נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — בראשית (2026-10-05)

אליעזר בראשית נעימות
©
כל הזכויות שמורות
למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק
ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק
למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב
לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל skulen3@gmail.com
copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.
in all countries subscribing to the international copyright union.
PRINTED IN ISRAEL
יצא לאור העולם ע"י
מכון נעימות אליעזר בארה"ק
053-415-2636
ב
אליעזר בראשית נעימות
הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א
מו"צ העדה החרדית
בס"ד כ"ז שבט תשפ"א
הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר
ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען
זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א
כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו
אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל
במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה
שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח
החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של
רבים אשר אינם מבינים בלה"ק
ונקרא שמו "נעימות אליעזר"
ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש
וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של
ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו
להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל
מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים
אמן:
הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור:
קלונימוס קלמן ווייס
ג
אליעזר בראשית נעימות
הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א
מו"צ העדה החרדית
הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם
שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א:
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א
דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און
מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען",
און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין,
ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און
ליכטיג ,און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע
עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר.
[והוסיף :ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס].
יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה
ד
אליעזר בראשית נעימות
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א
הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים
כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח
יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה ,ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו
הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם,
ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד
לאויושט"א:
ה
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א
ה
אליעזר בראשית נעימות
ו
אליעזר בראשית נעימות
הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א
הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם
בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי
הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען
ה"ה שמו הולך לפניו
מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א
יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב
טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים
ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א:
ידידו המכבדו בלב טוב
ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד ,שלפני שהולכים ללמוד צריכים
לכוון לקיים מצות לימוד התורה ,כי הרי מצות צריכות כוונה,
וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא:
של או ַריְ י ָתא ֶׁ שה ְ ּד ֹ ה ֲֵרינִ י מ ּוכָ ן ּו ְמז ּו ָמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵ
ש ּ ָכת ּוב ּ ַב ּת ֹו ָרה ּולְ מַ ְד ּ ֶׁתם א ָֹתם מו ֶׁ לִ ּמ ּוד הַ ּת ֹו ָרה ְּכ ֹ
שה ִמ ְצוָ ה ז ּו ְּכ ֵדי לְ ַק ּיֵם עו ֶׁ
ּו ְשמַ ְר ּ ֶׁתם ַל ֲעש ָֹתם וַ ה ֲֵרינִ י ֹ
ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי ּו ְכ ֵדי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת ר ּוחַ לְ הַ ּב ֹו ֵרא יִ ְת ּ ָב ַר ְך
שם ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל: מו ְּב ֵ
ְש ֹ
יך ה ּוא ּו ְש ִכינְ ּ ֵת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ּו ְר ִחימ ּו שא ְּב ִר ְ שם יִ ח ּוד קֻ ְד ָ לְ ֵ
שם שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ ח ּו ָדא ְשלִ ים ְּב ֵ ּו ְר ִחימ ּו ּו ְד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵ
שה יָ ֵדינ ּו יהי נ ַֹעם יְ הֹוָ ה אלֹהֵ ינ ּו ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאלִ :ו ִ
שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵה ּו: ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ
ז
אליעזר בראשית נעימות
וכ"ק מרן רבינו זצ"ל
היה אומר תמיד בכל הזדמנות:
אז" :לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט
אוועק פון די התעוררות ,דעמאלט'ס:
"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך
ִ
קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר
האט דא געהערט!..
ווייל בשעת ווען איר זענט דא,
דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין
אז איר הערט מיך אויס ,נאר ווען
איר גייט "אוועק" ..דעמאלט'ס זאל
אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס
וואס איר האט דא געהערט!..
ח
אליעזר בראשית נעימות
הקדמה
י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש
מרז"ל קדושים אשר בארץ המה ,ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו
וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור
ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על
דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'
ותלמידי המגיד זצוק"ל ,כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של
רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו ,וכדי שכל יהודי פשוט
יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון.
והרי כבר ידוע ליודעי חן ,כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז ).על כל האומר דבר
שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר ,ובספר חסידים (ס' רכ"ד)
איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק.
ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר
"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר
הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע
ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה.
וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה
בעמלי ,אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות
את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם
יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות ,ואכן שמע אלקים מתוך
סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר
זה ,ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני ,הנני עומד
עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה
יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים ,ולהוסיף דעת
ט
אליעזר בראשית נעימות
ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל ,ואל יצא מתחת ידי שום
מכשול חס ושלום ,רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא
בתוך כל אחד ואחד מישראל ,ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת
הרבים ,ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים
"באידיש" ,והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט):
"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה
בפיהם" ,פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה
שהוא מבין טוב.
וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת
והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל ,וזהו אינו רק ספר לקריאה
גרידא ,כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת ,יען כי הרי זה משפיע
יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל.
וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען
הוצאת ספר זה ,יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק
תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח ,ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים
בתורה ובמצות באמת לאויושט"א.
ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה
ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי ,ואזכה לעבוד את השם יתברך
בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל
ישראל ,ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא
תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו ,מתוך הרחבת הדעת ומנוחה,
ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא ,עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה
הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין
בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן:
י
אליעזר בראשית נעימות
אשית ָּב ָּרא אֱ ל ִֹׁקים
ְּב ֵר ִׁ
אשית ּ ָב ָרא אל ִֹקים ֵאת הַ ּ ָש ַמיִ ם ְו ֵאת הָ ָא ֶׁרץ :די ערשטע זאך וואס
ְּב ֵר ִ
א יודיש קינד דארף דאך צו וויסן איז ,אז מען דארף דאך שטענדיג
"רצוֹן הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא" ,און מען דארף דאך
"פראבירן" צו טוהן דעםָ :
שטענדיג "פראבירן" מקיים צו זיין די מצוות פון דער הייליגער תורה הק',
ווייל אויב א מענטש ווערט ח"ו א "מזיד" און ער צו שטערט חלילה דער
הייליגער תורה הק' "במזיד" ,דעמאלט'ס קען דאך ח"ו קומען אויף איהם
גאר גאר א גרויסע" :חֲרוֹן ַאף יהו-ה" חס ושלום.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ערשטע ווערטער פון
גאנץ חמשה חומשי תורה ,ווייל דער הייליגער תורה הק' הייבט זיך דאך ָאן
אשית".
מיט די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :או ַֹריְּיתָ א הֵ פֵ ר"
און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
– אויב צו שטערסטו דער הייליגער תורה הק' ,ווייל דער הייליגער תורה הק'
וויל דאך דיר דא זאגן אזוי ,אז די ערשטע זאך וואס א יודיש קינד דארף דאך
"רצוֹן
שטענדיג געדענקען איז ,אז מען דארף "פראבירן" צו טוהן דעםָ :
הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא" ,און אז מען דארף "פראבירן" מקיים צו זיין די הייליגע
מצוות פון דער הייליגער תורה הק'.
אשית" – ווייל אויב" :או ַֹריְּיתָ א הֵ פֵ ר" – ווייל אויב צו
ווייל אויבּ" :בְּ רֵ ִׁ
שטערסטו דער הייליגער תורה הק' במזיד ,דעמאלט'ס זאלסטו וויסן ר' יוד
ָארץ – דעמאלט'ס זאלסטו וויסן ר' יוד
ֱֹלקים" אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ
אזּ :בָ ָרא "א ִׁ
יא
אליעזר בראשית נעימות
"מ ַדת הַ ִׁדין" !..און דו ווילס'ט דאך
אז עס איז פארהאן א זאך וואס הייסטִׁ :
"מ ַדת הַ ִׁדין"
זיכער נישט דארפן צו קומען טועם צו זיין אביסעל'ע פון דיִׁ :
ֱֹלקים חַ יִׁ ים ּומֶ לְֶך ע ֹולָם".
פון דעם גרויסן" :א ִׁ
און ממילא א אמת'ע ערליכע יוד ווייסט דאך שטענדיג ,אז די ערשטע זאך
"רצוֹן הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך
אין לעבן איז ,אז מען דארף "פראבירן" צו טוהן דעםָ :
הּוא" ,און אז מען דארף "פראבירן" מקיים צו זיין די הייליגע מצוות פון
דער הייליגער תורה הק'.
אשית",
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :י' צ' ָיבֹאווייל די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
ָרצוֹן הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא" – א יו"ד א צדי"ק ווייסט דאך שטענדיג ביי זיך אז
"רצוֹן הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא" ,און די ערשטע זאך
די ערשטע זאך קומט דאך דיָ :
"רצוֹן הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא".
