gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen

שבוע: בראשית (2026-10-05)

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

  ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫©‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק‬ ‫ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק‬ ‫למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב‬ ‫לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל ‪skulen3@gmail.com‬‬ ‫‪copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.‬‬ ‫‪in all countries subscribing to the international copyright union.‬‬ ‫‪PRINTED IN ISRAEL‬‬ ‫יצא לאור העולם ע"י‬ ‫מכון נעימות אליעזר בארה"ק‬ ‫‪053-415-2636‬‬ ‫ב‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫בס"ד כ"ז שבט תשפ"א‬ ‫הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר‬ ‫ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען‬ ‫זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו‬ ‫אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל‬ ‫במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה‬ ‫שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח‬ ‫החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של‬ ‫רבים אשר אינם מבינים בלה"ק‬ ‫ונקרא שמו "נעימות אליעזר"‬ ‫ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש‬ ‫וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של‬ ‫ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו‬ ‫להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל‬ ‫מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים‬ ‫אמן‪:‬‬ ‫הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור‪:‬‬ ‫קלונימוס קלמן ווייס‬ ‫ג‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם‬ ‫שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א‪:‬‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און‬ ‫מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען"‪,‬‬ ‫און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין‪,‬‬ ‫ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און‬ ‫ליכטיג‪ ,‬און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע‬ ‫עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר‪.‬‬ ‫[והוסיף‪ :‬ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס]‪.‬‬ ‫יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה‬ ‫ד‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א‬ ‫הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח‬ ‫יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה‪ ,‬ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו‬ ‫הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם‪,‬‬ ‫ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד‬ ‫לאויושט"א‪:‬‬ ‫ה‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א‬ ‫ה‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ו‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א‬ ‫הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם‬ ‫בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי‬ ‫הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען‬ ‫ה"ה שמו הולך לפניו‬ ‫מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א‬ ‫יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב‬ ‫טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים‬ ‫ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א‪:‬‬ ‫ידידו המכבדו בלב טוב‬ ‫ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד‪ ,‬שלפני שהולכים ללמוד צריכים‬ ‫לכוון לקיים מצות לימוד התורה‪ ,‬כי הרי מצות צריכות כוונה‪,‬‬ ‫וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא‪:‬‬ ‫של‬ ‫או ַריְ י ָתא ֶׁ‬ ‫שה ְ ּד ֹ‬ ‫ה ֲֵרינִ י מ ּוכָ ן ּו ְמז ּו ָמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵ‬ ‫ש ּ ָכת ּוב ּ ַב ּת ֹו ָרה ּולְ מַ ְד ּ ֶׁתם א ָֹתם‬ ‫מו ֶׁ‬ ‫לִ ּמ ּוד הַ ּת ֹו ָרה ְּכ ֹ‬ ‫שה ִמ ְצוָ ה ז ּו ְּכ ֵדי לְ ַק ּיֵם‬ ‫עו ֶׁ‬ ‫ּו ְשמַ ְר ּ ֶׁתם ַל ֲעש ָֹתם וַ ה ֲֵרינִ י ֹ‬ ‫ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי ּו ְכ ֵדי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת ר ּוחַ לְ הַ ּב ֹו ֵרא יִ ְת ּ ָב ַר ְך‬ ‫שם ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪:‬‬ ‫מו ְּב ֵ‬ ‫ְש ֹ‬ ‫יך ה ּוא ּו ְש ִכינְ ּ ֵת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ּו ְר ִחימ ּו‬ ‫שא ְּב ִר ְ‬ ‫שם יִ ח ּוד קֻ ְד ָ‬ ‫לְ ֵ‬ ‫שם‬ ‫שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ ח ּו ָדא ְשלִ ים ְּב ֵ‬ ‫ּו ְר ִחימ ּו ּו ְד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו‬ ‫יהי נ ַֹעם יְ הֹוָ ה אלֹהֵ ינ ּו ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪ִ :‬ו ִ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵה ּו‪:‬‬ ‫ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ז‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫וכ"ק מרן רבינו זצ"ל‬ ‫היה אומר תמיד בכל הזדמנות‪:‬‬ ‫אז‪" :‬לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט‬ ‫אוועק פון די התעוררות‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך‬ ‫ִ‬ ‫קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר‬ ‫האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ווייל בשעת ווען איר זענט דא‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין‬ ‫אז איר הערט מיך אויס‪ ,‬נאר ווען‬ ‫איר גייט "אוועק"‪ ..‬דעמאלט'ס זאל‬ ‫אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס‬ ‫וואס איר האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ח‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫הקדמה‬ ‫י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש‬ ‫מרז"ל קדושים אשר בארץ המה‪ ,‬ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו‬ ‫וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור‬ ‫ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על‬ ‫דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'‬ ‫ותלמידי המגיד זצוק"ל‪ ,‬כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של‬ ‫רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו‪ ,‬וכדי שכל יהודי פשוט‬ ‫יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון‪.‬‬ ‫והרי כבר ידוע ליודעי חן‪ ,‬כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז‪ ).‬על כל האומר דבר‬ ‫שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר‪ ,‬ובספר חסידים (ס' רכ"ד)‬ ‫איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק‪.‬‬ ‫ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר‬ ‫"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר‬ ‫הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע‬ ‫ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה‪.‬‬ ‫וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה‬ ‫בעמלי‪ ,‬אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות‬ ‫את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם‬ ‫יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות‪ ,‬ואכן שמע אלקים מתוך‬ ‫סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר‬ ‫זה‪ ,‬ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני‪ ,‬הנני עומד‬ ‫עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה‬ ‫יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים‪ ,‬ולהוסיף דעת‬ ‫ט‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל‪ ,‬ואל יצא מתחת ידי שום‬ ‫מכשול חס ושלום‪ ,‬רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא‬ ‫בתוך כל אחד ואחד מישראל‪ ,‬ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת‬ ‫הרבים‪ ,‬ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים‬ ‫"באידיש"‪ ,‬והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט)‪:‬‬ ‫"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה‬ ‫בפיהם"‪ ,‬פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה‬ ‫שהוא מבין טוב‪.‬‬ ‫וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת‬ ‫והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל‪ ,‬וזהו אינו רק ספר לקריאה‬ ‫גרידא‪ ,‬כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת‪ ,‬יען כי הרי זה משפיע‬ ‫יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל‪.‬‬ ‫וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען‬ ‫הוצאת ספר זה‪ ,‬יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק‬ ‫תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח‪ ,‬ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים‬ ‫בתורה ובמצות באמת לאויושט"א‪.‬‬ ‫ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה‬ ‫ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי‪ ,‬ואזכה לעבוד את השם יתברך‬ ‫בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל‬ ‫ישראל‪ ,‬ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא‬ ‫תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו‪ ,‬מתוך הרחבת הדעת ומנוחה‪,‬‬ ‫ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא‪ ,‬עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה‬ ‫הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין‬ ‫בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן‪:‬‬ ‫י‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אשית ָּב ָּרא אֱ ל ִֹׁקים‬ ‫ְּב ֵר ִׁ‬ ‫אשית ּ ָב ָרא אל ִֹקים ֵאת הַ ּ ָש ַמיִ ם ְו ֵאת הָ ָא ֶׁרץ‪ :‬די ערשטע זאך וואס‬ ‫ְּב ֵר ִ‬ ‫א יודיש קינד דארף דאך צו וויסן איז‪ ,‬אז מען דארף דאך שטענדיג‬ ‫"רצוֹן הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא"‪ ,‬און מען דארף דאך‬ ‫"פראבירן" צו טוהן דעם‪ָ :‬‬ ‫שטענדיג "פראבירן" מקיים צו זיין די מצוות פון דער הייליגער תורה הק'‪,‬‬ ‫ווייל אויב א מענטש ווערט ח"ו א "מזיד" און ער צו שטערט חלילה דער‬ ‫הייליגער תורה הק' "במזיד"‪ ,‬דעמאלט'ס קען דאך ח"ו קומען אויף איהם‬ ‫גאר גאר א גרויסע‪" :‬חֲרוֹן ַאף יהו‪-‬ה" חס ושלום‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ערשטע ווערטער פון‬ ‫גאנץ חמשה חומשי תורה‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק' הייבט זיך דאך ָאן‬ ‫אשית"‪.‬‬ ‫מיט די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬או ַֹריְּיתָ א הֵ פֵ ר"‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫– אויב צו שטערסטו דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק'‬ ‫וויל דאך דיר דא זאגן אזוי‪ ,‬אז די ערשטע זאך וואס א יודיש קינד דארף דאך‬ ‫"רצוֹן‬ ‫שטענדיג געדענקען איז‪ ,‬אז מען דארף "פראבירן" צו טוהן דעם‪ָ :‬‬ ‫הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא"‪ ,‬און אז מען דארף "פראבירן" מקיים צו זיין די הייליגע‬ ‫מצוות פון דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫אשית" – ווייל אויב‪" :‬או ַֹריְּיתָ א הֵ פֵ ר" – ווייל אויב צו‬ ‫ווייל אויב‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫שטערסטו דער הייליגער תורה הק' במזיד‪ ,‬דעמאלט'ס זאלסטו וויסן ר' יוד‬ ‫ָארץ – דעמאלט'ס זאלסטו וויסן ר' יוד‬ ‫ֱֹלקים" אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫אז‪ּ :‬בָ ָרא "א ִׁ‬ ‫יא‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫"מ ַדת הַ ִׁדין"‪ !..‬און דו ווילס'ט דאך‬ ‫אז עס איז פארהאן א זאך וואס הייסט‪ִׁ :‬‬ ‫"מ ַדת הַ ִׁדין"‬ ‫זיכער נישט דארפן צו קומען טועם צו זיין אביסעל'ע פון די‪ִׁ :‬‬ ‫ֱֹלקים חַ יִׁ ים ּומֶ לְֶך ע ֹולָם"‪.‬‬ ‫פון דעם גרויסן‪" :‬א ִׁ‬ ‫און ממילא א אמת'ע ערליכע יוד ווייסט דאך שטענדיג‪ ,‬אז די ערשטע זאך‬ ‫"רצוֹן הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך‬ ‫אין לעבן איז‪ ,‬אז מען דארף "פראבירן" צו טוהן דעם‪ָ :‬‬ ‫הּוא"‪ ,‬און אז מען דארף "פראבירן" מקיים צו זיין די הייליגע מצוות פון‬ ‫דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫אשית"‪,‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬י' צ' ָיבֹא‬‫ווייל די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ָרצוֹן הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא" – א יו"ד א צדי"ק ווייסט דאך שטענדיג ביי זיך אז‬ ‫"רצוֹן הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא"‪ ,‬און די ערשטע זאך‬ ‫די ערשטע זאך קומט דאך די‪ָ :‬‬ ‫"רצוֹן הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא"‪.‬‬ ‫קומט דאך צו "וועלן" טוהן דעם‪ָ :‬‬ ‫ווייל אויב איז מען א "מזיד" ח"ו‪ ,‬און מען שטויסט ח"ו לכתחילה אוועק‬ ‫דער הייליגער תורה הק' מיט די אייגענ'ע הענט‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך ח"ו דא‬ ‫"מ ַדת הַ ִׁדין"‪ ,‬און פאר אזא איינער איז דאך טאקע באמת‬ ‫גאר גאר א גרויסע‪ִׁ :‬‬ ‫ָארץ‪.‬‬ ‫ֱֹלקים" אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫געזאגט געווארן די ווערטער‪ּ :‬בָ ָרא "א ִׁ‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬א יו"ד א צדי"ק רופט דאך שטענדיג אויס אז‪ָ " :‬יבֹא ָרצוֹן‬ ‫הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא"‪ ,‬און א יו"ד א צדי"ק רופט דאך שטענדיג אויס‪ ,‬אז לאמיר‬ ‫זעהן וואס דער אייבערשטער וויל פון מיר "יעצט"‪ ,‬און לאמיר דאס טאקע‬ ‫פראבירן מקיים צו זיין‪ּ" :‬בְּ כָל לְּ בָ בִׁ י ּובְּ כָל נַפְּ ִׁשי ּובְּ כָל ְּמאֹ ִׁדי"‪.‬‬ ‫יב‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז עס‬ ‫ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין חז"ל‪ ,‬אז פון אנהייב האט דאך‬ ‫"מ ַדת הַ ִׁדין"‪,‬‬ ‫דער אייבערשטער געוואלט באשאפן די גאנצע בריאה מיט‪ִׁ :‬‬ ‫אבער ווי נאר דער אייבערשטער האט געזעהן אז‪" :‬אֵ ין הָ ע ֹולָם ִׁמתְּ קַ יֵם" –‬ ‫אבער ווי נאר דער אייבערשטער האט געזעהן אז די וועלט וועט דאך נישט‬ ‫"מ ַדת הַ ִׁדין"‪ ,‬ממילא וועגן דעם‪:‬‬ ‫קענען האבן קיין קיום מיט אזא שטארקע‪ִׁ :‬‬ ‫"וְּ שָ תְּ פָ ה עִׁ מָ ּה ִׁמ ַדת הָ ַרח ֲִׁמים" – ממילא וועגן דעם האט דער אייבערשטער‬ ‫"מ ַדת הַ ִׁדין"‪ ,‬און ער האט‬ ‫"מ ַדת הָ ַרח ֲִׁמים" צו זיין‪ִׁ :‬‬ ‫אויך משתף געווען זיין‪ִׁ :‬‬ ‫"מ ַדת‬ ‫"מ ַדת הַ ִׁדין"‪ ,‬און סיי מיט‪ִׁ :‬‬ ‫באשאפן די וועלט מיט ביידע‪ ,‬סיי מיט‪ִׁ :‬‬ ‫הָ ַרח ֲִׁמים"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין די‬ ‫אשית" (קפיטל ב'‬ ‫וואכעדיגע פרשה נאך די פרשה פון‪ּ" :‬בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫פסוק ד')‪ ,‬אז‪ּ" :‬בְּ יוֹם עֲשוֹת יהו‪-‬ה אֱֹל ִׁקים אֶ ֶרץ וְּ שָ מָ יִׁם" – אז דער הייליגער‬ ‫באשעפער האט באשאפן‪" :‬אֶ ֶרץ וְּ שָ מָ יִׁם" סיי מיט די מדה פון‪" :‬יהו‪-‬ה" –‬ ‫ֱֹלקים" –‬ ‫"מ ַדת הָ ַרח ֲִׁמים"‪ ,‬און סיי מיט די מדה פון‪" :‬א ִׁ‬ ‫וואס דאס איז דאך‪ִׁ :‬‬ ‫"מ ַדת הַ ִׁדין"‪ ,‬און יא טייערע יודן‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫וואס דאס איז דאך‪ִׁ :‬‬ ‫"מ ַדת הַ ִׁדין" און סיי‬ ‫באשעפער האט באשאפן די גאנצע בריאה סיי מיט‪ִׁ :‬‬ ‫"מ ַדת הָ ַרח ֲִׁמים"‪.‬‬ ‫מיט‪ִׁ :‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם זאגט דיר דא דער הייליגער תורה הק' אזוי‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫אשית" – אז די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט וויסן ר' יוד איז‪ ,‬אז סוף‬ ‫"ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫כל סוף ביזטו דאך א "יודיש קינד"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם דארפסטו דאך‬ ‫כאטשיג "פראבירן" צו זיין א ערליכע יוד‪ ,‬און נישט ח"ו זיך לאזן וואויל‬ ‫יג‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫גיין ָאן קיין שום‪" :‬קַ ּבָ לַת עֹ ל"‪ ,‬און גלייכצייטיג זאגט דיר דא דער הייליגער‬ ‫תורה הק' אויך‪ ,‬אז וויסן זאלסטו ר' יוד‪ ,‬אז אויב דו וועסט זיך ח"ו לאזן‬ ‫וואויל גיין‪ ,‬און דו וועסט אפילו נישט "פראבירן" צו זיין א ערליכע יוד‪,‬‬ ‫ָארץ –‬ ‫ֱֹלקים" אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫דעמאלט'ס זאלסטו וויסן אז‪ּ :‬בָ ָרא "א ִׁ‬ ‫דעמאלט'ס זאלסטו וויסן אז דער אייבערשטער האט דאך אויך באשאפן‪:‬‬ ‫"דין"‪.‬‬ ‫ָארץ" מיט די מדה פון‪ִׁ :‬‬ ‫"אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫און אויב דו וועסט זיין א "מזיד"‪ ,‬און דו וועסט עובר זיין אויף דער‬ ‫הייליגער תורה הק' "במזיד"‪ ,‬דעמאלט'ס קען דאך נאך ח"ו קומען אויף דיר‬ ‫א שרעקליכ'ע‪" :‬חֲרוֹן ַאף יהו‪-‬ה" הַ שֵ ם י ְִּׁש ְּמרֵ נּו וְּ יַצִׁ ילֵנּו‪.‬‬ ‫און ממילא די ערשטע נקודה וואס דער הייליגער באשעפער זאגט אונז דא‬ ‫ָאן גלייך אין די אנהייב פון דער הייליגער תורה הק' איז‪ ,‬אז מען דארף‬ ‫"פראבירן" צו זיין א ערליכע יוד‪ ,‬און אז מען דארף "פראבירן" צו דינען‬ ‫דעם הייליגן באשעפער ווי ווייט מעגליך‪.‬‬ ‫און ניין ר' יוד‪ ,‬מען קען "נישט" טוהן וואס מען וויל אויף דער וועלט‪ !..‬און‬ ‫מיר האבן דאך שוין טאקע אמאל דערמאנט אויף א פלאץ‪ ,‬אז די גאנצע‬ ‫מעמד פון‪" :‬כָפָ ה ֲעלֵיהֶ ם הַ ר כְּ גִׁ יגִׁ ית" איז דאך נאר געווען א‪" :‬הו ָֹרַאת‬ ‫שָ עָ ה"‪ ,‬ווייל דאס האט דאך געמוזט געשעהן דעמאלט'ס‪!..‬‬ ‫ווייל מען האט דאך דעמאלט'ס געמוזט אוועק שטעלן די יסוד פון כלל‬ ‫ישראל‪ ,‬און מען האט דאך דעמאלט'ס געמוזט אויס שפרייטן א אמת'ע‪:‬‬ ‫"י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" אויף די יודישע קינדער‪ ,‬כדי אז עס זאל טאקע זיין‪ּ" :‬בַ עֲבּור‬ ‫תִׁ הְּ יֶה י ְִּׁרָאת ֹו עַ ל פְּ נֵיכֶם לְּ בִׁ לְּ תִׁ י תֶ חֱטָ אּו"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט‬ ‫יד‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס דער אייבערשטער (כביכול) "געמוזט" טוהן די פעולה פון‪:‬‬ ‫"כְּ פִׁ יָה"‪ ,‬ווייל נאר די ענין פון‪" :‬קַ ּבָ לַת עֹ ל" קען אוועק שטעלן כלל ישראל‬ ‫אויף אייביג‪ ,‬און נאר דורך דעם וואס די יודישע קינדער וועלן מקבל זיין‬ ‫אויף זיך דעם‪" :‬עֹ ל מַ לְּ כּות שָ מַ יִׁם" מיט א שטארקייט‪ ,‬וועלן זיך די יודישע‬ ‫קינדער קענען האלטן אין אלע דורות בשלימות‪.‬‬ ‫ווייל ניין ר' יוד‪ ,‬א יודיש קינד איז נישט קיין הפקר יונג‪ !..‬ווייל א יודיש‬ ‫קינד איז דאך שטענדיג צו געבינדן צו דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און א‬ ‫יודיש קינד איז דאך שטענדיג צו געבינדן צו דעם‪" :‬חַ י הַ חַ יִׁ ים" וואס ליגט‬ ‫באהאלטן אין דעם‪" :‬עֵ ץ הַ חַ יִׁ ים" – א יודיש קינד איז דאך שטענדיג צו‬ ‫געבינדן צו דעם הייליגן‪" :‬חַ י הַ חַ יִׁ ים" וואס ליגט באהאלטן אין דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און וואויל איז פאר א מענטש וואס "וויל" כאטשיג‬ ‫זיין א ערליכע יוד‪ ,‬און וואויל איז פאר א מענטש וואס "פראבירט" כאטשיג‬ ‫צו זיין א ערליכע יוד‪.‬‬ ‫אשית"‪,‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬אַ ְּשרֵ י ּבַ קֵ ש"‬ ‫ווייל די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"מבַ קֵ ש" – וואויל איז‬ ‫– וואויל איז פאר א מענטש וואס איז כאטשיג א‪ְּ :‬‬ ‫פאר א מענטש וואס "וויל" כאטשיג זיין גוט‪ ,‬און וואויל איז פאר א מענטש‬ ‫"רצוֹן הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא"‪ ,‬און וואויל איז‬ ‫וואס "וויל" כאטשיג טוהן דעם‪ָ :‬‬ ‫פאר א מענטש וואס "פראבירט" כאטשיג צו זיין א ערליכע יוד‪ ,‬און וואויל‬ ‫איז פאר א מענטש וואס "פראבירט" כאטשיג צו דינען דעם הייליגן‬ ‫באשעפער ווי ווייט ער קען נאר‪.‬‬ ‫טו‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אבער סתם אזוי אראפ ווארפן פון זיך דעם‪" :‬עֹ ל מַ לְּ כּות שָ מַ יִׁם" במזיד‪ ..‬דאס‬ ‫איז דאך שוין גאר גאר א געפערליכ'ע זאך‪ ,‬ווייל די גאנצע געדאנק פון זיין‬ ‫א‪" :‬פוֹרֵ ק עֹ ל" איז דאך א פשוט'ע סתירה מיט א "יודיש קינד"‪.‬‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬תֵ ַדע ֶיש‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"ש ִׁשים‬ ‫ִׁש ִׁשים ִׁרּבוֹא אוֹתִׁ יוֹת ּבַ תו ָֹרה" – דו זאלסט וויסן ר' יוד אז עס איז דא‪ִׁ :‬‬ ‫ִׁרּבוֹא אוֹתִׁ יוֹת ּבַ תו ָֹרה"‪ ,‬און דו דארפס'ט דאך זעהן מקיים צו זיין אלע‪:‬‬ ‫"ש ִׁשים ִׁרּבוֹא אוֹתִׁ יוֹת" וואס עס שטייט אין דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫ִׁ‬ ‫און דו האסט דאך נישט קיין רעכט זיך אפ צו שאקלען פון קיין שום מצוה‬ ‫אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬נאר דו דארפס'ט "פראבירן" ווי ווייט מעגליך‬ ‫"ש ִׁשים ִׁרּבוֹא אוֹתִׁ יוֹת ּבַ תו ָֹרה"‪ ,‬און וואויל איז פאר א‬ ‫מקיים צו זיין אלע‪ִׁ :‬‬ ‫"ש ִׁשים ִׁרּבוֹא אוֹתִׁ יוֹת‬ ‫יודיש קינד וואס פראבירט מקיים צו זיין אלע‪ִׁ :‬‬ ‫ּבַ תו ָֹרה" ווי ווייט מעגליך‪.‬‬ ‫און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז צדיקים‬ ‫פלעגן דאך שטענדיג ארום רעדן פון דעם ענין אז די געדאנק פון‪:‬‬ ‫אשית"‬‫אשית" ווייזט דאך אויף‪" :‬הִׁ תְּ חַ ְּדשּות"‪ ,‬און די ענין פון‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית"‬ ‫ווייזט דאך אויף נייע זמנים וואס קומען צו גיין‪ ,‬און די ענין פון‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ווייזט דאך פאר א מענטש אז ער האט דאך יעצט א נייע געלעגענהייט זיך צו‬ ‫באנייען פון פריש אין דעם ענין פון‪" :‬הַ תְּ מָ ָדה ּבַ תו ָֹרה"‪.‬‬ ‫אשית" –‬ ‫און מען קען דאך טאקע אפשר זאגן לויט דעם‪ ,‬אז די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"רק ּבַ תו ָֹרה" – נאר אין דער הייליגער תורה‬‫איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ַ :‬‬ ‫הק'‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬נאר אין דער הייליגער "תורה" הק' קענסטו טרעפן‪:‬‬ ‫טז‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫"הִׁ תְּ חַ ְּדשּות" – נאר אין דער הייליגער "תורה" הק' קענסטו טרעפן נייעס‪,‬‬ ‫ווייל אין די נידריגע וועלט איז דאך נישט דא קיין אמת'ע נייעס‪ ,‬ווייל אלעס‬ ‫אויף דער וועלט חזר'ט זיך דאך איבער נאך אמאל און נאך אמאל‪ ,‬און אלעס‬ ‫אויף דער וועלט איז דאך בעצם נאר‪" :‬כְּ צֵ ל עוֹבֵ ר ּוכְּ רּוחַ נוֹשָ בֶ ת"‪ ,‬און אלעס‬ ‫אויף דער וועלט איז דאך בעצם נישט קיין אמת'ע נייעס‪.‬‬ ‫נאר די איינציגסט'ע פלאץ וואו מען קען יא טרעפן אמת'ע נייעס איז‪ ,‬אין‬ ‫דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע‬ ‫בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬כָל יוֹם וָיוֹם יִׁהְּ יּו ּבְּ עֵ ינֶיָך כְּ ח ֲָד ִׁשים" – אז דער הייליגער תורה‬ ‫הק' זאל דיר א יעדן טאג אויס זעהן ווי א נייע פריש'ע זאך‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער תורה הק' זאל דיר א יעדן טאג אויס זעהן ווי פריש'ע נייעס‪.‬‬ ‫איי וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז ווי אזוי קען איך א יעדן טאג שפירן פון‬ ‫דאס ניי אז דער הייליגער תורה הק' איז טאקע באמת א נייע זאך פאר‬ ‫מיר‪ !?..‬עס איז דאך שוין געגעבן געווארן א פָ אר טויזנט יאר צוריק‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די כוונה פון דעם מאמר חז"ל איז‪ ,‬אז א‬ ‫מענטש זאל א יעדן טאג זוכן "חידושים" אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און‬ ‫אז א מענטש זאל א יעדן טאג פראבירן צו טרעפן נייעס אין דער הייליגער‬ ‫תורה הק'‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז א מענטש זאל א יעדן‬ ‫טאג זוכן צו טרעפן נאך א "חידוש" אין דער הייליגער תורה הק' וואס ער‬ ‫האט נאך נישט געוואוסט ביז יעצט כדי מקיים צו זיין דעם מאמר חז"ל‬ ‫(רש"י דברים קפיטל כ"ו פסוק ט"ז) פון‪" :‬כָל יוֹם וָיוֹם יִׁהְּ יּו ּבְּ עֵ ינֶיָך‬ ‫יז‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫כְּ ח ֲָד ִׁשים" – אז א יעדן טאג זאלסטו שפירן ביי דיר אז דער הייליגער תורה‬ ‫הק' האט דיר עפעס צו געלייגט היינט אין דיין לעבן‪ ,‬און א יעדן טאג‬ ‫זאלסטו שפירן ביי דיר אז דער הייליגער תורה הק' האט דיר עפעס אויס‬ ‫געלערנט נאך א "חידוש" [נאך א נייע זאך] וואס דו האסט נאך נישט‬ ‫געוואוסט ביז היינט‪.‬‬ ‫און די "חידוש" מוז נישט זיין עפעס א מורא'דיגע טיפע "חידוש"‪ ,‬נאר די‬ ‫"חידוש" קען אויך זיין א פשוט'ע בלאט גמרא וואס דו האסט היינט‬ ‫געלערנט צום ערשט'ן מאל‪ ,‬ווייל אויב לערנסטו א בלאט גמרא מיט א‪:‬‬ ‫"ש ְּמחָ ה"‪ ,‬און דו טראכס'ט דעמאלט'ס ביי דיר שטילערהייט‪ ,‬אז וואויל איז‬ ‫ִׁ‬ ‫מיר אז איך האב זוכה געווען צו לערנען נאך א נייע שטיקל גמרא און‬ ‫געוואויר ווערן נאך א חידוש‪ּ" :‬בְּ תו ַֹרת משֶ ה ַרּבֵ ינּו עָ לָיו הַ שָ לוֹם"‪ ,‬איז דאך‬ ‫דאס אמת'ע‪" :‬ח ֲָדשוֹת" – איז דאך דאס אמת'ע ריכטיגע "נייעס"‪.‬‬ ‫ווייל געוואויר צו ווערן אז דער‪ּ" :‬בָ שָ ר ו ָָדם" האט אזוי געטוהן‪ ,‬און באלד‬ ‫גייט ער אזוי טוהן‪ ,‬און שפעטער גייט ער נאך אמאל טוהן אזוי ווי ער האט‬ ‫געטוהן ביים ערשט'ן מאל‪ ,‬איז דאך פשוט'ע שטותים און נארישקייטן און‬ ‫הבל הבלים‪ ,‬ווייל‪" :‬הֲבֵ ל הֲבָ לִׁ ים ָאמַ ר קֹ הֶ לֶת הֲבֵ ל הֲבָ לִׁ ים הַ כֹל הָ בֶ ל" – ווייל‬ ‫אלעס אויף דער וועלט איז דאך בעצם איין גרויסע "גארנישט"‪ ,‬און אלעס‬ ‫"שטּות וָהֶ בֶ ל ְּּורעּות רּוחַ "‪.‬‬ ‫אויף דער וועלט איז דאך בעצם איין גרויסע‪ְּ :‬‬ ‫ָאדם ְּשֹלמֹ ה הַ מֶ לְֶך עָ לָיו הַ שָ לוֹם" זאגט דאך‬ ‫און דער גרויסער‪" :‬חָ כָם ִׁמכָל ָ‬ ‫אונז שוין טאקע אויך ווייטער אין קהלת (קפיטל א' פסוק ט')‪ ,‬אז דו זאלסט‬ ‫וויסן זייער קלאר ביי דיר ר' יוד‪ ,‬אז‪" :‬וְּ אֵ ין כָל חָ ָדש תַ חַ ת הַ שָ מֶ ש" – אז עס‬ ‫איז דאך נישט פארהאן קיין אמת'ע נייעס אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫יח‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל‪" :‬מַ ה שֶ הָ יָה הּוא שֶ יִׁ הְּ יֶה" – ווייל דאס וואס איז געווען וועט דאך‬ ‫באלד נאך אמאל זיין‪ ,‬און‪ּ" :‬ומַ ה שֶ ַנעֲשָ ה הּוא שֶ יֵעָ שֶ ה" – און דאס וואס איז‬ ‫געשעהן וועט דאך באלד נאך אמאל געשעהן‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬נייעס פון די וועלט גייט דאך איבער און איבער און איבער‪,‬‬ ‫און נייעס פון די וועלט האלט זיך דאך און איין איבער חזר'ן נאך אמאל און‬ ‫נאך אמאל און נאך אמאל‪ ,‬און ממילא אזעלכע "נייעס" הייסט דאך בכלל‬ ‫נישט קיין "נייעס"‪.