שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON — בראשית (2026-10-05)

בס"ד
פרשת
בראשית
כ"ט תשרי תשפ"ז
מוצ"ש ר"ת מוצ"ש גאונים הדלקת נרות
7:32 7:08 6:05
דער גאונ'ישער
מחבר ספרים
וואס האט נישט
געקענט שרייבן
דער "שוסטער פון ראסיין" וועמען מען האט
ארויסגעווארפן פון חדר ,ער האט נישט
געקענט שרייבן אבער דאך ארויסגעגעבן
דעם ספר "שם הגדולים השלישי"
שישו ושמחו בשמחה של מצוה
די זמני שבת לוח
הערליכער מעמד פדיון פטר חמור ליינט איבער א לובלינער איד וועלכער
איז געווען פון די ערשטע ארויסצוגעבן די
פארגעקומען פארגאנגענעם חוה"מ סוכות אין יסודי התורה זאל לוחות מיט די זמנים פון 'ליכט-צינדן'
נומער // #549פר' בראשית תשפ"ז לפ"ק
Unit 4 2a Northfield Road,
London N16 5RN
Tel: 020 39 815 815
Fax: 020 3670 3882
3
Email: shabboslondon@gmail.com
רעדאקטאר'ס טישל
© כל הזכיות שמורות
למעשה גערעדט 4
אפיס שעות:
זונטאג ביז מיטוואך :פון 1ביז 4נאכמיטאג,
6
דאנערשטאג :פון 12מיטאג ביז 11ביינאכט
26
על הפרק אין אנדערע שעות ביטע לאזט א מעסעדזש
און מיר וועלן אייך צוריקרופען
מודעות דעדליין:
8
גרייטע מודעות 8:00 :דאנערשטאג נאכט.
מללו מילא מודעות וואס דארפן נאך א נוסח אדער דעזיין:
4:00דאנערשטאג נאכמיטאג
עס איז ראטזאם צו רעזערווירן ווי פריער
אייך צו קענען צושטעלן די בעסטע סערוויס
ותימרון חידושא 12
פארזעצונג 14 אונזער גליון איז דא צו באקומען יעדע
וואך ביי די פאלגענדע אדדרעסן:
הילולא דצדיקיא 20 Getters Tannug -
40
Dunsmure Road St Kildas Road
Watermint Grocery
Kol Tov–Dunsmure
24
Road Makolet–High St
חמרא טבא Breuer & Spitser Outside 52 Darenth
Egg Stores Outside
24
41 Leadale Road
– Kosher Mart
לעטר פתורא Craven Park Rd 86 Cazenove Road
סאטמאר
Carmel–111 Craven
Park Road 42 Craven Walk
34
סאטמאר
מתיקא כדובשא Carmel–143
Clapton Common 67 Heathland Road
סאטמאר
Hype–Hillwood
36
סקווירא 47 East Bank
Indigs Bakery
מחשבות 87 Egerton Road
Kosher Spot באבוב
Kleins mini market 11 Elm Park Avenue
56
חברה ש''ס
ווער געדענקט 89 Stamford Hill
121 Clapton
וויזניץ
ויזניץ לונדון Common
46
Stamford Lodge
58
26 Lampard Grove
Warwick Court פשעווארסק
ואלין מליא
Yetev Lev Court 45 Moundfield
ביאלא Road
Carlton Mansions
60
Vartery area
למען תספר Symour Ct
ביהמ''ד קנה בושם
45 Heathland Road
Fairview Grocery
פינטער'ס
Berrys
ביהמ"ד אבני קודש
Holmwood
34 Theydon Road
Hatzlacha Grocery
קלארשטעלונג :שבת בשבתו אויסגאבע איז געאייגענט אהיימצונעמען רוזין 33 Paget Road
לכבוד שבת פאר די משפחה צו הנאה האבן און נישט צו טראגן אין די בתי
מדרשים און זיכער נישט צו ליינען בשעת'ן דאווענען. מקואות און געשעפט אייגנטומער :פאר סיי וועלכע
הערות אדער אינפארמאציע בנוגע דעליווערי'ס און
דיסטריוביושען ביטע רופט07894907879 :
2
רעדאקטאר'ס טישל
פונעם רעדאקטאר'ס טישל
ועפר תאכל כל ימי חייך //
די גרינגסטע וועג ארויסצעווארפן
איינעם פון זיין ארבעט
די קשיא אין די וואכעדיגע סדרה איז זייער דער בעה"ב מורא געהאט אז באלד טרעפט ער ווען דער פאליציאנט האט יענעם אינדערפרי
באקאנט; וואס איז געווען די שטראף פונעם זיך אן קיין נאדלעך ,און אים געזאגט אז ער וועט אפגעשטעלט דעם בחור'ל ר' יענקעלע גאלינסקי
נחש' ,ועפר תאכל כל ימי חייך'? אזוי איז ער אים אריבערפירן צו די פעקעדזשינג אפטיילונג. (שפעטערדיגער באקאנטער מגיד מישרים)
דאך פארזיכערט אז ער וועט אייביג האבן וואס ר' יענקעלע האט דאס אבער קאטעגאריש אויף די גאסן פון ליטא איז דאס גארנישט געווען
צו עסן? אפגעזאגט; "דא האט מיר דער פאליציאנט אזוי איינגענעם .עס איז געווען אין די צייט ווען די
דער תירוץ איז אויך באקאנט ,אבער מיטן געשטעלט און איך גיי נישט אין ערגעץ!" ליטווישע רעגירונג איז געווארן איבערגענומען
אויבנדערמאנטן מעשה באקומט עס א פרישע "דעמאלט זאג איך דיר אפ פון די ארבעט", דורך די פארשאלטענע קאמוניסטן ,וועלכע
קלארקייט; ווען מ'וויל נישט האבן איינעם, האט דער בעה"ב געזאגט. האבן ארויסגעגעבן א באפעל אז אלע מקומות
וועט מען אים געבן אלעס וואס ער וויל דער תורה; חדרים ,ישיבות וכו' מוזן זיך פארמאכן.
"נישט קיין פראבלעם ,זאג אבער פארן
עיקר שטיי נישט נעבן מיר ..משא"כ ווען מען דעריבער איז ר' יענקעלע'ס ישיבה אריבער צו
פאליציאנט אז דו האסט מיר אפגעזאגט ווייל
דארף איינעם ,וועט מען זיכער מאכן אז ער איז אן אונטערערדישן באהאלטענעם בונקער ,און
כ'האב געארבעט צו פלייסיג"...
אנגעוויזן אין מיר און ער דארף מיר בעטן זיינע ר' יענקעלע איז דעמאלט געווען אויפן וועג צום
דער בעה"ב האט געזען אז ער געבט זיך נישט בונקער צו לערנען די הייליגע תורה.
ענינים .דעם שלאנג וויל דער באשעפער נישט
קיין עצה מיט דעם בחור'ל ,און נאך א דין ודברים
קענען; נעם דיינע עסן און בעט מיר נישט. "האסט דיינע פאפירן מיט דיר?" האט דער
אהין און צוריק איז געבליבן אז ר' יענקעלע
משא"כ אונז איז עס א גרויסע טובה אז מען פאליציאנט געפרעגט.
קען גיין פריי ,אבער דער בעה"ב גייט אים געבן
דארף כסדר צוקומען צום באשעפער און דער ר' יענקעלע האט ארויסגענומען זיינע שריפטן
א צעטל אז ער ארבעט אין פאבריק און אים
באשעפער וויל אונזער נאנטקייט. און דאס געוויזן פארן פאליציאנט.
געהעריג באצאלן א וועכנטליכע געהאלט אזוי
*** ווי פאר יעדן ארבעטער! נישט נאר דאס נאר ער "וואו ארבעטסטו?" איז געקומען די
ווי שטארק יעדער איד איז חשוב ביים האט אים תיכף אויפן פלאץ באצאלט צוויי וואכן קומענדיגע פראגע ,נעמענדיג אין באטראכט אז
באשעפער און מען טאר קיינמאל נישט מזלזל פאראויס... נישט ארבעטן ביי די קאמוניסטן איז געווען א
זיין אין קיינעם ,וועט איר זיך איבערצייגן פונעם ביינאכט האט ר' יענקעלע געטראפן איינעם פארברעך פאר זיך.
העכסט אינטערעסאנטן ארטיקל איבער הרב פון די ארבעטערס פון יענעם פאבריק און יענער "איך זוך שוין לאנג אן ארבעט'ס פלאץ און
משה מארקאוויץ זצ"ל ,וועמען מען האט איז געווען פארווייטאגט" :איך ארבעט שוין איך קען נישט טרעפן "...איז געקומען דעם
ארויסגעווארפן פון חדר און ער איז געווארן עטליכע חדשים אין פאבריק ,איך באקום יעדע ספאנטאנישן ענטפער.
א שוסטער ,ער האט קיינמאל נישט געקענט וואך נאר האלב פון מיין געהאלט ,אין צייט וואס "דעמאלט קום מיט מיר ,איך וועל דיר טרעפן
שרייבן ,אבער טראץ דעם איז ער געווען א די אנדער האלב שלעפט דער בעה"ב ארום מיט א דזשאב".
מחבר ספרים! הבטחות און צוזאגונגען .ווידער דו ,ביסט קוים זאקן
דער פאליציאנט האט אים גענומען צו א ָ
די אהבה צווישן כלל ישראל און דער אריינגעקומען ,דו גייסט ניטאמאל ארבעטן פאבריק ,אים אראפגעזעצט ביי א נייען-טישל,
אויבערשטער גייט ביידע וועגן ,ווי מען זעט דא ,און דו האסט שוין באקומען צוויי וואכן דערנאך האט ער גערופן דעם בעה"ב און אים
פון די שמחה של מצוה וואס אידן האבן צו פאראויס?!" געהייסן ער זאל געבן ארבעט פארן בחור'ל .דער
יעדע מצוה ,א שטייגער ווי דער הערליכער "וואס פארשטייסטו נישט?" האט אים ר' בעה"ב האט אים געגעבן א נאדל מיט פאדעם,
מעמד פדיון פטר חמור וואס איז פארגעקומען יענקעלע מסביר געווען" .דו ביסט א גוטער און אים צוגעוויזן וואס זיין ארבעט איז.
אין יסודי התורה דעם חוה"מ סוכות מיט א ארבעטער ,דעריבער דארף דיר דער בעה"ב ר' יענקעלע האט זיך גענומען צום ארבעט
זעלטענע פרייליכע אטמאספער. האבן ,ער ווייסט אז אויב גייט ער דיר זיין שולדיג מיט גרויס פלייס ,און פון גרויס פלייסיגקייט
לערנענדיג איבער שבת קודש ברענגען מיר געלט וועסטו קיינמאל נישט קענען ארויסגיין פון האט זיך די נאדל צעבראכן ....ער איז תיכף
אייך א שיינע שילדערונג איבער א איד וועלכער דא ,אזוי האלט ער דיר פאר'משכונ'ט .משא"כ געגאנגען צום בעה"ב בעטן פאר א צווייטע .ווען
האט שוין מיט איבער הונדערט יאר צוריק איך ,דער בעה"ב קען באשטיין איך זאל קיינמאל אויך די צווייטע האט זיך צעבראכן אין געציילטע
ארויסגעגעבן די לוחות מיט זמני הדלקת הנרות נישט צוריקקומען צו אים ..דעריבער געבט ער מינוטן האט אים דער בעה"ב געשאנקען א
צו מזכה זיין אידן מיט שמירת שבת. מיר וואס איך דארף ,דער עיקר גיי זיך פון דא, דריטע און אים געבעטן ער זאל ארבעטן אביסל
זאלט איר אלע האבן א ליכטיגן שבת איך וויל דיר נישט זען פאר די אויגן"... רואיגער..
דער רעאדקטאר *** ווען די דריטע איז אויך געגאנגען א גאנג האט
3
למעשה גערעדט
למעשה גערעדט //הרב י.ק.
ווען עס איז שווער דאס געזעגענען -
וואס העלפט נאך איין טאג?
ווי באקאנט זאגן אונז חז"ל אז שמיני עצרת איז געבויט אויף א אמאל איז א יונגערמאן פון אמעריקע געפארן לערנען קיין ארץ
בקשה וואס דער בורא כל עולמים זאגט פאר יעדער איד" :טייערע ישראל נאך די חתונה (ווי עס איז איינגעפירט אין פארשידענע קרייזן).
אידעלע ,מיר האבן פארברענגט (כביכול) אזויפיל צייט צוזאמען ,עס איז וויבאלד ער האט נישט געהאט דארט זיין משפחה און קרייז ווי ער
'קשה עלי פרידתכם' -דער געזעגענען קומט מיר אן זייער שווער, איז געווען צוגעוואוינט ,האט ער זיך געפילט אליין און עלנד.
האלט זיך ביטע אויף נאך א טאג". עס איז אריבער אפאר יאר און די מצב איז נישט דוקא געווארן
און דאס איז שמיני עצרת! בעסער ,ביז ער האט מחליט געווען' ,שוין ,גענוג געווען ,מ'פארט
אהיים קיין אמעריקע'.
פרעגט די וועלט ,וואס העלפט דער איין טאג?
ווי פארשטענליך איז ער נישט געגאנגען פארציילן פאר יעדעם
ווען יענקעלע – דער בן יחיד – פארט אין ישיבה מעבר לים ,און זיינע שוועריגקייטן ,געהייסן האט עס אז ער פארט אהיים פשוט
עס איז שוין 11:00אזייגער די צייט וואס מ'דארף פארן ,בעט זיך די ווייל די צייט איז שוין געקומען [וועגן פרנסה אדער אנדערע סיבות].
מאמע מיט טרערן אין די אויגן "יענקעלע טויש דיין טיקעט פאר ווען זיינע חברים און כולל און אין בית
מארגן!" המדרש דארט אין אר"י האבן געהערט אז
"טייערע מאמע ",פרעגט איר יענקל. ער פארט אהיים ,האבן זיי ארגאניזירט א
אבער ווען א אידעלע 'מסיבת פרידה' ,זיך צו געזעגענען אינאיינעם.
"וואס וועט זיין מארגן בעסער? וועסט געזעגנט זיך פון די
דאך ממילא וויינען ווען מ'געזעגנט זיך ,איז הייליגע טעג ,צומאל ווי עס איז איינגעפירט ביי די סארט
וויינ'זשע שוין יעצט!" ווייסט ער נישט ווי מסיבות איז דא א בעל דרשן ,און דער בעל
חשוב זיין עבודה איז דרשן – איינער פון די חבורה – האט גוט
אוודאי ווען יענקעלע פארט אין ישיבה איז געווען ,ער כאפט ארויסגעברענגט די געוואלדיגע מעלות פון
נישט קיין שום חילוק ווען מ'געזעגנט זיך. נישט וויפיל נחת דעם חשוב'ן חבר וואס זיי פארלירן יעצט,
אבער ווען א אידעלע געזעגנט זיך פון די רוח ער האט גורם
געווען פאר השי"ת, און ווי שטארק ער וועט אויספעלן פאר די
הייליגע טעג ,צומאל ווייסט ער נישט ווי מיט זיינע הימלישע גאנצע חבורה .ער האט מסיים געווען זיינע
חשוב זיין עבודה איז געווען ,ער כאפט נישט עבודות ,רונדע דעם ווערטער מיט א הייסע ברכה בשם אלע
וויפיל נחת רוח ער האט גורם געווען פאר חודש גאנצן חברי החבורה אז ער זאל האבן הצלחה אין
השי"ת ,מיט זיינע הימלישע עבודות ,רונדע זיין לעבן!
דעם גאנצן חודש. דער גאנצער עולם האט גוט געהערט
כדי ער זאל דאס גוט ארייננעמען אין קאפ זאגט אים דער די דרשה ,אבער אונזער יונגערמאן האט עס געהערט בעסער ווי
אלעמען; 'הייסט עס כ'האב געמיינט אז איך בין אליין ,למעשה זע
באשעפער "מיין טייערער איד ,איך קען זיך נישט געזעגענען פון דיר,
איך אז מ'דארף מיר דא האבן ,און בין וויכטיג אלס א חלק פון די
איך בעט דיר ברחמים בלייב נאך א טאג!"
חבורה'...
פלוצלינג הייבן מיר אן צו כאפן ,אהה מיר זענען וויכטיג ,עס איז ער האט געטוישט זיין פלאן ,און געבליבן אין ארץ הקודש! [עס
נישט געווען סתם א שופר ,לולב ,סוכה ,עס איז קריטיש וויכטיג די זאגט זיך אזוי לייכט ,ער האט שוין געהאט פארקויפט אלע זיינע
גאנצע עבודה פארן אייבערשטן ,עד כדי כך אז ער בעט זיך "בלייב מעבל ,אבער ער האט זיך אן עצה געגעבן].
נאך אביסל". ***
ווען מיר האבן דאס דערהערט קענען מיר אהיימפארן! מיר האבן מיט אט די אמת'ע געשיכטע האט א חשוב'ער מגיד שליט"א
שוין מיט וואס אהיימצופארן. מסביר געווען די טיפקייט פון דעם יו"ט שמיני עצרת.
4
0333 070 6583
uk@oraysa.org
5
על הפרק
על הפרק
על הפרק //הרב ש .שטערן
א ווינק פון הימל
אנדערש ..ווען מ'באווייזט נישט צו ראטעווען דעם אויבערשטער געבט אונז דערויף א גוטן סוכות? ס'איז נישט קיין סוד אז אין לאנדאן קען מען
פליגער אין די לעצטע סעקונדעס ..דאס אז אונזער ווען מ'קען זיצן אין דער סוכה אן דעם וואס דער אויף סוכות נישט צופיל בויען לויט די וועטער־
יו''ט איז נישט צושטערט געווארן און אזויפיל אידן רעגן זאל אונז פארטרייבן ,ווען מ'קען שלאפן פאראויסזאגונגען .מ'גרייט צו די סוכה ,מ'בויט
זענען געראטעוועט געווארן פון כמעט א זיכערן אין דער סוכה אן דעם וואס מ'זאל זיך דארפן א גוט'ן שלאק ,מ'שטעלט אוועק דעם טיש,
טויט רח''ל ,איז פאר אונז א פרישע ווינק פון הימל. ווארעמען מיט אלע מיטלען ,און ווען די מצוה קען און מ'גרייט זיך אויף א יום טוב מיט אלע זיינע
נישט פארגעסן דעם ווינק געטון ווערן מיט א הרחבת הדעת? שיינקייטן .אבער אין א ווינקל פון קאפ ליגט
מיר ווייסן נישט די חשבונות פון הימל ,אבער אלעמאל די שאלה :וויפיל וועלן מיר דאס יאר
ס'איז דאך יעצט שבת בראשית .מ'הייבט אן
מיר מעגן זיכער נעמען אזא זאך צום הארץ .דער קענען זיצן אין דער סוכה? וויפיל סעודות וועלן
פון פריש ,און מ'טרעט אריין אין א נייעם ווינטער
אויבערשטער האט אונז געגעבן א יום טוב ,און מיר קענען עסן מיט הרחבת הדעת ,און צי וועט
זמן .אין די ישיבות הייבן זיך אן די סדרים ,אין די מען קענען שלאפן אין דער סוכה ,אדער וועט דער
בתי מדרשים די שיעורים ,און יעדער גייט צוריק ער האט אונז געגעבן די מעגליכקייט עס מקיים
צו זיין מיט מנוחה .כאפט זיך אריין א מחשבה אז רעגן אונז צוריקשטופן אין שטוב?
צו זיין געווענליכן סדר היום .נאך די הייליגע טעג,
דאס איז זיין וועג אונז צו ווייזן אז אונזער עבודה איז דאס יאר האט דער אויבערשטער אונז געגעבן
נאך די שמחה פון סוכות ,קומט די לאנגע ווינטער,
חשוב ביים אים ,און אז ער האט הנאה ווען זיינע א סוכות וואס מ'קען נישט אזוי שנעל פארגעסן.
מיט אירע טעג פון ארבעט און אירע געווענליכע
קינדער טוען זיין רצון. א גאנצן יום טוב איז כמעט נישט געווען קיין רעגן.
שוועריגקייטן.
די סוכות זענען געשטאנען רואיג ,מ'האט געקענט
אפשר איז יעצט די צייט מיטצונעמען פון מקיים זיין די מצוה ווי ס'באדארף צו זיין ,און
סוכות נישט בלויז די זכרונות פון די שיינע טעג, א יום טוב פון ניסים אפילו די וואס זענען געוואוינט צו דעם אז שלאפן
נאר אויך דעם געדאנק וואס איז געשטאנען און דער זעלבער סוכות האט אונז געברענגט אין דער לאנדאנער סוכה איז נישט אלעמאל קיין
אונטער זיי .מיר האבן געזען ווי דער אויבערשטער נאך א געשעעניש וואס האט געצוואונגען דעם גרינגע זאך ,האבן דאס יאר געקענט שלאפן אין
האט אונז געגעבן די מעגליכקייט צו טון זיין מענטש זיך אפצושטעלן .אינמיטן חול המועד דער סוכה ,אן קיין הייצונג און אן דעם געווענליכן
רצון מיט הרחבת הדעת .מיר האבן געזען ווי א איז פארגעקומען די מעשה מיטן פליגער פיל מיט חשבון צי ס'וועט זיין צו קאלט ,צו נאס ,אדער
געשעעניש וואס האט זיך געקענט ענדיגן אין א אידן אויפן וועג קיין אר''י ,וואס האט זיך געקענט צו ווינטיג .דער יום טוב איז ב"ה אריבער מיט א
שרעקליכע טראגעדיע איז געקומען צו א סוף מיט ענדיגן אין א קאטעסטראפע ח"ו ,און צום סוף הרחבת הדעת וואס איז נישט אלעמאל זעלבסט-
א נס .און מיר גייען אריין אין א נייעם זמן ,ווען מיר זענען די מענטשן געראטעוועט געווארן .ווען פארשטענדליך.
דארפן זיך דערמאנען אז אויך די געווענליכע טעג מ'הערט אזא מעשה ,און מ'שטעלט זיך פאר וואס מ'קען אוודאי זאגן אז ס'איז געווען א גוטע
זענען פול מיט השגחה. עס וואלט געקענט פאסירן ,קען מען נישט בלייבן וועטער .מ'קען רעדן פון די וואלקענעס ,פון די
מ'דארף נישט ווארטן אויף א פליגער־נס ,און גלייכגילטיג. טעמפעראטור ,פון די וועטער באריכטן .אבער א
מ'דארף נישט ווארטן אויף א גאנצן סוכות אן קיין א פליגער מיט אזויפיל מענטשן ,הויכע איד דארף טראכטן נאך א געדאנק .עס איז כדאי
רעגן .דער מענטש קען עפענען א גמרא ,גיין אין הימלען ,א געפאר אין קאקפיט ,און אין געציילטע זיך אפצושטעלן און זיך פרעגן ,צי ס'איז נישט דא
בית המדרש ,דאווענען מיט א מנין ,זען ווי זיינע מינוטן קען זיך אלעס איבערדרייען .די מענטשן אין דעם א קליינע ווינק פון הימל.
קינדער וואקסן ,און זיך דערמאנען אז דאס אלעס אויפן פליגער האבן נישט געהאט קיין אנונג וואס
איז נישט קיין זעלבסטפארשטענדליכע זאך .דער עס ווארט זיי .יעדער האט געהאט זיינע פלענער, ער האט הנאה
אויבערשטער געבט אונז די מעגליכקייט צו לעבן, זיין וועג ,זיין משפחה וואס ווארט אויף אים .און פון אונזער עבודה
צו לערנען ,צו דאווענען און צו טון זיין רצון. פלוצלינג שטייען זיי פאר א סכנה וואס קען אין א
סוכות איז א יום טוב וואס דער גאנצער ענין
און ווען מ'זעט אמאל א זאך וואס כאפט אן דאס רגע ענדיגן אזויפיל לעבנס.
דערפון איז ארויסצוגיין פון אונזער קביעות און זיך
הארץ ,ווי דער סוכות פון דעם יאר ,דארף מען עס אריינזעצן אין דער סוכה ,ווייל דער אויבערשטער
נישט גלייך אוועקלייגן אין דער קאטאגאריע פון און דער פליגער איז האט אונז אזוי געהייסן .ס'איז נישט אלעמאל
"א גוטער וועטער" אדער "א נס וואס איז געשען". געראטעוועט געווארן באקוועם ,און אין לאנדאן קען עס זיין נאך ווייניגער
מ'קען עס נעמען ווי א דערמאנונג .א ווינק פון מיר קענען זיך נישט ערלויבן צו טראכטן וואס באקוועם .אבער דער איד טוט עס מיט שמחה,
הימל צו קענען גיין ווייטער. ס'וואלט ח''ו געווען און וויאזוי אונזער יו''ט וואלט ווייל דאס איז די מצוה פון דעם יום טוב.
א געזונטן ווינטער! איז דען נישט א שיינע זאך ,ווען דער אויסגעזען ווען די מעשה גייט ווען א טראפעלע
6
7
מללו מילא
געבוירן
אן א מזל
זעקל גאלדענע מטבעות. איז אנגעקומען פלעגן אים די ארטיגע צווישן די הייליגע צדיקים וואס כלל
די וועכטער זאלן זיכער מאכן אז קיין מלכים איינלאדענען צו זיי אין פאלאץ ישראל האט פארמאגט איז געווען דער
איינער געפונט זיך נישט דעמאלטס אין צו געניסן פון זיין חכמה און צדקות. הייליגער אבן עזרא.
גאס און אויך אז דער אבן עזרא זעהט האט זיך געמאכט אז זייענדיג אין איין דער הייליגער אבן עזרא האט
זיי נישט .אזוי וועט ער אהיימגיין אויפ'ן שטאט האט אים דער מלך געלאזט רופן געלעבט אין די צייטן פון דעם הייליגן
וועג און טרעפן א גרויסער אוצר און רייך און נאכ'ן שמועסן מיט אים א לענגערע רמב"ם און טראץ זיין גרויסע חכמה איז
ווערן. צייט האט דער קעניג אויסגעדרוקט ער געווען א זעלטענער שלימזל .וואו ער
יענער נאכמיטאג האבן די באדינער פאר'ן אבן עזרא זיין וואונדער ווי אזוי האט נאר צוגערירט מיט די פינגער האט
איינגעפאקט א גרויסער טאש מיט קען זיין אז אזא קלוגער מענטש ווי אים ער אייביג דערלייגט.