קומט דאך צו "וועלן" טוהן דעםָ :
ווייל אויב איז מען א "מזיד" ח"ו ,און מען שטויסט ח"ו לכתחילה אוועק
דער הייליגער תורה הק' מיט די אייגענ'ע הענט ,דעמאלט'ס איז דאך ח"ו דא
"מ ַדת הַ ִׁדין" ,און פאר אזא איינער איז דאך טאקע באמת גאר גאר א גרויסעִׁ :
ָארץ.
ֱֹלקים" אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ
געזאגט געווארן די ווערטערּ :בָ ָרא "א ִׁ
ווייל יא ר' יוד ,א יו"ד א צדי"ק רופט דאך שטענדיג אויס אזָ " :יבֹא ָרצוֹן
הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא" ,און א יו"ד א צדי"ק רופט דאך שטענדיג אויס ,אז לאמיר
זעהן וואס דער אייבערשטער וויל פון מיר "יעצט" ,און לאמיר דאס טאקע
פראבירן מקיים צו זייןּ" :בְּ כָל לְּ בָ בִׁ י ּובְּ כָל נַפְּ ִׁשי ּובְּ כָל ְּמאֹ ִׁדי".
יב
אליעזר בראשית נעימות
און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז עס
ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין חז"ל ,אז פון אנהייב האט דאך
"מ ַדת הַ ִׁדין",
דער אייבערשטער געוואלט באשאפן די גאנצע בריאה מיטִׁ :
אבער ווי נאר דער אייבערשטער האט געזעהן אז" :אֵ ין הָ ע ֹולָם ִׁמתְּ קַ יֵם" –
אבער ווי נאר דער אייבערשטער האט געזעהן אז די וועלט וועט דאך נישט
"מ ַדת הַ ִׁדין" ,ממילא וועגן דעם:
קענען האבן קיין קיום מיט אזא שטארקעִׁ :
"וְּ שָ תְּ פָ ה עִׁ מָ ּה ִׁמ ַדת הָ ַרח ֲִׁמים" – ממילא וועגן דעם האט דער אייבערשטער
"מ ַדת הַ ִׁדין" ,און ער האט
"מ ַדת הָ ַרח ֲִׁמים" צו זייןִׁ :
אויך משתף געווען זייןִׁ :
"מ ַדת
"מ ַדת הַ ִׁדין" ,און סיי מיטִׁ :
באשאפן די וועלט מיט ביידע ,סיי מיטִׁ :
הָ ַרח ֲִׁמים".
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין די
אשית" (קפיטל ב'
וואכעדיגע פרשה נאך די פרשה פוןּ" :בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ
פסוק ד') ,אזּ" :בְּ יוֹם עֲשוֹת יהו-ה אֱֹל ִׁקים אֶ ֶרץ וְּ שָ מָ יִׁם" – אז דער הייליגער
באשעפער האט באשאפן" :אֶ ֶרץ וְּ שָ מָ יִׁם" סיי מיט די מדה פון" :יהו-ה" –
ֱֹלקים" –
"מ ַדת הָ ַרח ֲִׁמים" ,און סיי מיט די מדה פון" :א ִׁ
וואס דאס איז דאךִׁ :
"מ ַדת הַ ִׁדין" ,און יא טייערע יודן ,דער הייליגער וואס דאס איז דאךִׁ :
"מ ַדת הַ ִׁדין" און סיי
באשעפער האט באשאפן די גאנצע בריאה סיי מיטִׁ :
"מ ַדת הָ ַרח ֲִׁמים".
מיטִׁ :
און ממילא וועגן דעם זאגט דיר דא דער הייליגער תורה הק' אזוי ,אז:
אשית" – אז די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט וויסן ר' יוד איז ,אז סוף
"ּבְּ רֵ ִׁ
כל סוף ביזטו דאך א "יודיש קינד" ,און ממילא וועגן דעם דארפסטו דאך
כאטשיג "פראבירן" צו זיין א ערליכע יוד ,און נישט ח"ו זיך לאזן וואויל
יג
אליעזר בראשית נעימות
גיין ָאן קיין שום" :קַ ּבָ לַת עֹ ל" ,און גלייכצייטיג זאגט דיר דא דער הייליגער
תורה הק' אויך ,אז וויסן זאלסטו ר' יוד ,אז אויב דו וועסט זיך ח"ו לאזן
וואויל גיין ,און דו וועסט אפילו נישט "פראבירן" צו זיין א ערליכע יוד,
ָארץ –
ֱֹלקים" אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ
דעמאלט'ס זאלסטו וויסן אזּ :בָ ָרא "א ִׁ
דעמאלט'ס זאלסטו וויסן אז דער אייבערשטער האט דאך אויך באשאפן:
"דין".