‬‬ ‫ָאדם ְּשֹלמֹ ה הַ מֶ לְֶך עָ לָיו הַ שָ לוֹם" זאגט דאך‬ ‫און דער גרויסער‪" :‬חָ כָם ִׁמכָל ָ‬ ‫אונז שוין טאקע אויך ווייטער אין קהלת (קפיטל ג' פסוק כ')‪ ,‬אז די סיבה‬ ‫פארוואס די נייעס פון די וועלט הייסט נישט קיין נייעס איז‪ ,‬ווייל‪" :‬הַ כֹל‬ ‫ה ֹולְֵך אֶ ל מָ קוֹם אֶ חָ ד" – ווייל אלעס אויף דער וועלט גייט דאך נאר צו איין‬ ‫פלאץ‪.‬‬ ‫ווייל‪" :‬הַ כֹל הָ יָה ִׁמן הֶ עָ פָ ר" – ווייל אלעס אויף דער וועלט קומט דאך פון‬ ‫דער "ערד"‪ ,‬און‪" :‬וְּ הַ כֹל שָ ב אֶ ל הֶ עָ פָ ר" – און אלעס אויף דער וועלט קערט‬ ‫זיך דאך סוף כל סוף אויך צוריק צו דער ערד פון וואו זי איז געקומען‪ ,‬און‬ ‫ממילא אזעלכע זאכן הייסט דאך בכלל נישט קיין אמת'ע נייעס‪.‬‬ ‫ווייל נייעס הייסט דאך נאר א זאך וואס איז אלעמאל‪" :‬קַ ֵיים" – ווייל נייעס‬ ‫הייסט דאך נאר א זאך וואס בלייבט אויף אייביג‪ ,‬ווייל נאר א זאך וואס‬ ‫בלייבט אויף אייביג קענסטו ָאן רופן א אמת'ע "חידוש"‪ ,‬אבער משא"כ‬ ‫אויב איינער ווערט געוואויר א נייע זאך‪ ,‬און בשעת ווען ער ווערט דאס‬ ‫געוואויר ווייסט ער אז אין א פָ אר מינוט ארום איז דאך שוין בכלל נישט‬ ‫יט‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫נוגע די גאנצע נייעס וואס ער האט דא יעצט געהערט‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך‬ ‫שוין נישט אינטרעסאנט די גאנצע נייעס‪ ,‬ווייל דער מענטש ווייסט דאך שוין‬ ‫דעמאלט'ס זייער גוט‪ ,‬אז די גאנצע נייעס וואס ער האט דא יעצט געהערט‬ ‫איז דאך נאר נוגע פאר "א פָ אר מינוט"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם רעדט דאס‬ ‫נישט צו איהם אזוי שטארק‪.‬‬ ‫אבער משא"כ אויב א יודיש קינד ווערט געוואויר א חידוש אין דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק' וואס איז דאך‪" :‬קַ יֵים לְּ ע ֹולָם וָעֶ ד ּולְּ עוֹלְּ מֵ י עַ ד ּולְּ נֵצַ ח‬ ‫נְּצָ ִׁחים"‪ ,‬דעמאלט'ס איז ער דאך שוין טאקע געוואויר געווארן א אמת'ע‬ ‫"נייעס" – דעמאלט'ס איז ער דאך שוין טאקע געוואויר געווארן א אמת'ע‬ ‫נייע זאך‪ ,‬און דאס הייסט דאך שוין טאקע יא א אמת'ע נייעס‪.‬‬ ‫ווייל‪" :‬זֹאת הַ תו ָֹרה ֹלא תְּ הֵ א מֻ ְּחלֶפֶ ת" – ווייל דער חידוש וואס דו האסט דא‬ ‫יעצט געהערט איז דאך א אמת'ע "נייעס" וואס וועט זיך דאך קיינמאל נישט‬ ‫טוישן פאר קיין שום פרייז‪ ,‬נאר דאס וועט בלייבן א אמת'ע חידוש‪" :‬לְּ ע ֹולָם‬ ‫וָעֶ ד ּולְּ עוֹלְּ מֵ י עַ ד ּולְּ נֵצַ ח נְּצָ ִׁחים"‪.‬‬ ‫אשית" – אויב זוכסטו‬ ‫און ממילא טייערע הארציגע חבר‪ ,‬אויב‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"נייעס"‪ !?..‬און אויב זוכסטו‪" :‬ח ֲָדשוֹת"‪ !?..‬דעמאלט'ס זאלסטו וויסן‪ ,‬אז‬ ‫"רק ּבַ תו ָֹרה" – די‬ ‫די איינציגסט'ע פלאץ וואו דו קענסט זוכן נייעס איז‪ַ :‬‬ ‫איינציגסט'ע פלאץ וואו דו קענסט זוכן נייעס איז נאר אין דער הייליגער‬ ‫"תורה" הק'‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק' איז דאך די איינציגסט'ע פלאץ‬ ‫וואו דו וועסט קענען טרעפן אמת'ע פיינע פריש'ע נייעס וואס וועט בלייבן‬ ‫א נייעס‪" :‬לְּ ע ֹולָם וָעֶ ד ּולְּ עוֹלְּ מֵ י עַ ד ּולְּ נֵצַ ח נְּצָ ִׁחים"‪.‬‬ ‫כ‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און איינמאל דו וועסט טועם זיין א חלק פון די אמת'ע נייעס פון דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו זיך שוין פשוט פאר עקלען פון די‬ ‫אנדערע שמוציג'ע וועלטליכ'ע נייעס וואס זענען נישט נוגע פאר א מענטש‪,‬‬ ‫נישט אויף די וועלט‪ ,‬און נישט אויף יענע וועלט‪.‬‬ ‫אשית"‪,‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬ח ֲָדשוֹת קָ צָ ה"‬ ‫ווייל די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫– וועלטליכ'ע נייעס וועט דיר פשוט פאר עקלען איינמאל דו וועסט טועם‬ ‫אשית" – וועלטליכ'ע נייעס וועט דיר פשוט פאר עקלען‬ ‫זיין פון דעם‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫איינמאל דו וועסט טועם זיין אביסעל'ע פון דער הייליגער "תורה" הק' וואס‬ ‫אשית ַד ְּרכוֹ"‪.‬‬ ‫ווערט ָאן גערופן‪" :‬רֵ ִׁ‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬איינמאל דו וועסט טועם זיין דעם טעם פון דער הייליגער‬ ‫תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו שוין פלוצלונג זעהן אז אלע נייעס'ן פון דעם‬ ‫נידריג'ן וועלט וועט דיר שוין מער נישט אינטערעסירן בכלל‪.‬‬ ‫אשית" [מיטן כולל] – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"לְּ ע ֹולָם וָעֶ ד ּולְּ עוֹלְּ מֵ י עַ ד ּולְּ נֵצַ ח נְּצָ ִׁחים" [מיטן אות יו"ד – מיט דעם יודיש‬ ‫אשית" – אז‬ ‫קינד אליין]‪ ,‬ווייל א יודיש קינד דארף דאך פארשטיין‪ ,‬אז‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית ַד ְּרכוֹ" איז דאך‬ ‫דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט ָאן גערופן‪" :‬רֵ ִׁ‬ ‫א זאך וואס איז‪" :‬קַ יֵים לְּ ע ֹולָם וָעֶ ד ּולְּ עוֹלְּ מֵ י עַ ד ּולְּ נֵצַ ח נְּצָ ִׁחים"‪ ,‬און טאקע‬ ‫וועגן דעם איז דאס אמת'ע גוטע "נייעס"‪ ,‬ווייל א חידוש וואס דו ביזט‬ ‫מחדש אין דער הייליגער תורה הק' בלייבט דאך א חידוש אויף אייביג‪:‬‬ ‫"לְּ ע ֹולָם וָעֶ ד ּולְּ עוֹלְּ מֵ י עַ ד ּולְּ נֵצַ ח נְּצָ ִׁחים"‪.‬‬ ‫כא‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אבער משא"כ אויב ביזטו מחדש א חידוש אין דעם נידריג'ן וועלט'ל‪,‬‬ ‫האסטו דאך בעצם גארנישט מחדש געווען‪ ,‬ווייל דער נידריג'ער וועלט'ל‬ ‫איז דאך אויס דרוק'לעך "נישט" א זאך וואס איז‪" :‬קַ יֵים" פאר אייביג‪ ,‬און‬ ‫אויב דיין חידוש וועט באלד ווערן אויס חידוש‪ ,‬האסטו דאך בעצם‬ ‫גארנישט מחדש געווען דא‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק' ווערט‬ ‫"ש ָירה" כידוע‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע‬ ‫דאך אויך ָאן גערופן‪ִׁ :‬‬ ‫בפירוש אין פסוק אין פרשת וילך (קפיטל ל"א פסוק י"ט)‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר משה רבינו‪ ,‬אז‪ :‬וְּ עַ תָ ה כִׁ תְּ בּו‬ ‫ָלכֶם אֶ ת "הַ ִׁש ָירה" הַ זֹאת וְּ ל ְַּמ ָדּה אֶ ת ּבְּ נֵי י ְִּׁש ָראֵ ל ִׁשימָ ּה ּבְּ פִׁ יהֶ ם וגו'‪.‬‬ ‫"ש ַירת ָאב"‬ ‫אשית" איז דאך אויך די זעלבע אותיות ווי‪ִׁ :‬‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"ש ָירה" פון אונזער גרויסן הייליגן טאטן אין הימל‪!..‬‬ ‫– די‪ִׁ :‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל צ"ו פסוק‬ ‫"ש ָירה" וואס געהערט צום אייבערשטן‪,‬‬ ‫"שירּו לַיהו‪-‬ה" – אז די‪ִׁ :‬‬ ‫א')‪ ,‬אז‪ִׁ :‬‬ ‫[און דאס גייט דאך ארויף אויף דער הייליגער "תורה" הק' ווי דערמאנט]‪,‬‬ ‫"שיר" וואס איז דאך טאקע באמת ָאן געפילט מיט‪" :‬חָ ָדש" –‬ ‫איז דאך א‪ִׁ :‬‬ ‫"שיר" וואס איז‬ ‫"ש ָירה" וואס געהערט צום אייבערשטן איז דאך א‪ִׁ :‬‬ ‫די‪ִׁ :‬‬ ‫"ש ָירה" וואס געהערט‬ ‫דאך טאקע באמת ָאן געפילט מיט‪" :‬ח ֲָדשוֹת" – די‪ִׁ :‬‬ ‫"שיר" וואס איז דאך טאקע באמת ָאן געפילט‬ ‫צום אייבערשטן איז דאך א‪ִׁ :‬‬ ‫מיט אמת'ע "נייעס"‪.‬‬ ‫כב‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בַ תו ָֹרה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ :‬תַ ְּריַ"ג‪ ,‬ווייל יא ר'‬ ‫יוד‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז נאר אין די הייליגע‪" :‬תַ ְּריַ"ג ִׁמצְּ וַת הַ תו ָֹרה" קענסטו‬ ‫טרעפן "נייעס"‪ ,‬און נאר אין די הייליגע‪" :‬תַ ְּריַ"ג ִׁמצְּ וַת הַ תו ָֹרה" קענסטו‬ ‫טרעפן "חידושים"‪ ,‬אבער אין דעם נידריג'ן וועלט'ל‪!?..‬‬ ‫אין דעם נידריג'ן וועלט'ל זאלסטו אפילו נישט זוכן קיין חידושים‪ ,‬ווייל דו‬ ‫וועסט דאך סיי ווי סיי נישט טרעפן‪ ,‬ווייל דער נידריג'ער וועלט איז דאך‬ ‫איין שטיק‪" :‬שֶ קֶ ר"‪ ,‬און דער נידריג'ער וועלט איז דאך פוסט און ליידיג‪ ,‬און‬ ‫קיין שום אמת'ע נייעס וועסטו דאך נישט טרעפן דארטן‪.‬‬ ‫"מצְּ וַת הַ תו ָֹרה"‪..‬‬ ‫אבער אין דער הייליגער תורה הק' און אין די הייליגע‪ִׁ :‬‬ ‫וועסטו שוין איינמאל טרעפן "חידושים" – דארטן וועסטו שוין איינמאל‬ ‫טרעפן נייע זאכן וואס דו האסט נאך נישט געוואוסט ביז יעצט‪.‬‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז די ערשטע זאך אויף דער וועלט איז דאך דער יוד‬ ‫וואס זיצט און לערנט דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און די חשוב'סטע זאך אויף‬ ‫דער וועלט איז דאך דער יוד וואס זיצט און לערנט דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬אַ ְּשרֵ י הַ ְּמשַ נֶה"‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫[מיט די צוויי ווערטער] – אז וואויל איז פאר דער מענטש וואס לערנט דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ !..‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דער הייליגער תורה הק' שרייט דאך‬ ‫יעצט אויס הויעך די ווערטער וואס רבי יוחנן האט דאך שוין אויס געשריגן‬ ‫ווען ער האט גע'ענדיגט לערנען‪ ,‬אז‪" :‬אַ ְּשרֵ י ִׁמי שֶ גָדוֹל ּבַ תו ָֹרה" – אז וואויל‬ ‫איז פאר דער מענטש וואס "שטייגט" אין דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫כג‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫איי וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז וואס איז מיט "מיר"‪ !?..‬איך פלאג זיך‬ ‫דאך א יעדן טאג צו פארשטיין די ווערטער פון דער הייליגער תורה הק'‪,‬‬ ‫אבער איך האב דאך ליידער נאך נישט זוכה געווען צו פארשטיין די‬ ‫ווערטער פון דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און ממילא וואס איז מיט "מיר"‪!?..‬‬ ‫פאר מיר האסטו נישט עפעס א גוט ווארט הייליגער תנא רבי יוחנן‪!?..‬‬ ‫וועגן דעם פירט רבי יוחנן אויס זיינע ווערטער אין מסכת ברכות (דף‪ :‬י"ז‬ ‫ע"א )‪ ,‬און רבי יוחנן זאגט אונז דארטן‪ ,‬אז איך זאג דיר נישט דא בלויז אז‪:‬‬ ‫אַ ְּשרֵ י ִׁמי "שֶ גָדוֹל" ּבַ תו ָֹרה – איך זאג דיר נישט דא בלויז אז וואויל איז פאר‬ ‫דער מענטש וואס "שטייגט" אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬נאר איך זאג דיר‬ ‫דא אויך אז‪ :‬אַ ְּשרֵ י ִׁמי "שֶ עֲמָ לוֹ" ּבַ תו ָֹרה – איך זאג דיר דא אויך אז וואויל‬ ‫איז פאר דער מענטש וואס "פלאגט" זיך אין דער הייליגער תורה הק' טראץ‬ ‫דעם וואס ער פארשטייט נישט צו פיל‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אפילו אויב דו פארשטייס'ט נישט וואס דו לערנס'ט‪ ,‬ביזטו‬ ‫אבער נאך אלץ געלויבט דורך דעם גרויסן הייליגן תנא "רבי יוחנן" אליין‪!..‬‬ ‫ווייל די עיקר איז דאך‪ ,‬אז דו זאלסט זיך מדבק זיין אין דער הייליגער‬ ‫"תורה" הק'‪ ,‬און אויב ביזטו זיך טאקע באמת מדבק אין דער הייליגער‬ ‫"תורה" הק'‪ ,‬דעמאלט'ס ביזטו דאך פון די מענטשן וואס‪" :‬וְּ עוֹשֶ ה נַחַ ת רּוחַ‬ ‫לְּ יוֹצְּ רוֹ" – דעמאלט'ס ביזטו דאך פון די מענטשן וואס פאר שאפן דאך גאר‬ ‫גאר א גרויסע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פאר אונזער גרויסן הייליגן טאטן אין הימל דורך‬ ‫"דבֵ קּות ּבַ תו ָֹרה"‪ ,‬און אויב פלאגסטו זיך טאקע באמת אויף דער‬ ‫זייער‪ְּ :‬‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס איז‪" :‬אַ ְּש ֶריָך ּבָ ע ֹולָם הַ זֶה וְּ טוֹב ָלְך לָע ֹולָם‬ ‫הַ ּבָ א"‪.‬‬ ‫כד‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין די משנה אין אבות (פרק ו'‬ ‫משנה ד')‪ ,‬אז די תנא פון די משנה זאגט דאך אונז שוין בפירוש קלאר‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"ּובַ תו ָֹרה אַ תָ ה עָ מֵ ל" – אז אויב פלאגסטו זיך אויף דער הייליגער תורה הק'‪,‬‬ ‫און‪" :‬אִׁ ם אַ תָ ה עֹ שֶ ה כֵן" – און אויב טוסטו טאקע באמת אזוי‪ ,‬און דו‬ ‫פלאגס'ט זיך טאקע "באמת" אויף די ווערטער פון דער הייליגער תורה הק'‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס‪" :‬אַ ְּש ֶריָך וְּ טוֹב לְָך" – דעמאלט'ס וואויל איז דיר און גוט איז‬ ‫דיר‪ ,‬און‪" :‬אַ ְּש ֶריָך ּבָ ע ֹולָם הַ זֶה וְּ טוֹב לְָך לָע ֹולָם הַ ּבָ א"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער‪" :‬תו ָֹרה שֶ ּבִׁ כְּ תַ ב" און דער הייליגער‪" :‬תו ָֹרה שֶ ּבְּ עַ ל פֶ ה"‬ ‫זענען דאך די הייליגע "קוועלער" פון א יעדע יודיש קינד‪ ,‬און פון דעם‬ ‫לעבן מיר דאך אלע שטענדיג‪ ,‬ווייל‪" :‬כִׁ י הֵ ם חַ יֵינּו וְּ אֹ ֶרְך יָמֵ ינּו ּובָ הֶ ם נֶהְּ גֶה‬ ‫יוֹמָ ם ָו ָל ְּילָה"‪.‬‬ ‫אשית"‪,‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" איז דאך די זעלבע אותיות ווי‪" :‬יֶש ּבְּ אֵ רֹת"‪,‬‬ ‫ווייל די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דער הייליגער‪" :‬תו ָֹרה שֶ ּבִׁ כְּ תַ ב" און דער הייליגער‪" :‬תו ָֹרה‬ ‫שֶ ּבְּ עַ ל פֶ ה" זענען דאך די‪ּ" :‬בְּ אֵ ר מַ יִׁם חַ יִׁ ים" פון א יעדע יודיש קינד‪.‬‬ ‫אבער פון די אנדערע זייט דארף מען דאך אבער אויך וויסן‪ ,‬אז מען מוז דאך‬ ‫האבן א‪" :‬מו ֶֹרה ֶד ֶרְך" וואס זאל אונז ווייזן די וועג ווי אזוי זיך צו פירן‪ ,‬ווייל‬ ‫אויב האט מען נישט קיין‪" :‬מו ֶֹרה ֶד ֶרְך" וואס זאל אונז ווייזן די וועג ווי אזוי‬ ‫זיך צו פירן‪ ,‬קען מען דאך שוין דעמאלט'ס גאר שנעל פאר קריכען אום‬ ‫וועלנ'דיג‪ ,‬און אויב פארמאגט מען נישט קיין‪" :‬מו ֶֹרה ֶד ֶרְך" וואס זאל דיר‬ ‫שטענדיג מחזק זיין אין דיינע שווערע מצבים‪ ,‬דעמאלט'ס ביזטו דאך שוין‬ ‫נישט פאר זיכער'ט זיך צו קענען האלטן‪ּ" :‬בְּ ֶד ֶרְך הַ תו ָֹרה וְּ הַ י ְִּׁרָאה"‪.‬‬ ‫כה‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אשית"‪,‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" איז דאך אויך די זעלבע אותיות ווי‪" :‬תִׁ שָ א ֶרּבִׁ י"‬ ‫ווייל די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"רּבִׁ י" אדער א‪" :‬מו ֶֹרה ֶד ֶרְך"‬ ‫– אז דו מוזט דאך אויף נעמען אויף דיר א‪ֶ :‬‬ ‫וואס זאל דיר שטענדיג פירן אויפן ריכטיג'ן וועג‪ ,‬ווייל אויב האט מען נישט‬ ‫"רּבִׁ י" אדער א‪" :‬מו ֶֹרה ֶד ֶרְך" וואס זאל אונז שטענדיג פירן אויפן‬ ‫קיין‪ֶ :‬‬ ‫ריכטיג'ן וועג‪ ,‬קען מען דאך שוין דעמאלט'ס גאר שנעל פאר קריכען פון‬ ‫דעם גלייכ'ן וועג‪.‬‬ ‫ווייל ווער ברענגט דיר צו צום אייבערשטן‪ !?..‬דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ ,‬יא‪ !?..‬און‬ ‫ווער שטארקט דיר ווען עס גייט דיר אביסעל'ע שווער אין עבודת השם‬ ‫יתברך‪ !?..‬ווער‪ !?..‬ווידער אמאל דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ ,‬יא‪!?..‬‬ ‫און ווער איז דיר שטענדיג מחזק ווען עס גייט דיר שווער און דו ווילס'ט‬ ‫שוין אויף געבן אויף אלעס‪ !?..‬ווידער אמאל דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ ,‬און ווער‬ ‫לערנט אויס פאר כלל ישראל וואס צו טוהן אין א יעדע צייט‪ !?..‬ווידער‬ ‫"ד ֶרְך‬ ‫אמאל דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ ,‬און ווער לערנט מיט די יודישע קינדער דעם‪ֶ :‬‬ ‫יהו‪-‬ה" ווי אזוי מען דארף זיך אויף צו פירן‪ !?..‬ווידער אמאל דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‪.‬‬ ‫און ווער האלט דיר און איין זאגן אז דו ביזט נאך נישט פאר פאלן‪ ,‬נאר‬ ‫פארקערט‪ ,‬דער האלט זיך‪ ,‬און שטארקט זיך‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער וועט‬ ‫דאך שוין זיכער העלפן‪ !?..‬ווער‪ !?..‬ווידער אמאל דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ ,‬נו אויב‬ ‫אזוי קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט האבן‬ ‫"רּבִׁ י" – א‪" :‬צַ ִׁדיק" – א‪" :‬מו ֶֹרה ֶד ֶרְך" וואס זאל דיר קענען דער‬ ‫איז‪ ,‬א‪ֶ :‬‬ ‫האלטן אין דיינע שווערע מצבים בשעת ווען דו ווילס'ט דאך אין אמת'ן‬ ‫שטייגן‪ּ" :‬בַ תו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְּ י ְִּׁרַאת יהו‪-‬ה ְּטהו ָֹרה"‪.‬‬ ‫כו‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא וועגן דעם מוזטו דאך קענען האבן דעם‪" :‬צַ ִׁדיק" ביי דיר וואס‬ ‫זאל דיר קענען דער האלטן אין דיינע שווערע מצבים‪ ,‬ווייל ווער שטארקט‬ ‫דיר בשעת ווען עס גייט דיר אביסעל'ע שווער אין עבודת השם יתברך‪!?..‬‬ ‫ווער‪ !?..‬דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ ,‬יא‪ !?..‬און ווער לערנט אויס פאר כלל ישראל וואס‬ ‫צו טוהן אין א יעדע צייט‪ !?..‬ווידער אמאל דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‪.‬‬ ‫און ווער ראטעוועט דיר אפ פון אלע שרעקליכ'ע נסיונות וואס פראבירן זיך‬ ‫אריין צו כאפן‪ּ" :‬בְּ תוְֹך מַ ֲחנֵינּו הַ ְּקדוֹשָ ה"‪ !?..‬ווידער אמאל דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‪,‬‬ ‫און ווער האלט דיר און איין דערמאנען וואו די אמת'ע‪" :‬אֱמֶ ת" ליגט‪!?..‬‬ ‫ווידער אמא ל דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ ,‬און ווער לערנט מיט די יודישע קינדער דעם‪:‬‬ ‫"ד ֶרְך יהו‪-‬ה" ווי אזוי מען דארף זיך אויף צו פירן‪ !?..‬ווידער אמאל דער‪:‬‬ ‫ֶ‬ ‫"צַ ִׁדיק"‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת יתרו‬ ‫(קפיטל י"ט פסוק ג')‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר‬ ‫משה רבינו‪ ,‬אז‪" :‬כֹה תֹ אמַ ר לְּ בֵ ית ַיעֲקֹ ב וְּ תַ גֵיד לִׁ בְּ נֵי י ְִּׁש ָראֵ ל" – אז גיי געב‬ ‫"דבַ ר יהו‪-‬ה" צו די יודישע קינדער‪.‬‬ ‫איבער דעם‪ְּ :‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת וילך‬ ‫(קפיטל ל"א פסוק י"ט)‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געהייסן‬ ‫פאר משה רבינו‪ ,‬אז‪" :‬וְּ עַ תָ ה כִׁ תְּ בּו ָלכֶם אֶ ת הַ ִׁש ָירה הַ זֹאת וְּ ל ְַּמ ָדּה אֶ ת ּבְּ נֵי‬ ‫י ְִּׁש ָראֵ ל ִׁשימָ ּה ּבְּ פִׁ יהֶ ם"‪.‬‬ ‫און משה רבינו האט דאך שוין אליין געזאגט אין פרשת יתרו (קפיטל י"ח‬ ‫ֱֹלקים וְּ אֶ ת ת ֹורֹתָ יו – אז "איך" וועל‬ ‫פסוק ט"ז)‪ ,‬אז‪" :‬וְּ הו ַֹדעְּ תִׁ י" אֶ ת חֻ קֵ י הָ א ִׁ‬ ‫כז‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫"ד ֶרְך אֲשֶ ר יֵלְּ כּו בָ ּה"‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫צו וויסן טוהן פאר די יודישע קינדער דעם‪ֶ :‬‬ ‫איז דאך טאקע די תפקיד פון דעם‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ ,‬די תפקיד פון דעם‪" :‬צַ ִׁדיק"‬ ‫"ד ֶרְך אֲשֶ ר יֵלְּ כּו בָ ּה" פאר די יודישע קינדער‪.‬‬ ‫איז‪ ,‬איבער צו געבן דעם‪ֶ :‬‬ ‫א ון עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת וילך‬ ‫(קפיטל ל"א פסוק י"ט)‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר‬ ‫"שימָ ּה ּבְּ פִׁ יהֶ ם"‪ ,‬ווייל יא‬ ‫משה רבינו דעם לשון‪ ,‬אז‪ :‬וְּ ל ְַּמ ָדּה אֶ ת ּבְּ נֵי י ְִּׁש ָראֵ ל ִׁ‬ ‫טייערע יודן‪ ,‬דער‪" :‬צַ ִׁדיק" לייגט דיר אריין דער הייליגער תורה הק' אין דיין‬ ‫"מויל" אריין‪ ,‬ממש אזוי ווי א מאמע וואס געבט צו עסן פאר איר קינד‪.‬‬ ‫ווייל עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז מען קען דאך‬ ‫נישט געבן צו עסן א גרויסע הארט'ע עפל פאר א קליין קינד פון א פָ אר‬ ‫חדשים‪ ,‬ווייל ער קען זיך דאך ח"ו דער שטיקן דורך דעם‪ ,‬נאר וואס מען‬ ‫טוט איז‪ ,‬אז די מאמע נעמט די עפל‪ ,‬און זי צו מאלט דאס גוט אויף קליינע‬ ‫שטיקעל'עך‪ ,‬און ערשט נאך דעם קען די קינד אויף עסן דעם גאנצן עפל און‬ ‫זיך מחיה זיין מיט דעם‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך טוט דאך אויך דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ ,‬ווייל ווען עס קומט ָאן א‬ ‫יודיש קינד‪ ,‬און ער געבט א קוק ָאן דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און ער זאגט‬ ‫דעמאלט'ס צו זיך שטילערהייט‪ ,‬אז נע‪ ..‬דער הייליגער תורה הק' איז נישט‬ ‫געמאכט פאר מיר‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק' איז דאך צו שווער פאר‬ ‫מיר‪ ,‬און איך בין דאך שוין סיי ווי סיי פאר פאלן‪ ,‬דעמאלט'ס‪ ..‬קומט אריין‬ ‫דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ ,‬און דער‪" :‬צַ ִׁדיק" צו מאלט דעמאלט'ס פאר דיר דער‬ ‫הייליגער תורה הק' אויף קליינע שטיקל'עך‪ ,‬און ער געבט דיר דעמאלט'ס‬ ‫אריין דער הייליגער‪" :‬עֵ ץ הַ חַ יִׁ ים" אין דיין מויל אריין מיט א מורא'דיגע‪:‬‬ ‫כח‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫"נְּעִׁ ימוֹת" – מיט א מורא'דיגע זיס'קייט‪ ,‬כדי אז דו זאלסט שוין ָאן הייבן צו‬ ‫שפירן ביי דיר אז דער הייליגער תורה הק' איז "יא" געמאכט פאר דיר‪!..‬‬ ‫און כדי אז דו זאלסט שוין דעמאלט'ס ָאן הייבן צו שפירן ביי דיר אז דו‬ ‫האסט "יא" א קשר מיטן הייליגן‪ּ" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָׁמים"‪!..‬‬ ‫און טאקע וועגן דעם האט דיר דער אייבערשטער געגעבן די הייליגע מצוה‬ ‫פון‪ֹ" :‬לא תָ סּור" וגו'‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק‬ ‫אין פרשת שופטים (קפיטל י"ז פסוק י"א)‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דאך‬ ‫אונז שוין באפוילן מיט די הייליגע מצוה פון‪ֹ" :‬לא תָ סּור ִׁמן הַ ָדבָ ר אֲשֶ ר‬ ‫ּושמֹ אל" – אז דו זאלסט זיך נישט אוועק רירן פון דאס וואס‬ ‫יַגִׁ ידּו לְּ ָך י ִָׁמין ְּ‬ ‫די "תלמידי חכמים" פון דיין דור וועלן דיר זאגן צו טוהן רעכט'ס אדער‬ ‫לינק'ס‪ ,‬נאר‪" :‬וְּ עָ ִׁשיתָ כְּ כֹ ל אֲשֶ ר יוֹרּוָך" – נאר דו זאלסט שטענדיג טוהן‬ ‫אלעס וואס די "תלמידי חכמים" פון דיין דור וועלן דיר הייסן צו טוהן‪.‬‬ ‫און די מצות עשה פון‪" :‬וְּ עָ ִׁשיתָ כְּ כֹ ל אֲשֶ ר יוֹרּוָך" איז דאך שוין א קלאר'ע‬ ‫"דבְּ רֵ י הָ ַרב"‪ ,‬און עס ליגט דאך שוין א‬ ‫"חיוב" אויפן תלמיד אויס צו הערן‪ִׁ :‬‬ ‫קלאר'ע "חיוב" אויפן תלמיד מקבל צו זיין פון זיין‪" :‬מו ֶֹרה ֶד ֶרְך" דעם‪:‬‬ ‫"ד ֶרְך יהו‪-‬ה"‪ ,‬ווייל דאס וועט דאך דיר ברענגען צו‪" :‬אֱמּונָה ּבַ יהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫ֶ‬ ‫און נישט צו סתם‪" :‬אֱמּונָה ּבַ יהו‪-‬ה" אזוי ווי די וועלט זאגט‪ ,‬נאר צו "לעבן"‬ ‫שטענדיג מיט‪" :‬אֱמּונָה ּבַ יהו‪-‬ה" טאג טעגליך‪ ,‬און אין א יעדע מצב וואו דו‬ ‫ביזט נאר וועט דיר דאך דער‪" :‬צַ ִׁדיק" שטענדיג דערמאנען‪ ,‬אז וויסן זאלסטו‬ ‫ר' יוד‪ ,‬אז דו ביזט נישט אליין‪ ,‬נאר‪" :‬הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא אִׁ תְּ ָך ּבְּ כָל מַ צָ ב‬ ‫שֶ יִׁ הְּ יֶה"‪.‬‬ ‫כט‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך פון איינער פון די פריער'דיגע צדיקים‪,‬‬ ‫אז אפילו אויב א מענטש געפונט זיך ח"ו אמאל אין גאר גאר א נידריגע‬ ‫מצב‪ ,‬זאל ער אבער דעמאלט'ס וויסן איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז "דער‬ ‫אייבערשטער איז שטענדיג מיט איהם"‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז דאך‬ ‫שטענדיג "מיט" איהם‪ ,‬און "לעבן" איהם‪ ,‬און "אין" איהם‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל כ"ג פסוק‬ ‫ד')‪ ,‬אז‪" :‬גַם כִׁ י אֵ לְֵך ּבְּ גֵיא צַ לְּ מָ וֶת ֹלא אִׁ ָירא ָרע כִׁ י אַ תָ ה עִׁ מָ ִׁדי"‪ ,‬און די גאנצע‬ ‫שוועריקייט איז דאך נאר א‪" :‬י ְִּׁר ָידה לְּ צ ֶֹרְך עֲלִׁ יָה"‪ ,‬און דאס וועט דאך דיר‬ ‫סוף כל סוף צוריק ברענגען צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע די גרויסע כח פון א‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ ,‬ווייל א‪" :‬צַ ִׁדיק"‬ ‫הייבט דאך אויף א יעדע יודישע‪" :‬נְּשָ מָ ה"‪ ,‬און א‪" :‬צַ ִׁדיק" נעמט זיך דאך‬ ‫ָאן פאר די כבוד פון דעם אייבערשטן וואס שרייט דאך שוין טויזנט'ער‬ ‫טויזנט'ער יארן אז‪" :‬קוֹל ָגדוֹל וְּ ֹלא יָסָ ף"‪ ,‬אז‪" :‬כִׁ י ֹלא י ִָׁדח ִׁממֶ נִׁי נ ִָׁדח" – אז‬ ‫קיין שום יודיש קינד וועט נישט פארלוירן ווערן פון כלל ישראל‪!..‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע א אמת'ע‪" :‬צַ ִׁדיק אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל א אמת'ע‪" :‬צַ ִׁדיק‬ ‫אֱמֶ ת" איז דאך "מקרב" א יעדע יודיש קינד‪ ,‬און א אמת'ע‪" :‬צַ ִׁדיק אֱמֶ ת" איז‬ ‫דאך "מחזק" א יעדע יודיש קינד‪ ,‬און א אמת'ע‪" :‬צַ ִׁדיק אֱמֶ ת" קען דאך‬ ‫נישט צו קוקען ווי א יודיש קינד טוט א עבירה‪ ,‬און א אמת'ע‪" :‬צַ ִׁדיק אֱמֶ ת"‬ ‫האט דאך ליב א יעדע יודיש קינד‪ַ" :‬אהֲבַ ת נֶפֶ ש"‪ ,‬און א אמת'ע‪" :‬צַ ִׁדיק‬ ‫אֱמֶ ת" איז זיך דאך גרייט‪" :‬מ ֹוסֵ ר נֶפֶ ש" צו זיין א טובה צו טוהן פאר א‬ ‫צווייטע יוד‪ ,‬און א אמת'ע‪" :‬צַ ִׁדיק אֱמֶ ת" שלאגט זיך דאך מיט ציין און נעגל‬ ‫ל‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אנטקעגן די שווערע נסיונות וואס ווילן אונטער ברענגען כלל ישראל‪ ,‬און א‬ ‫אמת'ע‪" :‬צַ ִׁדיק אֱמֶ ת" וועט דאך ווערן‪" :‬מָ לֵא ִׁש ְּמחָ ה" ווען ער וועט זעהן אז‬ ‫א יודיש קינד זיצט און לערנט א בלאט גמרא פארן דאווענען‪[ ,‬אפילו ווען‬ ‫דער יוד איז נישט קיין גרויסע בעל מדריגה]‪ ,‬און א אמת'ע‪" :‬צַ ִׁדיק אֱמֶ ת"‬ ‫איז דאך גרייט אוועק צו געבן פון זיין טייערע צייט צו שמועס'ן מיט א‬ ‫צווייטע יוד אבי אז דער יוד זאל ארויס גיין מחוזק פון דעם‪.‬‬ ‫און א אמת'ע‪" :‬צַ ִׁדיק אֱמֶ ת" איז דאך "מקרב" א יעדע יודיש קינד‪ ,‬נישט קיין‬ ‫חילוק ווי אזוי ער זאל נאר אויס זעהן‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע די‬ ‫פאסיג'סטע זאך וואס א יודיש קינד קען נאר טוהן אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫ווייל א יעדע יודיש קינד וויל דאך בעצם זיין גוט‪ ,‬אזוי ווי חז"ל (מס' סוטה‬ ‫ָאדם חוֹטֵ א אֶ לָא‬ ‫דף‪ :‬ג' ע"א) זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬אֵ ין ָ‬ ‫אִׁ ם כֵן נִׁכְּ נַס ּב ֹו רּוחַ ְּשטּות" – אז א מענטש זינדיגט נישט נאר אויב עס איז‬ ‫אריין אין איהם א‪" :‬רּוחַ ְּשטּות" און ער איז געווארן "צובראכן" פון דעם‪,‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם מיינט ער שוין נעבעך ביי זיך אז דער אייבערשטער‬ ‫דארף איהם שוין נישט האבן‪ ,‬און "נאר דעמאלט'ס" זינדיגט ער‪.‬‬ ‫אבער א יעדע יודיש קינד [בלי שום יוצא מן הכלל] וויל דאך בעצם זיין‬ ‫גוט‪ !..‬און דאס וואס א יוד זינדיגט‪ ,‬קומט דאך נאר פון "צובראכן קייט"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪" :‬נִׁכְּ נַס ּב ֹו‬ ‫רּוחַ ְּשטּות"‪ ,‬ווייל די ווערטער‪ִׁ " :‬נכְּ נַס ּב ֹו רּוחַ ְּשטּות" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫ראשי תיבות‪" :‬נ ְִּׁשּבָ ר" – ער איז צובראכן‪ ,‬דאס אלעס‪ ,‬און דאס איז די סיבה‬ ‫פארוואס דער מענטש דער ווייטער'ט זיך נעבעך אזוי שטארק פון דעם‬ ‫לא‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און דאס איז דאך די איינציגסט'ע סיבה פארוואס ער קען זיך‬ ‫נישט האלטן ערליך און פיין‪ ,‬אבער נישט ח"ו ווייל ער איז "שלעכט"‬ ‫חלילה‪ ,‬חס ושלום אזוי צו זאגן‪ ,‬ווייל קיין שום יודיש קינד טוט דאך נישט‬ ‫קיין עבירה‪" :‬כְּ ֵדי לְּ הַ כְּ עִׁ יס" ח"ו‪ ,‬נאר ער טוט דאס פשוט ווייל ער איז פשוט‬ ‫"שבְּ רֵ י ְּשבָ ִׁרים"‪.