנית הצדקת‪ ,‬אז עס‬ ‫שוהל פאר מוסף‪ ,‬און בשעת חזרת הש"ץ ביי כתר‪,‬‬ ‫זאל גיין גרינגער‪ ,‬האט דער הייליגער חתם סופר‬ ‫האט דער טאטע געהייסן פארן קינד דער מכתב‬ ‫זי"ע געענטפערט‪ ,‬חז"ל זאגן דאך אז‪" ,‬וזרח השמש‬ ‫סופר‪ ,‬אז ער זאל זיך אויף שטעלן אויף א בענקל‪,‬‬ ‫ובא השמש"‪ ,‬וואס חז"ל זאגן‪ ,‬אז איין צדיק קען‬ ‫און ער זאל קוקען צום שטענדער פון די בעל תפלה‪.‬‬ ‫נישט אראפקומען אויף די וועלט בעפאר די‬ ‫אנדערער צדיק ווערט נסתלק‪.‬‬ ‫נאכן דאווענען איז דער חתם סופר זי"ע‬ ‫צוגעגאנגען צום זון און געפרעגט‪ ,‬קינד מיינס‪ ,‬דו‬ ‫און איך בין בטוח אז דאס קינד וועט זיין א‬ ‫האסט נאך א קשיא‪ ,‬האט דער קינד דער הייליגער‬ ‫צדיק און א קדוש‪ ,‬וויל איך נישט מקצר זיין די לעבן‬ ‫מכתב סופר געזאגט‪ ,‬טאטע איך האב שוין נישט‬ ‫פון א אנדערע צדיק מיט מיין השתדלות‪ ,‬אבער‬ ‫קיין קשיא'ס‪ ,‬ווייל בשעת מען האט אנגעהויבן זאגן‬ ‫פאר הרבנית הצדקת האט ער געזאגט‪" ,‬אל תראי‬ ‫כתר‪ ,‬האב איך געהערט קולות און צעקות נוראות‪,‬‬ ‫‪82‬‬ ‫קומענדיגע טאג האט ער געגעבן די דרשה‪ ,‬און‬ ‫כי גם זה לך בן‪ ,‬לא לי לבדי יהי' כי גם לך יהי' הבן‬ ‫דער כתב סופר האט געזאגט אויפן דרשה‪ ,‬אז דאס‬ ‫לגדלו ולחנכו"‪ ,‬און ווען דער כתב סופר איז געבוירן‪,‬‬ ‫איז געווען אן אמת'ע "אב מלאכה"‪.‬‬ ‫האט מען אים א נאמען געגעבן "שמואל בנימין"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫הגה"ק רבי שלמה סופר זי"ע דער זוהן פונעם‬ ‫ווען דער הייליגער כתב סופר איז געווען ‪ 6‬יאר‬ ‫הייליגען כתב סופר זי"ע דערציילט אינעם ספר‬ ‫אלט‪ ,‬איז ער זייער קראנק געווארן‪ ,‬און זיין מצב‬ ‫חוט המשולש‪ ,‬אז בשנת תרמ"א האט ער באזוכט‬ ‫איז געווארן זייער ערענסט און ער איז געווען אין‬ ‫ביים הייליגען ייטב לב מסיגוט זי"ע‪ ,‬האט אים דער‬ ‫א גרויסע סכנה‪ ,‬די גאנצע שטאט האט איינגעריסן‬ ‫הייליגער ייטב לב דערציילט‪ ,‬אז יענעם יום הקדוש‬ ‫פארן קינד‪ ,‬ספעציעל זיין טאטע וואס האט נישט‬ ‫בשנת תקפ"א‪ ,‬ווען די קינדער פונעם הייליגען‬ ‫אויפגעהערט מתפלל זיין פאר בנו יקירו‪ ,‬דאן האט‬ ‫חתם סופר זענען ליידער געלעגן קראנק אין בעט‪,‬‬ ‫אים זיין הייליגער טאטע צוגעגעבן דעם נאמען‬ ‫ובתוכם איז געווען דער הייליגער כתב סופר‬ ‫אברהם‪.‬‬ ‫זייענדיג נאר ‪ 6‬יאר אלט‪ ,‬צוליב וואס עס האט דאן‬ ‫געבאשעוועט א שווערע מגיפה‪ ,‬און דער זוהן דער‬ ‫נאך אפאר חדשים איז דער מצב געקומען עד‬ ‫כתב סופר איז געווען אין א גאר שווערע מצב‪.‬‬ ‫כדי כך‪ ,‬אז מען האט שוין געהאט גערופן די חברה‬ ‫קדישא כדי לעשות כראוי לו‪ ,‬דער דאקטאר האט‬ ‫האט זיך דער הייליגער חתם סופר‬ ‫געזאגט פארן חתם סופר‪" ,‬ידענו אדונינו כי איש‬ ‫אנטפלעקט צום זיידן דער הייליגער ישמח משה‬ ‫אלקים קדוש אתה"‪ ,‬און אויב האט דער רבי מיט‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס כאטש די צוויי צדיקים וקדושים האבן‬ ‫זיינע תפילות נישט געקענט פויעלען‪ ,‬דאן קענען‬ ‫זיך פיזיש קיינמאל נישט געטראפן‪ ,‬דארט אין‬ ‫מיר גארנישט טון‪.‬‬ ‫שטאט אוהעל האט געוואוינט א איד א תלמיד‬ ‫פונעם הייליגען חתם סופר‪ ,‬און צופרי האט דער‬ ‫ווען דער הייליגער חתם סופר האט געהערט‬ ‫הייליגער ישמח משה געלאזט ריפן יענעם איד‪ ,‬און‬ ‫די ווערטער‪ ,‬האט ער זיך געשטעלט ביים ווינקעל‬ ‫האט געבעטן אז ער זאל אים שילדערן דעם‬ ‫ווי זיינע כתבי קודש זענען געלעגן‪ ,‬און איינגעריסן‬ ‫געשטאלט פונעם חתם סופר‪ ,‬און דאן האט דער‬ ‫צום גרויסן באשעפער פאר זיין בנו יקירו‪ ,‬און‬ ‫ישמח משה טאקע פעסטגעשטעלט‪ ,‬אז דער וואס‬ ‫בשעת מעשה האט דאס קינד אויס געשריגן שמע‬ ‫האט זיך צו אים אנטפלעקט איז טאקע געווען דער‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫הייליגער חתם סופר‪ ,‬און האט פארשטאנען‪ ,‬אז‬ ‫דער חתם סופר איז געקומען צו אים בעטן אז ער‬ ‫דאן האט מען געזען אז די תפילות פונעם‬ ‫זאל פאר אים מתפלל זיין‪ ,‬אבער האט נישט‬ ‫הייליגען חתם סופר זענען נתקבל געווארן‪ ,‬און זיין‬ ‫געוויסט די סיבה פארוואס ער וויל ער זאל פאר אים‬ ‫קינד דער כתב סופר איז געזונט געווארן‪ ,‬דאן האט‬ ‫מתפלל זיין‪.‬‬ ‫דער דאקטאר געזאגט‪ ,‬יעצט זעה איך "כי איש‬ ‫אלקים אתה"‪ ,‬די גדולי תלמידים האבן געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫צופרי נאך יום הקדוש איז אנגעקומען א בריוו‬ ‫דער טאטע האט זיך אנגערופען‪" ,‬אויף איין יובל‬ ‫אין די פאסט פון שטאט פרעשבורג פארן הייליגען‬ ‫האב איך אים אויס געבעטן"‪ ,‬און ער האט טאקע‬ ‫ישמח משה‪ ,‬און דער פאסט מאן האט געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫געלעבט נאכדעם פאר נאך ‪ 50‬יאר‪.‬‬ ‫דאס איז שוין אנגעקומען ערב יום הקדוש‪ ,‬אבער‬ ‫•••‬ ‫וויבאלד ער האט געוויסט אז דער רב איז זייער‬ ‫עס ווערט פארציילט‪ ,‬אז דער הייליגער כתב‬ ‫פארנומען ערב יו"ט‪ ,‬האט ער דאס נישט גלייך‬ ‫סופר זי"ע ביי די ערשטע דרשה וואס ער האט‬ ‫געברענגט‪ ,‬אין דעם בריוו שרייבט דער הייליגער‬ ‫געברויכט געבן נאכן טאטן'ס פטירה‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫חתם סופר צום הייליגען ישמח משה‪ ,‬אז ער ברויך‬ ‫נישט געקענט מצמצם זיין צוליב די צער פונעם‬ ‫רחמים‪ ,‬ווייל די קינדער זענען ליידער זייער‬ ‫טאטן'ס פטירה‪ ,‬און מרוב צער איז ער‬ ‫קראנק‪ ,‬און וויבאלד דער בריוו איז נישט‬ ‫איינגעשלאפן ביים טיש‪ ,‬און זיין טאטע איז אים‬ ‫אנגעקומען בעפאר יו"ט‪ ,‬האט זיך דער הייליגער‬ ‫געקומען אין חלום און איבערגעגעבן א גאנצע‬ ‫חתם סופר אנטפלעקט צום ישמח משה צו בעטן‪,‬‬ ‫דרשה וואס ער זאל קענען זאגן‪ ,‬און טאקע דעם‬ ‫‪83‬‬ ‫מוז עפעס זיין אז ער האט נישט געהעריג מספיד‬ ‫אז ער זאל מתפלל זיין פאר די קינדער‪ ,‬און טאקע‬ ‫געווען דעם תלמיד חכם‪ ,‬הגה"ק רבי דוד דייטש‬ ‫נישט אסאך נאך יו"ט זענען די קינדער געזונט‬ ‫זי"ע‪ ,‬אויף וועלכן חז"ל זאגן אזא גרויסן און‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫מורא'דיגן עונש אז ער זאל נקבר ווערן בחייו‪ ,‬וואס‬ ‫•••‬ ‫די דאזיגע גרויזאמע מיתה ח"ו‪ ,‬האט טאקע‬ ‫ווען דער גאון וקדוש רבי דוד דייטש זי"ע איז‬ ‫געדראעט פאר'ן חתם סופר‪.‬‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬האט מען פארן הייליגען חתם‬ ‫סופר זי"ע צוליב זיין שוואכקייט יענע צייט‪ ,‬נישט‬ ‫זיינעדיג אין א פארשטאפטע גרוב‪ ,‬אן לופט‪,‬‬ ‫געוואלט אויסזאגן פונעם הסתלקות פון זיין‬ ‫האט דער חתם סופר מקבל געווען אויף זיך‪ ,‬אז‬ ‫נאנטער ידיד רבי דוד דייטש זי"ע‪ ,‬דעריבער האט‬ ‫אויב דער אויבערשטער וועט אים מאכן א נס‪ ,‬און‬ ‫דער חתם סופר נישט מספיד געווען דעם גאון רבי‬ ‫ער וועט אים מציל זיין פון די סכנה‪ ,‬וועט ער תיכף‬ ‫דוד דייטש אין פרעשבורג‪ ,‬אבער חודש תמוז איז‬ ‫צוזאמענעמען אלע אידן אין פישטיאן‪ ,‬און ער‬ ‫דער הייליגער חתם סופר געפארן קיין פישטיאן‬ ‫וועט מספיד זיין דעם גאון רבי דוד דייטש זי"ע‪,‬‬ ‫אין באד‪ ,‬און דארט האט ער זיך על פי סיבה‬ ‫פלוצלונג‪ ,‬באלד דערנאך האבן זיך געעפנט די טירן‬ ‫דערוואוסט‪ ,‬פון דאר הסתלקות פון רבי דוד דייטש‬ ‫פון זיך אליין‪ ,‬און דער חתם סופר איז ארויס בשלום‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ער האט טאקע באלד מקיים געווען זיין נדר‪ ,‬און‬ ‫ער האט מספיד געווען כראוי דעם גרויסן גאון רבי‬ ‫האט פאסירט דעמאלט א מעשה נורא‪ ,‬בימים‬ ‫דוד דייטש זי"ע‪.‬‬ ‫ההם איז געווען אין די הייסע בעדער‪ ,‬נאר איין‬ ‫•••‬ ‫קוואל וואס מען האט דעמאלט גערופן "די דריטע‬ ‫ווי באוויסט איז געווען א גרויסע מחלוקה‬ ‫קלאס"‪ ,‬עס איז געווען געמאכט ווי א גרויסער‬ ‫צווישן דעם הייליגען פני יהושע זי"ע און הגה"ק‬ ‫גרוב‪ ,‬און דערויף זענען געווען גרויסע אייזערנע‬ ‫רבי יונתן אייבשיץ בעל היעב"ץ זי"ע‪ ,‬וואס אונז‬ ‫טירן‪ ,‬און יעדן טאג האט מען אויף געמאכט די‬ ‫פשוטע מענטשן פארשטייען אפילו נישט‪ ,‬ובמקום‬ ‫טירן‪ ,‬וואו מען האט גענומען די הייסע בעדער‪ ,‬און‬ ‫גדולים אל תעמוד‪ ,‬פארציילט הגה"ק רבי דוד יעקב‬ ‫פארנאכט האט מען פארמאכט די טירן‪.‬‬ ‫פרישמאן מקאדלבורג זי"ע‪ ,‬אז זיין גרויסע רבי‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט אייביג מקפיד‬ ‫צוליב'ן כבוד פון הייליגען חתם סופר זי"ע‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬נישט צו לייגען אין ספרים שאנק דעם ספר‬ ‫האט מען קיין שום מענטש נישט אריין געלאזט‬ ‫'פני יהושע' נעבן דעם ספר 'כרתי ופלתי' פונעם‬ ‫אין בעדער‪ ,‬ווען דער חתם סופר האט זיך דארט‬ ‫הייליגען יעב"ץ זי"ע‪.‬‬ ‫געפונען‪ ,‬האט פאסירט‪ ,‬אז ווען דער חתם סופר איז‬ ‫אריין אין באד‪ ,‬האבן זיך מיטאמאל די שווערע טירן‬ ‫איינמאל איז דער תלמיד אריין געקומען‪ ,‬און‬ ‫פלוצלונג איינגעבראכן און זיי האבן פארשטאפט‬ ‫ער האט געזען ווי דער חתם סופר זי"ע לייגט די‬ ‫דעם גרוב‪ ,‬פון אינווייניג האט מען נישט געקענט‬ ‫צוויי ספרים איינס נעבן דעם אנדערן‪ ,‬האט ער‬ ‫אויפמאכן מיט מענטשליכע כח‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫געפרעגט זיין רבין וואס איז פשט‪ ,‬האט דער‬ ‫זיך דער חתם סופר געפונען אין א גרויסע סכנה‬ ‫הייליגער חתם סופר זי"ע געזאגט‪" ,‬עבדו רבנן‬ ‫ל"ע‪ ,‬די שרעקליכע היץ איז געווען‬ ‫שלמא בינייהו במתיבתא דרקיע"‪ ,‬אז מען האט אים‬ ‫אומדערטרעגליך‪ ,‬און ער האט נישט געקענט רופן‬ ‫מגלה געווען מן השמים‪ ,‬אז די צוויי גדולים האבן‬ ‫איינעם וועלכער זאל אים עפענען די טירן‪.‬‬ ‫שוין שלום געמאכט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫תיכף האט דער הייליגער חתם סופר‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע פלעגט זיך‬ ‫אנגעהויבן מפשפש צו זיין במעשיו‪ ,‬און‬ ‫אויפשטעלן פאר זיין געהויבענעם תלמיד הגה"ק‬ ‫איבערגעטראכט זיינע מעשים‪ ,‬פארוואס דאס איז‬ ‫רבי הלל ליכטענשטיין מקאלאמייא זי"ע ווען ער‬ ‫אים געקומען אלס עונש‪ ,‬איז אים ארויף אין זיינע‬ ‫איז אריין געקומען צו אים‪ ,‬א זאך וואס ער האט‬ ‫הייליגע מחשבות‪ ,‬וואס די גמרא זאגט )שבת קה‪,(:‬‬ ‫נישט געטון פאר א אנדערן תלמיד‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫"כל המתעצל בהספדו של חכם ראוי לקוברו בחייו"‪,‬‬ ‫געהאט דארט אין ישיבה ביים חתם סופר זי"ע א‬ ‫און דער חתם סופר האט גלייך פארשטאנען‪ ,‬אז עס‬ ‫‪84‬‬ ‫•••‬ ‫קרוב זיינער‪ ,‬הרה"ק רבי הלל פאללאק אב"ד‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען מען האט אנגעטראגן‬ ‫סאסרעגען זי"ע‪ ,‬וואס די צוויי תלמידים האבן‬ ‫דעם טאכטער פונעם גאון רבי עקיבא איגר זי"ע‬ ‫געלערנט מיט א געוואלדיגע התמדה און זענען‬ ‫בזיווג שני פארן הייליגען חתם סופר זי"ע‪ ,‬זענען‬ ‫ביידע געווען מקושר צו זייער הייליגען רבין‪.‬‬ ‫געווען ליידער מענטשן וואס האבן נישט פארגינען‬ ‫פארן גאון‪ ,‬אז ער זאל באקומען אזא גרויסער גאון‬ ‫איינמאל ערב יום הקדוש‪ ,‬ווען די צוויי‬ ‫אלס אן איידעם‪ ,‬האבן זיי אנגערעדט שלעכטס‬ ‫תלמידים זענען געגאנגען זיך געזעגענען ביי זייער‬ ‫אויפן טאכטער פון רבי עקיבא איגר‪ ,‬אז זי איז א‬ ‫רבין‪ ,‬האט דער רבי דער הייליגער חתם סופר זי"ע‬ ‫מיסע אדער זי איז נישט קיין גוטע און נאך‬ ‫לּוּלים ַלד'"‬ ‫געזאגט אויף די צוויי תלמידים‪" ,‬ק ֶֹדשׁ ִה ִ‬ ‫שלעכטע אינפארמאציע‪.‬‬ ‫אלס זייער נאמען הלל‪ ,‬איינמאל האבן די תלמידים‬ ‫פונעם חתם סופר זי"ע געבעטן פון זייער רבין‪ ,‬אז‬ ‫דער הייליגער חתם סופר האט נישט געוויסט‬ ‫זיי ווילן זוכה זיין צו גילוי אליהו הנביא ז"ל‪ ,‬און דער‬ ‫וואס צו טון‪ ,‬האט ער אפגעשריבן א בריוו צום גאון‬ ‫רבי האט דאס זיי מבטיח געווען‪.‬‬ ‫רבי עקיבא איגר זי"ע‪ ,‬און דארט געשריבן וואס ער‬ ‫האט געהערט אויפן טאכטער‪ ,‬און ער האט‬ ‫לימים איז אין ישיבה אנגעקומען א איד מיט‬ ‫געשריבן‪ ,‬אז ער פארלאזט זיך אז דער גאון וועט‬ ‫צעריסענע קליידער און א אינטערסאנטן‬ ‫אים זאגן דעם אמת‪.‬‬ ‫אויסזעהן‪ ,‬עס זענען געווען תלמידים‪ ,‬וואס האבן‬ ‫דעם איד אויפגענומען בסבר פנים יפות און געגעבן‬ ‫האט דער הייליגער גאון רבי עקיבא איגר‬ ‫שלום‪ ,‬אויך איז געווען וואס האבן נישט געגעבן‬ ‫צוריקגעשריבן א תשובה פארן חתם סופר‪ ,‬אז די‬ ‫שלום‪ ,‬דערנאך איז געווען וואס האבן חוזק‬ ‫אלע זאכן וואס מען האט געזאגט אויף זיין‬ ‫געמאכט פון דעם איד‪.‬‬ ‫טאכטער זענען נישט אמת‪ ,‬אבער איין זאך יא‪ ,‬דו‬ ‫ווילסט דאך חתונה האבן מיט א "בת תלמיד חכם"‪,‬‬ ‫ווען דער הייליגער חתם סופר האט דאס‬ ‫און צו די מדריגה בין איך נאכנישט אנגעקומען‪ ,‬און‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער חוקר געווען און געפרעגט‪ ,‬ווי‬ ‫ער וויל מאכן זיכער אז דער חתם סופר ווייסט פון‬ ‫אזוי די צוויי תלמידים הרה"ק רבי הלל קאלאמייא‬ ‫דעם בעפאר ער נעמט דעם שידוך‪ ,‬האט דער‬ ‫זי"ע‪ ,‬און הגה"ק רבי הלל סאסרעגען זי"ע האבן‬ ‫הייליגער חתם סופר ברוב ענוותניתו געענטפערט‪,‬‬ ‫אויפגענומען דעם איד‪ ,‬האט מען פארן רבין דעם‬ ‫אז די איינע זאך וועט נישט אפהאלטן דעם שידוך‬ ‫הייליגען חתם סופר זי"ע געזאגט‪ ,‬אז די ביידע‬ ‫ווייל אויף דעם פרט זארגט ער זיך נישט אזוי‪ ,‬דאס‬ ‫האבן אויפגענומען דעם איד בסבר פנים יפות‪.‬‬ ‫איז געווען די גרויסע עניוות פון ביידע גאונים‬ ‫בתורה‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער חתם סופר זי"ע‬ ‫•••‬ ‫אויסגע'מוסר'ט די תלמידים און זיי געזאגט‪ ,‬איז‬ ‫ווי באוויסט איז דער גאון רבי שמעון סופר בעל‬ ‫דאס די וועג פון אויפנעמען א גאסט אז מען זאל‬ ‫מכתב סופר זי"ע געווען רב אין שטאט קראקא פון‬ ‫לאכן און חוזק מאכן פון א איד‪ ,‬וויסן זאלט איר אז‬ ‫שנת תר"ך ביז צו זיין פטירה‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דער איד איז געווען אליהו הנביא ז"ל ַוא ְשׁ ֵרי ִמי‬ ‫ער פלעגט קודם דינען אלס רב אין שטאט‬ ‫ֶשׁ ָר ָאה ָפּנָ יו ַבּ ֲחלום ַא ְשׁ ֵרי ִמי ֶשׁנָּ ַתן לו ָשׁלום וְ ֶה ֱחזִ יר‬ ‫פרשבורג‪ ,‬איינמאל איז דער גאון אריבער דעם‬ ‫לו ָשׁלום‪.‬‬ ‫שטאט קראקא‪ ,‬האט ער דאן געבעטן אז ער וויל‬ ‫רעדן מיטן רב פון שטאט‪ ,‬האט מען אים געזאגט‪,‬‬ ‫און דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט‬ ‫אז דא אין שטאט איז נישט דא קיין רב‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬די וואס האבן אויפגענומען דעם איד און‬ ‫געגעבן שלום‪" ,‬וועלן אויסוואקסן תלמידי חכמים‬ ‫ווייל ווי באקאנט איז די שטאט קראקא געווען‬ ‫און מורי הוראות בישראל"‪ ,‬די וואס האבן נישט‬ ‫א עיר מלאה חכמים און גאונים‪ ,‬און אין שטאט‬ ‫געגעבן שלום וועלן טאקע נישט זיין קיין רבנים‬ ‫קראקא איז געווען א מנהג‪ ,‬אז מען האט נישט אויף‬ ‫אבער יא "תלמידי חכמים"‪ ,‬און די וואס האבן חוזק‬ ‫גענומען קיין רב נאר אויב ער האט קודם געהאלטן‬ ‫געמאכט וועלן ארויסגיין לתרבות רעה רח"ל‪.‬‬ ‫‪85‬‬ ‫מיטן זיך מפלפל זיין לשם שמים‪ ,‬אדרבה וועל איך‬ ‫א איינצוגס דרשה‪ ,‬דער פראבלעם איז אבער‬ ‫ענק אלעס פאר ענטפערן‪ ,‬אבער היט אייך אפ פון‬ ‫געווען‪ ,‬אז וויבאלד די אידן פון שטאט זענען‬ ‫ח"ו סתם פארשעמען ביים דרשה נישט לשם‬ ‫געווען גרויסע תלמידי חכמים און גאונים‪ ,‬האט‬ ‫שמים‪ ,‬פארשטייט זיך עס איז אויף די אידן פון‬ ‫מען ביי יעדע אזא דרשה אפ געפרעגט דעם בעל‬ ‫שטאט קראקא געפאלן א גרויס פחד‪ ,‬און מען האט‬ ‫דרשן‪ ,‬און וועגן דעם האבן אפילו גרויסע גאונים זיך‬ ‫פון דאן און ווייטער גאר שטארק מכבד געווען דעם‬ ‫צוריק געהאלטן פון נעמען דאס רבנות אין שטאט‬ ‫גאון אין שטאט קראקא‪.‬‬ ‫קראקא‪.‬‬ ‫דער הייליגער מכתב סופר זי"ע האט דאס‬ ‫זייער געשטערט‪ ,‬אז אזא גרויסע שטאט ווי‬ ‫קראקא זאל זיין אן קיין מנהיג אדער רב וואס זאל‬ ‫דעם שטאט פירן מיט אלע געברויכן וואס א רב‬ ‫טוט פאר א שטאט‪ ,‬דערפאר האט ער געזאגט פאר‬ ‫די ראשי הקהילה‪ ,‬אז ער איז מסכים צו נעמען דאס‬ ‫רבנות אין שטאט קראקא‪ ,‬זיי האבן פראבירט צו‬ ‫אפ רעדן דעם גאון‪ ,‬ווייל זיי האבן געוויסט אז ער‬ ‫איז טאקע א גרויסע גאון בתורה‪ ,‬אבער זיי האבן‬ ‫נישט געוואלט אז מען זאל אים ח"ו פארשעמען‬ ‫ביים איינצוגס דרשה‪ ,‬אבער דער מכתב סופר האט‬ ‫זיך געהאלטן ביי זיינס‪.‬‬ ‫דעם קומענדיגן טאג האט מען געלאזט וויסן‬ ‫פאר די שטאט מענטשן‪ ,‬אז עס איז געקומען א גאון‬ ‫עולם וואס וויל נעמען דעם רבנות פאסטן אין‬ ‫שטאט‪ ,‬און היינט וועט דער נייער רב האלטן א‬ ‫דרשה אין ביהמ"ד‪ ,‬פארשטייט זיך אז עס האבן זיך‬ ‫צוזאם גענומען אלע אידן פון שטאט און מען איז‬ ‫געקומען צום באשטימטן צייט אין ביהמ"ד צו‬ ‫הערן די דרשה פונעם נייעם רב‪.‬‬ ‫דער הייליגער גאון רבי שמעון זי"ע האט זיך‬ ‫אויף געשטעלט אויפן באלעמער און זאגט‪ ,‬רבותי‬ ‫איך וויל ענק דערציילן קודם א מעשה וואס איז פאר‬ ‫געקומען ביי מיין גרויסן טאטן דער חתם סופר זי"ע‪,‬‬ ‫ביי מיין טאטן אין שטאט איז אמאל געווען א איד‬ ‫ליידער וואס האט רח"ל מחלל שבת געווען‬ ‫בפרהסיא‪ ,‬האט מיך דער טאטע געהייסן גיין‬ ‫ווארענען דעם איד אז ער זאל דעם געשעפט זיינע‬ ‫פארמאכן שבת קודש‪.‬‬ ‫אבער ווען דער איד האט נישט געפאלגט‪,‬‬ ‫האט מיך דער טאטע אויס געלערנט א שם וואס‬ ‫מיט דעם האב איך ערלעדיגט דעם מחלל שבת‪,‬‬ ‫יעצט רבותי איך האב דעם שם נישט פארגעסן און‬ ‫איך געדענק נאך גאר גוט דעם שם‪ ,‬אויב מיינט איר‬ ‫‪86‬‬ ‫הייליגער קדושת לוי זי"ע האט מרגיש געווען‪ ,‬אז‬ ‫יארצייט כ"ו תשרי‬ ‫דער תלמיד איז ראוי זיך צו ציילן אלס זיינס א‬ ‫תלמיד‪ ,‬דאן האט ער דעם תלמיד מקרב געווען און‬ ‫הרה"ק רבי אהרן ב"ר מרדכי זי"ע‬ ‫ער האט זיך געציילט צווישן זיינע גרויסע‬ ‫בעל תולדות אהרן‪ ,‬מגיד מישרים מזיטאמיר‬ ‫תלמידים‪.‬‬ ‫ער האט געהאט צו זיין רבין א געוואלדיגע‬ ‫ער איז געבוירן בערך בשנת תק"י‪.‬‬ ‫התקשרות און ער האט כסדר נאך געזאגט דברי‬ ‫תורה פון זיין הייליגען רבין‪ ,‬ווי מען זעט אין זיין‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי מרדכי זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגען ספר תולדות אהרן‪ ,‬דער צדיק איז געווען‬ ‫זייער נזהר זיין גאנץ לעבן‪ ,‬אז ער האט נישט‬ ‫ער איז געווען א איש אלוקים קדוש וטהור‬ ‫דערציילט א מעשה נאר אויב ער האט דאס‬ ‫נורא מאוד‪ ,‬חסידא ופרישא אספקלריא המאירי‪,‬‬ ‫געהערט פון זיין רבין דער הייליגער‬ ‫דער צדיק איז זיין גאנץ לעבן יעדע רגע געווען‬ ‫בארדיטשובער זי"ע‪ ,‬וואס האט דאס געהערט פון‬ ‫דבוק אינעם גרויסן באשעפער‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫זיין רבין דער הייליגער מגיד ממעזרישט זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫גדול בתורה און א גאון הגאונים‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫האט דאס געהערט פון דעם בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫מפורסם אלס א מגיד נלהב און א דרשן נפלא‬ ‫משילוב בדרכי חסידות‪ ,‬ער האט מעורר געווען‬ ‫אויך האט ער געהאט די זכי' צו פארן איינמאל‬ ‫הונדערטער אידן צו תשובה און מקרב געווען‬ ‫מיט זיין רבין דער הייליגער קדושת לוי זי"ע אויף‬ ‫אידישע קינדער לאביהם שבשמים‪ ,‬ורבים השיב‬ ‫א נסיעה צום צדיק וקדוש רבי אלימלך מליזענסק‬ ‫מעון‪.‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫צדיקים וגדולים בדורו האבן מפליא געווען‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז זייענדיג ביים הייליגען רבי‬ ‫דעם גדלות בתורה און די געוואלדיגע קדושה מיט‬ ‫אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬איז זיין רבי דער הייליגער‬ ‫וואס דער צדיק האט זיך זיין גאנץ לעבן געפירט‪,‬‬ ‫קדושת לוי אוועק געפארן אבער דער תלמיד רבי‬ ‫די צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט‬ ‫אהרן איז יא געבליבן אין ליזענסק‪.‬‬ ‫נישט מסיח דעת געווען פונעם באשעפער אפילו א‬ ‫רגע אין טאג‪.‬‬ ‫האט אים דער הייליגער רבי אלימלך‬ ‫געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער פארט נישט מיט זיין רבין‪,‬‬ ‫גאנץ אנפאנג האט זיך דער צדיק נישט‬ ‫האט דער תלמיד געזאגט‪ ,‬מיין הייליגען רבין דער‬ ‫געציילט פון די וואס זענען געגאנגען מיטן דרך‬ ‫קדושת לוי קען איך שוין‪ ,‬יעצט בין איך דא געבליבן‬ ‫החסידות‪ ,‬ער האט געלערנט דאן אין די ישיבה פון‬ ‫כדי צו קענען דעם רבין‪ ,‬האט דער הייליגער רבי‬ ‫הגה"ק הגר"א מווילנא זי"ע‪ ,‬דארט איז ער‬ ‫אלימלך מליזענסק זי"ע אנגעכאפט זיין עק פון זיין‬ ‫געוואקסן אין תורה און געלערנט מיט א‬ ‫בגד און געזאגט‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז אפילו דעם עק‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען‬ ‫פונעם בגד פונעם הייליגען קדושת לוי קענסטו‬ ‫מפורסם אלס איינע פון די גדולים וגאונים בדורו‪.‬‬ ‫נישט‪ ,‬על אחת כמה וכמה קענסטו נישט דיין‬ ‫הייליגען רבין מיט זיין געוואלדיגע גדלות און‬ ‫דאן האט דער צדיק געהערט‪ ,‬אז אין שטאט‬ ‫קדושה‪.‬‬ ‫זעליחוב וואוינט א צדיק וקדוש‪ ,‬איז דער צדיק דאן‬ ‫געפארן און פראבירט צו אריין גיין אין דעם ישיבה‬ ‫י"ד אדר בשנת תקנ"ח ווען דער הייליגער‬ ‫פונעם צדיק וקדוש רבי לוי יצחק בעל קדושת לוי‬ ‫צדיק הרה"ק רבי זאב וואלף בעל האור המאיר מגיד‬ ‫מברדיטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫מישרים מז'יטומיר זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט‬ ‫מען מיט די השתדלות פונעם הייליגען קדושת לוי‬ ‫אבער גאנץ אנפאנג האט דער הייליגער‬ ‫זי"ע אויף גענומען זיין תלמיד רבי אהרן זי"ע אלס‬ ‫בארדיטשובער זי"ע זיך נישט וויסענדיג געמאכט‬ ‫מגיד מישרים אין שטאט זיטאמיר‪.‬‬ ‫פון דעם תלמיד‪ ,‬אבער נאך א שטיק צייט וואס דער‬ ‫‪87‬‬ ‫מפליא געווען‪ ,‬ווייל ער האט נאך נישט געוויסט אז‬ ‫נאך דריי יאר בשנת תקס"א איז דער הייליגער‬ ‫ער גייט ארויף גיין קיין ארץ ישראל‪ ,‬און דער בת עין‬ ‫צדיק אוועק געפארן פונעם שטאט זיטאמיר‪ ,‬און‬ ‫איז ארויף קיין ארץ ישראל הערשט נאך די פטירה‬ ‫דאן איז ער אריבער קיין הונגריה צו פארשפרייטן‬ ‫פון זיין רבין‪.‬‬ ‫דעם הייליגען דרך החסידות פונעם בעש"ט‬ ‫הקדוש זי"ע און פון זיין תלמיד דער הייליגער מגיד‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א צדיק נשגב‬ ‫ממעזריטש זי"ע‪ ,‬דאן איז ער אנגעקומען אין‬ ‫וקדוש עליון‪ ,‬די גדולים און צדיקים בדורו האבן‬ ‫שטאט קראלי און אויך אין שטאט אשוואר‪.‬‬ ‫גאר שטארק מעריץ געווען דעם צדיק און אים‬ ‫משבח געווען‪ ,‬ובתוכם הרה"ק בעל אוהב ישראל‬ ‫אויפן גרויסן התמדת התורה פון דעם צדיק‬ ‫מאפטא זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי ישראל מפיקוב זי"ע‪,‬‬ ‫קען מען זעהן וואס דער הייליגער צדיק הרה"ק‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי מטשרנוביל זי"ע‪.‬‬ ‫רבי ישראל דוב מוולדניק זי"ע שרייבט אין זיין ספר‬ ‫שארית ישראל בזה"ל‪" ,‬כמו שראיתי מהקדוש הרב‬ ‫ווי מען זעהט וואס די צדיקים שרייבן אין די‬ ‫רבי אהרן מזיטאמיר איך שהיה עומד בבוקר אור‬ ‫הסכמה אויפן ספר תולדות אהרן בזה"ל‪" ,‬המאור‬ ‫בחדרו וצעק‪ ,‬הנה זה שעה קטנה שהיה לילה ועתה‬ ‫הגדול החריף ובקי‪ ,‬החסיד האמיתי‪ ,‬אספקלריא‬ ‫יום הלא ד' הוא המעביר יום וכו' גולל אור וכו'‪ ,‬והיה‬ ‫המאירה‪ ,‬בוצינא קדישא‪ ,‬איש אלוקים"‪.‬‬ ‫מתמלא פחד ורעדה וכאשר שמעתי מפיו הקדוש‬ ‫ער איז געווען באקאנט מיט זיין הערליכע‬ ‫שאמר שכל נברא צריך להיות לו בושה מהבורא"‪.‬‬ ‫דרשות בדבריו בוערים כאש להבה‪ ,‬אלס מגיד‬ ‫משירים אין שטאט זיטאמיר וואס ער האט מיט‬ ‫צווישן זיינע תלמידים זענען געווען גרויסע‬ ‫דעם מעורר געווען לבבות אחב"י צו נענטער ווערן‬ ‫צדיקים און קדושים ובתוכם‪.‬‬ ‫מיטן הייליגע באשעפער‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי לוי מזיטאמיר זי"ע‪ ,‬וואס האט מדפיס‬ ‫אסאך אידן זענען נתקרב געווארן צו דעם‬ ‫געווען דעם ספר תולדות אהרן פון זיין הייליגען‬ ‫צדיק וקדוש‪ ,‬און זיינע ווערטער זענען געווען‬ ‫רבין זי"ע‪,‬‬ ‫דברים היוצאים מן הלב און זענען נתקבל געווארן‬ ‫הרה"ק רבי אברהם דב בעל בת עין מאווריטש זי"ע‪.‬‬ ‫אל הלב פון די הונדערטער צוהערערס‪ ,‬ורבים‬ ‫השיב מעון‪.‬‬ ‫עס ווערט געברענגט א מעשה מופלא וואס‬ ‫ווייזט דעם רוה"ק וואס דער צדיק וקדוש רבי אהרן‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיין הייליג ספר‬ ‫זי"ע האט געהאט‪ ,‬איינמאל איז ער זייער נישט‬ ‫תולדות אהרן על התורה‪ ,‬וואס האט געהאט די‬ ‫געזונט געווארן‪ ,‬און די דאקטורים האבן געזאגט‪,‬‬ ‫הסכמה פון די צדיקי הדור ובתוכם הרה"ק מאפטא‬ ‫אז פאר זיין געזונט וואלט געווען גוט אויב ער‬ ‫זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי ישראל בן רבי לוי יצחק‬ ‫פארט קיין ארץ ישראל‪ ,‬וואס די ליפט און די‬ ‫מבארדיטשוב זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי מרדכי‬ ‫וואסער פון דארט איז גאר גוט פאר אים‪.‬‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪.‬‬ ‫איז דער רבי געפארן צו זיין תלמיד דער‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫הייליגער בת עין זי"ע‪ ,‬און געבעטן דעם תלמיד אז‬ ‫ער זאל טרינקען וואסער‪ ,‬און דאן האט דער‬ ‫הרה"ק רבי יעקב מזיטאמיר זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגער צדיק רבי אהרן געטרינקען פונעם זעלבן‬ ‫חתנו הרה"ק רבי מרדכי ב"ר אריה ליב זי"ע‪.‬‬ ‫גלאז‪ ,‬און דער צדיק האט דאן געזאגט‪" ,‬אז וויבאלד‬ ‫דער צדיק דער בת עין האט אין זיין מחשבה א ווילן‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ו תשרי בשנת תקע"ז‪,‬‬ ‫ארויף צו גיין קיין ארץ ישראל‪ ,‬איז ביי אים שוין‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט זיטאמיר‪.‬‬ ‫יעצט שייך א בחינה פון קדושת ארץ ישראל"‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫דער צדיק איז טאקע געזונט געווארן פון דעם‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫און דער הייליגער בת עין זי"ע האט דאס זייער‬ ‫‪88‬‬ ‫איינער פון די חשוב'סטע תלמידים פונעם‬ ‫מעשיות‬ ‫מעזריטשער מגיד זי"ע‪.‬‬ ‫אין ספר זכרון טוב ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫און עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי אהרן מזיטאמיר זי"ע איז‬ ‫געווען ביים רבין‪ ,‬פלעגט ער זיצן מיט אזא אימה‬ ‫געקומען צו זיין רבין‪ ,‬דער הייליגער קדושת לוי‬ ‫ויראה‪ ,‬אז ער האט זיך ממש נישט געקענט‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט ער נאך נישט גלייך זוכה געווען צו זיין‬ ‫באוועגן פון פלאץ פאר גרויס קדושה‪.‬‬ ‫נאענט צו אים‪.‬‬ ‫און דער צדיק רבי אהרן פלעגט שפעטער זאגן‬ ‫אין דעם מסורה וואס ווערט געברענגט אינעם‬ ‫פאר זיינע מקורבים‪" ,‬דאס וואס איך האב געלערנט‬ ‫ספר "זכרון טוב" ווערט דערציילט‪ ,‬אז רבי אהרן‬ ‫ביים הייליגן מגיד אין איין מינוט פון הסתכלות אויף‬ ‫האט פריער געלערנט ביי דעם הייליגען גאון‬ ‫זיין הייליג פנים‪ ,‬קען מען נישט משיג זיין מיט יארן‬ ‫מווילנא זי"ע‪ ,‬און ווען ער האט געהערט אז דער‬ ‫פון פארהארעווען אליינס"‪.‬‬ ‫בארדיטשובער רב וואוינט אין שטאט זעליחוב מיט‬ ‫•••‬ ‫זיין ישיבה‪ ,‬איז ער אהין געקומען‪.‬‬ ‫אין די הקדמה פונעם ספר תולדות אהרן ווערט‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי האט אים אנפאנג‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי אהרן מזיטאמיר‬ ‫געגעבן דעם פינפטן פלאץ פון זיך‪ ,‬און זיך נישט‬ ‫זי"ע האט געדינט אלס מגיד מישרים אין שטאט‬ ‫געוואנדן צו אים און זיך נישט וויסענדיג געמאכט‬ ‫זיטאמיר‪ ,‬פלעגן זיינע דרשות ממש איבערדרייען‬ ‫פון דעם צדיק‪ ,‬דער צדיק רבי אהרן האט געפרעגט‬ ‫די הערצער פון די צוהערער‪ ,‬און עס ווערט‬ ‫גוטע קשיות‪ ,‬אבער דער רבי האט אים נישט‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז ער האט נישט גערעדט מיט שארפע‬ ‫געענטפערט‪.‬‬ ‫מוסר אדער סטראשונקעס‪ ,‬נאר מיט א ברענענדיגע‬ ‫ליבשאפט צו השי"ת און צו יעדן איד‪.‬‬ ‫און דער מקור זאגט‪ ,‬אז דער רבי האט‬ ‫געווארט ביז ער וועט זיין ראוי זיך צו‬ ‫און עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען ער האט‬ ‫דערנענטערן‪ ,‬אבער נאך א שטיק צייט האט דער‬ ‫אנגעהויבן רעדן‪ ,‬פלעגט דאס גאנצע שטעטל זיך‬ ‫הייליגער קדושת לוי מרגיש געווען‪ ,‬אז רבי אהרן‬ ‫צוזאמנעמען‪ ,‬און די שטערקסטע הערצער פלעגן‬ ‫האט זיך אויסגעלייטערט כראוי‪ ,‬דאן האט ער אים‬ ‫צעגיין אין טרערן פון תשובה מאהבה‪ ,‬און דער‬ ‫געזעצט נאענט צו זיך‪ ,‬און רבי אהרן האט זיך‬ ‫צדיק פלעגט שטענדיג זאגן‪" ,‬א מגיד דארף נישט‬ ‫געציילט צווישן זיינע גרעסטע תלמידים‪.‬‬ ‫צוברעכן דעם איד‪ ,‬נאר אויפוועקן דעם פונק פון‬ ‫•••‬ ‫גטליכקייט וואס ליגט באהאלטן אין די נשמה פון‬ ‫אין ספר עשר קדושות ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫יעדן איד"‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי אהרן מזיטאמיר זי"ע איז געווען‬ ‫•••‬ ‫באוואוסט‪ ,‬מיט זיין מורא'דיגע התלהבות און כוונה‬ ‫דער ספר תולדות אהרן האט באקומען די‬ ‫ביים דאווענען‪ ,‬אבער צוזאמען מיט דעם איז ער‬ ‫הסכמה פון גדולים וצדיקים בדורו‪ ,‬און דער‬ ‫געווען באוויסט מיט זיין אויסנאמליכע שפלות און‬ ‫הייליגער אוהב ישראל מאפטא זי"ע‪ ,‬און ווי אויך‬ ‫הכנעה‪.‬‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע‪ ,‬האבן‬ ‫גאר שטארק מפליג געווען אין זיין גרויסקייט‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי אהרן פלעגט זאגן אויף זיך מיט‬ ‫גרויס ביטול‪" ,‬מענטשן מיינען אז ווען איך דאווען‬ ‫ווען מען האט געדרוקט זיין ספר "תולדות‬ ‫טו איך אויף גרויסע זאכן אין די הימלען‪ ,‬אבער דער‬ ‫אהרן" אין ברדיטשוב בשנת תקס"ה‪ ,‬האט דער‬ ‫אמת איז‪ ,‬אז איך שטעל זיך נאר אוועק פארן בורא‬ ‫הייליגער ברדיטשובער געגעבן אן אויסנאמליכע‬ ‫עולם ווי אן ארימאן וואס קלאפט אויף די טיר און‬ ‫הסכמה מיט גרויסע שבחים‪ ,‬שרייבנדיג אויף אים‬ ‫בעט רחמים‪ ,‬אן קיין שום אייגענע זכותים"‪.‬‬ ‫אז ער איז געווען "איש אלקים קדוש"‪ ,‬און אז די‬ ‫•••‬ ‫דברי תורה אינעם ספר זענען "נבעו ממקור עליון‪,‬‬ ‫אין ספר שם הגדולים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫פון ריינעם רוח הקודש"‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי אהרן מזיטאמיר זי"ע איז געווען‬ ‫‪89‬‬ ‫און די עדות פארציילן‪ ,‬אז נאך אין יענעם טאג‬ ‫•••‬ ‫האבן די עשירים פונעם שטעטל געעפנט זייערע‬ ‫אינעם ספר תפארת בית דוד ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫קעשענעס און געברענגט גאלדענע רענדלעך‪ ,‬ביז‬ ‫אז דער הייליגער קדושת לוי פון ברדיטשוב האט‬ ‫מען האט געהאט גענוג געלט צו שפייזן אלע‬ ‫געהאט א גאר גרויסע הערצה צו צדיק רבי אהרן‬ ‫נויטבאדערפטיגע פון גאנץ זיטאמיר מיט א‬ ‫מזיטאמיר זי"ע‪ ,‬און עס ווערט פארציילט‪ ,‬אז איין‬ ‫ברייטקייט‪.‬‬ ‫מאל איז רבי אהרן געקומען קיין ברדיטשוב‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫דער ברדיטשובער רב איז אים ארויסגעגאנגען‬ ‫אין ספר דרכי החסידות ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫מקבל פנים זיין מיט גרויס כבוד‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי אהרן מזיטאמיר זי"ע פלעגט אפט‬ ‫זיצן מיט פשוטע בעלי מלאכות‪ ,‬שניידערס און‬ ‫ווען דער צדיק רבי אהרן האט געזען דעם‬ ‫שוסטערס‪ ,‬און רעדן מיט זיי מיט א גרויסע‬ ‫כבוד‪ ,‬האט ער זיך זייער דערשראקן און געזאגט‬ ‫פשוט'קייט‪.‬‬ ‫פארן הייליגען ברדיטשובער זי"ע‪" ,‬פארוואס‬ ‫מאכט דער רבי אזא כבוד פאר א פשוטן מענטש ווי‬ ‫ווען איינער פון די למדנים האט אים‬ ‫מיר"‪ ,‬האט אים דער הייליגער ברדיטשובער‬ ‫געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער פארברענגט זיין טייערע‬ ‫געענטפערט‪" ,‬איך מאך נישט דעם כבוד פאר דיר‪,‬‬ ‫צייט מיט אזעלכע פשוטע מענטשן אנשטאט צו‬ ‫איך מאך דעם כבוד פאר דער שכינה הקדושה וואס‬ ‫לערנען מיט די יושבים‪ ,‬האט ער געענטפער‪" ,‬איר‬ ‫ריט אויף דיין קאפ‪ ,‬ווייל דיין גאנצע וועזן איז בטל‬ ‫זאלט וויסן‪ ,‬אז ווען א פשוטער איד זאגט א קאפיטל‬ ‫ומבוטל צום בורא עולם"‪.‬‬ ‫תהלים אדער זיפצט אויס פון טיפעניש פונעם‬ ‫•••‬ ‫הארץ "ברוך השם"‪ ,‬שפאלט דאס אויף אלע רקיעים‬ ‫אין ספר מזכרת לגדולי החסידות ווערט‬ ‫מער ווי די טיפסטע כוונות וואס א מענטש קען‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי אהרן מזיטאמיר‬ ‫טראכטן"‪.‬‬ ‫זי"ע פלעגט זיך גרייטן צו גיין הערן תורה פונעם‬ ‫•••‬ ‫הייליגען מעזריטשער מגיד זי"ע‪ ,‬פלעגט ער זיך‬ ‫אין ספר דור דעה ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫טובל'ן אין מקוה עטליכע מאל‪ ,‬און געזאגט תהלים‬ ‫איינמאל איז דער צדיק רבי אהרן מזיטאמיר זי"ע‬ ‫מיט גרויס געוויין‪ ,‬כדי ער זאל זוכה זיין צו האבן א‬ ‫געפארן מיט א פשוטן בעל עגלה אויפן וועג צום‬ ‫ריינע כלי מקבל צו זיין די הייליגע השפעות‪.‬‬ ‫הייליגען מעזריטשער מגיד זי"ע‪ ,‬אינמיטן וועג‬ ‫און דער צדיק רבי אהרן פלעגט זאגן‪" ,‬די תורה‬ ‫האט זיך די וואגן איינגעבראכן אין א טיפע בלאטע‪,‬‬ ‫פונעם מגיד איז נישט בלויז שכל‪ ,‬עס איז פייער‬ ‫און די פערד האבן מער נישט געקענט שלעפן‪ ,‬און‬ ‫וואס קומט אראפ פונעם כסא הכבוד‪ ,‬און אויב מען‬ ‫דער פשוטער בעל עגלה איז געווארן זייער‬ ‫קומט נישט מיט א ריין הארץ קען מען חלילה ווערן‬ ‫צעקאכט און האט אנגעהויבן שעלטן און שרייען‬ ‫פארברענט אנשטאט נתעלה ווערן"‪.‬‬ ‫פאר כעס‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם קונטרס עטרת אהרן ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫איז דער צדיק רבי אהרן אראפגעשפרונגען‬ ‫אז ווען דער צדיק רבי אהרן זי"ע איז געווען מגיד‬ ‫פונעם וואגן‪ ,‬זיך אליין אריינגעווארפן אין די‬ ‫מישרים אין שטאט זיטאמיר‪ ,‬איז איין יאר פאר‬ ‫בלאטע‪ ,‬און אנגעהויבן העלפן שטופן די רעדער‬ ‫פסח געווען א שווערע עניות אין שטעטל‪ ,‬און די‬ ‫מיט אלע כוחות‪ ,‬ביז דער וואגן איז ארויס‪.‬‬ ‫גבאי צדקה האבן נישט געהאט קיין געלט צו טיילן‬ ‫פאר די ארעמע לייט אויף מצות און וויין‪.‬‬ ‫דער פשוטער בעל עגלה האט זיך זייער‬ ‫געשעמט‪ ,‬און געפרעגט פונעם רבין‪" ,‬פארוואס‬ ‫דער צדיק רבי אהרן איז ארויף אויפן עמוד‬ ‫מאכט זיך דער רבי שמוציגט די קליידער און‬ ‫שבת הגדול‪ ,‬און האט אנגעהויבן וויינען אויפן קול‬ ‫שלעפט מיט מיר"‪.‬‬ ‫פארן גאנצן עולם און געזאגט מיט בכיות‪" ,‬ווי‬ ‫קענען מיר זיצן ביים סדר און זאגן כל דכפין ייתי‬ ‫האט אים דער צדיק רבי אהרן געענטפערט‪,‬‬ ‫וייכול‪ ,‬ווען דער שכן נעבן אונז האט נישט וואס צו‬ ‫"פונקט ווי א מענטש פאלט אריין אין די טיפע‬ ‫עסן"‪.‬‬ ‫‪90‬‬ ‫ווען מען האט געפרעגט דעם צדיק‪ ,‬וואס פאר‬ ‫בלאטע פון עבירות אדער יאוש‪ ,‬דארף מען זיך‬ ‫א סודות און כוונות ער האט גענוצט‪ ,‬האט ער‬ ‫אראפלאזן צו אים‪ ,‬אנכאפן דעם וואגן צוזאמען‪ ,‬און‬ ‫געענטפערט מיט א פשטות און עניוות‪" ,‬איך ווייס‬ ‫אים העלפן ארויסשלעפן‪ ,‬און אויב איך קען נישט‬ ‫נישט קיין שום כוונות‪ ,‬איך האב נאר געזאגט פארן‬ ‫העלפן א איד ארויסשלעפן זיין וואגן פון בלאטע‪ ,‬ווי‬ ‫רבונו של עולם‪ ,‬דו ביסט דאך דער טאטע פון דעם‬ ‫קען איך פארן צום רבין לערנען וויאזוי מען שלעפט‬ ‫קראנקן איד‪ ,‬און א טאטע קען דאך נישט צוקוקן‬ ‫ארויס א נשמה פון איר בלאטע"‪.‬‬ ‫ווען זיין קינד ליידט‪ ,‬האב רחמנות אויף דיין אייגן‬ ‫•••‬ ‫קינד"‪.‬‬ ‫אין ספר אהל אהרן ווערט געברענגט‪ ,‬אז עס‬ ‫איז אמאל געקומען צום צדיק רבי אהרן מזיטאמיר‬ ‫זי"ע א יונגערמאן‪ ,‬און זיך שטארק באקלאגט‪ ,‬אז‬ ‫זיין ווייב רעדט שטענדיג מיט כעס און ער קען‬ ‫מער נישט אויסהאלטן דאס לעבן אין שטוב‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי אהרן האט אים אנגעקוקט מיט‬ ‫גרויס רחמנות און געזאגט‪" ,‬גיי אהיים‪ ,‬און ווען זי‬ ‫הייבט אן שרייען‪ ,‬זאלסטו גארנישט ענטפערן‪ ,‬נאר‬ ‫טראכט ביי זיך‪ ,‬אז דאס איז א קול פון הימל וואס‬ ‫דערמאנט דיר צו טון תשובה אויף דיינע אייגענע‬ ‫פעלערן‪ ,‬און בעט פאר איר‪ ,‬אז השי"ת זאל איר געבן‬ ‫ברכה און ישוב הדעת"‪.‬‬ ‫דער יונגערמאן האט אזוי געטון‪ ,‬און נאך‬ ‫עטליכע וואכן איז ער צוריקגעקומען מיט גרויס‬ ‫פרייד און דערציילט‪ ,‬אז די גאנצע שטוב איז‬ ‫געווארן פול מיט ליבשאפט און רואיגקייט‪ ,‬האט‬ ‫דער צדיק רבי אהרן געזאגט פאר זיינע תלמידים‪,‬‬ ‫"ווען א מענטש איז מוחל אויף זיין אייגענעם כבוד‬ ‫פאר שלום‪ ,‬קומט די שכינה אליין וואוינען אין זיין‬ ‫שטוב"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר נחלת צבי ווערט דערציילט‪ ,‬אז עס איז‬ ‫געווען אמאל אין א שטעטל א איד וואס איז‬ ‫ליידער קראנק געווארן‪ ,‬און די דאקטוירים האבן‬ ‫שוין געהאט אויפגעגעבן אויף זיין לעבן‪.‬‬ ‫די פאמיליע איז געלאפן צום צדיק וקדוש רבי‬ ‫אהרן מזיטאמיר זי"ע מיט בכיות‪ ,‬און געבעטן דעם‬ ‫צדיק ער זאל מתפלל זיין פארן חולה‪ ,‬רבי אהרן‬ ‫האט גענומען זיין תהלימ'ל‪ ,‬זיך פארשפארט אין זיין‬ ‫חדר מיוחד‪ ,‬און געזאגט תהלים עטליכע שעה אן‬ ‫אויפהער מיט בכיות נורואות‪.‬‬ ‫ווען ער איז ארויסגעקומען‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫פאר די משפחה‪" ,‬גייט אהיים און גרייט צו א גלעזל‬ ‫ווארעמע מילך פארן חולה‪ ,‬ווייל דער גזירה איז‬ ‫ברוך השם בטל געווארן"‪.