ָארץ" מיט די מדה פוןִׁ :
"אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ
און אויב דו וועסט זיין א "מזיד" ,און דו וועסט עובר זיין אויף דער
הייליגער תורה הק' "במזיד" ,דעמאלט'ס קען דאך נאך ח"ו קומען אויף דיר
א שרעקליכ'ע" :חֲרוֹן ַאף יהו-ה" הַ שֵ ם י ְִּׁש ְּמרֵ נּו וְּ יַצִׁ ילֵנּו.
און ממילא די ערשטע נקודה וואס דער הייליגער באשעפער זאגט אונז דא
ָאן גלייך אין די אנהייב פון דער הייליגער תורה הק' איז ,אז מען דארף
"פראבירן" צו זיין א ערליכע יוד ,און אז מען דארף "פראבירן" צו דינען
דעם הייליגן באשעפער ווי ווייט מעגליך.
און ניין ר' יוד ,מען קען "נישט" טוהן וואס מען וויל אויף דער וועלט !..און
מיר האבן דאך שוין טאקע אמאל דערמאנט אויף א פלאץ ,אז די גאנצע
מעמד פון" :כָפָ ה ֲעלֵיהֶ ם הַ ר כְּ גִׁ יגִׁ ית" איז דאך נאר געווען א" :הו ָֹרַאת
שָ עָ ה" ,ווייל דאס האט דאך געמוזט געשעהן דעמאלט'ס!..
ווייל מען האט דאך דעמאלט'ס געמוזט אוועק שטעלן די יסוד פון כלל
ישראל ,און מען האט דאך דעמאלט'ס געמוזט אויס שפרייטן א אמת'ע:
"י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" אויף די יודישע קינדער ,כדי אז עס זאל טאקע זייןּ" :בַ עֲבּור
תִׁ הְּ יֶה י ְִּׁרָאת ֹו עַ ל פְּ נֵיכֶם לְּ בִׁ לְּ תִׁ י תֶ חֱטָ אּו" ,און ממילא וועגן דעם האט
יד
אליעזר בראשית נעימות
דעמאלט'ס דער אייבערשטער (כביכול) "געמוזט" טוהן די פעולה פון:
"כְּ פִׁ יָה" ,ווייל נאר די ענין פון" :קַ ּבָ לַת עֹ ל" קען אוועק שטעלן כלל ישראל
אויף אייביג ,און נאר דורך דעם וואס די יודישע קינדער וועלן מקבל זיין
אויף זיך דעם" :עֹ ל מַ לְּ כּות שָ מַ יִׁם" מיט א שטארקייט ,וועלן זיך די יודישע
קינדער קענען האלטן אין אלע דורות בשלימות.
ווייל ניין ר' יוד ,א יודיש קינד איז נישט קיין הפקר יונג !..ווייל א יודיש
קינד איז דאך שטענדיג צו געבינדן צו דער הייליגער "תורה" הק' ,און א
יודיש קינד איז דאך שטענדיג צו געבינדן צו דעם" :חַ י הַ חַ יִׁ ים" וואס ליגט
באהאלטן אין דעם" :עֵ ץ הַ חַ יִׁ ים" – א יודיש קינד איז דאך שטענדיג צו
געבינדן צו דעם הייליגן" :חַ י הַ חַ יִׁ ים" וואס ליגט באהאלטן אין דער
הייליגער "תורה" הק' ,און וואויל איז פאר א מענטש וואס "וויל" כאטשיג
זיין א ערליכע יוד ,און וואויל איז פאר א מענטש וואס "פראבירט" כאטשיג
צו זיין א ערליכע יוד.
אשית",
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :אַ ְּשרֵ י ּבַ קֵ ש"
ווייל די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"מבַ קֵ ש" – וואויל איז – וואויל איז פאר א מענטש וואס איז כאטשיג אְּ :
פאר א מענטש וואס "וויל" כאטשיג זיין גוט ,און וואויל איז פאר א מענטש
"רצוֹן הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא" ,און וואויל איז
וואס "וויל" כאטשיג טוהן דעםָ :
פאר א מענטש וואס "פראבירט" כאטשיג צו זיין א ערליכע יוד ,און וואויל
איז פאר א מענטש וואס "פראבירט" כאטשיג צו דינען דעם הייליגן
באשעפער ווי ווייט ער קען נאר.