‬‬ ‫"צובראכן" ביי זיך אויף‪ִׁ :‬‬ ‫און עס איז געווען פריער'דיגע צדיקים וואס האבן געזאגט‪ ,‬אז היינטיגע‬ ‫צייטן עקזעסטירט נישט אזא זאך ווי א "מזיד" – אז היינטיגע צייטן‬ ‫עקזעסטירט נישט אזא זאך אז א מענטש זאל וועלן זינדיגן "בייז וויליג"‪,‬‬ ‫און מען קען דאך בעצם נישט זיין קיין "מזיד" היינטיגע צייטן‪.‬‬ ‫ווייל אויב דו וועסט גוט קוקען‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו זעהן‪ ,‬אז דער גרעסט'ער‬ ‫"פושע" טוט נאר א עבירה וויבאלד ער איז גאר שטארק צובראכן פון‬ ‫אינעווייניג‪ ,‬און "נאר" וועגן דעם זינדיגט ער ליידער‪ ,‬ווייל ער איז פשוט‬ ‫גאר שטארק צובראכן ביי זיך אין הארץ‪ ,‬און אסאך מאל קומט ארויס זיין‬ ‫צובראכן קייט דורך ווילד'קייט‪ ,‬אבער אין אמת'ן‪ ..‬איז ער גאר גאר שטארק‬ ‫צובראכן ביי זיך אין הארץ אז ער איז נישט זוכה צו זיין א ערליכע יוד‪.‬‬ ‫און אסאך מאל קען מען ליידער זעהן אויפן גאס א יודיש קינד וואס זעהט‬ ‫ליידער אויס אפ געפארן פון דעם יודיש'ן וועג‪ ,‬און אסאך מענטשן וועלן זיך‬ ‫דאך דעמאלט'ס גלייך נעמען שרייען אויף איהם‪ ,‬אז גוי‪ !..‬שיגץ‪ !..‬געב נאר‬ ‫א קוק ווי אזוי ער זעהט אויס‪!..‬‬ ‫אבער א קלוגע מענטש וועט דעמאלט'ס גלייך טראכטן ביי זיך‪ ,‬אז אוי‬ ‫נעבעך‪ ..‬דער יוד איז דאך נעבעך אזוי צובראכן‪ ,‬און מסתמא האט דער‬ ‫לב‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫מענטש געהאט גאר גאר א שווערע לעבן‪ ,‬און ער האט נעבעך נישט געקענט‬ ‫ביי שטיין דעם שווער'ן נסיון‪ ,‬און ער האט זיך נעבעך נישט געקענט האלטן‬ ‫ביי יודיש'קייט‪ ,‬און ממילא וועגן דעם קוקט ער נעבעך אויס אזוי‪.‬‬ ‫[און פארשטייט זיך אז דאס מיינט נישט ח"ו צו זאגן אז דער מענטש וואס‬ ‫איז נעבעך אראפ פון דעם יודיש'ן וועג ווערט יעצט א‪" :‬צַ ִׁדיק" און עס‬ ‫געבט איהם רעכט צו טוהן וואס ער טוט‪ ,‬נאר עס מיינט סך הכל צו זאגן‪ ,‬אז‬ ‫נאך אלעמען איז ער דאך נעבעך צובראכן געווארן פון אזוי פיל צרות וואס‬ ‫ער איז ליידער אריבער געגאנגען אין זיין לעבן]‪.‬‬ ‫און צדיקים פלעגן זיך טאקע שטענדיג אויס טענה'נען מיטן אייבערשטן‪,‬‬ ‫און זיי פלעגן טאקע שטענדיג זאגן פארן אייבערשטן‪ ,‬אז‪ ..‬הייליגער‬ ‫באשעפער‪ ,‬דו מיינס'ט טאקע אז יודישע קינדער ווילן זינדיגן‪ !?..‬קיינמאל‬ ‫נישט‪ ,‬די יודישע קינדער ווילן נישט זינדיגן‪ ,‬נאר זיי זענען פשוט‬ ‫"צובראכן"‪.‬‬ ‫און ממילא העלף זיי הייליגער באשעפער‪ ,‬און געב זיי‪" :‬גֶעזּונְּט"‪ ,‬און געב‬ ‫זיי‪" :‬פַ ְּרנָסָ ה"‪ ,‬און געב זיי‪" :‬נַחַ ת" פון זייערע קינדער‪ ,‬און געב זיי‪ּ" :‬בְּ ָרכָה‬ ‫וְּ הַ צְּ לָחָ ה ּבְּ כָל מַ עֲשֵ ה י ְֵּדיהֶ ם"‪ ,‬ווייל אזוי וועלן זיי זיך דאך זיכער קענען‬ ‫האלטן אסאך אסאך בעסער אין יודיש'קייט‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דאס טוט א‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ ,‬און דאס איז די עבודה פון א‪:‬‬ ‫"צַ ִׁדיק"‪ ,‬א‪" :‬צַ ִׁדיק" ברענגט צוריק צובראכענ'ע נשמות ישראל‪ ,‬און ער איז‬ ‫זיי מקרב‪ַ " :‬לאֲבִׁ יהֶ ם שֶ ּבַ שָ מַ יִׁם"‪ ,‬און ער פירט זיך אין די וועגן פון דעם‬ ‫לג‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫הייליגן‪" :‬תַ נָא הָ אֱֹלקַ י ַרּבִׁ י ִׁש ְּמעוֹן ּבֶ ן יוֹחָ אִׁ י" וואס האט דאך שוין אויס‬ ‫געשריגן הויעך אז‪" :‬חַ ס וְּ שָ לוֹם שֶ תִׁ ְּשתַ כַח תו ָֹרה ִׁמיִׁ ְּש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫און דו ווייסט פארוואס דער הייליגער‪" :‬תַ נָא הָ אֱֹלקַ י ַרּבִׁ י ִׁש ְּמעוֹן ּבֶ ן יוֹחָ אִׁ י"‬ ‫האט דאך שוין אויס געשריגן (מס' שבת דף‪ :‬קל"ח ע"ב) אז‪" :‬חַ ס וְּ שָ לוֹם‬ ‫שֶ תִׁ ְּשתַ כַח תו ָֹרה ִׁמיִׁ ְּש ָראֵ ל"‪!?..‬‬ ‫איך וועל דיר זאגן פארוואס דער הייליגער‪" :‬תַ נָא הָ אֱֹלקַ י ַרּבִׁ י ִׁש ְּמעוֹן ּבֶ ן‬ ‫יוֹחָ אִׁ י" האט אויס געשריגן אז‪" :‬חַ ס וְּ שָ לוֹם שֶ תִׁ ְּשתַ כַח תו ָֹרה ִׁמיִׁ ְּש ָראֵ ל"‪ ,‬די‬ ‫סיבה פון דעם איז געווען‪ ,‬ווייל דער "הייליגער באשעפער" האט דאך אונז‬ ‫שוין צו געזאגט א הבטחה גמורה (דברים קפיטל ל"א פסוק כ"א) אז‪" :‬כִׁ י‬ ‫ֹלא תִׁ שָ כַח ִׁמפִׁ י ז ְַּרעוֹ" – ווייל דער "הייליגער באשעפער" האט דאך אונז‬ ‫שוין צו געזאגט א הבטחה גמורה אז דער הייליגער תורה הק' וועט דאך‬ ‫קיינמאל נישט פארגעסן ווערן פון די יודישע קינדער‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם אלעם‪ ,‬אז דער‪" :‬צַ ִׁדיק" איז דאך‬ ‫אונזער "לעבן"‪ ,‬ווייל דער‪" :‬צַ ִׁדיק" ראטעוועט דאך אונז שטענדיג פון די‬ ‫אלע שווערע נסיונות וואס גייען אריבער אויף אונז‪ ,‬און דער‪" :‬צַ ִׁדיק"‬ ‫ברענגט דאך אונז שטענדיג צוריק צו אונזער גרויסן טאטן אין הימל‪ ,‬און‬ ‫דער‪" :‬צַ ִׁדיק" לערנט דאך אונז שטענדיג אויס‪ ,‬אז ווען מען האט א‬ ‫פראבלעם‪ ,‬דעמאלט'ס דארף מען נישט טראכטן קיין צוויי מאל‪ ,‬נאר מען‬ ‫דארף זיך דעמאלט'ס גלייך ווענדן צום איין איינציג'ן באשעפער און זיך‬ ‫אויס רעדן דאס הארץ צו איהם‪ ,‬און ער וועט דאך אונז שוין זיכער העלפן‬ ‫מיט אלעס וואס מיר דארפן נאר‪.‬‬ ‫לד‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש ארויס געשריבן אין דער הייליגער‬ ‫תורה הק' אין פרשת וזאת הברכה (קפיטל ל"ג פסוק כ"ט)‪ ,‬אז משה רבינו‬ ‫האט דעמאלט'ס געזאגט פאר די יודישע קינדער‪ ,‬אז‪" :‬אַ ְּש ֶריָך י ְִּׁש ָראֵ ל" – אז‬ ‫"מי כָמוָֹך" – און ווער איז דען‬ ‫וואויל איז פאר די פאלק‪" :‬י ְִּׁש ָראֵ ל"‪ ,‬און‪ִׁ :‬‬ ‫אזוי ווי דיר‪" :‬י ְִּׁש ָראֵ ל"‪ !?..‬קיינער נישט‪.‬‬ ‫ווייל דו ביזט דאך א‪" :‬עַ ם נוֹשַ ע ּבַ יהו‪-‬ה" – ווייל דו ביזט דאך א פאלק וואס‬ ‫ווערט דאך געהאלפן דורך דעם "אייבערשטן" אליין‪ ,‬און ווען א יודיש קינד‬ ‫רעדט זיך אויס דאס הארץ צום אייבערשטן‪ ,‬און ער בעט דעם אייבערשטן‬ ‫אז דער אייבערשטער זאל איהם העלפן‪ ,‬ווערט ער דאך דעמאלט'ס גלייך‬ ‫געהאלפן בלי שום ספק‪.‬‬ ‫און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט בזה הלשון‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"לִׁ בְּ רֹחַ אֵ לָיו יִׁתְּ ּבָ ַרְך" – אז מען דארף "אנטלויפן" צום אייבערשטן ווען מען‬ ‫האט אמאל א פראבלעם‪ ,‬ווייל דארטן איז דאך א זיכער'ע‪" :‬עָ רֵ י ִׁמ ְּקלָט"‬ ‫פאר א מענטש‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער קען דאך אונז "זיכער" העלפן‪.‬‬ ‫אשית" – און‬ ‫און ממילא די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט טוהן איז‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ממילא די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט טוהן איז‪" :‬תִׁ שָ א ֶרּבִׁ י" – די‬ ‫ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט טוהן איז‪ ,‬אז דו דארפס'ט אויף נעמען אויף‬ ‫"רּבִׁ י" – דו דארפס'ט אויף נעמען אויף דיר א "וועג ווייזער" וואס‬ ‫דיר א‪ֶ :‬‬ ‫זאל דיר שטענדיג קענען מדריך זיין און מחזק זיין ווען עס פעלט זיך נאר‬ ‫אויס‪ ,‬ווייל אויב דו וועסט לערנען דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און עס וועט זיך‬ ‫דיר פונקט מאכן א שווערע זמן‪ ,‬און דו וועסט נישט האבן ווער עס זאל דיר‬ ‫שטארקן‪ ,‬דעמאלט'ס קענסטו דאך נאך ח"ו פארלוירן ווערן פון דיין צרה‬ ‫לה‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און אוועק ווארפן ח"ו דער הייליגער תורה הק' אין איין אויגן בליק פון‬ ‫גרויס צער‪.‬‬ ‫אשית" – און ממילא די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט‬ ‫און ממילא‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫טוהן איז‪" :‬תִׁ שָ א ֶרּבִׁ י" – די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט טוהן איז‪ ,‬אויף‬ ‫"רּבִׁ י" – אויף נעמען א "וועג ווייזער" וואס זאל זיין דיין רוקן‬ ‫נעמען א‪ֶ :‬‬ ‫ביין דיר צו ראטעווען פון אלע דיינע שוועריקייטן וואס פראבירן דיר צו‬ ‫צוברעכן אין דיינע שווערע מצבים‪.‬‬ ‫און דאס האט דאך שוין טאקע משה רבינו גע'טענה'עט פארן הייליגן‬ ‫באשעפער גלייך פאר זיין פטירה‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין‬ ‫פסוק אין פרשת פינחס (קפיטל כ"ז פסוק ט"ז)‪ ,‬אז משה רבינו האט‬ ‫גע'טענה'עט פארן הייליגן באשעפער פאר זיין פטירה‪ ,‬אז‪" :‬יִׁפְּ קֹ ד יהו‪-‬ה‬ ‫אֱֹלקֵ י הָ רּוחֹ ת לְּ כָל ּבָ שָ ר אִׁ יש עַ ל הָ עֵ ָדה" – אז דער אייבערשטער זאל שטעלן‬ ‫א נייע "פירער" פאר די יודישע קינדער‪.‬‬ ‫ווייל די יודישע קינדער דארפן דאך האבן איינער וואס‪" :‬אֲשֶ ר יֵצֵ א לִׁ פְּ נֵיהֶ ם‬ ‫ַואֲשֶ ר ָיבֹא לִׁ פְּ נֵיהֶ ם ַואֲשֶ ר יוֹצִׁ יאֵ ם ַואֲשֶ ר יְּבִׁ יאֵ ם"‪ ,‬און די יודישע קינדער מוזן‬ ‫"רּבִׁ י" – און די יודישע קינדער מוזן דאך שטענדיג‬ ‫דאך שטענדיג האבן א‪ֶ :‬‬ ‫"ד ֶרְך הַ ּטוֹב‬ ‫האבן א "פירער" וואס זאל זיי שטענדיג קענען האלטן אויפן‪ֶ :‬‬ ‫וְּ הַ יָשָ ר"‪ ,‬ווייל‪" :‬וְּ ֹלא תִׁ הְּ יֶה ע ֲַדת יהו‪-‬ה ַכצֹאן אֲשֶ ר אֵ ין לָהֶ ם רֹעֶ ה" – ווייל די‬ ‫פאלק פון דעם אייבערשטן טאר דאך נישט זיין אזוי ווי שאף וואס האבן‬ ‫נישט קיין פאסטעך‪.‬‬ ‫לו‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און ווי נאר משה רבינו האט דאס געבעטן‪ ,‬האט טאקע דעמאלט'ס דער‬ ‫אייבערשטער גלייך נאך געגעבן די פארלאנג פון משה רבינו‪ ,‬און‪ַ " :‬ויֹאמֶ ר‬ ‫יהו‪-‬ה אֶ ל מֹ שֶ ה" – און דער אייבערשטער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך‬ ‫געזאגט פאר משה רבינו‪ ,‬אז‪" :‬קַ ח לְּ ָך אֶ ת יְּה ֹושֻעַ ּבִׁ ן נּון" – אז נעם‪" :‬יְּה ֹושֻעַ‬ ‫ּבִׁ ן נּון"‪ ,‬און שטעל איהם אנשטאדט דיר צו זיין דער גרויסער‪" :‬מַ נְּהִׁ יג‬ ‫י ְִּׁש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫אבער לאמיר טאקע אריין טראכטן דא א מינוט‪ ,‬און לאמיר טאקע‬ ‫פארשטיין‪ ,‬אז וואס איז טאקע די "מעלה" פון א‪" :‬צַ ִׁדיק"‪ !?..‬וואס איז שוין‬ ‫די גרויסע "מעלה" פון א‪" :‬צַ ִׁדיק"‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די "מעלה" פון א‪" :‬צַ ִׁדיק" איז‪ ,‬אז ער גייט‬ ‫שטענדיג מיטן‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און טאקע וועגן דעם ווערט א‪" :‬צַ ִׁדיק" ָאן גערופן‬ ‫א‪ :‬צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל ער פירט זיך דאך שטענדיג‪ּ" :‬בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬און ער‬ ‫איז דאך שטענדיג דבוק צום‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת"‪ ,‬און פון א יעדע תנועה‬ ‫פון א‪ :‬צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת" זעהט זיך דאך טאקע נאר ארויס דעם‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און ווען‬ ‫מען קוקט ָאן די צורה פון א‪ :‬צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך‪" :‬חֲזּות ֹו‬ ‫מוֹכִׁ יחַ עָ לָיו" אז ער געהערט דאך טאקע בלויז צום‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין שפתי צדיקים‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגער רבי רבי זוסיא פון אניפאלי זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט‬ ‫זיך אמאל ָאן גערופן און געזאגט‪ ,‬אז "איך פָ אר נישט צום הייליגן מגיד נאר‬ ‫צו זעהן ווי אזוי ער טוט ָאן די זאקן און ווי אזוי ער טוט אויס די זאקן"‪ ,‬נאר‬ ‫וועגן דעם פָ אר איך צום הייליגן מגיד‪!..‬‬ ‫לז‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל פון איין "תנועה" פון א‪ :‬צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת" קען מען דאך קונה זיין מער ווי‬ ‫ווען מען הערט גאנצע'טע תורות און גאנצע'טע דרשות פון א פשוט'ע יוד‪,‬‬ ‫ווייל ווען מען זעהט ווי אזוי א‪ :‬צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת" דינט דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫פלאקערט דאך דאס דעמאלט'ס אויף דאס הארץ אין איין מינוט‪" :‬לְּ ָאבִׁ ינּו‬ ‫שֶ ּבַ שָ מַ יִׁם"‪ ,‬און די תוצאות פון דעם איז דאך אסאך אסאך גרעסער ווי‬ ‫גאנצע'טע תורות און גאנצע'טע דרשות פון א פשוט'ע יוד‪ ,‬ווייל ווען א‪:‬‬ ‫צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת" דינט דעם אייבערשטן‪ ,‬טוט ער דאך דאס דעמאלט'ס אויפן‬ ‫העכסט'ן מדריגה פון‪" :‬אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם ווערט א‪" :‬צַ ִׁדיק" ָאן גערופן א‪ :‬צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל‬ ‫די‪" :‬ש ֶֹרש" ווי אזוי מען ווערט א‪" :‬צַ ִׁדיק" איז‪ ,‬ווען מען פירט זיך‪ּ" :‬בְּ ֶד ֶרְך‬ ‫הָ אֱמֶ ת ּובְּ ִׁמ ַדת הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל נאר אזוי קען מען ווערן דבוק צום אייבערשטן‬ ‫וואס‪" :‬חוֹתָ מ ֹו שֶ ל הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא" איז דאך‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און נאר אזוי קען‬ ‫מען דאך ווערן דבוק אין דער הייליגער תורה הק' וואס ווערט דאך אויך ָאן‬ ‫גערופן‪ :‬תו ַֹרת "אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫אשית‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ָארץ" וגו'‪ ,‬ווייל די סופי תיבות פון די‬ ‫ֱֹלקים אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫ּבָ ָרא א ִׁ‬ ‫ָארץ" – איז דאך טאקע‬ ‫ֱֹלקים אֵ ת הַ שָ מַ ִׁים וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫אשית ּבָ ָרא א ִׁ‬ ‫ווערטער‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ש ֶרש צ' מֵ אֱמֶ ת" – די אמת'ע‪" :‬ש ֶֹרש" פון א‪" :‬צַ ִׁדיק"‬ ‫אויך גימטריא‪ֹ " :‬‬ ‫"מ ַדת הָ אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫קומט דאך נאר פון זיין הייליגע‪ִׁ :‬‬ ‫אשית" – און ממילא וועגן דעם‪" :‬תִׁ שָ א ֶרּבִׁ י" –‬ ‫און ממילא וועגן דעם‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫און ממילא וועגן דעם זאלסטו אויף נעמען א‪" :‬צַ ִׁדיק" איבער דיר וואס זאל‬ ‫"רּבִׁ י" וועט דיר דאך שטענדיג פירן‪:‬‬ ‫דיר באלייכט'ן דעם וועג‪ ,‬ווייל דער‪ֶ :‬‬ ‫לח‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫"רּבִׁ י" וועט דיר דאך שטענדיג צו האלטן מיט‬ ‫"ּבְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬און דער‪ֶ :‬‬ ‫אייזענ'ע כוחות צו דעם הייליגן‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪ ,‬און דורך איהם וועסטו דאך‬ ‫שטענדיג קענען זיין דבוק אין דעם הייליגן‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגער תורה הק' ענדיגט זיך דאך מיט די ווערטער‪" :‬מֹ שֶ ה" לְּ עֵ ינֵי כָל‬ ‫י ְִּׁש ָראֵ ל‪ ,‬און די ערשטע ווערטער פון דער הייליגער תורה הק' איז דאך די‬ ‫ֱֹלקים" וגו'‪.‬‬ ‫אשית ּבָ ָרא א ִׁ‬ ‫ווערטער פון‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ֱֹלקים" – איז דאך טאקע אויך סופי‬ ‫אשית ּבָ ָרא א ִׁ‬ ‫און די ווערטער‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫תיבות‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק' וויל דאך אונז דא מרמז זיין‪,‬‬ ‫אז‪" :‬מֹ שֶ ה" – אז די סימן פון א צדיק‪" :‬לְּ עֵ ינֵי כָל י ְִּׁש ָראֵ ל" – די סימן פון א‪:‬‬ ‫ֱֹלקים" – אזא‬ ‫אשית ּבָ ָרא א ִׁ‬ ‫"צַ ִׁדיק" אין די אויגן פון א פשוט'ע יוד איז‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫איינער וואס איז צו געבינדן צום‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל‪" :‬ש ֶֹרש צ' מֵ אֱמֶ ת" – ווייל‬ ‫"מ ַדת הָ אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫די‪" :‬ש ֶֹרש" פון א‪" :‬צַ ִׁדיק" קומט דאך נאר פון זיין הייליגע‪ִׁ :‬‬ ‫און דער הייליגער ר' פינחס'ל קוריצ'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט‬ ‫דאך שוין טאקע אויך אמאל געזאגט פאר איינער פון זיינע גרויסע תלמידים‬ ‫(אמרי פנחס שער ו' אות ס')‪ ,‬אז אויב דו וועסט גיין מיטן‪" :‬אֱמֶ ת"‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס וועסטו נישט דארפן קיין שום מלמד נישט‪ ,‬ווייל דיין‪" :‬נְּשָ מָ ה"‬ ‫וועט דיר לערנען אויב דו וועסט גיין מיטן‪" :‬אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער ר' פינחס'ל קוריצ'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‬ ‫פלעגט זיך שטענדיג קאכן אין א געוויסע שטיקל אין תנא דבי אליהו‪ ,‬ווייל‬ ‫עס ווערט דאך שוין געברענגט אין דעם הייליגן תנא דבי אליהו (זוטא פרק‬ ‫לט‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ג')‪ ,‬אז אויב א מענטש איז זיך מקבל נאר צו רעדן‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬געבט מען איהם‬ ‫דעמאלט'ס איבער א‪" :‬מַ לְּ אָ ְך" פון הימל וואס וועט איהם שטענדיג פירן‪:‬‬ ‫"ּבְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫אבער אויב א מענטש רעדט ח"ו שטענדיג‪" :‬שֶ קֶ ר"‪ ,‬געבט מען איהם‬ ‫דעמאלט'ס איבער א‪" :‬מַ לְּ אָ ְך" פון הימל וואס וועט איהם שטענדיג פירן‪:‬‬ ‫"ּבְּ ֶד ֶרְך הַ שֶ קֶ ר"‪.‬‬ ‫און אויב רעדט ער אמאל‪" :‬אֱמֶ ת" און אמאל‪" :‬שֶ קֶ ר"‪ ,‬געבט מען איהם‬ ‫דעמאלט'ס איבער א‪" :‬מַ לְּ אָ ְך" פון הימל וואס וועט איהם פירן אמאל אזוי‬ ‫און אמאל אזוי‪.‬‬ ‫און טאקע וועגן דעם האט דער הייליגער ר' פנחס'ל קוריצ'ער געזאגט‪ ,‬אז א‬ ‫יעדע יודיש קינד דארף דאך שטענדיג האבן "מסירות נפש" צו רעדן‪:‬‬ ‫"אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל דעם קליינעם דיבור וועט דאך דיר פירן דיין גאנצע לעבן‪.‬‬ ‫און מענטשן ווילן דאך נישט היינטיגע צייטן איין זעהן דעם‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬נאר‬ ‫מענטשן ווילן היינטיגע צייטן ָאן גיין מיטן‪" :‬שֶ קֶ ר" און פאר דרייען דער‬ ‫הייליגער תורה הק' ח"ו‪ ,‬און טאקע וועגן דעם האט דער אייבערשטער דוקא‬ ‫געגעבן דעם נאמען‪" :‬אֱמֶ ת" פאר זיין‪" :‬חוֹתָ ם הַ מֶ לְֶך"‪ ,‬ווייל טאקע וויבאלד‬ ‫עס הערש'ט אזא שוואכ'קייט אין דעם ענין פון‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און מענטשן גייען‬ ‫היינטיגע צייטן ָאן מיט גאר אסאך פאלטש'ע לגיונות‪ ,‬ממילא וועגן דעם‬ ‫האט דער אייבערשטער געגעבן א נאמען פאר זיין זיגל‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער האט אונז געוואלט ווייזן מיט דעם‪ ,‬אז די ריכטיגע וועג ווי‬ ‫"ד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬און נישט ח"ו ווערן‬ ‫אזוי א מענטש דארף לעבן איז‪ ,‬מיטן‪ֶ :‬‬ ‫מ‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫פארקויפט פון די אלע פאלטש'ע‪" :‬הַ בְּ לֵי ע ֹולָם הַ זֶה" וואס שלעפן אראפ‬ ‫דעם מענטש אין דעם תהום אריין‪ ,‬נאר גיין מיטן זיגל פון דעם אייבערשטן‬ ‫וואס דאס איז‪" :‬אֱמֶ ת" ּבְּ כָל אֹ פֶ ן ּובְּ כָל מָ קוֹם ּובְּ כָל זְּ מַ ן ּובְּ כָל עִׁ ְּניָן‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"מֹ שֶ ה אֱמֶ ת" – און א‪" :‬צַ ִׁדיק" איז דאך נאר אזא איינער וואס איז צו‬ ‫געבינדן צום‪" :‬אֱמֶ ת" מיט אייזענ'ע קייטן‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט‬ ‫פסוק כ"ט)‪ ,‬אז ער האט געזאגט אמאל פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‬ ‫"ד ֶרְך שֶ קֶ ר הָ סֵ ר ִׁממֶ נִׁי" – אז‬ ‫הייליגער ב אשעפער‪ ,‬איך זאג דיר קלאר‪ ,‬אז‪ֶ :‬‬ ‫אויב נעמסטו אוועק פון מיר דעם שקר'דיגן וועג פון לעבן – אויב נעמסטו‬ ‫אוועק פון מיר דעם פאלטש'ן וועג פון לעבן‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬וְּ תו ָֹרתְּ ָך חָ ֵננִׁי" –‬ ‫דעמאלט'ס וועל איך קענען קונה זיין דיין הייליגער "תורה" הק' און דורך‬ ‫דעם ווערן דבוק צו דיר‪.‬‬ ‫אבער אויב נישט‪ ,‬דעמאלט'ס וועל איך נישט קענען קונה זיין דיין הייליגער‬ ‫תורה הק'‪ ,‬ווייל "תורה" מיט‪" :‬שֶ קֶ ר" גייט דאך נישט צוזאמען‪ ,‬און "תורה"‬ ‫מיט "קרומ'קייט" גייט דאך אויך נישט צוזאמען‪.‬‬ ‫און דער הייליגער סקולענ'ע רבי זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל פלעגט דאך‬ ‫טאקע אויך שטענדיג נאך זאגן גאר א טייער ווארט פון זיין הייליגן טאטן‬ ‫דער הייליגער בעל נועם אליעזר מסקוליען זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪,‬‬ ‫און דאס איז‪ ,‬אז מיר זאגן דאך אלע א יעדן טאג ביים דאווענען די ווערטער‪:‬‬ ‫"וְּ חָ נֵנּו מֵ אִׁ תְּ ָך חָ כְּ מָ ה ּבִׁ ינָה ו ָָדעַ ת" וכו'‪ ,‬האט דער הייליגער סקולענ'ער רבי‬ ‫זצ"ל געזאגט אזוי‪ ,‬און די ווארט‪" :‬מֵ אִׁ תְּ ָך" איז דאך די זעלבע אותיות ווי די‬ ‫מא‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ווארט‪" :‬א ֲִׁמתְּ ָך"‪ ,‬ווייל א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג בעטן דעם‬ ‫אייבערשטן אז ער זאל איהם שטענדיג פירן‪ּ" :‬בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬סיי‬ ‫"ברוחניות"‪ ,‬און סיי "בגשמיות"‪.‬‬ ‫און‪" :‬אֱמֶ ת" – און אויב א מענטש פירט זיך‪ּ" :‬בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"מ ִׁמצְּ ַריִׁם גְּ ַאלְּ תָ נּו" – דעמאלט'ס קען ער דורך דעם ווערן אויס געלייזט פון‬ ‫ִׁ‬ ‫"טּומָאה" וואס עס איז נאר פארהאנען אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫ְּ‬ ‫די גרעסטע‪:‬‬ ‫און‪ּ" :‬בֶ אֱמֶ ת" – און אויב א מענטש גייט‪ּ" :‬בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"לְּ ע ֹולָם כִׁ י טוֹב" – דעמאלט'ס איז איהם שטענדיג גוט‪ ,‬און מיר זאגן דאך‬ ‫שוין טאקע אלע ביי תחנון‪ ,‬אז‪" :‬כִׁ י אֱמֶ ת עָ ִׁשיתָ " – אז דער אייבערשטער‬ ‫טוט דאך שטענדיג נאר אמת'ע זאכן‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע‬ ‫ביי קידוש לבנה‪ ,‬אז‪" :‬פוֹעֵ ל אֱמֶ ת שֶ פְּ ֻעלָת ֹו אֱמֶ ת"‪ ,‬און‪ַ " :‬ו ֲאנ ְַּחנּו הִׁ ְּרשָ עְּ נּו" –‬ ‫און מיר זענען די וואס טוען שלעכטע קרומ'ע זאכן‪.‬‬ ‫און א יעדע יודישע מאמע זאגט דאך שוין טאקע בפירוש ביי די תפילה‬ ‫לאחר הדלקת נרות של שבת קודש‪ ,‬אז מען קען דאך נאר זוכה זיין צו זיין‪:‬‬ ‫ֱֹלקים" ווען מען איז‪ַ" :‬אנְּשֵ י אֱמֶ ת" – אז מען קען דאך נאר זוכה זיין‬ ‫"י ְִּׁראֵ י א ִׁ‬ ‫ֱֹלקים" ווען מען איז א "אמת'ע מענטש"‪ ,‬און ווען מען איז‬ ‫צו זיין‪" :‬י ְִּׁראֵ י א ִׁ‬ ‫דבוק צום‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און נאר דעמאלט'ס קען מען זוכה זיין צו‪" :‬ז ֶַרע קֹ ֶדש" –‬ ‫און נאר דעמאלט'ס קען מען זוכה זיין צו הייליגע קינדער וואס זענען‪:‬‬ ‫"ּבַ יהו‪-‬ה ְּדבֵ ִׁקים" – וואס זענען דבוק צום אייבערשטן‪ ,‬און נישט צו די אלע‬ ‫שטותים וואס די וועלט פארקויפט‪ ,‬און נאר אזוי קען מען זוכה זיין צו זיין‪:‬‬ ‫"מאִׁ ִׁירים אֶ ת הָ ע ֹולָם ּבַ תו ָֹרה ּובְּ מַ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" – און נאר אזוי קען מען זוכה‬ ‫ְּ‬ ‫זיין צו זיין א‪" :‬צַ ִׁדיק אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫מב‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער באשעפער האט דאך "פיינט" די מדה פון‪" :‬שֶ קֶ ר"‪ ,‬און‬ ‫דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך אונז‬ ‫שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט פסוק‬ ‫קכ"ח)‪ ,‬אז דער הייליגער באשעפער זאגט‪ ,‬אז‪" :‬כָל אֹ ַרח שֶ קֶ ר שָ נֵאתִׁ י" – אז‬ ‫א יעדע פאלטש'ע וועג האב איך פיינט‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט‬ ‫פסוק קס"ג)‪ ,‬אז‪" :‬שֶ קֶ ר שָ נֵאתִׁ י" – אז איך האב "פיינט" די מדה פון‪:‬‬ ‫"שֶ קֶ ר"‪ !..‬און נישט סתם "פיינט"‪ ,‬נאר‪ַ " :‬ואֲתַ עֵ בָ ה" – נאר איך בין גאר‬ ‫שטארק פאר מיאוס'ט פון דעם‪ ,‬אבער משא"כ‪" :‬תו ָֹרתְּ ָך" – אבער משא"כ‬ ‫דיין הייליגער תורה הק'‪ָ" :‬אהָ בְּ תִׁ י" – האב איך גאר שטארק ליב‪.‬‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז א יעדע זאך וואס איז נאר "נאנט" צום אייבערשטן‬ ‫ווערט דאך אויך בא'טיטול'ט מיטן טיטול‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך‬ ‫שוין טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז די הייליגע נביאים ווערן דאך‬ ‫אויך בא'טיטול'ט מיטן טיטול‪" :‬נְּבִׁ יאֵ י אֱמֶ ת"‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין‬ ‫טאקע אלע בפירוש א יעדן שבת קודש אינדערפרי ביי די ברכות פון די‬ ‫הפטורות‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז דאך‪ּ :‬בוֹחֵ ר ּבַ תו ָֹרה ּובְּ משֶ ה עַ בְּ ד ֹו‬ ‫ּובְּ י ְִּׁש ָראֵ ל עַ מ ֹו "ּובִׁ נְּבִׁ יאֵ י הָ אֱמֶ ת" וָצֶ ֶדק‪.‬‬ ‫ווייל י א ר' יוד‪ ,‬א יעדע זאך וואס איז נאר נאנט צום אייבערשטן ווערט דאך‬ ‫אויך בא'טיטול'ט מיטן טיטול‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און אויב דו וועסט זיך אויך צו‬ ‫קלעבן צום אייבערשטן‪ ,‬און דו וועסט זיין דבוק צום אייבערשטן‪ ,‬וועסטו‬ ‫דעמאלט'ס אויך ווערן אריין גערעכנט אין דעם חלק פון‪" :‬תִׁ תֵ ן אֱמֶ ת‬ ‫מג‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫לְּ ַיעֲקֹ ב"‪ ,‬און דו וועסט דעמאלט'ס ווערן אפ געריסן פון די‪" :‬שֶ קֶ ר" פון דעם‬ ‫נידריג'ן וועלט‪ ,‬און עס וועט דעמאלט'ס מקיום ווערן ביי דיר דעם‪ :‬נֶצַ ח‬ ‫י ְִּׁש ָראֵ ל "ֹלא יְּשַ קֵ ר"‪ ,‬און געדענק ר' יוד‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬עס קען נאך געשעהן ביי‬ ‫דיר א נס אז‪ּ" :‬ופָ ַרח ל ֹו אִׁ יש הָ אֱמֶ ת" – עס קען נאך געשעהן ביי דיר א נס אז‬ ‫עס זאל אויס וואקסן פון דיר א‪" :‬אִׁ יש אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך א יעדן שבת קודש אינדערפרי ביי‬ ‫די ברכות פון די הפטורות‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז דאך דער‪" :‬הַ ְּמ ַדּבֵ ר‬ ‫ּומקַ יֵם שֶ כָל ְּדבָ ָריו אֱמֶ ת וָצֶ ֶדק"‪.‬‬ ‫ְּ‬ ‫"רּבָ ן ִׁש ְּמעוֹן ּבֶ ן ג ְַּמלִׁ יאֵ ל" זאגט דאך אונז שוין‬ ‫און דער הייליגער תנא‪ַ :‬‬ ‫טאקע אויך אין די משנה אין אבות (פרק א' משנה ב')‪ ,‬אז‪" :‬עַ ל ְּשֹלשָ ה‬ ‫ְּדבָ ִׁרים הָ ע ֹולָם עוֹמֵ ד" – אז די וועלט שטייט דאך אויף דריי זאכן‪ ,‬און די דריי‬ ‫זאכן זענען‪ :‬א) אויף‪ :‬עַ ל "הַ ִׁדין"‪ ,‬ב) און‪" :‬וְּ עַ ל הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬ג) און‪" :‬וְּ עַ ל‬ ‫הַ שָ לוֹם"‪ ,‬אבער די "בריח התיכון" פון די קיום פון די וועלט איז דאך נאר‬ ‫איין זאך‪ ,‬און דאס איז דאך‪" :‬אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און אויב עס איז‪" :‬תִׁ תֵ ן אֱמֶ ת לְּ ַיעֲקֹ ב" – און אויב פירט מען זיך‪ּ" :‬בְּ ֶד ֶרְך‬ ‫הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬און מען געבט אריין אביסעל'ע‪" :‬אֱמֶ ת" אין דעם יודיש קינד‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס‪ַ" :‬אל תִׁ ָירא עַ בְּ ִׁדי ַיעֲקֹ ב" – דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט דא‬ ‫פון וואס מורא צו האבן‪.