געלט .נאכדעם וואס מען האט זאל זיין אזא ארעמאן. דער אבן עזרא האט אליין באוויינט
אויסגעליידיגט די גאסן ארום פון דער אבן עזרא האט אים געענטפערט זיין גורל .ער פלעגט צו זאגן אז אויב
מענטשן האט מען אראפגעלייגט די זיין איייביגער ענטפער אז ער איז וועט ער האנדלען מיט ליכט וועט די זון
געלט אויפ'ן ערד ווארטנדיג צו זעהן ווי געבוירן געווארן אן קיין מזל אבער דער נישט אונטערגיין .אויב ער וועט זיין א
דער אבן עזרא גייט דא אריבערגיין. קעניג האט עס נישט אנגענומען ,ער תכריכים נייער וועט קיין איינער נישט
אלעס האט געקלאפט .צו דער האט באשלאסן אז קעגן זיין רצון גייט שטארבן אין זיין שטאט.
באשטימטער צייט האט דער אבן עזרא ער אים רייך מאכן. דער הייליגער אבן עזרא איז געווען א
אהיימשפאצירט צו זיך אין שטוב און נאכ'ן דורכטראכטן מערערע שטארקער מקורב למלכות .זיין חכמה
איז אריבער דעם גאס ווען די וועכטער פאטענטן איז דער קעניג אויפגעקומען האט גע'שמ'ט איבעראל און די מלכים
שטייען זייטיג ווארטנדיג צו זעהן ווי אזוי מיט א בליציגער בייפאל .ער האט פלעגן זיך באנוצן מיט אים צו הערן פון
דער זאך גייט זיך אויסקאכן. באפוילן זיינע באדינער אז מען זאל אים דברי חכמה און זיך דורכצורעדן מיט
אין די באשטימטע צייט איז דער אבן נאכקוקן דער וועג וואס דער אבן עזרא אים איבער אלע וועלטליכע חכמות.
עזרא אריבער יענעם ארט ,אבער א רגע נוצט טאג טעגליך אהיים פון די פאלאץ כל ימיו האט ער געוואנדערט פון
איידער ער איז אריבער דעם ארט האט צו זיין שטוב און אויפ'ן וועג אויסלייגן א איין ארט צום אנדערן און וואו נאר ער
8
כסא דנחמתא
משגרים אנו בזה קדם האי גברא רבה יקירא ,בונה ומקים אהלים
של תורה וחסידות ,לילות כימים להאירה משליך נפשו מנגד
להעמיד מוסדותינו הק' לתפארה בלונדון בארה"ק ובתפוצות ,עסקן
נמרץ לכל קדשי בית ויז'ניץ בכלל ,ולכוללנו כולל 'ישועות משה'
ויז'ניץ בפרט ,מסור בלו"נ לכ"ק מרן אדמו"ר הקוה"ט שליט"א ,ה"ה
ישראל
וואלצער
הרה"ח ר'
שליט"א
יו"ר מוסדותינו הק' בלונדון
המתאבל מרה על
פטירת אביו
החסיד המפורסם ,שזכה לשורר רבות בשנים בצל רבוה"ק לדורותיהם ,מסר
נפשו להעמדת דורות ישרים ומבורכים הצועדים בדרך ישראל סבא,
הרה"ח ר' חיים ליטמאן ז"ל
תנחומנו מוגשים בזה מעומקא דלבא לו
ולכל המשפחה החשובה ה' עליהם יחיו
המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבלי ציון וירושלים ולא ישמע עוד שוד
ושבר באהליכם ,אך ששון ושמחה ישרה במעונכם תמיד ,ומחה ה' דמעה
מעל כל פנים ,עדי נזכה לגאולה שלימה לקבל פני גואלנו ,משיח צדקנו,
ומלכנו כ"ק רביה"ק שליט"א בראשינו ,במהרה בימינו אכי"ר.
המשתתפים בצערו ואבלו מקרב הלב
אברכי הכולל יעקב משה קינד חתנו כבנו
דוד רוט
ב/הנהלת הכולל
ראש הכולל
9
איז מיינס. ער פלוצלונג ,אן קיין שום ערקלערונג פארמאכט זיינע אויגן.
זעענדיג אז די קריגעריי ענדיגט זיך נישט האט דער אבן נאר נאכדעם וואס ער איז אריבער דעם ארט האט ער געעפענט
עזרא פארגעשלאגן מען זאל אריבערגיין צום קעניג ,זאל ער די אויגן און אזוי ארום האט ער פארפאסט דעם אוצר.
משפט'ן ווער איז גערעכט ,צו וועמען געהער די שטיין. דער קעניג איז געווען אויסער זיך הערנדיג ווי אזוי דער
ביידע האבן זיך געשטעלט פאר'ן קעניג .דער קעניג זאך האט זיך אויסגעקאכט און נישט קענענדיג באהאלטן זיין
האט נישט דערקענט דעם אבן עזרא ווייל ער איז געווען איבערראשונג האט ער געלאזט רופן דעם אבן עזרא.
פארשטעלט ווי א רייכער מאן .ביידע האבן אראפגעלייגט דער קעניג האט אים דערציילט אלעס וואס האט זיך דא
זייערע טענות בעטנדיג אז דער קעניג זאל ארויסגעבן זיין פסק אפגעשפילט בעטנדיג ער זאל אים געבן א הסבר פארוואס
צו וועמען געהער די שטיין. פונקט דא האט ער צוגעמאכט זיינע אויגן.
דער קעניג איז אריין אין א פארלעגענהייט .וואס זאל ער "ווען איך האב אזוי שפאצירט אין גאס איז מיר איינגעפאלן
זאגן? יעדער האט דאך גוטע באווייזן. אז עס קען זיין אז איין טאג וועל איך בלינד ווערן אויף מיינע
דער אבן עזרא האט זיך אנגערופן אז ער האט אן עצה ווי אויגן .איך האב געוואלט זען צי איך געדענק גוט די וועג ,האב
אזוי צו שליכטן דעם סכסוך .ער שלאגט פאר אז יעדער פון די איך זיך געמאכט א פראבע און צוגעמאכט מיינע אויגן".
צוויי זאל זאגן דער גענויער וואג פון דעם שטיין און אזוי וועט דער קעניג האט איינגעזען אז דער אבן עזרא איז גערעכט
מען קענען אנטשיידן די געריכט. אבער דער אבן עזרא זעענדיג אז דער קעניג קען נישט
עס האט געדארפט צו זיין אז דער עכטער אייגענטומער פון פארשטיין ווי אזוי עס קען זיין אז אזא קלוגער מענטש ווי אים
דעם שטיין דארף צו וויסן וויפיל זיין שטיין וועגט און וויפיל עס זאל נישט האבן קיין געלט ,האט געבעטן דער קעניג זאל אים
איז באמת ווערד .דער סוחר זייענדיג זיכער אז ער ווייסט די געבן איין טאג ,ער וועט אים ענטפערן.
גענויע וואג איז איינגעגאנגען אויף דעם אפמאך. צומארגענס האט דער אבן עזרא געבארגט פון איינעם
ביידע האבן געזאגט דער גענויער וואג פון דעם שטיין און רייכע קליידער און זיך ארויסגעלאזט אויף די גאסן פון די
אהינגעגעבן דעם שטיין פאר'ן קעניג ער זאל עס וועגן און זען שטאט פארשטעלט אלץ א רייכער מאן.
ווער עס איז גערעכט. שפאצירט ער זיך געמיטליך צווישן די רייכע געשעפטן און
ווי גוט דער סוחר האט געוואוסט האט דער אבן עזרא אט גייט ער אריבער א געשעפט וואו מען פארקויפט טייערע
ברוב חכמתו וקדושתו געוואוסט בעסער און ווען מען האט דיאמאנטן און פערלשטיינער .דער אבן עזרא איז אריין אין
עס אפגעוואויגן האט מען געזען אז דער אבן עזרא איז איר זאגענדיג פאר דער געשעפטסמאן אז ער וויל אפקויפן
גערעכט ,דער קעניג האט געגעבן דעם שטיין פאר'ן אבן עזרא פון אים א טייערער שטיין ,ער זאל אים ווייזן זיינע סחורה.
אורטיילנדיג אז עס איז זיינס. דער סוחר האט ארויסגעברענגט פון אינעווייניג א טייערע
דער אבן עזרא האט גענומען דעם שטיין אין זיינע הענט און שטיין און עס געוויזן פאר דעם אבן עזרא .דער אבן עזרא
פארענט פון דעם קעניג האט ער עס אפגעגעבן פאר'ן סוחר באטראכט עס א לאנגער צייט ,ער זעהט אז די שטיין איז
זאגנדיג "נעם דיר דעם שטיין ,עס איז דיינס! נישט מיינס". באמת שיין און טייער ,אבער אנשטאט ער זאל עס אפגעבן
יעדער אין זאל האט זיך געוואונדערט נישט קענענדיג פאר'ן סוחר ,האט ער עס אריינגעפאקט צו זיך אין טאש און
פארשטיין וואס דא גייט פאר .דער אבן עזרא האט דעמאלטס אנגעהויבן ארויסמארשירן פון געשעפט.
אראפגענומען פון זיך זיינע רייכע קליידער און דער קעניג האט "העי וואו גייסטו מיט מיין שטיין?" .איז דער פארקויפער
אים גלייך דערקענט. געווארן בייז.
דער אבן עזרא האט זיך אנגערופן צום קעניג: ער האט אנגעהויבן נאכלויפן דעם אבן עזרא פאדערנדיג
"דער קעניג זעהט ,איך האב דא געקענט רייך ווערן אין ער זאל אים אפגעבן די שטיין אבער דער אבן עזרא האט
איין מינוט ,אבער נישט אויף אן ערליכער וועג! דער קעניג איז צוריקגע'טענה'ט צו אים.
גערעכט אז מיט חכמה וואלט איך געקענט פארדינען געלט, "די שטיין איז מיינער .איך בין געקומען צו דיר אין געשעפט
אבער נאר אויף אן אומערליכן וועג ,ווייל אויף אן ערליכער וועג ווייל איך האב עס דיר געוואלט פארקויפן .יעצט טענה'סטו
איז מיר נישט באשערט קיין געלט ,איך בין געבוירן געווארן אז דאס איז דיינס ,עס איז מיינס ,דו דרייסט אויס די מעשה".
אן מזל". דער פארקויפער האט זיך נישט געלאזט .ער האט
יעצט האט שוין דער קעניג געמוזט איינזען אז דער אבן אנגעהויבן ביטערליך צו פארפירן .עס איז געווארן א טומל
עזרא איז גערעכט און ער האט נישט קיין מזל נאר וועט כל אין שטאט און מענטשן האבן זיך אנגעהויבן צוזאמענלויפן
ימיו בלייבן אן ארעמאן. צוזעענדיג ווי די צוויי פארשוינען טענה'ן זיך ,איינער זאגט דער
[סיפורים נפלאים] שטיין איז מיינס ,דער צווייטער טענה'ט חי וקים דער שטיין
10
בטחון גרויסע
ישועות
שמחה
אינערליכע שער
רוהיגקייט הבטחון
11
ותימרון חידושא
י .ק .קענווי איילענד
הלכות צניעות הגוף (א)
דוד המלך אים געזאגט אז באמת האט ער אים געקענט און צניעות איז אויך א הלכה ביי מענער!
געמעגט עפ"י הלכה הרג'ענען ,נאר וויבאלד שאול המלך האט [א] ווען מען רעדט איבער די הייליגע מצוה פון צניעות,
זיך אויפגעפירט מיט א שטארקע מאס צניעות אין בית הכסא, זענען דא מענטשן וואס זענען זיך טועה און מיינען אז אזוי ווי
האט דאס געשיצט אויף אים [עס זענען דא וואס ברענגען עס זענען דא מצוות וואס איז "זמן גרמא" וואס גייט נישט אן
ארויס פון דא אז צניעות אין בית הכסא איז א סגולה אויף ביי נשים ,אזוי אויך זענען דא מצוות וואס גייט אן דוקא נאר ביי
אריכות ימים (יפה ללב ח"ב סימן ג' אות ב')]. נשים ..און מענער זענען פטור פון דעם! אבער דאס איז בכלל
[ד] נאך פארציילט די גמרא (שם ע"א) אז אמאל איז געווען נישט אמת ,עס איז דא א גאנצע עסק אין שלחן וועגן צניעות
א הספד אויף א מענטש וואס איז נפטר געווארן ,און דער בעל וואס איז נוגע ביי מענער (א) פונקט ווי ביי פרויען [ווי מיר וועלן
מספיד האט געזאגט א שבח (לויב) אויף דעם מענטש אז ער אויסשמועסן מער אויספירליך].
איז געווען א צניעות'דיגער מענטש (צנוע באורחותיו הוה) ,האט
רבי נחמן אריינגערעדט אינמיטן די הספד" :צו ביסטו דען צניעות ברענגט א מענטש צו הכנעה פאר השי"ת
אריינגעגאנגען מיט דעם מענטש אין בית הכסא?" ווייל דער [ב] דער לבוש (סימן ב') איז מסביר די מצוה פון צניעות –
עיקר צניעות איז אין די פלעצער! וואס לויט דער סמ"ק (מצוה נ"ז) איז דאס א מצוה מן התורה (ב)
– אז דאס איז וויבאלד א מענטש דארף אייביג האבן א מורא
דער כלל פון הלכות צניעות פון השי"ת ,דערפאר דארף מען זיין צנוע אין אלע מעשים ,ווייל
[ה] דער כלל פון די הלכה פון צניעות איז (המבואר בריש דער צניעות און בושה ברענגען א מענטש צו די געווינטשענע
סימן ב') ,אז יעדע פלאץ וואס עס איז דער סדר עס זאל זיין הכנעה פאר השי"ת (והובא בשועה"ר מהדו"ק סימן ב' ס"א) .קומט
צוגעדעקט ,און עס ווערט נישט אויפגעדעקט ווען מ'געפינט אויס לויט דעם אז די הנהגה פון צניעות ברענגט א מענטש צו
זיך צווישן מענטשן ,איז דאס בכלל מקומות המכוסים און עס יראת שמים (ולבד זה ידועים דברי החינוך מצוה ט"ז).
דארף זיין צוגעדעקט אין יעדע צייט און פלאץ ,סיי ביים זיך לייגן
און טוישן די וועש ,און סיי ביים אויפשטיין [חוץ ווען עס איז צניעות ברענגט אריכות ימים
נישט מעגליך אנדערש ,ווי למשל אין א בית המרחץ] (יתר פרטים [ג] די גמרא (ברכות ס"ב ,:עפ"י שמואל א' כ"ד) פארציילט אז
בשבוע הבא אי"ה). ווען שאול המלך האט געוואלט הרג'ענען דוד המלך ,האט
מקורות והערות
[א] ובפעם הראשון שמצינו ענין צניעות בתורה בפרשתן (ג' כ"א) ,השוו אשה לאיש.
[ב] וזה לשון הבן איש חי (ויצא אות ד')" :יזהר לסגור הדלת של בית הכסא אפילו בלילה בחושך ואפילה משום צניעות ,כי הרב ספר מצות
קטן ז"ל ועוד יש פוסקים ראשונים מנו את הצניעות מכלל המצוות של תורה ,ואע"ג דיש חולקים ...עכ"ז צריך להזהר בה טפי ,כיון דאיכא
דסבירא להו מה"ת".
גרו
סטמענטס ·
יענקי פון מיין
ווע
קלאס איז א
יסע רעזולטאטן
ינ
קליינע א
טייערע
ממתנות און
עכטיגע
פראגראמען
עכטע גאון
פערזע
מינליכער
תל ט יעדןקשר
מיד!
הפתרחאלמתאוהשזמן
ען ש
רייבט
ג' אח "קאאייוןך איין ביז ווייל ער גייט אין מתמידים 'רב הצעיר'
פון דעם או געניסט
מגלויבליכן פרייז פ
וןדבלויז 39
א חו ש!
מחזור שנתיים: מתמידים רב
הצעיר:
ווען איר שרייבט גאנץ קיצור שו"ע אין 2יאר וואו מ'איז
0330. אייך איין באקומט
אייער אינגל קונה מיט
909.
אונזער הערליכע מחזור שנה אחת:
'קיצור שלחן א געשמאק
ערוך המבואר' גאנץ קיצור שו"ע אין 1יאר הלכות און
0241 אויף אידיש
ספעציעל געאייגנט פאר 12יעריגע
קינדער צו ענדיגן פאר די בר מצוה
ידיעות בכל
התורה כולה!
12
כי תקדמנו ברכות טוב
ביקרא דאורייתא ,ואותות יקר ורבותא ,שבח דא שירתא ,לעילא מכל שירתא ,מיטב ברכתא נשגר בהדרתא ,להגיד שבחו
של אהרן ,יקר הערכין ,מוכתר בנימוסין ,ישמח משה במנת חלקו ,הוד והדר פעלו ,הרבני היקר איש חי ורב פעלים ,נודע
בשערים ,במעשיו הכבירים ,קרן התורה להרים ,מסור בכל נימי נפשו ולבו להצלחת פריחת ושגשוג מוסדותינו לחינוך
הבנים והבנות ,עושה ומעשה בלי ליאות ונושא עולה של תורה רבות בשנים לטובה ,במדה טובה ומרובה ,בסבר פנים
מסבירות למצדיקי הרבים ככוכבים ,שלא יחסר המזג וכל צרכם ,וגם לרבות דאג לכל פרט ופרט בהצלחת מוסדינו ,ה"ה
הרה"ח
הי"ו אהרן משה גאליצקי מוה"ר
אשר נשא על שכמו עול הנהלת מוסדותינו בהתמסרות רבה ועצומה
ודבריו עשו פירות לטובה להגדיל תורה ולהאדירה בפריחת ושגשוג והרחבת גבולי הקדושה
יהודה אתה יודוך אחיך
והאי שעתא קגרים ,כסא דברכתא להרים ,למשמר הנכנס ואת יהודה שלח להורות,
אליעזר דולה ומשקה ודבריו עושים פירות ,איש חי ורב פעלים ,משים כל מגמתו וחפצו
להרים קרן מוסדותינו להגדיל תורה ולהאדירה ,במיטב כשרונותיו עושה ומעשה בכל
נימי נפשו ולבו למען המשכת פריחת ושגשוג מוסדותינו ביתר שאת,
הי"ו יהודה אליעזר יונגער מוה"ר
שנתמנה לעמוד בתור מנכ"ל מוסדותינו
וברכותינו צרופה שיזכה לראות ברכה בעמלו ,להרבות פעלים לרומם קרן התורה והחינוך ,ופרי מעלליו יצליחו מתוך הרחבת הדעת
וסייעתא דשמיא ,לחנך גידולי פירות לה' ולתורתו ,להרחיב גבולי הקדושה ,במדה מרובה וגדושה ,חפץ ה' בידכם יצליחו ,וזכות תשב"ר
יעמדו לכם להתברך בכל הברכות האמורות בתורה ,מתוך נחת הרחבה ואורה ,עדי נזכה לביאת גואל צדק במהרה.
הנהלת המוסדות
13
פארזעצונג 3
אשר יאקאב
פרישע שפאנענדע און
דראמאטישע
צווישן פארזעצונג
צוויי
נעמען
אין קורצן פון פריער:
מרת מרים יוכבד שטיינבערגער ע"ה ,א מיסטעריעזע פרוי וואס האט לאנגע יארן געוואוינט אין א פארמאכט הויז אין סטעמפארד היל,
איז פלוצלינג נפטר געווארן ,איבערלאזנדיג מער שאלות ווי ענטפערס .ביי איר לויה האבן זיך באוויזן צוויי טעכטער ,וואס קיינער האט נישט
געוואוסט אז זיי עקזיסטירן ,בשעת איר אייניקל פיני האט זיך אנטזאגט צו דערציילן סיי וואס איבער זיין באבע'ס פארגאנגענהייט.
גדליה קליין ,א לאנגיעריגער שכן ,איז אריינגעצויגן געווארן אין דער מיסטעריע און האט אנגעהויבן אויספארשן ווער מרת שטיינבערגער
איז טאקע געווען .ווען ער האט דערציילט די געשיכטע פאר זיין ברודער יוסי אין מאנסי ,האט יוסי זיך פלוצלינג דערמאנט אז זייער פאטער,
הרב שלום קליין ,האט אמאל עפעס דערמאנט איבער די שטיינבערגער משפחה -אבער ער האט זיך נישט געקענט דערמאנען פונקטליך
וואס.
יוסי וועלכער איז דער אייגנטומער פון 'גאלדן האומס' נורסינג היימען ,פילט דעם קומענדיגן טאג פלוצלינג א שטארקע קאפ-וויי און
ער מעלדט זיין סעקרעטאר אז ער מוז אהיימגיין טראץ א וויכטיגע זיצונג וואס ער דארף היינט האבן .אינדערהיים קען ער נישט אויפהערן
טראכטן פון די מיסטעריע איבער פרוי שטיינבערגער.
און יעצט ליינט ווייטער:
געלע טעקסיס פירן פאסאזשירן צו זייערע דעסטינאציעס, מאנהעטן ,ניו יארק -
דער האדסאן טייך רעפלעקטירט דעם שיין פון דער זון ,און כסלו תשס''ח
שיפלעך רייזן צו צייגן פאר באזוכער דעם פאנאראמישן דער נערוו-צענטער פונעם וועלט'ס ביזנעס דיסטריקט,
אויסקוק ארום ניו יארק .טעק ריזן ,אויסגערופענע מאנהעטן ,ווירבלט מיט טויזנטער פיסגייער וואס יאגן
דאקטוירים ,און אויסגעצייכנטע וויסנשאפטלער זיצן אין זיך מיט שנעלע טריט צו זייערע אפיסעס אין די הויכע
זייערע הויכשטאקיגע אפיסעס און ארבעטן מיט א פולן פולס, וואלקן-קראצער געביידעס ,וואס זענען א גרויסער טייל
רעוואלוציאנירנדיג די פרישע עפאכע פון טעכנאלאגיע און פונעם מאנהעטן האריזאנט .קארס פייפן אומגעדולדיג
וויסנשאפט צו ברענגען פאזיטיווע פארבעסערונגען פאר די און אינטערנאציאנאלע טוריסטן שפרייזן געמיטליך אויפן
מענטשהייט. הונטערגרונד פון ביזנעס דיסקוסיעס דורך גרויסע מומחים.
14
מזלא טבא וגדיא יאה
מה נכבד להודות ולקלס ,ישמח משה במנת חלקו לתפארת ולנס ,בשמחתו הרוממה להתעלס
שגורה ברכותינו נוה הצדק צב"י ,אות הוקרה והערכה כראוי ,צ'הלה ב'רנה י'גילו עד בלי די
הוא הגבר זכה לייסד ולהקים ,מפעל אחינו למען חולים ונזקקים ,פעולות אדירים וחזקימ
צועד בהשכל ותבונה ורוח נכון ,למען חולי ישראל מוכן ומזומן ,להצלת ישראל ביעוץ ורב און
בכל נימי נפשו ולבו מסור בכל פרט ופרט ,כל דבר נושא על לוח לבו מלא טבוון וקשוט
יום ולילה בלי מנוח בכל נימי נפשו ולבו ,לא יתן שנת לעיניו ולעפעפיו תנומה לעזור למען אחינו
הומה רגשי לבבינו בהכרת הטוב ,מש"ה שפיר קאמרת והכל בסבר פנים יפות מסירות רב
כל מגמתו וחפצו להיטיב לזולתו ,מפיח רוח חיים בכל נשמתו ,מה רב יקר חסדו וטובו
הגיע עת לחננה כי בא מועד מעוזים ,שמחת הבר מצווה בגיל ורננים ,על זאת שבחו אהובימ
ןרננה ונשמחה בתעצומות ועוז ,כל השפעות טובות בעידנא חדוותא בששון וגילת לעלוז
כוס של ברכה להרים בבא מש"ה אל האהל ,טיבותא לשקי' להתברך משמי מעל ,יזל כטל
המציל נפשות ישראל מקיים עולמות באש לוהט ,צ'דקה ב'חסד י'כוננו על לוח לבבינו חרוט
נביע רננות לכבודו ,בחודש שמרבין בשמחה דיצה וחדוה בארמונו ,רוממות קל בגרונו
ארשת שפתינו יערב ,שבחי תודה והערכה יבא ויקרב ,לאיש האשכולת היקר והחשוב
מזלא טבא וגדיא יאה ,משמי מרומי עילאה ,לידידינו עוז אוצר כלי חמדה וסגולה ,פאר
המדה והמעלה ,יקר רוח מאוד נעלה ,כמלאך המושיע עומד ומיטיב למען חולי ישראל
בעצה ותושי' ולהקל מצבם בכל עת ועונה ,ויהי ידיו אמונה ,בלב ונפש נאמנה
שליט"א משה צבי כהנא הכהן
מנהל מפעלינו ועומד בראשה בכל נימי נפשו ולבו ורוח החיים לכל פעולותי'
מוה"ר
לרגל שמחת הכנס בנו
הב' חיים מרדכי ני"ו
לנועם עול התורה והמצוות
אמירא שפירא ,שבח דא שירתא ,מלא חפני טיבותא ,לעילא מכל שירתא ,סל מלא ברכתא ,בהוד והדרתא
חכם לב מצוות יקח ,זה מש"ה זכותו לעד ולנצח ,מעלין לשבח ,ובעת משוש רב תענוג דקדושה בלב שמח
יתברכו בהני תלת מילי ,בני הגוני ,חיי אריכי ,ומזוני רויחי ,שפע ברכה והצלחה ובברכה מרובה עד בלי די
ניב שפתינו בכל פה ולשון ,בזמן שמחה מרחשין ,שיברך ה' חילו ויזכה ביחד עם ב"ב לרב שמחה וששון
וחפץ ה' בידו יצליחו ,בהרחבת הדעת ושפע יפריחו ,ומשמחה זו יומשך ישועות ונזכה ששון ושמחה ישיגו
המברכים בלב ונפש חפיצה השמחים בשמחתו ברנה ודיצה
זאב מילר ישראל שמעון הלוי וואזנר
אליעזר שטרן יעקב מילר יוסף גבאי יוסף שמואל ראזנבערג
The Committee & Trustees Medical & Support staff
15
נאך עטליכע מינוט פון איבערקוקן די פאסט ,רעאגירן צו אין די לוקסעריעזע אפיסעס ביי 575מעדיסאן עוועניו,
אימעילס און ארויסהעלפן זיינע געטרייע איבערגעגעבענע דער הויפטקווארטיר פון "קעמלי העלט סייענס" ,האלט מען
ארבעטער אין זייערע אפטיילונגען ,פארזיכערנדיג אז אלעס שוין טיף אינמיטן די ארבעט; די שטאב זיצן ביי די דעסקס און
איז אונטער קאנטראל ,שפרייזט דער אינטעליגענטער סמיט יעדער איז פארנומען מיט זיין פאזיציע און פליכט.