טו
אליעזר בראשית נעימות
אבער סתם אזוי אראפ ווארפן פון זיך דעם" :עֹ ל מַ לְּ כּות שָ מַ יִׁם" במזיד ..דאס
איז דאך שוין גאר גאר א געפערליכ'ע זאך ,ווייל די גאנצע געדאנק פון זיין
א" :פוֹרֵ ק עֹ ל" איז דאך א פשוט'ע סתירה מיט א "יודיש קינד".
אשית" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :תֵ ַדע ֶיש
און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"ש ִׁשים
ִׁש ִׁשים ִׁרּבוֹא אוֹתִׁ יוֹת ּבַ תו ָֹרה" – דו זאלסט וויסן ר' יוד אז עס איז דאִׁ :
ִׁרּבוֹא אוֹתִׁ יוֹת ּבַ תו ָֹרה" ,און דו דארפס'ט דאך זעהן מקיים צו זיין אלע:
"ש ִׁשים ִׁרּבוֹא אוֹתִׁ יוֹת" וואס עס שטייט אין דער הייליגער תורה הק'.
ִׁ
און דו האסט דאך נישט קיין רעכט זיך אפ צו שאקלען פון קיין שום מצוה
אין דער הייליגער תורה הק' ,נאר דו דארפס'ט "פראבירן" ווי ווייט מעגליך
"ש ִׁשים ִׁרּבוֹא אוֹתִׁ יוֹת ּבַ תו ָֹרה" ,און וואויל איז פאר א
מקיים צו זיין אלעִׁ :
"ש ִׁשים ִׁרּבוֹא אוֹתִׁ יוֹת
יודיש קינד וואס פראבירט מקיים צו זיין אלעִׁ :
ּבַ תו ָֹרה" ווי ווייט מעגליך.
און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז צדיקים
פלעגן דאך שטענדיג ארום רעדן פון דעם ענין אז די געדאנק פון:
אשית"אשית" ווייזט דאך אויף" :הִׁ תְּ חַ ְּדשּות" ,און די ענין פוןּ" :בְּ רֵ ִׁ
"ּבְּ רֵ ִׁ
אשית"
ווייזט דאך אויף נייע זמנים וואס קומען צו גיין ,און די ענין פוןּ" :בְּ רֵ ִׁ
ווייזט דאך פאר א מענטש אז ער האט דאך יעצט א נייע געלעגענהייט זיך צו
באנייען פון פריש אין דעם ענין פון" :הַ תְּ מָ ָדה ּבַ תו ָֹרה".
אשית" –
און מען קען דאך טאקע אפשר זאגן לויט דעם ,אז די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"רק ּבַ תו ָֹרה" – נאר אין דער הייליגער תורהאיז דאך טאקע אויך גימטריאַ :
הק' ,ווייל יא ר' יוד ,נאר אין דער הייליגער "תורה" הק' קענסטו טרעפן:
טז
אליעזר בראשית נעימות
"הִׁ תְּ חַ ְּדשּות" – נאר אין דער הייליגער "תורה" הק' קענסטו טרעפן נייעס,
ווייל אין די נידריגע וועלט איז דאך נישט דא קיין אמת'ע נייעס ,ווייל אלעס
אויף דער וועלט חזר'ט זיך דאך איבער נאך אמאל און נאך אמאל ,און אלעס
אויף דער וועלט איז דאך בעצם נאר" :כְּ צֵ ל עוֹבֵ ר ּוכְּ רּוחַ נוֹשָ בֶ ת" ,און אלעס
אויף דער וועלט איז דאך בעצם נישט קיין אמת'ע נייעס.
נאר די איינציגסט'ע פלאץ וואו מען קען יא טרעפן אמת'ע נייעס איז ,אין
דער הייליגער "תורה" הק' ,אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע
בפירוש ,אז" :כָל יוֹם וָיוֹם יִׁהְּ יּו ּבְּ עֵ ינֶיָך כְּ ח ֲָד ִׁשים" – אז דער הייליגער תורה
הק' זאל דיר א יעדן טאג אויס זעהן ווי א נייע פריש'ע זאך ,און דער
הייליגער תורה הק' זאל דיר א יעדן טאג אויס זעהן ווי פריש'ע נייעס.