‬‬ ‫און מען זעהט דאך שוין טאקע אויך קלאר ביי יעקב אבינו‪ ,‬אז ווען יעקב‬ ‫ּומכָל "הָ אֱמֶ ת" –‬ ‫אבינו האט ָאן געהויבן צו שפירן אז‪ :‬קָ ֹטנְּתִׁ י ִׁמכֹל הַ חֲסָ ִׁדים ִׁ‬ ‫אז ווען יעקב אבינו האט ָאן געהויבן צו שפירן ביי זיך אז ער האט פארלוירן‬ ‫מד‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫"מ ַדת הָ אֱמֶ ת" לפי מדרגתו‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן‬ ‫זיין‪ִׁ :‬‬ ‫מורא צו האבן פון עשיו‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס גלייך געבעטן דעם‬ ‫ָאחי ִׁמיַד עֵ שָ ו" – אז איך בעט דיר‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‪" :‬הַ צִׁ י ֵלנִׁי נָא ִׁמיַד ִׁ‬ ‫ראטעווע מיר פון די האנט פון מיין ברודער עשיו‪ ,‬ווייל‪" :‬כִׁ י יָרֵ א ָאנֹ כִׁ י אֹ תוֹ"‬ ‫– ווייל איך האב דאך "מורא" פון איהם‪ ,‬ווייל איך האב דאך פארלוירן‬ ‫"מ ַדת הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬אזוי האט על כל פנים יעקב אבינו געשפירט ביי זיך‪ ,‬אז‬ ‫מיין‪ִׁ :‬‬ ‫"מ ַדת הָ אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫ער האט פארלוירן זיין הייליגע‪ִׁ :‬‬ ‫און אויב מיר וועלן טאקע אלע גיין‪ּ" :‬בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬דעמאלט'ס וועלן מיר‬ ‫שפעטער קענען בעטן דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‪ֲ " :‬ע ֵננִׁי" – ענטפער אונז‪:‬‬ ‫"ּבֶ אֱמֶ ת" – אין דעם זכות וואס מיר פירן זיך‪ּ" :‬בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬און אין דעם‬ ‫זכות זאלן מיר שוין טאקע בקרוב קענען זוכה זיין צו‪" :‬י ְִּׁשעֶ ָך" – און אין‬ ‫דעם זכות זאלן מיר שוין טאקע בקרוב קענען זוכה זיין צו דיין גרויסע הילף‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪.‬‬ ‫און מיר בעטן דאך שוין טאקע אלע אויך ווייטער דעם הייליגן באשעפער‪,‬‬ ‫אז‪" :‬הַ כֶר נָא ְּדבַ ר אֱמֶ ת" – אז מיר זאלן שוין אלע זוכה זיין צו דערקענען אין‬ ‫דעם נידריג'ן וועלט וועלכע זאך געהערט צום הייליגן‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו‬ ‫"ש ִׁמ ַירת תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪ ,‬קען‬ ‫אֱמֶ ת"‪ ,‬און וועלכע זאך נישט‪ ,‬ווייל נאר דורך‪ְּ :‬‬ ‫מען צו קומען צו זיין דבוק אין דעם‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת"‪ ,‬און נאר דורך‪:‬‬ ‫"ש ִׁמ ַירת תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪ ,‬קען מען שפעטער צו קומען צו האבן א פנים אין‬ ‫ְּ‬ ‫דעם‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און די סיבה פארוואס דער הייליגער תורה הק' הייבט זיך ָאן מיט די‬ ‫ֱֹלקים" וגו' איז דאך‪ ,‬ווייל מיר ווייסן דאך שוין‬ ‫אשית ּבָ ָרא א ִׁ‬ ‫ווערטער‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫מה‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אלע זייער גוט‪ ,‬אז‪" :‬חוֹתָ מ ֹו שֶ ל הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא" איז דאך‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און‬ ‫אשית‬ ‫ממילא וועגן דעם האט דער אייבערשטער געלייגט די ווערטער‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ֱֹלקים" גלייך ביי די אנהייב פון דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬ווייל די‬ ‫ּבָ ָרא א ִׁ‬ ‫ֱֹלקים" – איז דאך סופי תיבות‪" :‬אֱמֶ ת"‪[ ,‬אזוי ווי‬ ‫אשית ּבָ ָרא א ִׁ‬ ‫ווערטער‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫מיר האבן דאך שוין פריער דערמאנט]‪.‬‬ ‫און ממילא דער אייבערשטער האט דא כאילו גע'חתמ'עט זיין נאמען‬ ‫העכער זיינע הייליגע בריווען וואס ער האט דא איבער געגעבן פאר זיינע‬ ‫טייערע ליכטיגע קינדער‪ ,‬און דער אייבערשטער האט דאך דא געטוהן ממש‬ ‫אזוי ווי א קעניג וואס חתמ'עט זיין נאמען העכער זיינע בריווען וואס ער‬ ‫געבט איבער פאר זיינע נאנט'ע מענטשן‪ ,‬און אין איין וועג'ס האט ער שוין‬ ‫דא אויך געוואלט מרמז זיין מיט דעם פאר זיינע יודישע קינדער‪ ,‬אז די וועג‬ ‫ווי אזוי א יודיש קינד דארף זיך פירן‪ ,‬איז דאך טאקע בלויז‪ּ" :‬בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪:‬‬ ‫אשית ָּב ָּרא אֱ ל ִֹׁקים‬ ‫ְּב ֵר ִׁ‬ ‫אשית ּ ָב ָרא אל ִֹקים ֵאת הַ ּ ָש ַמיִ ם ְו ֵאת הָ ָא ֶׁרץ‪ :‬רש"י הק' זאגט אונז‬ ‫ְּב ֵר ִ‬ ‫דא גלייך די ערשטע זאך‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪ָ" :‬אמַ ר ַרּבִׁ י יִׁצְּ חָ ק" – אז רבי יצחק‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז‪ֹ" :‬לא הָ יָה צָ ִׁריְך לְּ הַ תְּ ִׁחיל אֶ ת הַ תו ָֹרה אֶ לָא מֵ הַ חֹ ֶדש הַ זֶה‬ ‫ָלכֶם" – אז בעצם וואלט זיך דאך דער הייליגער תורה הק' געדארפט ָאן‬ ‫הייבן מיט די פרשה פון‪" :‬הַ חֹ ֶדש הַ זֶה ָלכֶם" וגו'‪ ,‬ווייל‪" :‬שֶ הִׁ יא ִׁמצְּ וָה‬ ‫ִׁראש ֹונָה שֶ נִׁצְּ טַ ּוּו ּבָ ּה י ְִּׁש ָראֵ ל" – ווייל די מצוה פון‪" :‬רֹאש חו ֶֹדש" איז דאך די‬ ‫ערשטע מצוה וואס די יודן זענען באפוילן געווארן‪ ,‬און דער הייליגער תורה‬ ‫הק' וואלט זיך דאך לכאורה געדארפט ָאן הייבן מיט די ערשטע מצוה וואס‬ ‫מו‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫די יודישע קינדער זענען באפוילן געווארן‪ ,‬און דאס איז דאך די מצוה פון‪:‬‬ ‫"הַ חֹ ֶדש הַ זֶה ָלכֶם" וגו' – און דאס איז דאך די מצוה פון‪" :‬רֹאש חו ֶֹדש"‪.‬‬ ‫אשית" – און וואס איז טאקע די סיבה פארוואס‬ ‫און‪ּ" :‬ומַ ה ּטַ עַ ם פָ תַ ח ּבִׁ בְּ רֵ ִׁ‬ ‫דער אייבערשטער האט ָאן געהויבן דער הייליגער תורה הק' מיט דעם ענין‬ ‫אשית"‪!?..‬‬ ‫פון‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ענטפערט אונז אויף דעם רש"י הק' דא‪ ,‬און רש"י הק' זאגט אונז דא‪ ,‬אז די‬ ‫סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט ָאן געהויבן דער הייליגער תורה הק'‬ ‫"משּום כֹחַ מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מ ֹו לָתֵ ת לָהֶ ם ַנ ֲחלַת‬ ‫אשית" איז געווען‪ִׁ :‬‬ ‫מיט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ג ֹויִׁם" וכו'‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז די סיבה פארוואס‬ ‫אשית" איז‪ ,‬ווייל‪" :‬שֶ אִׁ ם‬ ‫דער אייבערשטער האט ָאן געהויבן מיט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ֹאמרּו אֻמוֹת הָ ע ֹולָם לְּ י ְִּׁש ָראֵ ל לִׁ סְּ ִׁטים אַ תֶ ם" – ווייל אויב די אומות העולם‬ ‫י ְּ‬ ‫וועלן טענה'נען פאר די יודישע קינדער אז ענק זענען רויבער'ס‪.‬‬ ‫ַארצוֹת ִׁשבְּ עָ ה ג ֹויִׁם" – ווייל ענק האבן דאך איין גענומען‬ ‫ווייל‪" :‬שֶ כְּ בַ ְּשתֶ ם ְּ‬ ‫די לאנד וואס האט באלאנגט צו די זיבן פעלקער‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬הֵ ם או ְֹּמ ִׁרים‬ ‫לָהֶ ם" – דעמאלט'ס וועלן די יודישע קינדער זיי צוריק ענטפער'ן‪ ,‬אז‪ ..‬ניין‪,‬‬ ‫עס איז דאך נישט אמת‪.‬‬ ‫ָארץ שֶ ל הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא הִׁ יא" – ווייל אלעס געהערט דאך‬ ‫ווייל‪" :‬כָל הָ ֶ‬ ‫צום "אייבערשטן"‪ ,‬ווייל‪" :‬הּוא ּבְּ ָראָ ּה" – ווייל ער האט דאך באשאפן די‬ ‫גאנצע וועלט‪ ,‬און‪ּ" :‬ונְּתָ נָּה ַלאֲשֶ ר יָשָ ר ּבְּ עֵ ינָיו" – און ער האט טאקע‬ ‫מז‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫געגעבן‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִּׁש ָראֵ ל" פאר וועמען ער האט געוואלט‪ ,‬און‪ּ" :‬בִׁ ְּרצוֹנ ֹו נָתְּ נָה‬ ‫לָהֶ ם" – און מיט זיין רצון האט ער געהאט געגעבן‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִּׁש ָראֵ ל" פאר די‬ ‫אומות העולם‪ ,‬און‪ּ" :‬ובִׁ ְּרצוֹנ ֹו נ ְָּטלָה מֵ הֶ ם" – און מיט זיין רצון האט ער דאס‬ ‫אוועק גענומען פון די אומות העולם‪ ,‬און‪ּ" :‬ונְּתָ נָּה לָנּו" – און ער האט דאס‬ ‫געגעבן פאר אונז‪.‬‬ ‫אבער לכאורה קען מען דאך צו לייגן נאך א טעם פארוואס דער הייליגער‬ ‫באשעפער האט ָאן געהויבן דער הייליגער תורה הק' מיט די ווארט‪:‬‬ ‫אשית"‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬ווייל רש"י הק' דערמאנט דאך אונז שוין דא די‬ ‫"ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫"משּום כֹחַ מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מ ֹו לָתֵ ת לָהֶ ם ַנ ֲחלַת ג ֹויִׁם"‪ ,‬און עס איז‬ ‫ווערטער‪ִׁ :‬‬ ‫דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין‬ ‫בפירוש‪ ,‬אז די גאנצע וועלט איז דאך נאר באשאפן געווארן‪ּ" :‬בִׁ ְּשבִׁ יל‬ ‫אשית" – אז די גאנצע וועלט איז דאך נאר‬ ‫הַ תו ָֹרה ּובִׁ ְּשבִׁ יל י ְִּׁש ָראֵ ל שֶ נ ְִּׁק ָרא רֵ ִׁ‬ ‫באשאפן געווארן פאר דער הייליגער "תורה" הק' און פאר די "יודישע‬ ‫אשית"‪.‬‬ ‫קינדער" וואס ווערן ָאן גערופן‪" :‬רֵ ִׁ‬ ‫און יעצט ווען די יודישע קינדער שטייען שוין נאך די הייליגע טעג אינגאנצן‬ ‫אויס גערייניגט פון אלע זייערע עבירות‪ ,‬און א יעדער איינער האט דאך‬ ‫שוין‪" :‬תְּ שּובָ ה" געטוהן אויף אלע זיינע עבירות‪ ,‬און א יעדער איינער האט‬ ‫דאך שוין ממליך געווען דעם הייליגן באשעפער אויף די גאנצע וועלט‪,‬‬ ‫קומט נאך דעם ָאן דעם גרויסן הייליגן שבת וואס רופט זיך‪" :‬שַ ּבָ ת‬ ‫אשית" איז דאך‪ּ" :‬בִׁ ְּשבִׁ יל הַ תו ָֹרה ּובִׁ ְּשבִׁ יל‬ ‫אשית"‪ ,‬ווייל די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫י ְִּׁש ָראֵ ל"‪ ,‬און דער אייבערשטער קומט דאך דא (כביכול) צו די יודישע‬ ‫מח‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫קינדער‪ ,‬און ער איז דא כאילו מפייס די יודישע קינדער אזוי ווי א קעניג‬ ‫וואס איז מפייס זיין מלכה‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם הייבט זיך דער הייליגער תורה הק' דוקא ָאן מיט די‬ ‫אשית"‪ ,‬ווייל נאך דעם וואס מיר האבן שוין אלע צוזאמען‬ ‫ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ממליך געווען דעם אייבערשטן‪" :‬רֹאש הַ שָ נָה" און‪" :‬יוֹם כִׁ יפּור" און‬ ‫צוזאמען אויס געשריגן הויעך דעם‪" :‬הַ מֶ לְֶך"‪ !..‬קומט דעמאלט'ס ָאן דער‬ ‫"מ ְּשתַ עֲשֵ עַ " מיט זיין הייליג‬ ‫אייבערשטער‪ ,‬און ער איז זיך דא כאילו‪ִׁ :‬‬ ‫פאלק‪" :‬י ְִּׁש ָראֵ ל"‪ ,‬וואס ווי פאר ווארפן זיי זענען נאר אין דעם שווער'ן‬ ‫ביטער'ן גלות‪ ,‬האלטן זיי זיך אבער נאך אלץ פעלזן פעסט און שטארק‪ ,‬און‬ ‫זיי קומען כסדר צוריק צו זייער גרויסן הייליגן טאטן אין הימל‪.‬‬ ‫אשית"‪ ,‬וואס די‬ ‫און די פסוק הייבט זיך דא קודם ָאן מיט די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" איז דאך‪ּ" :‬בִׁ ְּשבִׁ יל הַ תו ָֹרה"‪ ,‬ווייל ָאן דער הייליגער‬ ‫ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"תורה" הק' קען מען דאך נישט וויסן ווי אזוי זיך צו פירן‪ ,‬און ממילא די‬ ‫אשית" – און ממילא די ערשטע זאך איז דער‬ ‫ערשטע זאך איז‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫הייליגער "תורה" הק'‪.‬‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ַ :‬רק תַ ְּריַ"ג – נאר‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"מצְּ וַת הַ תו ָֹרה" האט דער אייבערשטער באשאפן גאנץ‪:‬‬ ‫וועגן די הייליגע‪ִׁ :‬‬ ‫אשית" – נאר וועגן די זעקס הונדערט און דרייצן מצות האט דער‬ ‫"מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט‬ ‫אייבערשטער באשאפן גאנץ‪" :‬מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל הַ תו ָֹרה" – דו זאלסט וויסן אז די וועלט איז דאך‬ ‫וויסן אז‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫באשאפן געווארן פאר דער הייליגער "תורה" הק'‪.‬‬ ‫מט‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬אֶ קָ רֵ ב הַ תו ָֹרה"‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫[מיט די זעקס אותיות] – איך וועל שוין ָאן הייבן צו דער נענטער'ן דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק' צו מיר‪ ,‬און איך וועל זיך שוין ָאן הייבן מדבק זיין אין‬ ‫דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און איך וועל שוין ָאן הייבן מקיים צו זיין דעם‪:‬‬ ‫"הוֹשַ ע נָא חֲבּוקָ ה ְּּודבּוקָ ה ּבָ ְך" וואס מיר האבן אלע ארויס געוויזן אין דעם‬ ‫"ש ְּמחַ ת תו ָֹרה"‪.‬‬ ‫גרויסן הייליגן טאג פון‪ִׁ :‬‬ ‫אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל הַ תו ָֹרה" – ווייל די גאנצע וועלט איז‬ ‫ווייל עס איז דאך‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫דאך נאר באשאפן געווארן פאר דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬כדי אז מיר זאלן‬ ‫מקיים זיין דער הייליגער תורה הק'‪ּ" :‬בְּ ַאהֲבָ ה ּובְּ י ְִּׁרָאה"‪.‬‬ ‫אשית" האט‬ ‫אבער לאמיר נישט פארגעסן טייערע יודן‪ ,‬אז די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" מיינט דאך אויך‪:‬‬ ‫דאך אויך נאך א אפ טייטש‪ ,‬ווייל די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל "י ְִּׁש ָראֵ ל"‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער זאגט דאך יעצט‪" :‬שַ ּבָ ת‬ ‫ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" צו כלל ישראל‪ ,‬אז‪ ..‬מיינע טייערע ליכטיגע קינדער‪ ,‬ענק זענען‬ ‫ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫דאך די טייער'סטע זאך וואס איך פארמאג נאר‪ ,‬און נאך דעם וואס עטץ‬ ‫האט'ס מיר ממליך געווען אין די הייליגע טעג‪ ,‬שטאלציר איך טאקע באמת‬ ‫מיט מיין הייליג פאלק‪" :‬י ְִּׁש ָראֵ ל"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע‬ ‫בפירוש אין מיינע הייליגע תפילין‪ ,‬אז דער אייבערשטער שטאלציר'ט דאך‬ ‫מיט זיין הייליג פאלק‪" :‬י ְִּׁש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט דאך שוין אליין אריין געשריבן אין זיינע‬ ‫ָארץ" – דער‬ ‫"מי כְּ עַ ְּמָך י ְִּׁש ָראֵ ל גוֹי אֶ חָ ד ּבָ ֶ‬ ‫הייליגע תפילין די ווערטער פון‪ִׁ :‬‬ ‫אייבערשטער האט דאך שוין אליין אריין געשריבן אין זיינע הייליגע תפילין‬ ‫די ווערטער אז ווער איז דען אזוי ווי מיין באליבט'ע פאלק‪" :‬י ְִּׁש ָראֵ ל"‪!?..‬‬ ‫נ‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫וואס וויפיל גלות'ן זיי זענען שוין נעבעך אריבער געגאנגען‪ ,‬האלטן זיי זיך‬ ‫אבער נאך אלץ שיין און פריש צו מיין הייליגער תורה הק'‪ ,‬און זיי הייבן‬ ‫דאס ָאן נאך אמאל און נאך אמאל און נאך אמאל כאילו זיי האבן דאס נאך‬ ‫קיינמאל נישט א דורך געלערנט‪.‬‬ ‫און מיינע טייערע קינדער פרייען זיך מיט מיין הייליגער תורה הק' אפילו‬ ‫בשעת ווען זיי געפונען זיך אין גאר שווערע מצבים‪ ,‬אזוי ווי דער הייליגער‬ ‫מהר"ם שפירא זצ"ל זאגט דאך אונז שוין טאקע‪ ,‬אז‪" :‬כַד יַתְּ בִׁ ין ִׁי ְֹּש ָראֵ ל" –‬ ‫אז ווען יודישע קינדער זיצן צוזאמען‪ ,‬און‪ :‬וְּ עוֹסְּ ִׁקין "ּבְּ ִֹׁש ְּמחַ ת" הַ תו ָֹרה – און‬ ‫זיי זענען עוסק אין דעם ענין אז מען דארף זיך "פרייען" מיט דער הייליגער‬ ‫תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬קֻ ְּדשָ א ּבְּ ִׁריְך הּוא אוֹמֵ ר לְּ פַ עֲמַ לְּ יָא ִׁדילֵיּה" – זאגט‬ ‫דעמאלט'ס דער הייליגער באשעפער פאר די גאנצע פעמליא של מעלה‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"חֲזּו ּבָ נַי חֲבִׁ יבַ י" – אז געבט'ס נאר א קוק אויף מיינע טייערע ליבע קינדער‪:‬‬ ‫"ד ִׁמ ְּשתַ כְּ ִׁחין ִׁמצַ ע ֲָרא ִׁדלְּ הוֹן" – וואס זיי פארגעסן אינגאנצן פון זייער צער‪,‬‬ ‫ְּ‬ ‫און‪" :‬וְּ עוֹסְּ ִׁקין ּבְּ חֶ ְּדוְּ תָ א ִׁדילִׁ י" – און זיי זענען עוסק אין מיין הייליגער תורה‬ ‫הק' פרייליכערהייט‪ ,‬און זיי פרייען זיך מיט מיין הייליגער תורה הק'‪ ,‬און‬ ‫דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז זיך‬ ‫"מ ְּשתַ עֲשֵ עַ " מיט כלל ישראל‪.‬‬ ‫דא פשוט‪ִׁ :‬‬ ‫און ממילא דאס מיינט דא רש"י הק' צו באטאנען מיט די ווערטער‪ּ" :‬ומַ ה‬ ‫אשית ִׁמשּום ֹכחַ מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מוֹ"‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬כֹ חַ‬ ‫ּטַ עַ ם פָ תַ ח ּבִׁ בְּ רֵ ִׁ‬ ‫מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מוֹ" – איז דאך ראשי תיבות‪" :‬הַ מֶ לְֶך"‪ ,‬און דאס קומט דאך‬ ‫אונז דא זאגן‪ ,‬אז די שכר פון אויס שרייען דעם‪" :‬הַ מֶ לְֶך" און זיך צוריק‬ ‫קערן צום אייבערשטן איז‪ֹ " :‬כחַ מַ עֲשָ יו"‪ ,‬און‪" :‬כֹחַ מַ עֲשָ יו" גייט דאך ארויף‬ ‫נא‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אויף דער הייליגער "תורה" הק' כידוע‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע‬ ‫בפירוש אין פסוק אין פרשת כי תשא (קפיטל ל"ב פסוק ט"ז)‪ ,‬אז‪" :‬וְּ הַ לֻחֹ ת‬ ‫ֱֹלקים הּוא חָ רּות עַ ל הַ לֻחֹ ת"‪.‬‬ ‫ֱֹלקים הֵ מָ ה וְּ הַ ִׁמכְּ תָ ב ִׁמכְּ תַ ב א ִׁ‬ ‫מַ עֲשֵ ה א ִׁ‬ ‫און אט דער‪" :‬כֹחַ מַ עֲשָ יו" – און אט דער הייליגער תורה הק'‪" :‬הִׁ גִׁ יד" –‬ ‫האט דער אייבערשטער ָאן געהויבן און איבער געגעבן‪" :‬לְּ עַ מוֹ" – לטובת‬ ‫עמו‪ ,‬ווייל די לשון‪" :‬הִׁ גִׁ יד" מיינט דאך "דערציילן"‪ ,‬און פונקט אזוי ווי‬ ‫איינער "דערציילט" פאר זיין חבר א גוטע בשורה‪ ,‬אזוי אויך האט דער‬ ‫אייבערשטער איבער געגעבן דער הייליגער תורה הק' פאר די יודישע‬ ‫קינדער מיט א מורא'דיגע "חביבות"‪ ,‬און ער האט ָאן געהויבן דער הייליגער‬ ‫תורה הק' מיט די "יודישע קינדער"‪ ,‬און ער האט אריין געשריבן אין זיין‬ ‫אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל י ְִּׁש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫הייליגער תורה הק' דעם ענין פון‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫און ווי נאר די יודישע קינדער האבן גע'ענדיגט אויס שרייען אין די הייליגע‬ ‫טעג דעם‪" :‬הַ מֶ לְֶך" – און ווי נאר די יודישע קינדער האבן גע'ענדיגט אויס‬ ‫שרייען אין די הייליגע טעג דעם‪" :‬י ְִּׁחי הַ מֶ לְֶך"‪ !..‬האט דעמאלט'ס דער‬ ‫אייבערשטער גלייך געזאגט‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬דאס זענען מיינע טייערע ליכטיגע‬ ‫קינדערלעך וואס איך האב דאך זיי אזוי שטארק ליב‪ ,‬און איך וועל טאקע‬ ‫שוין ָאן הייבן מיין הייליגער תורה הק' מיט זיי‪ ,‬און איך וועל טאקע שוין ָאן‬ ‫אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל י ְִּׁש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫הייבן מיין הייליגער תורה הק' מיט דעם‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫און אדער קען מען אריין לערנען פשט אין רש"י הק' אביסל אנדערש‪ ,‬און‬ ‫דאס איז‪ ,‬און עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז די יודישע‬ ‫קינדער ווערן דאך ָאן גערופן‪" :‬מַ לְּ כָה"‪ ,‬ווייל‪" :‬כְּ נֶסֶ ת י ְִּׁש ָראֵ ל ַכלָה ְּקרּוָאה‬ ‫בִׁ נְּעִׁ ימָ ה עֲטֶ ֶרת תִׁ פְּ אֶ ֶרת" וכו'‪.‬‬ ‫נב‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און יעצט ווען מיר שטייען שוין נאך די הייליגע טעג פון די ימים הנוראים‪,‬‬ ‫און נאך דעם הייליגן חודש פון‪" :‬י ֶַרח הָ אֵ יתָ נִׁים"‪ ,‬זאגט דא דער‬ ‫אייבערשטער פאר א יעדע יודיש קינד‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן מיין טייער קינד‪,‬‬ ‫אז די וועלט האב איך באשאפן פאר "דיר"‪ ,‬ווייל דו ביזט דאך די‬ ‫חשוב'סטע וואס איך פארמאג נאר‪.‬‬ ‫אבער‪ ..‬פארגעס נישט ר' יוד‪ ,‬אז די וועלט איז דאך אויך באשאפן געווארן‪:‬‬ ‫"ּבִׁ ְּשבִׁ יל הַ תו ָֹרה"‪ ,‬ווייל סוף כל סוף דארף מען זיך דאך אויך אויף פירן‬ ‫ערליך און פיין לויט ווי דער הייליגער תורה הק' פארלאנגט‪.‬‬ ‫אשית חָ כְּ מָ ה" וואס‬ ‫אבער אלץ שכר וואס דו האסט מקיים געווען דעם‪" :‬רֵ ִׁ‬ ‫דאס איז דאך‪" :‬י ְִּׁרַאת יהו‪-‬ה" און דו האסט "תשובה" געטוהן בלב שלם אין‬ ‫אשית" – הייב‬ ‫די הייליגע טעג העבר עלינו לטובה‪ ,‬הייב איך ָאן מיין‪" :‬רֵ ִׁ‬ ‫אשית ַד ְּרכוֹ" מיט‬ ‫איך ָאן מיין הייליגער תורה הק' וואס ווערט ָאן גערופן‪" :‬רֵ ִׁ‬ ‫אשית"‪.‬‬ ‫דיר כלל ישראל וואס ווערט דאך אויך ָאן גערופן‪" :‬רֵ ִׁ‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם א מורא'דיגע זאך‪ ,‬אז די סיבה‬ ‫פארוואס דער אייבערשטער האט ָאן געהויבן דער הייליגער תורה הק' מיט‬ ‫אשית" איז דאך געווען‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט דא‬‫די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫געוואלט ָאן הייבן דער הייליגער תורה הק' מיט זיין הייליג פאלק‪" :‬י ְִּׁש ָראֵ ל"‬ ‫אשית"‪.‬‬ ‫וואס ווערט דאך ָאן גערופן‪" :‬רֵ ִׁ‬ ‫ווייל מיט דעם וועט ער קענען ארויס ווייזן זיין געוואלדיגע גרויסע‬ ‫"ליבשאפט" צו די יודישע קינדער וואס האבן זיך אזוי שיין צוריק געקערט‬ ‫"ד ֶרְך הַ תו ָֹרה וְּ הַ י ְִּׁרָאה"‪.‬‬ ‫צו דעם הייליגן‪ֶ :‬‬ ‫נג‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון רש"י‬ ‫הק'‪ ,‬ווייל רש"י הק' זאגט דאך אונז דא אזוי‪ ,‬אז‪ּ" :‬ומַ ה ּטַ עַ ם פָ תַ ח‬ ‫אשית" – אז דו ווייסט פארוואס דער הייליגער באשעפער האט ָאן‬ ‫ּבִׁ בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית"‪!?..‬‬ ‫געהויבן זיין הייליגער תורה הק' מיט די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫די סיבה פארוואס דער הייליגער באשעפער האט ָאן געהויבן זיין הייליגער‬ ‫"משּום כֹחַ מַ עֲשָ יו‬ ‫אשית" איז דאך געווען‪ִׁ :‬‬ ‫תורה הק' מיט די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מוֹ"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬כֹ חַ מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מוֹ" – איז דאך טאקע אויך ראשי‬ ‫תיבות‪" :‬מַ לְּ כָה"‪ ,‬און דאס קומט דאך אונז דא זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז‬ ‫דו ווייסט פארוואס דער הייליגער באשעפער האט ָאן געהויבן זיין הייליגער‬ ‫אשית"‪!?..‬‬ ‫תורה הק' מיט די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫די סיבה פארוואס דער הייליגער באשעפער האט ָאן געהויבן זיין הייליגער‬ ‫אשית" איז דאך געווען‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬דער‬ ‫תורה הק' מיט די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אייבערשטער האט געוואלט ָאן הייבן זיין הייליגער תורה הק' מיט זיין‬ ‫אשית"‪ ,‬ווייל מיט‬ ‫הייליג פאלק‪" :‬י ְִּׁש ָראֵ ל" וואס ווערט דאך ָאן גערופן‪" :‬רֵ ִׁ‬ ‫דעם וועט ער דאך קענען ארויס ווייזן זיין געוואלדיגע גרויסע "ליבשאפט"‬ ‫וואס ער האט צו די יודישע קינדער וואס האבן זיך אזוי שיין צוריק געקערט‬ ‫"ד ֶרְך הַ תו ָֹרה וְּ הַ י ְִּׁרָאה" אין די הייליגע טעג העבר עלינו‬ ‫צו דעם הייליגן‪ֶ :‬‬ ‫לטובה‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט פון צדיקים‪ ,‬אז‪" :‬שַ ּבָ ת‬ ‫אשית" איז נאך א המשך פון די הייליגע טעג‪ ,‬און עס איז געווען צדיקים‬ ‫ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫נד‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫וואס האבן זיך אפילו געפירט נישט אראפ צו נעמען דעם ווייסן פרוכת פון‬ ‫אשית"‪ ,‬כדי צו ווייזן מיט דעם‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫דעם ארון קודש ביז נאך‪" :‬שַ ּבָ ת ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" איז דאך טאקע אויס דרוק'לעך א חלק פון די הייליגע טעג‪,‬‬ ‫"שַ ּבָ ת ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫און אזוי אויך פירט מען זיך טאקע אויך אין גאר אסאך פלעצער איין צו‬ ‫אשית"‪.‬‬ ‫טינקען די חלה אין האניג ביז נאך‪" :‬שַ ּבָ ת ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫און דאס איז דאך ממש אונזער געדאנק וואס מיר האבן דא יעצט דערמאנט‪,‬‬ ‫אשית" איז דאך אונז מחבר צו די הייליגע טעג‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫אז די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט‪ ,‬אז רש"י הק' זאגט דאך אונז‬ ‫שוין בפירוש‪ ,‬אז די סיבה פארוואס דער הייליגער באשעפער האט ָאן‬ ‫אשית" איז דאך‬ ‫געהויבן זיין הייליגער תורה הק' מיט די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"משּום כֹחַ מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מוֹ"‪.‬‬ ‫געווען‪ִׁ :‬‬ ‫און אין דעם פסוק פון‪" :‬כֹ חַ מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מוֹ" – ליגט דאך באהאלטן די‬ ‫"יסוד" פון די הייליגע טעג וואס דאס איז דאך דעם הייליגן‪" :‬הַ מֶ לְֶך" וואס‬ ‫מיר האבן אלע געהאלטן און איין אויס שרייען דורך אויס די הייליגע טעג‬ ‫העבר עלינו לטובה‪.‬‬ ‫און דאס האט דאך טאקע מעורר געווען דעם אייבערשטנ'ס "ליבשאפט" צו‬ ‫זיין הייליג פאלק‪" :‬י ְִּׁש ָראֵ ל"‪ ,‬און דאס האט דאך טאקע גורם געווען אז דער‬ ‫אשית"‬ ‫אייבערשטער זאל וועלן ָאן הייבן זיין הייליגער תורה הק' מיט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫– און דאס האט דאך טאקע גורם געווען אז דער אייבערשטער זאל וועלן ָאן‬ ‫אשית"‪.‬‬ ‫הייבן זיין הייליגער תורה הק' מיט די יודישע קינדער‪" :‬שֶ נ ְִּׁק ָראִׁ ים רֵ ִׁ‬ ‫נה‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אשית" איז דאך אויך די זעלבע אותיות ווי‪" :‬שַ ּבָ ת יָאֵ ר"‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫– אז‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" זאל אויף לייכט'ן דער וועלט‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪,‬‬ ‫אשית"‪ ,‬די‬ ‫דאס איז דאך געווען די גאנצע ציל פון גאנץ‪ּ" :‬בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" איז דאך נאר געווען צו צו‬ ‫גאנצע ציל פון גאנץ‪ּ" :‬בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫קומען צו דעם גרויסן הייליגן‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש"‪.‬‬ ‫און חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש‪ ,‬אז ָאן דעם הייליגן‪:‬‬ ‫"שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך דער וועלט געווען‪" :‬חָ סֵ ר" – ָאן דעם הייליגן‪" :‬שַ ּבָ ת‬ ‫קו ֶֹדש" איז דאך דער וועלט געווען פעלער האפטיג‪ ,‬און דער הייליגער‪:‬‬ ‫"שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך געווען די איינציגסט'ע זאך וואס האט געקענט געבן‬ ‫פאר די וועלט איר ריכטיג'ן "שלימות"‪.