‬‬ ‫‪91‬‬ ‫קראקא ובתוכם הגה"ק רבי משה ב"ר שמואל‬ ‫יארצייט כ"ז תשרי‬ ‫מחלה'ס בעל דרש משה מלבוב זי"ע‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי אלעזר ב"ר שמואל שמעלקא זי"ע‬ ‫שוין דאן איז ער געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫)רוקח(‬ ‫גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער איז‬ ‫בעל מעשה רוקח‪ ,‬אב"ד טרנוב‪ ,‬בראד‪ ,‬אמשטרדם‬ ‫געווען באוויסט מיט זיין געוואלדיגע חריפות און‬ ‫"הנקרא רבי אלעזר בראדער"‬ ‫גאונות בתורה‪ ,‬און אפילו גרויסע גדולים בימיו‬ ‫האבן דעם גאון מוראדיג מכבד געווען‪ ,‬מען האט‬ ‫אים דאן אויך מכבד געווען מיט דרשות פאר די‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט קראקא‪ ,‬בשנת תמ"ה‪.‬‬ ‫אידן אין שטאט קראקא‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי שמואל שמעלקא מרגליות‬ ‫בשנת תס"ח זייענדיג בלויז דריי און צוואנציג‬ ‫אב"ד עלקוש זי"ע‪,‬‬ ‫יאר אלט‪ ,‬האט מען אים אויף גענומען אלס רב אין‬ ‫דער ברודער פונעם הייליגען מעשה רוקח זי"ע איז‬ ‫שטאט ראקוב אין פולין‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען‬ ‫געווען הגה"ק רבי ארון זי"ע דער שווער פון הרה"ק‬ ‫מפורסם אלס א גדול בתורה און א געוואלדיגע‬ ‫רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪.‬‬ ‫חריף בענייני הלכה‪ ,‬גדולים בתורה האבן גאר‬ ‫שטארק מעריץ געווען זיין גאונות בתורה‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת טייבל ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי משה ראב"ד קראקא זי"ע‪,‬‬ ‫אין די תקופה איז ער פארבעטן געווארן צו‬ ‫בן הגה"ק החריף המפורסם רבי יהושע בעל מגיני‬ ‫קומען קיין לובלין ביי א פארזאמלונג פון די וועד‬ ‫שלמה מקראקא זי"ע‪.‬‬ ‫ארבע ארצות‪ ,‬און דארט איז פאר געקומען א‬ ‫מעשה פלא‪ ,‬וואס האט ארויס געוויזן דעם חכמה‬ ‫פון דעם גאון רבי אלעזר בעל מעשה רוקח‬ ‫פון דעם גאון וקדוש‪ ,‬די וועד הרבנים האבן דאן‬ ‫זי"ע זענען ארויס געקומען גרויסע אייניקלעך‬ ‫עוסק געווען אין א שאלה בהלכה אינעם כשרות‬ ‫ובתוכם דער הייליגער בעלזא גזע און די הייליגע‬ ‫פון מילך וואס א איד איז נישט געשטאנען בשעת'ן‬ ‫באבוב גזע‪.‬‬ ‫מעלקן‪ ,‬די רבנים האבן נוטה געווען להיתר‪ ,‬אבער‬ ‫ער איז געווען א גאון הגאונים מאור הגולה‬ ‫דער גאון דער הייליגער מעשה רוקח האט‬ ‫ושר התורה‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א איש‬ ‫געהאלטן אז מען דארף יא מחמיר זיין לאיסור‪.‬‬ ‫אלוקים קדוש נורא מאוד‪ ,‬א בקי בתורת הנגלה‬ ‫אבער זיייענדיג א יונגערמאן האט ער נישט‬ ‫והנסתר‪ ,‬אויך איז ער געווען א בקי בחכמת הקבלה‬ ‫געוואלט זיין דער איינציגער רב זיך צו‬ ‫און כתבי האר"י‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫ארויסשטעלן דערקעגן‪ ,‬דערפאר ווען עס איז‬ ‫בעל מופת עצום מאוד‪ ,‬אפילו די גוים האבן דעם‬ ‫געקומען צו חתמ'נען אויפן פסק‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫גאון זייער מכבד געווען און געשעצט צוליב זיינע‬ ‫אונטער געשריבן מיט די ווערטער‪" ,‬אלעזר‬ ‫גרויסע מידות‪ ,‬ער איז געווען באליבט ביי יעדן‬ ‫מתניכם חגורים"‪ ,‬און דער גאון איז תיכף אוועק‬ ‫איינעם‪ ,‬אפילו זייענדיג א חסיד איז ער אבער‬ ‫געפארן פון לובלין‪.‬‬ ‫געווען געשעצט אפילו ביי די מתנגדים‪.‬‬ ‫ווען אלע רבנים האבן גענדיגט אונטער‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫שרייבן‪ ,‬האט מען איבער געקוקט די חתימות‪ ,‬און‬ ‫חוה ע"ה‪,‬‬ ‫מען איז ערשטוינט געווארן צו זעהן דעם מאדנע‬ ‫בת דודו הגה"ק רבי הירץ מצויזמיר זי"ע‪.‬‬ ‫חתימה‪" ,‬אלעזר מתניכם חגורים"‪ ,‬און ווען זיי האבן‬ ‫פראבירט צו דערגיין ווער דאס איז‪ ,‬איז דער גאון‬ ‫נאך די חתונה איז ער געבליבן וואוינען אין‬ ‫שוין לאנג נישט דארט געווען‪.‬‬ ‫שטאט קראקא נעבן זיין שווער‪ ,‬דארט האט דער‬ ‫גרויסער גאון עוסק געווען יומם ולילה בתורה מיט‬ ‫די רבני העיר האבן גלייך פארשטאנען אז‬ ‫א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬אויך האט ער דארט‬ ‫עפעס טויג נישט דא‪ ,‬האט מען אויסגערופן אז‬ ‫פארברענגט מיט די גרויסע גדולים פון שטאט‬ ‫‪92‬‬ ‫גאון אלס ממלא מקום‪ ,‬זיי האבן אפ געשריבן א‬ ‫אלע רבנים וואס האבן גע'חתמ'ט דעם פסק‪ ,‬זאלן‬ ‫כתב רבנות פארן מעשה רוקח זי"ע‪ ,‬און דאס‬ ‫קומען צום יריד אין יערסלוב‪ ,‬און ביי יענע צווייטע‬ ‫געשיקט מיט איינע פון די חשובי הקהלה הרה"ח‬ ‫אסיפה האט רבי אלעזר געגעבן צו פארשטיין פאר‬ ‫רבי אהרן פאללאק ז"ל‪ ,‬גלייך האט זיך דער צדיק‬ ‫די רבנים די כוונה פון זיין חתימה‪ ,‬ווייל די תרגום‬ ‫דער מעשה רוקח זי"ע געוואנדן צו די שטאט‬ ‫אויפן פסוק "מתניכם חגורים" אין פרשת בא איז‪,‬‬ ‫מענטשן פון בראד‪ ,‬אז ער ברויך א העכערינג אין‬ ‫"חרציכון יהון אסירין"‪ ,‬וואס באדייט אויך אז‪,‬‬ ‫געהאלט מיט דריי גולדן‪ ,‬און די ראשי קהלה האבן‬ ‫"אייער מילכיג'ס זאל זיין אסור"‪.‬‬ ‫געמאכט אן אסיפה דערוועגן‪ ,‬און האבן באשלאסן‬ ‫אז מען קען דאס נישט נאכגעבן‪.‬‬ ‫דער גאון האט דאן מסביר געווען און‬ ‫אויפגעוויזן פאר די רבנים זיין גערעכטיגקייט‪ ,‬אז‬ ‫דאן האט דער גאון אפ געשיקט זיין הסכמה‬ ‫מען טאר נישט מיקל זיין אויף אזא שאלה‪ ,‬און‬ ‫און האט אנגענומען דאס רבנות אין שטאט‬ ‫מסביר געווען‪ ,‬אז וויבאלד ער איז דאך נאך א‬ ‫אמשטרדם‪ ,‬און מודיע געווען אז אין דריי חדשים‬ ‫יונגערמאן‪ ,‬האט ער מורא געהאט אז מען וועט‬ ‫ארום וועט ער אן נעמען די רבנות שטעלע אין‬ ‫נישט אנעמען זיין פסק‪ ,‬דערפאר האט ער דאס‬ ‫אמשטרדם‪ ,‬ביים זיך געזעגענען פון די קהלה אין‬ ‫געטון מיט א חכמה‪ ,‬דאן האבן די רבנים מודה‬ ‫בראד‪ ,‬האט דער גאון געזאגט‪ ,‬אז אין די פופצן יאר‬ ‫געווען צו זיין פסק הלכה‪ ,‬דעמאלטס איז דער גאון‬ ‫וואס ער איז געווען רב אין שטאט איז קיין איין פרוי‬ ‫מפורסם געווארן מיט זיין געוואלדיגע חריפות און‬ ‫נישט געווען קיין מקשה לילד און נישט פארלוירן‬ ‫גאונות‪.‬‬ ‫קיין קינד‪.‬‬ ‫בערך בשנת תע"ג האט מען דעם גאון אויף‬ ‫ווען די שטאט מענטשן האבן זיך טאקע‬ ‫גענומען אלס רב אין שטאט טארנא‪ ,‬דארט איז ער‬ ‫איבערצייגט אין די ווערטער פונעם רב‪ ,‬האבן זיי‬ ‫געבליבן פאר בערך א יאר‪.‬‬ ‫שוין געוואלט אז ער זאל בלייבן רב ביי זיי‪ ,‬און זיי‬ ‫האבן שוין געוואלט מסכים זיין צו העכערן דאס‬ ‫בשנת תע"ד האט מען דעם גאון פארבעטן צו‬ ‫געהאלט‪ ,‬אבער דער גאון האט שוין נישט געוואלט‬ ‫קומען דינען אלס רב אין שטאט בראד‪ ,‬וואס איז‬ ‫צוריק ציען פון נעמען דאס רבנות אין שטאט‬ ‫שפעטער באקאנט געווארן אלס איינע פון די‬ ‫אמשטרדם‪ ,‬און מיט א שווער הארץ האבן זיך די‬ ‫גרעסטע שטעט פון גדולים און גאונים בתורה און‬ ‫שטאט מענטשן אין בראד געזעגענט פון זייער‬ ‫זיך קונה שם געווען אלס א עיר ואם בישראל‪,‬‬ ‫באליבטן רב‪.‬‬ ‫דארט האט דער גאון גאר אסאך אויפגעטון ארויף‬ ‫צו ברענגען דעם שטאט מיט תורה און התמדת‬ ‫דאן האט מען אויף גענומען דעם גאון וגדול‬ ‫התורה‪.‬‬ ‫מיט דעם כבוד הראי' לו‪ ,‬די גאנצע שטאט איז‬ ‫ארויס מקבל פנים זיין דעם גאון‪ ,‬אפילו די גוים פון‬ ‫דער הייליגער אוהב ישראל מאפטא זי"ע איז‬ ‫שטאט זענען ארויס אפגעבן דעם כבוד פארן נייעם‬ ‫בשנת תקס"ב געווען אין שטאט בראד‪ ,‬און‬ ‫רב וואס איז שוין דאן געווען גאר שטארק באקאנט‬ ‫געדאווענט אין דעם שוהל פונעם גאון רבי אלעזר‬ ‫מיט זיין געוואלדיג גדלות און גאונות בתורה און‬ ‫אין בראד‪ ,‬אנקומענדיג דארט צום שוהל‪ ,‬האט דער‬ ‫אויך מיט זיין געוואלדיגע חכמה און ישרות‪.‬‬ ‫הייליגער אפטער רב זי"ע געזאגט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫באגעגנט נשמות פון די הייליגע תנאים און‬ ‫די שטאט האט דאן געלאזט דריקן א מטבע‬ ‫אמוראים וואס האבן געזאגט פארן אפטער רב‪ ,‬אז‬ ‫מיטן בילד פונעם גאון‪ ,‬וואס איז דאן געגאסן‬ ‫דעם קדושת המקום איז צו פארדאנקען פאר דעם‬ ‫געווארן לכבודה של תורה‪ ,‬שפעטער איז ארויס‬ ‫גאון רבי אלעזר און זיינע תפילות‪.‬‬ ‫געקומען א תשובה פונעם גרויסן גאון וקדוש רבי‬ ‫יעקב עמדין זי"ע‪ ,‬אז די מטבע איז נישט אזוי אויס‬ ‫בשנת תצ"ה אפאר יאר נאכן פטירה פון הגה"ק‬ ‫געהאלטן‪ ,‬און דערפאר האט די רעגירונג באפוילן צו‬ ‫רבי אברהם ברלינר מאמשטרדם זי"ע‪ ,‬האבן די‬ ‫גונז זיין די מטבע‪.‬‬ ‫קהלה פון שטאט באשלאסן אויף צו נעמען דעם‬ ‫‪93‬‬ ‫לעיה"ק צפת תוב"ב‪ ,‬ואחר שנה נסע לג"ע‪ ,‬ושמעתי‬ ‫מען קען זען ווי די גדולים און צדיקים בדורו‬ ‫נפלאות מחסידותו ובקיאותו"‪.‬‬ ‫האבן גאר שטארק משבח געווען דעם צדיק‬ ‫וקדוש‪.‬‬ ‫אפילו דער צדיק דער הייליגער מעשה רוקח‬ ‫זי"ע איז געווען איינע פון די גרעסטע גאונים‬ ‫הגה"ק רבי יעקב עמדין בעל היעב"ץ זי"ע האט‬ ‫וגדולים בתורה בדורו‪ ,‬האט דער צדיק באמת נישט‬ ‫גאר שטארק מוחה געווען אויף דעם מטבע וואס‬ ‫געוואלט נעמען קיין רבנות שטעלע‪ ,‬ווייל דער‬ ‫מען האט פראדאצירט לכבודו פונעם גרויסן צדיק‬ ‫צדיק האט באמת געוואלט זיין גאנץ לעבן דינען‬ ‫ווען ער איז געקומען קיין אמשטרדם‪ ,‬זעט מען‬ ‫דעם באשעפער אן קיין שטער‪.‬‬ ‫דארט ווי דער הייליגער יעב"ץ זי"ע שרייבט בזה"ל‪,‬‬ ‫"הרב החסיד מוה"ר אלעזר ז"ל מברודי‪ ,‬נודע בשם‬ ‫אין זיין הקדמה שרייבט ער‪ ,‬ווי די רבנות האט‬ ‫חסיד בדורו‪ ,‬מכל הלין אני אומר שבודאי לא ידע‬ ‫אים ארויפגעלייגט דעם עול הציבור‪ ,‬סיי אין מילי‬ ‫הרב ולא הסכים בעשייתו‪ ,‬כי לא יאונה לצדיק כל‬ ‫דשמיא און סיי אין מילי דעלמא‪ ,‬אין זיין הארץ איז‬ ‫און‪ ,‬וחזי מה סלקא ביה‪ ,‬לפי מה ששמעתי‬ ‫כסדר געווען די שאלה‪" ,‬מתי אעשה לביתי"‪ ,‬ווען‬ ‫שהשלטון ציוה בגזירה חרוצה לגנוזן ובל יראו‬ ‫וועט ער קענען דינען דעם אויבערשטן ביראה‬ ‫בחוצות"‪.‬‬ ‫ואהבה אן קיין שום פניה‪ ,‬און ער האט געהאט א‬ ‫געוואלדיגע שאיפה צו גיין קיין ארץ ישראל‪ ,‬וואו‬ ‫הגה"ק רבי חיים הכהן ראפאפורט אב"ד לבוב‬ ‫ער האט געוואלט געפינען מנוחה פון די טרדות און‬ ‫זי"ע מגדולי הדור‪ ,‬שרייבט אינעם הספד אויפן גאון‬ ‫זיך איבערגעבן נאר צו עבודת השם‪.‬‬ ‫דער הייליגער מעשה רוקח זי"ע בזה"ל‪" ,‬שמועה‬ ‫באה ונמס כל לב ורפו כל ידים ונשברה כל רוח‬ ‫דארט אין די הקדמה האט ער געשריבן די‬ ‫תלכנה מים על כי נפל גיבור ואבדו כלי מלחמה‪ ,‬הוא‬ ‫שטארקע ווערטער‪" ,‬מאסתי בכל הכבוד המדומה‬ ‫ניהו הגאון החסיד המפורסם בכל קצוי ארץ וים‬ ‫שהיה לי"‪ ,‬נישט ווייל ער האט נישט געוואוסט‬ ‫רחוקים כבוד המנוח מורנו הרב רבי אלעזר שהורה‬ ‫דעם אחריות פון זיין רבנות‪ ,‬נאר ווייל זיין‬ ‫צדק לעדת ד' קודש בק"ק בראד ובק"ק אמסטרדם‬ ‫אייגענער ציל איז געווען די עבודה בקדושה‬ ‫ורגלוהי דלאו בר אינש אלא מלאך רגלו רגל ישרה‬ ‫ובטהרה‪ ,‬ער האט מחליט געווען אריבערצופארן‬ ‫לאתר דמתבעי תמן אובילו יתיה זכה להקבר בארץ‬ ‫דעם ים קיין ארץ ישראל‪ ,‬אין די טעג פון דער הכנה‬ ‫הקדושה"‪.‬‬ ‫צו דער נסיעה האט ער גענומען דעם קולמוס און‬ ‫צוענדיגן דעם ספר מעשה רוקח אויף משניות‪ ,‬ווי‬ ‫דער הייליגער נודע ביהודה זי"ע שרייבט אין‬ ‫דער צדיק האט זיך אמאל אויסגעדריקט אויפן‬ ‫איינע פון זיינע תשובות צום גאון דער מעשה רוקח‬ ‫ספר‪ ,‬אז דאס איז ווי א "מלבוש לנשמתי" און צו‬ ‫זי"ע בזה"ל‪" ,‬קבלתי מכתבו הטהור ולהיות שזה‬ ‫מזכה זיין דעם רבים‪.‬‬ ‫יותר משנה שאני אינני בקו הבריאה וראשי כבד עלי‬ ‫מאד ושאר הגוף לא פלט ובעו"ה אני סובל יסורים‬ ‫דער ספר איז געדרוקט געווארן אין‬ ‫שיש בהם ביטול תורה‪....‬לכן אני נמנע מלהשיב‬ ‫אמשטרדם בשנת ת"ק‪ ,‬דערין האט ער אנטפלעקט‬ ‫לשואלים רק בדבר הנחוץ‪....‬אבל לאהבת אבותיו‬ ‫רמזים און סודות אין דעם סדר פון די משניות‪ ,‬אין‬ ‫קדושי עליון כי מכותלי מכתבו ניכר שהוא בן לאותו‬ ‫דער צאל פרקים און אין די אותיות‪ ,‬ער שרייבט‬ ‫צדיק הגאון מו"ה שלום זצ"ל בן בנו של הגאון‬ ‫אבער אויסדריקליך אז די ווערטער פון חז"ל גייען‬ ‫החסיד מו"ה אלעזר זצ"ל אב"ד דק"ק אמשטרדם‬ ‫נישט ארויס פון זייער פשוט פשט‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫ולכן נתחזקתי מעט ועיינתי בדבריו הנחמדים"‪.‬‬ ‫אריינגעשטעלט ענינים פון נגלה און דרש‪ ,‬כדי דער‬ ‫ספר זאל נישט זיין פארשלאסן פאר די וואס זענען‬ ‫הגה"ק בעל החיד"א זי"ע שרייבט אויף דעם‬ ‫נישט בקי אין נסתר‪ ,‬די גימטריאות זענען לויט זיין‬ ‫גאון בשם הגדולים זי"ע בזה"ל‪" ,‬הגאון החסיד מו"ה‬ ‫אייגענעם הסבר‪ ,‬ווי פרפראות וואס וועקן אויף דעם‬ ‫אלעזר מקראקא בן הרב ר' שמואל חיבר ספר‬ ‫תיאבון צום אמת'ן מאכל‪ ,‬צו דער תורה און אירע‬ ‫מעשה רוקח רמזים נפלאים במשניות ע"ד האמת‪,‬‬ ‫סודות‪.‬‬ ‫והדפיסו כשהיה מוכן ליסע לא"י תובב"א‪ ,‬ועלה‬ ‫‪94‬‬ ‫רבי נחמן מהורדנקא זי"ע טאקע צוריק געפארן‬ ‫אויך דער נאמען מעשה רוקח איז ביי אים‬ ‫קיין חוץ לארץ און די צוויי צדיקים האבן זיך טאקע‬ ‫געווען א חלק פון זיין עבודה‪ ,‬ער האט דערין מרמז‬ ‫נישט געטראפן‪.‬‬ ‫געווען זיין נאמען אלעזר בן שמואל‪ ,‬דעם נאמען‬ ‫שמעלקא פון זיין טאטן‪ ,‬און דעם נאמען טייביל פון‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע חיבורים‪.‬‬ ‫זיין מאמע‪ ,‬און צום סוף פון די הקדמה דערמאנט‬ ‫ער זיינע צוויי זון‪ ,‬די רבנים רבי משה און רבי שלום‪,‬‬ ‫ספר מעשה רוקח‪ ,‬על התורה‪,‬‬ ‫און ער בעט אז די תורה זאל נישט אוועקגיין פון‬ ‫ספר מעשה רוקח‪ ,‬על המשנה‪,‬‬ ‫זיין מויל און פונעם מויל פון זיינע קינדער און‬ ‫ספר ארבעה טורי אבן‪ ,‬על הרמב"ם‪,‬‬ ‫אייניקלעך‪ ,‬די אייגענע ווערטער געבן א בליק אין‬ ‫שו"ת ארבעה טורי אבן‪,‬‬ ‫זיין שניט‪" ,‬טיפע תורה‪ ,‬הכנעה‪ ,‬אהבת ארץ ישראל‬ ‫פירוש מעשה רוקח‪ ,‬על הגדה של פסח‪.‬‬ ‫און א בקשה אויף א המשך פון תורה אין די דורות"‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫בשנת ת"ק האט דער גאון אפגעמאכט צו זיך‬ ‫אריבער ציען קיין ארץ ישראל‪ ,‬פארשטייט זיך אז‬ ‫הגה"ק רבי משה אב"ד זלאטשוב זי"ע‪ ,‬זקינו של‬ ‫די שטאט'ס מענטשן פון אמשטרדם האבן זיך גאר‬ ‫הגה"ק רבי אלעזר מבראד זי"ע‪ ,‬אביו של הרה"ק‬ ‫שווער געטיילט פון זייער גרויסן רב דער הייליגער‬ ‫רבי שלום רוקח בעל שר שלום מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫מעשה רוקח‪ ,‬ער האט גע'פועל'ט ביי די קהלה צו‬ ‫הגה"ק רבי שלום אב"ד טיקטין זי"ע‪.‬‬ ‫אויף נעמען דעם הייליגען פני יהושע זי"ע אלס‬ ‫ממלא מקום אין שטאט‪ ,‬אבער דער פני יהושע‬ ‫ליידער האט דער צדיק נישט מעריך ימים‬ ‫האט אפגעטרעטן פארן גאון רבי ליב אב"ד לבוב‬ ‫געווען על אדמת ארץ ישראל‪ ,‬נאך די ימים טובים‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫בשנת תק"ב האט דער צדיק מרגיש געווען אז‬ ‫זיינע טעג זענען געציילטע‪ ,‬האט ער דאן געשריבן‬ ‫דאן איז דער גאון ארום געפארן צו זיינע‬ ‫א צוואה‪.‬‬ ‫קינדער זיך צו געזעגענען בעפאר ער פארט קיין‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬אויך האט ער זיך דאן געזעגנט פון די‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ז תשרי בשנת תק"ב‪,‬‬ ‫גדולים און גאונים פון חוץ לארץ וואס רוב רובם‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אינעם ביה"ח הישן בעיה"ק צפת‬ ‫האבן דעם גאון גאר שטארק מכבד געווען און‬ ‫אינעם "מערת האשכנזים"‪ ,‬עס איז דא א קבלה אז‬ ‫געווען מקושר צו דעם גאון וקדוש‪.‬‬ ‫ער ליגט ממש נאנט צום אר"י הקדוש זי"ע‪ ,‬אבער‬ ‫חוה"מ סוכות תק"א איז דער צדיק אנגעקומען‬ ‫נאכן שרעקליכע ערד ציטערניש אינעם ביה"ח‬ ‫קיין ארץ ישראל און ער האט זיך באזעצט אין‬ ‫הישן אין צפת‪ ,‬זענען גאר אסאך מצבות פון קדושי‬ ‫עיה"ק צפת‪ ,‬מען האט אים דאן אויף גענומען אלס‬ ‫עליון חרוב געווארן‪ ,‬ובתוכם איז די מצבה פונעם‬ ‫דער וואס זאל טיילן די חלוקה געלטער פון חוץ‬ ‫הייליגען מעשה רוקח זי"ע‪.‬‬ ‫לארץ פאר די עניי ארץ ישראל און דערפאר האט‬ ‫ער באקומען דעם נאמען "נשיא ארץ ישראל"‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫אין שבחי הבעש"ט הקדוש זי"ע ווערט‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז דער בעש"ט האט געוויסט‬ ‫פארוואס דער צדיק רבי אלעזר בעל מעשה רוקח‬ ‫מעשיות‬ ‫זי"ע איז געפארן קיין ארץ ישראל‪ ,‬כדי זיך צו‬ ‫טרעפן מיטן תלמיד פונעם בעש"ט הרה"ק המקובל‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער מעשה‬ ‫רבי נחמן מהורדנקא זי"ע און צוזאמען ברענגען די‬ ‫רוקח זי"ע‪ ,‬ווען ער איז ליידער נסתלק געווארן‬ ‫גאולה שלימה‪.‬‬ ‫זייענדיג נאר צוויי יאר אין ארץ ישראל בעיה"ק‬ ‫צפת‪ ,‬האט ער געזאגט בצוואה פאר זיינע נאנטע‪,‬‬ ‫און דער בעש"ט האט געוויסט אז ליידער איז‬ ‫אז מען זאל בשום אופן נישט שרייבן קיין שבחים‬ ‫נאכנישט די זמן הגאולה‪ ,‬און דאן איז דער תלמיד‬ ‫‪95‬‬ ‫בהלה‪ ,‬פארשטייט זיך אז די חופה איז נישט‬ ‫אויף די מצבה‪ ,‬נאר זיין נאמען און די נאמען פון זיין‬ ‫פארגעקומען‪.‬‬ ‫חיבור מעשה רוקח זאל מען שרייבן‪ ,‬אבער נאך די‬ ‫פטירה‪ ,‬ווען מען האט באשטעלט די מצבה‪ ,‬האט‬ ‫עס האט נישט גענומען לאנג און דער‬ ‫דער וואס האט געמאכט די מציבה יא געשריבן‬ ‫ערשטער מאן פון דעם פרוי איז אנגעקומען אין‬ ‫שבחים‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬די גאנצע שטאט האט גערידערט מיט דעם‬ ‫גרויסן מופת פון דעם גאון דער הייליגער מעשה‬ ‫אבער לפלא‪ ,‬ווען מען האט געוואלט‬ ‫רוקח און זיין געוואלדיגע סייעתא דשמיא‪.‬‬ ‫ארויפלייגן די מציבה‪ ,‬האט זיך די מצבה איבער‬ ‫געבראכן‪ ,‬און עס האט זיך צעטיילט ממש דארט ווי‬ ‫ווען די רבנים המתירים האבן געהערט דעם‬ ‫עס איז געשטאנען די שבחים‪ ,‬און דאן האט מען‬ ‫געשיכטע‪ ,‬זענען זיי געקומען צום רב און‬ ‫געזען דעם גרויסן כח פונעם צדיק‪ ,‬אז מען האט‬ ‫געפרעגט פונעם גאון‪ ,‬ווי אזוי ער האט געוויסט אז‬ ‫אפגעהיטן זיין רצון בשמי מרומים‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫די ערשטע מאן לעבט נאך‪ ,‬ווייל על פי תורה וואס‬ ‫נישט לייגן קיין שבחים אויף די מציבה‪.‬‬ ‫זיי האבן מברר געווען‪ ,‬האט די פרוי אן קיין ספיקות‬ ‫•••‬ ‫געמעגט חתונה האבן‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע האט‬ ‫דערציילט די מעשה‪ ,‬וואס איז פאר געקומען ווען‬ ‫האט דער גאון געזאגט‪ ,‬באמת האב איך נישט‬ ‫די זיידע דער הייליגער מעשה רוקח זי"ע האט‬ ‫געוויסט אז דער מאן לעבט‪ ,‬אבער איך האב מרגיש‬ ‫געדינט אלס רב אין שטאט אמשטרדם‪.