איי וועט איינער אבער פרעגן ,אז ווי אזוי קען איך א יעדן טאג שפירן פון
דאס ניי אז דער הייליגער תורה הק' איז טאקע באמת א נייע זאך פאר
מיר !?..עס איז דאך שוין געגעבן געווארן א פָ אר טויזנט יאר צוריק!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די כוונה פון דעם מאמר חז"ל איז ,אז א
מענטש זאל א יעדן טאג זוכן "חידושים" אין דער הייליגער תורה הק' ,און
אז א מענטש זאל א יעדן טאג פראבירן צו טרעפן נייעס אין דער הייליגער
תורה הק'.
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז א מענטש זאל א יעדן
טאג זוכן צו טרעפן נאך א "חידוש" אין דער הייליגער תורה הק' וואס ער
האט נאך נישט געוואוסט ביז יעצט כדי מקיים צו זיין דעם מאמר חז"ל
(רש"י דברים קפיטל כ"ו פסוק ט"ז) פון" :כָל יוֹם וָיוֹם יִׁהְּ יּו ּבְּ עֵ ינֶיָך
יז
אליעזר בראשית נעימות
כְּ ח ֲָד ִׁשים" – אז א יעדן טאג זאלסטו שפירן ביי דיר אז דער הייליגער תורה
הק' האט דיר עפעס צו געלייגט היינט אין דיין לעבן ,און א יעדן טאג
זאלסטו שפירן ביי דיר אז דער הייליגער תורה הק' האט דיר עפעס אויס
געלערנט נאך א "חידוש" [נאך א נייע זאך] וואס דו האסט נאך נישט
געוואוסט ביז היינט.
און די "חידוש" מוז נישט זיין עפעס א מורא'דיגע טיפע "חידוש" ,נאר די
"חידוש" קען אויך זיין א פשוט'ע בלאט גמרא וואס דו האסט היינט
געלערנט צום ערשט'ן מאל ,ווייל אויב לערנסטו א בלאט גמרא מיט א:
"ש ְּמחָ ה" ,און דו טראכס'ט דעמאלט'ס ביי דיר שטילערהייט ,אז וואויל איז
ִׁ
מיר אז איך האב זוכה געווען צו לערנען נאך א נייע שטיקל גמרא און
געוואויר ווערן נאך א חידושּ" :בְּ תו ַֹרת משֶ ה ַרּבֵ ינּו עָ לָיו הַ שָ לוֹם" ,איז דאך
דאס אמת'ע" :ח ֲָדשוֹת" – איז דאך דאס אמת'ע ריכטיגע "נייעס".
ווייל געוואויר צו ווערן אז דערּ" :בָ שָ ר ו ָָדם" האט אזוי געטוהן ,און באלד
גייט ער אזוי טוהן ,און שפעטער גייט ער נאך אמאל טוהן אזוי ווי ער האט
געטוהן ביים ערשט'ן מאל ,איז דאך פשוט'ע שטותים און נארישקייטן און
הבל הבלים ,ווייל" :הֲבֵ ל הֲבָ לִׁ ים ָאמַ ר קֹ הֶ לֶת הֲבֵ ל הֲבָ לִׁ ים הַ כֹל הָ בֶ ל" – ווייל
אלעס אויף דער וועלט איז דאך בעצם איין גרויסע "גארנישט" ,און אלעס
"שטּות וָהֶ בֶ ל ְּּורעּות רּוחַ ".
אויף דער וועלט איז דאך בעצם איין גרויסעְּ :
ָאדם ְּשֹלמֹ ה הַ מֶ לְֶך עָ לָיו הַ שָ לוֹם" זאגט דאך
און דער גרויסער" :חָ כָם ִׁמכָל ָ
אונז שוין טאקע אויך ווייטער אין קהלת (קפיטל א' פסוק ט') ,אז דו זאלסט
וויסן זייער קלאר ביי דיר ר' יוד ,אז" :וְּ אֵ ין כָל חָ ָדש תַ חַ ת הַ שָ מֶ ש" – אז עס
איז דאך נישט פארהאן קיין אמת'ע נייעס אויף דער וועלט.
יח
אליעזר בראשית נעימות
ווייל" :מַ ה שֶ הָ יָה הּוא שֶ יִׁ הְּ יֶה" – ווייל דאס וואס איז געווען וועט דאך
באלד נאך אמאל זיין ,אוןּ" :ומַ ה שֶ ַנעֲשָ ה הּוא שֶ יֵעָ שֶ ה" – און דאס וואס איז
געשעהן וועט דאך באלד נאך אמאל געשעהן.