קעמיל אריין אינעם עלעגאנטן באורד-רום אויפן צווייטן אין די לעצטע יארן איז קעמלי העלט אויסגעוואקסן צו
שטאק ,וואו ער באטייליגט זיך ביי צענדליגער מיטינגס זיין איינע פון די מערסט באקאנטע פירמעס אין דעם פעלד
וועכנטליך .היינט איז עס מיט א דענישער דעלעגאציע פון פון מעדעצינישע פארשונג ,געזונטהייט און פראפעסיאנעלע
א דארטיגן שפיטאל" .ברענג קאוק זערא מיט אביסל צובייס", מעדעצינישע קאנסולטאציע .די פירמע ,וואס איז
באפעלט ער דעם געהילף פונעם צווייטן שטאק און ער געגרינדעט געווארן און ווערט געפירט דורך דר .סמיט
מאכט זיך באקוועם אויפן עקזעקוטיוו בענקל. קעמלי ,ספעציאליזירט זיך אין אנטוויקלען נייע מעטאדן
"וועלקאם טו ניו יארק ",באגריסט ער די דענישע געסט. און פראקטישע לעזונגען פאר פארשידענע געזונטהייט
"אן אמעריקאנער לאטע?" פרעגט ער העפליך ,גרייט זיי צו אינסטיטוציעס און מעדעצינישע פראפעסיאנאלן .מיט א
דערפרישן מיט אביסל קאפין. הויפט אפיס אין מאנהעטן און א שטאב פון דאקטוירים,
נאך אנדערטהאלבן שעה איז די זיצונג געשלאסן געווארן, פארשער און אנדערע עקספערטן ,האט די פירמע אין בלויז
און זיין שאפער באגלייט אים צום קאר פארק און מען פארט א קורצע צאל יארן אויפגעבויט א שטארקן נאמען אין דעם
קיין מאנסי .אונטערוועגנס האט סמיט געמאכט עטליכע פעלד .וואס האט זיך אנגעהויבן אלס א קליינע אונטערנעמונג,
טעלעפאן קאלס" .העוו עי לאוולי דעי ",האט ער געענדיגט האט זיך ביסלעכווייז פארוואנדלט אין א פראמינענטע
זיין טעגליכע רוף צו זיין עלנדע מוטער וואס וואוינט אין ביזנעס מיט גרויסע קאנטראקטן ,וויכטיגע קליענטן און
סקאטלאנד" .טענקס פאר קאלינג ".דאס איז סמיט; ער קאאפעראציעס מיט מעדעצינישע אינסטיטוציעס איבערן
ווייסט וואס מען דארף טון און וויאזוי עס צו טון .ער רופט גאנצן לאנד.
טעגליך זיין מאמע זיך נאכצופרעגן אויף איר מצב ,און ער דר .קעמלי אליין האט זיך אבער קיינמאל נישט באגענוגנט
שיקט כסדר בריוו מיט אפאר גרינע דאלארן וואס זי טוישט מיט בלויז ביזנעס הצלחה; פאר אים איז דער עיקר געווען
געווענליך ביים וועקסלער בשכנות אינעם גלאזגאו געגנט. די מעדעצינישע פארשונג און דער געדאנק אז יעדע נייע
"דא זעמיר ",האט דער דרייווער אנאנסירט ,און סמיט אנטוויקלונג קען איין טאג פארבעסערן דאס לעבן פון
איז אראפגעשטיגן פארן 'גאלדן האומס' ביורא געביידע און טויזנטער מענטשן.
געגעבן א קלינג ביים גלאק ביי די גרויסע גלאזערנע טיר. "יעדן טאג אביסעלע פארשריט ברענגט א וואך פון אסאך
ביים אנקומען האט מר .קעמלי געכאפט א שטיקל פארשריט ",פלעגט ער כסדר איבער'חזר'ן פארן שטאב אין
אנטוישונג אז דער אנגעבליכער דזשאסעף [יוסי קליין] איז אפיס.
נישט אין אפיס. "וואס איז אויפן אגענדע היינט?" האט ער געפרעגט זיין
דער סעקרעטאר פון יוסי האט זיך עטוואס אומבאקוועם געהילף ביים אריינשפאצירן.
געפילט ווען ער האט געזען ד"ר קעמלי אריינקומען אין "א פולע טאג היינט ,מר .קעמלי ",האט ער געענטפערט
אפיס. מיט א הקדמה.
ער האט אים אויפגענומען מיט א שמייכל און זיך גלייך "א פולע טאג איז א גוטע טאג ",האט דער דאקטאר ווידער
אנטשולדיגט" :דר .קעמלי ,איך בעט אייך איבער ,מר .קליין רעאגירט מיט זיינע באקאנטע שפריכווערטער.
האט זיך פלוצלינג נישט גוט געשפירט און ער האט געמוזט "א זיצונג דא אין אפיס מיט א שפיטאל שטאב פון שוועדן,
אהיימגיין .ער האט מיר אבער געבעטן אז איך זאל זיך טרעפן דאן פארט מען קיין מאנסי וואו מען וועט זיך טרעפן מיט
מיט אייך און דורכגיין די עיקר נקודות פון דער זיצונג ,כדי מיר דזשאסעף קליין ,דער אייגנטימער פון 'גאלדן האומס' ,און פון
זאלן נישט דארפן אפשטופן די גאנצע זאך". דארט צום לופטפעלד וואו מען וועט אפרייזן קיין באסטאן
דער סעקרעטאר האט אים אריינגעפירט אין זיצונג- פאר א נאציאנאלע מעדעצינישע באערונג אוונט ,און דאן
צימער און צוגעלייגט" :ווי איר ווייסט ,איז 'גאלדן האומס' צוריק אהער פאר נאכטמאל "...הערט סמיט זיין היינטיגן סדר
אין די לעצטע יארן זייער שטארק געוואקסן ,און מר. היום ,אזוי שיין פארגעזאגט דורך זיין געטרייען געהילף.
קליין וויל יעצט אריינברענגען א מער פראפעסיאנעלע "אוקעי ,דאן איז צייט אנצוהייבן דעם טאג ",זאגט סמיט
און איינהייטליכע מעדעצינישע סיסטעם אין אלע זיינע האלב סארקאסטיש צו זיך אליין ,אראפלייגנדיג די קאווע
איינריכטונגען .ער ווארט שוין לאנגע חדשים אויף אט דער אויפן טיש.
16
• יברך את בית אהר"ן •
אלה דברי הברכה אשר נברך למש"ה עניו מאוד לדבר ה' חרד וירא
הגיד לך אדם מה טוב חלקו וחבלו בחינוך ילדי עירנו הידוע לתפארה
ראשו לבו וכל מהותו שקועים תמיד בצרכי המוסד שהמזג לא יחסר
נמוכה רוחו ושפלה נפשו ,הוה צנוע וארך רוח ובמדות מצוין
מעדן עצמו כתולעת ללמוד תורה הרבה והיא חפצו ומגמתו לעולם
שש ושמח לעשות צדקה וחסד בגוף ובממון לכל אשר יבקש
הבה נברכו בעת שמחתו מעומק לבנו במלא חפנים נחת ושמחה
אהרן הרה"ח ר'
שליט"א משה גאליצקי
חבר הנהלת מוסדותינו הקדושים
לרגל לידת בתו תחי' למזל טוב
ברכותינו צרופות שתרוו רוב נחת דקדושה ממנה ומכל צאצאיכם
תמיד מתוך שפע רב והרחבת הדעת ,שמחה והצלחה עדי נזכה
לקבל פני משיח צדקנו במהרה בימינו אמן
המברך בהוקרה והערכה
יודא אליעזר יונגער
מנכ"ל המוסדות
17
אטאקע. זיצונג ,ווייל ער האט זיך געוואלט טרעפן מיט אייך און
"יא ,יעצט לאמיר פארשטיין דעם חזון איש ,דאס זאגט פארשלאגן אז איר זאלט איבערנעמען די אויפזיכט איבער
ער .איי ,געשמאק!" שפרינגט יוסף חיים אויף מיט א 'נחמדים די מעדעצינישע אפטיילונגען ,איבערקוקן די יעצטיגע
מזהב ומפז רב' שמחה. פראצעדורן און סטאנדארטן ,און העלפן אויסארבעטן א
יוסף חיים לערנט שוין דא אין כולל זכרון נחום זיבעצן יאר, נייעם סיסטעם פאר פאציענטן-קעיר.
זינט זיין חתונה ווען ער האט געהייראט א חשוב'ע בת תלמיד "דער פלאן איז אויך אז איר זאלט אוועקשטעלן קלארע
חכם אין בני ברק .ער איז אויסגעשטיגן צו זיין א בן עליה און סטאנדארטן פאר די דאקטוירים און נורסעס ,איינפירן
איינער פון די אויסערגעווענליכע תלמידי חכמים אין כולל. בעסערע טרענירונג פארן שטאב ,און בויען א סיסטעם וואס
טראץ וואס מען האט אים שוין עטליכע מאל אנגעבאטן א זאל פארזיכערן אז אלע היימען ארבעטן לויט די זעלבע
שטעלע ,האט ער ענדערש געוואלט בלייבן אן קיין פניות און מעדעצינישע סטאנדארטן .יוסי האט זייער געוואלט דאס
זיצן צווישן די כותלי בית המדרש אומגעשטערט. אלעס דורכשמועסן פערזענליך מיט אייך ,און ער ווארט שוין
זיין רביצין שפייזט די פאמיליע דורך פארקויפן היימישע לאנגע חדשים אויף דער דאזיגער געלעגנהייט".
געבעקסן פאר די שכנים ,און אזוי קען ער לערנען במנוחה. סמיט איז געווען א קלוגער מענטש; ער האט מיט זיין
אויך קריגט ער אפט קאנווערטלעך פון אידן וועלכע ווילן זיין אויסזען געוויזן פונקט ווי אנטוישט ער איז ,אז ער האט
שותפים און האבן א חלק אין זיין לימוד התורה. נישט באקומען קיין שום מעלדונג אז יוסי וועט נישט
זיין טעלעפאן לאזט ער אינדרויסן אין א שאנק און ער אנטיילנעמען .ער האט זיך געפילט אביסל באטראפן אז מען
ברענגט עס אין קיין פאל נישט אריין אין בית המדרש; עס ברענגט אזא ספעציאליסט און מומחה ביזן "גאלדן האומס"
קען אים דאך שטערן פון לערנען ,און ער ווייסט גוט וואס אפיס אין מאנסי פאר א זיצונג מיט א נישטיגן סעקרעטאר.
דער חזון איש שרייבט אין א בריוו ,אז עס ווערט "נעשה זיין אריסטאקראטישער כאראקטער האט אבער
קרעים קרעים" און די תורה וואס מען לערנט מיט הפסקות ארויסגעשפיגלט פון זיין מויל ווי פאלגנד" :עס הערט זיך ווי
איז נישט קיין קוואליטעט .דערפאר האט ער אזא שאנקל א געוואלדיגע געלעגנהייט .עס איז אבער פארשטענדליך
ביים פאליש וואו ער לייגט אוועק זיין טעלעפאן. נישט געאייגנט און פאסיג צו מאכן אזעלכע באשלוסן מיט
עס איז גאנץ א געשמאקע וועטער פאר בני ברק ,וואס איז א סעקרעטאר ,זייט מיר מוחל .דעריבער ,ווען מר .קליין
געווענליך צוגעוואוינט צו היצן .יוסף חיים יאגט זיך נישט וועט זיך אומקערן אין אפיס ,זאג אים ער זאל אפמאכן א
אוועק פון די גמרא; זיין שטענדער געבויגן צו זיך מיט דער צייט ווען ער קען אריבערקומען צו אונז קיין מאנהעטן אין
גמרא און זיין שרייב-העפטל זענען זיינע בעסטע פריינד, 'קעמלי העלט צענטער' ,און מיר וועלן אינאיינעם דורכטון
און אזוי קאכט ער ברתיחא דאורייתא מיט זיין לאנגיעריגן
די געלעגנהייטן .אפשר וועט דארט פאסירן דער דיעל ,מיר
חברותא.
וועלן אונטערשרייבן א קאנטראקט און א קאלאבאראציע
נאכן ענדיגן די שיעורים און אוועקפאקן די גמרא ,נייגט וועט זיך אנפאנגען .אבער היינט בלייבט מיר נאר איבער אייך
ער זיינע טריט צום טיר אהיימצוגיין באגריסן זיין משפחה איבערצולאזן און ווינטשן א גוטן טאג און אסאך הצלחה.
און פארברענגען מיט זיי ,נאך א פולן טאג פון לימוד התורה ארבעט נישט שווערער ווי דו קענסט ,ווייל דאן איז עס שוין
אינעם כולל זכרון נחום.
אונטערדריקונג ",האט ער ווי זיין שטייגער איבערגעלאזט
יוסף חיים גייט צום שאנק ארויסנעמען זיין טעלעפאן, אזא מאמר החכם.
און ער זעט אז ער האט גאנצע צוואנציג פארפאסטע קאלס.
סמיט האט זיך צוריקגעיאגט אין אפיס ,איידערן כאפן זיין
ווער האט אים אזוי געזוכט אינמיטן טאג? ער איז נישט דער
פלי-רייזע פונעם לעגווארדיע לופטפעלד קיין באסטאן.
ביזנעסמאן וואס מען לויפט נאך נאך זיינע געדאנקען ,אויך
איז זיין פראפיל נישט דער דיין וועמען מען קלינגט פאר
שאלות; א שטילער יונגערמאן מיט קוים א מנין קאנטאקטן
אויף זיין ליסטע ,און דא האט ער צוואנציג קאלס ,אלעס בני ברק ,ארץ ישראל –
פונעם זעלבן נומער. אייר תשנ''ה
ווען ער קוקט איבער דעם נומער זעט ער אז דאס איז אן "דאס פרעגט דאך דער רעק"א!" שרייט יוסף חיים.
אויסלענדישע נומער .מאדנע .ער פרובירט צוריקצורופן, "קוק אריין אין נתיבות ,ער פרעגט פונקט די שאלה ,אבער
אבער יענער ענטפערט נישט. ער ווענדט עס אפ ",ווארפט זיין חברותא צוריק א קאונטער-
פארזעצונג קומט אי"ה
18
כולל
"בנין יהושע"
דליעזש
ע"ש כ"ק מרן רבינו הק' זי"ע
בנשיאות בניו ומ"מ כ"ק מרנן האדמורי"ם שליט"א
בהנהלת הרב נתן נטע דוב שרייבער שליט"א
ראש הכולל
37 Craven Walk London N16
כוס תנחומין
קדם ידידנו הרבני הנגיד המפו' מגדולי תומכי התורה והחסידות
איש האשכולות בצדקה וחסד לו עשר ידות ענף עץ אבות מרבה להטיב מחשובי תומכי כוללנו
שליט"א מו"ה יונתן )נתן( האגער
אב"י בגולדערס גרין
ולאמו החשובה רבת הפעלים לצרכי חולי עמו ישראל
מרת האגער תחי'
ולדודו הרבני המפו' מחשובי המתפללים נועם המדות והמעלות איש חמודות ורב תבונות זורע צדקות מגזע צדיקים עושי
פלאות עוסק באורייתא רוב שעות בבית השם בימים ובלילות
שליט"א הרה"ח ר' מנחם מנדל האגער
על פטירתו הפתאומית של
אביו-בעלה-אחיו
רודף צדקה וחסד ירא אלוקים מנעוריו עסק בתורה ובמצות בכל נפשו ומאודו מאיר פנים לכל אדם
איש צנוע ועניו הקים דורות של לומדי תורה לתפארה נו"נ וזקן הצאצאים לשושלת אדמו"רי וויזניץ שמח
בייסורים וקבלם באהבה קבע עיתים לתורה ותפלה בהיכלנו רבות בשנים
ז"ל הרה"ח מו"ה יצחק יעקב דוד
בן הרה"ח המפו' מו"ה יודא צבי ז"ל האגער
ונכד הרה"ק הרב יצחק יעקב דוד זי"ע אדמו"ר מסטרוזניץ-ווינא
אשר שחל"ח בפתע פתאום אסרו חג סוכות בארה"ק
בעל הנחמות ינחם מע"כ וכל המשפחה החשובה וכאשר הוא נמצא במחיצת אבותיו הק' שרפי
מעלה שהלך בדרכם דרך הקודש יקרא למו בוודאי הוא יעתיר בעדכם ובעד כל המשפחה
לטוב לכם כל הימים שלא תוסיפו לדאבה עוד ומעתה אך טוב וחסד ירדוף אתכם ובהמשך
מעשיו הטובים תמצאו נחמה ונס יגון ואנחה ובנחמת ציון וירושלים תנוחמו
המשתתף בצערכם
הראש הכולל חברי הכולל הנהלת הכולל
19
התודה
ברגשי שבח והוקרה ,נביע בזאת השורה ,אחרי שערכנו
ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא שפיל הגדול ונהדר
הננו בזה ל
להרבנים ומחנכ
שהואילו בטוב לבם לעבור עין ביקורת על תוכן השפיל
והאי שעתא קגרים ,כסא דברכתא להרים ,קדם הני אנשי חיל כב
הר"ר נפתלי הערץ שטערן שליט"א הר"ר בעריש לעוו הי"
ועוד משג
שעמדו על המשמר להשגיח
טובים השנים קול נגן בזמרה ושירה
הבה"ח בן ציון בראנסדארפער הי"ו
מעמקי חדרי לבבינו ,נעלה על נס פעולות ידידינו היקרים כבירי המעש
והמחשבה אשר הואילו בטוב לבם ומסרו מזמנם
להמציא מכח אל הפועל כל המעמד ,ה"ה שנהנה במשך השפיל בטוב נגן בכלי שיר
הי"ו טובי' גראססבערגער הר"ר
בקול תודות להריע ,מקרב לבבינו נביע ,לאלו שניהלו הסאונד סיסטעם
שמואל קוואדראט
הי"ו הר"ר
בסדר נכון שיהי' בקול חזק בבהירות
הי"ו הר"ר נפתלי פורסט
שמסרו עתותם במשך זמן זמנים טובא
ועל ידם הוצב המעמד בטוב טעם ודעת ובסדר נכון NTV SOUNDS
וגם לרבות
וברכה קובעת לעצמו ,נודע בשערים בציון המציינים ,במיטב ידיעותיו הי"ו הר"ר מאיר מאנדערער
והדרכותיו הישרים ,עומד לימיננו בכל צעד ושעל ,ברוב תבונה והשכל, במומחיות סידר הסאונד סיסטעם
והאיר נתיבותינו למען הצלחת כל פרט ופרט שנשמע בקול בהיר
שליט"א הר"ר בן ציון ריגער הי"ו הר"ר מתתי' האפפמאן
ותודתינו צרופה ,אמירה משובחת ויפה ,קדם סגל העסקנים טובי לבב אשר הי"ו הר"ר יוסף פישמאן
ניהלו וסדרו בזריזות וחריצות והכינו דבר דבר איש על מקומו והיכנו הר"ר יוסף אללעך הי"ו
הי"ו הר"ר בנימין שניטצער הר"ר אשר גליק הי"ו
הי"ו הר"ר חיים האפפמאנן שעזרו וסייעו בכל עניני הסאונדס
***
הר"ר מענדל גריסג-אטט הי"ו מפרסמי"ן
הר"ר יעקב קוואדראט הי"ו הי"ו -הייוו מארקעטינגלייבי נידערמאן הר"ר
שניהלו תפקידם באחריות ומסירות נפלאה אשר בכשרונותיו ומסירתו ניהל המארקעטינג בפרסומת המעמדים
ברכותינו צרופה לכל העושים והמעשים להתברך ממעון הברכות וישלח ברכ
סענדער ראזענב
בשם המוני ת
20
והברכה
בהשתתפות אלפי תושבי עירנו מלאים שבע רצון
בשמחה וקורת רוח בימי חול המועד העעל"ט
לקדם בברכה תחלה
כים חשובים שליט"א
ל ועל פי הדרכתם ועצתם בכל צעד ושעל הגענו להצלחת המעמד.
בירי המעש שעסקו בלי ליאות ובמסירת רבה ונפלאה למען הצלחת מעמד
"ו הר"ר חיים בינעט הי"ו הר"ר יעקב קאפיל פרושינובסקי הי"ו
גיחים חשובים הע"י
ח בעת המעמד בטוב טעם וסדר נכון
במיוחד נעלה על נס להודות להני
נדיבים חשובים ואלה מוסיף על הראושנים
כל אחד ואחד בשמו הטוב יבורך רב תודות ברננים ,לאלו שעסקו למען הצלחת המעמד לסדר הפראפס
שעזרו ותמכו למען הצלחת המעמדים הי"ו הר"ר יצחק טאמבור
ני"ו הבה"ח יואל בערגער
הבה"ח שמעון כהנא ני"ו
חברת SVS
הר"ר יוסף פאללאק הי"ו
וכל אלו שעסקו למען הפראפס בתשומת לב לכל פרט ופרט
אורה ושמחה
בתכלית החן והיופי לפאר המעמד
הר"ר אייזיק הירש
הי"ו
הבה"ח אברהם יצחק פעטקין ני"ו
שהאירו דרכינו בהלייטינג במשך השפיל
הי"ו משולם העלד הר"ר
אזר כגבור חלציו ובמס"נ מכר אלפי טיקעטס לשביעת רצון המשתתפים
הי"ו ואתו עמו הר"ר משה זאב פריעדמאן
יהושע ווערטהיים
הי"ו הר"ר
שעמד והיטיב במשך כל מעמדי השפיל לטובת הציבור
כה והצלחה בכל מעשה ידיהם ימלא ה' כל משאלות לבכם בברכה מרובה עד בלי די.
זלמן גאלדמאן בערג
תושבי עירנו שנהנו מהשפיל
21
הילולא דצדיקיא יארצייטן פון די קומענדיגע וואך
רבי יהודה לייב מקאפוסט בן רבי מנחם מענדל
מליובאוויטש זי"ע ,תרכ"ז ,ומנו"כ בקאפוסט יום ב' -א' חשון -בדר"ח חשון שב"ק פרשת בראשית -כ"ט תשרי
רבי שלמה מראזלא בן רבי משה חיים (טויב) רבי אריה יהודה מלאנצהוט -בעל חומת אריאל התנא שמעון הצדיק זיע"א ,מנו"כ בירושלים
מקאלוב זי"ע ,תרמ"א ,ומנו"כ בראזלא בן רבי ברוך ,תקפ"ד חוץ מן החומות
רבי יצחק זעליג מסאקאלאוו -קאצק בן רבי רבי יששכר דוב בן רבי משה הכהן (טורנהיים) רבי חיים חייקא מזאמוץ זי"ע ,תקכ"ה
חיים ישראל (מארגנשטערן) מפילוב זי"ע ,ת"ש, [עבודת יששכר] מוואלברוז זי"ע ,תרל"ח, רבי מאיר בן רבי לוי יצחק [כתר תורה]
ומנו"כ בווארשא ומנו"כ בפיעטרקוב מבארדיטשוב זי"ע ,תקס"ו ,ומנו"כ בבארדיטשוב
רבי ישראל בן רבי משה (האגער) מראדאוויץ רבי דוד (אייזיקזאהן) מראמאן בן רבי יצחק רבי אברהם דוד בן רבי אשר אנשיל (וואהרמאן)
ארה"ב זי"ע ,תש"ג ,ומנו"כ בביה"ח 'בית דוד' (פערשטינער) מקאליש זי"ע ,תרס"ח [אשל אברהם] מבוטשאטש זי"ע ,תר"א ,ומנו"כ
בעלמאנט -ניו יארק רבי עקיבא מאיר בן רבי יששכר דוב הכהן בבוטשאטש
רבי יצחק גדליה (ליבערזאהן) ממאקארוב - (טורנהיים) [דברי העם] מוואלברוז זי"ע ,תרע"ט רבי מנחם מענדל מוויזניץ בן רבי חיים מקאסוב
סלאוויטא בן רבי מנחם נחום בנימין זאב זי"ע, רבי יוסף ענגיל מקראקא בן רבי יהודה ,תר"פ, זי"ע ,תרמ"ה ,ומנו"כ ליד וויזניצא
תשמ"ג ,ומנו"כ בסלאוויטא ומנו"כ בוויען רבי מאיר בן רבי מנחם מענדל מגלאגוב זי"ע,
רבי אריה לייבוש בן רבי נפתלי צבי תרנ"ח ,ומנו"כ בגלאגוב
יום ה' -ד' חשון (הלברשטאם) מפיעקלא זי"ע ,תרצ"ה
רבי אברהם חיים (הורוויץ) מפלאנטש בן רבי
רבי ישראל מבלאזוב בן רבי יהושע (שפירא) משה מראזוואדאוו זי"ע ,תרע"ט ,ומנו"כ בריישא
רבי יואב יהושע בן רבי נתן (וויינגארטן) מקינצק מריבאטיטש זי"ע ,תש"נ ,ומנו"כ בהה"ז
בעל 'חלקת יואב' זי"ע ,תרפ"ג, רבי שמואל צבי בן רבי יחיאל [תפארת שמואל]
מאלכסנדר זי"ע ,תרפ"ד ,ומנו"כ באלכסנדר
רבי קלונימוס קלמן מפיאסעצנא בן רבי אלימלך
(שפירא) מגראדזיסק בעל 'חובת התלמידים'
יום ג' -ב' חשון
הי"ד זי"ע ,תש"ד יום א' -ל' תשרי -אדר"ח חשון
רבי אברהם אבלי מניישטאט זי"ע תלמיד החוזה
רבי יעקב יצחק דן בן רבי אלימלך מנחם מענדל רבי דוד מבעלזא בן רבי שלמה מאלעסק זי"ע,
מלובלין ,תקע"ז
(לאנדא) מסטריקוב הי"ד זי"ע ,תש"ד תרמ"ד ,ומנו"כ בבעלזא
רבי יוסף בן רבי מרדכי דוד (אונגאר)
רבי יעקב מטשאקאווא בן רבי סיני מדאמבראווא זי"ע ,תרכ"ז ,ומנו"כ בדאמבראווא רבי אבי עזרא זעליג אלעזר בן רבי אברהם
(הלברשטאם) מזמיגראד זי"ע ,תשכ"ח ,ומנו"כ אלחנן (אונגאר) מקאלאשין זי"ע ,תרס"א ,ומנו"כ
רבי חנינא (הורוויץ) מאולינוב בן רבי יעקב
בניו דזשערזי בקאלאשין
ממעליץ זי"ע ,תרמ"ב ,ומנו"כ באולינוב
רבי אברהם יהושע העשיל (רובין) מיאסלוי בן
רבי משה יהודה ליב (שפירא) מסטריזשוב בן
רבי אלימלך מסוקולוב זי"ע ,ומנו"כ בצפת
ער"ש -ה' חשון רבי שלמה ממונקאטש זי"ע ,תרע"ז ,ומנו"כ
באונגוואר רבי חיים בן רבי משה (האגער) מקאסוב זי"ע
רבי יצחק אייזיק בן רבי חיים יחיאל (רובין) רבי מרדכי בן רבי חיים יהודה מאיר (חאדאראוו) הי"ד ,תש"ג
מדאמבראווא סיגעט זי"ע הי"ד ,תש"ג ומנו"כ מטאלנא קאלאמייא זי"ע ,תרצ"ח ,ומנו"כ בניו
בקבר אחים בדאמבראווא יארק
רבי חיים דוד בן רבי יחיאל מיכל צבי רבי אברהם (שניאורסאהן) מקעשינוב בן
(האלבערשטאם) מקשאנוב בארא פארק זי"ע,
תשע"ג ומנו"כ בהר המנוחות בירושלים
רבי ישראל נח מניעזין זי"ע ,תרצ"ח ,ומנו"כ
בקעשינוב
סגולה גדולה ונפלאה
מאת מופת הדור
רבי שלום משולם (וויינבערגער) גאב"ד טשאבא רבי ברוך (האגער) מסערעט בן רבי ישראל
בן רבי יצחק יעקב זי"ע ,תשע"ה ,ומנו"כ בהר מוויזניץ זי"ע ,תשכ"ד ,ומנו"כ בב"ב הגה"ק מטשענגער זי"ע
המנוחות בירושלים רבי יחזקאל שרגא בן רבי אלישע (הלברשטאם)
מגארליץ זי"ע ,תשמ"ה ,ומנו"כ בביה"ח לומר בכל יום
שב"ק פרשת נח -ו' חשון
'וועלוואד' בלאנג איילענד -ניו יארק
שני מזמורי
רבי שלמה דוד יהושע בן רבי אברהם מסלאנים
הי"ד זי"ע ,תש"ד ,ומנו"כ בקבר אחים במחנה
יום ד' -ג' חשון תהלים
קאפיטל פ' ואח"כ קאפיטל ע"ב
קאלדיטשעווא (בעלארוס) רבי ישראל מרוזין בן רבי שלום שכנא
רבי יחיאל מנחם מאלכסנדר ארה"ב בן רבי יעקב מפראהבישט זי"ע ,תרי"א ,ומנו"כ בסאדיגורא להצלחה ולשמירה ולכ"ט
שרגא פייוול (זינגער) אבד"ק אוסטראוו זי"ע, רבי אליעזר מדזיקוב בן רבי נפתלי צבי נתפרסם לזכות אליעזר בן זלאטא לזיווג הגון
תשמ"ט ,ומנו"כ בניו דזשערזי מראפשיץ זי"ע ,תרכ"א ,ומנו"כ בדזיקוב
22
ללהתי רננות י
ו פ
פי
ש
נו
באותות אהבה וחיבה ,נקדם בברכה מרובה ,האברכים המוכשרים אשר כל אחד
ואחד במיטב כשרנותיו שמחו ציבור המשתתפים אצל מעמד הגדול מאסקירט
ומסרו עתותם זמן זמנים טובא שיצא הדבר כלול בהדרו ובמלא תוכן עמדו לפני
ציבור האלפים במסירת רבה הכינו ימים ימימה שלא על מנת לקבל פרס
הי"ו הר"ר משה גליק
הר"ר ישראל משה גליק הי"ו
הר"ר שמואל גרינפעלד הי"ו
הר"ר שלו' מאשקאוויטש הי"ו
הר"ר עקיבא מיטטעלמאן הי"ו
הר"ר בערל פאללאק הי"ו
הר"ר ראובן קרישעווסקי הי"ו
הר"ר אליעזר ראבינאוויטש הי"ו
הר"ר בונם שמאהל הי"ו
יתברכו כולם ממעון הברכות ויושפע רב שמחה אורה והרחבת הדעת בשפע
ברכה והצלחה וכל אשר יפנו יצליחו בהרחבת הדעת וכל מילי דמיטב ,ושנה
טובה ומבורכת אך טוב וחסד ירדפוכם ונזכה לשנת גאולה וישועה בב"א
זלמן גאלדמאן סענדער ראזענבערג
בשם המוני תושבי עירנו שנהנו מהשפיל
23
חמרא טבא
ווען דער 'עי"ן' טוישט זיך מיט אן 'אל"ף' ווערט ליכטיג
ויעש אלקים לאדם ולאשתו כתנות עור.