‬‬ ‫געווען אז איך קען די פרוי נישט מתיר זיין צו‬ ‫חתונה האבן‪ ,‬ווייל איידער דער מאן איז אוועק‬ ‫עס איז געווען א פרוי אן עגונה פון די שטאט‬ ‫געפארן פונעם שטאט‪ ,‬איז ער געקומען זיך‬ ‫אמשטרדם‪ ,‬וואס עטליכע רבנים האבן איר מתיר‬ ‫געזעגענען פון מיר‪ ,‬און איך האב דעם מאן‬ ‫געווען נאכאמאל צו חתונה האבן‪ ,‬אבער דער גאון‬ ‫אנגעוואונטשען‪" ,‬פארט געזונטערהייט‪ ,‬און קום‬ ‫רבי אלעזר האט זיך נישט געוואלט מצרף זיין‬ ‫אהיים געזונטערהייט"‪ ,‬האב איך געהאלטן‪ ,‬אז דער‬ ‫להיתר אדער לאיסור‪ ,‬אבער די פרוי האט אויפן‬ ‫גרויסער באשעפער וועט נישט צוריק שיקן מיין‬ ‫סמך פון די היתר פון די אנדערע רבנים א שידוך‬ ‫ברכה לבטלה‪ ,‬און דערפאר האב איך נישט געקענט‬ ‫געטון מיט איינע פון די קצינים פונעם שטאט‪.‬‬ ‫מתיר זיין דעם עגונה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען עס איז געקומען די חתונה‪ ,‬האט דער מאן‬ ‫אין ספר שערי ציון ווערט געברענגט‪ ,‬אז יענע‬ ‫געוואלט‪ ,‬אז דער רב זאל זיין דער מסדר קדושין‬ ‫צייט ווען דער גאון דער הייליגער מעשה רוקח‬ ‫ביי זיין חתונה‪ ,‬אבער דער גאון האט געלאזט וויסן‪,‬‬ ‫זי"ע איז ארום געפארן זיך געזעגענען פון די צדיקי‬ ‫אז ער אלס דער עמטליכער רב פון שטאט וועט ער‬ ‫הדור בעפאר ער איז אפ געפארן קיין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫נישט מסדר זיין די קידושין ביי דעם חופה‪ ,‬דער‬ ‫האט מען דאן אויף גענומען דעם גאון הגה"ק רבי‬ ‫חתן וואס איז געווען א מקורב למלכות‪ ,‬האט ער‬ ‫משולם איגרא זי"ע אלס רב אין שטאט פרשבורג‪,‬‬ ‫געלייגט דריק אויף די רעגירונג‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫און וויבאלד דער גאון רבי משולם האט געהערט‪,‬‬ ‫פארלאנגען אז דער רב זאל יא מסדר קידושין זיין‪,‬‬ ‫אז דער גאון דער מעשה רוקח איז יעצט אין שטאט‬ ‫און עס איז אים געלונגען‪ ,‬און דער רב האט נישט‬ ‫ראדימנא‪.‬‬ ‫געהאט קיין ברירה און געמיזט אן נעמען צו זיין‬ ‫דער מסדר קידושין‪.‬‬ ‫האט דער גאון רבי משולם איגרא זי"ע‬ ‫געמאכט א אומוועג נאר כדי צו טרעפן דעם גאון‬ ‫ווי דער מנהג איז געווען דארט אין שטאט‪,‬‬ ‫דעם מעשה רוקח‪ ,‬אבער ווען ער איז אנגעקומען‬ ‫האט דער רב דער מסדר קידושין געבענטשט דעם‬ ‫קיין ראדימנא איז ער געוואויר געווארן‪ ,‬אז דער‬ ‫חתן איידער די חופה‪ ,‬אויך דער חתן האט זיך אראפ‬ ‫גאון דער מעשה רוקח איז שוין דאן אוועק געפארן‪,‬‬ ‫געבויגען דעם קאפ אז דער רב זאל אים בענטשן‪,‬‬ ‫האט דער גאון רבי משולם געהאט גרויסע צער אז‬ ‫אבער פלוצלונג האט זיך גענומען שטורמען בלוט‬ ‫ער האט נישט זוכה געווען זיך צו טרעפן מיט דעם‬ ‫פונעם קאפ פין דעם חתן‪ ,‬און עס איז געווארן א‬ ‫‪96‬‬ ‫א קינד וואס וועט באלייכטן די וועלט מיט זיין‬ ‫גרויסן גאון דער מעשה רוקח‪ ,‬און דער גאון רבי‬ ‫קדושה און תורה‪ ,‬און געבעטן אז מען זאל דעם‬ ‫משולם איגרא האט זיך פון גרויס צער‬ ‫קינד א נאמען געבן אלעזר נאך אים‪ ,‬און די קינד איז‬ ‫איינגעשפארט פאר אפאר טאג און זיך נישט‬ ‫געווען הרה"ק רבי אלעזר מליזענסק זי"ע‪.‬‬ ‫געוואלט טרעפן מיט קיינעם‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אויפן וועג קיין ארץ ישראל מיטן שיף איז‬ ‫הגה"ק רבי שלום צבי מגראבוויץ זי"ע א‬ ‫געווען ראש השנה‪ ,‬און ביינאכט נאך די סעודה‪,‬‬ ‫אייניקל פונעם הייליגען מעשה רוקח זי"ע‬ ‫האט אויס געבראכן א שרעקליכע שטורם ווינט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען די זיידע איז ארום געגאנגען זיך‬ ‫און די שיף האט זיך גענומען ווארפן שרעקליך און‬ ‫געזעגענען פון זיינע קינדער בעפאר ער איז ארויף‬ ‫וואסער האט אנגעהויבן אריין קומען אינעם שיף‪,‬‬ ‫קיין ארץ ישראל‪ ,‬איז ער אויך געפארן צו זיין‬ ‫די מאטראזן זענען געווען זייער באזארגט‪ ,‬ווייל די‬ ‫ברודער הרה"ק רבי ארון זי"ע וואס האט געהאט‬ ‫שיף איז געווען אין א סכנה פון ח"ו ווערן‬ ‫צוויי זיהן און איין טאכטער‪.‬‬ ‫דערטראנקען‪.‬‬ ‫די טאכטער איז געווען הרבנית הצדקת מרת‬ ‫דער צדיק דער הייליגער מעשה רוקח זי"ע איז‬ ‫שפרינצא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי אלימלך מליזענסק‬ ‫דאן געזעצן ביי זיך אין שטוב און געווען אין א‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫גרויסע דביקות און דבוק אין זיינע הייליגע כוונות‪,‬‬ ‫איין זון איז געווען הרה"ק רבי משה אב"ד בענדין‬ ‫און בכלל נישט געוויסט אין וואסערע סכנה ער‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫געפינט זיך‪ ,‬אבער ווען עס איז שוין געווען‬ ‫די צווייטע זון איז געווען הרה"ק רבי יהושע זי"ע‪,‬‬ ‫געפערליך די מצב‪ ,‬זענען זיינע שמשים אריין און‬ ‫וואס איז ליידער געבוירן געווארן בלינד אויף ביידע‬ ‫דערציילט פארן צדיק וואס עס גייט פאר‪ ,‬און אויב‬ ‫אויגן ל"ע‪.‬‬ ‫מען וועט נישט מעורר רחמים זיין וועט מען ח"ו‬ ‫דערטראנקען ווערן‪.‬‬ ‫דער זון יהושע האבן די דאקטורים אן געזאגט‪,‬‬ ‫אז די מוח פון דעם קינד איז גאר שוואך און עס קען‬ ‫ווען דער צדיק רבי אלעזר האט דאס געהערט‪,‬‬ ‫נישט פאר נעמען קיין לעכטיגקייט‪ ,‬און דערפאר‬ ‫האט ער געווארט נאך ביז עס האט אנגעהויבן‬ ‫איז דער קינד כסדר געזעצן און א טונקעלע שטוב‪,‬‬ ‫טאגן‪ ,‬און דאן האט ער גענומען דעם שופר און‬ ‫און אזוי איז דער קינד ליידער אויף געוואקסן‪.‬‬ ‫אנגעהויבן בלאזן די תקיעת שופר‪ ,‬ווי נאר דער‬ ‫מעשה רוקח זי"ע האט אנגעהויבן בלאזן שופר‪,‬‬ ‫ווען דער פעטער דער הייליגער מעשה רוקח‬ ‫האבן זיך די ווינטען בארואיגט‪ ,‬און חוה"מ סוכות‬ ‫זי"ע איז געקומען זיך געזעגענען מיט זיין ברודער‬ ‫איז די שיף אנגעקומען בשלום קיין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫רבי ארון‪ ,‬האט ער געבעטן אז ער זאל ברענגען‬ ‫און דער צדיק האט געגעבן א ברכה פארן‬ ‫זיינע קינדער‪ ,‬ער האט פארגעשטעלט דעם זון רבי‬ ‫קאפיטאן‪ ,‬אז עס זאל קיינמאל נישט קומען קיין‬ ‫משה און דעם טאכטער הצדקת שפרינצא‪ ,‬אבער‬ ‫שאדן צו דעם שיף און עס זאל אייביג פארן על מי‬ ‫דעם זון רבי יהושע האט ער נישט געברענגט‬ ‫מנוחות‪.‬‬ ‫צוליב די לעכטיגקייט‪.‬‬ ‫יארן שפעטער ווען הרה"ק רבי מענדעלע‬ ‫האט זיך דער גאון אנגערופען‪ ,‬האסט דאך נאך‬ ‫מוויטעפסק זי"ע האט זיך געגרייט ארויף צו פאר‬ ‫א זון‪ ,‬ברענג אים אהער וועל איך אים בענטשן‬ ‫מיט זיינע תלמידים קיין ארץ ישראל‪ ,‬און מען איז‬ ‫איידער איך פאר אוועק‪ ,‬רבי ארון האט טאקע‬ ‫געגאנגען זיכן א שיף וואס זאל זיי נעמען קיין ארץ‬ ‫געברענגט דעם קינד יהושע צום ברודער‪ ,‬און דער‬ ‫ישראל‪ ,‬עס איז געווען דאן מער נייערע שיפן און‬ ‫צדיק רבי אלעזר האט אריבער געפירט זיינע ידיו‬ ‫אויך אלטע שיפן‪ ,‬אבער דער צדיק רבי מענדעלע‬ ‫הקדושים אויף די אויגן פון דעם קינד‪ ,‬און פון דאן‬ ‫האט געוויזן אויף איין שיף‪ ,‬און געזאגט אז מיט‬ ‫האט דער קינד געזען כאחד אדם‪.‬‬ ‫דעם שיף וויל ער פארן קיין ארץ ישראל‪ ,‬עס איז‬ ‫געווען א פלא פאר די תלמידים אז די רבי האט‬ ‫אויך האט דער צדיק דאן אנגעוואונטשן פארן‬ ‫אויס געקליבן דווקא דעם עלטערן שיף‪.‬‬ ‫טאכטער הצדקת שפרינצא ע"ה‪ ,‬אז זי וועט האבן‬ ‫‪97‬‬ ‫אויס געטון זיין טלית ותפילין און גלייך ארויס פון‬ ‫אבער ווען די וועג קיין ארץ ישראל איז‬ ‫שוהל‪ ,‬האט ער זיך זייער געוואונדערט‪ ,‬ווייל דער‬ ‫געפארן גאר געשמירט אן קיין מכשולות‪ ,‬וואס‬ ‫הייליגער מעשה רוקח פלעגט געווענליך גאר לאנג‬ ‫יענע צייטן איז דאס געווען א חידוש‪ ,‬וויבאלד אזא‬ ‫מאריך זיין מיט זיין עבודה נאכן דאווענען‪.‬‬ ‫לאנגע וועג האט געווענליך געמיינט זיך שלאגן‬ ‫האט דער הייליגער חכם צבי זי"ע געפרעגט‬ ‫מיט וואונטען און שטורעמישע וואסערן‪ ,‬זענען די‬ ‫מיט וואונדער‪ ,‬וואס איז היינט אז איר לויפט ארויס‬ ‫תלמידים געגאנגען פרעגן דעם קאפיטאן וואס די‬ ‫פון שוהל אזוי פרי‪ ,‬האט דער הייליגער מעשה‬ ‫באדייט איז‪ ,‬האט דער קאפיטאן דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫רוקח זי"ע געזאגט‪ ,‬אז היינט קומט פאר די בר מצוה‬ ‫יארן צוריק איז געפארן אויף דעם שיף דער‬ ‫פון זיין בכור משה און ער גייט יעצט זיך גרייטן‬ ‫ראבינער פון אמשטרדם‪ ,‬און ער האט מיר געגעבן א‬ ‫אויפן סעודת מצוה‪ ,‬אבער לפלא האט דער מעשה‬ ‫ברכה אז די שיף זאל אייביג פארן על מי מנוחות‪ ,‬און‬ ‫רוקח נישט איינגעלאדענט דעם חכם צבי צו די‬ ‫זייט דעמאלט האט ער קיינמאל נישט געהאט קיין‬ ‫סעודה‪ ,‬אבער וויבאלד דער חכם צבי האט זייער‬ ‫מכשולות אויפן וועג‪.‬‬ ‫געוואלט מיט האלטן די שמחה‪ ,‬איז ער געקומען‬ ‫ווען די תלמידים האבן דאס דערציילט פארן‬ ‫צו די סעודה אומגעלאדנט‪.‬‬ ‫צדיק רבי מענדעלע מוויטעפסק זי"ע האט ער‬ ‫אינמיטן די סעודה האט דער בר מצוה בחור‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווען איך בין אנגעקומען צו דעם שיף האב‬ ‫וואס איז שוין דאן געווען מפורסם אלס א גאון‬ ‫איך גלייך געזען א לעכטיגקייט וואס נעמט ארום‬ ‫וחריף בתורה‪ ,‬געזאגט א דרשה און א גאר שארפן‬ ‫דעם שיף‪ ,‬האב איך פארשטאנען אז עפעס א‬ ‫פשט'ל‪ ,‬וואס אלע באטייליגטע האבן ממש‬ ‫קדושה ריעט אין דעם שיף‪ ,‬און דערפאר האב איך‬ ‫געשטוינט דערפון‪ ,‬אויך דער הייליגער חכם צבי‬ ‫דווקא געוואלט פארן מיט דעם שיף‪.‬‬ ‫וואס איז געווען א גאון הגאונים איז ארויס פון די‬ ‫•••‬ ‫כלים הערענדיג דעם טופע פשט'ל‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫דער הייליגער אוהב ישראל מאפטא זי"ע האט‬ ‫געוואנדן צום הייליגען מעשה רוקח זאגענדיג‪ ,‬איך‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז בעפאר דער צדיק דער הייליגער‬ ‫האב א וואויל געראטענע טאכטער לאה‪ ,‬אפשר‬ ‫מעשה רוקח זי"ע האט אראפ געברענגט די‬ ‫זאלן מיר זיך משדך זיין‪.‬‬ ‫הייליגע נשמה פון זיין זון הגה"ק רבי משה‬ ‫דער צדיק דער מעשה רוקח האט דאס זייער‬ ‫מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬האט ער זיך מתבודד געווען זיבן‬ ‫געפאלן צו זיך משדך זיין מיטן גרויסן גאון דער‬ ‫יאר און דורך געלערנט כל חכמת האמת און עוסק‬ ‫חכם צבי זי"ע‪ ,‬אבער ער איז קודם אריין צום‬ ‫געווען אין סיגופים נוראים און הייליגע יחודים‪.‬‬ ‫רעבעצין פרעגן אויב זי וואלט מסכים געווען צום‬ ‫ביז אליהו הנביא ז"ל האט זיך אנטפלעקט צו‬ ‫שידוך מיטן טאכטער פונעם חכם צבי‪ ,‬אבער די‬ ‫אים און געזאגט‪" ,‬רבי אלעזר‪ ,‬האסט שוין ממשיך‬ ‫רעבעצין איז נישט געפאלן דעם שידוך‪ ,‬און מען‬ ‫געווען די העכסטע נשמה וואס איז שייך‪ ,‬מער זיי‬ ‫האט טאקע נישט געשלאסן דעם שידוך‪ ,‬אבער‬ ‫דיך נישט מתבודד‪ ,‬ווייל די וועלט דארף דיך נאך‬ ‫דער חכם צבי זי"ע האט זיך דאן אנגעריפן בזה"ל‪,‬‬ ‫האבן"‪ ,‬דערנאך איז צו זיי געבוירן געווארן די‬ ‫"אויב ווילט איר זיך נישט יעצט משדך זיין מיט מיר‪,‬‬ ‫הייליגע זון הגה"ק רבי משה זי"ע‪ ,‬וואס האט‬ ‫וועלן מיר זיך מוזן משדך זיין שפעטער"‪ ,‬כך הוה די‬ ‫געטראגען די נאמען פונעם זיידן הגה"ק רבי משה‬ ‫רייד פונעם חכם צבי זענען שפעטער מקיים‬ ‫דיין מקראקא זי"ע‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬ווען דער זון רבי משה האט חתונה געהאט‬ ‫בזיווג שני מיטן טאכטער פונעם חכם צבי‪.‬‬ ‫ווען דער זון רבי משה האט בר מצוה געהאט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האט די טאטע רבי אלעזר צו געגרייט א גרויסע‬ ‫אין ספר שערי ציון ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫סעודה לכבוד די בר מצוה‪ ,‬און יענעם טאג איז‬ ‫דער הייליגער מעשה רוקח זי"ע איז ארום געפארן‬ ‫פונקט דורך געפארן דעם שטאט דער גאון דער‬ ‫זיך געזעגענען פון די גדולי הדור‪ ,‬האט ער מיט‬ ‫הייליגער חכם צבי זי"ע‪ ,‬און ער איז געקומען‬ ‫גענומען זיין זון שלום מיט זיך‪ ,‬דערציילט הרה"ק‬ ‫דאווענען אינעם שוהל פונעם הייליגע מעשה‬ ‫רבי מאיר בעל אמרי נועם מדז'יקוב זי"ע‪ ,‬אז זיין‬ ‫רוקח זי"ע‪ ,‬און ווען דער חכם צבי האט געזען אז‬ ‫זיידע הגה"ק רבי מאיר בעל מהר"ם טיקטין זי"ע‬ ‫דער צדיק רבי אלעזר האט גלייך נאכן דאווענען‬ ‫‪98‬‬ ‫•••‬ ‫איז דאן געווען אויף די עלטערע יארן בערך ‪104‬‬ ‫הגה"צ רבי חיים ברים זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫יאר אלט‪ ,‬און דער גאון האט ליידער דאן געהאט א‬ ‫ווען דער גאון וקדוש דער מעשה רוקח זי"ע האט‬ ‫געפערליכע אויסשלאג אויפן גוף וואס ער האט פון‬ ‫געוואוינט אין שטאט אמשטרדם וואס איז געווען‬ ‫דעם געהאט גרויסע יסורים‪.‬‬ ‫נאנט צום גרויסן וואסער‪ ,‬האט מען דארט געהאט‬ ‫געמאכט א ספעציעלע גדר ביי די וואסער וואס‬ ‫ווען דער צדיק רבי אלעזר דער הייליגער‬ ‫זאל אפהאלטן די וואסער פון אריין קומען אין‬ ‫מעשה רוקח זי"ע איז אנגעקומען מיטן זון שלום‬ ‫שטאט‪ ,‬איין טאג בעפאר פורים האט פאסירט‪ ,‬אז‬ ‫צום גאון דער מהר"ם טיקטין זי"ע‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫טויזענטער פיש האבן זיך אנגעלייגט אויפן וואנט‬ ‫געזען די צושטאנד אין וואס דער גרויסער גאון‬ ‫און עס האט אויס געזעהן ווי די וואנט גייט זיך‬ ‫געפינט זיך‪ ,‬האבן די צוויי צדיקים דער מעשה‬ ‫איינברעכען און ח"ו די שטאט וועט פארשוועמט‬ ‫רוקח און זיין זון שלום מתפלל געווען פארן מהר"ם‬ ‫ווערן פון וואסער‪.‬‬ ‫טיקטין‪ ,‬און ער איז דערנאך גענצליך אויס‬ ‫געהיילט געווארן‪,‬‬ ‫האט דער מלך פון שטאט געלאזט וויסן פארן‬ ‫מעשה רוקח‪ ,‬אז אויב דער רב וועט נישט פויעלען‬ ‫און דריי יאר שפעטער נאכן הסתלקות פונעם‬ ‫אז די פיש זאלן זיך אפ טראגן פונעם וואנט אין די‬ ‫גאון וקדוש דער מהר"ם טיקטין זי"ע‪ ,‬האט מען‬ ‫קומענדיג דריי טאג‪ ,‬וועט ער פארטרייבן אלע אידן‬ ‫אויף גענומען דעם מעשה רוקח'ס זון שלום אלס‬ ‫פון שטאט‪ ,‬ווען דער מעשה רוקח האט דאס‬ ‫רב אין שטאט טיקטין‪.‬‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער געלאזט וויסן פארן מלך‪ ,‬אז ער‬ ‫•••‬ ‫איז מסכים צו דעם‪ ,‬אבער נאר בתנאי אז דער מלך‬ ‫הרה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע האט‬ ‫וועט לאזן ברענגען גאר אסאך וויין פאר די אידן פון‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען די זיידע דער הייליגער מעשה‬ ‫שטאט לכבוד פורים‪ ,‬און דאן וועט ער מתפלל זיין‬ ‫רוקח זי"ע איז געווארן רב אין שטאט אמשטרדם‪,‬‬ ‫אז די צרה זאל אוועק גיין‪ ,‬בלית ברירה האט דער‬ ‫איז די גאנצע שטאט ארויס מקבל פנים זיין דעם‬ ‫מלך געלאזט ברענגען גאר גרויסע קוואנטום פון‬ ‫גרויסן צדיק‪ ,‬אויך די גוים פון שטאט זענען ארויס‬ ‫וויין פאר די אידן פון שטאט‪.‬‬ ‫מקבל פנים זיין דעם צדיק זייענדיג מפורסם מיט‬ ‫יענעם פורים איז געווען ששון ושמחה אין‬ ‫זיין קדושה און חכמה‪ ,‬אויך דער מושל העיר איז‬ ‫שטאט‪ ,‬דער עולם האט געטרינקען און די שמחה‬ ‫לכבודו פונעם צדיק ארויס מקבל פנים זיין דעם‬ ‫אין שטאט איז געווען גאר גרויס והעיר אמשטרדם‬ ‫צדיק‪.‬‬ ‫צהלה ושמחה‪ ,‬אז מען האט נישט געדענקט נאך‬ ‫האט פאסירט א געפערליכע צרה‪ ,‬צווישן די‬ ‫אזא פרייליכע פורים אין שטאט אמשטרדם‪ ,‬פורים‬ ‫וואס זענען ארויס מקבל פנים זיין דעם גאון‪ ,‬איז‬ ‫נאכמיטאג ווען דער צדיק דער מעשה רוקח איז‬ ‫געווען דער טאכטער פונעם מושל העיר‪ ,‬און צוליב‬ ‫געזעצן ביים סעודה און געווען בגלופין‪ ,‬איז‬ ‫די געפערליכע שטיפעניש איז די מיידל צעדריקט‬ ‫אנגעקומען א שליח פונעם מלך און דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫געווארן און רח"ל דער'הרג'עט געווארן‪ ,‬פארשטייט‬ ‫אלע פיש זענען אוועק פונעם וואנט אין וואסער‪ ,‬און‬ ‫זיך אז דאס האט געמאכט א שרעקליכע רעש און‬ ‫בזכות פון דעם צדיק איז די שטאט געראטעוועט‬ ‫דער מושל איז געווען שטארק גערעגט אויפן רב‬ ‫געווארן פונעם צרה פון די וואסער‪ ,‬און אויך‬ ‫און די אידן פון שטאט‪.‬‬ ‫געראטעוועט געווארן פונעם גזירות גירוש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער מושל איז געווען גרייט צו פארטרייבן די‬ ‫דער הייליגער חיד"א זי"ע ברענגט אין זיין ספר‬ ‫אידן פון שטאט פון גרויס כעס‪ ,‬און ווען מען איז‬ ‫שם הגדולים די מעשה‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫געקומען דערציילן פארן הייליגען מעשה רוקח‬ ‫מעשה רוקח זי"ע איז אנגעקומען דינען אלס רב‬ ‫וואס עס האט פאסירט‪ ,‬האט זיך דער צדיק‬ ‫אין דער גרויסער שטאט אמשטרדם‪ ,‬איז יענעם‬ ‫געשטעלט מתפלל זיין פארן טאכטער פונעם מושל‬ ‫יאר געווען א שווערע פלאג אין לאנד‪ ,‬מיליאנען‬ ‫העיר‪ ,‬און לפלא האט די תפילה פונעם מעשה רוקח‬ ‫היישעריקן האבן באפאלן די פעלדער און ביימער‪,‬‬ ‫עושה רושם געווען‪ ,‬און די טאכטער פונעם מושל‬ ‫און האבן חרוב געמאכט די גאנצע תבואה און‬ ‫איז צוריק לעבעדיג געווארן‪ ,‬ויהי לנס‪.‬‬ ‫‪99‬‬ ‫ווארט מיט אזא קלארקייט‪ ,‬אז גדולי הדורות נאך אים‬ ‫גערעטעניש‪ ,‬און די רעגירונג און די איינוואוינער‬ ‫האבן געזאגט‪ ,‬אז ער האט געשריבן דעם ספר מיט רוח‬ ‫זענען געווען אין גרויס שרעק פון א הונגער‪-‬נויט‪.‬‬ ‫הקודש‪ ,‬און דער רמב"ם אליין האט זיך געפרייט מיט‬ ‫זיינע תירוצים‪.‬‬ ‫די שטאט‪-‬פירער האבן געוואוסט‪ ,‬אז דער‬ ‫•••‬ ‫נייער אידישער רב איז א הייליגער מאן‪ ,‬און זיי‬ ‫אין קונטרס מסורת קודש לבית בעלזא ווערט‬ ‫האבן זיך געוואנדן צו אים ער זאל איינרייסן ביים‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער מעשה רוקח האט‬ ‫באשעפער פאר א ישועה‪ ,‬דער הייליגער מעשה‬ ‫געארבעט אויף זיין ספר אויפן רמב"ם‪ ,‬איז אים שווער‬ ‫רוקח איז ארויסגעגאנגען צום פעלד‪ ,‬געטון וואס‬ ‫געווארן א געוויסע הלכה אינעם רמב"ם וואס האט‬ ‫ער האט געטון מיט תפילה און הייליגע כוונות‪ ,‬און‬ ‫אויסגעזען ווי א סתירה צו א גמרא‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫אין איין רגע האט זיך אנגעהויבן א שטארקע ווינט‬ ‫זייער געמוטשעט דאס צו פארענטפערן‪.‬‬ ‫וואס האט אראפגעבלאזן אלע היישעריקן גלייך‬ ‫אריין אינעם ים‪ ,‬און די גאנצע לאנד איז‬ ‫ער האט געפאסט און איינגעריסן בתפילה מען‬ ‫געראטעוועט געווארן‪.‬‬ ‫זאל אים עפענען די אויגן פון הימל צו פארשטיין דעם‬ ‫אמת'ן כוונת הרמב"ם‪ ,‬און יענע נאכט איז דער‬ ‫אלס הכרת הטוב פאר דעם גרויסן מופת‪ ,‬און‬ ‫הייליגער רמב"ם אליין געקומען צו אים אין חלום‪,‬‬ ‫לכבוד זיין קומען קיין אמשטרדם‪ ,‬האבן די‬ ‫האט אים באגריסט מיט א שמייכל און אים געזאגט‪,‬‬ ‫שטאט‪-‬פירער און די קהילה ספעציעל‬ ‫"איך האב הנאה געהאט פון דיין גרויסער הארוואניע‬ ‫אויסגעקריצט א זילבערנעם מטבע )מעדאל( מיט‬ ‫צו פארשטיין מיין כוונה"‪ ,‬און דער רמב"ם האט אים‬ ‫זיין צורה און פסוקים לכבודו‪.‬‬ ‫פערזענליך מגלה געווען דעם עכטן פשט און דעם‬ ‫•••‬ ‫ריכטיגן מקור פון די הלכה‪ ,‬און אינדערפרי האט דער‬ ‫אין שבחי הבעש"ט ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫מעשה רוקח גלייך פארשריבן דעם תירוץ אין זיין‬ ‫הייליגער בעל שם טוב זי"ע האט געהאט אן‬ ‫ספר‪.