‬‬ ‫און וועגן דעם ווערט טאקע דער הייליגער‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" בא'טיטול'ט מיט‬ ‫ּומבו ָֹרְך‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬דער הייליגער‪" :‬אֲדוֹן‬ ‫טיטול‪ :‬שַ ּבָ ת "שָ לוֹם" ְּ‬ ‫הַ שָ לוֹם" האט געמאכט אז דער הייליגער‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" זאל משלים זיין די‬ ‫"שלימות" פון די וועלט‪ ,‬און דער הייליגער‪" :‬מֶ לְֶך שֶ הַ שָ לוֹם שֶ לוֹ" האט‬ ‫געמאכט אז דער הייליגער‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" זאל זיין די גורם אז די וועלט זאל‬ ‫קענען באקומען איר ריכטיג'ן "שלימות"‪.‬‬ ‫אשית" איז דאך אויך די זעלבע אותיות ווי‪ּ" :‬בְּ ִׁשיר תָ א"‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"שיר" פון אל"ף ביז תי"ו‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬א יודיש קינד מוז‬ ‫– אין דעם‪ִׁ :‬‬ ‫דאך שטענדיג געדענקען‪ ,‬אז אין דער הייליגער תורה הק' ליגט דאך‪" :‬אֵ ת‬ ‫ָארץ" – אין דער הייליגער תורה הק' ליגט דאך באהאלטן‬ ‫הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫אלע גליק'ן וואס עס איז נאר פארהאנען אויף דער וועלט‪ ,‬און אלעס אויף‬ ‫"שיר" וואס איז צוזאם געשטעלט‬ ‫דער וועלט ליגט דאך באהאלטן אין דעם‪ִׁ :‬‬ ‫נו‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫געווארן פון די אות אל"ף ביז די אות תי"ו‪( ,‬און די ספרים הק' זענען דאך‬ ‫שוין טאקע מער מאריך איבער דעם ענין פון‪ּ" :‬בְּ ִׁשיר תָ א" ביי די הייליגע‬ ‫יום טוב פון‪" :‬שָ בּועוֹת" לגבי די הייליגע "אקדמות" כידוע)‪ ,‬און די גאנצע‬ ‫בריאה ליגט דאך באהאלטן אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און ָאן דער‬ ‫הייליגער תורה הק' וואלטן זיי דאך ניט אמאל עקזעסטירט היינט‪.‬‬ ‫ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין חז"ל (נדרים דף‪ :‬ל"ב ע"א)‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫ָָארץ" – אז ָאן דער הייליגער תורה הק'‬ ‫"אִׁ לְּ מָ לֵא תו ָֹרה ֹלא נִׁתְּ קַ יְּ מּו שָ מַ יִׁם ו ֶ‬ ‫וואלט דאך נישט געווען קיין וועלט היינט‪ ,‬ווייל ביי מתן תורה האבן דאך‬ ‫די הימל און ערד געציטער'ט פאר שרעק‪ ,‬און זיי האבן דאך דעמאלט'ס אלע‬ ‫געווארט צו זעהן אויב די יודישע קינדער וועלן טאקע מקבל זיין דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און ווען די יודישע קינדער האבן געזאגט‪ַ " :‬נעֲשֶ ה וְּ נ ְִּׁשמַ ע"‪ ,‬איז דאך‬ ‫ָארץ"‪ ,‬און די הימל און‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געווארן‪" :‬י ְִּׁש ְּמחּו הַ שָ מַ יִׁם וְּ תָ גֵל הָ ֶ‬ ‫ערד האבן זיך דאך דעמאלט'ס גאר שטארק געפריידט‪ ,‬ווייל איין מאל די‬ ‫יודישע קינדער האבן מקבל געווען דער הייליגער תורה הק' און געזאגט‪:‬‬ ‫" ַנעֲשֶ ה וְּ נ ְִּׁשמַ ע"‪ ,‬האבן זיי דאך שוין געוואוסט דעמאלט'ס אויף זיכער‪ ,‬אז‬ ‫יעצט וועלן זיי דאך שוין זיכער האבן א "קיום"‪.‬‬ ‫אשית‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית ּבָ ָרא‬ ‫ֱֹלקים" וגו'‪ ,‬ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ּבָ ָרא א ִׁ‬ ‫ָארץ" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ :‬כ"ב‪ ,‬און‬ ‫ֹלקים אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫ֱא ִׁ‬ ‫דאס גייט דאך טאקע ארויף אויף די‪" :‬כ"ב אוֹתִׁ יוֹת הַ תו ָֹרה"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪,‬‬ ‫טאקע וועגן דעם איז די גאנצע וועלט באשאפן געווארן‪ ,‬כדי אז די "יודישע‬ ‫נז‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫קינדער" זאלן לערנען דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און כדי אז די "יודישע‬ ‫קינדער" זאלן מקיים זיין דער הייליגער "תורה" הק' אויף דעם אופן פון‪:‬‬ ‫"לִׁ לְּ מֹ ד ּולְּ לַמֵ ד לִׁ ְּשמֹ ר וְּ ַלעֲשוֹת ּולְּ קַ יֵים אֶ ת כָל ִׁדבְּ רֵ י תַ לְּ מּוד תו ָֹרתֶ ָך ּבְּ ַאהֲבָ ה"‪.‬‬ ‫און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגער צאנז'ער רב זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט אמאל געפרעגט‪,‬‬ ‫אשית"‪ !?..‬און וואס איז שוין די גרויסע‪:‬‬ ‫אז וואס איז דאס‪" :‬שַ ּבָ ת ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית"‪!?..‬‬ ‫"ש ְּמחָ ה" פון‪" :‬שַ ּבָ ת ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫ִׁ‬ ‫האט דער הייליגער צאנז'ער רב גע'ענטפערט אויף דעם‪ ,‬אז ווען א סוחר‬ ‫פארט אויף א "יריד" כדי איין צו קויפן טייערע סחורות פאר ביליג‪ ,‬האט ער‬ ‫דאך נישט קיין צייט בשעת'ן שטיין אויפן יריד צו מאכן א חשבון וואס ער‬ ‫האט דא איין גע'האנדל'ט‪ ,‬און וואס ער האט דא איין געקויפט‪.‬‬ ‫ווייל בשעת'ן שטיין אויפן יריד "כאפט מען" גוטע מציאות פאר ביליגע‬ ‫פרייזן‪ ,‬און שטייענדיג אויפן יריד האט מען דאך נישט קיין צייט צו מאכן א‬ ‫"חשבון הנפש" וואס מען האט דא איין גע'האנדל'ט‪ ,‬און וואס מען האט דא‬ ‫איין געקויפט‪.‬‬ ‫אבער איינמאל דער סוחר קומט שוין ָאן צו די ערשטע סטאנציע אויפן וועג‬ ‫אהיים‪ ,‬נעמט דעמאלט'ס דער סוחר גלייך אראפ א פָ אר מינוט פאר זיך‪ ,‬און‬ ‫ער מאכט זיך דעמאלט'ס גלייך א "חשבון הנפש" וואס ער האט דא איין‬ ‫גע'האנדל'ט‪ ,‬און וואס ער האט דא פארדינט‪.‬‬ ‫נח‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫האט דער הייליגער צאנז'ער רב אויס געפירט‪ ,‬אז די זעלבע זאך איז דאך‬ ‫אויך מיט א יודיש קינד נאך די הייליגע‪" :‬י ִָׁמים נו ָֹראִׁ ים" און נאך די הייליגע‪:‬‬ ‫"י ֶַרח הָ אֵ יתָ נִׁים"‪ ,‬ווייל בשעת ווען א יודיש קינד געפונט זיך אינמיטן די‬ ‫הייליגע עבודה פון די הייליגע טעג‪" ,‬כאפט מען" דאך דעמאלט'ס אריין‬ ‫וואס מען קען נאר‪ ,‬און בשעת ווען מען שטייט אין אזעלכע הייליגע צייטן‬ ‫"כאפט מען" דאך דעמאלט'ס פשוט אריין וויפיל אורות און וויפיל השפעות‬ ‫מען קען נאר אריין כאפן‪.‬‬ ‫און שטייענדיג בשעת'ן כאפן די אלע גרויסע אורות און השפעות וואס דער‬ ‫אייבערשטער איז אונז דעמאלט'ס‪" :‬מַ ְּשפִׁ יעַ ִׁמן הַ שָ מַ יִׁם" האט מען דאך‬ ‫נישט קיין צייט צו מאכן א "חשבון הנפש" כדי צו זעהן וואס מען האט זיך‬ ‫דא איין גע'האנדל'ט‪.‬‬ ‫אשית"‪ ,‬דעמאלט'ס קומט דאך‬ ‫אבער איינמאל עס קומט שוין ָאן‪" :‬שַ ּבָ ת ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫שוין ָאן די ערשטע סטאנציע‪ ,‬און יעצט איז דאך שוין די צייט צו מאכן א‬ ‫שטיקעל'ע "חשבון הנפש" וואס מען האט דא איין געקויפט אין די גרויסע‬ ‫הייליגע טעג‪ ,‬און יעצט איז דאך די צייט צו מאכן א שטיקעל'ע "חשבון‬ ‫הנפש" וואס מען האט דא "קונה" געווען אין די גרויסע הייליגע טעג‪ ,‬און‬ ‫יעצט איז דאך די צייט צו מאכן א שטיקעל'ע "חשבון הנפש" וואס מען‬ ‫דארף טוהן כדי אז די זאכן וואס מען האט קונה געווען אין די גרויסע‬ ‫הייליגע טעג זאלן טאקע בלייבן ביי אונז און נישט ח"ו פארלוירן ווערן‪ ,‬און‬ ‫יעצט איז דאך די צייט צו טראכטן וואס מען דארף טוהן כדי אז מיר זאלן‬ ‫נישט פארקויפן די אלע גרויסע אורות און השפעות וואס מיר האבן קונה‬ ‫געווען אין די הייליגע טעג פאר נאריש'ע‪" :‬הַ בְּ לֵי ע ֹולָם הַ זֶה"‪.‬‬ ‫נט‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ָאדם ְּשֹלמֹ ה הַ מֶ לְֶך עָ לָיו הַ שָ לוֹם" זאגט דאך‬ ‫און דער גרויסער‪" :‬חָ כָם ִׁמכָל ָ‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר משלי (קפיטל כ"ג פסוק‬ ‫כ"ג)‪ ,‬אז‪" :‬אֱמֶ ת ְּקנֵה וְּ ַאל תִׁ ְּמכֹר" – אז פארקויף נישט דאס וואס דו האסט‬ ‫זיך איין געקויפט אין די גרויסע הייליגע זמנים‪ ,‬און ניין ר' יוד‪ ,‬פארקויף‬ ‫נישט וואס דו האסט איין געהאנדל'ט אין די גרויסע הייליגע טעג פאר‬ ‫נאריש'ע‪" :‬הַ בְּ לֵי ע ֹולָם הַ זֶה"‪.‬‬ ‫און יעצט איז דאך די צייט זיכער צו מאכן אז מיר בלייבן טאקע אלע מיט די‬ ‫אלע גרויסע אורות און‪" :‬הַ ְּשפָ עוֹת טוֹבוֹת" וואס מיר האבן זיך אלע איין‬ ‫געהאנדל'ט אין די גרויסע הייליגע טעג העבר עלינו לטובה‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת שמות‬ ‫(קפיטל ג' פסוק ג')‪ ,‬אז מיר ווילן דאך אלע בעטן דעם הייליגן באשעפער‪,‬‬ ‫אז ווען עס וועט זיין‪ָ" :‬אס ָֻרה נָא" – אז ווען מען וועט אוועק גיין פון די‬ ‫גרויסע הייליגע טעג‪ ,‬זאל אבער נאך אלץ זיין‪" :‬וְּ אֶ ְּראֶ ה אֶ ת הַ מַ ְּראֶ ה הַ ָגדֹל‬ ‫הַ זֶה" – זאלן מיר אבער ווייטער קענען זעהן די אלע גרויסע אורות וואס מיר‬ ‫האבן זוכה געווען צו זעהן אין די גרויסע הייליגע טעג העבר עלינו לטובה‪.‬‬ ‫און דער הייליגער טשורטקוב'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך אמאל געזאגט‪ ,‬אז א יעדע פרייטיג צו נאכט'ס‬ ‫באקומט א יעדע יודיש קינד גאר גאר א הייליגע‪" :‬נְּשָ מָ ה" פון‪" :‬ע ֹולָם‬ ‫הָ אֲצִׁ ילּות"‪ ,‬אבער ער דער טרינקט דאס אין די "לאקשן"‪.‬‬ ‫און ממילא א מענטש טאר זיך דאך ח"ו נישט נאך לאזן ווען מען האלט שוין‬ ‫נאך די הייליגע טעג‪ ,‬נאר מען דארף גוט צו בינדן די אלע הייליגע אורות‬ ‫ס‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און‪" :‬הַ ְּשפָ עוֹת טוֹבוֹת" וואס מיר האבן קונה געווען אין די הייליגע טעג‪,‬‬ ‫און מיר דארפן דאס גוט צו בינדן צו אונזערע הערצער‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט‬ ‫דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין שיר השירים (קפיטל ח' פסוק ו')‪,‬‬ ‫"שימֵ נִׁי כַחוֹתָ ם עַ ל לִׁ ּבֶ ָך" – אז דו דארפס'ט צו בינדן אויף דיין הארץ די‬ ‫אז‪ִׁ :‬‬ ‫אלע הייליגע אורות און‪" :‬הַ ְּשפָ עוֹת טוֹבוֹת" וואס דו האסט קונה געווען אין‬ ‫די הייליגע טעג‪.‬‬ ‫"רשָ פֶ יהָ " זאל ווייטער בלייבן‪:‬‬ ‫און דו דארפס'ט זיכער מאכן ר' יוד‪ ,‬אז די‪ְּ :‬‬ ‫"ר ְּשפֵ י אֵ ש"‪ ,‬און דו דארפס'ט דאך אויך זיכער מאכן ר' יוד‪ ,‬אז די‪:‬‬ ‫ִׁ‬ ‫"שַ לְּ הֶ בֶ ת" וואס דו האסט געהאט אין די הייליגע טעג זאל ווייטער ברענען א‬ ‫פייער'דיגע‪" :‬שַ לְּ הֶ בֶ ת ָי‪ּ-‬ה"‪.‬‬ ‫און דו דארפס'ט דאך אויך זיכער מאכן ר' יוד‪ ,‬אז‪" :‬מַ יִׁם ַרּבִׁ ים" – אז די אלע‬ ‫שווערע‪" :‬מַ יִׁם הַ זֵיד ֹונִׁים" און די אלע שווערע "נסיונות" פון דעם שווער'ן‬ ‫ביטער'ן גלות‪ֹ" :‬לא יּוכְּ לּו לְּ כַּבוֹת אֶ ת הָ ַאהֲבָ ה" – זאלן נישט קענען‬ ‫פארלעשן די געוואלדיגע גרויסע‪ַ" :‬אהֲבָ ה" וואס דו האסט אין דיין הארץ‬ ‫צום הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫נאר‪" :‬אִׁ ם תָ עִׁ ירּו וְּ אִׁ ם תְּ עֹ ְּררּו אֶ ת הָ ַאהֲבָ ה עַ ד שֶ תֶ ְּחפָ ץ" – נאר דו זאלסט יעצט‬ ‫נאך אמאל מעורר זיין ביי דיר די געוואלדיגע גרויסע‪ַ" :‬אהֲבָ ה" וואס דו‬ ‫האסט געהאט צום הייליגן באשעפער אין די הייליגע טעג העבר עלינו‬ ‫לטובה‪ ,‬און דו זאלסט יעצט נאך אמאל מעורר זיין ביי דיר די געוואלדיגע‬ ‫גרויסע‪ַ" :‬אהֲבָ ה" וואס דו האסט געהאט צום הייליגן באשעפער ביי די‬ ‫הושענות‪ ..‬און אזוי ווייטער‪ ,‬און דו זאלסט ווייטער ָאן גיין מיט דעם‪" :‬עַ ד‬ ‫שֶ תֶ ְּחפָ ץ" – און דו זאלסט ווייטער ָאן גיין מיט דעם ביז דו וועסט אריין‬ ‫סא‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫לייגן די געוואלדיגע גרויסע‪ַ" :‬אהֲבָ ה" וואס דו האסט געהאט צום הייליגן‪:‬‬ ‫"ּבוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָׁמים" אין א‪" :‬כֵלִׁ י מּוכְּ שָ ר"‪ ,‬און אין א‪" :‬כֵלִׁ י מַ חֲזִׁ יק ּבְּ ָרכָה"‪:‬‬ ‫אשית ָּב ָּרא אֱ ל ִֹׁקים‬ ‫ְּב ֵר ִׁ‬ ‫אשית ּ ָב ָרא אל ִֹקים ֵאת הַ ּ ָש ַמיִ ם ְו ֵאת הָ ָא ֶׁרץ‪ :‬דער הייליגער אור‬ ‫ְּב ֵר ִ‬ ‫החיים הק' זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין פרשת כי תבוא (קפיטל כ"ו‬ ‫פסוק י"א) אויף די ווערטער פון‪" :‬וְּ שָ מַ ְּחתָ ּבְּ כָל הַ ּטוֹב" וגו'‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגער תורה הק' איז דאך די בעסטע "מתנה" אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫אשית"‬ ‫ווייל‪" :‬כִׁ י הַ תו ָֹרה כ ֹו ֶללֶת כָל הַ ּטוֹבוֹת שֶ ּבָ ע ֹולָם"‪ ,‬און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫גייט דאך שוין טאקע אויך ארויף אויף דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬ווייל‬ ‫אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל הַ תו ָֹרה"‪.‬‬ ‫חז"ל זאגן דאך אונז שוין קלאר בפירוש‪ ,‬אז‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" איז דאך אויך די זעלבע אותיות ווי די ווערטער‪:‬‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"ּבָ ָראתָ שַ י" – דו האסט דאך באשאפן גאר א גוטע "מתנה" פאר אונז‬ ‫יודישע קינדער‪.‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬אויב עס איז‪" :‬כִׁ י הַ תו ָֹרה כ ֹו ֶללֶת כָל הַ ּטוֹבוֹת‬ ‫שֶ ּבָ ע ֹולָם"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט שייך קיין בעסער'ע "מתנה" ווי‬ ‫דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬ווייל אלע גוט'ס קייטן פון דער וועלט ליגט דאך‬ ‫שוין באהאלטן אין דער הייליגער "תורה" הק'‪.‬‬ ‫און עס איז כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט‪ ,‬אז עס ווערט דאך‬ ‫שוין אויך געברענגט אין חז"ל‪ ,‬אז דער הייליגער‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך די‬ ‫סב‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ָָארץ"‪ ,‬און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א‬ ‫גאנצע‪" :‬תַ כְּ לִׁ ית מַ עֲשֵ ה שָ מַ יִׁם ו ֶ‬ ‫יעדן פרייטיג צו נאכט'ס ביי תפילת ערבית‪ ,‬אז‪ :‬אַ תָ ה ִׁק ַד ְּשתָ אֶ ת יוֹם הַ ְּשבִׁ יעִׁ י‬ ‫ָארץ"‪.‬‬ ‫לִׁ ְּשמֶ ָך "תַ כְּ לִׁ ית מַ עֲשֵ ה שָ מַ יִׁם ָו ֶ‬ ‫ווייל טייערע יודן‪ ,‬דער הייליגער‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך געווען די גאנצע‪:‬‬ ‫אשית" איז דאך נאר‬ ‫ָָארץ"‪ ,‬און די גאנצע‪" :‬מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫"תַ כְּ לִׁ ית מַ עֲשֵ ה שָ מַ יִׁם ו ֶ‬ ‫באשאפן געווארן כדי אז עס זאל קענען זיין נאך דעם‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש"‪.‬‬ ‫און לויט דעם קומט דאך אויס‪ ,‬אז דער הייליגער‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך‬ ‫ָָארץ"‪,‬‬ ‫שוין געווען אויפן‪" :‬שֻלְּ חָ נ ֹו שֶ ל מָ קוֹם" אסאך פאר‪ּ" :‬בְּ ִׁריַאת שָ מַ יִׁם ו ֶ‬ ‫ווייל דער הייליגער‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך געווען די גאנצע‪" :‬תַ כְּ לִׁ ית‬ ‫ָָארץ"‪.‬‬ ‫מַ עֲשֵ ה שָ מַ יִׁם ו ֶ‬ ‫און וואס באשאפט מען קודם‪ !?..‬די‪" :‬תַ כְּ לִׁ ית" פון די זאך‪ !?..‬אדער די‪:‬‬ ‫"טפֵ לִׁ ים" פון די זאך‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז אוודאי‬ ‫ְּ‬ ‫באשאפט מען קודם די‪" :‬תַ כְּ לִׁ ית" פון די זאך‪.‬‬ ‫און ממילא לויט דעם קומט דאך אויס‪ ,‬אז‪" :‬שַ ּבָ ת קָ ְּדמָ ה לַּבְּ ִׁריָאה" – אז דער‬ ‫הייליגער‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך שוין בעצם באשאפן געווארן אסאך פאר‬ ‫די גאנצע "בריאה" [אין א געוויסע בחינה"]‪ ,‬ווייל די גאנצע‪" :‬תַ כְּ לִׁ ית" פון‬ ‫די גאנצע "בריאה" איז דאך געווען דער הייליגער‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש"‪.‬‬ ‫אשית"‪,‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ָ" :‬אז ּבָ ָרא‬ ‫ווייל די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫שַ ּבָ ת" – דעמאלט'ס האט ער דאך שוין באשאפן דעם הייליגן‪" :‬שַ ּבָ ת‬ ‫סג‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫קו ֶֹדש"‪ ,‬ווייל טייערע יודן‪ ,‬דער הייליגער‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך שוין‬ ‫אשית" [אין א געוויסע‬ ‫בעצם באשאפן געווארן פאר די גאנצע‪" :‬מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ּ" :‬בוֹרֵ א‬ ‫בחינה"]‪ ,‬און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫שַ ּבָ ת" [מיט די צוויי ווערטער]‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬די גאנצע‪" :‬מַ עֲשֵ ה‬ ‫אשית" האט זיך דאך געדרייט ארום דעם גרויסן הייליגן‪" :‬שַ ּבָ ת קו ֶֹדש"‪.‬‬ ‫ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ּ" :‬בָ ָראתָ הַ שֶ ה" –‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫זּורה נ ִָׁדחָ ה" וואס רופט זיך "כלל‬ ‫קודם האסטו באשאפן דיין טייערע‪" :‬שֶ ה פְּ ָ‬ ‫אשית‬ ‫ישראל"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ּבָ ָראתָ הַ שֶ ה" – אז קודם האט דער אייבערשטער באשאפן זיין טייערע‬ ‫שעפעל'ע וואס רופט זיך "כלל ישראל"‪ ,‬ווייל פאר איהם האט מען דאך‬ ‫באשאפן די גאנצע "בריאה"‪ ,‬אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע קלאר‬ ‫אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל "י ְִּׁש ָראֵ ל" – אז די גאנצע וועלט איז דאך נאר‬ ‫בפירוש‪ ,‬אז‪ּ :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫באשאפן געווארן פאר די "יודישע קינדער"‪.‬‬ ‫אשית ּבָ ָראתָ הַ שֶ ה"‪ ,‬ווייל די "יודישע קינדער"‬ ‫און ממילא אוודאי איז‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫זענען דאך שוין געווען‪" :‬עַ ל שֻלְּ חָ נ ֹו שֶ ל מָ קוֹם" אסאך אסאך פאר‪ּ" :‬בְּ ִׁריַאת‬ ‫אשית"‪ ,‬און על כרחך מוז מען דאך אזוי זאגן‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן‬ ‫מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל "י ְִּׁש ָראֵ ל" – אז די גאנצע וועלט‬ ‫דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז‪ּ :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫איז דאך נאר באשאפן געווארן פאר די "יודישע קינדער"‪.‬‬ ‫און ממילא על כרחך מוז דאך זיין אז די "יודישע קינדער" זענען דאך שוין‬ ‫ג עווען‪" :‬עַ ל שֻלְּ חָ נ ֹו שֶ ל מָ קוֹם" אסאך אסאך פאר‪ּ" :‬בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה‬ ‫אשית"‪ ,‬ווייל פאר זיי האט מען דאך באשאפן די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫סד‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און אחרון אחרון חביב‪ ..‬דער הייליגער "תורה" הק' איז דאך שוין זיכער‬ ‫אשית"‪ ,‬ווייל קודם כל‪ ..‬חז"ל‬ ‫באשאפן געווארן פאר‪ּ" :‬בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל "הַ תו ָֹרה" – חז"ל זאגן‬ ‫זאגן דאך אונז שוין בפירוש אז‪ּ :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫דאך אונז שוין בפירוש אז די גאנצע וועלט איז דאך נאר באשאפן געווארן‬ ‫פאר דער הייליגער "תורה" הק'‪.‬‬ ‫און אויב דאס איז געווען די גאנצע‪" :‬תַ כְּ לִׁ ית" פון די גאנצע "בריאה"‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס איז דאך דאס שוין זיכער באשאפן געווארן פאר די גאנצע‬ ‫"בריאה"‪ ,‬אזוי ווי מיר האבן דאך שוין פריער מסביר געווען קלאר‪.‬‬ ‫און בכלל דארף מען דאך וויסן‪ ,‬אז עס שטייט דאך שוין אויך בפירוש אין‬ ‫חז"ל (זוה"ק פ' תרומה דף‪ :‬קס"א ע"א)‪ ,‬אז בשעת ווען דער אייבערשטער‬ ‫האט באשאפן די וועלט‪ ,‬איז‪" :‬אִׁ סְּ תַ כֵל ּבְּ או ַֹריְּתָ א ּובָ ָרא עַ לְּ מָ א" – האט ער‬ ‫דאך דעמאלט'ס אריין געקוקט אין דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק' איז [כביכול] געווען די "ָאן ווייזונגען" פארן‬ ‫אייבערשטן ווי אזוי צו באשאפן די וועלט‪ ,‬און ממילא דער הייליגער‬ ‫"תורה" הק' איז דאך שוין זיכער באשאפן געווארן פאר‪ּ" :‬בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה‬ ‫אשית"‪.‬‬ ‫ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫און דער הייליגער "תורה" הק' איז דאך שוין זיכער באשאפן געווארן פאר‪:‬‬ ‫אשית"‪ ,‬וועגן צוויי סיבות‪ :‬א) ווייל עס שטייט דאך שוין‬ ‫"ּבְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫בפירוש אין חז"ל‪ ,‬אז‪" :‬אִׁ סְּ תַ כֵל ּבְּ או ַֹריְּתָ א ּובָ ָרא עַ לְּ מָ א"‪ ,‬ב) ווייל חז"ל זאגן‬ ‫אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל "הַ תו ָֹרה" – אז די גאנצע וועלט‬ ‫דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז‪ּ :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫איז דאך נאר באשאפן געווארן פאר דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און אויב‬ ‫סה‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫דאס איז געווען די גאנצע‪" :‬תַ כְּ לִׁ ית" פון די גאנצע "בריאה"‪ ,‬דעמאלט'ס איז‬ ‫דאך דאס שוין זיכער באשאפן געווארן פאר די גאנצע "בריאה"‪.‬‬ ‫און ביז אהער האבן מיר דאך שוין געהאט דערמאנט "דריי" זאכן וואס‬ ‫זענען באשאפן געווארן [אין א געוויסע בחינה] פאר‪ּ" :‬בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה‬ ‫אשית"‪ ,‬און די דריי זאכן זענען דאך ווי פאלגענד‪ :‬א) דער הייליגער‪:‬‬ ‫ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫"שַ ּבָ ת קו ֶֹדש"‪ ,‬ב) דער הייליגער‪" :‬י ְִּׁש ָראֵ ל"‪ ,‬ג) דער הייליגער‪" :‬תו ָֹרה" הק'‪.‬‬ ‫און וואונדער איבער וואונדער‪ ..‬די אלע דריי זאכן וואס מיר האבן דא אויס‬ ‫אשית"‪ ,‬ווייל די‬ ‫גערעכנט זענען פונקטליך מרומז אין דעם ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" איז דאך בעצם צוזאם געשטעלט פון צוויי ווערטער‪ ,‬און‬ ‫ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫די צוויי ווערטער זענען דאך‪ּ" :‬בָ ָרא ִׁשית" – אז ָאן אנפאנג האט דער‬ ‫"שית"‪.‬‬ ‫אייבערשטער קודם באשאפן‪ִׁ :‬‬ ‫"שית" – איז דאך ראשי תיבות‪" :‬שַ ּבָ ת ִׁי ְּש ָראֵ ל תו ָֹרה"‪ ,‬ווייל‬ ‫און די ווארט‪ִׁ :‬‬ ‫יא טייערע יודן‪ ,‬די דריי זאכן וואס רופן זיך ָאן‪" :‬שַ ּבָ ת ִׁי ְּש ָראֵ ל תו ָֹרה" זענען‬ ‫אשית" – גלייך אין אנפאנג‪ ,‬נאך‬ ‫דאך שוין בעצם באשאפן געווארן‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ָארץ"‪ ,‬ווייל די דריי זאכן‬ ‫ֱֹלקים אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫פאר דעם וואס‪ּ" :‬בָ ָרא א ִׁ‬ ‫וואס רופן זיך ָאן‪" :‬שַ ּבָ ת ִׁי ְּש ָראֵ ל תו ָֹרה" זענען דאך די‪" :‬תַ כְּ לִׁ ית" פון די‬ ‫גאנצע "בריאה"‪.‬‬ ‫אשית" [מיט די זעקס אותיות] – איז דאך טאקע אויך‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫גימטריא‪ּ" :‬בָ ָרא תְּ שּובָ ה" [מיט די צוויי ווערטער מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר'‬ ‫יוד‪ ,‬פאר דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט‪ ,‬האט דער‬ ‫אייבערשטער אויך מקדים געווען צו באשאפן די מצוה פון‪" :‬תְּ שּובָ ה"‪ ,‬כדי‬ ‫סו‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אז א מענטש זאל שטענדיג קענען‪" :‬תְּ שּובָ ה" טוהן און צוריק קומען צום‬ ‫אייבערשטן טראץ דעם וואס ער האט ליידער עובר געווען אויף די ווערטער‬ ‫פון דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫"שית" אביסעל'ע אנדערש‪ ,‬און‬ ‫און לויט דעם קען מען זאגן די נוסח פון‪ִׁ :‬‬ ‫"שית" – איז דאך ראשי תיבות‪" :‬שַ ּבָ ת ִׁי ְּש ָראֵ ל‬ ‫דאס איז‪ ,‬אז די ווארט‪ִׁ :‬‬ ‫תְּ שּובָ ה "‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬די ענין פון‪" :‬תְּ שּובָ ה" איז שוין אויך‬ ‫אשית"‪.‬‬ ‫באשאפן געווארן [אין א געוויסע בחינה] פאר‪ּ" :‬בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫איי וועסטו אבער פרעגן‪ ,‬אז וואס הייסט אז איך זאל‪" :‬תְּ שּובָ ה" טוהן פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪ !?..‬איך האב דאך געזינדיגט‪ !?..‬און איך האב דאך "דער‬ ‫צערנט" דעם הייליגן באשעפער‪ !?..‬און ממילא ווי אזוי קען איך דען‪:‬‬ ‫"תְּ שּובָ ה" טוהן‪!?..‬‬ ‫אבער די תירוץ אויף דעם איז דאך אבער‪ ,‬אז נו וואס איז שוין געשעהן‪!?..‬‬ ‫דער אייבערשטער האט דאך דיר געגעבן א מצוה וואס הייסט‪:‬‬ ‫"תְּ שּובָ ה"‪ !?..‬און דער אייבערשטער האט דאך דיר שוין קלאר באפוילן‪ ,‬אז‬ ‫אויב ביזטו ח"ו נכשל געווארן אמאל אין א עבירה‪ ,‬זאלסטו זיך דעמאלט'ס‬ ‫גלייך צוריק קערן צו איהם‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫פסוק אין פרשת נצבים (קפיטל ל' פסוק ב')‪ ,‬אז אויב דו האסט זיך ח"ו פאר‬ ‫זינדיגט פארן אייבערשטן‪ ,‬זאלסטו דעמאלט'ס גלייך טוהן די פעולה פון‪:‬‬ ‫"וְּ שַ בְּ תָ עַ ד יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך" – זאלסטו דעמאלט'ס גלייך‪" :‬תְּ שּובָ ה" טוהן‬ ‫פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬און‪" :‬וְּ שָ מַ עְּ תָ בְּ קֹ לוֹ" – און דו זאלסט זיך‬ ‫סז‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס נאך אמאל מקבל זיין פון דאס ניי אויס צו הערן די קול פון דעם‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬נו לאמיר דיר פרעגן ר' יוד‪ ,‬פאר וועמען איז געמאכט‬ ‫געווארן די מצוה פון‪" :‬תְּ שּובָ ה"‪ !?..‬פאר א "גוי"‪ !?.‬עס ווערט דאך‬ ‫דערמאנט אין דער הייליגער "תורה" הק' אזא מצוה‪ !?..‬נישט אזוי‪!?..‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם מוז דאך זיין אז דאס איז געמאכט געווארן פאר א‬ ‫"יוד"‪ ,‬ווייל די מצוה פון‪" :‬תְּ שּובָ ה" ווערט דאך דערמאנט אין דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און ממילא וואס איז שוין ר' יוד‪ !?..‬טוה‪" :‬תְּ שּובָ ה"‬ ‫פארן הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און אז מען רעדט שוין פון דעם ענין פון‪" :‬תְּ שּובָ ה"‪ ,‬איז דאך טאקע אפשר‬ ‫אויך כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט א מורא'דיגע מעשה‬ ‫וואס עס האט פאסירט ביים דעם גרויסן הייליגן טאלנא רבי'ן זכותו יגן‬ ‫עלינו ועל כל ישראל‪" :‬פֶ סַ ח" אויף דער נאכט ביים סדר‪ ,‬ווייל מען‬ ‫דערציילט דאך נאך‪ ,‬אז דער הייליגער טאלנא רבי האט געהאט ביי זיך אין‬ ‫באזיץ א הייליגע קאפל פון דעם גרויסן הייליגן צדיק רבי רבי זוסיא‬ ‫מאניפאלי זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬און ער פלעגט זיך פירן דאס ָאן‬ ‫צו טוהן‪" :‬פֶ סַ ח" אויף דער נאכט ביים סדר‪.‬‬ ‫און איין יאר ווען דער הייליגער טאלנא רבי האט שוין געהאלטן אינמיטן‬ ‫פירן די סדר‪ ,‬האט איהם זיין אייניקל [א קליין קינד] געברענגט א שיינע‬ ‫"מתנה" אינמיטן די סדר‪ ,‬און וואס מיינט איר איז די שיינע "מתנה"‬ ‫געווען‪ !?..‬די שיינע מתנה איז געווען‪ ,‬נישט מער און נישט ווייניגער‪ ..‬א‬ ‫פיינע פריש'ע פלעש'ל ווייסע‪ּ" :‬בִׁ יר"‪[ ,‬און מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער‬ ‫גוט‪ ,‬אז‪ּ" :‬בִׁ יר" איז דאך‪" :‬חָ מֵ ץ"‪ ,‬ווייל ווי אזוי זאגן מיר אלע ביי די ברכה‬ ‫סח‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫פון‪ּ" :‬בְּ ִׁדיקַ ת חָ מֵ ץ"‪ !?..‬אז‪" :‬עַ ל ּבִׁ יעּור חָ מֵ ץ" – אז‪ּ" :‬בִׁ יר" איז דאך‪:‬‬ ‫"שעו ָֹרה"]‪.