צום הייליגן מהר"י פון סאדיגורא זצוק"ל איז אמאל אריינגעקומען א הויט סוחר און זיך באקלאגט אז ער האט זיך אנגעקויפט
מיט א גרויסער קוואנטום פון הויט ,רעכענענדיג אז ער וועט עס קענען פארקויפן פאר גרויס געלט ,אבער גלייך נאכדעם וואס ער
האט עס געקויפט זענען די פרייזן געפאלן אויף א דראסטישער וועג און ער איז געבליבן שטעקן מיט אסאך סחורה.
דער הייליגער רבי האט אויסגעהערט דעם איד און זיך אנגערופן צו אים אז וואס ער זאגט איז מרומז אין די וואכעדיגע פרשה.
דער מדרש אויף די ווערטער ויעש אלקים ולאשתו כתנות עור – ברענגט אראפ אז אין די ספר תורה פון רבי מאיר איז
געשטאנען כתנות 'אור' אנשטאט 'עור' ,ער האט מתקן געווען די חטא פון דער עץ הדעת דורך וואס ער האט געטוישט דער עי"ן
פון עור און ארייגעלייגט אין איר אן אל"ף און פון 'עור' איז געווארן 'אור'; עס איז אראפגעקומען ליכטיגקייט אויף די וועלט.
דער סאדיגורער רבי האט דערביי אנגעוואונטשן פאר דעם איד אז אויך ביי אים זאל מקויים ווערן די זעלבע און פון זיין 'עור'
זאל ווערן 'אור' – עס זאל אים ווערן לעכטיג.
וכך הוה :גלייך נאכדעם וואס דער רבי האט אים געגעבן די ברכה זענען געשטיגן די פרייזן פון די הויט און דער איד האט געלייזט
פון זיינע עורות א שיינע מטבע.
[מעשה יחיאל]
לעטר פתורא
פון הימל העלפט מען דעם מענטש אנצוקומען צום מידת האמת
בראשית ברא אלקים.
די סופי תיבות פון די ווערטער בראשי'ת בר'א אלקי'ם איז אמת ,אבער די ווערטער זענען שלא כסדרן .אבער ווען מען
גייט אביסל ווייטער און מען באטראכט די סופי תיבות פון די ווערטער בר'א אלקי'ם א'ת זענען די סופי תיבות יא כסדרן
פון די ווארט 'אמת'.
די תורה הק' וויל אונז דא מרמז זיין אז ווען א מענטש הייבט אן ארבעטן אויף די מידת האמת וועט עס געדויערן צייט
ביז ווען ער וועט אנקומען צום שלימות'דיגן אמת ,אבער דער מענטש זאל זיך נישט מייאש זיין פון דערגרייכן די מידת
האמת ,ווייל אין די ענדע וועט ער אנקומען.
משל למה הדבר דומה צו איינער וואס גייט אויפבויען א הויז .ווען ער הייבט אן בויען די הויז קען ער גיין כסדרן און
אנהייבן ביי די פונדאמענט ,אבער אויב וועט אים פעלן געוויסע זאכן דארף ער זיך נישט אפהאלטן פון גיין כסדרן און ער
קען אנהייבן מיט וואס ער האט ווייל אויך אזוי וועט ער ענדע אנקומען צו זיין ציל.
[דברי יחזקאל]
אז מען שווימט אין די תורה איז ליכטיג פארן מענטש אין די אויגן
ורוח אלקים מרחפת על פני המים.
בדרך רמז קען זיין אז ורוח אלקים גייט ארויף אויף דער רוח וואס דער מענטש פארמאגט ,און אויב וועט מקויים ווערן
ביי דעם מענטש אז דער 'ורוח אלקים' וועט זיין מרחפת על פני המים און כידוע אז מים ווייזט אויף די תורה – אז דער
מענטש וועט שווימען אין תורה ,וועט דער מענטש זוכה זיין צו וואס עס שטייט שפעטער אין פסוק ,ויאמר אלקים יהי
אור – אז עס וועט זיין ליכטיג פאר דעם מענטש אין די אויגן.
עס קומט צו לערנען אז ווען א מענטש לערנט תורה איז ער זוכה אז עס איז אים ליכטיג אין די אויגן.
[כתר שם טוב]
24
יהא לנו סימן טוב
ולכל ישראל ומזל טוב
מזלא טבא שלוחה קדם רב האי גאון וגדול מורנו
ומאורנו ,המלמדנו חכמה בינה ודעת מדי שבת בש־
בתו ,פה מפיק מרגליות ענף עץ אבות נועם המדות,
איש האשכולות בתורה והלכה לו עשר ידות
האב"ד בייטש
שליט"א
)חתן כל הנערים בהיכלנו(
לרגל השמחה הגדול
שמחת הולדת הבן נ"י
למז"ט ביום שמחת תורה
והברכה האחת הוא לחותנו הנודע בשערים בנש"ק
מגזע גאונים פק"ה יושב באהלה תורה כחשיכה כאורה
האב"ד דאמבראווא שליט"א
בן האי גברא רבא הרביץ תורה לעדרים מעמיד תלמידים לאלפים
מחשובי באי בית ה'
הגר"מ בינדינגער זצ"ל
ראש ישיבת מתיבתא בעירנו
וזאת הברכה ערוכה ושמורה להדר"ג ולכל המשפחה שיזכה הדר"ג
לראות מהאי בן הנולד ומכל יוצ"ח רוב נחת דקדושה במדה גדושה מתוך
שובע שמחות והמון השפעות לתפארת האבות וכל טוב סלה
ידידיו השמחים בשמחתו מתפללי בית ה' בחג שמחת תורה
עקיבא יחיאל גאלדשטיין דוד ישראל מאיר זאלצמן אשר צבי משה הכהן ווארמבערג
אבד"ק ולאדוא-הענדון אבד"ק אילפורד הרבי מיערסלוב
יצחק מיכלוביץ מנחם מאניש שוארץ דוב שטראה
הרבי מזלאטשוב-מנשסתר אבד"ק קארלסבורג אבד"ק שוראני
חיים מאיר וויסבערגער מרדכי גינזבערג ברוך ראטבארד
מגי"ש דרשו 95 אב"ד ור"מ אור המאיר ר"מ נזר התלמוד
יואל גאלדשטיין דוד קראוס אברהם ישעיה ראטבארד
אבד"ק בוגוש אבד"ק פלאוניץ גבאי הביהמ"ד
אברהם מאיר חיים גרובער חיים מייזליש אברהם משה קראוס
בן ה"שר שלום" זצ"ל אבד"ק ראדואן-ברוקלין אבד"ק ווואגאש
אחיך חי"ל ט"ב אחיך יחזקאל שרגא ט"ב אחיך חנוך העניך ט"ב
דומ"ץ סאטמאר-אנטורפען אבד"ק קירעלהאז-מנשסתר ראש ישיבות "אהל תורה"
ג"א מצטרף
טוביה יודא שטערן
אבד"ק גבעת שאול בארא פארק
25
ויברך אלוקים את יום השביעי
די זמני
שבת לוח
וועלן מיר באשרייבן א געוואלדיגע פאלגנד איז אן אינטערעסאנטע
פראיעקט פאר שמירת-שבת וחיזוק- לעבנ'ס געשיכטע פון א לובלינער
א לובלינער איד
הדת וואס ר' יוסף האט אנגעפירט: איד מיטן נאמען ר' יוסף ריינערמאן
וועלכער איז געווען
ארויסצוגעבן יערליך א דעטאלירטע ע"ה ,מער באקאנט מיטן ביינאמען פון די ערשטע
בלעטל פון די זמנים פון ליכט-צינדן 'יאשע (יוסף) מוהל' ,אלס זיין פאך ארויסצוגעבן די
און מוצאי שבת. פון אריינברענגען טויזנטער אידישע לוחות מיט די
ווי מאדנע דאס ליינט זיך אין די קינדער בבריתו של אברהם אבינו זמנים פון 'ליכט-
היינטיגע צייטן ,וואס אין יעדער ע"ה. צינדן' כדי צו
אידישער שטוב זענען פארהאן לכבוד שבת-בראשית ,די ערשטע ראטעווען אידן פון
כאטש איינס -און געווענליך שבת-קודש פון בריאת-העולם, חילול שבת
26
אין לובלין ,וואו עס האבן געלעבט אידן
פון אלע שיכטן מיט פארשידענע דרגות
אין פרומקייט ,איז די שבת-שטילקייט
אין די דארטיגע גאסן און געשעפטן נישט
געקומען פון זיך אליין .ס'האט געפאדערט
ארבעט און ארגאניזאציע פון דער קהלה,
רבנים און עסקנים ,וואס האבן געהיטן
אויף דער אידישער צורה פון לובלין.
איינס פון די מערערע אונטערנעמונגען
צו פארמיידן חילול-שבת ,איז געווען
דאס 'ליכט-צינדן בלעטל' ,ווי מען האט
עס גערופן .א בלעטל אויף וועלכן ס'איז
געשטאנען אויפגעשריבן אין גרויסע
בוכשטאבן דער זמן הדלקת נר-שבת ,ווי
אויך דער זמן פון מוצאי-שבת.
פראקטיש און
גוטע דערמאנונג
פאר ערליכע אידן איז עס געווען נישט
מער ווי א פראקטישע זאך צו וויסן די
גענויע צייט פון ליכט-צינדן און פון
מוצאי-שבת ,און נישט דארפן אויפהייבן
די אויגן צום הימל זוכן 3שטערנס אדער
באשטעטיגן אז אט ווערט שקיעת-
החמה ,און דאס ליכט-צינדן בלעטל איז
זיך געהאנגען אויף א פערמינאנטע ארט
אין יעדע אידישע הויז.
פאר די פראסטע איינפאכע אידן,
דאקעגן ,איז אזא בלעטל געווען ווי א
דערמאנונג אז עס קומט שבת-קודש און
מ'דארף שליסן די האנדל און אהיימגיין.
עטליכע ' -לוחות' וואו די זמני-השנה
די אויגן פון יעדע אידישע פרוי אין רבנים און ערשיינען מיט א פונקטליכקייט .אדער
לובלין איז יעדע וואך פרייטאג געווען ווי
צוגענאגלט צום בלעטל ,קוקנדיג דערויף
עסקנים פאר האט מען אנדערע וועגן וויאזוי געוואויר
איינמאל און נאכאמאל ,צו וויסן ווען שמירת שבת צו ווערן די זמנים ,איז דאס אין יענע
ס'איז צייט צו ליכט-בענטשן. אין אזא גרויסע שטאט ווי לובלין, צייטן געווען א געוואלדיגע אופטו און
נישט יעדע שטאט און אוודאי נישט וואו צענדליגער טויזנטער אידן האבן א חידוש .מיט די צייט האבן דאס פיל
שטעטל האט פארמאגט אן אייגענע געלעבט ,איז אזא בלעטל ,א דערמאנונג
נאכגעטון ,ביז ווען אין די היינטיגע צייטן
ליכט-צינדן בלעטל ,האט אבער די אז עס קומט שבת-קודש און מ'דארף
שטאט לובלין זוכה געווען צו האבן א שליסן די געוועלבן און מקבל-שבת זיין איז דאס שוין נאטורליך און ווייט פון א
בלעטל וואס איז ספעציעל געדרוקט כדת וכהלכה ,געווען קריטיש וויכטיג. חידוש...
27
שענקען אומזיסט .און אזוי איז אין דרוקן און פארשפרייטן א ליכט-צינדן פאר לובלין מיט די זמנים צוגעפאסט
יעדער אידישער שטוב אין לובלין בלעטל פאר לובלין ,וואס זאל אים צום שטאט.
געהאנגען אויף דער וואנט אין קיך אריינברענגען א שטיקל פרנסה.
דאס ליכט-צינדן בלעטל פון ר' יאשע
מוהל.
מוהל לשם שמים
עטליכע ערליי אן קיין באצאלט
פון יאר צו יאר האט ער
אויפגעפרישט דאס בלעטל מיט לוחות דער וואס איז געשטאנען אונטער
קלארע אותיות און קלארע ציפערן. און טאקע אין לויף פון צענדליגער דעם אונטערנעמונג איז געווען
אום יאר תר"צ האט ער אנגעהויבן יארן האט ער אפגעדרוקט צוויי מאל דער דארטיגער עלטערער איד און
דרוקן צוויי סארט בלעטלעך .איינס אן א יאר זיין בלעטל ,צו ערב ראש-השנה לאנגיאריגער מוהל ר' יוסף ריינערמאן
און צו ערב-פסח ,ווען יעדעס בלעטל ע"ה ,מער באקאנט אין זיין שטאט
איינפאכע ,בלויז מיטן זמן הדלקת-נרות
אלס 'יָאשע מוהל'.
און זמן מוצאי-שבת .דאס צווייטע האט געהאט בלויז די זמנים פון א
בלעטל ,וועלכע ער האט פארקויפט האלב יאר ,פון ראש-השנה ביז פסח, זיין גאנצע לעבן האט ר' יוסף
פאר צוויי זלאטעס ,איז געקומען מיט און פון פסח צו ראש-השנה. אריינגעלייגט אין דרוקן און
נאך מעלות :ווי דער אידישער און ליכט-צינדן זיינע פארשפרייטן
פאר דעם בלעטל האט ער געבעטן בלעטלעך איבער גאנץ לובלין און דער
פוילישער דאטום ,דף היומי פון די איין זלאטע .פארמעגליכע אידן פלעגן אומגעגנט.
וואך און א נוסח היתר-עיסקא וכו'. אים מהנה זיין מיט עטליכע זלאטעס,
אינטערעסאנט איז ,אז זיין ליכט-
גאנץ אפט האט זיך געמאכט און פאר ארימעלייט פלעגט ער גאר
צינדן בלעטל אונטערנעמונג איז
געווען שטארק פארבינדן מיט זיין פאך
אלס מוהל.
עס וועט אייך געוויס וואונדערן:
וואס האט א מוהל מיט ליכט-צינדן?
דער ענטפער אויף דעם איז ,אז ר'
יוסף ריינערמאן איז נישט געווען קיין
מוהל וואס מוהלות איז בלויז א זייטיגע
מלאכת-שמים באשעפטיגונג .יאשע
מוהל איז געווען פון די בארימטסטע
מוהלים אין דער לובלינער אומגעגנט.
צווישן לובלין און די ארומיגע דערפער
איז ער טאג טעגליך ארומגעלאפן
פון איין ארט צום צווייטן זייענדיג
באשעפטיגט מיט זיין מוהלות ,פאר
וועלכן ער האט נישט גענומען קיין
שום אפצאל.
פון וואנעט האט טאקע ר' יוסף
זיך מפרנס געווען אויב זיין הויפט
באשעפטיגונג איז געווען 'מוהלות'
לשם-מצוה?
דאס האט טאקע באוואויגן
ר' יוסף אונטערצונעמען א זיכוי-
הרבים ,דורך וועלכן גוטהארציגע
לובלינער אידן וועלן אים קענען
אונטערשטיצן ,און דערמיט האט זיך
ביי אים אויפגעבליצט דעם געדאנק צו
א 'ליכט צינדן' בלעטל פון ר' יאשע מוהל ע"ה ,פון ווינטער תר"צ.
28
און מ'האט געדארפט פראווען א קינד וואס ער האט גע'מל'עט און דער א טעות אין בלעטל ,און ער האט
בר-מצוה און לייגן תפילין ,האבן די דאטום פון דעם ברית-מילה. געדארפט אריינשטעלן אין צייטונג א
עלטערן נישט געוואוסט ווען דאס פיל מאל האט זיך געמאכט אז תיקון-טעות מעלדונג ,אז דער זמן איז
קינד ווערט 13יאר אויפן אידישן מאדערנע אידן וואס פלעגן זיך מיט א שעה פריער אדער שפעטער,
לוח .פלעגט מען טאקע קומען צו ר' באנוצן מיט דעם פוילישן דאטום, אדער אז ראש-השנה געפאלט שבת
יאשע מוהל און נאכקוקן אין זיין פנקס, האבן ביי דער געבורט פון א קינד זיך און זונטאג ,נישט זונטאג און מאנטאג
און לויט זיין פארצייכענונג ווען דאס פארצייכנט נאר דעם פוילישן דאטום. ווי עס שטייט אין בלעטל...
קינד איז גע'מל'עט געווארן ,האט ווען דאס קינד איז אונטערגעוואקסן
פינף-און-
צוואנציג-
טויזנט קינדער
גע'מל'עט!
ר' יוסף ריינערמאן איז געבוירן אום
יאר תרכ"ב ,אין שטאט 'יאזעפאף' .ער
איז געווען א קאזשניצער חסיד און זיך
מפרנס געווען אלס ארבעטער אין א
ספרים-געשעפט.
שוין אלס יונגערמאן האט ער זיך
געלערנט 'מוהלות' און אריינגעברענגט
הונדערטער אידישע קינדער בבריתו
של אברהם אבינו ע"ה .אום יאר תרנ"ב
האט ער זיך געצויגן קיין לובלין און איז
נאך א קורצער צייט געווארן בארימט
אלס 'מוהל מומחה' אין שטאט.
אין לויף פון פערציג יאר האט ער
גע'מל'עט איבער 25,000קינדער פון
לובלין און די אומגעגנט! אין זיין באזיץ
האט ער געהאט א פנקס אין וועלכן
אן ארטיקל אין 'לובלינער צייטונג' אז ר' יאשע האט גע'מל'עט א 40יעהריגער קריסט אין אנוועזענהייט פונעם לובלינער רב -הרה"ג רבי ער פלעגט גענוי פארשרייבן יעדעס
מאיר שפירא זצ"ל.
מעלדונגן פון ר' יאשע מוהל אין 'לובלינער צייטונג' ,רעכטס :אז ער גיבט ארויס א 'זמנים' בלעטל ,לינקס :א תיקון טעות...
29
הבן ,ער זאל מאכן די ברכת-המילה פון מען קלארגעשטעלט דעם אידישן
אינעווייניג .דאס האט ער געטון צוליב געבורטס-טאג פון דעם קינד.
א מעשה שהי':
ער איז אמאהל געפארן אין א דארף
מאכן א ברית-מילה ביי א ניי-געבוירן
שכחו וגבורתו
קינד פון א וואסער-טרעגער. אויפן מל'ען...
פונקט אין דער רגע ווען ער האט מל אויף דער עלטער האט ער
געווען און דער וואסער-טרעגער האט ארויסגעגעבן א ספר 'ברית יוסף' אויף
אנגעהויבן צו מאכן די ברכה 'להכניסו הלכות-מילה .ער פלעגט ארומגיין
בבריתו של אברהם אבינו' ,האט אין שטאט פארקויפן זיין ספר און
זיך געהערט אינדרויסן א מעכטיגן
פרובירט זיך מפרנס צו זיין בדרך-כבוד.
דונער ,און דער וואסער-טרעגער
האט אנשטאט 'להכניסו' אויסגעפירט: ר' יוסף איז געווען זייער א
'שכחו וגבורתו מלא עולם' ...זינט דער פאפולערער מוהל .ער האט געהאט
מעשה האט ער איינגעפירט אז ער א מנהג ,אז צוזאמען מיט זיין מוהל-
דערלאנגט א סידור פארן אבי-הבן ,ער טאשקע פלעגט ער מיטנעמען א
זאל זאגן די ברכה פון אינעווייניג... סידור און עס דערלאנגט דעם אבי-
30
כסא דנחמתא
ברגשי צער ויגון עמוק ,ובשברון לב ,אנו מביעים בזה את תנחומינו הכנים
והעמוקים לידידנו היקר והנכבד ,העסקן הדגול ורב הפעלים ,מוסר לבו ונפשו למען
הרמת קרן ממלכת ויז'ניץ בלונדון ,מעמודי התווך ומבוני בנייני המוסדות ,אשר כל
מעייניו נתונים היו לביסוסם ,פיתוחם ובניינם במסירות אין קץ
מוה"ר ישראל
וואלצער הי"ו
בפטירת אביו הדגול והנעלה
ז"ל הרה"ח ר' חיים וואלצער
חסיד ותיק ונאמן ,מקושר בלב ונפש לרבוה"ק ,אשר זכה להסתופף בצילא
דמהימנותא ולהתבשם מאור קדושתם ,ולשורר בחצר הקודש רבות בשנים,
אצל מרן רביה"ק בעל האמרי חיים זי"ע ,ומרן רביה"ק בעל הישועות משה זי"ע,
ולהבחל"ח אצל כ"ק אדמו"ר הקוה"ט שליט"א.
בהסתלקותו נאבד איש אשר כל ימיו היו מקשה אחת של אמונה ,התקשרות,
חסידות ותמימות ,וזכרו הטהור יוסיף להאיר בלב כל מוקיריו ומכיריו.
ובשעה זו ,ראויה להיזכר מסירותו הגדולה
של בנו ,ידידנו מוה"ר ישראל ,למען בניינה
וקיומה של תורה בעירנו.
בהיותו מן היסודות שעליהם הושתת בניינה של הישיבה הקדושה
"ישועות משה" בעירנו ,עמד במסירות ובכוחות אדירים להקים
ולבסס את בניין הישיבה ,למען יעמוד בית נאמן לתורה ולחסידות,
מקום תורה לתלמידים ההוגים בה יומם ולילה ,ולדורות עולם.
בצער עמוק וביגון קודר אנו מבכים את הסתלקותו של חסיד ותיק,
אשר כל ימיו היו מקשה אחת של אמונה ,חסידות ,דביקות והתקשרות,
וזכרו הטוב ומורשתו יעמדו למשפחתו ולמוקירי זכרו לדורות.
המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבלי ציון וירושלים ,ולא תוסיפו לדאבה עוד ,ותזכו לנחמת אמת
ולנחמה שלימה מן השמים ,מתוך בריאות איתנה ,הרחבת הדעת ונחת דקדושה.