‬‬ ‫אומגעהויערע הערצה צום מעשה רוקח‪ ,‬הגם דער‬ ‫•••‬ ‫מעשה רוקח איז געווען פון די פריערדיגע גדולי‬ ‫אין ספר זכרון צדיקים ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫הרבנים פון די אשכנז'ישע קהילות‪ ,‬און חסידים‬ ‫דער מעשה רוקח איז געווען רב אין אמסטערדאם‪,‬‬ ‫פארציילן‪ ,‬אז דער בעש"ט האט זייער שטארק‬ ‫איז געווען א גרויסער כומר )גלח( וואס פלעגט זיך‬ ‫געוואלט זיך טרעפן מיט אים פנים אל פנים‬ ‫שטענדיג קריגן מיט אידן און זוכן ווי אזוי‬ ‫איידער ער פארט קיין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫ארויפצולייגן בלבולים אויף דער אידישער קהילה‪,‬‬ ‫איינמאל האט דער כומר געפאדערט א וויכוח‬ ‫און עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער בעש"ט האט‬ ‫)דעבאטע( פאר די שטאט‪-‬הארן קעגן דעם אידישן‬ ‫זיך ארויסגעלאזט אויפן וועג זיך צו טרעפן מיט‬ ‫רב אויף די אמת'קייט פון דער תורה און אידישקייט‪.‬‬ ‫אים‪ ,‬אבער מן השמים האט מען צוריקגעהאלטן די‬ ‫פגישה‪ ,‬און ווען דער מעשה רוקח איז‬ ‫דער מעשה רוקח איז געקומען צום מעמד פול‬ ‫אוועקגעפארן קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט דער בעל שם‬ ‫מיט הייליגקייט און בטחון‪ ,‬אבער נאך איידער מען‬ ‫טוב געזאגט‪" ,‬אז א גרויסער שילד און שוץ פאר‬ ‫האט אפילו אנגעהויבן די טענות‪ ,‬האט דער מעשה‬ ‫גאנץ גאליציע און אייראפע איז אוועקגעגאנגען"‪.‬‬ ‫רוקח א קוק געטון אויפן גלח מיט זיינע ברענענדיגע‬ ‫•••‬ ‫הייליגע אויגן‪.‬‬ ‫אין ספר תולדות גדולי ישראל ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫אז אלס רב אין שטאט בראד איז דער מעשה רוקח‬ ‫דער גלח האט באקומען אזא פחד און שרעק פון‬ ‫געווען דער מנהיג פון דער בארימטער גרופע תלמידי‬ ‫דעם הייליגן געשטאלט פונעם רב‪ ,‬אז זיין צונג איז‬ ‫חכמים און מקובלים אינעם "בראדער קלויז"‪ ,‬עס‬ ‫פארשטאמט געווארן‪ ,‬ער האט פארגעסן אלע זיינע‬ ‫ווערט דערציילט אז ער פלעגט זיצן טעג און נעכט‬ ‫טענות‪ ,‬און ער איז אנטלאפן פון זאל פאר גרויס‬ ‫איינגעהילט אין טלית און תפילין און לערנען אן קיין‬ ‫בושה‪ ,‬און פון דעמאלט אן האבן די שטאט‪-‬לייט און‬ ‫שום הפסק‪.‬‬ ‫די מיניסטארן געהאט נאך א גרעסערן דרך ארץ פארן‬ ‫מעשה רוקח און אים גערופן "דער גאטליכער מאן"‪.‬‬ ‫ווען ער האט געשריבן זיין ספר "מעשה רוקח"‬ ‫אויפן רמב"ם‪ ,‬האט ער אויסגעארבעט יעדעס איינציג‬ ‫‪100‬‬ ‫רוב פון זיין תורה האט דער גאון קונה געווען‬ ‫יארצייט כ"ח תשרי‬ ‫פון זיין הייליגען טאטן דער נודע ביהודה זי"ע‪ ,‬און‬ ‫גאר שנעל איז דער גאון געווארן באוויסט מיט זיין‬ ‫הגה"ק רבי שמואל ב"ר יחזקאל הלוי זי"ע‪) ,‬לאנדא(‬ ‫געוואלדיגע גדלות און בקיאות בכל המקצועות‬ ‫בעל שו"ת שיבת ציון‪ ,‬מפראג‬ ‫בתורה‪ ,‬גרויסע גדולים וגאונים בדורו האבן מעיד‬ ‫געווען און מפליא געווען זיין בקיאות בתורה‪,‬‬ ‫גדולים אפילו עלטער ווי אים האבן מכבד געווען‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט יאמפול‪ ,‬בשנת תק"י‪.‬‬ ‫דעם גאון נאך פון יוגענט אן‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבינו יחזקאל הלוי לאנדא בעל‬ ‫בערך בשנת תק"ל האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫הנודע ביהודה מפראג זי"ע‪,‬‬ ‫הרבנית הצדקת מרת הינדכה ע"ה‪,‬‬ ‫בן הגביר הר"ר יהודה הלוי לאנדא מק"ק אפטא‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי אורי פייבל היילפרין אב"ד קעלין‬ ‫פרנס ומנהיג ארבע ארצות זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫בן הר"ר הירש וויטש זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי שמואל הילמן היילפרין אב"ד מיץ‬ ‫חתן הרה"ק רבי אליעזר זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רשכבה"ג רבי העשיל אב"ד קראקא בעל‬ ‫בן הגה"ק רבי ישראל היילפרין אב"ד קראטשין‬ ‫חנוכת התורה זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫חתן הגה"ק רבי נתן נטע שפירא בעל מגלה עמוקות‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת ליבא ע"ה‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫בת הגביר רבי יעקב מדובנא זי"ע‪.‬‬ ‫נאך די חתונה האט דער גאון נישט געוואלט‬ ‫ער איז געווען א גאון הגאונים און א חריף‬ ‫נהנה זיין מכתרו של תורה‪ ,‬און אפילו דער גאון‬ ‫ולמדן עצום און א בקי בכל מקצועות התורה‪ ,‬ער‬ ‫האט דאן עוסק געווען בתורה ועבודת השם מיט א‬ ‫איז געווען מפורסם אלס א איש קדוש מאוד‪ ,‬דער‬ ‫געוואלדיגע התמדה רוב פונעם טאג‪ ,‬האט אבער‬ ‫צדיק האט זיין גאנץ לעבן עוסק געווען בתורה‬ ‫דער גאון אויך עוסק געווען במסחר כדי צו‬ ‫ועבודת השם מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער האט‬ ‫ברענגען פרנסה ביי זיך אין שטוב‪ ,‬גרויסע גדולים‬ ‫גאר שטארק לוחם געווען קעגן די מתחדשים און‬ ‫וגאונים בתורה האבן זיך שוין דאן מפלפל געווען‬ ‫די פראנקיסטן וואס האבן געוואלט אראפ פירן‬ ‫בתורה מיט דעם גאון‪ ,‬האט אבער דער גאון‬ ‫אידישע קינדער פונעם דרך ישראל סבא‪ ,‬דער גאון‬ ‫געמאכט מלאכתו עראי ותורתו קבע‪.‬‬ ‫האט מיט א מסירת נפש אויף געדעקט דעם אמת‬ ‫שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין פראג‪ ,‬און‬ ‫און דורך דעם געראטעוועט טויזענטער אידן פון‬ ‫דארט האט ארויס געהאלפן פארן טאטן דער‬ ‫ח"ו אריין פאלן אין די הענט פון די משכילים‪,‬‬ ‫הייליגער נודע ביהודה פירן די שטאט מיט אלע‬ ‫תפקידים‪ ,‬דער הייליגער נודע ביהודה האט דעם‬ ‫ער האט גאר אסאך געליטן פון די משכילים‬ ‫זון אריין גענומען אין זיין בי"ד‪ ,‬אויך האט ער שוין‬ ‫און אפילו געזעצן אין תפיסה דערפאר‪ ,‬אבער דאס‬ ‫דאן געדינט אלס ראש ישיבה אינעם גרויסן ישיבה‬ ‫האט אים נישט אפגעשטעט פון לוחם זיין מלחמת‬ ‫אין שטאט פראג‪ ,‬ער האט דאן אנגעהויבן שרייבן‬ ‫השם במסירת נפש ממש‪.‬‬ ‫זיין טאטן'ס גאר טיפע תשובות‪ ,‬און נאכן‬ ‫פון זיין יוגענט אן האט מען שוין געזען אז עס‬ ‫הסתלקות פונעם טאטן האט ער ארויסגעגעבן‬ ‫וואקסט א גדול בישראל‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען‬ ‫דעם ספר נודע ביהודה‪.‬‬ ‫מפורסם מיט זיין גדלות וחריפות בתורה‪ ,‬ווי מען‬ ‫נאכן הסתלקות פון זיין גרויסן טאטן‪ ,‬האט די‬ ‫קען זעהן וואס זיין טאטן דער הייליגער נודע‬ ‫קהלה אין שטאט פראג מקבל געווען‪ ,‬אז וויבאלד‬ ‫ביהודה זי"ע האט מעיד געווען אויף זיין זון בזה"ל‪,‬‬ ‫מען קען נישט טרעפן קיין רב מיט די גדלות ווי‬ ‫"ישמח לבי בחכמת בני ואמרתי על עצמי דנפק ממך‬ ‫דער נודע ביהודה‪ ,‬וועט מען מער נישט אויפנעמען‬ ‫טעמא מאלפך"‪ ,‬און דער טאטע שרייבט ביי איינע‬ ‫קיין רב אין שטאט‪ ,‬און פון דאן האט מען נאר אויף‬ ‫פון זיינע תשיבות בזה"ל‪" ,‬השיב בני הרב החריף‬ ‫גענומען דיינים‪.‬‬ ‫ושנון מאוד מוהר"ר שמואל נ"י"‪.‬‬ ‫‪101‬‬ ‫מעשיות‬ ‫דאן האט דער גאון ווייטער מרביץ תורה‬ ‫געווען פאר הונדערטער תלמידים גאונים בתורה‪,‬‬ ‫אין שו"ת שיבת ציון ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫דער גאון איז שוין דאן געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫שוחט פון שטאט איז שווער קראנק געווארן‪ ,‬און‬ ‫גרויסע כח התורה און זיין געוואלדיגע קדושה‬ ‫ווען זיין מצב איז זייער שווער געווארן‪ ,‬האט ער‬ ‫וטהרה מיט וואס ער האט זיך געפירט‪ ,‬פון אלע‬ ‫געלאזט רופן דעם רב פון זיין שטאט‪ ,‬און ווען דער‬ ‫שטעט אין אירופה האט מען געשיקט גאר‬ ‫רב איז געקומען‪ ,‬און קיינער איז נישט געווען מיט‬ ‫שווערער שאלות צום גאון און זיינס א פסק איז‬ ‫זיי אין צימער‪ ,‬האט דער שוחט זיך מתוודה געווען‪,‬‬ ‫געווארן אנגענומען ביי רוב גדולים בדורו‪.‬‬ ‫און ער האט דערציילט פארן רב וועגן עבירות אין‬ ‫זיינע יונגע יארן‪ ,‬און דערנאך איז ער צוגעקומען צו‬ ‫יענע צייט האט זיך די השפעה פון די משכילים‬ ‫א שרעקעדיגן ענין‪ ,‬אז בערך פינף מאל‪ ,‬קורץ פאר‬ ‫גאר שטארק פארשפרייט‪ ,‬און די רשעים ימ"ש‬ ‫זיין קראנקייט‪ ,‬האט ער נאך דער שחיטה געפונען‬ ‫האבן דאן געפרעדיגט זייער דרך און ליידער אראפ‬ ‫אז זיין סכין איז פגום‪ ,‬און דאך האט ער די בהמות‬ ‫געפירט גאר אסאך אידישע קינדער פון ריכטיגען‬ ‫געלאזט אריבערגיין אלס כשר‪.‬‬ ‫וועג‪ ,‬דאן איז דער גאון ארויס בחרב ובחנות און‬ ‫מלחמה געהאלטן מיט די משכילים מיט א מסירת‬ ‫דער רב האט אים אויסגעפרעגט‪ ,‬כדי צו זען צי‬ ‫נפש ממש‪ ,‬די משכילים האבן ליידער אריין געגעבן‬ ‫זיין דעת איז מיושב‪ ,‬און נאכדעם וואס ער האט‬ ‫מסירות אויפן גאון און מען האט דעם גאון‬ ‫געזען אז דער שוחט רעדט מיט א קלארן דעת‪,‬‬ ‫איינגעזעצט פאר א שטיק צייט אין תפיסה‪.‬‬ ‫האט ער פארבאטן די כלים אין וועלכע מען האט‬ ‫געקאכט פון יענעם פלייש‪ ,‬און לויט דער שאלה איז‬ ‫אבער דאס האט בכלל נישט אפגעהאלטן דעם‬ ‫כמעט נישט געווען קיין שטוב אין שטאט וואס איז‬ ‫גאון פון ווייטער מלחמה האלטן און אויף וועקן‬ ‫נישט געווארן אינפעקטירט מיט די שאלה‪ ,‬און‬ ‫אידישע קינדער אז מען זאל זיך פון די משכילים‬ ‫שפעטער איז דער שוחט געזונט געווארן‪ ,‬און דער‬ ‫אפ טיילן און זיך ח"ו נישט מחבר זיין צו די רשעים‪,‬‬ ‫רב האט געשטעלט א משגיח אויף זיין שחיטה‪.‬‬ ‫און בזכות פון דעם צדיק זענען הונדערטער און‬ ‫טויזענטער אידן געראטעוועט געווארן פון ח"ו‬ ‫אבער דערנאך האט דער שוחט צוריקגעצויגן‬ ‫פארכאפט ווערן דורך די משכילים‪.‬‬ ‫פון זיין ווידוי‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫קיינמאל נישט געטאן די מעשים‪ ,‬און האט דעם רב‬ ‫זיינע גאר טיפע תשיבות זענען געדריקט‬ ‫קיינמאל נישט דערציילט אז זיין שחיטה מעסער‬ ‫געווארן אינעם ספר שיבת ציון‪.‬‬ ‫איז נישט געווען כשר‪ ,‬און עס איז געווארן א‬ ‫שטארקע צעמישעניש אין שטאט‪ ,‬נישט‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫וויסענדיג וואס דער אמת איז‪ ,‬דער גאון רבי ליב‬ ‫הגה"ק רבי יוסף סג"ל לאנדא מפראג זי"ע‪,‬‬ ‫ששאל אב"ד אורמאן זי"ע‪ ,‬האט געשיקט די שאלה‬ ‫הגה"ק רבי משה סג"ל לאנדא מאומן זי"ע‪,‬‬ ‫צום גאון וקדוש רבי שמואל לאנדא בעל שיבת ציון‬ ‫בתו הצדקת מרת יראת ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫מפראג זי"ע‪ ,‬אין זיין בריוו איז אויך דערמאנט‬ ‫ליפמאן ב"ר יעקב מפראג זי"ע‪,‬‬ ‫געווארן‪ ,‬אז אין פריערדיגע יארן האט מען שוין‬ ‫הגה"ק רבי ישראל סג"ל לאנדא זי"ע‪,‬‬ ‫אמאל געפונען פגימות נאך דער שחיטה‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יחזקאל סג"ל לאנדא זי"ע‪.‬‬ ‫דער גאון רבי שמואל האט די צוויי ענינים‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ח תשרי בשנת‬ ‫נישט פארמישט‪ ,‬און ער האט באהאנדלט דעם‬ ‫תקצ"ה‪ ,‬ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫לעצטן ווידוי‪ ,‬וואס דער שוחט האט געזאגט‬ ‫פראג סמוך ונראה צו זיין הייליגן טאטן דער נודע‬ ‫בשעת חליו‪ ,‬און דער גאון רבי שמואל האט‬ ‫ביהודה זי"ע‪.‬‬ ‫אויסגעשמועסט די נאמנות פון אזא ווידוי און דאס‬ ‫צוריקציען דערפון‪ ,‬און ער האט אנגעוויזן‪ ,‬אז דער‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫שוחט האט דעמאלט געוואלט תשובה טאן און‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫‪102‬‬ ‫ער האט זיך אבער נישט געבראכן‪ ,‬און ביים‬ ‫נישט מכשיל זיין אנדערע‪ ,‬און ער האט‬ ‫פארהער האט ער קלאר אויפגעוויזן פאר די‬ ‫באשטעטיגט דעם רב'ס איסור אויף די כלים‪ ,‬און‬ ‫ריכטער די אמת'ע ריינע יסודות פון תורה און‬ ‫זיין פסק הלכה איז געווארן אנגענומען ביי אלע‬ ‫אידישקייט‪ ,‬ביז די רעגירונג האט געזען אז מען‬ ‫גדולים וואס זענען דאן געווען פארמישט אין די‬ ‫רעדט פון אן ערליכן הייליגן און אויפריכטיגן‬ ‫פרשה‪ ,‬ווייל ער איז געווען דאן מפורסם אלס איינע‬ ‫מענטש‪ ,‬און זיי האבן אים באפרייט מיט גרויס‬ ‫פון די פוסקי הדור‪.‬‬ ‫כבוד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין די הקדמה פונעם ספר שו"ת נודע ביהודה‬ ‫אין שו"ת חתם סופר ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען זיין גרויסער פאטער‪,‬‬ ‫הייליגער חתם סופר זי"ע האט געהאט א‬ ‫דער הייליגער נודע ביהודה זי"ע‪ ,‬איז נסתלק‬ ‫געוואלדיגן כבוד און הערצה פארן גאון רבי שמואל‬ ‫געווארן‪ ,‬האט ער איבערגעלאזט א ריזיגע ירושה‬ ‫לאנדא זי"ע‪ ,‬און ער האט זיך אסאך מפלפל געווען‬ ‫פון כתבי‪-‬ידות‪ ,‬דער זוהן רבי שמואל האט זיך‬ ‫מיט אים אין שווערע הלכה שאלות‪ ,‬אין איינע פון‬ ‫אריינגעווארפן מיט מסירות נפש זיי מסדר צו זיין‬ ‫די תשובות שרייבט דער הייליגער חתם סופר וועגן‬ ‫און דרוקן‪ ,‬סיי די שו"ת "נודע ביהודה מהדורא‬ ‫א שווערע שאלה וואס רבי שמואל האט אים‬ ‫תניינא"‪ ,‬און סיי דעם פירוש "צל"ח" )ציון לנפש‬ ‫געפרעגט‪ ,‬און דער חתם סופר הייבט אן דעם בריוו‬ ‫חיה( אויף ש"ס‪.‬‬ ‫מיט הפלגות עצומות אויף זיין גאונות און צדקות‪,‬‬ ‫אין די הקדמות שרייבט רבי שמואל מיט גרויס‬ ‫און שרייבט מיט עניוות‪ ,‬אז ער שעמט זיך כמעט‬ ‫הכנעה‪ ,‬איבער דעם כובד הראש פון ארויסגעבן‬ ‫צו ענטפערן פאר אזא גאון וואס זיצט אויפן שטול‬ ‫דעם טאטנ'ס חידושים‪ ,‬ער פלעגט צולייגן זיינע‬ ‫פונעם גרויסן פאטער‪ ,‬אין אן אנדער פלאץ רופט‬ ‫אייגענע הגהות און הערות אויף די תשובות‪ ,‬אבער‬ ‫אים דער חתם סופר אן‪" ,‬המאור הגדול‪ ,‬עמוד‬ ‫ער האט זיך שטענדיג אונטערגעשריבן בלויז מיטן‬ ‫הימיני‪ ,‬פטיש החזק"‪ ,‬און פארלאזט זיך אויף זיין‬ ‫נאמען‪" ,‬אמר שמואל" אדער "הגהות המגיה‬ ‫פסק ווי אויף אן אלטן ראש בית דין‪.‬‬ ‫שמואל"‪ ,‬אן קיין שום טיטלען אדער שוואונג‪ ,‬נאר‬ ‫•••‬ ‫פשוט ווי א תלמיד וואס שטייט פאר זיין רבי'ן און‬ ‫אין שו"ת שיבת ציון ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫קלערט אויס דעם ענין ביראת הכבוד‪.‬‬ ‫כאטש די רעגירונג האט אין יענע יארן געמאכט‬ ‫•••‬ ‫גזירות און נישט ערלויבט צו באשטימען אן‬ ‫אינעם קונטרס צופה לחכמת ישראל ווערט‬ ‫אפיציעלן "רב הכולל" פאר פראג נאכן נודע‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין יענע יארן אין פראג איז נאך‬ ‫ביהודה‪ ,‬איז רבי שמואל געווען דער פאקטישער‬ ‫געווען א שטארקע גרופע פון שבתאי צבי'ס‬ ‫מנהיג און ראש בית דין‪ ,‬אין זיינע תשובות אין‬ ‫נאכפאלגער און די פרנקיסטן )די כת פון יעקב‬ ‫שו"ת "שיבת ציון" קען מען זען‪ ,‬ווי ער איז געווען‬ ‫פראנק ימ"ש(‪ ,‬וועלכע האבן פרובירט צו‬ ‫גאר איידל אבער שטיין‪-‬פעסט ווען עס איז‬ ‫פארדרייען אידישע הערצער און פירן‬ ‫געקומען צו גערעכטיגקייט‪ ,‬מען פלעגט שיקן צו‬ ‫אונטערערדישע מינות‪ ,‬דער גאון רבי שמואל האט‬ ‫אים די קאמפליצירטסטע דין‪-‬תורה'ס פון גאנץ‬ ‫נישט מורא געהאט פון קיינעם‪ ,‬כאטש טייל פון די‬ ‫בעהמען און מזרח אייראפע‪.‬‬ ‫פירער זענען געווען גאר רייכע און איינפלוסרייכע‬ ‫מענטשן ביי די רעגירונג‪.‬‬ ‫איינמאל איז געווען א שווערע מחלוקה‬ ‫צווישן א גרויסן עשיר און אן ארימאן איבער א‬ ‫בשנת תק"ס האט דער גאון וקדוש רבי שמואל‬ ‫גרויסן חוב‪ ,‬און מען האט געוואלט לייגן דריק אויף‬ ‫געהאלטן פייערדיגע דרשות אין אלטניישול קעגן‬ ‫זיין בית דין‪ ,‬אז מען זאל פסק'נען לטובת פונעם‬ ‫די דאזיגע כיתות און ארויסגעשטעלט חרמות‬ ‫עושר‪ ,‬דער גאון וקדוש רבי שמואל האט זיך נישט‬ ‫קעגן זייערע מעשים‪ ,‬און צוליב זיין דרייסטקייט‬ ‫דערשראקן פאר קיין שום געלט אדער כבוד‪ ,‬און‬ ‫האבן די פראנקאישע מוסרים אים פארמסר'ט פאר‬ ‫האט געפסק'נט קלאר לטובת דעם ארימאן‪,‬‬ ‫די עסטרייכישע רעגירונג‪ ,‬אז ער מאכט מהומות‬ ‫זאגנדיג‪ ,‬אז דער בית דין פון פראג קוקט נאר אויפן‬ ‫און אומרוען אין שטאט‪ ,‬די פאליציי האבן אים‬ ‫שולחן ערוך און נישט אויף דעם מענטשנ'ס טאש‪.‬‬ ‫פארהאלטן און געעפנט א לאנגע חקירה קעגן אים‪,‬‬ ‫‪103‬‬ ‫"ונשמרתם מאד לנפשותיכם" גייט פאר אלעס‪ ,‬די‬ ‫•••‬ ‫פראגער אידן האבן אים נאך דער עפידעמיע‬ ‫אין שו"ת שיבת ציון ווערט געברענגט‪ ,‬אז עס‬ ‫באטראכט ווי אן עכטער מלאך המושיע וואס האט‬ ‫איז געווען א שווערע פאסירונג וואו א פרוי איז‬ ‫מקריב געווען זיין לעבן פאר זיי‪.‬‬ ‫געבליבן אן עגונה נאכדעם וואס איר מאן איז‬ ‫•••‬ ‫פארשוואונדן געווארן אין די מלחמות‪ ,‬און עס‬ ‫אין שו"ת שיבת ציון ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫זענען געווען אומקלארע עדות'שאפטן צי ער‬ ‫די ביטערע השכלה באוועגונג האט אנגעהויבן‬ ‫לעבט נאך‪ ,‬איינער פון די רבנים האט געוואלט‬ ‫אריינדרינגען אין דייטשלאנד און בעהמען‪ ,‬און‬ ‫מתיר זיין די פרוי באזירט אויף א חידוש‪ ,‬און האט‬ ‫האט ליידער אוועקגענומען א גרויסע חלק פון‬ ‫געשיקט די שאלה צום גאון וקדוש רבי שמואל‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬האבן טייל פארשוינען געוואלט‬ ‫לאנדא קיין פראג צו באקומען זיין הסכמה אויפן‬ ‫ענדערן די סדרי התפילה און ארויסווארפן די‬ ‫ביתר‪.‬‬ ‫פיוטים פונעם מחזור‪ ,‬טענה'נדיג אז מען‬ ‫דער גאון רבי שמואל האט זיך שטארק מתנגד‬ ‫פארשטייט עס נישט און עס ציט צו לאנג דאס‬ ‫געווען צו דעם היתר‪ ,‬און האט אים געענטפערט‬ ‫דאווענען‪.‬‬ ‫מיט אן אמת'ן יראת שמים‪ ,‬און דער גאון שרייבט‬ ‫דארט‪ ,‬אז ער זיצט אויפן זעלבן פלאץ וואו זיין‬ ‫דער גאון רבי שמואל לאנדא זי"ע איז‬ ‫גרויסער טאטע דער הייליגער "נודע ביהודה"‪,‬‬ ‫ארויסגעקומען מיט גרויס פייער קעגן די דאזיגע‬ ‫האט געדינט‪ ,‬און ער ציטערט מורא'דיג אנצורירן‬ ‫"רעפארמען"‪ ,‬ער האט פארפאסט א ספעציעלע‬ ‫אזא הארבע הלכה אן א הונדערט‪-‬פראצענטיגע‬ ‫תשובה וואו ער ברענגט ארויס די הייליגקייט פון‬ ‫הוכחה‪ ,‬און ער האט געשריבן בזה"ל‪" ,‬איך האב‬ ‫מנהג אבות‪ ,‬און שרייבט מיט ווייטאג‪" ,‬זאל מען‬ ‫מורא פארן יום הדין‪ ,‬און וויאזוי וועל איך קענען‬ ‫חלילה נישט רירן קיין קוץ פון א יו"ד פון וואס‬ ‫אריינקוקן אין די אויגן פון מיין גרויסן פאטער אין‬ ‫אונזערע עלטערן האבן איינגעפירט‪ ,‬ווייל די אלע‬ ‫הימל אויב איך בין מיקל אין אזא הארבן ענין אן קיין‬ ‫פיוטים זענען געבויט אויף סודות התורה דורך‬ ‫יסוד נאמן"‪ ,‬און ער האט געוויזן‪ ,‬אז אפילו ווען מען‬ ‫הייליגע תנאים און ראשונים‪ ,‬און ווער עס פאנגט אן‬ ‫וויל זיין א בעל חסד פאר אן אומגליקליכע פרוי‪,‬‬ ‫צו שניידן דא‪ ,‬ענדיגט ביים עקירת התורה‬ ‫טאר מען נישט בייגן קיין איין ווארט פונעם שלחן‬ ‫אינגאנצן"‪ ,‬דאס האט אפגעשטעלט די פלענער אין‬ ‫ערוך‪.