‬‬ ‫"חָ מֵ ץ"‪ ,‬ווייל‪ּ" :‬בִׁ יר" מאכט מען דאך פון‪ְּ :‬‬ ‫אבער דער הייליגער טאלנא רבי איז נישט געווארן פארלוירן דעמאלט'ס‪,‬‬ ‫אט'לֶעְך (פאמעלאך) אויף געהויבן פון זיין‬ ‫נאר ער האט זיך דעמאלט'ס ְּשטַ ְּ‬ ‫פלאץ‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס גלייך געזאגט פאר דעם קליין קינד וואס‬ ‫האט געהאלטן דעם פלעש'ל ווייסע‪ּ" :‬בִׁ יר" אין זיין האנט‪ ,‬אז‪ ..‬זיי אזוי גוט‬ ‫זיסע יונגעל'ע‪ ,‬און לייג שיין אראפ די פלאש‪ּ" :‬בִׁ יר" אויף דער ערד‪ ,‬און‬ ‫דאס קינד האט דאס טאקע דעמאלט'ס [פארשטייט זיך] גלייך אראפ‬ ‫געלייגט אויף דער ערד‪.‬‬ ‫און ווי נאר דאס קינד האט אראפ געלייגט דעם פלאש‪ּ" :‬בִׁ יר" אויף דער‬ ‫ערד‪ ,‬האט דעמאלט'ס דער הייליגער טאלנא רבי גלייך גענומען א קליין‬ ‫עמער‪ ,‬און איבער געדעקט דעם פלעש'ל‪ּ" :‬בִׁ יר"‪ ,‬און דערנאך גענומען א‬ ‫גרויסן ווייסן טישטעך‪ ,‬און צו געדעקט דעם עמער מיט דעם ווייסן‬ ‫טישטעך‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס גלייך צוריק געזעצט אויף זיין פלאץ‬ ‫צום סדר טיש ווי כאילו גארנישט וואלט געווען‪.‬‬ ‫און די חסידים וואס זענען געשטאנען דארטן האבן זיך דאך דעמאלט'ס גאר‬ ‫שטארק געוואונדערט אויף דעם רבינ'ס‪" :‬הִׁ תְּ ַנהֲגּות"‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫דעמאלט'ס ָאן געקוקט זייער רבי'ן מיט גרויס וואונדער‪ ,‬און ווי נאר דער‬ ‫הייליגער טאלנא רבי האט באמערקט אז די חסידים קוקען איהם אזוי ָאן‬ ‫מיט פאר וואונדערט'ע בליק'ן‪ ,‬האט זיך דעמאלט'ס דער הייליגער טאלנא‬ ‫רבי גלייך געגעבן א רוף ָאן צו זיי און געזאגט‪ ,‬אז וואס פארשטייט עטץ‬ ‫נישט‪ !?..‬עס שטייט דאך שוין בפירוש אין די גמרא (פסחים דף‪ :‬ו' ע"א)‪,‬‬ ‫סט‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אז‪" :‬הַ מוֹצֵ א חָ מֵ ץ ּבְּ פֶ סַ ח" – אז אויב איינער טרעפט‪" :‬חָ מֵ ץ" אין‪" :‬פֶ סַ ח"‪,‬‬ ‫זאל ער דעמאלט'ס גלייך מאכן די פעולה פון‪" :‬כוֹפֶ ה עָ לָיו אֶ ת הַ כֵלִׁ י" – זאל‬ ‫ער דעמאלט'ס גלייך איבער דעקן דעם שטיקל‪" :‬חָ מֵ ץ" וואס ער האט‬ ‫געטראפן מיט א‪" :‬כֵלִׁ י"‪ ,‬נו‪ ..‬פאר וועמען איז דאס געזאגט געווארן‪ !?..‬פאר‬ ‫א "גוי"‪ !?..‬די הלכה פון‪" :‬הַ מוֹצֵ א חָ מֵ ץ ּבְּ פֶ סַ ח כוֹפֶ ה עָ לָיו אֶ ת הַ כְּ לִׁ י" ווערט‬ ‫דאך געברענגט אין די "גמרא"‪ !?..‬און די "גמרא" איז דאך געגעבן געווארן‬ ‫פאר "יודן"‪!?..‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬זעהט מען דאך שוין פון דעם וואס דאס מיינט אז מען‬ ‫טאר זיך נישט ח"ו פארלירן פון גארנישט‪ ,‬נאר מען דארף שטענדיג‬ ‫געדענקען אז עס איז דאך דא א הייליגער "תורה" הק' וואס לערנט דאך אונז‬ ‫"ד ֶרְך אֲשֶ ר יֵלְּ כּו בָ ּה"‪ ,‬און די גאנצע הייליגער "תורה"‬ ‫שטענדיג אויס דעם‪ֶ :‬‬ ‫הק' מתחילה ועד סוף איז דאך געגעבן געווארן פאר "יודישע קינדער"‪.‬‬ ‫און אין דער הייליגער "תורה" געפונט זיך דאך אויך די מצוה פון‪" :‬וְּ שַ בְּ תָ‬ ‫עַ ד יהו‪ -‬ה אֱֹלקֶ יָך וְּ שָ מַ עְּ תָ בְּ קֹ לוֹ"‪ ,‬און ממילא אוודאי דארף אמאל א יודיש‬ ‫קינד נוצן די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬תְּ שּובָ ה"‪ ,‬וואס דען‪ !?..‬עס איז‬ ‫דאך געגעבן געווארן פאר די "יודישע קינדער"‪!?..‬‬ ‫אבער וואס איז דען א "יודיש קינד" ווערד ָאן קיין‪" :‬י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם"‪ !?..‬א‬ ‫"יודיש קינד" ָאן קיין‪" :‬י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" איז דאך אזוי ווי א "קעניג" ָאן זיין‬ ‫"קרוין"‪ ,‬ער איז טאקע זייער חשוב און טייער ָאן דעם אויך‪ ,‬ווייל א "יודיש‬ ‫קינד" בלייבט דאך סוף כל סוף א "יודיש קינד"‪ ,‬און א‪ּ" :‬בֶ ן מֶ לְֶך" בלייבט‬ ‫דאך סוף כל סוף א‪ּ" :‬בֶ ן מֶ לְֶך"‪ ,‬אבער וואס איז מיט דיר ר' יוד‪ !?..‬וואו איז‬ ‫ע‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫דיין "קרוין"‪ !?..‬וואו איז דיין‪" :‬י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם"‪ !?..‬א "יודיש קינד" ָאן קיין‪:‬‬ ‫"י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" איז דאך אזוי ווי א "קעניג" ָאן קיין "קרוין"‪.‬‬ ‫און‪" :‬וְּ עַ תָ ה י ְִּׁש ָראֵ ל מָ ה יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך שֹאֵ ל מֵ עִׁ מָ ְך" וגו' – און וואס בעט שוין‬ ‫דער אייבערשטער פון דיר ר' יוד‪ !?..‬וואס בעט שוין דער אייבערשטער פון‬ ‫דיר‪ !?..‬ער בעט סך הכל פון דיר‪ :‬כִׁ י אִׁ ם "לְּ י ְִּׁרָאה" – ער בעט סך הכל פון‬ ‫דיר אז דו זאלסט ָאן טוהן דיין שיינע הערליכ'ע קעניגליכ'ע "קרוין" וואס‬ ‫רופט זיך‪" :‬י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם"‪ ,‬און ער בעט סך הכל פון דיר אז דו זאלסט זיך‬ ‫שוין ָאן הייבן אויף צו פירן מיט אביסעל'ע מער‪" :‬י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם"‪.‬‬ ‫אבער ווי אזוי קען מען טאקע זוכה זיין קונה צו זיין צו‪" :‬י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם"‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז די איינציגסט'ע וועג ווי אזוי א מענטש‬ ‫קען זוכה זיין קונה צו זיין‪" :‬י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" איז דאך נאר דורך דעם וואס ער‬ ‫איז זיך מדבק אין דער הייליגער "תורה" הק'‪.‬‬ ‫ווייל דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"א פסוק י')‪ ,‬אז‬ ‫אשית‬ ‫דורך דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט דאך ָאן גערופן‪" :‬רֵ ִׁ‬ ‫חָ כְּ מָ ה"‪ ,‬קען מען זוכה זיין צו צו קומען צו‪" :‬י ְִּׁרַאת יהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין משלי (קפיטל‬ ‫ל"א פסוק ל')‪ ,‬אז‪" :‬אִׁ שָ ה" – אז דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט דאך‬ ‫ָאן גערופן‪" :‬אִׁ שָ ה"‪ ,‬איז‪" :‬י ְִּׁרַאת יהו‪-‬ה הִׁ יא תִׁ תְּ הַ לָל" – איר לויב איז אז זי‬ ‫קען צו ברענגען א מענטש צו‪" :‬י ְִּׁרַאת יהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫עא‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬די איינציגסט'ע וועג ווי אזוי א מענטש קען זוכה זיין‬ ‫קונה צו זיין‪" :‬י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" איז דאך נאר דורך דעם וואס מען איז זיך מדבק‬ ‫אין דער הייליגער "תורה" הק'‪.‬‬ ‫אשית"‪,‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" איז דאך אויך די זעלבע אותיות ווי‪" :‬שָ ב י ְִּׁרַאת"‬ ‫ווייל די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫– עס קערט צוריק פאר א מענטש זיין‪" :‬י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דער‬ ‫הייליגער‪" :‬תו ָֹרה הַ ְּקדוֹשָ ה" איז די גרעסטע‪" :‬סְּ ֻגלָה" זוכה צו זיין צו‪:‬‬ ‫"י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער‪" :‬תו ָֹרה‬ ‫הַ ְּקדוֹשָ ה"‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬תו ָֹרה הַ ְּקדוֹשָ ה" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫גימטריא‪" :‬לְּ י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב זוכסטו א‪" :‬סְּ ֻגלָה" זוכה צו‬ ‫זיין צו‪" :‬י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם"‪ ,‬דעמאלט'ס זאלסטו וויסן אז עס איז נאר דא איין‪:‬‬ ‫"סְּ ֻגלָה"‪ ,‬און די איין‪" :‬סְּ ֻגלָה" איז‪ ,‬דער הייליגער‪" :‬תו ָֹרה הַ ְּקדוֹשָ ה"‪:‬‬ ‫ְּו ָּה ָּא ֶרץ ָּהיְּ ָּתה תֹהו וָּ בֹהו‬ ‫אשית ּ ָב ָרא אל ִֹקים וגו' ְוהָ ָא ֶׁרץ הָ יְ ָתה תֹה ּו וָ בֹה ּו וגו'‪ :‬קען מען‬ ‫ְּב ֵר ִ‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע‬ ‫אפשר טייטשן בדרך צחות‪ ,‬אז די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫גימטריא‪" :‬יִׁאּוש ְּקצוֹת" – א מענטש קען דאך אמאל ווערן אביסעל'ע‪:‬‬ ‫"קצוֹת"‪ ,‬ווייל‬ ‫"מיִׁאּוש" ווען ער זעהט פאר זיינע אויגן אזא גרויסע הייליגע‪ְּ :‬‬ ‫ְּ‬ ‫דער מענטש טראכט דאך שוין דעמאלט'ס ביי זיך‪ ,‬אז שוין‪ ..‬דאס איז עס‪,‬‬ ‫"קצוֹת" וועל איך דאך שוין סיי ווי סיי נישט אויס וואקסן‪ ,‬און ממילא‬ ‫קיין‪ְּ :‬‬ ‫פארוואס זאל איך זיך דעמאלט'ס נאך אפילו פראבירן ָאן צו שטרענגען צו‬ ‫עב‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫לערנען‪ !?..‬איך בין דאך נאך אזוי ווייט פון די אלע הייליגע ספרים וואס‬ ‫איך לערן דא‪!?..‬‬ ‫אבער ניין ר' יוד‪ ,‬עס איז דאך נישט אמת וואס דו זאגס'ט מיר דא‪ ,‬ווייל‪:‬‬ ‫אשית" – ווייל די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט דאך וויסן איז‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫ָארץ" – אז דער אייבערשטער האט באשאפן‬ ‫ֱֹלקים אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫"ּבָ ָרא א ִׁ‬ ‫די "רוחניות" מיט די "גשמיות" צוזאמען‪ ,‬און דער אייבערשטער האט דאך‬ ‫אויס געשטעלט די‪" :‬סֵ ֶדר הָ ע ֹולָם"‪ ,‬אז א מענטש זאל קודם ָאן הייבן פון די‬ ‫נידריגע מדריגות‪ ,‬און אז א מענטש זאל קודם ָאן הייבן צו נוצן די "גשמיות"‬ ‫כדי אז ער זאל קענען צו קומען צו די "רוחניות"‪.‬‬ ‫און ממילא טאנץ נישט קיין מדריגות ר' יוד‪ ,‬נאר הייב ָאן צו ביסל'עך ווייז‪,‬‬ ‫"קצוֹת" איז דען געווארן דער‬ ‫ווייל וואס מיינסטו ר' יוד‪ ,‬דער הייליגער‪ְּ :‬‬ ‫"קצוֹת" אין איין טאג‪ !?..‬ער האט דאך אויך ָאן געהויבן פון דעם‬ ‫הייליגער‪ְּ :‬‬ ‫אונטערשט'ן טרעפ'ל‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע באקאנט פאר א‬ ‫"קצוֹת"‪.‬‬ ‫יעדער איינער וואס קען די היסטאריע פון דעם הייליגן‪ְּ :‬‬ ‫און ממילא וואו טאנצטו ר' יוד‪ !?..‬טאנץ נישט קיין מדריגות‪ ,‬נאר הייב ָאן‬ ‫קודם די געהעריגע וועג‪ ,‬און נוץ קודם דיין "גשמיות" כדי אז דו זאלסט‬ ‫קענען צו קומען צו "רוחניות"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע די ערשטע יסוד וואס א יודיש קינד דארף דאך צו‬ ‫וויסן כדי צו ווערן א ערליכע יוד‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז מען דארף קודם נוצן‬ ‫ָארץ" –‬ ‫ביידע‪ ,‬סיי‪" :‬אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם" – סיי די חלק "הרוחני"‪ ,‬און סיי‪" :‬וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫און סיי דעם חלק "הגשמי"‪.‬‬ ‫עג‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אבער‪ ..‬פאר דו גייסט דאס ָאן הייבן אויס צו פירן‪ ,‬דארפסטו אבער וויסן נאך‬ ‫איין וויכטיגע זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז דו דארפס'ט גוט געדענקען ר' יוד‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫ָארץ הָ יְּתָ ה תֹ הּו ָובֹהּו" – דו דארפס'ט גוט געדענקען ר' יוד‪ ,‬אז די גאנצע‬ ‫"וְּ הָ ֶ‬ ‫"גשמיות" פון די וועלט איז דאך בעצם איין גרויסע "גארנישט"‪ ,‬און די‬ ‫גאנצע גשמיות פון די וועלט איז דאך בעצם איין שטיק "גארנישט"‪ ,‬און עס‬ ‫איז פוסט און ליידיג‪" :‬וְּ אֵ ין ּב ֹו כְּ לּום" – און עס איז נישט דא קיין שום‬ ‫אמת'ע געשמאקייט אין דעם‪ ,‬נאר עס איז איין גרויסע "גארנישט"‪ ,‬אבער‬ ‫כדי אז דיין גוף זאל דיר לאזן דינען דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬ממילא וועגן‬ ‫דעם מוזטו איהם דאס אביסעל'ע צו שטעלן‪.‬‬ ‫אבער ר' יוד‪ !..‬ווער נישט דער טראנקן אין די "גשמיות" פון דעם נידריג'ן‬ ‫וועלט'ל‪ ,‬ווייל די גאנצע "גשמיות" איז דאך בעצם איין שטיק‪" :‬תֹ הּו ָובֹהּו"‬ ‫– ווייל די גאנצע "גשמיות" איז דאך בעצם איין שטיק פוסט'קייט און‬ ‫ליידיג'קייט און פינסטער'קייט‪" :‬וְּ אֵ ין ּבָ הֶ ם כְּ לּום"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך די ערשטע הדרכה פאר א יודיש קינד וואס וויל ָאן הייבן‬ ‫צו שטייגן‪ּ" :‬בַ תו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְּ י ְִּׁרַאת יהו‪-‬ה ְּטהו ָֹרה"‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז ער‬ ‫זאל נאך נישט אוועק ווארפן די גאנצע "גשמיות" פון זיך און פארלאנגען‬ ‫פון זיך גרויסע מדריגות‪ ,‬ווייל ער וועט דאך דאס סיי ווי סיי נישט קענען צו‬ ‫שטעלן‪[ ,‬און זיין דורך פאל וועט דאך איהם נאר נאך מער צוברעכן]‪.‬‬ ‫און ממילא ניין ר' יוד‪ ,‬ווארף נישט אוועק די "גשמיות" אינגאנצן און הייב‬ ‫ָאן צו פליען אין די הימלען‪ ,‬ווייל אזא מהלך וועט דאך נישט ארבעטן‪ ,‬נאר‬ ‫באנוץ זיך קודם מיט ביידע‪ ,‬סיי מיט דעם ענין פון‪" :‬אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם" – סיי מיט‬ ‫ָארץ"‬ ‫די "רוחניות" זאלסטו זיך באנוצן‪ ,‬און סיי מיט דעם ענין פון‪" :‬וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫עד‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫– און סיי מיט די "גשמיות" זאלסטו זיך באנוצן‪ ,‬און דו זאלסט נוצן די חלק‬ ‫"הגשמי" צו באדינען דיין חלק "הרוחני"‪.‬‬ ‫אבער בשעת ווען דו טוס'ט אזא סארט עבודה‪ ,‬מוזטו דאך אבער דעמאלט'ס‬ ‫ָארץ הָ יְּתָ ה תֹ הּו ָובֹהּו" – אז די גאנצע‬ ‫אויך גוט געדענקען‪ ,‬אז‪" :‬וְּ הָ ֶ‬ ‫"גשמיות" פון די וועלט איז דאך בעצם איין גרויסע "גארנישט"‪ ,‬און די‬ ‫גאנצע "גשמיות" פון די וועלט איז דאך בעצם איין שטיק "גארנישט"‪ ,‬און‬ ‫עס איז פוסט און ליידיג‪" :‬וְּ אֵ ין ּב ֹו כְּ לּום" – און עס איז נישט דא קיין שום‬ ‫אמת'ע געשמאקייט אין דעם‪ ,‬נאר עס איז איין גרויסע "גארנישט" מיט‬ ‫"נישט"‪.‬‬ ‫ווייל אויב א מענטש הייבט זיך שוין ח"ו ָאן איין צו רעדן אז די עצם‬ ‫"ארציות" פון די וועלט איז געשמאק – ווייל אויב א מענטש הייבט זיך שוין‬ ‫ח"ו ָאן איין צו רעדן אז די עצם "גשמיות" פון די וועלט איז געשמאק‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס איז דאך שוין גאר גאר ביטער‪.‬‬ ‫ווייל אויב א מענטש ווערט צו שטארק איין געטונקען אין די "גשמיות" פון‬ ‫די וועלט‪ ,‬דעמאלט'ס קען ער דאך שוין ח"ו צו קומען "בועט" צו זיין אין‬ ‫דעם אייבערשטן רח"ל‪ ,‬אזוי ווי די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש‬ ‫אין פרשת האזינו (קפיטל ל"ב פסוק ט"ו)‪ ,‬אז‪" :‬וַיִׁ ְּשמַ ן ְּי ֻשרּון" – אז אויב‬ ‫זעטיגט מען זיך ָאן מיט צו פיל "גשמיות"‪ ,‬און מען הייבט זיך שוין ָאן איין‬ ‫צו רעדן אז די עצם "גשמיות" איז "געשמאק"‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬וַיִׁ בְּ עָ ט" –‬ ‫דעמאלט'ס קען מען דאך נאך ח"ו שפעטער צו קומען אראפ צו ווארפן פון‬ ‫זיך דעם‪" :‬עֹ ל מַ לְּ כּות שָ מַ יִׁם"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס פאסירט ווען מען הייבט‬ ‫ָארץ" איז א זאך פאר זיך אליין‪!..‬‬ ‫זיך נעבעך ָאן איין צו רעדן אז די‪" :‬אֵ ת הָ ֶ‬ ‫עה‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אבער א ערליכ ע יוד לעבט דאך נישט אזוי‪ ,‬נאר א ערליכע לעבט אויף א‬ ‫ָארץ" – א ערליכע לעבט אויף א אופן‬ ‫אופן וויסנ'דיג אז‪" :‬אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫וויסנ'דיג אז מיין "גשמיות" שלעפט זיך נאך נאך מיין "רוחניות"‪.‬‬ ‫איי וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז פארוואס עפעס‪ !?..‬פארוואס עפעס דארף‬ ‫זיך מיין "גשמיות" נאך שלעפן נאך מיין "רוחניות"‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס מיין "גשמיות" דארף זיך‬ ‫נאך שלעפן נאך מיין "רוחניות" איז‪ ,‬ווייל מיין "גשמיות" איז דאך בעצם‬ ‫נאר א "טפל" פאר מיין "רוחניות"‪ ,‬אבער די "גשמיות" אליין איז דאך‬ ‫בעצם איין שטיק פוסט'קייט און איין שטיק ליידיג'קייט און איין שטיק‬ ‫פינסטער'קייט‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם פלעגן ערליכע יודן קיינמאל נישט רעדן פון קיין עניני‬ ‫אשית" – ווייל דאס איז דאך די ערשטע‬ ‫"גשמיות"‪ ,‬ווייל דאס איז דאך‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫יסוד וואס א יודיש קינד דארף דאך צו וויסן‪ ,‬אז וואס‪!?..‬‬ ‫ָארץ" – אז מיין "גשמיות" איז דאך נאר א "טפל"‬ ‫אז‪" :‬אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ‬ ‫פאר מיין "רוחניות"‪ ,‬און אויב מיין "גשמיות" איז דאך נאר א "טפל" פאר‬ ‫מיין "רוחניות"‪ ,‬דעמאלט'ס פארוואס דארף מען אזוי פיל רעדן פון‬ ‫"גשמיות"‪ !?..‬די "גשמיות" איז דאך נישט די "עיקר" דא‪ !?..‬נאר די עיקר‬ ‫דא איז דאך‪ ,‬צו זיין ָאן געפילט מיט‪" :‬אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם" – צו זיין ָאן געפילט‬ ‫ֱֹלקים"‪:‬‬ ‫מיט‪" :‬י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" און מיט א הייליגע‪" :‬רּוחַ א ִׁ‬ ‫עו‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אור‬ ‫אור וַ יְּ ִׁהי ֹ‬ ‫ֹאמר אֱ ל ִֹׁקים יְּ ִׁהי ֹ‬ ‫וַ י ֶ‬ ‫אור‪ :‬מיר זאגן דאך אלע א יעדן טאג ביים‬ ‫אור וַ יְ ִהי ֹ‬ ‫וַ ּיֹאמֶׁ ר אל ִֹקים יְ ִהי ֹ‬ ‫דאווענען‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז דאך א‪" :‬יוֹצֵ ר אוֹר ּובוֹרֵ א חֹ שֶ ְך"‪ ,‬אבער‬ ‫לכאורה איז דאך אבער שווער דא א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך‬ ‫נישט דערמאנט אויף קיין שום פלאץ אין גאנץ ספר בראשית אז דער‬ ‫אייבערשטער האט באשאפן די‪" :‬חֹ שֶ ְך" – עס ווערט דאך נישט דערמאנט‬ ‫אויף קיין שום פלאץ אין גאנץ ספר בראשית אז דער אייבערשטער האט‬ ‫באשאפן די "טונקל'קייט"‪!?..‬‬ ‫נאר עס שטייט בלויז אין פסוק אין פרשת בראשית (קפיטל א' פסוק ב')‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫ָארץ הָ יְּתָ ה תֹ הּו ָובֹהּו" – אז די ערד איז געווען פוסט און וויסט‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"וְּ הָ ֶ‬ ‫"וְּ חֹ שֶ ְך עַ ל פְּ נֵי תְּ הוֹם" – און עס האט דאך שוין געהערשט א פינסטער'קייט‬ ‫ֱֹלקים ְּמ ַרחֶ פֶ ת עַ ל פְּ נֵי‬ ‫אויף די גאנצע‪" :‬פְּ נֵי תְּ הוֹם" פון פריער‪ ,‬און‪" :‬וְּ רּוחַ א ִׁ‬ ‫הַ מָ יִׁם"‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט ר' יוד‪ ,‬פארוואס שטייט נישט ארויס געשריבן בפירוש אין‬ ‫דער הייליגער תורה הק' אז דער אייבערשטער האט באשאפן די‬ ‫"טונקל'קייט"‪ !?..‬עס שטייט דאך נישט אין ערגעץ אין דער הייליגער תורה‬ ‫ֱֹלקים יְּהִׁ י חֹ שֶ ְך"‪!?..‬‬ ‫הק' די ווערטער אז‪ַ " :‬ויֹאמֶ ר א ִׁ‬ ‫און פארשטייט זיך אז מיר גלייבן אלע אז דער אייבערשטער האט דאך‬ ‫אוודאי באשאפן די "טונקל'קייט" אויך‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט דאך‬ ‫באשאפן די גאנצע וועלט מתחילה ועד סוף‪ ,‬און קיין שום זאך אויף דער‬ ‫עז‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫וועלט קען דאך נישט עקזעסטירן ָאן איהם‪ ,‬אבער פארוואס שטייט נישט‬ ‫קלאר ארויס געשריבן אין דער הייליגער תורה הק' אז דער אייבערשטער‬ ‫האט באשאפן די "טונקל'קייט"‪!?..‬‬ ‫און נאך א קשיא איז דאך שווער דא‪ ,‬ווייל פארוואס האט דער אייבערשטער‬ ‫באשאפן די ערשטע זאך די "ליכטיג'קייט"‪!?..‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אזוי‪ ,‬אז גלייך נאך דעם וואס דער אייבערשטער‬ ‫האט באשאפן די הימל און ערד‪ ,‬שטייט דאך דעמאלט'ס גלייך אז דער‬ ‫אייבערשטער האט באשאפן די "ליכטיג'קייט"‪ ,‬עס איז דאך געווען אזוי פיל‬ ‫אנדערע זאכן וואס דער אייבערשטער האט געקענט באשאפן פאר די‬ ‫"ליכטיג'קייט"‪ ,‬פארוואס איז געווען אזוי וויכטיג אז עס זאל גלייך זיין‬ ‫"ליכטיג'קייט" אויף דער וועלט‪!?..‬‬ ‫עס איז דאך נאך אפילו נאך נישט געווען דעמאלט'ס קיין שום לעבעדיגע‬ ‫זאך אויף דער וועלט וואס זאל קענען הנאה האבן פון די "ליכטיג'קייט"‪!?..‬‬ ‫און עס איז דאך נאך אפילו נישט געווען דעמאלט'ס "פאר וועמען" צו‬ ‫באלייכט'ן און "וואס" צו באלייכט'ן‪ !?..‬און ממילא פארוואס האט דער‬ ‫אייבערשטער געשפירט פאר וויכטיג צו באשאפן די ערשטע זאך די‬ ‫"ליכטיג'קייט"‪!?..‬‬ ‫ווער האט דאס דעמאלט'ס געדארפט האבן בכלל‪ !?..‬דער אייבערשטער‬ ‫האט דען געדארפט האבן "ליכטיג'קייט" כדי צו קענען באשאפן‪" :‬מַ עֲשֵ ה‬ ‫אשית"‪ !?..‬דער אייבערשטער איז דאך נישט קיין "גשם"‪ ,‬און דער‬ ‫ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫אייבערשטער קען דאך באשאפן מליונ'ע וועלט'ן ָאן קיין איין טראפ‬ ‫עח‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫"ליכטיג'קייט"‪ !?..‬און ממילא פארוואס האט דער אייבערשטער געשפירט‬ ‫פאר וויכטיג צו באשאפן די ערשטע זאך די "ליכטיג'קייט"‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז א יעדער איינער ווייסט דאך שוין זייער גוט‪,‬‬ ‫אז ווען עס איז אינגאצן טונקל אין א צימער‪ ,‬און מען קען ממש גארנישט‬ ‫זעהן‪ ,‬קוקט דאך דעמאלט'ס אויס די צימער ווי א געדיכט'ע טונקל'קייט‪,‬‬ ‫און דער מענטש וואס איז אינעווייניג אין דעם צימער זעהט נישט‬ ‫דעמאלט'ס בלויז "א טונקעל'ע צימער"‪ ,‬נאר די טונקל'קייט קומט איהם‬ ‫דעמאלט'ס ממש אריין אין די אויגן אריין‪.‬‬ ‫און ער זעהט נישט דעמאלט'ס בלויז אז עס איז טונקל אין דעם צימער‪ ,‬ווייל‬ ‫ער קען דאך אפילו נישט זעהן די טונקעל'ע צימער אליין‪ ,‬ווייל עס איז דאך‬ ‫דעמאלט'ס אזוי טונקל‪ ..‬אז ער זעהט דאך דעמאלט'ס ממש "גארנישט"‪.‬‬ ‫אבער ווען עס ווערט אביסעל'ע ליכטיגער אין דעם צימער‪ ,‬דעמאלט'ס קען‬ ‫ער שוין ָאן הייבן צו זעהן אז עס איז פארהאן דא "א טונקעל'ע צימער"‪.‬‬ ‫און דער ענין דא איז דאך גלייך צו א מענטש וואס זעהט בילדער אויפן‬ ‫וואנט דורך א עלעקטעראניש'ע מאשין אין א טונקעל'ע צימער‪ ,‬ווייל ווען א‬ ‫מענטש זעהט בילדער אויפן וואנט דורך א עלעקטעראניש'ע מאשין אין א‬ ‫טונקעל'ע צימער‪ ,‬און פלוצלונג‪ ..‬קומט איינער אריין‪ ,‬און ער זאגט‬ ‫דעמאלט'ס פאר דעם מענטש וואס געפונט זיך אין דעם טונקעל'ן צימער‪ ,‬אז‬ ‫וואס איז מיר דיר ר' יוד‪ !?..‬עס איז דאך אזוי טונקל דא‪ !?..‬און איך קען‬ ‫דאך נישט זעהן גוט די בילדער אויפן וואנט‪ !?..‬און דער נער גייט‬ ‫דעמאלט'ס צו צום לעקטער‪ ,‬און ער געבט דעמאלט'ס א צינד ָאן די לעקטער‬ ‫עט‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אין דעם צימער‪ ,‬און דער מענטש וואס זיצט אין דעם טונקעל'ן צימער נעמט‬ ‫זיך דעמאלט'ס שרייען אויף דער מענטש וואס האט ָאן געצינדן די לעקטער‬ ‫אין דעם צימער‪ ,‬אז וואס טוסטו ר' יוד‪ !?..‬דו צו ווארפס'ט דאך דורך דעם‬ ‫מיין שיינע בילד וואס איך זעה דא יעצט אויף די וואנט‪!..‬‬ ‫ווייל דורך דעם וואס דו צינדס'ט ָאן די לעקטער מאכסטו דאך "ליכטיג" די‬ ‫גאנצע צימער‪ ,‬און דו צו ווארפס'ט דאך מיט דעם מיין שיינע בילד וואס איך‬ ‫זעה דא יעצט אויף די וואנט‪.‬‬ ‫און די נמשל פון דעם איז דאך‪ ,‬אז אסאך מאל ווען א מענטש לעבט אין א‪:‬‬ ‫"חַ ְּשכּות" – אסאך מאל ווען א מענטש לעבט אין א "טונקל'קייט"‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס האלט ער און איין זעהן "בילדער"‪ ,‬און ער געבט א קוק ָאן זיין‬ ‫"בילד"‪ ,‬און ער מיינט שוין דעמאלט'ס‪ ,‬אז אוי אוי אוי‪ ..‬עס איז צרות‬ ‫צרורות‪ ,‬ווייל איך זעה דאך שוין נישט קיין שום וועג ארויס פון מיין‬ ‫פלאנטער‪.‬‬ ‫ווייל געב נאר א קוק‪ ,‬דער געשעפט וואס איך האלט דא אינמיטן אויס פירן‬ ‫גייט דאך מיר צו גרינד‪ ,‬און יענע געשעפט וואס איך האלט דארטן אינמיטן‬ ‫אויס פירן גייט דאך מיר אויך צו גרינד‪ ,‬און אזוי‪ ..‬מאכט ער זיך זיינע‬ ‫חשבונות כהנה וכהנה ווי שווער עס גייט איהם אין לעבן‪.‬‬ ‫אבער פלוצלונג‪ ..‬צינדט דער "אייבערשטער" ָאן די לעקטער פון דעם‬ ‫צימער‪ ,‬און איינמאל דער אייבערשטער מאכט "ליכטיג" ביי דעם יוד‪ ,‬ווערט‬ ‫דאך שוין דעמאלט'ס פלוצלונג אויס בילד‪ ,‬ווייל נאר ווען דו לעבס'ט אין א‬ ‫"טונקל'קייט"‪ ..‬נאר דעמאלט'ס מיינסטו אז עס איז דא צרות‪.‬‬ ‫פ‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אבער איינמאל דער אייבערשטער האט ָאן געצינדן די לעקטער ביי דיר‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס איז דאך שוין בכלל נישט דא קיין צרות ביי דיר‪ ,‬און איינמאל‬ ‫דער אייבערשטער האט שוין ָאן געצינדן די לעקטער ביי דיר‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫ווערן דאך שוין אלע דיינע בילדער אויס בילדער‪ ,‬און אלע דיינע צרות וואס‬ ‫דו מיינס'ט אז דו האסט‪ ,‬ווערן דאך שוין דעמאלט'ס אויס צרות‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז מען קען נישט אריין שרייבן אין‬ ‫ֱֹלקים יְּהִׁ י חֹ שֶ ְך" – מען קען נישט‬ ‫דער הייליגער תורה הק' אז‪ַ " :‬ויֹאמֶ ר א ִׁ‬ ‫אריין שרייבן אין דער הייליגער תורה הק' אז דער אייבערשטער האט‬ ‫באשאפן‪" :‬חֹ שֶ ְך"‪ ,‬ווייל‪" :‬חֹ שֶ ְך" אליין האט דאך נישט קיין שום‪" :‬חֵ לֶק‬ ‫הַ ּטוֹב" אין זיך‪ ,‬און מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז חז"ל זאגן דאך‬ ‫אונז שוין בפירוש (ברכות דף‪ :‬ס' ע"ב)‪ ,‬אז‪" :‬כָל ְּד ַרחֲמָ נָא עָ בִׁ יד לְּ טַ ב עָ בִׁ יד"‬ ‫– אז דער אייבערשטער האט דאך נישט באשאפן קיין שום שלעכטע זאך‪,‬‬ ‫ווייל‪" :‬מֵ אִׁ ת ֹו ֹלא תֵ צֵ א הָ ָרעוֹת" – ווייל עס גייט דאך נישט ארויס קיין שום‬ ‫שלעכטע זאך פון דעם הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫ֱֹלקים יְּהִׁ י‬ ‫און ממילא וועגן דעם שרייבט דיר דא די פסוק אזוי‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויֹאמֶ ר א ִׁ‬ ‫אוֹר" – אז ווען דער אייבערשטער שיקט אמאל אויף א מענטש געוויסע‬ ‫שווערע מצבים‪ ,‬דעמאלט'ס דארף דאך דער מענטש וויסן זייער קלאר‪ ,‬אז‬ ‫דאס איז נישט קיין‪" :‬חַ ְּשכּות" ח"ו‪ ,‬נאר עס איז בלי שום ספק‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב‬ ‫מֵ אֵ ת הַ ּבוֹרֵ א יִׁתְּ ּבָ ַרְך ְּשמוֹ"‪ ,‬נאר די זאך איז‪ ,‬אז נישט אלעמאל קענען מיר‬ ‫זוכה זיין צו זעהן מיט אונזערע אויגן די גוט'ס וואס דער אייבערשטער טוט‬ ‫מיט אונז‪ ,‬ווייל די גוט'ס וואס דער אייבערשטער טוט מיט אונז איז דאך‬ ‫אזוי ווי א געוויסע שטארקע‪" :‬אוֹר" וואס דער אייבערשטער שיקט אראפ‬ ‫פא‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אויף דעם מענטש‪ ,‬און אויב דער‪" :‬אוֹר" ווערט אמאל גאר גאר שטארק פאר‬ ‫א מענטש‪ ,‬מיינט שוין נעבעך דער מענטש אמאל אז דער אייבערשטער טוט‬ ‫איהם ח"ו שלעכט'ס‪ ,‬אבער‪ֹ" :‬לא ִׁמנֵיּה וְּ ֹלא ִׁמ ְּקצָ תֵ יּה" – אבער אין אמת'ן‬ ‫הייבט זיך דאך נישט ָאן די גאנצע מעשה‪ ,‬און עס איז אלעס‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב‬ ‫מֵ אֵ ת הַ ּבוֹרֵ א יִׁתְּ ּבָ ַרְך ְּשמוֹ"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך ממש אזוי ווי דער מענטש וואס זיין חבר האט איהם ָאן‬ ‫געצינדן די לעקטער בשעת ווען ער איז געזעצן אין א טונקעל'ע צימער‪,‬‬ ‫וואס זיין חבר האט דאך איהם אין אמת'ן בכלל נישט שלעכט'ס געטוהן‪,‬‬ ‫נאר פארקערט‪ ,‬דיין חבר האט דיר פשוט אויף געלויכט'ן דיין‬ ‫פינסטער'קייט‪ ,‬און דיין חבר האט דיר פשוט ליכטיג געמאכט דיין וואוינונג‪,‬‬ ‫און דער מענטש וואס זיצט דארטן אינעווייניג און זעהט זיינע בילדער אין‬ ‫די טונקל'קייט "מיינט" נאר אז זיין חבר האט איהם עפעס שלעכט'ס‬ ‫געטוהן‪.