בכבוד ובצער רב,
צוות והנהלת הישיבה
הנהלת קרן בנין הישיבה
תלמידי הישיבה
31
מדרש
שלוחה לידידנו היקר והנעלה איש המעלה
מרביץ תורה ויראת שמים בקהלתנו פה מפי
חמודות בשולחן ערוך חושן משפט לו
הרב מפרוינק
ר"מ ביהמ"ד תור
על השבר הגדול ב
אשר עמדה בגבורה בימי החורבן באירופה
עמדה במסירות לימין בעלה והקדישה את ח
מורשת של אמונה צניעות אצילות ומס
מרת דויטש
בת העסקן מו"
ראש הקהל דקהל
אלמנת מורנו ה
מפרוינק
תלמיד מובהק למ
בעל הנחמות ינחם הדר"ג וכל המשפחה הנ
נחמה ונס יגון ואנחה ,עדי נשמע לק
המשתתפים בצערכם מ
דוד ישראל מאיר זאלצמן אברהם ישעי' ראטבארד אשר צבי משה הכהן ווארמבערג
אבד"ק אילפורד גבאי הביהמ"ד הרבי מיערסלוב ,גזבר הקהל
אברהם יהושע לעוו ברוך ראטבארד יהושע הלוי האפפמן
אבד"ק אינטערדאם ר"מ נזר התלמוד בן הגבאי זצ"ל
יוסף אלכסנדר גאלדשטיין יוסף דוד הלוי שליידער ישעי' שלום גראס
אבד"ק וולאדאוא יו"ר אגו"י אנגליה אבד"ק קאפאואר
צבי שרייבער מאיר יעקב ליוי אברהם משה קראוס
אב"ד ור"מ פרעשבורג חבר שטאט-ראט העקני אבד"ק וואגאש
אברהם איש ליפשיץ שלמה אליעזר סג"ל האפפמאנן משה מרדכי שטערן
ראב"ד אורשיווא ראש כולל "באר יהודה" בן הראב"ד סערדהעל-קוסובה שליט"א
מס' טעלפון
32
תנחומ"א
ה מחשובי מתפללי בית מדרשנו בעל קורא בהיכלנו
פיק מרגליות ענף עץ אבות נועם המדות והמעלות איש
עשר ידות האי דיינא רבא דנחית לעומקא דדינא
קירכען שליט"א רת אמת )שניידערס(
בפטירת אמו החשובה
אצילת הנפש ועדינת המדות דבקה בתפלה ובאמונה
חייה לביתה ולמשפחתה ולצאצאיה הנחילה לדורותיה
סירות זכתה להקים דורות של תורה ויראת שמים
ש ע"ה ירושלים
"ה יוסף הלוי פראנק ז"ל
ל עדת יראים)ארטה'( פעסט
הרב יחזקאל חיים ז"ל
קירכען-ירושלים
מרן הגרי"צ דושינסקי זי"ע
נכבדה ובהמשך מעשיו הטובים לכלל ולפרט ימצא
קול מבשר נחמו נחמו עמי בבנין ציון וירושלים
מריחוק מקום אבל בקירוב לבבות
יוסף איטצינגער יצחק אלחנן איטצינגער מנחם מנדל הגר
הרבי הצעיר מפ"פ הרבי מפארנקפורט הרבי מסטרוזניץ
יודא ארי' ליפשיץ יצחק אייזיק הירש אברהם משה אפרים קראוס
אבד"ק לאנצוהט אבד"ק קולטשעסטער ראב"ד ש' פאטאק
שלמה רוקח צבי הירש חיים משה יהושע הרצוג ן
הרבי הצעיר ליזענסק ר"מ כולל דברי שיר יו"ר קדם-אנגליה
ברוך שלמה פעלד יעקב שלמה פרנקל דוד חיים הכהן כ"ץ
ראב"ד באכניא אבד"ק סאניק אבד"ק סאבסלוי
אברהם שלמה גרינפעלד שבתי שמואל ווייס אהרן מרגליות
אבד"ק אגו"י ווינא אבד"ק וערבוי הרבי מלאנקא
לניחום 07970163393
33
מתיקא כדובשא
י .אריק
אסרו חג בעבותים
לענינינו קען מען אפשר טייטשן פארקערט מיר האבן זוכה געווען און געהאט
די הייליגע טעג פון תשרי יעדער דערהערט די ימים נוראים א געהויבענע צייט
די ימים נוראים וועקט זיך יעדער אויף אנגעפולט מיט מצוות במזומן
די ימי שמחה גייט יעדער אויף ארויף שופר -יום כפור -סוכה -ד' מינים
יעדער שפירט א ליכטיגקייט עס איז טאג די הושענות ,הקפות מיט די תורה
מען פילט נישט קיין שוועריגקייט און פלאג א חודש פול מיט אמת'ע אורה
און דאס העלפט צו אויף א גאנץ יאר מען דארף צובינדן מיט שטריק
אפילו עס איז פארוואלקנט נישט קלאר עס זאל נישט אויסוועפן די גרויסע גליק
זאל מען זיך האלטן מיטן גוטן חלק אסרו חג בעבותים מיט כח
אויך די טונקעלע נעכט זאלן זיין הייליג עד קרנות המזבח ,ביז צום 'מח'
דאס קען זיין די רמז די דברים מתוקים דאס קען מען מרמז זיין וואס איז שייך
נאך די הייליגע טעג קומען די הייליגע נעכט זאגן 'קרנות' -די עקן פונעם ווארט מזבח
צדיקים
א גאנץ יאר צו האלטן קאפ און מח
און אוודאי כפשוטו זאלן מיר זוכה זיין לקיים
געדענקען די זמנים גאר הויעך
אויסנוצן די לאנגע נעכט מיט יראת שמים
צדיקים האבן געזאגט מיט רעכט
לערנען די הייליגע תורה תורת חיים
נאך די הייליגע טעג קומען די הייליגע נעכט
און אלע מצוות מיט חשק קענען זיין מקיים
פשוט פשט מיינט עס לכאורה
מיר זאלן האבן אויסגעבעטן אלעס גוטס
די לאנגע ווינטער נעכט עוסק זיין בתורה
די אלע מצוות וועלן אונז קומען צוניץ
עס קען אבער אויך זיין א רמז אזוי
א גוטן געזונטן ווינטער
לויט ווי ס'שטייט אין ספר בית אהרן פ' תבוא
פרייליך און מונטער
מיט נחת און געזונט 'היום הזה' ה' אלקיך מצוך לעשות זאגט ער אויף דעם
הצלחה מיט יעדן קינד 'היום' אזוי ווי דער 'טאג' איז עבודת השם
און די וואס דארפן שידוכים פונקט ווי קודם איז 'נאכט' טונקל שטיל
זאלן בקרוב עס אפירזוכן אזוי איז עבודת ה' קודם אן קיין טעם און געפיל
מיט ברייט פרנסה בהרחבה אבער נאכדעם ווערט טאג -ליכטיג
ימלא אסמינו שבע מען קומט צו צום טעמו וראו כי טוב ה' ריכטיג
34
יוס"ף ה' עליכם ועל בניכם
בח ושיר ,בקול נגביר ,לאיש במלאכתו מהיר ,להרים קרן התורה בעיר ש
בו בוער ,וכולו סוער ,מאהבת יושבי שער ,ותורת ה' מחכימת בער ל
אז שנתים ,אזר מתנים ,ולקח את העול על כתפים ,כי בהתמוטט הכולל לא ראה חיים מ
רים כבודה ,הרבה מאודה ,מחזר על פתחי נדיבים בעדה ,ומטכס עצות לחזק יסודה ה
ודע ומבחין ,בלב מבין ,לכל אשר בעומקה של הלכה ילון ,לספק צרכיהם כדת וכדין י
מי יודע ,במה שזורע ,ודאי יגדל מכאן שערים מאה ,רבנים ודיינים בעלי חכמה ודעה ו
שלמה יוסף
הלוי בארד
ה"ה הרה"ח ר'
שליט"א
מנהל כוללנו
לרגל לידת בתו תחי'
למזל טוב ובשעה טובה ומוצלחת
ל ברכה ,מלא כהלכה ,נשגר ברגשי לב לרגל השמחה ,בכל מעשיך יהי ה' עמך ס
פ
רנסה טובה ,תמיד בהרחבה ,נחת עד זקנה ושיבה ,בריאות וכל טוב עדי הישועה הקרובה
המברכים בהוקרה והערכה
ראשי וחברי הכולל
35
טייטלבוים הרב שלמה
מחשבות
יו"ר מכון מחשבת החינוך
גליון קפח שנה ה פרשת בה"ב
אזוי ווערט מען א שותף
ווי דורש
מ"ה ה' אלוקיך
מעמך? -ונחנו מ"ה!
מיט אפאר ווערטער? סוף פרשת בחוקותי נאך די שווערע תוכחה שרייב אונז
די תורה די פרשה פון ערכין ,דער דין פון א יוד וואס
נעמט זיך אונטער צו געבן פאר צדקה זיין ערך ,זיין ווערט.
וואס האט צו טוהן די פרשה פון ערכין מיט די תוכחה?
פארוואס זענען זיי צוזאמען געשטעלט?
נאך א דריטע וועג פון א מחשבה וואס ס'לוינט
זיך צו טראכטן פון דעם.
*
משה'לה איז זייער א זיסער און לעבעדיגער יינגל,
לעצטע וואך האט כלל ישראל מיט געלעבט
א שווערע טראגעדיע ווען פינעף און פערציג
יידישע קינדער זענען אום געקומען אויף א
שרעקליכע אופן ,אינמיטן די גרויסע הילולא פון
רבי שמעון בר יוחאי אין מירון.
דער דין פון ערכין איז געזאגט געווארן נאר ביי יודען און ער האט ליב צו פארברענגען מיט זיינע חברים יעדער איינער פרעגט זיך קשיות ,פארוואס און
נישט ביי גויים ,דאס הייסט אז ווען א מענטש נעמט זיך צו לאכן און צו שפילען ,און אלע חברים האבן ווי אזוי קען דאס זיין? און וואס וויל מען פון אונז?
אונטער צו צאלן די ווערט פון א גוי פאר הקדש ,נעמט אים אויך ליב ווייל ער האט א גוט הארץ און ער און ווי קען זיין אז רבי שמעון'ס זכות האט נישט
מען דעם גוי און מ'קוקט וויפיל ער איז ווערט ,אויב ער ברענגט אריין א געשמאקע און א לעבעדיגע מגין געווען? און נאך אנדערע פארשידענע
איז א שטארקער גוי וואס קען גוט שלעפן זאכן און גוט מצב אין כיתה. קשיות וואס קומען ארויף אין אזעלכע סארטן
ארבעטן איז ער ווערט מער ,און אויב ער איז א קליינער
זיינע לאנגע האר און מיט א רינגל אין די אויער ,און שוין מאכט ער "בעשרה מאמרות נברא אזוואס די חברים מעלותאונז,
אלע גוטע לערנט
די משנה אין אבות אבער די
און א שוואכער וועט מען צאלן אויף אים אסאך ווייניגער.
מטבע הבריאה ווען ס'געשעהט א גרויסע דערציילן אויף משה'לה האבן זיך ארויס געוויזן
מצבים.
דאס איז ביי א גוי ,אבער ביי א יוד ווען איינער זאגט אז
א סיום מסכתא? אזעלכע שנעלע טריט זעט מען נישט ביי אנדערע. געוועןצען מאל וואס דערגעווארןאיז ערמיט באשאפן
אנגעקומען אהיים איז משה'לה איז
הקדש ,דא קוקט מען נישט ווי שטארק ער איז און וויפיל
העולם" -די וועלט
אומגליק איז דא צוויי סארטן זאכן וואס מענטשן נאר אין חיידער צווישן די חברים ,און ווען
ער נעמט זיך אונטער צו צאלן די ווערט פון א יוד פאר
טוהן ,די ערשטע זאך איז מברר צו זיין פונקטליך
אלע פרטים ווי אזוי איז דאס געשעהן און ווער אינגאנצן א אנדערע יינגעל.
כח ער האט ,דא איז דא א פרייז וואס די תורה האט
די תלמידים אין "אש התורה" די באוואסטע ישיבה פאר בעלי ווערןא געמאכט און ס'איז ס'זאלאין זייער "ויאמר" געוואקסן
געשריבן אז ער מוז צאלן ,די גמרא לערנט ארויס פון
משה'לה איז אויף
דעם פסוק "בערכך נפשות" – אפילו מנוול ומוכה שחין"
געזאגט
מאכן וואס? האטגעדארפט באשעפער
איז שולדיג? ווער האט
און ווער האט געדארפט פאלגן וועמען? און מסודר'דיגע שטוב ,יעדע זאך האט געהאט א
אפילו א אויסגעשלאגענער צובראכענער יוד וועט מען געווארן .זיך אויף ביי זיך אין קאפ
תשובה אין ירושלים זענען שוין צוגעוואוינט צו זען מאדנע מענטשן ס'איז צייט, א געהאט האט זאך יעדע און
צאלן אויף אים די זעלבע פרייז ווי אויף א געזונטער און אפלאץ
א מסקנא מיט א קלארע בילד וואס איז דא געווען א צייט צו שפילן און א צייט איינצופאקן
שטאררקער מענטש ,ווייל דא קוקט מען לויט דעם נפש
יעדער איינער בויעט
די שפילערייען ,א צייט צו עסן און א צייט צו פונקטליך געשעהן.
וואס פאלן אריין אין ישיבה צו פארזוכן וואס מיינט אידישקייט און פארבריאת העולם זעט ביי
פלאץ צו אזא
פון דעם יוד און נישט לויט דעם גוף.
עסן אוןפרעגט, השנה
שלאפן ,א פלאץ צו
פארוואס טאקע? ראש גיין
נאך דעם איז גמרא גלייךאין
זאך וואס קומטדי צווייטעדי
צו טרעפן די רוחניות'דיגע סיבה ,יעדער איינער שפילען ,א פלאץ פאר די שיך און א פלאץ
בלייבן זיצן א לאנגע צייט און שטארקן זיך. ווייל א יוד וואס ליידט ,א יוד וואס ס'קומען אויף אים
פארטראגן.ס'שטייט די ווארט "ויאמר" אז דער
יסורים ,ווערט נישט ווייניגער ,פארקערט ער ווערט מער מאל אז מען דאך נאר ניין
זוכט און וויל וויסן וואס איז די עבירה וואס די טאש ,און דאס האט משה'לה נישט געקענט
וועגן דעם איז דאס געעשעהן ,און וועלכע זאך
אויסגערייניגט און מער חשוב ,זיין נפש ווערט נאך מער
חשוב נאך ער האט יסורים. פונקטליך מוז'ן מיר מחזק זיין ,און ס'איז ממשיך
אבער אזא שנעלע מהפכה וואס אייב איז אריבער האט נאך ווערן,נישטאיזליב פארוואס זאגט די
און לעבעדיג מאכן צו אויבערשטער האט געזאגט ס'זאל
געהאט ליב האט משה'לה
מיט אנדערע וואס ווייסן צו טרעפן די רמזים אריין ברענגען א מצב ,משה'לה האט
וועגן דעם איז די פרשה פון ערכין געשריבן געווארן נאך
וואס מ'האט שוין געוואוסט פריהער אז דאס גייט געהאט צו האלטן סדרים מיט שעות ,ער האט
די תוכחה ,אז אויב ס'וועט קומען א יוד א בעל יסורים
קיינער נישט בייגעוואוינט .וויאזוי איז ער אנגעקומען צו דעם? וואס מאמרים?
צען ליב געהאט אז
און ער וועט טראכטן ביי זיך ,אוי וויי ,אזוי פיל צרות
מ'קען עסן ווען מ'וויל און
וואס איך גיי אריבער ,וואס בין איך שוין ווערט סתם א
אז ס'איז געווען זייער משנה
פארוואס. געשעהן און
די צוויי נטיות פון דעם מענטש שטאמט פון ווי מ'וויל און שפילן מיט וואס מ'וויל און ווי אזוי
אויסגעשלאגענע הושענא! מסתמא בין איך א גרויסער
האט אים אזוי שטארק געשטופט און געשטארקט צו טוישן זיין איין נקודה ,יעדער מענטש האט אין זיך א מ'וויל ,אבער וואס זאל מען טוהן אז אינדערהיים
אויףאיז אויך א מאמר ,אז "בראשית" ווארט
בעל עברה און וועגן דעם האב איך אזוי פיל צרות.
פלאץ פאר אזא סארט נישטא קיין אפשר אזאיזדי
גמרא ענטפערטהאטדי
מורא אז נאטורליכע פחד און ער
זאגט אים די תורה קוק דיך נישט אזוי שטארק אראפ,
וועט עס געשהען אויך פאר אים ,ממילא ווען ער פירונג ,און וואס זאל מען טוה אז אינדערהיים
לעבן אויף אזא פארנעם מיט אזא גדלות? האט געהייסן ס'זאל באשאפן ווערן א הימל מיט
אויך ווען דו וואלסט אריבער געגאנגען חלילה די גאנצע
געזעצן. פיינט האט משה'לה און געזעצן
תוכחה ביסטו ווערט ,א ווערט פון א געשלאגענער יוד
דא איז אויבערשטער
ווי אזוי דערשוין ווער ס'איז שולדיג אוןפארשטייט
דאס איז פונקטליך געשעהן ,און וואס זענען די אזוי האט זיך משה'לה געטראפן טאג נאך טאג
איז מיט גארנישט נישט ווייניגער פון א אנדערער יוד
ביים סיום וואס איז פארגעקומען אין די חדר אוכל פון די ישיבה מאמר.און מיט שווערע איזזיךדי מיט א גרויסע
ערשטע שוועריגקייט,
וואס ס'גייט אים גוט ,ווייל דער נפש איז די וויכטיגסטע. עבירות וואס האבן דאס גורם געווען ,קען ער
אן ערד און דאס
בארוהיגן מיט די מסקנא אז ער איז נישט אויף די מלחמות צווישן אים מיט זיינע עלטערן ,משה'לה
א שטר פון געלד בלייבט די זעלבע ווערט אויך ווען ער
ליסט פון די בעלי עבירה און ער מאכט נישט די מאך נישט ,משה'לה גיי נישט ,קום אהער גיי אהין,
האט אייב אויפגעטרעטן מיט ווארעמע ווערטער און זיך באדאנקט איז צוקנייטשט און צוטרויטן -א ווערט פון א יידישע
לויט דעם קומט אויס אז
וויילאיז געווען
פארשטיין,דערהיים
נשמה ווערט קיינמאל נישט ווייניגער אויך ווען ס'איז נאך
א.א.וו .די אטמאספער איןדארף מען דאס
לציון ובא
גואל .לכאורה
טעותים ,מ'קען ווייטער רוהיג שלאפן
א תוכחה.
זייער אנגעצויגן ,די עלטערן האבן פראבירט אויס
פארן ראש ישיבה וואס האט אים געעפנט די אויגן צו זען די ריכטיגע מיר קומען נישט פארשטעלן דא וואס איז צו לערנען משה'לה ווי אזוי זיך צו פירן ריכטיג,
איזוואסגעווען ,איז פארוואס געקענטוואס
פארשטיין מאמר חשוב'סטע
"בערכך נפשות להשם"
האט נישט טאקע דער משה'לה איז די "בראשית"
וואס וויל די ריכטיגע סיבה און
לעבן און די ריכטיגע בליק אויף די לעבן פון א מענטש אויף די וועלט.א גוטן שבת אייבישטער פון אונז מיר ווילן דא פארשטעלן מ'וויל פון אים ,די עלטערן האבן אים אנגעשריגן
איז עס אויב אזוי געשריבן געווארן אויף א באהאלטענע וועג נאר
ומעשה שהיה כך היה – פארציילט אייב: ברמיזה?
זייט מיינע יונגע יארן האב איך געוואוינט אין אריזאנע ,דארט בין שפעטער ווען די גאנצע בריאה האט זיך געענדיגט שטייט אין די
איך געגאנגען אין די פאבליק סקול און געווען פון די גוטע תלמידים. תורה" :ויכולו השמים והארץ וכל צבאם" אלעס האט זיך אוועק
איך בין געשטיגן אין וואס כ'האב געלערנט און מיינע עלטערן האבן געשטעלט ווי ס'דארף צו זיין ,האט אונז דער באשעפער געגעבן די
געהאט פון מיר אסאך נחת אבער ליידער נישט אידישע נחת .מיינע מנוחה די זיבעטע טאג וואס איז געהייליגט געווארן פאר שבת.
עלטערן זענען טאקע כשר'ע אידן ,זיי האבן אבער קיינמאל נישט
די גמרא זאגט אז "כל האומר ויכולו נעשה שותף להקב"ה במעשה
געוואוסט וואס דאס מיינט צו זיין א איד.
בראשית" -יעדער וואס שטייט פרייטיג צונאכטס און מאכט קידוש
איינע פון מיינע געשמאקסטע האביס איז ארום צו פארן מיט מיין און זאגט "ויכולו" ווערט א שותף מיטן באשעפער אין די בריאה.
בייק אין די וועלט ,אונז פלעגן צוזאמען קומען גאנצע גרופס פון
לכאורה איז דאס זייער שווער צו פארשטיין; לאמיר זיך
סייקליסטן און ארום פארן וועגן פון וואכן איבער די הויכע בערגן,
פארשטעלן איינער בויט א גאנצע בנין ,דערנאך קומט א צווייטער
דאס איז געווען די שענסטע זאך וואס כ'האב געהאט אין מיין לעבן.
און זאגט אים איך זע אז דו האסט עס געבויט און דאס איז שיין
איין מאל בין איך ארויס אלין אויף א לאנגע טרעק מיט מיין בייק,
געמאכט ..נו ,פארדעם זאל ער ווערן א שותף אין דעם בנין?
א טרעק וואס איז געפלאנט אדורך צו שניידן די הויכע ווייסע בערג
מיט דעם וואס א איד רופט אויס אז ער דערקענט און ער ווייסט אז
אין אריזאנע פון איין זייט צו די אנדערע .כ'האב זייער א גוטע און
שטארקע בייק וואס איז געמאכט פאר אזעלכע זאכן. דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט ווערט ער פארדעם א
שותף אין די בריאה? לכבוד וואס? וואס האט ער דא איינגעשטעקט
אינמיטן וועג פאר איך אראפ א הויכע בארג ביי א שמאלע וועג,
אין די בריאה מיט זיין זאגן?
איך בין שטארק קאנצענטרירט אין די וועג ווייל די וועג שלענגלט זיך
זייער שארף .איך מוז זייער אויפפאסן ווייל יעדע טעות איז קריטיש; *
צו מיין רעכטע זייט איז דא א טיפע תהום וואס מ'זעט נישט די עק, ווען אייב האט גערופן דעם עולם צו א סיום מסכתא זענען אלע
אין די לינקע זייט איז אויך זייער א שיפע בארג אראפ מיט שארפע געווען שאקירט.
קליפס וואס שטעקן זיך ארויס פון די בארג. ערשט אפאר חדשים צוריק איז ער דא אנגעקומען אין ישיבה מיט
36
נענטער צום באשעפער ",האט ער געענטפערט. פלוצלינג כאפט מיר א שרעק .......אנטקעגן מיר ביי די שיפע
"יא ,מ'קען זאגן אז דו ביסט גערעכט ",האב איך אים געענטפערט. שמאלע וועג קומט ארויף א קאר ,א קליינע רעיסינג קאר וואס פליט
"נו ,אויב אזוי זאלסטו וויסן אז איך דארף נישט האבן א ישיבה ,ווייל מיט א ווילדקייט ארויף די בארג .איך זע ווי ער דערנענטערט זיך צו
איך בין אזוי נאנט מיטן אויבערשטן!" האט אייב צוזאם געשטעלט מיר מיט א שנעלקייט ,איך האב נישט וואו צו אנטלויפן ,איך פאר
זיינע ביידע הענט צו ווייזן די נאנטקייט. אזוי שנעל אז איך קען מיך נישט אפשטעלן ,ער פליט נאך שנעלער
פונקט אין מיר אריין ,ס'איז נישטא גענוג פלאץ פאר אונז ביידע
"ס'איז מיר א גרויסע כבוד צו זיצן מיט א מענטש וואס איז אזוי
אויפן גאס ,וואס טוט מען?
נאנט צום באשעפער ",האב איך אים געזאגט" .אבער אפשר
דערציילסטו מיר פון וואו דו ווייסט עס?" מיט א שנעלע מחשבה נעם איך א שארפע רעכטס און פראביר
מיך אויסצוגלייכן אין די זייט ער זאל נישט אריינקראכן אין מיר,
"אה ,ס'איז זייער קלאר ",האט אייב געזאגט ,און מיר דערציילט
אבער ס'איז נישט געגאנגען און איך האב פארלוירן קאנטראל.
די גרויסע נס וואס ער האט געהאט מיט זיין בייק" .פארשטייסט
אליין ",האט ער צוגעענדיגט" ,אז אויב דער אויבערשטער האט מיר די בייק איז אריבער געפלויגן די קליינע טויער און אנגעהויבן צו
געמאכט אזא גרויסע נס איז ער זייער נאנט מיט מיר ,נישט אזוי?" פליען אין די לופט .איך בין געפלויגן צוזאמען מיטן בייק א לאנגע
מינוט אין די לופט אריבער אפאר שארפע קליפס ,און זיך פלוצלינג
"הונדערט פראצענט גערעכט!" האב איך געענטפערט" .אזא
אפגעשטעלט אויף א גרויסע שטיין .די רעדער האבן זיך צובראכן
אפענע נס באווייזט זיכער אז דו ביסט טייער און וויכטיג פארן
ווי ס'זאל ווען זיין א שמאטע און איך בין געבליבן שטיין אויף מיינע
באשעפער און אז ער האט דיר ליב".
ביידע פיס.
אייב האט אויסגעשטרעקט זיין האנט צום געזעגענען און
"טאטע אין הימל!!!" האב איך געגעבן א געשריי ,און איך בין
אויפגעשטאנען פון פלאץ צו גיין" .אזא איינער ווי מיר איז שוין גענוג
ארויס געקראכן פון דארט אויף צוויי געזונטע פיס אן קיין שום
נאנט צום באשעפער און דארף נישט א ישיבה ",האט ער נאכאמאל
קלאפ.
אויסגערופן מיט א שמייכל.
איך האב אליין נישט געוואוסט פון וואו די ווערטער זענען ארויס
ווען ער איז געשטאנען ביים טיר האב איך אים צוריק גערופן. געקומען ווייל איך האב נישט געוואוסט אז איך האב נאך א טאטע
"אייב ,איך נעם אן אז דאס איז געווען דער אויבערשטער וואס אין הימל ,אבער כ'האב געשפירט אז ס'איז עפעס העכער פון מיר.
האט דיר דארט געראטעוועט ,אבער איך וויל דיר נאך עפעס וויכטיג נאכן מיטלעבן אזא גרויסע נס האב איך געשפירט אז איך מוז
פרעגן". עפעס טון פאר מיין גרויסע נס וואס כ'האב געהאט ,אבער כ'האב
"יא ,וואס דארפסטו נאך וויסן?" איז אייב צוריקגעקומען מיט א נישט געוואוסט וואס .איך האב נישט געהאט די מינדעסטע אנונג
זיכערקייט. איבער אידישקייט און וואס דאס מיינט א איד .א קורצע צייט
"איך וואונדער מיך צו וויסן וואס דו טראכסט; ווער האט דיר שפעטער בין איך אריבער געפארן קיין ארץ ישראל.