‬‬ ‫אסאך קהילות אין בעהמען פאר יארן לאנג‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אינעם קונטרס אמרי שמואל ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫אין שו"ת רבי עקיבא איגר ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אז בשנת תקע"ד‪ ,‬אין די צייטן פון די נאפאלעאן‬ ‫כאטש דער גאון רבי שמואל לאנדא זי"ע איז‬ ‫מלחמות‪ ,‬האט אויסגעבראכן א גרויסע און‬ ‫געווען אן עלטערער גאון און מנהיג פון דער‬ ‫שרעקליכע מגיפה )טיפוס( אין דעם שטאט פראג‪,‬‬ ‫ריזיגער קהילה אין פראג‪ ,‬האט ער זיך מבטל‬ ‫און טויזנטער מענטשן זענען רח"ל געפאלן ווי‬ ‫געווען פאר אנדערע גדולי הדור מיט אן‬ ‫פליגן‪ ,‬אסאך עשירים און אפילו דאקטוירים זענען‬ ‫אויסערגעווענליכער הכנעה‪ ,‬און צווישן רבי‬ ‫אנטלאפן פון שטאט פון גרויס שרעק‪.‬‬ ‫שמואל און הגאון רבי עקיבא איגר מפוזנא זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫געווען א רייכע קארעספאנדענץ אין הלכה‪.‬‬ ‫אבער דער גאון וקדוש רבי שמואל לאנדא‬ ‫זי"ע האט נישט פארלאזט זיינע שטאט‪-‬לייט‪ ,‬ער‬ ‫אין איינע פון די בריוון שרייבט רבי שמואל א‬ ‫איז געבליבן שטיין אויף דער וואך‪ ,‬באזוכט חולים‬ ‫שווערע קשיא אויף א סוגיא‪ ,‬און כאטש רבי עקיבא‬ ‫)מיט די פארזיכטיגקייט וואס מען האט געברויכט(‪,‬‬ ‫איגר איז געווען יינגער פון אים‪ ,‬ענדיגט רבי‬ ‫און ארומגעגאנגען צוזאמעננעמען געלט צו‬ ‫שמואל זיין בריוו מיט די ווערטער‪" ,‬באתי רק‬ ‫באצאלן פאר דאקטוירים און מעדיצינען פאר די‬ ‫כתלמיד הדופק על דלתי רבו‪ ,‬לשמוע מה יאמר‬ ‫ארימע לייט‪ ,‬ער האט איינגעפירט ספעציעלע‬ ‫הארי שבחבורה"‪ ,‬און ווען רבי עקיבא איגר האט‬ ‫סדרי תפילה‪ ,‬אבער אין דער זעלבער צייט שטארק‬ ‫דאס געזען‪ ,‬האט ער צוריקגעשריבן מיט ציטער‪,‬‬ ‫געווארנט די קהילה מען זאל היטן די היגיענע און‬ ‫אז ער שעמט זיך צו הערן אזעלכע ווערטער פון‬ ‫רפואה‪-‬תקנות פונעם דאקטאר‪ ,‬זאגנדיג אז‬ ‫‪104‬‬ ‫מציאות און אין חכמת המדידה )אינזשענירינג( צו‬ ‫דעם זון און ממלא מקום פונעם הייליגען נודע‬ ‫ראטעווען די טהרה פון כלל ישראל‪.‬‬ ‫ביהודה זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר זכרון למשה ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די‬ ‫אין די תולדות הגאון רבי שמואל ווערט‬ ‫צייטן פון דער מלחמה מיט פראנקרייך‪ ,‬זענען‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז בשנת תקע"א‪ ,‬האט די עסטרייכישע‬ ‫עסטרייכישע זעלנער און הויכע גענעראלן געווען‬ ‫רעגירונג ארויסגעגעבן א באפעל צו צווינגען די‬ ‫איינגעקווארטירט אין דער אידישע גאס אין שטאט‬ ‫אידישע מלמדים צו שיקן די קינדער אין די‬ ‫פראג‪ ,‬איינמאל איז א הויכער אפיציר אריינגעקומען‬ ‫רעגירונגס‪-‬שולעס‪ ,‬אדער אריינברענגען גויישע‬ ‫אין שול בשעת רבי שמואל האט געלערנט מיט זיינע‬ ‫לערערס אין די תלמוד תורה'ס צו לערנען פרעמדע‬ ‫תלמידים‪ ,‬און ער האט גערעדט מיט חוצפה און‬ ‫שפראכן און למודים כלליים אויפן חשבון פון לימוד‬ ‫פארלאנגט‪ ,‬אז מען זאל תיכף ליידיג מאכן דעם בית‬ ‫התורה‪ ,‬טייל פון די קהילה‪-‬פירער האבן געוואלט‬ ‫המדרש כדי צו לייגן דארט שפייז און בעטן פאר די‬ ‫נאכגעבן צוליב שרעק פאר דער מלוכה‪.‬‬ ‫סאלדאטן‪.‬‬ ‫אבער דער גאון רבי שמואל לאנדא איז ארויס‬ ‫דער גאון רבי שמואל האט אים אנגעקוקט מיט‬ ‫מיט א שטארקער מחאה און האט זיך געשטעלט‬ ‫זיין גאנצער הערליכער און הייליגע הדרת‪-‬פנים און‬ ‫אין קעגנזאץ‪ ,‬ער האט געזאגט פאר די ראשי‬ ‫געזאגט מיט פעסטקייט אויף די דייטשע שפראך‪,‬‬ ‫הקהילה‪" ,‬אויב מען רירט אן די ריינע נשמות פון די‬ ‫"דאס איז א מקדש מעט וואס מען דינט דעם קעניג פון‬ ‫תשב"ר )קליינע קינדער(‪ ,‬האבן מיר גארנישט‬ ‫אלע קעניגן‪ ,‬און אפילו דער קייזער אליין רירט נישט‬ ‫פארזיכערט אויף דער צוקונפט"‪ ,‬און ער איז אליין‬ ‫אן א בית תפילה ולימוד"‪ ,‬דער אפיציר‪ ,‬זייענדיג‬ ‫געגאנגען שתדל'ן ביים קעניגליכן הויף‪ ,‬און דורך‬ ‫דערציטערט פון רבי שמואל'ס פולער רואיגקייט און‬ ‫זיין איידעלן אויפפיר און חכמה האט ער‬ ‫קדושה‪ ,‬האט זיך אנטשולדיגט‪ ,‬אפגעטראטן פון‬ ‫אויסגעפועל'ט אן אויסנאם פאר די שטאטישע‬ ‫דארט‪ ,‬און געזוכט א צווייטן פלאץ פאר די סאלדאטן‪.‬‬ ‫חדרים‪ ,‬אז מען זאל נישט ברויכן אריינמישן די‬ ‫•••‬ ‫לימודי חול אינאיינעם מיט לימוד התורה אין די‬ ‫אין שו"ת שיבת ציון ווערט דערציילט‪ ,‬אז עס איז‬ ‫הייליגע שעה'ן‪.‬‬ ‫געווען א דין תורה אין פראג וואו א רייכער סוחר האט‬ ‫•••‬ ‫פארלאנגט געלט פון אן אלמנה‪ ,‬טענה'נדיג אז איר‬ ‫פארשטארבענער מאן איז אים שולדיג געווען א‬ ‫אין שו"ת שיבת ציון ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫גרעסערע סומע‪ ,‬און ער האט געהאט א שטר וואס‬ ‫יענע יארן האט דער לאקאלער שטאט‪-‬ראט‬ ‫האט געוויזן אז ער איז גערעכט‪ ,‬די אלמנה האט‬ ‫)מאגיסטראט( אין פראג געוואלט ארויפשטעלן‬ ‫געוויינט מיט ביטערע טרערן אז זי ווייסט גארנישט‬ ‫שטרענגע היגיענע‪-‬באפעלן אויף די אלטע‬ ‫דערפון און אירע יתומים וועלן בלייבן הונגעריג צום‬ ‫פארלאנגען‬ ‫אריינגערעכנט‬ ‫מקוואות‪,‬‬ ‫טויט אויב מען נעמט איר צו דאס ביסל געלט וואס זי‬ ‫אריינצושיקן וואסער דורך מעטאלענע פייפס און‬ ‫האט נאך‪.‬‬ ‫כלים וואס וואלטן געקענט פסל'ן די מקוואות צוליב‬ ‫"מים שאובים" )געשעפטע וואסער( לויט דער‬ ‫דער גאון רבי שמואל האט זיך אריינגעלייגט גאר‬ ‫הלכה‪.‬‬ ‫טיף אינעם שטר‪ ,‬מדקדק געווען אין יעדן איינציגן‬ ‫דער גאון רבי שמואל לאנדא זי"ע האט זיך‬ ‫אות און חתימה‪ ,‬ביז ער האט געטראפן א קליינע‬ ‫נישט באגנוגנט מיט שרייבן תשובות‪ ,‬נאר ער איז‬ ‫סתירה אינעם דאטום וואס האט אויפגעוויזן‪ ,‬אז דער‬ ‫שטר איז שוין געווען באצאלט אדער אפגעשריבן‬ ‫אליין אראפגעגאנגען אין די קעלערן און‬ ‫אונטער פאלשע אומשטענדן‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫אונטערערדישע קוואלן פון פראג אינאיינעם מיט‬ ‫אנגערופן צום תובע‪" ,‬די תורה האט אונז געשטעלט‬ ‫די מומחים און אינזשענירן‪ ,‬און ער האט‬ ‫אלס 'אבי יתומים ודיין אלמנות' און מיר וועלן‬ ‫אויסגעארבעט א געוואלדיגן פלאן וואס האט סיי‬ ‫איבערדרייען יעדן שטיין צו זען אז מען זאל נישט‬ ‫צופרידנגעשטעלט די דאקטוירים און סיי געהאלטן‬ ‫בארויבן אן אלמנה"‪ ,‬און ער האט באוויזן צו פטר'ן די‬ ‫די מקווה כשר למהדרין מן המהדרין לויט אלע‬ ‫פרוי פון צאלן דעם חוב‪ ,‬און דער סוחר האט זיך‬ ‫דעות‪ ,‬אן קיין שום חשש שאובים‪ ,‬און דערביי האט‬ ‫געמוזט אונטערווארפן אונטער זיין פסק‪.‬‬ ‫ער געוויזן זיין געוואלדיגע בקיאות אין דער‬ ‫‪105‬‬ ‫און זיין גאנץ לעבן נישט ארויס געקוקט פון זיינע‬ ‫יארצייט כ"ט תשרי‬ ‫ד' אמות‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א גרויסע‬ ‫פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬צדיקים האבן מעיד‬ ‫הרה"ק רבי אברהם חיים ב"ר משה זי"ע )הורוויץ(‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער צדיק איז געווען גאר גרויס און‬ ‫אב"ד פלאנטש‬ ‫ארויס טרייבן דיבוקים‪ ,‬ער איז געווען באקאנט מיט‬ ‫זיין געוואלדיגע כח הנגינה‪ ,‬און ער האט פארפאסט‬ ‫גאר ווארעמע ניגונים וואס ווערן נאך היינט‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט ראזוואדוב‪ ,‬בשנת תר"י‪.‬‬ ‫געזינגען אין חסידישע הויפן‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי משה מראזוואדוב זי"ע‪,‬‬ ‫שוין פון אלס יונג קינד איז דער צדיק געווען‬ ‫בן הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע‪,‬‬ ‫מפורסם מיט זיין גדלות וחריפות בתורה‪ ,‬דאן האט‬ ‫בן הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש מראפשיץ‬ ‫מען שוין געריפן דעם צדיק אלס עילוי נפלא‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫בתורה‪ ,‬און זיין גרויסע טאטע רבי משה‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם מענדל מלינסק זי"ע‪,‬‬ ‫מראזוואדוב זי"ע זייענדיג גאר נאנט מיטן הייליגען‬ ‫בן הרה"ק רבי יעקב אב"ד לינסק זי"ע‪.‬‬ ‫דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬האט ער געטראגן דאס‬ ‫קינד זיך פארהערן אויף זיינע לימודים ביים‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת גיטל יהודית‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪ ,‬און דער דברי חיים האט גאר‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫שטארק מפליא געווען זיין גאונות וחריפות בתורה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים בעל‬ ‫און דער הייליגער דברי חיים האט אים דאן‬ ‫ייטב לב מסיגוט זי"ע‪,‬‬ ‫געהייסן לערנען דעם חיבור פונעם הייליגען ש"ך‬ ‫בת הרה"ק רבי אלעזר ניסן טייטלבוים‬ ‫זי"ע‪ ,‬ווייל דאס שארפט אויס דעם מוח‪.‬‬ ‫מדרוהוביטש זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי משה טייטלבוים בעל ישמח משה‬ ‫ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע קרבה‬ ‫מאוהעל זי"ע‪,‬‬ ‫און חביבות ביים הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי צבי הירש מזבארוב זי"ע‪,‬‬ ‫וואס האט אים געריפן בלשון חיבה "מיין אברהם‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק מסטאניסלאוו זי"ע‪,‬‬ ‫חיים"‪.‬‬ ‫בן החסיד הנורא אור ישראל רבי אהרן זעליג‬ ‫מסטאניסלאוו זי"ע‪,‬‬ ‫איינמאל איז ער געפארן אויף א נסיעה קיין‬ ‫מגזע הגה"ק המהר"ם מלובלין זי"ע‪.‬‬ ‫צאנז מיטן טאטן‪ ,‬האט דער הייליגער דברי חיים‬ ‫געפרעגט פונעם קינד‪ ,‬וואסערע סוגיא ער לערנט‬ ‫ער איז געווען א צדיק און א איש קדוש ונורא‬ ‫יעצט‪ ,‬האט דאס קינד אברהם חיים געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫מאוד‪ ,‬ער איז געווען א גאון עולם בתורה און‬ ‫לערנט יעצט די סוגיא פון "מצוה הבאה בעבירה"‪.‬‬ ‫געווען מפורסם אלס א למדן נפלא בתורה‪ ,‬זיין‬ ‫צדקות ופרישות און יראת שמים איז געווען עד‬ ‫האט אים דער הייליגער דברי חיים געפרעגט‪,‬‬ ‫להפליא‪ ,‬ער האט זיך זיין גאנץ לעבן גאר אסאך‬ ‫וואס איז די סיבה פארוואס א מצווה הבאה‬ ‫מסגף געווען מיט שווערע סיגופים‪ ,‬ער איז כמעט‬ ‫בעבירה איז פסול‪ ,‬האט דאס קינד געענטפערט‬ ‫נישט געשלאפן אין קיין בעט‪ ,‬דאס עסן איז געווען‬ ‫מיט חכמה‪ ,‬עס ווערט דאך גע'פסק'נט אין שולחן‬ ‫מיט א געוואלדיגע צמצום‪ ,‬ממש נאר כדי ער זאל‬ ‫ערוך‪ ,‬אז מצות צריכות כוונה‪ ,‬אז א מצוה ברויך מען‬ ‫קענען אנגיין מיט זיין עבודת הקודש‪.‬‬ ‫טון מיט א כוונה‪ ,‬און די גמרא זאגט )סוטה ג'( אין‬ ‫אדם חוטא אלא אם כן נכנס בו רוח שטות‪ ,‬אז א איד‬ ‫זיין עבודת השם איז געווען מיט א‬ ‫טוט נישט קיין עבירה נאר אויב עס איז אים אריין‬ ‫געוואלדיגע דביקות און התלהבות דקדושה עד‬ ‫א רוח שטות‪.‬‬ ‫למאוד‪ ,‬צדיקים האבן מעיד געווען אויף דעם צדיק‪,‬‬ ‫אז זיין עבודת השם איז געווען מיט א מסירת נפש‬ ‫קומט דאך אויס‪ ,‬אז א איד וואס טוט אן עבירה‬ ‫ממש און מיט א התפשטות הגשמיות‪ ,‬ער איז‬ ‫איז ער דאך א שוטה‪ ,‬האט ער דאך נישט קיין דעת‪,‬‬ ‫געווען א קדוש וטהור און געהאט הייליגע אויגן‬ ‫‪106‬‬ ‫געטרינקען אין זיין לעבן‪ ,‬נאר האט פון מאל צו‬ ‫און דערפאר איז א מצוה וואס קומט דורך אן‬ ‫מאל אריבער געפירט א נאסע האנטעך אויף די‬ ‫עבירה פסול‪ ,‬האט זיך דער הייליגער דברי חיים‬ ‫ליפן‪ ,‬אלעס כדי זיך צו מסגף זיין און נישט הנאה‬ ‫אנגעריפן בזה"ל‪" ,‬דאס הייסט געלערנט"‪.‬‬ ‫האבן פון די וועלט‪.‬‬ ‫ביי די ‪ 13‬יאר אלט האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א בעל מנגן נפלא‪,‬‬ ‫הרבנית הצדקת מרת ראצא ע"ה‪,‬‬ ‫ער האט מחבר געווען גאר הארציגע ווארעמע‬ ‫בת הרה"ק רבי בצלאל וויינבערגער )פילזנער(‬ ‫ניגונים וואס צווישן דעם איז דא א ניגון "די שבת‬ ‫מגורניץ זי"ע‪.‬‬ ‫איז טייער"‪ ,‬וואס זיינע ניגונים זענען נתפרסם‬ ‫געווארן אין די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫נאך די חתונה איז דער צדיק ווייטער געזעצן‬ ‫און עוסק געווען בתורה ועבודת השם מיט א‬ ‫אויך איז דער צדיק געווען מפורסם אלס א‬ ‫געוואלדיגע התמדה וקדושה‪ ,‬ער איז שוין דאן‬ ‫בעל מחדש נפלא בתורה‪ ,‬גאר טיפע חידושים אין‬ ‫געווען מפורסם אלס א גאון בתורה און א איש‬ ‫אלע מקצועות התורה האט דער צדיק מחדש‬ ‫קדוש מאוד‪ ,‬דער צדיק איז געווען אויס געטון פון‬ ‫געווען‪ ,‬און צדיקים וגדולים בתורה האבן ממש‬ ‫דברים גשמיים‪ ,‬ער האט כמעט נישט געגעסן און‬ ‫מפליא געווען זיין חריפות ובקיאות בתורה‪.‬‬ ‫אויך נישט געשלאפן‪.‬‬ ‫נאך זייענדיג גאר יונג‪ ,‬האט מען דעם צדיק‬ ‫זיין קדושה ופרישות איז געווען גבוה מאוד‪,‬‬ ‫אויף גענומען אלס רב אין שטאט פלאנטש‪ ,‬וואס‬ ‫דער צדיק האט נישט ארויס געקוקט פון זיינע ד'‬ ‫נאך דעם שטאט האט מען דעם צדיק געריפן‬ ‫אמות און געהאט גאר הייליגע אויגן‪ ,‬דערציילט‬ ‫"פלאנטשער רב"‪ ,‬דארט האט דער צדיק ווייטער‬ ‫מען אויף דעם‪ ,‬אז אפילו אויף די אייגענע טעכטער‬ ‫עוסק געווען בתורה יומם ולילה מיט א‬ ‫האט דער צדיק נישט געקוקט‪.‬‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫איינמאל האט איינע פון די טעכטער זיך אויס‬ ‫די צדיקים וגאונים בדורו האבן דעם צדיק גאר‬ ‫גערעדט צום טאטן‪ ,‬פארוואס די טאטע קוקט‬ ‫שטארק מעריץ געווען און מכבד געווען‪ ,‬און נאכן‬ ‫נישט אויף די אייגענע טעכטער‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫הסתלקות פון זיין גרויסן טאטן י' סיון בשנת‬ ‫געזאגט מיט א פחד‪ ,‬איר ווילט אז איך זאל יא ח"ו‬ ‫תרנ"ד‪ ,‬האט דער צדיק אנגעהויבן פירן זיין עדה‬ ‫קוקען אויף פרויען און ח"ו נכשל ווערן מיט א ראי'‬ ‫קדושה אלס א מנהיג ישראל‪.‬‬ ‫אסירה‪ ,‬נאר ווייל עס קען זיך אמאל מאכן אז די פרוי‬ ‫איז מיינס א טאכטער‪ ,‬דאס איז געווען זיין‬ ‫דאן האבן זיך טויזענטער אידן יראים ושלמים‬ ‫געוואלדיגע פרישות‪.‬‬ ‫און אויך צדיקי הדור זיך מדבק געווען אין דעם‬ ‫צדיק וקדוש‪ ,‬ער איז געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫דער צדיק האט זיך גאר אסאך מסגף געווען‬ ‫געהויבענע עבודת התפילה וואס איז געווען מיט א‬ ‫זיין גאנץ לעבן‪ ,‬צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער‬ ‫ברען און אש קודש‪ ,‬טויזענטער חסידים יראים‬ ‫צדיק האט זיך פאר ‪ 40‬יאר נישט אריין געלייגט אין‬ ‫ושלמים האבן זיך אין אים מדבק געווען און‬ ‫א בעט‪ ,‬איינמאל אין זיינע יונגע יארן האט‬ ‫געקומען זיך מסתופף זיין בצלו‪.‬‬ ‫פאסירט‪ ,‬אז דער צדיק איז געווען שטארק‬ ‫דארשטיג‪ ,‬איז דער צדיק דאן געלאפן כאפן א‬ ‫ער איז שוין דאן געווען מפורסם אלס א בעל‬ ‫גלעזל וואסער צו טרינקען‪ ,‬אבער דאן האט דער‬ ‫מנגן נפלא וואס האט צענומען דאס הארץ מיט זיין‬ ‫צדיק זיך מיישב געווען וואס ער האט דא געטון‪.‬‬ ‫ווארעם כוח הנגינה‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען‬ ‫מפורסם אלס א גרויסע פועל ישועות וואס‬ ‫האט ער דאן זיך פאר גענומען נישט צו‬ ‫הונדערטער אידן זענען געהאלפן געווארן דורך‬ ‫טרינקען מער קיין וואסער‪ ,‬נאר די ד' כוסות קידוש‬ ‫זיינס א ברכה‪ ,‬ובפרט אין ארויס נעמען דיבוקים‬ ‫און הבדלה האט דער צדיק געטרינקען‪ ,‬אבער‬ ‫רח"ל איז דער צדיק געווען ממש א יחיד בדורו‪.‬‬ ‫סתם וואסער אדער סיי וואס‪ ,‬האט ער מער נישט‬ ‫‪107‬‬ ‫הגה"ק רבי דוד הורוויץ משידלוב זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬חתן‬ ‫אביסל שפעטער ווען עס האט זיך געמאכט‬ ‫הגה"ק רבי שמעון אלטר תאומים פרענקל אב"ד‬ ‫שטארקע אומריען צוליב די פוילישע ממשלה‪,‬‬ ‫פוגדאזא זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי דוד מקשאנוב זי"ע‪,‬‬ ‫האט זיך דער צדיק געצויגען קיין ראדאמשילא‪ ,‬און‬ ‫הגה"ק רבי אלעזר הורוויץ אב"ד גראדזיסק זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תר"ע האט זיך דער צדיק געצויגען קיין‬ ‫הי"ד‪ ,‬חתן הרה"ק רבי מאיר יהודה שפירא בעל אור‬ ‫ריישא‪ ,‬דארט האט דער צדיק ווייטער געפירט זיין‬ ‫למאיר אב"ד ביקאווסק זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי דוד‬ ‫עדה קדושה און משפיע געווען תורה און עבודת‬ ‫מדינוב זי"ע‪,‬‬ ‫השם פאר זיינע געהויבענע חסידים‪.‬‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת לאה ע"ה‪ ,‬הי"ד‪ ,‬אשת‬ ‫הגה"ק רבי אפרים הורוויץ אב"ד ראזוואדוב זי"ע‪ ,‬בן‬ ‫בערך בשנת תרע"ה ביי די ערשטע וועלט‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי משה‬ ‫מלחמה‪ ,‬האט זיך דער צדיק אריבער געצויגן קיין‬ ‫מראזוואדוב זי"ע‪,‬‬ ‫בודאפעסט‪ ,‬און דארט איז ער געבליבן ביז נאך די‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת חוה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫מלחמה‪.‬‬ ‫רבינו יואל מסאטמאר זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק בעל‬ ‫הקדושת יו"ט מסיגוט זי"ע‪,‬‬ ‫נאך די מלחמה האט ער זיך צוריק געצויגן קיין‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת מרגליות ע"ה‪ ,‬הי"ד‪ ,‬אשת‬ ‫ריישא‪ ,‬און דארט איז ער שוין געבליבן ביז צו זיין‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך רובין אב"ד יאסלא זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫הסתלקות‪ ,‬צדיקים האבן דערציילט‪ ,‬אז אפילו די‬ ‫נכד הרה"ק רבי אשר ישעי' בעל אור ישע מראפשיץ‬ ‫גוים האבן פאר דעם צדיק געהאט א יראת הכבוד‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫און האבן אים גאר שטארק מכבד געווען‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ט תשרי בשנת תר"פ‪,‬‬ ‫ווי באוויסט האט זיין איידעם הרה"ק רבינו‬ ‫ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט ריישא‪.‬‬ ‫יואל מסאטמאר זי"ע אסאך מנהגים גענומען פון‬ ‫זיין גרויסן שווער‪ ,‬איינס איז געווען צו זאגן דעם‬ ‫זכותו הגדול יגל עלינו‬ ‫מאמר פונעם זוהר הקדוש ליל שבת קודש בעפארן‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫אריין קומען צום טיש‪ ,‬און דער הייליגער סאטמאר‬ ‫רבי זי"ע האט געזאגט דעם מאמר מיט גאר אסאך‬ ‫הייליגע תנועות וואס ער האט מקבל געווען פון‬ ‫מעשיות‬ ‫זיין גרויסן שווער‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אברהם חיים מפלאנטש‬ ‫ער האט געהאט גאר אסאך תלמידים גדולים‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז די טאטע הרה"ק רבי משה‬ ‫בתורה און צדיקים הדור ובתוכם‪.‬‬ ‫מראזוואדוב זי"ע האט געהאט א געוואלדיגע‬ ‫הרה"ק רבי אהרן ראטה בעל שומרי אמונים זי"ע‪,‬‬ ‫קרבה ביים זיידן הרה"ק בעל ישמח משה מאוהעל‬ ‫הרה"ק רבי חיים אלעזר בעל מנחת אלעזר‬ ‫זי"ע‪ ,‬און די זיידע האט דעם אייניקל רבי משה‬ ‫ממונקאטש זי"ע‪,‬‬ ‫איבער געגעבן גאר אסאך דברים נשגבים‪ ,‬חוץ איין‬ ‫חתנו הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע‪,‬‬ ‫זאך האט דער זיידע דער ישמח משה נישט איבער‬ ‫הרה"ק רבי איציק'ל מפשעווארסק זי"ע‪.‬‬ ‫געגעבן פארן אייניקל‪ ,‬און דאס איז געווען זיין‬ ‫גרויסע כוח פון געבן קמיעות‪.