‬‬ ‫אבער אין אמת'ן‪ ..‬איז "ער" דער וואס לעבט אין א "דמיון"‪ ,‬ווייל ער זעהט‬ ‫דאך דא בילדער וואס זענען דאך בעצם בכלל נישט קיין אמת'ע בילדער‪ ,‬און‬ ‫די אלע בילדער וואס דו זעהסט דא אין דעם טונקעל'ן צימער זעהסטו דאך‬ ‫נאר ווייל דו געפונס'ט זיך ליידער אין א שרעקליכ'ע‪" :‬חַ ְּשכּות"‪ ,‬און ממילא‬ ‫קום ארויס פון דיין‪" :‬חַ ְּשכּות"‪ ,‬און אזוי וועסטו שוין מער נישט זעהן קיין‬ ‫בילדער מיט קיין פראבלעמען‪.‬‬ ‫און ממילא די זעלבע זאך איז דאך אויך ווען דער אייבערשטער שיקט אמאל‬ ‫געוויסע שווערע מצבים אויף א מענטש‪ ,‬ווייל די אלע שווערע מצבים וואס‬ ‫דער אייבערשטער שיקט אמאל אויף א מענטש איז דאך נישט קיין‪" :‬חֹ שֶ ְך"‬ ‫פב‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ח"ו‪ ,‬און עס איז נישט קיין שלעכט'ס ח"ו‪ ,‬נאר עס איז א געוויסע שטארקע‪:‬‬ ‫"אוֹר" וואס קען אסאך מאל "אויס קוקען" שלעכט אין אונזערע פליישיג'ע‬ ‫אויגן‪.‬‬ ‫אבער מיר ד ארפן נאר אלע ווייטער בלייבן מיט די ריינע‪" :‬אֱמּונָה" און‬ ‫גלייבן אז אלעס וואס איך זעה נאר פאר מיר איז דאך זיכער נאר‪" :‬לְּ טוֹבָ ה"‪,‬‬ ‫ווייל די ערשטע זאך אויף דער וועלט איז דאך‪" :‬אֱמּונָה"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין די‬ ‫אשית" – אז די ערשטע זאך איז דאך‪:‬‬ ‫וואכעדיגע פרשה‪ ,‬אז‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫אשית"‪ ,‬און די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"ּבְּ רֵ ִׁ‬ ‫"אֶ חָ ד" [במספר קטן]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די ערשטע זאך וואס א יודיש קינד‬ ‫ָארץ‪,‬‬ ‫דארף דאך שטענדיג געדענקען איז‪ ,‬אז‪" :‬אֶ חָ ד" אֱֹלקֵ ינּו שֶ ּבַ שָ מַ יִׁם ּובָ ֶ‬ ‫און איך גלייב טאקע באמת אז דער אייבערשטער איז דאך טאקע באמת דער‬ ‫"ממַ לֵא כָל עָ לְּ ִׁמין וְּ סוֹבֵ ב כָל עָ לְּ ִׁמין"‪ ,‬און איך גלייב טאקע‬ ‫איינציגסט'ער‪ְּ :‬‬ ‫באמת אז‪" :‬וְּ אֵ ין שּום ְּמצִׁ יאּות ִׁמּבַ לְּ עָ ֶדיָך יִׁתְּ ּבָ ַרְך כְּ לָל"‪ ,‬און איך גלייב טאקע‬ ‫באמת אז‪ּ" :‬ובְּ כָל תְּ נּועָ ה ּותְּ נּועָ ה שָ ם אַ לּופ ֹו שֶ ל ע ֹולָם" – און איך גלייב‬ ‫טאקע באמת אז א יעדע ריר פון די וועלט פירט נאר דער גרויסער‪" :‬אֶ חָ ד"‬ ‫ָארץ‪.‬‬ ‫אֱֹלקֵ ינּו שֶ ּבַ שָ מַ יִׁם ּובָ ֶ‬ ‫"ש ָירה" פון דעם אייבערשטן‪ ,‬אזוי‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' איז דאך די‪ִׁ :‬‬ ‫אשית"‬ ‫ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט‪ ,‬אז די ווארט‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"ש ָירה" פון‬ ‫"ש ַירת ָאב" – די‪ִׁ :‬‬ ‫איז דאך טאקע אויך די זעלבע אותיות ווי‪ִׁ :‬‬ ‫אונזער גרויסן הייליגן טאטן אין הימל‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין‬ ‫אנדערע ווערטער‪ ,‬אז א מענטש דארף דאך שטענדיג וויסן‪ ,‬אז פאר דו גייסט‬ ‫פג‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ָאן הייבן צו לערנען דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬דארפסטו דאך אבער קודם‬ ‫אשית" – דארפסטו דאך אבער קודם קונה זיין די ריינע‪:‬‬ ‫קונה זיין די‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"אֱמּונָה" אין דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬און די ריינע‪" :‬אֱמּונָה" אין‪" :‬הַ ְּשגָחַ ת‬ ‫הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא ּבְּ כָל עֵ ת ו ֶָרגַע"‪.‬‬ ‫ווייל די ערשטע זאך פון א יודיש קינד איז דאך‪" :‬אֱמּונָה" – ווייל די ערשטע‬ ‫זאך פון א יודיש קינד איז דאך צו גלייבן אז דער אייבערשטער פירט דאך א‬ ‫יעדע זאך אויף דער וועלט‪ ,‬נישט קיין חילוק וואס‪ ,‬און א יודיש קינד דארף‬ ‫דאך טאקע באמת גלייבן אז‪" :‬מֵ אִׁ ת ֹו ֹלא תֵ צֵ א הָ ָרעוֹת"‪ ,‬ווייל‪" :‬כָל ְּד ַרחֲמָ נָא‬ ‫עָ בִׁ יד" – ווייל אלעס וואס דער אייבערשטער טוט‪ ,‬איז דאך זיכער נאר‪:‬‬ ‫ָאדם"‪.‬‬ ‫"לְּ טַ ב עָ בִׁ יד" – טוט ער דאך זיכער נאר צום גוט'ן‪ ,‬און‪" :‬לְּ טוֹבַ ת ּבְּ נֵי ָ‬ ‫און די חלק וואס איך זעה נישט‪ ,‬דארף איך דאך "גלייבן" אז דאס איז זיכער‬ ‫נאר גוט‪ ,‬איי‪ ..‬איך פארשטיי נישט ווי אזוי דאס איז גוט‪ !?..‬און עס קוקט‬ ‫דאך אויס אין מיינע אויגן אזוי נישט גוט‪!?..‬‬ ‫אבער די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז נו‪ ..‬איך דארף נישט אלעמאל פראבירן צו‬ ‫פארשטיין די וועגן פון דעם אייבערשטן‪ ,‬נאר איך דארף ָאן הייבן צו לעבן‬ ‫"מן‬ ‫מיט א ריינע‪" :‬אֱמּונָה" אז אלעס האט דאך זיכער א קלאר'ע חשבון‪ִׁ :‬‬ ‫הַ שָ מַ יִׁם"‪ ,‬און אין אמת'ן איז דאך דאס א געוויסע שטארקע‪" :‬אוֹר" וואס איז‬ ‫פשוט צו שטארק פאר מיר‪.‬‬ ‫ֱֹלקים יְּהִׁ י אוֹר" וגו'‪,‬‬ ‫און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויֹאמֶ ר א ִׁ‬ ‫ֱֹלקים" יְּהִׁ י אוֹר – אז ווען עס קומט אמאל ח"ו א "צרה" אויף‬ ‫אז‪ַ :‬ויֹאמֶ ר "א ִׁ‬ ‫"מ ַדת הַ ִׁדין"‪ ,‬דארף דאך‬ ‫א מענטש‪ ,‬און עס הערשט אויף איהם א‪ִׁ :‬‬ ‫פד‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס דער מענטש וויסן‪ ,‬אז דאס איז אזוי ווי א געוויסע שטארקע‪:‬‬ ‫"אוֹר" וואס קומט אויף איהם‪ ,‬און דו מיינס'ט נאר אז עס מאכט דיר צרות‪,‬‬ ‫און‪ַ " :‬ויְּהִׁ י" אוֹר – און דו מיינס'ט נאך נעבעך אז די דאזיגע‪" :‬אוֹר" איז א‬ ‫"צער" פאר דיר‪[ ,‬ווייל די ווארט‪ַ " :‬ויְּהִׁ י" איז דאך א לשון "צער" כידוע]‪.‬‬ ‫און דאס וואס דו מיינס'ט אז די דאזיגע‪" :‬אוֹר" איז א "צער"‪ ,‬קומט דאך‬ ‫נאר פון דעם וואס דו ליגס'ט אין א‪" :‬חַ ְּשכּות" – דאס קומט דאך נאר פון‬ ‫דעם וואס דו ליגס'ט אין א "טונקל'קייט"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם מיינסטו אז די‪" :‬אוֹר" איז א שלעכטע זאך‪ ,‬אבער אין‬ ‫אמת'ן מאכט דאך דאס דיר נאר ליכטיגער ווי פריער‪ ,‬און אין אמת'ן איז דאך‬ ‫דאס נאר פאר דיין אייגענ'ע "טובה"‪.‬‬ ‫אבער וואס איז טאקע די עצה אויב א מענטש שפירט אבער יא א צער פון‬ ‫דעם‪" :‬אוֹר" וואס דער אייבערשטער האט איהם געשיקט‪ !?..‬וועגן דעם‬ ‫זאגט דיר טאקע די פסוק ווייטער דא‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויְּהִׁ י אוֹר" – אז אויב א מענטש‬ ‫זעהט אז די‪" :‬אוֹר" וואס דער אייבערשטער האט איהם געשיקט איז א‬ ‫"צע ר" פאר איהם‪ ,‬זאל ער זיך דעמאלט'ס ָאן רופן און זאגן‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויֹאמֶ ר‬ ‫ֱֹלקים יְּהִׁ י אוֹר" – אז דער אייבערשטער האט דאך אזוי גוזר געווען‪ ,‬און‬ ‫א ִׁ‬ ‫דער אייבערשטער האט דאך געוואלט אז‪" :‬יְּהִׁ י אוֹר" – און דער‬ ‫אייבערשטער האט דאך געוואלט אז דער‪" :‬אוֹר" זאל יא קומען צו מיר‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דער מענטש זאל‬ ‫דעמאלט'ס חזר'ן‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬און גלייבן אז דער אייבערשטער ווייסט דאך‬ ‫שוין זיכער וואס ער טוט‪ ,‬און אלעס איז דאך זיכער נאר‪" :‬אַ ְך וְּ ַרק ַל ֲהנָָאתִׁ י‬ ‫פה‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ּולְּ טוֹבָ תִׁ י"‪ ,‬און עס מוז דאך זיין [אויף עפעס א וועג] אז דאס וואס איך גיי‬ ‫דא יעצט אריבער איז די בעסטע פאר מיר‪ ,‬ווייל‪" :‬כָל ְּד ַרחֲמָ נָא עָ בִׁ יד"‪ ,‬איז‬ ‫דאך זיכער נאר‪" :‬לְּ טַ ב עָ בִׁ יד"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע אונזער "עבודה" אויף דער וועלט‪ ,‬ווייל מיר דארפן‬ ‫ֱֹלקים אֶ ת הָ אוֹר כִׁ י טוֹב" – ווייל מיר‬ ‫דאך אלע לעבן מיט דעם‪ַ " :‬וי ְַּרא א ִׁ‬ ‫דארפן דאך אלע לעבן מיט דעם געדאנק אז דער אייבערשטער קוקט דאך ָאן‬ ‫דעם‪" :‬אוֹר כִׁ י טוֹב" – מיר דארפן דאך אלע לעבן מיט דעם געדאנק אז דער‬ ‫אייבערשטער קוקט דאך ָאן דעם שטארקן‪" :‬אוֹר" אז עס איז דאך טאקע‬ ‫"באמת גוט"‪.‬‬ ‫און מיר דארפן דאך טאקע אלע אויך גוט געדענקען‪ ,‬אז אפילו אויב מיר‬ ‫זענען אביסעל'ע געשלאגן אין דעם ענין פון קוקען גוט‪ ,‬אבער דער‬ ‫אייבערשטער קוקט דאך יא ָאן אונזערע אלע מצבים אזוי ווי א‪" :‬אוֹר" וואס‬ ‫איז דאך אין אמת'ן‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב"‪ ,‬און מיר דארפן דאך נאר אלע גלייבן אז‬ ‫דער אייבערשטער איז דאך א‪" :‬צַ ִׁדיק וְּ יָשָ ר הּוא" – און מיר דארפן דאך נאר‬ ‫אלע גלייבן אז דער אייבערשטער איז דאך א גערעכט'ער און א גלייכער גאט‬ ‫וואס פירט זיך דאך שטענדיג נאר מיט‪" :‬יוֹשֶ ר"‪ ,‬און ער טוט נישט ח"ו קיין‬ ‫שום שלעכט'ס פאר קיינעם‪ ,‬אבער על כל פנים‪ ..‬דאס איז די חילוק צווישן‬ ‫א‪" :‬אוֹר" מיט א אמת'דיגע‪" :‬חֹ שֶ ְך"‪.‬‬ ‫און ווער האט געמאכט דעם חילוק צווישן א‪" :‬אוֹר" מיט א אמת'דיגע‪:‬‬ ‫"חֹ שֶ ְך"‪ !?..‬דער "הייליגער באשעפער" אליין‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין‬ ‫ֱֹלקים‬ ‫טאקע בפירוש אין פסוק שפעטער (קפיטל א' פסוק ד')‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויַבְּ ֵדל א ִׁ‬ ‫ּבֵ ין הָ אוֹר ּובֵ ין הַ חֹ שֶ ְך" – אז דער "אייבערשטער" איז דאך דער וואס האט צו‬ ‫פו‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫טייל'ט די צוויי זאכן‪ ,‬און פארוואס האט דאס דער אייבערשטער צו‬ ‫טייל'ט‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז די סיבה פארוואס דער אייבערשטער‬ ‫האט דאס צו טייל'ט איז געווען‪ ,‬כדי מסביר צו זיין מיט דעם פאר א מענטש‪,‬‬ ‫אז דער אייבערשטער איז דאך שטענדיג נאר "גוט" צו א יעדעם איינעם‪,‬‬ ‫ווייל‪" :‬טוֹב יהו‪-‬ה ַלכֹל"‪ ,‬און‪" :‬וְּ ַרחֲמָ יו עַ ל כָל מַ עֲשָ יו"‪.‬‬ ‫און דאס וואס דו שפירס'ט אמאל א געוויסע "צער" איז דאך בעצם בלויז א‬ ‫געוויסע שטארקע‪" :‬אוֹר" וואס דו קענסט פשוט נישט פאר נעמען‪ ,‬אבער‬ ‫אין אמת'ן איז דאך דאס בלויז‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב מֵ אֵ ת הַ ּבוֹרֵ א יִׁתְּ ּבָ ַרְך ְּשמוֹ"‪.‬‬ ‫און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט‪ ,‬אז ווען א מענטש‬ ‫זאגט‪" :‬גַם זּו לְּ טוֹבָ ה"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך דאס אסאך אסאך א העכער'ע‬ ‫מדריגה ווי ווען א מענטש זאגט אז‪" :‬כָל ְּד ַרחֲמָ נָא עָ בִׁ יד לְּ טַ ב עָ בִׁ יד"‪.‬‬ ‫ווייל‪" :‬כָל ְּד ַרחֲמָ נָא עָ בִׁ יד לְּ טַ ב עָ בִׁ יד" מיינט דאך צו זאגן‪ ,‬אז אלעס וואס‬ ‫דער אייבערשטער האט געטוהן‪ ..‬האט ער דאך זיכער נאר געטוהן‪" :‬לְּ טַ ב‬ ‫עָ בִׁ יד" – האט ער דאך זיכער נאר געטוהן צום גוט'ן‪ ,‬און עס וועט דאך נאך‬ ‫זיכער ארויס קומען א "טובה" פון דאס וואס דער אייבערשטער האט דא‬ ‫געטוהן טראץ דעם וואס איך זעה נישט יעצט די "טובה"‪.‬‬ ‫אבער משא"כ‪" :‬גַם זּו לְּ טוֹבָ ה" מיינט‪ ,‬אז אפילו די יעצטיגע מצב וואו איך‬ ‫בין "יעצט"‪ ..‬איז אויך גוט‪ ,‬און עס איז די בעסטע פאר מיר‪ ,‬און איך גלייב‬ ‫אין דעם‪" :‬עַ ד הַ ּסוֹף"‪ ,‬ווייל איך גלייב דאך שטענדיג‪ּ" :‬בֶ אֱמּונָה ְּשלֵמָ ה"‪,‬‬ ‫פז‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אז‪" :‬וְּ ֹלא עַ וְּ לָתָ ה ּבוֹ" – אז דער אייבערשטער טוט דאך נישט קיין שום‬ ‫עוולות פאר קיינעם‪ ,‬און ממילא וועגן דעם מוז דאך זיין‪ ,‬אז מיין יעצטיגע‬ ‫מצב וואו איך געפון זיך יעצט איז דאך טאקע בלויז‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב" מתחילה‬ ‫ועד סוף‪ ,‬און דאס איז דאך שוין אסאך אסאך א גרעסער'ע מדריגה ווי זאגן‬ ‫אז‪" :‬כָל ְּד ַרחֲמָ נָא עָ בִׁ יד לְּ טַ ב עָ בִׁ יד" – און דאס איז דאך שוין אסאך אסאך א‬ ‫גרעסער'ע מדריגה ווי זאגן אז אלעס וואס דער אייבערשטער "האט"‬ ‫געטוהן האט ער זיכער נאר געטוהן צום גוט'ן‪.‬‬ ‫און טאקע וועגן דעם זאגן מיר א יעדן טאג ביים דאווענען די ווערטער‪:‬‬ ‫"יוֹצֵ ר" אוֹר‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬יוֹצֵ ר" ווייזט דאך מער אויף די‬ ‫"פנימיות'דיגע" חלק פון א זאך‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע באקאנט‬ ‫פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז א יעדע זאך האט דאך א "חומר" און א "צורה"‪,‬‬ ‫און די חלק "החומר" איז‪ ,‬די "אויס קוק" פון די זאך – ווי אזוי עס זעהט‬ ‫אויס פון אינדרויסן‪ ,‬און די חלק "הצורה" איז‪ ,‬די פנימיות'דיגע חלק פון די‬ ‫זאך‪ ,‬און פארשטייט זיך אז די "תכלית" פון די זאך איז‪ ,‬די "פנימיות'דיגע"‬ ‫חלק פון די זאך‪ ,‬און נישט ווי אזוי עס קוקט אויס פון אינדרויסן‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם זאגן מיר אלע א יעדן טאג ביים דאווענען אזוי‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"יוֹצֵ ר" – אז די "פנימיות" פון א יעדע זאך אויף דער וועלט איז דאך בעצם‪:‬‬ ‫"אוֹר" – די "פנימיות" פון א יעדע זאך אויף דער וועלט איז דאך בעצם‬ ‫"ליכטיג"‪ ,‬ווייל אלעס וואס קומט פון אויבן איז דאך נאר‪" :‬לְּ טוֹבָ ה" – ווייל‬ ‫אלעס וואס קומט פון אויבן איז דאך נאר כל כולו ליכטיג און שיין‪.‬‬ ‫אבער חושך‪ ..‬איז דאך נישט אזוי‪ ,‬נאר‪ּ" :‬ובוֹרֵ א" חֹ שֶ ְך – נאר‪" :‬חֹ שֶ ְך" איז‬ ‫סתם א‪ּ" :‬בֶ ְּריָא" פון דעם אייבערשטן – די זאך וואס הייסט‪" :‬חֹ שֶ ְך" איז א‬ ‫פח‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫פשוט'ע באשעפעניש פון דעם אייבערשטן‪[ ,‬און דאס איז דאך פארשטייט‬ ‫זיך נאר לויט די דעה אז‪" :‬חֹ שֶ ְך" איז א‪ּ" :‬בֶ ְּריָא"‪ ,‬ווייל עס איז דאך שוין‬ ‫בעצם דא גאר א גרויסע מחלוקת אויב‪" :‬חֹ שֶ ְך" איז א‪ּ" :‬בֶ ְּריָא" בכלל אדער‬ ‫נישט]‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דאס האט דער אייבערשטער געוואלט אויס לערנען פאר‬ ‫די יודישע קינדער גלייך ביי די אנהייב פון ספר בראשית‪ ,‬און גלייך נאך די‬ ‫אשית" ּבָ ָרא וגו' וואס ווייזט אויף‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬האט דער‬ ‫פסוק פון‪ּ" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ֹלקים יְּהִׁ י אוֹר" וגו'‪,‬‬ ‫אייבערשטער גלייך געשריבן דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויֹאמֶ ר ֱא ִׁ‬ ‫און דו ווייסט פארוואס דער אייבערשטער האט דאס געטוהן‪!?..‬‬ ‫כדי אז א יעדע יודיש קינד זאל גלייך אריין נעמען אין זיך דעם געדאנק‪ ,‬אז‬ ‫דער אייבערשטער איז דאך א‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב" – אז דער אייבערשטער‬ ‫איז דאך א גוט'ער קעניג וואס טוט דאך שטענדיג נאר גוט'ס מיט אונז אלע‪.‬‬ ‫איי וועסטו אבער פרעגן‪ ,‬אז איך זעה דאך נישט אלעמאל די גוט'ס וואס‬ ‫דער אייבערשטער טוט מיט מיר‪ !?..‬און ממילא וואס הייסט אז דער‬ ‫אייבערשטער טוט שטענדיג גוט'ס מיט מיר‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז דו האסט טאקע א גוטע קשיא‪ ,‬אבער‬ ‫דער אייבערשטער בלייבט ווייטער דער גוט'ער‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב"‪ ,‬און‬ ‫נאך אביסל וועסטו שוין זוכה זיין צו זעהן די גוט'ס וואס דער אייבערשטער‬ ‫טוט מיט דיר‪ ,‬נאר דו בלייב נאר ווייטער דבוק אין דעם הייליגן‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְּ כֵי‬ ‫הַ ְּמלָכִׁ ים הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא"‪ ,‬און פרעג שוין נישט אזוי פיל קשיות‪ ,‬ווייל דו‬ ‫ביזט דאך אזוי קליין קעפיג אנטקעגן די גוט'ס קייט פון דעם הייליגן‬ ‫פט‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫באשעפער‪ ,‬און דו ווייסט דאך ניט אמאל וואס מיינט "גוט'ס" און וואס‬ ‫מיינט "שלעכט'ס"‪.‬‬ ‫און מען קען דאס אפשר געבן צו פארשטיין מיט א שיינע משל‪ ,‬ווייל עס איז‬ ‫געווען אמאל א קעניג וואס האט זיך געלאזט אויף נייען א שיינעם נייעם‬ ‫דיק'ן פעלץ‪ ,‬אבער ער האט ָאן געזאגט פאר דער שניידער וואס האט דאס‬ ‫אויף גענייט‪ ,‬אז איך וויל אז מיין נייע פעלץ זאל אויס זעהן זייער‬ ‫"מלכות'דיג" פון אינדרויסן‪ ,‬און איך וויל אז דאס זאל האבן א שיינע שטיקל‬ ‫פעל וואס הענגט ארויס פון אינדרויסן אזוי ווי אלע קעניג'ן האבן‪.‬‬ ‫און ווען דער שניידער האט געהערט דעם פארלאנג פון דעם קעניג‪ ,‬האט ער‬ ‫זיך דעמאלט'ס גלייך ָאן גערופן צום קעניג‪ ,‬אז דער קעניג דארף זיך בכלל‬ ‫נישט זארגן‪ ,‬ווייל די נייע פעלץ וואס איך וועל אויף נייען פארן קעניג וועט‬ ‫אויס זעהן גאר גאר שיין און גאר גאר מלכות'דיג‪ ,‬און דער שניידער האט‬ ‫טאקע דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו ארבעטן גאר שווער בייטאג און‬ ‫ביינאכט כדי אהער צו שטעלן א שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ פארן קעניג‪.‬‬ ‫און פארשטייט זיך אז ער האט זיכער געמאכט אז די פעלץ זאל אויס קוקען‬ ‫גאר גאר שיין און גאר גאר מלכות'דיג‪ ,‬כדי אז דער קעניג זאל זיין העכסט‬ ‫צופרידן פון זיין ארבעט‪ ,‬און נאך א פָ אר חדשים פון שווערע ארבעט אויף‬ ‫דעם פעלץ‪ ,‬איז די פעלץ ענדליך פארטיג געווארן‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער קעניג האט געהערט אז זיין פעלץ איז פארטיג‪ ,‬האט ער‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געשיקט איינער פון זיינע נייע משרתים אפ צו נעמען דעם‬ ‫שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ‪ ,‬און ער האט איהם דעמאלט'ס געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫צ‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫נעם דיין פערד און וואגן‪ ,‬און גיי ברענג מיר אהער דעם שיינעם נייעם‬ ‫הערליכ'ן פעלץ וואס דער שניידער האט מיר אויף גענייט‪.‬‬ ‫און דער משרת איז טאקע דעמאלט'ס גלייך צו געפארן צו דעם שטוב פון‬ ‫דעם שניידער‪ ,‬און ער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך אפ גענומען דעם‬ ‫שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ פון דעם קעניג‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער קעניג האט געזעהן דעם שיינעם נייעם הערליכ'ן‬ ‫מלכות'דיגן פעלץ‪ ,‬האט ער דאס דעמאלט'ס [פארשטייט זיך] גלייך‬ ‫געוואלט אויס פראבירן‪ ,‬און ער האט דאס דעמאלט'ס גלייך געוואלט ָאן‬ ‫טוהן‪ ,‬אבער מען קען דאך נישט ָאן טוהן א דיק'ע פעלץ אין א שיינע‬ ‫ווארימ'ע הערליכ'ע פאלאץ אויף אזעלכע שיינע דיק'ע קליידער ווי איך גיי‪,‬‬ ‫ווייל איך וועל דאך גלייך ָאן הייבן צו שוויצן מיט דעם‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם איז דער קעניג אויף געקומען מיט א מורא'דיגע‬ ‫געדאנק‪ ,‬און די געדאנק איז געווען‪ ,‬אז ער איז דעמאלט'ס גלייך אריין‬ ‫געגאנגען ביי זיך אין צימער‪ ,‬און ער האט זיך אויס געטוהן זיינע קעניגליכ'ע‬ ‫קליידער‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס ָאן געטוהן דינע פשוט'ע קליידער‪ ,‬און‬ ‫אויף די דינע פשוט'ע קליידער האט ער ָאן געטוהן דעם גרויסן דיק'ן פעלץ‪,‬‬ ‫און אזוי איז ער צוריק אריין געקומען אין זיין פאלאץ ָאן געטוהן מיט דעם‬ ‫שיינעם נייעם הערליכ'ן דיק'ן פעלץ‪.‬‬ ‫און ווי נאר די שרים האבן געזעהן דעם שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ‪ ,‬האבן‬ ‫זיי טאקע דעמאלט'ס אלע גלייך גאר שטארק באוואונדערט די שיינ'קייט‬ ‫פון דעם שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ‪ ,‬און דער קעניג איז טאקע געווען‬ ‫צא‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫העכסט צופרידן מיט דעם שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ וואס דער שניידער‬ ‫האט איהם דא אויף גענייט‪.‬‬ ‫אבער ווע ן עס איז שוין א דורך געגאנגען א פָ אר טעג‪ ,‬האט זיך שוין דער‬ ‫קעניג בארואיג'ט פון די שיינ'קייט פון זיין שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ‬ ‫וואס ער האט דא באקומען‪ ,‬און איין טאג בשעת ווען דער קעניג איז געזעצן‬ ‫אויף זיין כסא מלוכה‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס פלוצלונג געגעבן א ווארף אראפ‬ ‫זיין שיינעם נייעם פעלץ פון זיך‪ ,‬און ער דאס דעמאלט'ס געגעבן א לייג‬ ‫אוועק לעבן זיך‪ ,‬ווייל זעהט אויס‪ ..‬אז דער קעניג האט שוין ָאן געהויבן צו‬ ‫שוויצן מיט דעם שיינעם נייעם הערליכ'ן דיק'ן פעלץ‪ ,‬און ממילא וועגן דעם‬ ‫האט ער דאס דעמאלט'ס געגעבן א נעם אראפ פון זיך‪ ,‬און ער האט דאס‬ ‫דעמאלט'ס געגעבן א לייג אראפ לעבן זיך‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער יונגער משרת האט דאס געזעהן‪ ,‬האט ער זיך דעמאלט'ס‬ ‫גלייך געגעבן א צו שריי‪ ,‬אז אוי וויי‪ ..‬דער "קעניג" איז געווארן אויס‬ ‫"קעניג"‪ ,‬ווייל‪ ..‬געב נאר א קוק‪ ,‬דער קעניג האט דאך שוין נישט קיין‬ ‫קעניגליכ'ע קליידער אויף זיך‪ ,‬ווייל ער האט דאך אויס געטוהן יעצט זיין‬ ‫קעניגליכ'ן פעלץ‪ ,‬און געב נאר א קוק‪ ,‬דער קעניג גייט דאך ָאן געטוהן מיט‬ ‫פשוט'ע קליידער‪.‬‬ ‫האט מען דעמאלט'ס גלייך געגעבן א זאג פאר דעם נאריש'ן משרת‪ ,‬דו‬ ‫באדינער'ל‪ !..‬דו ווייסט נישט וואס טוט זיך מיט דיר‪!..‬‬ ‫ווייל דער גרויסער "קעניג" איז ווייטער "קעניג"‪ ,‬און דו ביזט גערעכט‬ ‫טאקע אז דו זעהס'ט נישט כרגע זיין‪" :‬מַ לְּ כּות" אויף איהם‪ ,‬אבער באלד‬ ‫צב‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫וועט דאך שוין דער קעניג צוריק אריין גיין צו זיך אין צימער‪ ,‬און ער וועט‬ ‫זיך דעמאלט'ס שפעטער נאך אמאל מגלה זיין פאר אונז מיט זיינע שיינע‬ ‫הערליכע טייערע‪ּ" :‬בִׁ גְּ ֵדי מַ לְּ כּות"‪.‬‬ ‫און די נמשל פון דעם איז דאך שוין גאר פארשטענדליך‪ ,‬ווייל די פאקט איז‬ ‫דאך אז דער אייבערשטער איז דאך דער‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב" – ווייל די‬ ‫פאקט איז דאך אז דער אייבערשטער איז דאך גאר א גוט'ער קעניג וואס‬ ‫טוט דאך שטענדיג נאר גוט'ס מיט אונז אלע‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועסטו אבער פרעגן‪ ,‬אז איך זעה דאך נישט אלעמאל די גוט'ס וואס‬ ‫דער אייבערשטער טוט מיט מיר‪!?..‬‬ ‫אבער די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז דו האסט טאקע א גוטע קשיא‪ ,‬אבער‬ ‫דער גוט'ער‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב" בלייבט ווייטער דער גוט'ער‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב‬ ‫ּומֵ ִׁטיב"‪ ,‬און נאך אביסל וועסטו שוין זוכה זיין צו זעהן זיין גוט'ס קייט‪.‬‬ ‫און דו בלייב נאר ווייטער דבוק אין דעם הייליגן‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְּ כֵי הַ ְּמלָכִׁ ים‬ ‫הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא"‪ ,‬און פרעג נישט קיין קשיות‪ ,‬ווייל דו ביזט דאך אזוי‬ ‫קליין קעפיג אנטקעגן די גוט'ס קייט פון דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬און דו‬ ‫ווייסט דאך ניט אמאל וואס דאס מיינט "גוט'ס" בכלל און וואס דאס מיינט‬ ‫"שלעכט'ס" בכלל‪.‬‬ ‫און ממילא ווארט אויס אביסעל'ע‪ ,‬ביז דער קעניג וועט צוריק אריין גיין אין‬ ‫זיין "הייליגן צימער" – ביז דער אייבערשטער וועט דאך שוין נאך אמאל‬ ‫ישי"‪ ,‬און ער וועט זיך‬ ‫צוריק אריין גיין אין זיין הייליגע‪ּ" :‬בֵ ית הַ ִׁמ ְּק ָדש הַ ְּשלִׁ ִׁ‬ ‫צג‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫שוין דעמאלט'ס נאך אמאל מגלה זיין פאר אונז מיט זיינע אמת'ע‪ּ" :‬בִׁ גְּ ֵדי‬ ‫מַ לְּ כּות" [כביכול]‪ ,‬און א יעדער איינער וועט דאך שוין דעמאלט'ס קענען‬ ‫זעהן די‪" :‬מַ לְּ כּות" פון דעם אייבערשטן‪ ,‬און א יעדער איינער וועט דאך‬ ‫שוין דעמאלט'ס קענען זעהן די גוט'ס קייט פון דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫און ביז דעמאלט'ס קענסטו נאר ווייטער בעטן און בעטן און נישט אויף‬ ‫הערן צו בעטן‪ ,‬אז‪" :‬וְּ תִׁ ָגלֶה וְּ תֵ ָראֶ ה מַ לְּ כּות ֹו עָ לֵינּו ּבִׁ זְּ מַ ן קָ רוֹב" – אז עס זאל‬ ‫שוין נתגלה ווערן‪" :‬כְּ בוֹד שָ מַ יִׁם ּבָ ע ֹולָם"‪ ,‬און אז מען זאל שוין זוכה זיין צו‬ ‫זעהן דעם אייבערשטנ'ס גוט'ס קייט‪ ,‬און אז מען זאל שוין זוכה זיין צו זעהן‬ ‫דעם אייבערשטנ'ס‪" :‬מַ לְּ כּות"‪.‬‬ ‫און אפילו בשעת ווען איך געפון זיך נאך אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות‪,‬‬ ‫און איך זעה נישט מיט מיינע אייגענ'ע אויגן די גוט'ס קייט פון דעם‬ ‫אייבערשטן מיט דעם אייבערשטנ'ס‪" :‬מַ לְּ כּות"‪ ,‬דארף איך אבער אפילו הכי‬ ‫נאך אלץ גלייבן‪ּ" :‬בֶ אֱמּונָה ְּשלֵמָ ה" אז‪" :‬הַ כֹל טוֹב" – אז אלעס איז‪" :‬כָל‬ ‫כֻל ֹו טוֹב מֵ אֵ ת הַ ּבוֹרֵ א יִׁתְּ ּבָ ַרְך ְּשמוֹ"‪ ,‬און אז דאס איז אויס דרוק'לעך נאר פאר‬ ‫מיין "טובה"‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער איז דאך א‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב" – ווייל דער‬ ‫אייבערשטער איז דאך א גוט'ער קעניג וואס טוט דאך שטענדיג נאר גוט'ס‬ ‫מיט אונז אלע‪ ,‬און ער וועט דאך שטענדיג נאר טוהן גוט'ס מיט אונז אלע‪.‬‬ ‫און ממילא גלייב ווייטער אז‪" :‬הַ כֹל טוֹב" – און ממילא גלייב ווייטער אז‬ ‫אלעס וואס דער אייבערשטער טוט איז‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב"‪ ,‬ווייל‪" :‬כָל ְּד ַרחֲמָ נָא‬ ‫צד‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫עָ בִׁ יד" איז דאך זיכער בלי שום ספק אז‪" :‬לְּ טַ ב עָ בִׁ יד"‪ ,‬און אלעס וואס דער‬ ‫אייבערשטער טוט איז דאך זיכער‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער בעל התניא שרייבט דאך שוין טאקע אויך אין זיין הייליגן‬ ‫אגרת הקודש (פרק י"א)‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪" :‬אֲבָ ל ּבֶ אֱמֶ ת אֵ ין ַרע יוֹרֵ ד ִׁמלְּ מַ עְּ לָה" –‬ ‫אז אין אמת'ן קומט דאך נישט אראפ פון הימל קיין שום שלעכטע זאך‪,‬‬ ‫נאר‪" :‬וְּ הַ כֹל טוֹב" – נאר אלעס איז דאך טאקע באמת‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב"‪.‬‬ ‫און מיר דארפן נאר זוכה זיין צו לעבן מיט די ווערטער פון דעם הייליגן בעל‬ ‫התניא‪ ,‬און מיר דארפן זיך נאר שטענדיג פראבירן צו שטארקן מיט‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" און‪ּ" :‬בִׁ טָ חוֹן" אין דעם גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב"‪ ,‬און מיר דארפן‬ ‫שטענדיג פראבירן צו געדענקען‪ ,‬אז אפילו ווען איך האב אמאל א שווערע‬ ‫מינוט‪ ,‬און אפילו ווען עס איז שווער צו פארשטיין די וועגן פון דעם הייליגן‬ ‫באשעפער‪ ,‬גלייב איך אבער נאך אלץ אז‪" :‬הַ כֹל טוֹב" – גלייב איך אבער‬ ‫נאך אלץ אז אלעס איז‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב מֵ אֵ ת הַ ּבוֹרֵ א יִׁתְּ ּבָ ַרְך ְּשמוֹ"‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער איז דאך דער זעלב'ער גרויסער‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב"‪ ,‬און ער‬ ‫וועט דאך שטענדיג בלייבן דער זעלב'ער גרויסער‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב"‪.