פון אנהייב אראפ געווארפן פון די וועג מיטן בייק? ווער האט דיר נאך א לאנגע צייט פון זיך ארום וואלגערן בין איך איין טאג
לכתחילה אראפגעווארפן די שרעקליכע בארג?" אנגעקומען צו אונזער חשוב'ער ראש ישיבה רבי נח וואס זיצט דא
אייב איז געבליבן שטיין מיט אן אפענע מויל ,געקראצט אין קאפ מיט אונז ,און איך וויל אים יעצט בעטן ער זאל דערציילן די שמועס
און נישט געוואוסט וואס צו ענטפערן. וואס איז געווען צווישן אונז...
"ס'קען אפשר זיין אז דער זעלבער אויבערשטער וואס האט דיר דער ראש ישיבה האט זיך אויף געשטעלט און אנגעהויבן צו
געראטעוועט איז אויך דער וואס האט געברענגט די ווילדע קאר דערציילן:
און".... איין טאג זיץ איך ביי מיר אין צימער און איך הער א קלאפ אויפן
"אפשר טאקע?" טיר .אזוי ווי איך עפן די טיר שטייט פאר מיר אן אמעריקאנער ּבוי
"איז פארוואס מיינסטו אז דער אויבערשטער האט דיר דאס מיט לאנגע האר און א ריזיגע טאש.
געמאכט? פארוואס זאל ער דיר אראפווארפן די בארג נאר כדי דיך "דו ביסט דער ראביי?" פרעגט ער.
צו ראטעווען צום סוף?" "יא ,ביסט ריכטיג אנגעקומען .קום אריין".
אייב איז געבליבן שטיין פארטראכט" .איך פארשטיי טאקע "איך וויל פארשטיין ראביי ,וואס איז דאס א ישיבה? פארוואס
נישט ,פארוואס האט ער דאס טאקע געמאכט?" איז דאס געמאכט געווארן?"
"אפשר האט ער דיר געוואלט אויפוועקן? אפשר האט ער דיר "קום זעץ דיך אוועק ",האב איך אים אריינגערופן .איך האב
געוואלט דערמאנען אז ער איז דא? זאלסט כאפן אז איינער פירט פארשטאנען אז אויב דער באשעפער האט אים געשיקט צו מיר
דא די גאנצע וועלט פאר עפעס?" מוז זיין אז ס'איז נישט סתם ,און איך מוז פראבירן צו ראטעווען די
"ווער ווייסט ,ס'איז גאנץ מעגליך" . נשמה.
"וואס זאגסטו ,דו וואלסט געוואלט ער זאל דיר נאך אמאל "וואס מיינסטו?" האב איך אים צוריק געפרעגט" .פארוואס איז
דערמאנען ווער ס'פירט די וועלט ,אדער ס'איז דיר געווען גענוג געמאכט געווארן א ישיבה?"
איינמאל?" "איך מיין אז א ישיבה קומט אויסלערנען א מענטש וויאזוי צו זיין
37
דאס זען און פארשטיין ,ווייל אויב ס'איז נישטא די ליכטיגקייט און און אייב איז געבליבן אין ישיבה .....האט דער ראש ישיבה
מ'קען דאס נישט זען איז די בריאה נאך נישט אנגעקומען צו זיין צוגעענדיגט.
תכלית. "דער ראש ישיבה האט מיר געעפנט די אויגן צו זען די גרויסקייט
על דרך משל קען מען דאס פארגלייכן צו א ראש ישיבה וואס פון באשעפער וואס ליגט דא באהאלטן אין די בריאה ,צו פארשטיין
האט צוגעגרייט א וואונדערליכע שיעור כללי ,ער האט זיך געפלאגט די תכלית פון די גאנצע בריאה און זיך טאקע דערנענטערן צום
אויף דעם טעג און נעכט ביז ער האט ארויסגעהאט די סוגיא און באשעפער ",האט אייב צוגעענדיגט זיינע ווערטער.
דאס קלאר אויסגעשטעלט פאר די תלמידים.
דער ראש ישיבה קומט אריין אין ישיבה און לערנט פאר דעם *
שיעור ,נאך א שעה צייט באמערקט ער אז קיינער איז נישט מיט אים,
די ערשטע מאל וואס ס'שטייט בפירוש א מאמר ביי די בריאה
ער האט גערעדט און גערעדט און קיינער האט נישט פארשטאנען
איז ביי די ליכטיגקייט; "ויאמר אלוקים יהי אור" .דאס איז טאקע
וואס ער וויל ,זיין גאנצע שיעור האט פארלוירן זיין חשיבות ,ווייל
געווען די צווייטע מאמר (ווייל די ערשטע איז דאך געווען "בראשית") ,אבער דאס
וואס איז ווערד א שיעור וואס קיינער פארשטייט עס נישט.
איז די ערשטע "ויאמר" .דאס קומט צו זאגן אז דאס האט עפעס א
אבער אויב אין די זייט זיצט איין בחור וואס האלט מיט און ער גרויסע חשיבות ,וואס איז דאס אזוי וויכטיג?
פארשטייט וואס דא גייט פאר ,ער פרעגט אריין און ענטפערט ביז
די תכלית פון בריאת העולם איז אזוי ווי שלמה המלך זאגט אין
ער האט קלאר ארויס די סוגיא ,דער בחור האט געראטעוועט די
קהלת "והאלוקים עשה שיראו מלפניו" -דער אויבערשטער האט
מצב! אין זיין זכות איז דער שיעור א שיעור און אין זיין זכות האט די
גאנצע פשעטל באקומען א ווערד און א חשיבות. באשאפן די וועלט כדי מענטשן זאלן האבן "יראה".
פארדעם האט די ערשטע בריאה פון די הימל די ווארט יראה מיינט נישט דא מ'זאל מורא האבן
און די ערד נישט געהאט איר חשיבות צו שרייבן
די וועלט איז די פון באקומען שטראפן ,מ'זאל ציטערן פון פחד.
אויף דעם "ויאמר" ,ווייל דאס איז געווען באהאלטן וואונדערליכע די ווארט יראה מיינט דא וואס מ'רופט "יראת
און מ'האט דא גארנישט געזען ,אבער ווען ס'איז שיעור וואס דער הרוממות" .ווען א מענטש זעט די גרויסקייט און
געקומען די צווייטע מאמר "יהי אור" און די בריאה באשעפער האט די מעכטיגקייט פון די בריאה ,ער באמערקט די
איז געווארן באלויכטן אז מ'קען זען די גדלות וואונדערליכע זאכן פון די וועלט ,וויאזוי די גאנצע באשאפן און אונז
הבורא אין די בריאה ,דעמאלט איז דאס טאקע א פארגעשטעלט, וועלט מיט אלע טויזנטער חלקים זענען אזוי שיין
וועלט וואס האט אין זיך עפעס א חשיבות. אויסגעשטעלט מיט א פונקטליכקייט צו טון דעם אבער אויב קיינער
דאס מיינט אויך די גמרא צו זאגן אז ווער ס'זאגט און פארשטייט נישט רצון הבורא ,ווען דער מענטש פארשטייט דאס
ער אנערקענט די גרויסקייט פון באשעפער ,פילט
ויכולו פרייטאג צו נאכטס ווערט א שותף להקב"ה ער זיך אן מיט א "יראת הרוממות" צו די גרויסקייט די חידוש פון דעם
במעשה בראשית. האט דער שיעור און די מעכטיגקייט פונעם באשעפער ,און דאס איז
די וועלט איז די פשעטל פון דער אויבערשטער, נישט קיין שום
דאס איז די וואונדערליכע שיעור וואס דער די תכלית פון בריאת העולם.
באשעפער האט באשאפן און אונז פארגעשטעלט,
חשיבות מיט די ערשטע מאמר פון בראשית איז די גאנצע
אבער אויב קיינער פארשטייט נישט די חידוש פון וועלט געווארן באשאפן יש מאין ,אזוי ווי רש"י
דעם שיעור און קיינער האט נישט ארויס די פוינט פון די זאך האט זאגט "את השמים ואת הארץ" און אין דעם איז
דער שיעור נישט קיין שום חשיבות. שוין געווען אלעס באהאלטן .שפעטער איז געקומען די אנדערע
אבער ווען א איד שטעלט זיך פרייטיג צו נאכטס מיטן בעכער ניין "ויאמר" אויפצודעקן און ארויס צו ברענגען וואס ס'איז שוין
און רופט אויס "יום השישי ויכולו השמים ...ויכל אלוקים ביום באשאפן געווארן באהאלטענערהייט אין די "בראשית".
השביעי מלאכתו אשר עשה "...ער פארשטייט וואס די גאנצע לויט דעם פאסט טאקע זייער גוט אז די ערשטע "ויאמר" זאל
בריאה האט דא צו זאגן ,ער זעט און פארשטייט די אלוקות וואס איז ווערן דערמאנט אויף "ויאמר אלוקים יהי אור" ,מיט א ספעציעלע
באהאלטן אין די בריאה ,אזא איינער האט פארשטאנען די פשעטל וויכטיגקייט פון "יהי אור" ,וואס נאר נאך ווען ס'וועט ווערט
פון דער באשעפער און בזכות אים איז די יצירה פונעם בורא עולם באלויכטן די גאנצע בריאה און מ'וועט זען די גדלות הבורא אין
אנגעקומען צו איר תכלית ,ממילא איז ער א קלארער שותף אין די בריאה ,דעמאלט קען מען שרייבן א "ויאמר" אויף דעם ווייל
מעשה בראשית. דעמאלט האט די בריאה א געוויסע חשיבות ווען די מענטשן קענען
צו באקומען דעם פולן גליון "מחשבות" שיקט אן אימעיל צום מערכת
38
כסא דנחמתא
בצער רב ויגון קודר ,מקרב לב חודר ,הננו בזה לשלוח נטפי תנחומים ,מקרב לבבינו הנאמנים,
קדם מעלת כבוד מכובדנו היקר מאוד נעלה ,אוצר כלי חמדה וסגולה ,ישרא"ל עשה חיל,
רודף צדקה וחסד ,טוב עין הוא יבורך ,איש אמונים ,מעוטר ברב פעלים ,קרן התורה והחסד
להרים ,מזריח אור לישרים ,כביר המעש בצדקות ורב חסד להאיר לתלמידים היקרים,
ראשון הוא למקראי קודש ,עומד לימיננו במדת הגודש ,חובב ומוקיר רבנן ,מוכתר בנימוסין,
ובמיוחד עומד לנס למען חיזוק מוסדינו זה רבות בשנים
הרבני הנה"מ
שליט"א מוה"ר ישראל וואלצער
יו"ר מוסדות וויזניץ פה לונדון יצ"ו
חבר הנהלת מוסדינו ומחשובי התומכים
המתאבל על פטירת אביו המנוח ,יקר הערך ,הרבני החסיד המרומם ,זכה
ליהנות את ה' בגרונו מראשי המשוררים בבית וויזניץ רבות בשנים ,עורר ורומם
הלבבות בקולו בשירים ,קבל כל אחד בפנים מסבירות ,הגה בתורה והרבה עשות
מעשים טובים ,זכה להקים דורות ישרים ומבורכים ,שייף עייל שייף נפיק ולא
החזיק טיבותא לנפשי'
הרה"ח מוה"ר חיים ז"ל
תנחומינו הכנים שלוחות ,מעומקא דליבא ערוכות ,המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבלי ציון וירושלים,
ובהמשך מעשיו הטובים תמצאן נוחם ,בגן עדן תהא מנוחתו ,והלך לפניו צדקותיו ,ולא ישמע שוד ושבר
בגבולכם ,אך טוב וחסד ירדפוכם ,ששון ושמחה ישמע תמיד באהלכם ,והפכתי אבלם לששון ונס יגון
ואנחה ,יקיצו וירננו שוכני עפר בתחיית מתי ישראל ברחמים גדולים בב"א
אלו הדברים ,מדרש תנחומא נמסרים ,המשתתפים בכאבו וצערו
הנהלת אור לישרים
39
הערליכער מעמד
"פדיון פטר חמור"
היסטארישער מעמד "פדיון פטר חמור" איז פארגעקומען
בעירנו דעם פארגאנגענעם חוה"מ סוכות בהשתתפות
פילע אידן אינעם גיגאנטישן יסודי התורה זאל
דעם פארגאנגענעם יום טוב סוכות איז ב"ה
אריבער גאר שיין דא אינעם עיר הבירה לאנדאן,
טראץ דעם וואס אונז וואוינען אין ענגלאנד ,וואו דער
וועטער איז געווענליך היבש רעגנדיג ,איז געלויבט
דעם באשעפער געווען אן אויסנאם שיינער וועטער.
עס איז געווען א שטארקע מעגליכקייט צו עסן אלע
סעודות ,ווי אויך שלאפן אלע נעכט אין די סוכה.
בכלל איז געווען ממש א ווארעמע איינגענעמער
וועטער ,וואס איז שוין יארן נישט געווען.
איינס פון די גאר שיינע איבערלעבענישן וואס
האט זיך אפגעשפילט אין לאנדאן דעם יו"ט איז בלתי
שום ספק געווען ,דער געהויבענער מעמד פון "פדיון
פטר חמור" ,וועלכע איז צוגעשטעלט געווארן דורך
די התאחדות האברכים דקהל יטב לב ד'סאטמאר.
די הכנות און דער בעל המצוה
דא אין די גלילות פון לאנדאן איז דא א מקום וואו
מ'איז מגדל בהמות ,דאס איז אונטער די פירערשאפט
פון הרה"ח ר' חיים משה בארד הי"ו.
דאס גייט שוין אן בעז"ה א שיינע פאר יאר ,און
דער שטח געהערט צו הרה"ח המפורסם הרבני היקר
שבערכין מו"ה ר' חיים בענעדיקט הי"ו מפארי עירנו
ומחשובי חסידי סאטמאר .ר' חיים איז א שם דבר אין
ביהמ"ד דקיט"ל ,וואו ער שטייט שוין צענדליגער יאר
איבער דעם מנין וותיקין זומער און ווינטער ,טראץ
דעם וואס זומער רעדט מען דא פון 4:00אזייגער
פארטאגס.
40
וירא והנה בכור
האט זיך דארט געמאכט אז אן אייזל האט
געבוירן א בכור א זכר אין די סליחות טעג ,און מיט
דעם איז ר' חיים בענעדיקט הי"ו געווארן מחויב
מיט די מצוה פון פדיון פטר חמור.
נאכן אדורך רעדן דאס ענין מיט הגה"צ ר'
ברוך נתן האלבערשטאם שליט"א אב"ד קיט"ל
דסאטמאר ,איז מוסכם געווארן צו חוגג זיין די
מצוה ברב עם דעם צווייטן טאג חוה"מ סוכות
דינסטאג יום שנכפל בו כי טוב ,אושפיזא דמשה
רעיא מהימנא.
דער רב שליט"א האט ממנה געווען דעם דומ"ץ
הקהלה הרה"ג ר' הערשל שנעק שליט"א ואתו
עמו דעם מו"צ הקהלה ומרביץ תורה בביהמ"ד
סאטמאר ,הרה"ג ר' פלטיאל שווארטץ שליט"א,
אז זיי זאלן אדורך טון דעם ענין לעומקה ולרוחבה,
און צוגרייטן אלע פרטים.
די צוגרייטונגען
צום גרויסן מעמד
כדי צו קענען מאכן אזא מצוה נדירה ברוב עם ,איז
ארויסגעדינגען געווארן דער גרויסער פראכטפולער
זאל פון יסודי התורה ,וואס איז געווארן צוגעגרייט
מיט שטאקיגע פארענטשעס ,און קרוב צו 900זיץ
פלעצער ,א שיינער אויבן אן און א ספעציעלע בימת
41
הכבוד פאר די מצוה ,א טאג פאר עריו"ט איז
נתפרסם געווארן די העכסט אינטערעסאנטע
מודעה אין די סאטמארע בתי מדרשים .דא אין
שטאט.
דער געהויבענער מעמד
בראשות רבנים ודיינים
דינסטאג די צווייטע טאג חוהמ"ס האט מען
געזען אין די גאסן ארום עגערטאן ראוד א
ריזן שטראם פון אידן ,פון אלע יארגענג זקנים
עם נערים ,וועלכע זענען אלע געגאנגען צום
דירעקציע פון יסודי התורה.
דער ריזן זאל איז זייער שנעל אנגעפולט
געווארן ,די רבנים ,דיינים ,מוצי"ם ,ראשי
הישיבות והכוללים ,און מרביצי תורה שליט"א,
האבן באשיינט דעם אויבן אן ,ועל צבאם
איז געווען דער רב ואב"ד הקהלה הגרנ"ב
האלבערשטאם שליט"א.
אויך האט באשיינט דעם מעמד דער הגאון
הגדול ר' אהרן דוד דוננער שליט"א ראב"ד
דהתאקה"ח ,ווי אויך האט געמאכט א רושם
אדיר דאס פערזענליכע ערשיינונג פון כ"ק מרן
אדמו"ר מוויזניץ-לאנדאן שליט"א.
די רבנים רעדן איבער די
היסטארישקייט פונעם
מעמד
איינגעלייטעט די מסיבה הנהדרה האט
הרה"ח ר' שמואל משה גפן הי"ו וועלכער האט
מדגיש געווען דאס זעלטנהייט פון די מצוה ,און
גלייכצייטיג אנגעוויזן א מכתב קודש פון הגה"ק
בעל אך פרי תבואה מליסקא זי"ע ,וועלכער
האט מקיים געווען די זעלטענע מצוה ,און
דערביי דערציילט אז אויך זיין רבי מרן הקדוש
הישמח משה זי"ע האט מקיים געווען אט די
גרויסע מצוה.
דברי פתיחה האט גערעדט דער ראב"ד
הגרא"ד הלוי דוננער שליט"א ,ערקלערנדיג
בהסבר נפלא די כללי המצוה ,וואס לאו בכל
יום מתרחש.
באלד דערנאך איז אויפגערופן געווארן
דער איידעם פונעם בעל שמחה הר"ר חיים
בענעדיקט הי"ו ,ה"ה הרה"ג ר' אהרן יושע
געלדצעהלער שליט"א ר"מ בישיבה גדולה
תו"י ומרביץ תורה בעירנו ,וועלכער האט
42
געשילדערט אין גענויע פארבן די
די עבודה פון די שיינע מצוה ,וואס דערמאנט ווי די
מצוה און די גרויסע חמורים האבן ארויסגעטראגן דעם
שמחה רכוש מצרים וביזת הים ,און דאס
איז פאסיג אין די טעג ווען מ'איז
באלד דערנאך האט מען
מקיים דעם למען ידעו דורותיכם
אריינגעברענגט דאס אייזעלע,
וכו'.
און דערנאך דעם "שה" מיט וואס
מ'האט דאס פודה געווען. נאכער איז אויפגערופן געווארן
דער מו"צ הקהלה הרה"ג ר' פלטיאל
די התרגשות איז געוואקסן ,ווען שווארטץ שליט"א ,וועלכער האט
ר' חיים הי"ו האט מיט התלהבות בטוב טעם ודעת מסביר געווען די
געמאכט די ברכה ,נאך דעם דעם פרטי המצוה בכל פרטותי'.
שהחיינו ,דערנאך איבערגעגעבן
נאכדעם האט ארום גערעדט די
דעם שה פארן כהן ,דערנאך איז
שיינקייט פון די מצוה הגה"צ דער רב
מען ארויס אין א ריקוד דער גאנצע
הקהילה שליט"א ,און גלייכצייטיג
אויבן אן און דער פיל קעפיגער
מסביר געווען אז מגלגלין זכות ע"י
ציבור אויף די פלעצער ,די בחורים
זכאי ,ר' חיים וואס איז מרומם קרן
אויף די פארענטשעס ,און מיט הקהילה בפעולותיו הכבירים למען
דעם האט זיך דער הערליכער מעמד הכלל והפרט.
דארט פארענדיגט.
פאר מ'איז צוגעגאנגען צו די
נאכער איז מען צוגעפארן צו הייליגע מצוה ,האט אויפגעטרעטן
די סוכה פון ביהמ"ד הגדול אויף דער כהן הפודה ,הרה"צ ר' יחזקאל
קעיזענאוו ראוד ,וואו עס איז ראפפורט שליט"א רב ביהמ"ד
געווען א מעמד שתיית לחיים ,און נועם התורה ,וועלכער האט
באלד דערנאך א סעודה גדולה ארויסגעברענגט די שמחת המצוה
לכבוד המצוה היקרה. וואס איז נאך גרעסער ווי די מצוה,
שישו ושמחו בשמחה של מצוה ובפרט בימי שמחתינו.
43
44
45
דער גאונ'ישער מחבר
ספרים
וואס האט נישט
געקענט שרייבן
א"ח
46
ער איז געווען דער געשפרעך אין
אלע ערטער וואו זיינע ספרים זענען
אנגעקומען //גדולי ישראל האבן
געשטוינט //להבדיל די משכילים
האבן שווער געקענט משלים זיין מיט
די מציאות //דער וואונדערליכער
געשטאלט פונעם "שוסטער פון
ראסיין" רבי משה מארקאוויץ זצ"ל
וועמען מען האט ארויסגעווארפן פון
חדר ,ער האט נישט געקענט שרייבן
און מיטן כוח הרצון און אהבת התורה
האט ער ארויסגעגעבן דעם ספר "שם
הגדולים השלישי" //והאיש משה לא
ידענו מה היה לו
47
מיר שטייען יעצט פאר א פרישן זמן .קינדערלעך האבן
אנגעהויבן חדר מיט א פרישקייט ,בחורים גייען אנפאנגען א
נייעם זמן אין ישיבה און די מרביצי תורה זענען דא מיטן גאנצן
פלייס אויפצובויען א פרישע דור פון אידן נאמנים לה' ולתורתו.
ווי פאסיג איז אין אזא צייט אויפצואוויקלען די שטוינענדע
היסטאריע פונעם 'שוסטער פון ראסיין' ,וועלכער איז
ארויסגעווארפן געווארן פון חדר צוליב זיין ארימקייט און
געווארן א שוסטער ,און אין רעזולטאט האט ער ניטאמאל
געקענט שרייבן (נקודה למחשבה פאר די מחנכים ,)...אבער טראץ
דעם האט ער באוויזן ארויסצוגעבן עטליכע ספרים (נקודה
למחשבה פאר קינדער און בחורים וועלכע זענען נישט אזוי מצליח.)...
עס קוקט אויס אומגלויבליך ,אבער דאס איז ווירקליך די
געשיכטע וואס האט זיך אפגעשפילט מיט נישט אזויפיל יארן
צוריק – אין די מיטעלע ת"ר יארן.
ליינט און ווערט אינספירירט און ערשטוינט!
מען קען קיינמאל
באריכט אין דעמאלטדיגע צייטונג איבער די שטוינענדע געשיכטע מיטן שוסטער דער מחבר ספרים
נישט וויסן!
ער איז געווען א זעלטענע ערשיינונג ,איינער פון פילע
אין יארן .אבער אסאך מער פון וואס ער איז געווען ,ווערן
ערוועקט אסאך דראמאטישע עפיזאדן און פאקטן ,אין
ליכט פון וואס ער האט באוויזן מיט זיין לעבן און מיט זיין
פערזענליכקייט .דאס איז דער "שוסטער פון ראסיין".
ראסיין איז געווען א שטעטל אין די ליטע ,פיל מיט חכמים
און סופרים ,פון וואו בארימטע תלמידי חכמים און גאונים
זענען ארויסגעוואקסן פון איר ,אבער דווקא דער "שוסטער"
אינעם שטעטל האט געצויגן דאס אויפמערקזאמקייט פון
אסאך וואס האבן איר באזוכט ,און אויך פון פילע גדולי
ישראל צו וועמען זיינע מייסטער ווערק זענען אנגעקומען
צו זייערע הענט.
ווער איז דער דאזיגער אומבאקאנטער אנאנימער מענטש
וואס האט געברענגט דערצו אז מענטשן פון איבעראל זענען
געקומען מיטהאלטן און זיך איבערצייגן מיט די אייגענע אויגן
דעם גרויסן וואונדער און נס ,און וואס האט געברענגט אזויפיל
אידן וואס זענען אפילו גאר ווייט געווען פון אידישן וועג ,צו
מודה זיין געצווינגענערהייט קעגן זייער ווילן ,איבער וואס ער
האט באוויזן און האט געלערנט מיט זיין פערזענליכקייט און
זיין לעבן און בפרט מיט זיין ווערק און שאפונג?
געווען איז עס רבי משה מארקאוויץ זצ"ל ,דער וועלכער
האט ארויסגעגעבן דער מאנומענטאלן ספר "שם הגדולים
נאך א ספר וואס ר' משה האט ארויסגעגעבן -איבער די היסטאריע פונעם שטעטל ראסיין
השלישי" (נישט אויפטוישן מיטן אנדערן ספר אונטער דעם נאמען ,וואס
48
דער מחבר איז געווען רבי אברהם איטינגא זצ"ל),
מיין רבי האט א ספר אין פארמאט און אין פארעם
מיר פארטריבן פונעם ספר "שם הגדולים" פונעם
הייליגן חיד"א זי"ע ,וואס באשרייבט
פון חדר און רעכנט אריין די ביאגראפיע
פון הונדערטער גדולי ישראל און
אט אזוי שילדערט רבי משה זיינע
פערזענליכקייטן פון די לעצטע דורות.
קינדערישע לעבנ'ס יארן .און דוכט זיך
אז ס'איז א חוב און וויכטיג צו ליינען אין פיסטריט פון דעם ספר "שם
יעדעס ווארט: הגדולים השלישי" ,האט דער מחבר
רבי משה מארקאוויץ ארויסגעגעבן נאך
"נולדתי לאיש יקר נפלא מצוין
פארשידענע ספרים און חיבורים אויפן
כמ"ר שלמה זלמן מארקאוויץ בשנת
שטעטל ראסיין און דאס שטעטל
תרט"ו בעיר נאמאקסט מחוז ראסיין
פלך קאוונא .אבי היה מתחילה נאווהארדאק .די דאזיגע ספרים זענען
חייט ,וכאשר לא מצא להחיות נפשו געווארן א באגלייבטע און פארלעסליכע
ממלאכתו זאת ,נהפך לבן כפר ול'חלבן', מקור און קוואל פון זכרונות פון פילע
ואחר כך גר שם ששה שנים וחלה ,ובא כאראקטארן ,געשטאלטן ביי כלל
לעיר ראסיין אצל הרופאים ,ונפטר שם ישראל און געשעענישן וואס ווערן
בשנת תרכ"ד ביום י"ד אדר .ואני היה געברענגט אין זייער אסאך ספרים אין
אז בן שמונה וחצי שנה .ליתום נעזב לויף פון די דורות נאך אים.