‬‬ ‫אביסל פון זיינע הייליגע דברי תורה זענען‬ ‫געדריקט געווארן אינעם ספר לחם עני און אינעם‬ ‫די קמיעות האט דער זיידע דער ישמח משה‬ ‫ספר דברי שלמה יהודה‪.‬‬ ‫געהאלטן פארשפארט אין א שענקל‪ ,‬אבער דער‬ ‫אייניקל רבי משה מראזוואדוב זי"ע האט זיך אמאל‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫צו געכאפט צום שענקל פון די קמיעות‪ ,‬אבער‬ ‫גלייך איז דער זיידע געקומען צו לויפן און געזאגט‬ ‫הגה"ק רבי שלמה הורוויץ זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי‬ ‫פארן אייניקל רבי משה'לע זי"ע‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז‬ ‫יחיאל הורוויץ אב"ד פאקשעוויץ זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק‬ ‫די קמיעות האבן אין זיך א חיות‪ ,‬און איך בין גאר‬ ‫רבי מאיר בעל אמרי נועם מדזיקוב זי"ע‪,‬‬ ‫‪108‬‬ ‫אפילו אויף א קול אשה‪ ,‬איז דער גבאי אריין צום‬ ‫שטארק מקושר מיט די קמיעות‪ ,‬און דערפאר ווען‬ ‫רבין און מזכיר געווען די מאן‪.‬‬ ‫די האסט נאר אויף געמאכט דעם שענקל האב איך‬ ‫•••‬ ‫דאס מרגיש געווען‪ ,‬און דער זיידע דער ישמח‬ ‫איינע פון די משמשים פונעם צדיק האט‬ ‫משה זי"ע האט ארויס גענומען א קמיע‪ ,‬און ער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק ארויס‬ ‫האט געוויזן אויף די האנט ווי די קמיע רירט זיך פון‬ ‫אינעם חצר פון זיין שטוב צו שעפן פרישע ליפט‪,‬‬ ‫פלאץ‪ ,‬כאילו עס האט ממש חיות אין דעם‪.‬‬ ‫איז דארט געווען זיין רעבעצין אין הויף‪ ,‬האט זיך‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק גלייך אויס געדרייט און אריין אין שטוב‪,‬‬ ‫דאס צדקות פונעם צדיק וקדוש רבי אברהם‬ ‫ווען מען האט געזאגט פארן צדיק‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫חיים מפלאנטש זי"ע קען מען זעהן פון די מעשה‪,‬‬ ‫געווען זיין רעבעצין‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט מיט‬ ‫אין לחם עני ברענגט ער‪ ,‬אז די לעצטע יאר בחייו‬ ‫א פשטות‪" ,‬גלייבט מיר איך האב איר נאך קיינמאל‬ ‫פונעם צדיק רבי אברהם חיים מפלאנטש זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫נישט געזען"‪ ,‬און דאס איז געווען שוין יארן נאך זיין‬ ‫דער צדיק געווען גאר שוואך‪ ,‬און עס איז געקומען‬ ‫חתונה‪ ,‬און מיט דעם אלעם האט דער צדיק נישט‬ ‫א בריוו פונעם שוואגער הרה"ק רבי צבי אלימלך‬ ‫דערקענט זיין אייגענע רעבעצין מיינענדיג אז‬ ‫שפירא בעל צבי לצדיק מבלאזוב זי"ע‪ ,‬אז ער‬ ‫דאס איז א פרעמדע פרוי‪.‬‬ ‫הייסט פארן שוואגער‪ ,‬אז צוליב זיין חילשות הגוף‬ ‫•••‬ ‫זאל ער נישט פאסטן יום הקדוש‪.‬‬ ‫איינע פון די אייניקלעך פונעם צדיק‬ ‫מפלאנטש‪ ,‬הגה"ק מסטוטשין זי"ע האט‬ ‫יום הקדוש ביינאכט האבן די קינדער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער זיידע איז געווען א בעל מוח‬ ‫געברענגט דעם בריוו פארן צדיק‪ ,‬און ווען דער‬ ‫עצום בתורה‪ ,‬אבער האט דאס כסדר באהאלטן און‬ ‫צדיק האט געליינט דעם בריוו האט ער געזאגט‬ ‫געווען א הצנע לכת און קיינמאל נישט געוואלט‬ ‫בזה"ל‪" ,‬די תורה הקדושה האט אונז געהייסן‬ ‫ארויס ווייזן זיין גדלות בתורה כמנהג ראפשיץ‪,‬‬ ‫פאסטן יום הקדוש‪ ,‬אבער די זעלבע תורה הקדושה‬ ‫וואס אלעס איז דארט געווען באהאלטן‪,‬‬ ‫הייסט "מצוה לשמוע דברי חכמים"‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫איז געגאנגען מיט א שמחה עסן‪ ,‬צו מקיים זיין‬ ‫און דער טאטע הרה"ק רבי משה מראזוואדוב‬ ‫דעם מצוה לשמוע דברי חכמים‪.‬‬ ‫זי"ע האט זיך אמאל אויס געדריקט בזה"ל‪" ,‬ווען‬ ‫•••‬ ‫דער ראפשיצער זיידע איז היינט דא‪ ,‬פריידט ער זיך‬ ‫אין ספר לחם עני ברענגט ער‪ ,‬אז ביי די חתונה‬ ‫מיטן הארץ פון דעם אייניקל"‪.‬‬ ‫פונעם שוועסטער די רעבעצין פון הרה"ק רבי צבי‬ ‫•••‬ ‫אלימלך בעל צבי לצדיק מבלאזוב זי"ע‪ ,‬איז דער‬ ‫הגה"צ רבי ישכר בעריש מבייטש זי"ע האט‬ ‫שוואגער דער צדיק וקדוש רבי אברהם חיים‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק וקדוש רבי אברהם‬ ‫מפלאנטש זי"ע געווען א קינד‪ ,‬און בשעת די‬ ‫חיים מפלאנטש זי"ע איז בר מצוה געווארן‪ ,‬איז די‬ ‫חתונה איז ער געווען מיטן מאמע'ן אין די עזרת‬ ‫טאטע געפארן מיטן בר מצוה בחור לייגן תפילין‬ ‫נשים‪ ,‬האט דער זיידע הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב‬ ‫ביים הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬האט דער בר‬ ‫זי"ע געזאגט‪ ,‬עס איז שוין געקומען די צייט‪ ,‬אז אזא‬ ‫מצוה בחור געזאגט א געוואלדיגע פלפול פיל מיט‬ ‫הייליג קינד ווי אברהם חיים זאל נישט זעהן קיין‬ ‫חריפות‪ ,‬און דער הייליגער צאנזער רב זי"ע האט‬ ‫צורת אשה‪ ,‬און פון דאן האט דער קינד מער נישט‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬דאכט זיך מיר אז איך האב אויך‬ ‫געזעהן פאר זיך א צורת אשה מיט זיינע הייליגע‬ ‫אזוי געקענט"‪.‬‬ ‫אויגן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דאן האט אים דער הייליגער דברי חיים מצאנז‬ ‫איינמאל איז געקומען א פרוי מזכיר זיין איר‬ ‫זי"ע געגעבן א סידור אלס דורן דרשה פארן בר‬ ‫מאן וואס האט געברויכט א רפואה שלימה‪ ,‬און די‬ ‫מצוה‪ ,‬און האט אים געזאגט‪ ,‬אז ער זאל אינעם‬ ‫גבאים האבן בשום אופן נישט געוואלט אריין לאזן‬ ‫סידור אריין קוקען ביים דאווענען שמונה עשרה‪,‬‬ ‫די פרוי אין שטוב פונעם צדיק‪ ,‬וויבאלד דער צדיק‬ ‫האט דער זון פונעם דברי חיים הרה"ק רבי אהרן‬ ‫האט מקפיד געווען אז א פרוי זאל נישט אריין‬ ‫קרייזער זי"ע געזאגט פארן טאטן‪ ,‬דער בר מצוה‬ ‫קומען צו זיך אין שטוב‪ ,‬און ער האט מקפיד געווען‬ ‫‪109‬‬ ‫האט דער גאון געפרעגט דעם קינד‪ ,‬וואסערע‬ ‫בחור קען דאך אזויפיל תורה‪ ,‬און די גיבסט אים א‬ ‫מסכת ער לערנט יעצט‪ ,‬האט דער קינד געזאגט‪,‬‬ ‫סידור‪.‬‬ ‫"מסכת גיטין האב איך דורך געלערנט"‪ ,‬האט דער‬ ‫גאון געפרעגט דעם קינד‪" ,‬ווייסטו וויפיל מחלוקות‬ ‫האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫עס איז דא אין דעם מסכת צווישן רש"י און‬ ‫טאקע פאר דעם‪ ,‬ווייל ער איז אזא מוח פול מיט‬ ‫תוספות"‪ ,‬דער קינד האט גלייך געזאגט ‪57‬‬ ‫תורה‪ ,‬איז מיט וואסערע עבירה וועט אים דער יצר‬ ‫מחלוקות זענען דא‪ ,‬האט דער גאון מפלאנטש‬ ‫הרע קענען צו רעדן‪ ,‬ער וועט אים צו רעדן אז ער‬ ‫געזאגט‪ ,‬די האסט פארפאסט איינס ווייל עס איז‬ ‫זאל טראכטן בשעת שמונה עשרה פון א שווערע‬ ‫דא ‪ 58‬יאר‪.‬‬ ‫רמב"ם‪ ,‬א פארווארפענע ירושלמי‪ ,‬א תוספות א‬ ‫קשיא‪ ,‬דערפאר גיב איך אים דעם סידור‪ ,‬ווייל ווען‬ ‫האט דער קינד דער הייליגער מנחת אלעזר‬ ‫ער וועט אריין קוקען אינעם סידור בשעת שמונה‬ ‫געזאגט פארן צדיק רבי אברהם חיים זי"ע‪ ,‬אויף‬ ‫עשרה‪ ,‬וועלן די מחשבות אים נישט מבלבל זיין‪.‬‬ ‫דעם איין מחלוקה זאגט שוין דער מהרש"א‬ ‫•••‬ ‫בפירוש‪ ,‬אז יעדער איינער איז אייניג אויף דעם און‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אברהם חיים מפלאנטש‬ ‫עס איז נישט דא קיין מחלוקה דארט‪.‬‬ ‫זי"ע איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫מידת האמת‪ ,‬איינמאל איז דער צדיק געפארן צו‬ ‫דער צדיק מפלאנטש איז זייער נתפעל‬ ‫זיינע חסידים אין א אנדערע שטאט‪ ,‬פארשטייט‬ ‫געווארן פון דעם גאונות פון דעם קינד‪ ,‬און‬ ‫זיך אז א גרויסע קבוצה מיט חסידים זענען ארויס‬ ‫גענומען דעם קינד און געגעבן א קיש אויף די‬ ‫מקבל פנים זייער גרויסן רבין‪ ,‬דער צדיק‬ ‫שטערן און געזאגט‪" ,‬דו זאלסט אזוי געזונט זיין‪ ,‬ווי‬ ‫מפלאנטש איז געווען באוויסט אלס א‬ ‫גערעכט דו בוסט"‪.‬‬ ‫געוואלדיגער חלש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דאס קדושה און ענוה איז געגאנגען מדור לדור‪,‬‬ ‫האט ער געבעטן פון זיינע חסידים‪ ,‬אז מען‬ ‫ווי מען פארציילט אז דער צדיק וקדוש רבי אברהם‬ ‫זאל אים ברענגען א שטיקל מזונות זיך צו‬ ‫חיים מפלאנטש זי"ע איז אמאל געווען אין שטאט‬ ‫דערכאפן דאס הארץ‪ ,‬ווען מען האט דאס‬ ‫מעליץ אויף שבת קודש‪ ,‬און ווען ער איז‬ ‫דערציילט שפעטער פאר זיין גרויסן ברודער‬ ‫אנגעקומען איז די גאנצע שטאט אנשים נשים וטף‬ ‫הרה"ק מסטוטשין זי"ע‪ ,‬האט ער גאר שטארק‬ ‫אים געקומען מקבל פנים זיין‪ ,‬האט רבי אברהם‬ ‫מפליא געווען דעם מידת האמת פון זיין ברודער‪,‬‬ ‫חיים געפרעגט‪ ,‬חז"ל זאגן דאך כל הבורח מן הכבוד‪,‬‬ ‫אז ער האט זיך בכלל נישט געשעמט צו בעטן א‬ ‫הכבוד רודף אחריו‪ ,‬וואונדער איך מיך אויב איך בין‬ ‫שטיקל מזונות וויבאלד ער האט דאס באמת‬ ‫טאקע אזא בורח מן הכבוד‪ ,‬אז דער גאנצער עולם‬ ‫געברויכט‪.‬‬ ‫לויפט מיך אזוי נאך‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל איז דער צדיק דער הייליגער דרכי‬ ‫נאר האט ער געזאגט פשט און די דברי חז"ל‪,‬‬ ‫תשובה ממונקאטש זי"ע געפארן פאר זיין געזונט‬ ‫אז כל הבורח מן הכבוד‪ ,‬הכבוד רודף אחריו‪ ,‬אז די‬ ‫צו א שטאט צוזאמען מיט זיין קינד דער הייליגער‬ ‫אחריו מיינט אז די כבוד לויפט נאך די קינדער‪ ,‬און‬ ‫מנחת אלעזר זי"ע‪ ,‬האבן זיי דארט אין שטאט‬ ‫אוודאי איז מיין הייליגע טאטע זיין גאנץ לעבן‬ ‫געטראפן דעם צדיק רבי אברהם חיים מפלאנטש‬ ‫אוועק געלאפן פונעם כבוד‪ ,‬און דערפאר לויפט די‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט דער הייליגער דרכי תשובה געבעטן‬ ‫כבוד נאך זיינע קינדער‪ ,‬און דערפאר געבט מען מיר‬ ‫דעם גאון רבי אברהם חיים‪ ,‬אז ער זאל פארהערן‬ ‫אזויפיל כבוד‪ ,‬און ער האט מסביר געווען די‬ ‫דעם זוהן וואס איז דאן געווען זיבן יאר אלט‪.‬‬ ‫ווערטער וואס יוסף הצדיק ע"ה האט געזאגט‪,‬‬ ‫בוֹדי ְבּ ִמ ְצ ַריִ ם"‪ ,‬יוסף הצדיק‬ ‫"וְ ִהגַּ ְד ֶתּם ְל ָא ִבי ֶאת כָּ ל כְּ ִ‬ ‫דער גאון האט געפרעגט דעם קינד אויב ער‬ ‫האט געזאגט פאר די ברודער'ס‪ ,‬זאגט פארן טאטן‪,‬‬ ‫קען גוט די ד' שומרים פון מסכת בבא מציעא‪,‬‬ ‫אז די גאנצע כבוד וואס איך האב אין מצרים‪ ,‬איז נאר‬ ‫אבער דער טאטע האט געבעטן דעם גאון אז ער‬ ‫מכוח פונעם טאטן‪.‬‬ ‫זאל באמת פארהערן דעם זוהן עפעס מער ווי דאס‪.‬‬ ‫‪110‬‬ ‫די ליכט‪ ,‬כמנהג יראים ושלמים‪ ,‬איינמאל האט דער‬ ‫•••‬ ‫זיידע‪ ,‬דער הייליגער ייטב לב‪ ,‬אריינגעקוקט אין‬ ‫אלע צדיקים בדורו האבן גאר שטארק‬ ‫חדר און באמערקט זיין גרויסע זהירות אין צניעות‪,‬‬ ‫געהאלטן פונעם צדיק מפלאנטש זי"ע‪ ,‬בשעת די‬ ‫האט זיך דער ייטב לב אנגערופן מיט התפעלות‪,‬‬ ‫ערשטע וועלט מלחמה האט דער פלאנטשער רב‬ ‫"דאס קינד וועט אויסוואקסן אן ערליכער איד‪ ,‬ווייל‬ ‫געשיקט א שליחות צו הרה"ק רבי ישכר דוב‬ ‫ער היט זיך בקדושה פון יונגווייז אן"‪.‬‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬אז היות ער איז בכוח צו פועל'ן די‬ ‫•••‬ ‫גאולה שלימה און ביאת המשיח‪ ,‬בעט ער אים ער‬ ‫דער צדיק רבי אברהם חיים מפלאנטש זי"ע איז‬ ‫זאל מתפלל זיין אז די מלחמה זאל זיין די מלחמת‬ ‫געווען אן איידעם ביים הייליגן צדיק רבי בצלאל‬ ‫גוג ומגוג‪ ,‬און דורך דעם וועט שוין קומען משיח‬ ‫וויינבערגער מגורניץ זי"ע )מחבר ספר "דברי‬ ‫צדקנו‪.‬‬ ‫תורה"(‪ ,‬אין די אזשעראווער זכרונות און אינעם‬ ‫ספר "באר משה" ווערט געברענגט‪ ,‬אז זיין שווער‬ ‫האט דער הייליגער בעלזא רב זי"ע אויס‬ ‫האט אים געהאלטן פאר גאר א הייליגן מאן און אן‬ ‫געפרעגט דעם שליח איבער דעם סדר היום ביים‬ ‫אויסערגעווענליכן למדן‪.‬‬ ‫הייליגען פלאנטשער רב‪ ,‬האט דער שליח‬ ‫דערציילט צווישן אנדערע‪ ,‬אז ער לערנט ביז גאר‬ ‫ווען דער איידעם רבי אברהם חיים פלעגט‬ ‫שפעט ביינאכט‪ ,‬אפילו דאס שוואכט איהם אפ‪ ,‬און‬ ‫קומען צו פארן קיין אזשעראוו‪ ,‬פלעגט דער שווער‬ ‫כדי ער זאל קענען ממשיך זיין מיט זיין עבודה‬ ‫זיך פארשפארן מיט אים אין צימער פאר לאנגע‬ ‫ביינאכט‪ ,‬טראפט ער זיך אריין אין די אויגן עפעס‬ ‫שעה'ן‪ ,‬און די חסידים האבן געוואוסט‪ ,‬אז ווען די‬ ‫וואס העלפט איהם ער זאל קענען אויפבלייבן‪ ,‬און‬ ‫צוויי זיצן צוזאמען‪ ,‬קומט פונעם צימער א זיסע‬ ‫אפילו דאס ברענגט אים יסורים וויל ער נישט נאך‬ ‫קול תורה‪ ,‬און זיי פלעגן עוסק זיין אינאיינעם סיי‬ ‫געבן אויף דעם‪.‬‬ ‫אין טיפע סוגיות הש"ס און הלכה‪ ,‬און סיי אין ספרי‬ ‫קבלה און חסידות‪ ,‬און דער שווער האט דעם‬ ‫דער הייליגער צדיק וקדוש רבי ישכר דוב‬ ‫איידעם שטארק משבח געווען און געזאגט‪ ,‬אז אין‬ ‫מבעלזא זי"ע איז שטארק נתפעל געווארן פון‬ ‫זיין תורה איז פאראן א געוואלדיגע ריינקייט‪.‬‬ ‫דעם‪ ,‬און געהייסן אריין ריפען די רעבעצין‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫געזאגט פאר איר‪ ,‬די הערסט וואס דער יוד‬ ‫ווען דער צדיק וקדוש רבי אברהם חיים‬ ‫דערציילט אויפן פלאנטשער רב‪ ,‬אז אפילו ער האט‬ ‫מפלאנטש זי"ע איז נתקבל געווארן אלס רב אין‬ ‫יסורים‪ ,‬איז ער ממשיך צו לערנען ביז שפעט‬ ‫שטאט פלאנטש‪ ,‬האט ער אריינגעברענגט דארט א‬ ‫ביינאכט‪ ,‬און איך‪ ,‬אויב כ'לערן אביסל שפעטער ווי‬ ‫גרויס התעוררות צו קדושת השבת‪ ,‬אין שטעטל‬ ‫געווענליך‪ ,‬גלייך פארפירסטו אז מ'מוז זיך שוין גיין‬ ‫זענען געווען אידן וואס האבן געארבעט שווער‬ ‫אראפלייגן‪.‬‬ ‫פאר פרנסה‪ ,‬און עס איז געווען שווער פאר טייל צו‬ ‫•••‬ ‫פארמאכן די געשעפטן פרי פאר שבת‪.‬‬ ‫דער הייליגער ייטב לב מסיגוט זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫מורא'דיג ליב געהאט זיין אייניקל רבי אברהם חיים‬ ‫אין זכרונות פון שטעטל פלאנטש ווערט‬ ‫מפלאנטש‪ ,‬און ווען רבי אברהם חיים איז געווען א‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער רב זי"ע פלעגט אליין ארויסגיין‬ ‫יונג בחור און האט געוויילט ביי זיין זיידן אין סיגוט‪,‬‬ ‫פרייטאג צום מארק צו זען אז אלע אידישע‬ ‫האט דער ייטב לב געזען אויף אים גרויסע מדריגות‬ ‫געשעפטן זאלן פארמאכט ווערן א שעה פארן זמן‪,‬‬ ‫פון פרישות‪.‬‬ ‫און ער פלעגט נישט נוצן קיין שטרענגקייט אדער‬ ‫כעס‪ ,‬נאר מיט א ליבליכן שמייכל און טרערן אין די‬ ‫ווערט דערציילט אין די ספרים‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫אויגן פלעגט ער צוגיין צו יעדן קרעמער און זאגן‪,‬‬ ‫צדיק רבי אברהם חיים איז געשלאפן אין זיין חדר‪,‬‬ ‫"מיין טייערער ברודער‪ ,‬דער הייליגער שבת קומט‬ ‫פלעגט ער יעדע נאכט גאר פארזיכטיג אויסבלאזן‬ ‫שוין‪ ,‬לאמיר זיך גרייטן צו באגריסן דעם הייליגען‬ ‫דעם ליכט אדער דעם נאפט‪-‬לאמפ איידער ער האט‬ ‫שבת המלכה"‪ ,‬און די אידן האבן פון גרויס בושה‬ ‫אויסגעטאן די בגדים צו גיין שלאפן‪ ,‬כדי ער זאל זיך‬ ‫און ליבשאפט צום צדיק‪ ,‬גלייך פארריגלט די טירן‪,‬‬ ‫נישט געפינען אפילו איין רגע אן בגדים פארענט פון‬ ‫‪111‬‬ ‫און דער רב דער הייליגער פלאנטשער זי"ע‬ ‫און אזוי האט ער איבערגעדרייט דאס גאנצע‬ ‫האט אים געהייסן זיך אונטערנעמען‪ ,‬צו פארריכטן‬ ‫שטעטל צו זיין אפגעהיטן אין שמירת שבת‪.‬‬ ‫א געוויסע זאך אין בין אדם לחבירו אין שטאט‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫האט צוגעלייגט‪" ,‬גיי אהיים מיט בטחון‪ ,‬און צום‬ ‫דער צדיק רבי אברהם חיים מפלאנטש זי"ע איז‬ ‫יאר וועסטו האלטן א בן זכר"‪ ,‬די ברכה איז פולקאם‬ ‫געווען דער אינגערער ברודער פונעם באקאנטן‬ ‫פארווירקליכט געווארן‪ ,‬און פונקט א יאר דערויף‬ ‫צדיק רבי צבי הירש פון ראזוואדאוו זי"ע‪ ,‬און‬ ‫האט מען געפייערט א ברית ביי יענעם איד אין‬ ‫כאטש רבי אברהם חיים איז געווען אן אייגענער‬ ‫שטוב‪ ,‬וואו דער פלאנטשער רב איז געווען דער‬ ‫מנהיג און רב אין פלאנטש‪ ,‬פלעגט ער זיך מבטל‬ ‫סנדק‪.‬‬ ‫זיין מיט א געוואלדיגע ביטל פאר זיין עלטערן‬ ‫•••‬ ‫ברודער ווי א פשוט'ער חסיד פאר זיין רבין‪.‬‬ ‫אין די יארן פון דער ערשטער וועלט‪-‬מלחמה‬ ‫זענען די רוסישע קאזאקן און סאלדאטן‬ ‫אין "זכרון אלעזר" ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫אריינגעקומען אין פלאנטש מיט גרויס אכזריות‪,‬‬ ‫ער פלעגט קומען באזוכן זיין ברודער אין‬ ‫דער רוסישער קאמאנדיר האט ארויפגעלייגט א‬ ‫ראזוואדאוו‪ ,‬פלעגט ער אפזאגן יעדע כבוד‪ ,‬נישט‬ ‫שווערע שטראף אויף די אידישע איינוואוינער‪ ,‬און‬ ‫געוואלט זיצן אויבן‪-‬אן‪ ,‬און פלעגט זיך זעצן‬ ‫געסטראשעט אז אויב מען ברענגט נישט ביז ‪24‬‬ ‫צווישן די עולם צו הערן די תורה פון זיין עלטערן‬ ‫שעה א ריזיגע סומע געלט און תבואה‪ ,‬וועט ער‬ ‫ברודער מיט גרויס חרדת קודש‪ ,‬דער ברודער האט‬ ‫חרוב מאכן די אידישע גאס און איינשפארן די‬ ‫אים אבער געצוואונגען צו זיצן לעבן זיך און‬ ‫ראשי הקהילה‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬דער פלאנטשער רב האט נשמות‪-‬‬ ‫ריינקייט וואס מען זעט זעלטן אויף דער וועלט"‪.‬‬ ‫די שטאט‪-‬לייט זענען געלאפן צום הייליגען‬ ‫•••‬ ‫פלאנטשער רב מיט גרויס שרעק‪ ,‬און דערציילט די‬ ‫עס ווערט פארציילט אין די מסורות פון די‬ ‫צרה וואס שוועבט אויף די אידן פון שטאט‪ ,‬דער‬ ‫חסידים אין שטעטל פלאנטש‪ ,‬אז א לאקאלער‬ ‫צדיק רבי אברהם חיים האט זיך פארמאכט אין זיין‬ ‫פשוט'ער איד‪ ,‬א בעל מלאכה‪ ,‬איז שוין געווען‬ ‫חדר מיט א תהלים און געוויינט מיט ביטערע טרען‬ ‫איבער צען יאר נאך זיין חתונה און נישט זוכה‬ ‫פארן בורא עולם‪ ,‬נאך א שעה איז ער‬ ‫געווען צו קיין קינדער‪.‬‬ ‫ארויסגעקומען‪ ,‬אנגעטאן זיין שבת'דיגן זיידענעם‬ ‫מלביש‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬קומט מיט מיר‪ ,‬מיר גייען צום‬ ‫דער איד איז געווען צובראכן אויף שברי‬ ‫קאמאנדיר"‪.‬‬ ‫שברים‪ ,‬און ער פלעגט קומען כסדר וויינען צום‬ ‫צדיק רבי אברהם חיים מפלאנטש זי"ע‪ ,‬און כסדר‬ ‫די אידן האבן געציטערט פאר זיין לעבן‪ ,‬ווייל‬ ‫געבעטן דעם צדיק פאר א ברכה צו געהאלפן ווערן‬ ‫דער קאמאנדיר איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫מיט קינדער‪.‬‬ ‫גרויסער רשע און א שונא ישראל‪ ,‬אבער דער רב‬ ‫איז געגאנגען מיט אן אויסערגעווענליכן‬ ‫איינמאל‪ ,‬אין די טעג פון די ימים נוראים‪ ,‬איז‬ ‫רואיגקייט און בטחון‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫דער איד אריין צום צדיק רבי אברהם חיים מיט‬ ‫אריינגעטרעטן צום קאמאנדיר‪ ,‬איז דער‬ ‫ביטערע טרערן און געזאגט‪ ,‬אז ער קען שוין נישט‬ ‫קאמאנדיר פלוצלונג געווארן איבערגענומען פון‬ ‫אויסהאלטן דעם צער‪ ,‬און געבעטן דעם רבין מיט‬ ‫זיין ליכטיגן און הייליגן געשטאלט‪ ,‬און דער רב‬ ‫בכיות נורואות‪ ,‬אז די רבי זאל שוין פועלן א ישועה‬ ‫האט אים אנגעקוקט מיט זיינע טיפע‪ ,‬ריינע אויגן‬ ‫פאר אים‪ ,‬דער הייליגער פלאנטשער רב האט אים‬ ‫און גערעדט עטליכע ווערטער מיט גרויס כוח און‬ ‫געקוקט אין די אויגן אריין מיט גרויס רחמנות‪ ,‬און‬ ‫דעם קאמענדיר'ס שפראך איבער יושר און‬ ‫האט זיך אנגערופן‪" ,‬איך האב מקבל געווען פון מיין‬ ‫רחמנות אויף אומשולדיגע מענטשן‪.