‬‬ ‫און מיר דארפן נאר אלע זעהן צו גלייבן אז‪" :‬צַ ִׁדיק יהו‪-‬ה ּבְּ כָל ְּד ָרכָיו"‪,‬‬ ‫ווייל‪" :‬כִׁ י כָל ְּד ָרכָיו ִׁמ ְּשפָ ט" – ווייל אלע וועגן פון דעם הייליגן באשעפער‬ ‫זענען דאך נאר מיט גערעכטיקייט‪ ,‬און מיר דארפן נאר אלע זעהן צו גלייבן‬ ‫אז דער אייבערשטער איז דאך א‪" :‬אֵ ‪-‬ל אֱמּונָה" – און מיר דארפן נאר אלע‬ ‫זעהן צו גלייבן אז דער אייבערשטער איז דאך א באגלייבט'ער גאט‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"וְּ אֵ ין עָ וֶל" – און ער טוט דאך נישט קיין שום עוולות פאר קיינעם ח"ו‪,‬‬ ‫נאר‪" :‬צַ ִׁדיק וְּ יָשָ ר הּוא" – נאר ער איז א גערעכט'ער און א גלייכער גאט‪ ,‬און‬ ‫צה‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫א יעדע זאך וואס ער טוט איז דאך זיכער נאר‪ַ " :‬ל ֲהנָָאתִׁ י ּולְּ טוֹבָ תִׁ י מַ מָ ש מַ מָ ש‬ ‫מַ מָ ש"‪.‬‬ ‫און‪" :‬מַ ה יָקָ ר חַ סְּ ְּדָך" – און ווי טייער איז דיין גרויסע‪" :‬חֶ סֶ ד" הייליגער‬ ‫ֱֹלקים" – ווי טייער איז דיין‬ ‫גרויסער טאטע אין הימל אפילו ווען עס איז‪" :‬א ִׁ‬ ‫גרויסע‪" :‬חֶ סֶ ד" הייליגער גרויסער טאטע אין הימל אפילו בשעת ווען דו‬ ‫"מ ַדת הַ ִׁדין"‪ ,‬און וויפיל‪" :‬חֲסָ ִׁדים" זענען מיר דאך‬ ‫גייסט מיט מיר מיט‪ִׁ :‬‬ ‫ב"ה זוכה צו זעהן אין די אלע שווערע שוועריקייטן וואס מיר גייען ליידער‬ ‫ֱֹלקים" הייליגער גרויסער‬ ‫אמאל אריבער‪ !?..‬און ממילא‪" :‬מַ ה יָקָ ר חַ סְּ ְּדָך א ִׁ‬ ‫טאטע אין הימל‪!?..‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל ס"ט‬ ‫פסוק י"ד)‪ ,‬אז‪ַ " :‬ו ֲאנִׁי תְּ פִׁ לָתִׁ י לְּ ָך יהו‪-‬ה" – אז מיין תפילה ווערט טאקע‬ ‫שטענדיג ָאן גענומען ביי דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬אבער ווען‬ ‫איז א גרויסע‪" :‬עֵ ת ָרצוֹן" אז מיינע תפילות זאלן נתקבל ווערן‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז א‪" :‬עֵ ת ָרצוֹן" אז מיינע תפילות זאלן‬ ‫ֱֹלקים" – אז די אלע‬ ‫נתקבל ווערן איז דאך נאר ווען איך פארשטיי‪ ..‬אז‪" :‬א ִׁ‬ ‫"דינים" וואס איך זעה זענען באמת ָאן געפילט‪ּ" :‬בְּ ָרב חַ סְּ ֶדָך" – מיט גאר‬ ‫גרויסע‪" :‬חֲסָ ִׁדים" פון דעם גרויסן הייליגן‪" :‬אֵ ‪-‬ל ַרחּום וְּ חַ נּון" וואס איז דאך‬ ‫גאר גאר א גרויסע‪ּ" :‬בַ עַ ל הָ ַרח ֲִׁמים נ ְִּׁקרֵ אתָ "‪.‬‬ ‫און מיר בעטן דאך שוין טאקע אלע אויך ווייטער דעם הייליגן באשעפער‪,‬‬ ‫אז‪ :‬תֵ פֶ ן אֵ לֵינּו "ּבְּ ַרח ֲִׁמים" – אז דער אייבערשטער זאל זיך שוין קערן צו‬ ‫צו‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫אונז מיט רחמנות‪ ,‬און דו ווייסט פארוואס מיר בעטן דאס פון דיר הייליגער‬ ‫גרויסער טאטע אין הימל‪ !?..‬ווייל‪" :‬כִׁ י אַ תָ ה הּוא ּבַ עַ ל הָ ַרח ֲִׁמים" – ווייל דו‬ ‫ביזט דאך דער גרויסער באוואוסט'ער‪ּ" :‬בַ עַ ל ַרח ֲִׁמים" וואס‪" :‬וְּ ַרחֲמָ יו עַ ל כָל‬ ‫מַ עֲשָ יו" – וואס זיין רחמנות דערקענט זיך דאך שוין אויף אלע זיינע‬ ‫באשעפעניש'ן פון דער וועלט וואס ער האט באשאפן‪.‬‬ ‫און מיר קענען נאר ווייטער בעטן דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‪" :‬הַ ְּראֵ נּו"‬ ‫יהו‪-‬ה חַ סְּ ֶדָך – אז דער אייבערשטער זאל אונז שוין ווייזן זיינע‪" :‬חֲסָ ִׁדים"‬ ‫וואס ליגט באהאלטן אין אונזערע שטארקע "אורות" וואס עס איז אונז‬ ‫שווער צו דערהייבן‪ ,‬און מיר קענען נאר ווייטער בעטן דעם הייליגן‬ ‫באשעפער אז מיר זאלן שוין זוכה זיין צו די גרויסע‪" :‬גְּ אּולָה ְּשלֵמָ ה"‪ ,‬און‬ ‫אז מיר זאלן שוין זוכה זיין צו דעם‪" :‬הו ִֹׁדעֵ נִׁי נָא אֶ ת ְּד ָרכֶָך"‪ ,‬און אז מיר זאלן‬ ‫שוין זוכה זיין צו דעם‪" :‬הַ ְּראֵ נִׁי נָא אֶ ת כְּ ב ֶֹדָך"‪:‬‬ ‫ְּו ַהנ ָָּּחש ָּהיָּה ָּערום ִׁמכֹל‬ ‫ְוהַ ָּנחָ ש הָ יָ ה ָער ּום ִמ ּכֹל וגו'‪ :‬עס שטייט אין פסוק אין די וואכעדיגע‬ ‫פרשה אין פרשת בראשית (קפיטל ג' פסוק א')‪ ,‬אז‪" :‬וְּ הַ נָחָ ש הָ יָה עָ רּום‬ ‫ִׁמכֹל" וגו'‪ ,‬און עס איז כדאי ָאן צו מערקן דא גאר גאר א אינטרעסאנט'ע‬ ‫זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬וְּ הַ נָחָ ש" איז דאך די זעלבע אותיות ווי די‬ ‫ווארט‪" :‬הַ חֶ ְּשוָן" – דער חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן"‪.‬‬ ‫"דא חֶ ְּשוָן" – דאס איז‬ ‫און די ווארט‪" :‬וְּ הַ נָחָ ש" – איז דאך אויך גימטריא‪ָ :‬‬ ‫חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬וְּ הַ נָחָ ש" – איז דאך אויך גימטריא‪" :‬חֶ ְּשוָן"‬ ‫[מיט די פיר אותיות מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא טייערע הארציגע ברודער‪ ,‬מיר‬ ‫צז‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫גייען דאך שוין יעצט אלע בענטשן ראש חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן"‪ ,‬אבער איין מינוט‬ ‫ר' יוד‪ ,‬וואס איז חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן"‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬חֶ ְּשוָן" איז דאך א לשון‬ ‫פון‪" :‬חָ ש" – די ווארט‪" :‬חֶ ְּשוָן" איז דאך א לשון פון "שטיל"‪ ,‬ווייל יא‬ ‫טייערע יודן‪ ,‬די גרויסע הייליגע "ימים טובים" האבן זיך דאך שוין‬ ‫גע'ענדיגט‪ ,‬און מיר גייען דאך יעצט אלע אריין אין א חודש וואס רופט זיך‬ ‫חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן"‪ ,‬און אין דעם חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן" איז דאך שוין נישט פארהאן‬ ‫קיין שום יום טוב [אדער א ספעציעל'ע יומא דפגרא]‪ ,‬נאר דער חודש איז א‬ ‫"שטיל'ע חודש"‪ ,‬און עס איז נישט פארהאן קיין שום יום טוב אין דעם‬ ‫חודש‪.‬‬ ‫און‪" :‬וְּ הַ נָחָ ש הָ יָה עָ רּום ִׁמכֹל" וגו' – און דער חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן" איז דאך ממש‬ ‫א נאקעט'ע חודש אנטקעגן אלע אנדערע חדשים פון דעם יאר‪ ,‬ווייל אין‬ ‫אלע אנדערע חדשים פון דעם יאר זענען דאך פארהאן כל מיני פארשידענ'ע‬ ‫ימים טובים און גרויסע טעג‪ ,‬אבער משא"כ חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן" איז דאך ממש א‬ ‫נאקעט'ע חודש‪ ,‬און עס פארמאגט דאך נישט אין זיך קיין שום ספעציעל'ע‬ ‫יום טוב‪ ,‬נאר עס איז א נאקעט'ע שטיל'ע חודש‪.‬‬ ‫און דו ביזט גערעכט טאקע אז חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן" ווערט טאקע ָאן גערופן‪:‬‬ ‫חו ֶֹדש "מַ ר חֶ ְּשוָן"‪ ,‬ווייל עס איז דאך די ערשטע חודש פון דעם נייעם‬ ‫ווינטער זמן‪ ,‬אבער סוף כל סוף‪ ..‬איז עס דאך אבער א נאקעט'ע שטיל'ע‬ ‫חודש ָאן קיין שום יום טוב אין דעם‪ ,‬אבער משא"כ אין אלע אנדערע‬ ‫חדשים זענען דאך שוין יא פארהאנען פארשידענ'ע ימים טובים און גרויסע‬ ‫טעג‪.‬‬ ‫צח‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און לאמיר דאס צוזאמען אויס רעכענען‪ ,‬ווייל אין חודש "כסליו" איז דאך‬ ‫דא די הייליגע יום טוב "חנוכה"‪.‬‬ ‫און אין חודש "טבת" איז דאך דא "עשרה בטבת" וואס גייט דאך מיטן‬ ‫"מיָגוֹן לְּ ִׁש ְּמחָ ה ּומֵ אֵ בֶ ל לְּ יוֹם טוֹב‬ ‫אייבערשטנ'ס הילף איבער געדרייט ווערן‪ִׁ :‬‬ ‫ּומֵ אֲפֵ לָה לְּ אוֹר גָדוֹל"‪.‬‬ ‫און אין חודש "שבט" איז דאך דא "חמשה עשר בשבט" וואס איז דאך‪:‬‬ ‫"רֹאש הַ שָ נָה לָאִׁ י ָלנוֹת"‪.‬‬ ‫און אין חודש "אדר" איז דאך דא דער הייליגער יום טוב "פורים"‪.‬‬ ‫און אין חודש "ניסן" איז דאך דא דער הייליגער יום טוב "פסח"‪.‬‬ ‫און אין חודש "אייר" איז דאך דא דער הייליגער יום טוב "ל"ג בעומר"‪.‬‬ ‫און אין חודש "סיון" איז דאך דא דער הייליגער יום טוב "שבועות"‪.‬‬ ‫און אין חודש "תמוז" איז דאך דא "שבעה עשר בתמוז" וואס גייט דאך‬ ‫"מיָגוֹן לְּ ִׁש ְּמחָ ה ּומֵ אֵ בֶ ל‬ ‫מיטן אייבערשטנ'ס הילף איבער געדרייט ווערן‪ִׁ :‬‬ ‫לְּ יוֹם טוֹב ּומֵ אֲפֵ לָה לְּ אוֹר גָדוֹל"‪.‬‬ ‫און אין חודש "אב" איז דאך דא "תשעה באב" וואס גייט דאך אויך מיטן‬ ‫"מיָגוֹן לְּ ִׁש ְּמחָ ה ּומֵ אֵ בֶ ל לְּ יוֹם טוֹב‬ ‫אייבערשטנ'ס הילף איבער געדרייט ווערן‪ִׁ :‬‬ ‫ּומֵ אֲפֵ לָה לְּ אוֹר גָדוֹל"‪.‬‬ ‫צט‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און גאנץ חודש "אלול" אליין איז דאך גאר גאר גרויסע טעג‪ ,‬אזוי ווי עס‬ ‫ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די ספרים הק' באריכות‪.‬‬ ‫און אין חודש "תשרי" איז דאך פארהאן "ראש השנה"‪ ,‬און "יום כיפור"‪,‬‬ ‫און "סוכות"‪ ,‬און "הושענא רבה"‪ ,‬און "שמיני עצרת"‪ ,‬און "שמחת תורה"‪.‬‬ ‫אבער ווען מען קומט ָאן צו חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן"‪ ..‬דעמאלט'ס זעהט מען גאר גאר‬ ‫א אינטרעסאנט'ע זאך‪ ,‬ווייל ווען מען קומט ָאן צו חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן"‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס זעהט מען‪ ,‬אז אין חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן" איז נישט פארהאן קיין שום‬ ‫"יום טוב" [אדער גרויסע טעג]‪ ,‬נאר עס איז א "שטיל'ע חודש"‪ ,‬פשוטו‬ ‫כמשמעו‪ ,‬חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן" – א שטיל'ע חודש‪.‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬יעצט גייען מיר אלע דינען דעם הייליגן באשעפער‬ ‫וויבאלד מיר זענען "יודישע קינדער"‪ ,‬און נישט ווייל מיר שפירן יעצט גאר‬ ‫גרויסע אורות‪ ,‬נאר בלויז‪ ..‬ווייל‪" :‬אֲשֶ ר ּבָ חַ ר ּבָ נּו ִׁמכָל הָ עַ ִׁמים וְּ נָתַ ן לָנּו אֶ ת‬ ‫תו ָֹרתוֹ"‪.‬‬ ‫און נישט ווייל מיר שפירן יעצט עפעס גאר גאר א גרויסע "התעוררות" פון‬ ‫די גרויסע הייליגע טעג וואס נעמען אונז יעצט ארום‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ,‬אינגאצן‬ ‫נישט‪ ,‬מיר געפונען זיך נישט יעצט מער אין קיין גרויסע הייליגע טעג וואס‬ ‫קען אונז יעצט געבן "התעוררות" און כח צו דינען דעם הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫נאר פארקערט‪ ,‬מיר געפונען זיך יעצט אין לאנגע קאלטע פאר פרוירענ'ע‬ ‫ווינטער'דיגע נעכט‪ ,‬און אונזער גרויסער טאטע אין הימל רופט יעצט אויס‬ ‫פאר אונז הויעך‪ ,‬אז‪ ..‬געב נאר א קוק אהער מיין טייער קינד‪ ,‬עס איז טאקע‬ ‫ק‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫געווען זייער שיין דיר צו זעהן איין געוויקל'ט אין א שיינע ווייסע טלית מיט‬ ‫א ווייסן קיטל‪ּ" :‬בְּ מֹ ִׁחין ְּדג ְַּדלּות" שאקלענ'דיג דיינע הייליגע ד' מינים‪.‬‬ ‫אבער יעצט לאמיר זעהן מיין טייער קינד ווי דו קענסט מיר אויך ממליך זיין‬ ‫אין לאנגע קאלטע פאר פרוירענ'ע ווינטער'דיגע נעכט‪ ,‬הַ א מיין קינד‪!?..‬‬ ‫דאס קענסטו אויך‪ !?..‬אדער דו קענסט מיר נאר דינען‪ּ" :‬בְּ מֹ ִׁחין‬ ‫ְּדג ְַּדלּות"‪ !?..‬הַ א‪!?..‬‬ ‫און מיר ענטפער'ן יעצט אלע צוריק פאר אונזער גרויסן טאטן אין הימל‪ ,‬אז‬ ‫די ווארט‪" :‬חֶ ְּשוָן" – איז דאך גימטריא‪ְּ :‬שסָ "ה [מיטן כולל] – דריי‬ ‫הונדערט און פינעף און זעכציג‪ ,‬ווייל יא גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬מיט‬ ‫ּושסָ "ה גִׁ ִׁידים" גייען מיר דיר יעצט דינען‬ ‫"רמַ "ח אֵ בָ ִׁרים ְּ‬ ‫אלע אונזערע‪ְּ :‬‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪.‬‬ ‫ווייל די טעג פון חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן" איז דאך א לימוד פאר אלע אנדערע דריי‬ ‫הונדערט און פינעף און זעכציג טעג פון דעם יאר‪ ,‬אז די סיבה פארוואס א‬ ‫יודיש קינד דארף דינען דעם אייבערשטן איז‪ ,‬ווייל ער איז א "יודיש קינד"‪,‬‬ ‫און נישט ווייל ער שפירט יעצט עפעס א גרויסע "התעוררות"‪ ,‬נאר ווייל‪:‬‬ ‫" ֲאנָא עַ בְּ ָדא ְּדקֻ ְּדשָ א ּבְּ ִׁריְך הּוא"‪!..‬‬ ‫ּומקַ מֵ י ִׁדיקַ ר או ַֹריְּתֵ ּה "ּבְּ כָל עִׁ ָדן‬ ‫און ממילא וועגן דעם איז‪ְּ :‬דסָ גִׁ ְּידנָא קַ מֵ ּה ִׁ‬ ‫וְּ עִׁ ָדן" – און ממילא וועגן דעם דין איך איהם אין א יעדע צייט‪ ,‬ווייל דו ביזט‬ ‫גערעכט טאקע אז די גרויסע הייליגע טעג געבן מיר טאקע צו גאר גאר א‬ ‫גרויסע "התעוררות" צו מיין עבודה‪ ,‬אבער דאס איז נישט "קובע" אויב איך‬ ‫טוה דאס אדער נישט‪.‬‬ ‫קא‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל‪ֲ " :‬אנָא עַ בְּ ָדא ְּדקֻ ְּדשָ א ּבְּ ִׁריְך הּוא"‪ ,‬און דינען דין איך איהם אלעמאל‪,‬‬ ‫ממש‪ּ" :‬בְּ כָל עִׁ ָדן וְּ עִׁ ָדן" – אין א יעדע צייט‪ ,‬נאר די "התעוררות" געבט מיר‬ ‫נאר צו א גרעסערע "שטופ" און עס העלפט מיר ארויס צו דינען מיין‬ ‫גרויסער גאט‪.‬‬ ‫אבער פארגעס נישט ר' יוד‪ ,‬אז די "התעוררות" איז נישט דער וואס איז‬ ‫"קובע" אויב איך זאל דינען דעם אייבערשטן‪ !..‬נאר די "התעוררות" געבט‬ ‫מיר נאר א "שטופ" מיין הארץ אז עס זאל מיר זיין גרינגער צו טוהן מיין‬ ‫עבודה‪ ,‬אבער אויב האב איך נישט כרגע קיין "התעוררות"‪ ..‬דעמאלט'ס‬ ‫וועל איך יעצט דינען דעם אייבערשטן ָאן קיין "התעוררות"‪.‬‬ ‫אבער‪" :‬וְּ הַ נָחָ ש" – אבער דער‪" :‬נָחָ ש"‪ ..‬וואס איז דאך געווען א בחינה פון‬ ‫חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן"‪ ,‬וואס חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן" איז דאך‪" :‬עָ רּום ִׁמכֹל" – וואס חודש‪:‬‬ ‫"חֶ ְּשוָן" האט דאך נישט אין זיך קיין שום גרויסע השגות פון ימים טובים‬ ‫והתעוררות און דאס גלייכן‪[ ,‬און זיין עבודה איז דאך געווען צו דינען דעם‬ ‫אייבערשטן ָאן קיין גרויסע התעוררות‪ ,‬נאר בלויז ווייל‪" :‬כִׁ י ֵכן צִׁ ּוָה ל ֹו‬ ‫הַ מֶ לְֶך"]‪ ,‬דער‪" :‬נָחָ ש" האט א גאנצן צייט נאר געזוכט אראפ צו גאנבע'נען‬ ‫אביסעל'ע פון דעם‪" :‬עֵ ץ הַ ַדעַ ת"‪ ,‬און ער האט נאר געוואלט דינען דעם‬ ‫ּומתוְֹך הַ שָ גוֹת גְּ דוֹלוֹת וְּ הִׁ תְּ עו ְֹּררּות"‪.‬‬ ‫"מתוְֹך הַ ְּרחָ בַ ת הַ ַדעַ ת ִׁ‬ ‫אייבערשטן‪ִׁ :‬‬ ‫און ער האט געהאלטן און איין שרייען‪ ,‬אז וואס הייסט‪ !?..‬איך קען נאר‬ ‫דינען דעם אייבערשטן בשעת ווען איך האב‪" :‬מֹ ִׁחין ְּדג ְַּדלּות"‪!..‬‬ ‫אבער בשעת ווען איך געפון זיך אין א מצב פון‪" :‬עָ רּום ִׁמכֹל" קען איך נישט‬ ‫דינען דעם אייבערשטן‪ ,‬און דער‪" :‬נָחָ ש" האט א גאנצן צייט געזוכט אראפ‬ ‫קב‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫צו גאנבע'נען אביסעל'ע פון דעם‪" :‬עֵ ץ הַ ַדעַ ת"‪ ,‬ווייל ער האט נאר געוואלט‬ ‫ּומתוְֹך הַ שָ גוֹת גְּ דוֹלוֹת‬ ‫"מתוְֹך הַ ְּרחָ בַ ת הַ ַדעַ ת ִׁ‬ ‫דינען דעם אייבערשטן‪ִׁ :‬‬ ‫וְּ הִׁ תְּ עו ְֹּררּות"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬וְּ הַ נָחָ ש הָ ָיה עָ רּום ִׁמ ֹכל" – איז דאך טאקע אויך סופי‬ ‫תיבות‪ְּ " :‬שלֵמָ ה"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז געווען דער‪" :‬נָחָ ש"‪ ,‬דער‪:‬‬ ‫"נָחָ ש" האט נאר געקענט דינען דעם אייבערשטן אויב עס איז‪ּ" :‬בִׁ ְּש ֵלמּות"‬ ‫– דער‪" :‬נָחָ ש" האט נאר געקענט דינען דעם אייבערשטן מיטן פול'ן‪:‬‬ ‫"הַ ְּרחָ בַ ת הַ ַדעַ ת" פון דעם‪" :‬עֵ ץ הַ ַדעַ ת"‪ ,‬אבער אין א מצב פון‪" :‬עָ רּום ִׁמכֹל"‬ ‫האט ער נישט געוואלט דינען דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫און דאס‪ ..‬איז געווען זיין גרויסן טעות‪ ,‬ווייל וואס הייסט הער שלאנג (האט‬ ‫דער אייבערשטער געזאגט)‪ !?..‬דו ווילס'ט מיר נאר דינען בשעת ווען דו‬ ‫שטייס'ט פארן עמוד מיט א שיינעם ווייסן קיטל און מיט א שיינעם ווייסן‬ ‫טלית מיט מהודר'דיגע ד' מינים‪ !?..‬נאר דעמאלט'ס קענסטו ארום נעמען‬ ‫מיין הייליגער ספר תורה און מיר דינען‪ !?..‬וואס איז דאס מיט דיר‪ !?..‬נאר‬ ‫דעמאלט'ס קענסטו מיר דינען‪ !?..‬נאר בשעת ווען דו האסט גרויסע השגות‬ ‫קענסטו מיר דינען‪!?..‬‬ ‫לאמיר זעהן אז דו קענסט מיר דינען בשעת ווען דו ביזט אין א מצב פון‪:‬‬ ‫"חֶ ְּשוָן" – וואס‪" :‬חֶ ְּשוָן" איז דאך‪" :‬עָ רּום ִׁמכֹל" – ָאן קיין שום השגות און‬ ‫התעוררות‪ ..‬דעמאלט'ס לאמיר זעהן אז דו קענסט מיר דינען‪.‬‬ ‫איך ווייס אז דו קענסט שיין זינגען א ראש השנה'דיגע‪" :‬אֲדוֹן ע ֹולָם"‪ ,‬אבער‬ ‫אין א טריקענ'ע חודש פון דעם יאר לאמיר זעהן ווי אזוי עס זעהט אויס‬ ‫קג‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫דיין‪" :‬אֲדוֹן ע ֹולָם"‪ ,‬און יא ר' יוד‪ ,‬איך ווייס אז דו קענסט שיין קרעכצען ביי‬ ‫א יום כיפור'דיגע‪" :‬עָ לֵינּו לְּ שַ ּבֵ חַ "‪ ,‬אבער אין א טריקענ'ע חודש פון דעם‬ ‫יאר לאמיר זעהן ווי אזוי עס זעהט אויס דיין‪" :‬עָ לֵינּו לְּ שַ ּבֵ חַ "‪ ,‬און יא ר' יוד‪,‬‬ ‫אין א חודש‪" :‬חֶ ְּשוָן" וואס איז‪" :‬עָ רּום ִׁמכֹל"‪ ..‬דוקא דארטן וויל איך זעהן‬ ‫דיין עבודה און דיין מסירות נפש פארן הייליגן‪ּ" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָׁמים"‪.‬‬ ‫און פארגעס נישט ר' יוד‪ ,‬אז די "התעוררות" איז נישט דער וואס איז‬ ‫"קובע" אויב איך זאל דינען דעם אייבערשטן אדער נישט‪!..‬‬ ‫נאר די "התעוררות" געבט מיר נאר א "שטופ" מיין הארץ אז עס זאל מיר‬ ‫זיין גרינגער צו טוהן מיין עבודה‪ ,‬אבער אויב האב איך נישט כרגע קיין‬ ‫"התעוררות"‪ ..‬דעמאלט'ס וועל איך יעצט דינען דעם אייבערשטן ָאן קיין‬ ‫"התעוררות"‪.‬‬ ‫און ווי פל עגן צדיקים זאגן‪ !?..‬אז מיר זאגן דאך שוין אלע א יעדן פרייטיג‬ ‫צו נאכט'ס ביי דעם פיוט פון‪" :‬לְּ כָה דו ִֹׁדי" וכו'‪ ,‬אז‪" :‬הִׁ תְּ עו ְֹּר ִׁרי הִׁ תְּ עו ְֹּר ִׁרי" –‬ ‫וועקט'ס ענק אויף טייערע יודן‪ !..‬וועקט'ס ענק אויף טייערע יודן‪ !..‬ווייל‪:‬‬ ‫"כִׁ י בָ א אוֹרֵ ְך" – ווייל עס קומט דאך דא צו גיין יעצט גאר גאר א גרויסער‬ ‫גאסט‪ ,‬און מען דארף דאך איהם אויף נעמען ווי עס פאסט‪ ,‬און ממילא‪:‬‬ ‫"קּומי או ִֹׁרי" – און ממילא וועקט'ס ענק אויף טייערע יודן‪!..‬‬ ‫ִׁ‬ ‫אבער אויב עס גייט מיר נישט‪ ..‬און מיין הארץ וועקט זיך עפעס נישט אויף‬ ‫יעצט‪ ,‬און ס'זינגט זיך נישט עפעס יעצט מיטן גאנצן הארץ‪ ,‬איז וואס זאל‬ ‫איך דא טוהן יעצט‪!?..‬‬ ‫קד‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫"שיר ַדּבֵ ִׁרי" – אז דעמאלט'ס זאלסטו‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז‪ִׁ :‬‬ ‫"זאגן" די "זמירות"‪ ,‬און דו זאלסט דאס דעמאלט'ס "זאגן" מיט אזא‬ ‫"שטארקייט"‪ ..‬ביז דיין הארץ וועט זיך שוין צו פלאקער'ן פון זיך אליין‬ ‫פארן גרויסן הייליגן שבת קודש וואס קומט דאך שוין דא יעצט צו גיין‪.‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬א יודיש קינד דארף דינען דעם אייבערשטן ווייל ער‬ ‫איז א "יודיש קינד"‪ ,‬און נישט ווייל ער שפירט יעצט עפעס גאר א גרויסע‬ ‫"התעוררות"‪ ,‬נאר ווייל אזוי‪ָ" :‬אבִׁ י שֶ ּבַ שָ מַ יִׁם ָג ַזר עָ לַי"‪ ,‬אזוי ווי רש"י הק'‬ ‫"רּבִׁ י אֶ לְּ עָ זָר ּבֶ ן‬ ‫זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין פרשת קדושים‪ ,‬אז‪ַ :‬‬ ‫ָאדם נַפְּ ִׁשי קָ צָ ה ּבְּ בָ שָ ר חֲזִׁ יר אִׁ י אֶ פְּ ִׁשי לִׁ לְּ ּבֹש‬ ‫ֲעז ְַּריָה אוֹמֵ ר ִׁמ ַניִׁן שֶ ֹּלא יֹאמַ ר ָ‬ ‫כִׁ לְּ ַאיִׁם אֲבָ ל יֹאמַ ר אֶ פְּ ִׁשי ּומָ ה אֶ עֱשֶ ה וְּ ָאבִׁ י שֶ ּבַ שָ מַ יִׁם ָגזַר עָ לַי תַ לְּ מּוד לוֹמַ ר‬ ‫וַָאבְּ ִׁדל אֶ תְּ כֶם ִׁמן הָ עַ ִׁמים לִׁ הְּ יוֹת לִׁ י שֶ תְּ הֵ א הַ בְּ ָדלַתְּ כֶם מֵ הֶ ם לִׁ ְּש ִׁמי פוֹרֵ ש ִׁמן‬ ‫ּומקַ ּבֵ ל עָ לָיו עֹ ל מַ לְּ כּות שָ מַ יִׁם"‪ ,‬עכל"ק‪.‬‬ ‫הָ עֲבֵ ָרה ְּ‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬מיר זענען "יודן" ווייל מיר זענען "יודן"‪ !..‬און נישט‬ ‫ווייל מיר שפירן יעצט א גרויסע "התעוררות"‪ ,‬און יא טייערע יודן‪ ,‬מיר‬ ‫זענען יודן אין ליכטיגע זמנים‪ ..‬און אויך אין טונקעל'ע זמנים‪ ,‬מיר זענען‬ ‫יודן אין לעבעדיגע טעג‪ ..‬און אויך אין שטיל'ע טעג‪ ,‬און אויך אין די טעג‬ ‫פון‪" :‬חֶ ְּשוָן" וואס איז דאך טייטש "שטיל"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬תַ ְּריַ"ג‬ ‫הָ יָה ֹהוֶה וְּ יִׁהְּ יֶה" [צוזאמען מיט די צוויי ווערטער מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא‬ ‫טייערע יודן‪ ,‬די זעלבע הייליגע‪" :‬תַ ְּריַ"ג ִׁמצְּ וַת הַ תו ָֹרה" איז‪" :‬חַ י לָעַ ד וְּ קַ יָם‬ ‫ָל נֶצַ ח חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" אויך‪ ,‬און די הייליגע‪" :‬תַ ְּריַ"ג ִׁמצְּ וַת הַ תו ָֹרה" זענען נישט‬ ‫געווארן קלענער וויבאלד די טעג פון דעם יאר זענען יעצט געווארן קלענער‪,‬‬ ‫קה‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫ניין ניין ניין‪ ,‬נאר די הייליגע‪" :‬תַ ְּריַ"ג ִׁמצְּ וַת הַ תו ָֹרה" איז ווייטער געבליבן‪:‬‬ ‫"תַ ְּריַ"ג"‪.‬‬ ‫און מיר גייען יעצט אלע אויס שרייען פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫מיר האבן שוין אריין גענומען אין אונזערע הערצער דעם‪" :‬אַ תָ ה הָ ְּראֵ תָ‬ ‫ֱֹלקים אֵ ין עוֹד ִׁמלְּ בַ דוֹ"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך שוין‬ ‫ל ַָדעַ ת כִׁ י יהו‪-‬ה הּוא הָ א ִׁ‬ ‫נישט קיין שום חילוק וואו מיר געפונען זיך‪ ,‬ווייל עס איז דאך‪" :‬אֵ ין עוֹד‬ ‫ִׁמלְּ בַ דוֹ"‪.‬‬ ‫און אויב עס איז שטענדיג‪" :‬אֵ ין עוֹד ִׁמלְּ בַ דוֹ"‪ ,‬איז דאך דעמאלט'ס‪" :‬חו ֶֹדש‬ ‫חֶ ְּשוָן" אויך‪" :‬אֵ ין עוֹד ִׁמלְּ בַ דוֹ"‪ ,‬און אויב‪" :‬חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" איז אויך‪" :‬אֵ ין‬ ‫עוֹד ִׁמלְּ בַ דוֹ"‪ ,‬וועל איך דעמאלט'ס יעצט אויך דינען דעם אייבערשטן‪ ,‬נישט‬ ‫"רצוֹן הַ שֵ ם יִׁתְּ ּבָ ַרְך" איז יעצט אז‬ ‫ווייל איך שפיר איהם יעצט‪ ,‬נאר ווייל די‪ָ :‬‬ ‫איך זאל איהם דינען יעצט‪.‬‬ ‫און‪ִׁ :‬שּוִׁ יתִׁ י יהו‪-‬ה לְּ נֶגְּ ִׁדי "תָ ִׁמיד" – און איך לייג דעם אייבערשטן פאר מיר‬ ‫"שטענדיג"‪ ,‬סיי ווען איך שפיר דעם אייבערשטן‪ ,‬און סיי ווען איך בין איהם‬ ‫נישט זוכה צו שפירן‪ ,‬אלעמאל בין איך איהם ממליך‪ ,‬סיי‪ּ" :‬בְּ מֹ ִׁחין ְּדג ְַּדלּות"‪,‬‬ ‫און סיי‪ּ" :‬בְּ מֹ ִׁחין ְּדקַ ְּטנּות"‪ ,‬שטענדיג איז‪" :‬כֶתֶ ר יִׁתְּ נּו לְּ ָך יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו"‪!..‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬שטענדיג איז‪" :‬כֶתֶ ר יִׁתְּ נּו לְּ ָך יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו"‪ !..‬סיי ווען‬ ‫איך שפיר זיך ממש ווי‪" :‬מַ לְּ ָאכִׁ ים הֲמ ֹונֵי מַ עְּ לָה" – סיי ווען איך שפיר זיך‬ ‫ממש ווי דערהויבענ'ע‪" :‬מַ לְּ ָאכִׁ ים" וואס וואוינען ערגעץ וואו אויבן הויעך‬ ‫אין די הויעכ'ע הימלען‪ ,‬און סיי ווען איך שפיר זיך ווי פשוט'ע‪" :‬עַ ְּמָך" יודן‬ ‫קו‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫"קבּוצֵ י מַ ּטָ ה"‪ ,‬שטענדיג בין איך דיר ממליך‬ ‫וואס זענען ערגעץ וואו‪ְּ :‬‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬ווייל‪ֲ " :‬אנָא עַ בְּ ָדא ְּדקֻ ְּדשָ א ּבְּ ִׁריְך הּוא"‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬מיר דינען אלע אונזער גרויסן הייליגן טאטן אין הימל‬ ‫"בלויז ווייל ער האט אונז אזוי געהייסן"‪ ,‬און די אמת איז דאך‪ ,‬אז שטענדיג‬ ‫דארפן מיר אלע דינען דעם אייבערשטן בלויז ווייל‪" :‬כִׁ י כֵן צִׁ ּוָה ל ֹו הַ מֶ לְֶך"‪.‬‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז אין דעם יעצטיג'ן הייליגן חודש וואס רופט זיך‪:‬‬ ‫"חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" הערשט דאך א מורא'דיגע "זיכוך" אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫ווייל אלע טייערע‪" :‬תִׁ ינוֹקוֹת שֶ ל ּבֵ ית ַרּבָ ן" גייען דאך יעצט צוריק אריין אין‬ ‫חדר אריין כדי צו לערנען דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און אלע טייערע‪:‬‬ ‫"ּבַ חּורֵ י חֶ מֶ ד" גייען דאך יעצט צוריק אריין אין די ישיבות הקדושות כדי צו‬ ‫שטייגן‪ּ" :‬בַ תו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְּ י ְִּׁרַאת יהו‪-‬ה ְּטהו ָֹרה"‪ ,‬און אלע טייערע כולל‬ ‫יונגעלייט גייען דאך יעצט צוריק אריין אין די כוללים כדי צו לערנען דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬און די וועלט איז דאך יעצט ממש‪" :‬מָ לֵא תו ָֹרה"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע די לויב פון‪" :‬חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן"‪ ,‬אז זי איז‪" :‬מָ לֵא‬ ‫תו ָֹרה"‪ ,‬און אז זי איז פיל מיט שטיקער‪" :‬תו ָֹרה" פון יודישע קינדער‪ ,‬און די‬ ‫ווערטער‪" :‬חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬מָ לֵא תו ָֹרה"‪.‬‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז‪" :‬חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" ווערט דאך אין אמת'ן ָאן גערופן‪:‬‬ ‫"חו ֶֹדש מַ ְּרחֶ ְּשוָן"‪ ,‬ווייל‪" :‬חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" איז דאך די ערשטע חודש פון דעם‬ ‫נייעם ווינטער זמן‪ ,‬און א יעדער איינער הייבט דאך דעמאלט'ס ָאן דעם זמן‬ ‫מיט א אויסטערליש'ע‪" :‬חֵ שֶ ק ּבַ תו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְּ י ְִּׁרַאת יהו‪-‬ה ְּטהו ָֹרה"‪.‬‬ ‫קז‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫און עס איז אינטערעסאנט ָאן צו מערקן‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬מַ ְּרחֶ ְּשוָן" [מיט די‬ ‫זעקס אותיות מיטן כולל] – איז דאך אויך גימטריא‪" :‬תו ָֹרה"‪ ,‬ווייל יא‬ ‫טייערע יודן‪ ,‬דאס איז די גאנצע "מהות" פון‪" :‬חו ֶֹדש מַ ְּרחֶ ְּשוָן"‪ ,‬די גאנצע‬ ‫"מהות" פון‪" :‬חו ֶֹדש מַ ְּרחֶ ְּשוָן" איז‪" :‬תו ָֹרה תו ָֹרה" און נאך אמאל‪" :‬תו ָֹרה"‪.‬‬ ‫און עס איז אויך אינטערעסאנט ָאן צו מערקן‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬חֶ ְּשוָן" – איז‬ ‫אויך גימטריא‪" :‬כִׁ י כֵן צִׁ ּוָה ל ֹו הַ מֶ לְֶך" [מיט דעם ווארט‪ֵ " :‬לב"]‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪,‬‬ ‫דו ווייסט פארוואס דער יוד'ל גייט זיך יעצט נעמען דינען דעם אייבערשטן‪:‬‬ ‫"ח ֹו ֶדש חֶ ְּשוָן"‪ !?..‬נישט ווייל ער שפירט יעצט גרויסע אורות‪ ,‬ניין‪ ,‬נאר‬ ‫ווייל‪" :‬כִׁ י כֵן צִׁ ּוָה ל ֹו הַ מֶ לְֶך" – נאר ווייל דער אייבערשטער האט איהם אזוי‬ ‫געהייסן‪ ,‬און דוקא יעצט וועט זיך ארויס שרייען דעם אמת'ן אפ טייטש פון‬ ‫דעם‪ֲ " :‬אנָא עַ בְּ ָדא ְּדקֻ ְּדשָ א ּבְּ ִׁריְך הּוא ּבְּ כָל יוֹם ּובְּ כָל עֵ ת ּובְּ כָל שָ עָ ה"‪:‬‬ ‫ִר ְ‬ ‫יך הוא!‬ ‫ְב‬ ‫ֻק ְד ָשא‬ ‫א ע ְד‬ ‫ְב ָדא‬ ‫נָא‬ ‫און מיט דעם ענדיגן מיר‪ :‬אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען‬ ‫עס וועט זיין‪" :‬אָּ סֻ ָּרה נָּא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון‬ ‫דעם גרויסן התעוררות‪ ,‬זאל אבער נאך אלץ זיין‪:‬‬ ‫"וְּ אֶ ְּראֶ ה אֶ ת הַ ַמ ְּראֶ ה הַ ָּגדֹל הַ זֶה"‪!..‬‬ ‫תם ולא נשלם!‬ ‫שבח ושירה לאל בורא עולם!‬ ‫יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל‬ ‫קח‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫קט‬ ‫אליעזר‬ ‫בראשית‬ ‫נעימות‬ ‫קי‬