ושכול כמוני ,לא נשאר דרך אחרת. אבער דער עיקר וואס האט געמאכט
למדתי בעיר נאמאקסט שלשה שנים רבי משה מארקאוויץ אלס צוצואינג'ס
בתלמוד תורה ,ואחר כך שלחו אותי קראפט און מאגנעט ,איז געווען די
בעיר 'ראסיין' ולמדתי בתלמוד תורה ספעציעלע זעלטענע ערשיינונג ,אז
שלשה זמנים ,והיה אז רעב גדול ולא ער האט ארויסגעגעבן און געשאפן די
היה לי מה לאכל ,ואני צריך כל יום דאזיגע מייסטער און מאנומענטאלע
ויום להלוך לבקש פת לחם ,ואחרתי ווערק און וואונדערליכע ספרים ,אין
לבא אל החדר ,הרבי שלי גרש אותי די צייט וואס ער זעלבסט האט נישט
מן החדר והייתי נע ונד שלש שנים געקענט און נישט געוואוסט וויאזוי צו
בלי שום מקור לחיות ,וכמעט אמרתי שרייבן אפילו איין אות!...
לחיי נואש ,לו לא בא לעזרתי אחי
דער עפיזאד פון רבי משה
הגדול ולמד אותי מלאכת הסנדלרות...
כה עברו לי ימי נעורי שלשלת ארוכה מארקאוויץ זצ"ל פארדינט אז עס
מצרות רבות ורעות עניות ודחקות"... זאל דינען אלס וועגווייזער פארן
געפעדערטן פארזיכטיגקייט און
איבערגעטייטשט אין אידיש:
ספעציעל פאר מחנכים וועלכע געבן
"איך בין געבוירן געווארן צו א טייערן
זיך אפ מיט אידישע קינדער ,וועלכע
וואונדערליכן און אויסגעצייכנטער
דארפן עס כסדר האלטן פאר די אויגן,
איד ,כמ"ר שלמה זלמן מארקאוויץ,
אז יעדע נשמה פון יעדעס אידיש קינד
אין יאר תרט"ו אין שטאט נאמאקסט
איז הייליג און טייער און מ'ווייסט
אין געגנט פון ראסיין ,א קאונטי אין
קאוונא .מיין פאטער איז אין אנפאנג קיינמאל נישט ווער עס גייט וואס און
געווען א שוסטער ,און ווען ער האט וויאזוי אויפוואקסן.
נישט געקענט ערהאלטן זיין לעבן פון מיר באדאנקען זיך פאר ידידינו
די דאזיגע ארבעט ,איז ער געווארן א החשוב החוקר הרב גרשון טווערסקי
דארפס מאן און א 'מילכיגער' .דערנאך הי"ו ,פארן אונז ארויסהעלפן
וואס ער האט דארט געוואוינט אין לויף מיטן דערגרונטעווען דעם דאזיגן
פון זעקס יאר איז ער קראנק געווארן, היסטארישער ווערק ,ותשוח"ח לו.
49
און ער איז געקומען צו די שטאט ראסיין צו די ארטיגע
דאקטוירים ,און ער איז דארט נפטר געווארן אין יאר תרכ"ד
אינעם טאג י"ד אדר .איך בין דאן אלט געווען אכט און א
האלב יאר.
"פאר אזא פארלאזטן און ארימער יתום ווי איך ,איז נישט
פארבליבן קיין אנדערע וועג .איך האב געלערנט אין שטאט
נאמאקסט דריי יאר אין די תלמוד תורה ,און דערנאך האט
מען מיך געשיקט אין די שטאט ראסיין און איך האב געלערנט
אין די ארטיגע תלמוד תורה דריי זמנים .ס'איז דעמאלט
געווען א גרויסער הונגער און איך האב נישט געהאט וואס
צו עסן ,ווען איך האב טאג טעגליך געדארפט גיין בעטן א
שטיקל ברויט ,און איך האב וועגן דעם געשפעטיגט צו קומען
אין חדר.
"מיין רבי האט מיר דערפאר פארטריבן פון חדר און איך
האב ארומגעוואנדערט דריי יאר אן קיין שום מקור צום לעבן,
און איך האב כמעט אויפגעגעבן אויף מיין לעבן ,ווען נישט
מיין עלטערער ברודער וואלט מיר געקומען צו הילף און האט
מיר אויסגעלערנט די שוסטעריי-פאך ,אזוי זענען אדורך אויף
מיר מיינע יוגנט יארן ,א לאנגע קייט פון אסאך ביטערע און
שלעכטע צרות ,ארימקייט און נויט"...
תמונת צורתו פונעם מחבר הרב משה מארקאוויץ זצ''ל
ער וואלט געקענט בלייבן
א וואוילער שוסטער
דער אמת איז ,אז דא וואלט זיך געקענט אפשטעלן די
לעבנ'ס געשיכטע פון ר' משה מארקאוויץ זצ"ל ,ווען ער זעצט
פאר מיט זיין ארבעט אלס 'שוסטער' אזוי ווי אסאך אנדערע
ערליכע שוסטערס ביי כלל ישראל אין לויף פון די דורות.
אין פאקט ,ווי רבי משה זעלבסט דערציילט ,איז ער
ארויסגעווארפן געווארן פון תלמוד תורה וועגן זיינע פילע
פארשפעטיגונגען ,וואס זענען פאראורזאכט געווארן און
זענען געקומען אין רעזולטאט פון זיין ארומוואנדערן נאך א
שטיקל ברויט צו קענען דערהאלטן זיין יונגן לעבן.
ס'איז שווער צו פארשטיין ,אבער אין די זעלבע צייט איז
שווער צו משפט'ן און ריכטן די סיטואציע פון דערווייטנס
און נאך אזויפיל יארן שפעטער ,וויאזוי איז דאס געשען אז
די רבנים און די ראשי הקהילה אין די שטאט ראסיין האבן
זיך נישט אומגעקוקט אויפן קליינעם יתום און ווי אנדערש
איז זיין שיקזאל געווען פון אסאך אנדערע קינדער ,אין די
באדינגונגען און מאסנאמען פון הונגער און נויט אין יענע
יארן.
מען קען אננעמען ,אז אויך די תלמוד תורה זעלבסט איז
נישט געגרינדעט געווארן און געווען אוועקגעשטעלט אין
היסטארישע כתב יד וואו מען זעט דאס כתב פון די קינדער
וועלכע האבן געשריבן דעם ספר פאר ר' משה דעם פארמאט וואס מיר קענען הײנט.
50
ספרים אין וועקסל ,אדער אין אויסטויש
פאר די ארבעט ,ווען צומאל האט ער עס דעם מענטשנ'ס
אויך געבארגט אויף א קורצע צייט.
אזוי האט ער אין לויף פון לאנגע
ווילן וואס איז
יארן געצויגן זיין פרנסה און חיונה פון די יעדן העכער
שוסטעריי ארבעט ,אבער קיינמאל האט
ער נישט אויפגעהערט צו זאמלען נאך
פאקט
און נאך וויסנשאפטן פון ליינען ווי מער אלנפאלס איז דער אינגל משה
ספרים. אויסגעוואקסן אן קיין וויסנשאפט
דאס איז א סימבאל פון אהבת אין ליינען און שרייבן .עס איז מעגליך
התורה ,א לעבעדיגער ביישפיל פון אז ער האט יא געהאט עפעס א כאפ
דעם גרויסן כוח פונעם ווילן ,דער רצון פון ליינען ,אבער אין שרייבן האט ער
פון דעם מענטש וואס ברעכט אייזן נישט געהאט קיין שום אנונג ,און ווי
און וואס האט די כח צו איבערקומען מ'זאגט ,ס'איז קיינמאל נישט געווען
יעדן צושטאנד און יעדע מציאות. זיין ברענטש.
דער אינערליכער פארלאנג און ווילן צו וכאן הבן שואל ,דא שטעלט זיך
פארשענערן און מכבד זיין די תלמידי די הויפט פראגע און שווערע קשיא,
חכמים וואס ליטע האט געקענט וויאזוי און וואו איז ער אין לויף פון די
פראדוצירן. יארן געווארן דער מחבר פון אזויפיל
רבי משה דער שוסטער ,יעדן ספר ווערטפול-מאנומענטאל ספרים?
וואס איז אנגעקומען צו אים אין די פאקטיש ווען מ'קוקט אויף צוריק,
הענט ,כאטש ער האט נישט געקענט שטעלט זיך ארויס ,אז ר' משה איז
פארשטיין דעם אינהאלט פונעם ספר, געווען א אינגל מיט א זעלטענעם
די טיפע חידושים דערפון און ווער טאלאנט און מיט א פענאמענאלן
רעדט נאך פון פלפולי אורייתא ,און לויט זכרון .ער פלעגט כסדר דורכגיין יעדן
ווי עס שיינט האט ער אפילו געהאט ספר וואס איז אים אונטערגעקומען
שוועריגקייטן מיטן ליינען געהעריג ,האט אין די הענט ,און עס אפגעשאצט און
ער אבער גוט אדורכגעליינט די דעקלעך אריינגענומען אין זײן זכרון .ער האט
פון די ספרים ,די הקדמות ,די הסכמות, אסאך אינוועסטירט אין דעם ,ער האט
ער האט זיך אפגעשטעלט און גוט חתונה געהאט און בשעת'ן ארבעטן
אדורך געטראכט און אפגעלערנט דעם צו ברענגען פרנסה פאר זיין הויזגעזינד
כאראקטער פון דעם מחבר ,די יאר ,דער אלס שוסטער ,האט ער פארגעזעצט
ארט ,ער האט זיך קאנצענטרירט אויף מיט דעם פערזענליכן פראיעקט פון זיין
דעם נוסח פון די הסכמות ,די רבנים לעבן.
וואס געבן די הסכמות ,זייער וואוינארט
א.א.וו. הקדמות און
צוביסלעכווײז איז אין זײן מח
באשאפן געווארן א גאנצע ביבליאטעק הסכמות
פון וויסנשאפט און אומשאצבארע ס'איז נישט גרינג געווען אין יענע
רייכע אוצרות פון זכרונות וועגן רבנים, צייטן צו עררייכן און שאפן ספרים,
ארײנגערעכנט זייערע יארן און אבער ר' משה האט אינוועסטירט
וואוינערטער ,ווען ער ציט א שײן אלע כוחות צו עררייכן און באקומען
צווישן פערזענליכקייטן און צווישן די ספרים .לויט ווי עס זעט אויס ,זענען
פעריאדישע געשעענישן ,צוזאמען געווען נישט ווייניג ביזנעס האנדל מיט
מיט וויכטיגע און אינטערעסאנטע אידן וואס זענען געקומען פאררעכטן
אנעקדאטן פון זייער לעבן. די שיך און זיי האבן אים געברענגט די
51
געווארן ,און אין וועלכע צייט זיי אלע שטיק היסטארישע וויסנשאפט און
זענען געדרוקט געווארן". יעדע דבר חכמה. "מיין מלאך
ער איז געזעצן אין זײן קליינע ד' על אין די פיסטריט "די קינדער המוות"...
האבן מיר אויפנעמען פון הייליגן ד' דירה ,װאו ער פלעגט
באווארפן מיט געלעגן פאראייזערנעאים ,אוןשיך חיד"א זי"ע זײנע קליענטן ,די
פארעם איז
ווענדפונקט ס'איזאין קישענעס" דער גרויסער נעבן אים זענען געווען אויסגעלייגט
ספרים וואס ער האט געקויפט מיט זיין לעבן איז געקומען ,ווען
אבער ווי מיר האבן געשריבן ,האט
אנגעקומען צו די הענט פון רבי משה די עטליכע פעניס וואס ער האט
פאר ר' משה געפעלט איין וויכטיגע זאך
זצ"ל ,דער ספר פון הייליגן חיד"א " -שם געלייזט .אין יעדן איבעריגע מינוט
וואס האט זיך אויסגעפעלט צו קענען
הגדולים" -די ענציקלאפעדישע הייליגע פלעגט ער ארויסנעמען א ספר ,ליינען,
שרייבן די ספרים; די פעאיגקייט צו
ווערק פון דעם גרעסטן פון די מחברי און טייל מאל ארויסציען א בליי פון
שרייבן.
ספרים דער חיד"א זי"ע ,אין וועלכן ער זײן אלטן הויך שטיוול ,פארשריבן
דערויף האט ער געטראפן א לעזונג האט איבערגעבליקט און פאראייביגט און אנגעצייכנט א ליניע אדער עפעס
און אזוי דערציילט ער" :ואחשוב בליבי דעם געשטאלט פון די גאוני הדורות ,די א ווארט צוויי אויפן ספר ,אויף עפעס
שאני יכול לעשות ספר כזה (כמו 'שם
ראשונים ווי אחרונים .ר' משה ליינט און וואס ער האט געוואלט געדענקען.
הגדולים') אבל אין אני יכול לכתוב אפילו זאגט צו זיך אויפן קול" :איך קען אויך
תיבה אחת ,על כן אני צריך לבקש בכל זיין פרוי איז געווען געוואוינט צו
רעדאקטירן און ארויסגעבן אזא ספר
יום ויום מהילדים (הנערים) אשר למדו רופן די ספרים" :מיין מלאך המוות"...
פאר די גרויסע דורות נאכן חיד"א!"
בשיעור בבית המדרש הגדול ,אשר ווייל די דאזיגע ספרים האבן אים
מ'קען מיט רואיגקייט אננעמען אז
הם יכתבו לי מעט ,והם עשו לי כאשר בארויבט נישט ווייניג פרנסה .די
אסאך האבן מיט אים מסכים געווען
אני בקשתי מהם .ואחדים כשראו באשעפטיגונג פון לײנען װי אויך די
און איינגעשטימט.
איך כתבתי ,השליכו אותי עם כרים שטענדיגע שמועסן מיט די קליענטן,
כל אחד ואחד אשר היו שם בצחוק, און ווי ער באצייכנט און דעפינירט װעלכע האבן פארמאגט מערערע און
אשר היה אז המנהג כי הבחורים ישנים זיין ספר" :יתברך הבורא וישתבח ברייטע ידיעות אין אידישע היסטאריע,
בבית המדרש ,ואני לא עניתי אותם היוצר אשר נתן אותי בלבי דעת ותבונה האבן אוועק גע'גנב'עט די צײט פון די
כלום יען כי אני צריך להם .זה נמשך לעשות ולחבר ספר 'שם הגדולים שוסטעריי ארבעט.
כשבעה או שמנה שנה עד אשר עברו השלישי' אשר יכיל בקרבו בשני
חלקים :חלק אחד כולל תולדות גאוני אבער ,דאס איז געווען א דעפיניציע
הימים עד כי בני הגדול נתגדל והוא
וגדולי ישראל על סדר אלף בית ,וחלק וואס זיין פרוי די צדקנית האט
החל לכתוב אתי ,וכל העיר צחקו ממני
שני כולל מערכת הספרים שחברו אנגענומען ,און אפילו פארשטאנען און
הרבה ואמרו בצחוק הוא יכול לעשות
ומבואר מהותם על מה אדניהם הטבעו אים דערמוטיגט דאס צו טון ,בשעת'ן
ולחבר ספר 'שם הגדולים השלישי'?...
ובאיזה זמן נדפסו כולם". נעמען דעם יאך אויף אירע פלייצעס.
עד שראו כולם שהוא ספר גדול ועב,
אז השתוממו כולם עלי ואמרו אמת כי שפעטער ,ווען דער ספר איז ערשינען,
איבערגעטייטשט אין אידיש:
יש לו ידיעה גדולה מזה". האט רבי משה באשטימט פאר איר
"געלויבט דער באשעפער וואס ער
א ספעציעלע וואונטש" :צו מיין ווייב
איבערגעטייטשט אין אידיש" :און האט מיר אריינגעגעבן אין מיין הארץ
זיסל'א ,וואס האט נישט געלייגט אויף
איך האב געטראכט אין הארצן ,אז איך די שכל און פארשטאנד צו מאכן און
ארויסגעבן דעם ספר 'שם הגדולים מיר קיין יאך מיר צו פארזארגן ,אז איך
קען מאכן אזא ספר (ווי דער 'שם הגדולים'
השלישי' וואס וועט אנטהאלטן צוויי זאל זיין באקוועם מיטן שרייבן דאס
פונעם חיד"א) ,אבער איך קען נישט שרייבן
טיילן :איין חלק רעכנט אריין די ספר".
אפילו איין ווארט ,דעריבער דארף
איך יעדן טאג בעטן פון די קינדער (די תולדות פון די גאוני וגדולי ישראל לויטן די ראסיינער איינוואוינער האבן שוין
ערוואקסענע קינדער) וואס האבן געלערנט סדר אלף בית ,און דער צווייטער חלק געקענט זייער "שוסטער" ,זײ האבן
ביים שיעור (ישיבה) אין בית המדרש רעכנט אריין די ספרים וואס זיי האבן באװאונדערט זײנע אויסערגעווענליכע
הגדול ,אז זיי זאלן אביסל שרייבן פאר פארפאסט און זייער אינהאלט אויף וויסנשאפטן און ברייטע ידיעות ,זײן
מיר .און זיי האבן עס מיר געטון ווען איך וואס זיי זענען געשטעלט און געבויט גרויסן דארשט נאך יעדעס קליינע
52
בס"ד
כסא דנחמתא
מתוך רגשי צער הננו בזה לשגר ברכת תנחומים לכבוד האי גברא רבא ,מצוין ומופלא במדת
הצדקה והחסד בלי גבול וקצבה ,מסור בלו"נ לכ"ק רבינו הקוה"ט בעל ה"ישועות משה" זי"ע
ועכ"י – אשר העלה על נס את מסירותו ונאמנותו ,ואחריו ליבלחט"א כ"ק רבינו הקוה"ט
שליט"א בהתבטלות והתקשרות איתנה על פי דרך השיטה הקדושה ,מוסר נפשו גופו וממונו
לכל אשר בשם ויזניץ יכונה ,מקים ומעמיד מוסדותינו הקדושים בלונדון מיום הווסדם
במסירות בל יתואר ,מוסיף והולך בכל זמן ועידן להרבות כבוד שמים וכבוד ויזניץ בכל רחבי
תבל ,ואחרון הכביד עליו עול ,בשמעו קריאת הקודש להקים בית הספר ,היה מהעושים
והמעשים להיות לעזר ואחיסמך לכל הצריך למען הצלחת מוסדינו לשם ולתפארת
הי"ו ישראל ולצר ה"ה הנה"ח ר'
היושב בעמק הבכא על פטירת אביו החשוב והיקר ,מסור ומקושר בלב ונפש לרביה"ק
ה"אמרי חיים" זי"ע וביתר שאת לממלא מקומו כ"ק רבינו הקוה"ט ה"ישועות משה" זי"ע
ואחריו ליבלחט"א כ"ק רבינו הקוה"ט שליט"א בהתבטלות גמורה ובמסירות נפלאה ,עמד
כצור איתן ללא שום סטיה ופשרה עד זיבולא בתרייתא ,מנעים בקולו הנעים בחצרות קדשינו
בן הרה"ח ר' דוב ז"ל ה"ה הרה"ח ר' חיים ליטמן
שולחים אנו תנחומינו הכנים המקום ינחם אתכם בתוך אבלי ציון וירושלים ולא תוסיפו
לדאבה עוד ולא ישמע עוד שבר בגבולכם ואך ששון ושמחה ישרור בביתכם תמיד ,בהמשך
דרכיו ומפעלותיו המבורכים תמצא נוחם ,ויהא למליץ עבור משפחתו וכל משפחת בית ויזניץ
צוות המחנכות והתלמידות ישראל ווייס -מנכ"ל
53
מיר ,פאר דעם האב איך געמאכט א האב זיי געבעטן ,און טייל פון זיי ,ווען
פארמולע' :איך האב מיך פארמערט איך וואלט זיי האבן געזען ווי איך שרייב (די געציילטע
ליבהאבערס און פארמערט פיינט',
די פון זייער ליבשאפט האבן געהויבן געדארפט זיין ווערטער וואס ער האט זיך אנגעצייכנט) ,האבן
מיך באווארפן מיט קישענעס ,יעדער
מיין שיינקייט ,און די פון זייער הַאס
האבן אראפגענידערט מיין כבוד ,און
אן עם-הארץ איינער פון זיי וואס זענען דארט געווען
מיט געלעכטער ,וואס דעמאלט איז
איך האב זיך נישט גרויס געהאלטן, אבער דערמיט האבן זיינע ליידן זיך געווען דער מנהג אז די בחורים שלאפן
איך האב געזאגט צו מיר ווען וועל נישט פארענדיגט ,נאר אויך דערנאך אין בית המדרש .און איך האב זיי
איך שטיל ווערן ,ווען וועל איך רוען, וואס ער האט שוין געהאט א גאנצער גארנישט געענטפערט וויבאלד איך האב
יעצט האב איך זיי אומזיסט ליב געפעק מיט בלעטער אין די האנט, געדארפט צוקומען צו זיי.
געהאט ,יעצט האב איך זיי אומזיסט גרייט ארויסצוגעבן א גאנצער ספר
"דאס האט געדויערט ארום זיבן
דערפון ,האבן אים נאך מענטשן
פיינט געהאט ,די האבן פאר גארנישט אדער אכט יאר ,ביז די טעג זענען
גענודזשעט און געטשעפעט .און אזוי
אראפגעברענגט מיין כבוד ,די האבן פארביי און מיין עלטסטער זון איז
שרײבט ער בשעת ער אנטפלעקט
פאר גארנישט אראפגעברענגט מיין אויסגעוואקסן ,און ער האט אנגעהויבן
דא זײן גאלדענער רייכער לשון ,וואס
שיינקייט ,ווייל אפילו אויב א מענטש צו שרייבן מיט מיר און דאס גאנצע
אנטהאלט אין זיך א זייער אינערליכער
וועט לעבן טויזנט יאר וועט עס זיין שטעטל האט אסאך געלאכט פון מיר
גײסטישער אוצר וואס דאס זעלבסט
ווי גארנישט געווען ,ביים ענדע וועט און געזאגט מיט שפאס ,ער קען מאכן
איז צום באוואונדערן.
מען אים צום קבר פירן ,אונטער אים און פארפאסן א ספר 'שם הגדולים
וועט אויסגעלייגט ווערן ערד און דארט און אט אזוי שרײבט ער, השלישי'? ...ביז ווען יעדער האט געזען
װעט ער צעטרעטן װערן און ליגן װי ארײנגערעכנט א רעפערענץ צו זײן אז עס איז א גרויס און געדיכטער ספר,
א שטילער שטײן ,און זײן נשמה װעט פארגאנגענהייט ,מיט אנטשולדיגונג: דאן האבן זיי זיך אלע געוואונדערט אויף
געשװיגן װערן דערויף. "ועוד עברו עלי מהם מעט שנאה, מיר און געזאגט :ס'איז ריכטיג אז ער
אשר יש אנשים אשר מזלזלים בי, האט א גרעסערע וויסנשאפט ווי דאס".
"עס איז גוט פאר א מענטש װאס על זה עשיתי נוסחא אחת 'הרביתי
ער װעט טראגן אויף אים דער יאך לי אוהבים והרביתי לי אויבים ,אלה ווי ר' משה דערציילט ,האט ער
פון תורה פון זײן יוגנט ,און איך האב מאהבתם הרימו הודי ,ואלה משנאתם גענוצט דעם וועג אז די בחורים זאלן
נישט געלערנט ווייל איך בין געווען הורידו כבודי ,ואני לא קמה בי רוח, שרייבן וואס ער האט זיך פריער
א יתום פון מיין פאטער און דאן בין אמרתי מתי אשקיט ,מתי אנוח ,עתה אנגעצייכנט אין זיינע מח קעמערלעך
איך געווען אין גרויסע צרות און נישט לשוא אהבתים ,עתה לשווא שנאתים, און צומאל געציילטע ווערטער וואס ער
געהאט וואס צו עסן און דער מלמד אלה לריק הורידו כבודי ,אלה לריק האט אנגעצייכנט מיט א בליי אויף די
האט מיך ארויסגעטריבן פון תלמוד הורידו הודי ,כי אם אלף שנים יחיה זייטן פון די ספרים.
תורה ,דעריבער האב איך געמוזט זיין אדם והיה כלא היה ,סופו לקברות יובל, ווי מ'זעט ,איז די שטאפל פון זיין
אן עם הארץ און דאן בין איך געווען תחתיו יוצע עפר ושם ידוש וישכב שרייבן געווען אזוי שלעכט ,אז דאס
צופרידן ווייל א געוויסער שוסטער כאבן דומם ,ונפשו עליו תשתומם .טוב ליינען האט צוגעברענגט אז טייל בחורים
האט מיך גענומען און אויסגעלערנט לגבר כי ישא עליו עול תורה מנעוריו, האבן געטריבן שפאס פון אים און האבן
די שוסטעריי פאך ,און נאך עטליכע ואני לא למדתי כי אני הייתי יתום מאבי שטארק געלאכט פון זיינע שרעקליכע
יאר בין איך אויפגעשטאנען און איך ואז הייתי בצרה גדולה ולא היה לי מה טעותי הכתיב.
בין דערמוטיגט געווארן מיט ציטערניש לאכל ויגרש אותי הרבי מתלמוד תורה, אבער דער עקשן וועט מצליח זיין,
און מוט צו שרייבן א ספר מיט גרויס על כן הוצרכתי להיות עם הארץ ואז זאגט די וועלט ,ווי עס שיינט זענען ר'
פרייד"... אני שמחתי כי סנדלר אחד לקח אותי משה'ס גייסטישע כוחות געווען העכער
ליינט קומענדיגע וואך נאך ללמוד מלאכת הסנדלרות ,ואחר כמה און ווייטער פאר די כח פון די געווענליכע
גאר אינטערעסאנטע דעטאלן, שנים קמתי ונתעודדתי ברעדה וחיל אויסהאלטן וואס א מענטש קען
אריינגערעכנט דער אויסשטעל פונעם לחבר ספר בגיל ובשמחה גדולה"... דערהייבן .ער האט זיך געהאלטן צום
ספר ,עדות'שאפטן פון די קינדער איבערגעטייטשט אין אידיש" :און ציל ,א בלאט נאך א בלאט ,א שורה נאך
וועלכע האבן געשריבן דעם ספר ,וואס אויך איז אריבער אויף מיר אביסל הַאס א שורה .און ביים ענדע איז אים געלונגען
די משכילים האבן געזאגט דערויף און און פיינטשאפט פון זיי ,ווי עס זענען צו זאמלען די בלעטער ,ארויסצוגעבן א
נאך אייגנארטיגע קרישקעלעך. דא מענטשן וואס קוקן אראפ אויף פולשטענדיגער הערליכער רייכער ספר.