‬‬ ‫זיידן דער הייליגער ייטב לב זי"ע‪ ,‬אז ווען א איד‬ ‫צוברעכט זיין הארץ פארן באשעפער מיט‬ ‫צום שטוינונג פון די אנוועזענדע האט דער‬ ‫אמת'דיגע טרערן‪ ,‬עפענט מען אלע טויערן אין‬ ‫שטרענגער קאמאנדיר גלייך מבטל געווען די‬ ‫הימל"‪.‬‬ ‫‪112‬‬ ‫דער איד איז געלאפן צום הייליגען‬ ‫גזירה‪ ,‬אראפגעלאזט די שטראף כמעט צו‬ ‫פלאנטשער רב זי"ע אין שטוב און געוויינט מיט‬ ‫גארנישט‪ ,‬און באפוילן פאר זיינע סאלדאטן‪ ,‬אז‬ ‫ביטערע טרערן‪ ,‬אז ער גייט פארלירן דאס לעבן‬ ‫מען טאר קיין איין איד אין שטעטל נישט בארירן‪,‬‬ ‫און די משפחה וועט בלייבן אויפן גאס‪ ,‬דער‬ ‫די מעשה ווערט דערמאנט דורך יוצאי פלאנטש‬ ‫הייליגער פלאנטשער רב האט אריינגעקוקט אין א‬ ‫אלס אן אפענער מופת פון‪" ,‬וראו כל עמי הארץ כי‬ ‫ספר‪ ,‬און האט זיך אנגערופן גאר רואיג און געזאגט‪,‬‬ ‫שם ד' נקרא עליך ויראו ממך"‪.‬‬ ‫"גיי מארגן אינדערפרי צום מארק‪ ,‬עפן דיין‬ ‫•••‬ ‫מאגאזין‪ ,‬און פארקויף עס פאר וועמען עס קומט‬ ‫אין שטעטל פלאנטש איז געווען א פאל‪ ,‬וואו א‬ ‫נאר אריין‪ ,‬אפילו פאר ביליגער‪ ,‬און זארג נישט"‪.‬‬ ‫געוויסער איד‪ ,‬וואס איז ליידער געווען אפגעפארן‬ ‫פון וועג‪ ,‬האט געסטראשעט צו גיין מסר'ן די‬ ‫דער סוחר האט געפאלגט מיט א תמימות‪,‬‬ ‫אידישע קהילה פאר די רעגירונג איבער א מסחר‪-‬‬ ‫אינדערפרי האט ער געעפנט די טירן‪ ,‬און פלוצלונג‬ ‫ענין‪ ,‬מען האט זיך צו אים געבעטן ער זאל גיין צו‬ ‫איז אנגעקומען א גרויסער מיליטערישער‬ ‫א דין תורה צום רב‪ ,‬אבער יענער האט חוזק‬ ‫איינקויפער פון דער עסטרייכישער ארמיי וואס‬ ‫געמאכט און געזאגט מיט חוצפה‪ ,‬אז דער‬ ‫האט געדארפט באלד אויפן ארט א ריזיגע מאס‬ ‫פלאנטשער רב האט נישט וואס צו רעדן צו אים‪.‬‬ ‫שפייז פאר די מיליטער‪ ,‬און ער האט אפגעקויפט‬ ‫דעם גאנצן מאגאזין פאר א גוטן‪ ,‬פולן פרייז אין‬ ‫ווען מען האט דאס דערציילט פארן צדיק‬ ‫קעש‪ ,‬און דער סוחר האט נישט נאר באצאלט אלע‬ ‫וקדוש רבי אברהם חיים זי"ע‪ ,‬האט ער זיך זייער‬ ‫זיינע חובות‪ ,‬נאר איז געבליבן מיט א שיינעם רווח‪,‬‬ ‫ווייטאגליך אפגעזאגט און געזיפצט‪" ,‬פארוואס‬ ‫ער איז געלאפן צום רב זיך באדאנקען‪ ,‬האט אים‬ ‫זוכט ער אונטערצוגראבן אידישע פרנסות און‬ ‫רבי אברהם חיים געזאגט‪" ,‬נישט איך האב עס‬ ‫ברענגען סכנה אויף דער שטאט‪ ,‬זאל ער וויסן אז‬ ‫געטאן‪ ,‬נאר דיין תמימות און אמונת צדיקים האט‬ ‫מען שפילט זיך נישט מיט די טרערן פון אלמנות און‬ ‫דיר געעפנט דעם מזל"‪.‬‬ ‫יתומים"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט פון א פלאנטשער חסיד‪,‬‬ ‫די זקנים האבן דערציילט‪ ,‬אז יענער מענטש‬ ‫וואס זיין קליין קינד איז געווארן שטארק קראנק‬ ‫איז נאך יענע וואך פלוצלונג איינגעפאלן מיט א‬ ‫מיט א ביטערע לונגען‪-‬אנטצינדונג )ענליך צו‬ ‫שווערע פחד און א מחלה‪ ,‬און ער האט פארלוירן‬ ‫טיפוס אדער שווערע פנעמאניע וואס האט‬ ‫זיין גאנץ פארמעגן איידער ער האט נאך באוויזן צו‬ ‫דעמאלט געבושעוועט(‪ ,‬און די דאקטוירים האבן‬ ‫טאן סיי וועלכע מסירה‪ ,‬ער איז געקומען צו לויפן‬ ‫שוין אויפגעגעבן אלע האפענונגען‪ ,‬די מוטער איז‬ ‫צום רב'ס הויז בעטן מחילה‪ ,‬און דער רב האט אים‬ ‫געלאפן צום רב מיט א קוויטל און געוויינט ביים‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך בין דיר מוחל פאר מיין אייגענער‬ ‫שוועל און געבעטן די רבי זאל וואונטשן א רפואה‬ ‫כבוד‪ ,‬אבער פאר די צער פון די אידן מוזטו טאן‬ ‫שלימה פארן קינד‪.‬‬ ‫תשובה"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק רבי אברהם חיים האט גענומען‬ ‫אין שטעטל פלאנטש איז געווען א איד א סוחר‬ ‫דאס קוויטל‪ ,‬עס ארויפגעלייגט אויף זיין הייליגן‬ ‫וואס האט אריינגעלייגט זיין גאנץ פארמעגן‪,‬‬ ‫ספר של"ה הקדוש )וואס ער פלעגט פיל לערנען(‪,‬‬ ‫צוזאמען מיט גרויסע חובות וואס ער האט‬ ‫און האט פארמאכט די אויגן פאר עטליכע מינוט‬ ‫געבארגט‪ ,‬אין א גרויסן מאגאזין פון מעל און‬ ‫מיט טיפע דבקות‪ ,‬דערנאך האט ער אויפגעהויבן‬ ‫תבואה‪.‬‬ ‫די אויגן און געזאגט‪" ,‬גייט אהיים‪ ,‬די היץ איז שוין‬ ‫אראפגעגאנגען‪ ,‬און געבט דעם קינד א גלאז ווארעם‬ ‫יענעם יאר איז דער פרייז פון מעל פלוצלונג‬ ‫וואסער מיט א ביסל צוקער‪ ,‬און מיט דער הילף‬ ‫געפאלן גאר שטארק‪ ,‬און קיינער האט נישט‬ ‫פונעם בורא וועט ער בקרוב שטיין אויף די פיס"‪.‬‬ ‫געוואלט קויפן זיין סחורה‪ ,‬און די קרעדיטארן‬ ‫האבן אנגעהויבן דריקן‪ ,‬און דער איד איז‬ ‫לפלא‪ ,‬ווען די מאמע איז אנגעקומען אהיים‪,‬‬ ‫געשטאנען פאר פולשטענדיגן באנקראט און‬ ‫האט זי געטראפן די משפחה איבערראשט‪ ,‬פונקט‬ ‫אפילו תפיסה‪.‬‬ ‫‪113‬‬ ‫האט אים געשלעפט צום רב דער הייליגער‬ ‫אין יענע מינוט ווען דער רב האט אראפגעלייגט‬ ‫פלאנטשער צדיק זי"ע‪ ,‬דער צדיק רבי אברהם‬ ‫דאס קוויטל‪ ,‬האט דאס קינד אנגעהויבן שוויצן‪ ,‬די‬ ‫חיים האט פארלאנגט‪ ,‬אז דער אינגערמאן זאל‬ ‫שווערע היץ האט נאכגעלאזט‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫אריינקומען אליין אין צימער‪ ,‬און דער רב האט‬ ‫אויפגעוועקט און געבעטן צו טרינקען‪ ,‬און דאס‬ ‫נישט גערעדט קיין מוסר מיט שטרענגקייט‪ ,‬נאר‬ ‫קינד איז אין עטליכע טעג ארום אינגאנצן געזונט‬ ‫האט אים אנגעכאפט ביי די האנט מיט גרויס‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫ליבשאפט און געזאגט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫"א אידישע שטוב איז א בית מקדש מעט‪ ,‬ווען‬ ‫אין איינע פון די יארן האט א גוי'אישער פריץ‬ ‫מען איז מכבד די פרוי‪ ,‬גיסט זיך אויס ברכה פונעם‬ ‫)דער פריצישער פארכטער פון די ארומיגע‬ ‫הימל ווי עס שטייט‪" ,‬אוקירו לנשייכו כי היכי‬ ‫פעלדער לעבן פלאנטש(‪ ,‬אנגעקלאגט אן אידישן‬ ‫דתתעתרו" )האט כבוד צו אייערע ווייבער כדי איר‬ ‫פאכטער מיט א פאלשע שקר אז ער האט אים‬ ‫זאלט רייך ווערן(‪ ,‬נעם דיך אונטער נישט צו‬ ‫באגנב'עט תבואה און האלץ‪ ,‬אין יענע צייטן איז א‬ ‫ענטפערן קיין שום בייז ווארט‪ ,‬און איך זאג דיר צו‬ ‫בלבול פון א פריץ געווען א גרויסע פחד‪ ,‬ווייל די‬ ‫אז שלום און פרנסה וועלן אריינקומען צו דיר אין‬ ‫ריכטער זענען געווען אונטערקויפט און מען האט‬ ‫שטוב"‪ ,‬דער אינגערמאן האט מקבל געווען די‬ ‫געקענט שיקן א מענטש אויף לאנגע יארן אין‬ ‫ווערטער מיט אן אפענעם הארץ‪ ,‬ער האט געביטן‬ ‫תפיסה פון אזא מסירה‪.‬‬ ‫זיין אויפפירונג אינגאנצן‪ ,‬און עס האט נישט‬ ‫דער איד איז געקומען צום הייליגען‬ ‫געדויערט לאנג ביז ער האט געפונען א געראטענע‬ ‫פלאנטשער רב אין יאוש‪ ,‬און האט געוויינט מיט‬ ‫פרנסה און שלום ושלוה איז געווארן אין זיין הויז‬ ‫ביטערע טרערן צום רב‪ ,‬אז ער זאל אים פועלן א‬ ‫ביז לאנגע יארן‪.‬‬ ‫ישועה‪ ,‬דער רב דער הייליגער פלאנטשער האט‬ ‫•••‬ ‫אים געזאגט‪" ,‬זאג יעדן טאג קאפיטל פ"ג און‬ ‫דער הייליגער ברודער רבי יצחק מטוטשין זי"ע‬ ‫קאפיטל צ"א אין תהלים מיט כוונה‪ ,‬און גיי צום‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז דער ברודער רבי אברהם חיים‬ ‫משפט אן קיין שום פחד‪ ,‬דער פריץ וועט נישט‬ ‫מפלאנטש זי"ע‪ ,‬אין זיינע יונגע יארן‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫קענען אפילו עפענען זיין מויל צו זאגן זיין שקר"‪,‬‬ ‫נאך געוואוינט אין ראזוואדאוו אין שאטן פון זיין‬ ‫דער איד האט אויסגעפאלגט וואס דער צדיק האט‬ ‫פאטער רבי משה מראזוואדוב זי"ע‪ ,‬איז ער אמאל‬ ‫געהייסן‪ ,‬און ער האט געזאגט די צוויי קאפיטלעך‬ ‫געזעסן ביי סעודה שלישית ביים טאטן‪.‬‬ ‫תהילים יעדן טאג ביז משפט‪.‬‬ ‫ווען דער פאטער האט מיט א התלהבות‬ ‫ווען דער טאג פונעם משפט איז געקומען אין‬ ‫אנגעהויבן "ד' מלך"‪ ,‬האט ער זיך פון גרויס דביקות‬ ‫שטאטישן געריכט‪ ,‬איז דער פריץ ארויפגעטרעטן‬ ‫נישט געקענט איינהאלטן‪ ,‬און עס זענען ארויס פון‬ ‫אויפן דוכן צו עדות זאגן‪ ,‬אבער פלוצלונג האט ער‬ ‫אים קולות‪" ,‬אהה‪ ...‬אהה‪ ,"...‬ביז זיין ברודער‪ ,‬רבי‬ ‫זיך אנגעהויבן פארמישן אין זיינע ווערטער‪ ,‬ער איז‬ ‫יצחק זי"ע‪ ,‬האט אים א קלאפ געטון אויף דער‬ ‫געווארן דערשראקן‪ ,‬און ער האט אנגעהויבן זאגן‬ ‫האנט‪" ,‬נו‪ ,‬דרך ארץ!"‪ ,‬ער זאל זיך א ביסל‬ ‫פונקט פארקערט ווי ער האט פריער געטענה'ט‪,‬‬ ‫איינהאלטן‪ ,‬דאן האט ער הערשט געכאפט אז ער‬ ‫דער ריכטער האט געזען אז דער פריץ רעדט‬ ‫מאכט קולות ביים טאטן'ס טיש‪ ,‬ווייל דער צדיק‬ ‫שטותים און ליגנטס‪ ,‬האט ער אויסגערופן מיט‬ ‫איז באמת נישט געווען ביי זיך‪.‬‬ ‫גרויס כעס‪ ,‬אז מען ווארפט ארויס דעם גאנצן‬ ‫אסאך מאל פלעגט פאסירן‪ ,‬אז ווען דער צדיק‬ ‫קלאגע‪ ,‬און מען האט באפרייט דעם איד לחירות‪,‬‬ ‫רבי אברהם חיים מפלאנטש זי"ע האט געפאטשט‬ ‫דער איד האט געוואוסט קלאר‪ ,‬אז דאס איז געווען‬ ‫מיט די הענט אין זיין דביקות‪ ,‬האבן די הענט זיך‬ ‫די קדושת פיו פונעם פלאנטשער רב וואס האט‬ ‫נישט געטראפן‪ ,‬ווייל פון גרויס דביקות האט ער‬ ‫פארשטאמט דעם מויל פונעם שונא‪.‬‬ ‫נישט געוואוסט וואו זיינע הענט געפינען זיך‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫א אינגערמאן אין שטעטל האט געהאט‬ ‫די שטאט פלאנטש איז געווען אין פוילן‪ ,‬און‬ ‫שווערע מחלוקות אין שטוב צוליב דחקות און נויט‪,‬‬ ‫עס האבן דארט געוואוינט אסאך חסידים פון די‬ ‫און עס האט כמעט געהאלטן ביי א גט‪ ,‬זיין פאטער‬ ‫‪114‬‬ ‫זיין שוואכקייט האט ער געדאווענט שפעט‪ ,‬און‬ ‫הויפן וואס שטאמען פון די תלמידים פונעם יוד‬ ‫עס איז דארט געווען א איד א שומר תורה ומצוות‪,‬‬ ‫הקדוש מפשיסחא זי"ע‪ ,‬און אלס רב פון שטאט‬ ‫אבער וועמענס קינדער זענען שוין ליידער אוועק‬ ‫פלאנטש האט דער צדיק געהאט א שייכות מיט‬ ‫פונעם דרך התורה‪ ,‬און ווען יענער איד האט געזען‪,‬‬ ‫אלע חסידישע קהלות‪ ,‬און אסאך פון די פשיסחא‬ ‫ווי דער רבי דאוונט שפעט‪ ,‬האט ער אים מוסר‬ ‫חסידים האבן זיך אויך געהאלטן ביי אים‪ ,‬און ער‬ ‫געזאגט פארוואס ער היט נישט אפ קריאת שמע‬ ‫האט זיי מקרב געווען מיט גרויס חביבות‪.‬‬ ‫בזמנה‪ ,‬נישט וויסנדיג אז דער רבי האט געליינט‬ ‫האבן זיינע מקורבים אים געפרעגט‪ ,‬אז זיין‬ ‫קריאת שמע אין צייט‪ ,‬נאך פארן דאווענען‪.‬‬ ‫זיידע דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע איז דאך‬ ‫געווען שטארק חולק אויף זייער דרך‪ ,‬איז ווי קומט‬ ‫האט אים דער צדיק געענטפערט‪" ,‬אין קריאת‬ ‫עס אז ער איז זיי אזוי מקרב‪ ,‬האט ער זיי‬ ‫שמע זענען דא צוויי זאכן‪ ,‬איינס‪ ,‬דער זמן קריאת‬ ‫געענטפערט‪" ,‬אמאל איז געווען א מוח‪-‬חסידות‪,‬‬ ‫שמע‪ ,‬צוויי‪ ,‬מקיים זיין וואס עס שטייט אין קריאת‬ ‫אין א מוח איז דא דקות‪ ,‬ניקב קרום של מוח איז‬ ‫שמע‪ ,‬אויף מיר קען מען טענה'ן נאר וועגן דעם זמן‪,‬‬ ‫טריפה‪ ,‬אבער היינט איז דאך חסידות א פוס‪ ,‬און א‬ ‫אבער וואס עס שטייט אין קריאת שמע‪ ,‬דאס האלט‬ ‫פוס איז דאך אלעס כשר‪ ,‬א פוס איז נישט קיין‬ ‫איך‪ ,‬דו אבער‪ ,‬ווען איך זעה דיינע קינדער‪ ,‬האסטו‬ ‫גרויסע נפקא מינה‪ ,‬אזא פוס‪ ,‬אדער אזא פוס"‪.‬‬ ‫נישט מקיים געווען וואס עס שטייט אין קריאת‬ ‫•••‬ ‫שמע‪ ,‬ושננתם לבניך ודברת בם"‪.‬‬ ‫איינמאל‪ ,‬נאך אין לעבן פון זיין פאטער‪ ,‬איז‬ ‫דער צדיק שווער קראנק געווארן‪ ,‬דער היץ איז‬ ‫און מיט דעם יסוד האט הגה"צ רבי פנחס‬ ‫געשטיגן אזוי הויך אז ער איז נישט געווען‬ ‫צימעטבוים ראב"ד גרויסווארדיין זי"ע ערקלערט‪,‬‬ ‫אינגאנצן ביי זיך‪ ,‬און זיין פאטער האט געשיקט א‬ ‫פארוואס יעקב אבינו האט געליינט "קריאת שמע"‬ ‫שליח קיין פלאנטש זיך צו דערוויסן וויאזוי עס‬ ‫ווען ער האט זיך געטראפן מיט יוסף‪ ,‬ווייל יעקב‬ ‫גייט מיטן זון‪ ,‬און ווען דער שליח איז‬ ‫האט זיך די גאנצע צייט געזארגט‪ ,‬צי ער האט‬ ‫צוריקגעקומען מיט דער בשורה אז דער זון לעבט‪,‬‬ ‫מקיים געווען "ושננתם לבניך" ביי יוסף‪ ,‬און ווען ער‬ ‫האט זיך דער טאטע רבי משה אזוי געפרייט‪" ,‬אז‬ ‫האט געזען יוסף שטיין אין זיין צדקות אפילו‬ ‫ער האט צוגעזאגט דעם שליח עולם הבא פאר די‬ ‫זייענדיג די גאנצע צייט אין מצרים‪ ,‬האט ער מיט‬ ‫גוטע בשורה"‪.‬‬ ‫שמחה געליינט קריאת שמע ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫•••‬ ‫און דער שליח האט דערציילט‪ ,‬אז אויפן וועג‬ ‫דער צדיק רבי אברהם חיים מפלאנטש זי"ע‬ ‫פון ראזוואדאוו קיין פלאנטש פארט מען דורך א‬ ‫האט זיך שטענדיג משתעשע געווען מיט זיין‬ ‫שטאט וואו עס זענען דא אסאך קירכעס‪ ,‬און ווען‬ ‫איידעם‪ ,‬דעם יונגן רבי יואל טייטלבוים‪ ,‬שפעטער‬ ‫ער איז אנגעקומען און מען האט געזאגט פארן‬ ‫דער סאטמארער רבי זי"ע‪ ,‬וועמענס ערשטע‬ ‫הייליגען פלאנטשער רב‪ ,‬אז עס איז געקומען א‬ ‫רביצין מרת חוה ע"ה איז געווען דעם צדיק'ס‬ ‫שליח פון זיין פאטער‪ ,‬האט ער זיך‪ ,‬אפילו זייענדיג‬ ‫טאכטער‪ ,‬און ער פלעגט זאגן צו זיינע מקורבים‪,‬‬ ‫נישט דאן ביים קלאר דעת‪ ,‬אויסגעדרייט צום‬ ‫"קוקט‪ ,‬די שכינה רוהט אויפ'ן פנים פון מיין‬ ‫שליח‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬אה‪ ,‬דו ביסט דורכגעפארן יענע‬ ‫איידעם!"‪.‬‬ ‫לּוּלים ִמן ָה ָא ֶרץ?"‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬ס'איז שוין ְל ַה ֲע ִביר גִּ ִ‬ ‫•••‬ ‫און זיין פלימעניק דער סטוטשינער רבי זי"ע‬ ‫דער סטוטשינער רבי האט דערציילט‪ ,‬אז ער‬ ‫פלעגט זיך שטארק וואונדערן אויף דעם‪ ,‬אז אפילו‬ ‫איז אסאך מאל געגאנגען צום טיש פון זיין פעטער‬ ‫אין אזא מצב‪ ,‬ווען ער איז נישט געווען קלאר ביי‬ ‫דער פלאנטשער רב‪ ,‬און האט דארט געהאט גרויס‬ ‫זיך‪ ,‬האט ער קיין אנדערע דאגה נישט געהאט‪ ,‬נאר‬ ‫הנאה‪" ,‬איך האב מיך נישט געקענט איינהאלטן פון‬ ‫צי עס איז שוין מקוים געווארן‪" ,‬להעביר גילולים מן‬ ‫וויינען"‪ ,‬פון דער התעוררות וואס דער צדיק האט‬ ‫הארץ"‪.‬‬ ‫אויסגעגאסן ביים טיש‪ ,‬און ווען דעם צדיק'ס זון‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר מגראדזיסק הי"ד האט דאס‬ ‫ווען דער צדיק איז געווען קראנק‪ ,‬איז ער‬ ‫באמערקט‪ ,‬האט ער אים געזאגט בבדיחותא‪" ,‬איך‬ ‫איינמאל געווען אין די באדן פון נויהיים‪ ,‬און צוליב‬ ‫‪115‬‬ ‫המדרש צו דער באשטימטער צייט‪ ,‬און מען האט‬ ‫וועל פארציילן דעם טאטן אז דו האסט געוויינט‬ ‫אויף אים לאנג געווארט‪ ,‬נאך א שטיק צייט האט‬ ‫ביים פלאנטשער רב'ס טיש"‪.‬‬ ‫ער גערופן דעם גבאי און אים געהייסן רופן א איד‬ ‫וואס איז געקומען פון ריישא‪.‬‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען ער איז צוריקגעקומען צו זיין‬ ‫פאטער הרה"ק רבי יצחק מסטוטשין זי"ע‪ ,‬און‬ ‫האט דער ברודער רבי יצחק געפרעגט פון‬ ‫דערציילט ווי שטארק ער האט הנאה געהאט ביים‬ ‫דעם איד פון ריישא‪" ,‬וועט דער פלאנטשער רב‬ ‫פעטער‪ ,‬האט דער פאטער אים געפרעגט‪" ,‬האסט‬ ‫פאסטן דעם יום כיפור?"‪ ,‬האט דער איד‬ ‫געזען די פייגעלעך?"‪ ,‬ווייל ביים טיש‪ ,‬ווען דער‬ ‫געענטפערט‪ ,‬אז לויט ווי עס זעט אויס וועט ער‬ ‫פלאנטשער רב איז פארפלאמט געווארן אין די‬ ‫נישט קענען פאסטן‪ ,‬ווייל ער איז שוין זייער‬ ‫זמירות‪ ,‬פלעגט ער עטליכע מאל קנאקן מיט די‬ ‫קראנק און שוואך‪ ,‬האט רבי יצחק מיט ביטערקייט‬ ‫פינגער‪ ,‬און זיין ברודער האט דאס גערופן‬ ‫געזאגט‪" ,‬נו‪ ,‬האב'ן מיר דערלעבט א יום כיפור וואס‬ ‫"פייגעלעך"‪ ,‬און מען האט געזען ווי שטארק עס‬ ‫דער פלאנטשער רב פאסט נישט"‪ ,‬און דער ברודער‬ ‫האט אים געפרייט אז דער זון איז געגאנגען צו זיין‬ ‫האט טיף געקרעכצט‪ ,‬און אזוי איז ער‬ ‫ברודער‪.‬‬ ‫אריינגעגאנגען צו כל נדרי‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫נאך האט דער סטוטשינער רבי דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אין ספר נפלאות הצדיקים ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫איין ערב יום כיפור איז ער געווען ביים טיש פון זיין‬ ‫אז הגה"צ רבי משה דוב וויינבערגער אב"ד פאיע‬ ‫שווער'ס פאטער דער בלאזשובער רבי‪ ,‬א טיש‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז אין די יארן פון די צווייטע‬ ‫וואס איז געווען זייער דערהויבן מיט דברי תורה‬ ‫וועלט מלחמה‪ ,‬אין א ארבעטס לאגער‪ ,‬איז דארט‬ ‫און זמירות‪ ,‬נאכן טיש איז ער צוגעגאנגען צו‬ ‫געווען א קאפו וואס האט אים שטארק געשלאגן‪,‬‬ ‫עטליכע אייניקלעך פונעם בלאזשובער רבי'ן און‬ ‫איינמאל ווען דער קאפו איז צוגעקומען אים צו‬ ‫זיי געזאגט‪" ,‬קומט'ס מיט מיר‪ ,‬וועט עט'ס זען‬ ‫שלאגן‪ ,‬האט ער פאר זיך געזונגען א תנועה פונעם‬ ‫וויאזוי דער פלאנטשער רב זיצט ביי א טיש ערב יום‬ ‫סאטמארער רבי'ן‪.‬‬ ‫כיפור"‪.‬‬ ‫אזוי ווי דער קאפו האט געהערט דעם ניגון‪,‬‬ ‫ווען זיי זענען אנגעקומען‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫האט ער אים געפרעגט‪" ,‬פון וואנען קענסטו דעם‬ ‫מפלאנטש נאך נישט אנגעהויבן די סעודה‪ ,‬ער איז‬ ‫ניגון?"‪ ,‬האט ער געענטפערט‪" ,‬און אז דו וועסט‬ ‫דאן צוריקגעקומען פון מקוה‪ ,‬האט דער‬ ‫וויסן‪ ,‬וועסטו נאך הרג'ענען אידן?"‪ ,‬דער קאפו האט‬ ‫סטוטשינער רבי געזאגט צו די וואס זענען‬ ‫אבער אנגעהאלטן און אים איבערגעפרעגט די‬ ‫מיטגעקומען‪" ,‬קוקט'ס אן דעם פלאנטשער רב‪ ,‬ווי‬ ‫שאלה פון ווי ער קען דעם ניגון‪.‬‬ ‫ער זעט אויס ווען ער גייט ארויס פון מקוה!"‪ ,‬זיין‬ ‫האט ער אים געזאגט‪" ,‬איך פלעג פארן צום‬ ‫פנים האט ממש געשיינט‪.‬‬ ‫סאטמארער רבי'ן‪ ,‬און ער האט געזונגען די תנועה‬ ‫שפעטער ביים טיש האט דער צדיק געזונגען‬ ‫ביים זאגן דברי תורה"‪ ,‬פרעגט דער קאפו‪" ,‬רבי‬ ‫דעם פיוט "ירצה צום עמך" פון די סליחות‪ ,‬ווי דער‬ ‫יואליש‪ ,‬דער איידעם פונעם פלאנטשער רב‪ ,‬איך‬ ‫מנהג איז געווען ביי אונזערע הייליגע רבי'ס‪ ,‬מיט‬ ‫פלעג אויך פארן קיין גראדזיסק צו הרה"ק רבי‬ ‫אזעלכע געוואלדיגע געוויינען‪ ,‬אז עס איז געווארן‬ ‫אלעזר‪ ,‬דעם פלאנטשער רב'ס זון"‪.‬‬ ‫א געוואלדיגע התעוררות ביי אלע אנוועזנדע‪ ,‬און די‬ ‫לפלא‪ ,‬פון דעמאלט אן איז דער קאפו געווארן‬ ‫אייניקלעך פונעם בלאזשובער רבי'ן האבן נאכדעם‬ ‫אן אנדער מענטש‪ ,‬ער האט אנגעהויבן לייגן‬ ‫שטארק געדאנקט דעם סטוטשינער רבי'ן פארן זיי‬ ‫תפילין און האט תשובה געטון‪ ,‬און צום סוף איז ער‬ ‫מיטנעמען‪.‬‬ ‫אומגעקומען‪ ,‬און דער ניגון שטאמט פון‬ ‫•••‬ ‫ראזוואדאוו‪ ,‬און ווען דער פאיע רב האט דאס‬ ‫דעם לעצטן יום כיפור פון זיין לעבן איז דער‬ ‫שפעטער דערציילט פארן סאטמארער רבי'ן‪ ,‬האט‬ ‫צדיק מפלאנטש שוין געווען זייער קראנק‪ ,‬יענעם‬ ‫דער רבי געזאגט וועגן זיין שווער‪" ,‬חותני ז"ל כחו‬ ‫כל נדרי צו נאכטס איז זיין ברודער הרה"ק רבי‬ ‫היה גדול בנגינה"‪.‬‬ ‫יצחק מסטוטשין נישט אריינגעקומען אין בית‬ ‫‪116‬‬