54
55
ווער
די ליינער קענען אריינצוגעבן אינפארמאציע אויף די בילדער דורך:
לאזן א מעסעדזש אוף שבת בשבתו טעלפון סיסטעם #221
020 39 815 815 #5
געדענקט?!
ווער
אריינפאסטן אין שבת בשבתו לעטער באקס
Unit 4, 2a Northfield Road, London N16 5RN
שיקן אן אימייל צו:
ווער געדענקט
sbsvergedenkt@gmail.com
אזוי אויך בעהט מען פון די ליינער זיי זאלן אריינשיקן
אינטערסאנטע בילדער להנות בהם בני אדם געדענקט?!
ענטפער פון ווער געדענקט #219
דער בילד איז פון די חתונה פון הרה"ח ר' ברוך
דאווידאוויטש הי"ו ,וועלכער איז געווארן אן איידעם ביי
הרה"ח ר' אברהם שטרייכער הי"ו .די שמחת החתונה איז
פארגעקומען אום ב' אדר תשס"ד אין דעקאריום זאל.
מען דערקענט אויפן בילד:
)1הרה"צ ר' אליעזר דוד פרידמאן זצ"ל רב דביהמ"ד בעלזא
)2הרה"ג ר' סיני דייטש שליט"א רב דביהמ"ד שאץ
)3הרה"ח ר' אהרן פארבער הי"ו
)4הרה"ח ר' יוסף אבעלעס הי"ו
)5הרה"ח ר' יוסף מאשקאוויטש הי"ו
)6הרה"ח ר' משה דאווידאוויטש הי"ו – פאטער פונעם חתן
)7הרה"ח ר' יודל דאווידאוויטש הי"ו [ירושלים]
)8הרה"ח ר' אברהם שטרייכער הי"ו – פאטער פון די כלה
)10הרה"ח ר' יצחק דאווידאוויטש הי"ו [בארא פארק]
)11הרה"ח ר' יצחק ברוך פישער הי"ו
)12הרה"ח ר' דוד דייטש הי"ו
)13הרה"ח ר' יוסף ראזענגארטען הי"ו [מאנטריאל]
א דאנק פאר ידידנו הר"ר ישראל קרויס הי"ו פארן אונז צושטעלן דעם שיינעם בילד
צוליב מאנגל אין פלאץ וועט די ענטפערס פאר די הערליכע ווער געדענקט פונעם סוכות
אויסגאבע ערשינען קומענדיגע וואך -אזוי ווי עס פעלט אונז נאך א חלק פון די תשובות בעטן
מיר ווער עס דערקענט די קינדער אויף יענע בילדער זאל אונז ביטע מודיע זיין
56
57
שיקט אריין אייער בריוו צו:
Unit 4 2a Northfield Road, N16 5RN
ואלין מליא Fax: 020 3670 3882
Tel: 020 39 815 815 Ext. 6
Email: sbsbriven@gmail.com
איך אויך וויסן וואס איז געווען פאר ס'איז געווען אנטיביוטיק... ארבעטן אויף די מידות אדער גיין צו טעראפי?
וואס ס'איז אבער יא וויכטיג פאר מ'גייט צו א טעראפיסט ,איז זיך אין די מועד במועדו פון סוכות איז געווען א בריוו פון ר' מ.ל ,.וואס
נאכפרעגן ווער איז טאקע גוט ,ווייל אזוי ווי ביים גוף זוכט מען א ער שרייבט אז מדארף נישט גיין צו טעראפי ,ווייל אז א מענטש איז
גוטער פראפעסאר וואס האט זיך שוין אויפגעוויזן ,אזוי אויך ביים דיפרעסט ,זאל ער לערנען דעם "דגל" אז עצבות איז פון די סט"א.
נפש. און אז ער איז נערוועז ,זאל ער זיך דערמאנען וואס חז"ל זאגן אז "כל
ייש"כ פארן מפרסם זיין די בריוו .און לאמיר האפן צום אויבערשטן הכועס כאילו עובד ע"ז" וכו' וכו'.
אז אלע אידן זאלן זיין אינגאנצן געזונט בגוף ובנפש. איך מיין אז ס'איז זייער וויכטיג צו קלאר מאכן א נקודה; א מענטש
ר.כ. דארף א גאנץ לעבן זיך ארויף ארבעטן אין עבודת המידות .ווען מען
רעדט פון גיין פאר טעראפי ,מיינט נישט אז יעדער וואס איז נישט
אזוי רואיג ווי הלל הזקן מוז האבן הילף .ווען מ'רעדט פון טעראפי,
עס איז לכתחילה צו מאכן קידוש אויף א קליין געלעזל בראנפן מיינט מען אזא איינער וואס די נישט גוטע רגשות נעמען אים ארום
לכבוד דער אינהאלטסרייכע אויסגאבע שבת בשבתו א גרויס חלק פונעם טאג .מ'רעדט נישט פון קיין טיפש אדער אן
איך וויל מעורר זיין איבער דער בריוו וואס איינער האט געשריבן עם הארץ ,מען רעדט פון איינעם וואס ווייסט אז מ'דארף זיין רואיג
אינעם נצבים-וילך אויסגאבע ,בנוגע קידוש מאכן אויף א קליין אידערהיים ,און פון אלץ קליין קינד געדענקט ער אז כל הכועס
גלעזל בראנפן שבת אינדערפרי ,וואו ער שרייבט דארט אז עס איז כאילו עובד ע"ז ,אבער ס'גייט נישט ,די פחדים ,עצבות ,וכדו' נעמען
נישט אויסגעהאלטן. אים ארום אן קיין וועג ארויס.
וויל איך זאגן אז עס איז דא אויף דעם א מהרש"ם -אין שו"ת צום ביישפיל ,ווען איינער כאפט א גוטן זעץ אין די האנט ,ס'גייט
מהרש"ם סימן קע"ה -וואו ער זאגט דארט בשם דער הייליגער אדורך אפאר שעה ,און ער פארשטייט אז ער האט צובראכן די
ראפשיצער רב זצוק"ל און דער הייליגער חוזה מלובלין זצוק"ל האנט .קען ער לערנען זיבעציג מאל ווי חשוב פאר עבודת השם איז
און בשם דער הייליגער קאמינקא רב זצוק"ל אז עס איז אינגאנצן א געזונטע גוף ,אבער אז ער גייט נישט גיין צום דאקטאר גייט די
אויסגעהאלטן צו מאכן קידוש אויף בראנפן און אויך אויף א קליינע האנט ע"פ דרך הטבע בלייבן צובראכן.
גלעזל. דאס זעלבע איז אין די נפש ,עס זענען דא מצבים וואס ס'איז נישטא
ער ברענגט דארט אויך אז א תלמיד חכם זקן האט אים געזאגט אז קיין אנדערע עצה ,און מ'מוז גיין צו פראפעסיאנאלע הילף.
ער האט אליין געזען ווי דער ראפשיצער רב זצוק"ל האט געזאגט אינעם בריוו שרייבט יענער ,אז ס'זענען דא שיטות אז מען טאר זיך
פאר זיינע תלמידים אז זיי זאלן מאכן קידוש אויף א קליין גלעזל נישט היילן ביי א גוי אפילו פאר געווענליכע רפואת הגוף ,און אויב
בראנפן אפילו עס איז געווען וויין אויפן טיש ,און מען דארף די גוף טאר מען נישט ,איז כ"ש די נשמה וואס איז חצובה מתחת
נישט קיין שיעור כוס .און ער האט צוגעלייגט אז ער הייסט אים כסא הכבוד.
מאכן קידוש מיט בראנפן צו ווייזן פאר זיינע תלמידים אז עס איז איך וויל ענטפערן דערויף עטליכע נקודות )1 :איך מיין אז ס'איז
לכתחילה שבלכתחילה אזוי צו טון! נישטא היינט קיין איין רב וואס פסק'נט אז ווען מ'פילט נישט גוט
ממילא דארף מען וויסן אז עס איז זייער אויסגעהאלטן צו מאכן זאל מען נישט גיין אין שפיטאל ווייל סאיז גוים )2 ...ווען מ'רעדט
קידוש אויף א קליין כוס בראנפן ,און מען טאר נישט אוועקמאכן פון עצבות כעס וכדו' ,דאס איז נישט די הייליגע נשמה ,דאס איז
דאס וואס אסאך ערליכע אידן טוען ,וואס דער מקור קומט פון די רגשות פונעם מענטש( .עיין רמב"ם הלכות יסודי התורה פ"ד
פריערדיגע צדיקים וגאונים. ה"ח) )3 .די טענה הייבט זיך בכלל נישט אן ,ווייל ס'דא היינט
יישר כח פארן אריינלייגן מיינע ווערטער. היימישע טעראפיסטן ערליכע און חשוב'ע יונגעלייט.
ל.ד. און אויף די טענה "וואס איז געווען ביז עטליכע יאר צוריק?" ,וויל
58
אבד חסיד מן הארץ
ברגשי צער ויגון עמוק ובשברון לב ,אנו מביעים בזה את תנחומינו
הכנים והעמוקים לידידנו היקר והנכבד ,העסקן הדגול ורב הפעלים,
נושא בעול הציבור ומקדיש חילו וכוחותיו למען הרמת קרן התורה
והחינוך בעירנו בכלל ,ולמוסדותינו הק' בפרט
הי"ו ישראל וואלצער מוה"ר
בפטירת אביו הדגול והנעלה
הרה"ח ר' חיים ליטמאן ב"ר דוב וואלצער ז"ל
חסיד ותיק ונאמן ,ירא שמים מרבים ,אשר היה מקושר בלב ונפש לרבוה"ק ,וזכה להסתופף
בצילא דמהימנותא ולהתבשם מאור קדושתם ,אצל מרן רביה"ק בעל האמרי חיים זי"ע ,מרן
רביה"ק בעל הישועות משה זי"ע ,ולהבחל"ח אצל כ״ק אדמו״ר הקוה״ט שליט״א
נאמנותו לדרך רבותינו הקדושים הייתה נר לרגליו ,כל ימיו היו מקשה
אחת של אמונה ,תמימות ,חסידות והתקשרות
דמותו וזכרו הטוב יישארו חקוקים בלב כל מוקיריו ומכיריו
ובשעה קשה זו ,ראויה להיזכר מסירותו הגדולה
של בנו ,העסקן הדגול מוה״ר ישראל הי״ו
למען תלמוד תורה ויזניץ ״ישועות משה״
אשר זכה להיות מן העוסקים והנושאים בעול בניינו וביסוסו ,במסירות
ובנאמנות ,למען יתחנכו בו ילדי ישראל לתורה ,ליראת שמים ולמידות
טובות ,על ברכי רבותינו הקדושים.
ויהי נועם זכותו ומעשיו הטובים לעילוי נשמתו ,וזכות התורה והחינוך
אשר בנו ופעלו למענם תעמוד לבני המשפחה היקרה.
המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבלי ציון וירושלים ,ולא תוסיפו לדאבה עוד ,ותזכו לנחמת אמת ולנחמה שלימה
מן השמים ,מתוך בריאות איתנה ,הרחבת הדעת ורוב נחת דקדושה מכל יוצאי חלציכם.
בכבוד ובצער רב
תלמוד תורה ויזניץ ״ישועות משה״
59
פרשת
שית ברא
ת
שפ"ז
למען תספר
ירושלים איז געווען א גרויסער רשע א שונא ישראל ,און טייערע ליכטיגע קינדערלעך!!!
ער איז געווען דארט ביי די מקום המקדש און עס איז די וואכעדיגע סדרה לערנט מען די יסודות פון
געווען זייער שטיל ,האט ער געהערט ווי עס פליסט א אידישקייט – ווי דער הייליגער באשעפער האט באשאפן
וואסער ,א וואסער לויפט ,א קוואל ,ער האט עס געהערט די גאנצע וועלט.
זייער שטיל.
איינע פון די זאכן איז געווען די וואסער ,די אויבערשטע
עס איז באקאנט אז אונטער די מקום המקדש איז דא א מיט די אונטערשטע ,אין צייט וואס פון די אונטערשטע
קוואל וואס עס הייסט 'מי גיחון' ,עס ווערט דערמאנט אין וואסער איז געווארן די ימים ,טייכן ,קוועלער וכו' .וועלן
תנ"ך עטליכע מאל. מיר זען צוויי שיינע מעשיות וועגן קוואל-וואסער.
עס שטייט אין גמרא מסכת פסחים דף נ"ו עמוד א' ,תנו פאר איבער 400יאר צוריק האט געוואוינט אין ארץ
רבנן ,ששה דברים 6 :זאכן האט חזקיהו מלך יהודה געטון, ישראל דער גרויסער און הייליגער צדיק רבי חיים וויטאל
דריי האבן די חכמים יא מודה געווען און דריי האבן די זי"ע דער מקובל ,א תלמיד פון דער הייליגער אר"י הקדוש
חכמים נישט מודה געווען ,איינע פון די 3איז אז חזקיהו
זי"ע ,זיין גרויסקייט און זיין געטליכקייט האט אפגעקלינגען
המלך האט פארשטאפט די מי גיחון דעם קוואל גיחון ,אזוי
נישט נאר ביי די אידן אין ארץ ישראל נאר אויך ביי די גוים
ווי עס שטייט
להבדיל .פאר יעדן איז
דברי אין
ער געווען באקאנט.
ב' הימים
קאפיטל עס איז געווען
ל"ב פסוק ל', איין פרייטאג ,דער
והוא חזקיהו פאשא איז געקומען
את סתם צו די מקום המקדש,
מוצא מימי צו די גאר הייליגע
גיחון העליון, פלאץ וואו עס איז
ויישרם למטה אמאל געשטאנען דער
מערבה לעיר הייליגער בית המקדש.
עס דוד... דער פאשא ,דער קעניג
דער שטיין איז געפונען געווארן 139יאר צוריק אין איינע פון די היילען וואס פירן דעם קוואל
איז געווען ''גיחון'' אינטער דעם ''עיר דוד'' -היינט צוטאגס ליגט עס אין א מוזיאום אין איסטנבול טערקיי פון די אראבער אין
60
דעמאלט ביי די מלחמה מיט סנחריב
די קעניג פון אשור האט חזקיהו המלך
פארשטאפט דעם קוואל.
(עס איז כדאי נאכצוקוקן וואס דארט
איז געווען).
דער רשע דער פאשא האט נאר
זיך פארגלוסט יעצט ,איך מוז זען דער
וואסער ,איך מוז האבן די וואסער האט
ער געשריגן ,ווער צווישן די אידן קען מיך
עפענען צוריק די קוואל וואס פליסט דא
פון אונטן?
האבן אים איינער פון זיינע מענטשן
געזאגט ,אז דא נישט ווייט וואוינט א איד
א געטליכער מענטש ער וועט עס זיכער
קענען עפענען.
דער פאשא איז גלייך אריבערגעגאנגען
צום גרויסן צדיק רבי חיים וויטאל זכר
צדיק לברכה ,רבי חיים וויטאל האט זיך
געהאלטן אינמיטן גרייטן אויף שבת.
דער פאשא האט אים געבעטן ער זאל
עפענען די קוואל.
האט ר’ חיים וויטאל געזאגט ,איך קען
דער געגענט פון ''עיר דוד'' היינט צוטאגס -אינטער דעם לויפט דער ''מעיין גיחון'' נישט.
האט אים דער פאשא געזאגט :איך
ווייס אז דו קענסט יא ,און דו האסט
געטליכע כוחות ,איך ווארן דיך מיטן לעבן!
דו מוזט עס שוין עפענען!!!.
ר’ חיים וויטאל דער גרויסער צדיק
האט זיך נישט געוואלט סתם אזוי באנוצן
מיט שמות צו ווייזן גרויסע ניסים ,ער
וואלט געקענט מיט איין שם עפענען
די קוואל דורך גרויסע ניסים ,ער האט
ענדערש אויסגענוצט דעם שם פון קפיצת
הדרך און אין דעם זעלבן טאג ערב שבת
איז ער שוין געווען אין דמשק ארויס פון
די גאנצע געגנט.
מאל,
דאס איז דער מי גיחון וואס לויפט אינטער דער עיר דוד -עס זייער פארצווייגט און ׁש ָ
ווי נאר ער איז אנגעקומען צו דמשק
האט זיך דער הייליגער אר"י הקדוש פאר
אבער דו האסט עס פארשפעטיגט. אים באוויזן און זיין רבי דער הייליגער
נו ,עס וועט ווערן מתוקן נאר ווען משיח וועט קומען, אר"י הקדוש האט אים פארגעהאלטן ,רבי חיים ,דו ווייסט
דעמאלט וועלן מיר שוין קענען טרינקען פון דעם קוואל! דו האסט געהאט די געלעגנהייט צו מתקן זיין דער גרויסער
חטא דער גרויסער עבירה וואס חזקיהו המלך האט געטון
און זען דעם הייליגן צדיק ר’ חיים וויטאל!
אז ער האט פארשטאפט דעם קוואל ,ווייל די גמרא זאגט
נאך א מורא’דיגע מעשה וועלן אונז פארציילן וועגן א אז ער האט עס געמאכט שלא ברצון חכמים ,די חכמים
קוואל. האבן אים עס נישט געלאזט מאכן און ער האט עס יא
אין דעם שטעטל קאלוב וואו עס האט געוואוינט דער געטון ,דו וואלטסט יעצט געקענט מתקן זיין די עבירה,
61
גרויסער ריזיגער צדיק רבי אייזיקל קאלובער זכותו יגן
עלינו ,די גרעסטע פלאץ וואו מען פלעגט גיין צו קברי
צדיקים פארן קריג איז געווען ביי ר’ אייזיקל קאלובער.
ענק ווייסן וועלכער ניגון ער האט געזינגען? ער האט
געמאכט די געטליכע ניגון סאל או קאקאש מאר ,דער
גרויסער צדיק א גאר א געטליכער צדיק ,ווער עס גייט צו
זיין ציון ווערט געהאלפן מורא’דיג וואונדערליך.
עס איז געווען די נאכט פון יום כיפור און די אידן פון
בית מדרש ווארטן אז די רבי דער הייליגער רבי אייזיקל
קאלובער זאל אריינקומען ,נאך א מינוט נאך א מינוט ,אה,
פלוצלינג הערט מען די טיר מאכט זיך אויף טאקע פון דעם
רבי’נס צימער און דער רבי שרייט ארויס.
"דער עלטסטער איד פון דעם בית מדרש זאל
אהערקומען".
נו ,אלע האבן זיך ארומגעקוקט ,יעדער האט גלייך
געקוקט ,אויף וועמען? אויף ר’ יעקב פיש ז"ל דער ראש
הקהל אין קאלוב.
ר’ יעקב פיש איז געווען גאר גאר אן ערליכער איד אן
אמת'ער צדיק ,ר’ יעקב פיש האט באקומען א ברכה פון
דעם הייליגן בעל שם טוב אז ער זאל לעבן לאנג ,אריכות
ימים ,און עשירות ,דער ר’ יעקב פיש האט געלעבט 113
יאר ,אזא אריכות ימים.
הגאון המגיד מישרים הרב ר' יוסף חיים גרינוואלד
שליט"א דערציילט אז ר' יעקב האט זוכה געווען צו א ברכה
פונעם בעל שם טוב הקדוש אז "דו זאלסט לעבן ווילאנג דו
ווילסט" עס איז געווען ווען ער איז אלט געווארן 113יאר
איז ער אמאל געפארן ערגעץ מיט זיין זון ר' אביש ,ר' יעקב
איז דעמאלט געווען 113יאר און זיין זון ר' אביש איז שוין
דעמאלט אלט געווען 90יאר ,און ר' אביש האט זיך אזוי דער שטאט דמשק סוריא אין יאר תל''ז 342 -יאר צוריק
געשלעפט ...רופט זיך אן ר' יעקב צום זון ,אביש דו מאכסט
קונצן ...ער האט געמיינט צו זאגן מיט דעם אז דו ביסט
שוין אזוי שוואך ,וואס וועט זיין מיט מיר ,דאס מיינט אז
מיין זון וועט נישט קענען זאגן קיין קדיש נאך מיר ,האט ר'
יעקב דעמאלט מוותר געווען אויפ'ן ברכה פונעם בעל שם
טוב און טאקע קורצליך נאכדעם ,שמחת תורה אין יאר
תר"ד איז ער נפטר געווארן (דאס מיינט אז יעצט שמחת
תורה איז געווען זיין '183סטע יארצייט) ,אלט זייענדיג 113
יאר ,און זיין זון אביש איז נפטר געווארן ווי נאר עס האט
זיך געענדיגט די 11חדשים פונעם טאטנ'ס פטירה.
דער הייליגער טאהשער רבי זי"ע וואס איז אן אייניקל
ברענגט דאס אין זיין ספר עבודת עבודה שיחת קודש חלק
א'.
ווי אויך האט אים דער גרויסער צדיק רבי אייזיקל
קאלובער אנגעוואונטשן "זאלסט לאנג לעבן"!
איז דער ר’ יעקב פיש האט זיך גלייך אויפגעשטעלט דער ציון הקדוש פון רבי חיים וויטאל זי''ע אין דעם אוהל
און ער איז אריין צום הייליגן רבי אייזיקל קאלובער.
62
און דער גרויסער צדיק רבי אייזיקל קאלובער הייבט
אן צו שפאצירן מיט אים ארויס צום טיר ארויס אויף
דער גאס און אזוי שפאצירן זיי ,עס איז נאך געווען פאר
נאכט ,ר’ יעקב שפאצירט צוזאמען מיטן רבי’ן און דער רבי
זאגט אים ,קום לאמיר גיין א שפאציר ,און זיי הייבן אן צו
שפאצירן אזוי ארויס פון די שטאט אריין אין וואלד אריין.
און זיי שפאצירן און שפאצירן צווישן די פעלדער .ערגעץ
אין וואלד האבן זיי אנגעטראפן א טייך ,און דער רבי האט
זיך גלייך גע’טובל’ט.
נאכן זיך טובל’ען קומט דער רבי צוריק ארויס פון דעם
טייך און דער רבי זאגט ,נו ,יעצט קען מען גיין צוריק אין
שטאט אריין גיין אין בית מדרש און דאווענען כל נדרי.
ביי ר’ יעקב איז געווען די גאנצע מעשה א פלא, כתב יד קדשו פונעם הייליגן רבי חיים וויטאל זי''ע
ערשטנס האט ער זיך געוואונדערט פארוואס האט זיך
דער רבי בכלל יעצט גע'טובל’ט אין א צייט וואס די רבי
טובל’ט זיך קיינמאל נישט ,עס איז א מאדנע זאך ,און זיין
גרעסטע וואונדער איז נאך געווען אז לויט ווי ער געדענקט
ער איז גוט אלט ,ער איז דער עלטסטער איד פון שטאט
נישט נאר פון בית מדרש און ער קען זייער גוט די וועלדער
דא אין די גאנצע געגנט ער געדענקט נישט אז עס זאל זיין
א טייך ,עס איז געווען א מורא’דיגער וואונדער פאר אים.
ער איז געווען זייער נייגעריג און ער האט זיך געטרויעט
צו פרעגן דעם הייליגן רבי אייזיקל קאלובער ,רבי ,וואס
גייט פאר? וואס איז פשט פון דעם טייך ,ווייל איך געדענק
נישט אז עס איז דא דא א טייך און בכלל אז דער רבי איז
יעצט געגאנגען זיך דא טובל’ען?
אידן פארן קריג אינדרויסן פון א שוהל אין קאליב
רופט זיך אן דער הייליגער רבי אייזיקל ,אזוי ווי איך
האב געהערט אויסרופן אז די "בארה של מרים" גייט
דא אדורך גיין מיין שטאט קאלוב ,האב איך געטראכט
אז עס איז ממש א שאד אדורכצולאזן און זיך נישט גיין
טובל’ען אין דעם טייך ,אין דעם בארה של מרים הנביאה,
אין דעם הייליגן קוואל וואס אונז האבן געטרינקען אין
מדבר פאר פערציג יאר ,זאל איך מיך נישט גיין טובל’ען?
אזא געלעגנהייט זאל איך פארפאסן? פארדעם בין איך
גלייך אהינגעלאפן פאר כל נדרי ,און ברוך השם איך האב
געכאפט א טבילה. דער אוהל פון דעם גרויסער צדיק ר’ אייזיק’ל קאלוב’ער זי''ע
נאך יום טוב ,דער עולם איז געגאנגען דארט אין וואלד
לויט ווי ר’ יעקב האט געוויזן ,מען האט נישט געזען
קיין שום טייך און גארנישט ,די בארה של מרים איז
דארט אדורכגעפארן און רבי אייזיקל קאלובער האט זיך
גע’טובל’ט.
דער אויבערשטער זאל העלפן אין דער זכות פון די
הייליגע צדיקים ,און פון די אידן וואס האבן געהאט אריכות
ימים ,זאלן מיר אלע זוכה זיין צו אריכות ימים און מען זאל
שוין קענען זען די בארה של מרים און אלע צדיקים ,און
מיר אלע אינאיינעם זאלן אקעגן גיין משיח צדקינו במהרה דער ציון הקדוש פונעם צדיק ר’ יעקב פיש ז''ל
בימינו אמן.
63
שמעון וואלף ווייס דערציילט:
"די בעסטע שעה
אין מיין טאג
איז ווען איך
לערן מתמידים
לדעת"
ש מ ע ו ן ו ו א ל ף ו ו י י ס ה א ל ט מ י ט ג ע ש מ א ק ע ש י ע ו ר י ם ,א י נ ט ע ר ע ס א נ ט ע ב י ל ד ע ר ,ר י י כ ע מ ס י ב ו ת ,א ו ן
א י נ ה א ל ט ס ר י י כ ע פ ר א ג ר א מ ע ן .ש מ ע ו ן ו ו א ל ף ג י י ט ע נ ד י ג ן ש ש ה ס ד י מ ש נ ה א ו י ף ז י י ן ב ר מ צ ו ה
זיי אזוי ווי שמעון וואלף ווייס
הער די מעסעדזש פון שמעון וואלף און פון נאך הונדערטער צופרידענע לדעת קינדער אויף די קינדער שטימע ליניע 2 8 - 718.480.5327
די ערשטע 200 שרייב זיך היינט איין
קינדער וואס שרייבן אין מתמידים לדעת
זיך איין וועלן
באקומען א מתנה - 020-8089-9022 #5-1
טייערע עירפאדס צ ופראערד ןמ עצ ור דאיי נמפנאהרלמאאדצ יע ער 079-6860-5275
64