ווייל יא ר' יוד ,נייעס פון די וועלט גייט דאך איבער און איבער און איבער,
און נייעס פון די וועלט האלט זיך דאך און איין איבער חזר'ן נאך אמאל און
נאך אמאל און נאך אמאל ,און ממילא אזעלכע "נייעס" הייסט דאך בכלל
נישט קיין "נייעס".
ָאדם ְּשֹלמֹ ה הַ מֶ לְֶך עָ לָיו הַ שָ לוֹם" זאגט דאך
און דער גרויסער" :חָ כָם ִׁמכָל ָ
אונז שוין טאקע אויך ווייטער אין קהלת (קפיטל ג' פסוק כ') ,אז די סיבה
פארוואס די נייעס פון די וועלט הייסט נישט קיין נייעס איז ,ווייל" :הַ כֹל
ה ֹולְֵך אֶ ל מָ קוֹם אֶ חָ ד" – ווייל אלעס אויף דער וועלט גייט דאך נאר צו איין
פלאץ.
ווייל" :הַ כֹל הָ יָה ִׁמן הֶ עָ פָ ר" – ווייל אלעס אויף דער וועלט קומט דאך פון
דער "ערד" ,און" :וְּ הַ כֹל שָ ב אֶ ל הֶ עָ פָ ר" – און אלעס אויף דער וועלט קערט
זיך דאך סוף כל סוף אויך צוריק צו דער ערד פון וואו זי איז געקומען ,און
ממילא אזעלכע זאכן הייסט דאך בכלל נישט קיין אמת'ע נייעס.
ווייל נייעס הייסט דאך נאר א זאך וואס איז אלעמאל" :קַ ֵיים" – ווייל נייעס
הייסט דאך נאר א זאך וואס בלייבט אויף אייביג ,ווייל נאר א זאך וואס
בלייבט אויף אייביג קענסטו ָאן רופן א אמת'ע "חידוש" ,אבער משא"כ
אויב איינער ווערט געוואויר א נייע זאך ,און בשעת ווען ער ווערט דאס
געוואויר ווייסט ער אז אין א פָ אר מינוט ארום איז דאך שוין בכלל נישט
יט
אליעזר בראשית נעימות
נוגע די גאנצע נייעס וואס ער האט דא יעצט געהערט ,דעמאלט'ס איז דאך
שוין נישט אינטרעסאנט די גאנצע נייעס ,ווייל דער מענטש ווייסט דאך שוין
דעמאלט'ס זייער גוט ,אז די גאנצע נייעס וואס ער האט דא יעצט געהערט
איז דאך נאר נוגע פאר "א פָ אר מינוט" ,און ממילא וועגן דעם רעדט דאס
נישט צו איהם אזוי שטארק.
אבער משא"כ אויב א יודיש קינד ווערט געוואויר א חידוש אין דער
הייליגער "תורה" הק' וואס איז דאך" :קַ יֵים לְּ ע ֹולָם וָעֶ ד ּולְּ עוֹלְּ מֵ י עַ ד ּולְּ נֵצַ ח
נְּצָ ִׁחים" ,דעמאלט'ס איז ער דאך שוין טאקע געוואויר געווארן א אמת'ע
"נייעס" – דעמאלט'ס איז ער דאך שוין טאקע געוואויר געווארן א אמת'ע
נייע זאך ,און דאס הייסט דאך שוין טאקע יא א אמת'ע נייעס.
ווייל" :זֹאת הַ תו ָֹרה ֹלא תְּ הֵ א מֻ ְּחלֶפֶ ת" – ווייל דער חידוש וואס דו האסט דא
יעצט געהערט איז דאך א אמת'ע "נייעס" וואס וועט זיך דאך קיינמאל נישט
טוישן פאר קיין שום פרייז ,נאר דאס וועט בלייבן א אמת'ע חידוש" :לְּ ע ֹולָם
וָעֶ ד ּולְּ עוֹלְּ מֵ י עַ ד ּולְּ נֵצַ ח נְּצָ ִׁחים".
אשית" – אויב זוכסטו און ממילא טייערע הארציגע חבר ,אויבּ" :בְּ רֵ ִׁ
"נייעס" !?..און אויב זוכסטו" :ח ֲָדשוֹת" !?..דעמאלט'ס זאלסטו וויסן ,אז
"רק ּבַ תו ָֹרה" – די
די איינציגסט'ע פלאץ וואו דו קענסט זוכן נייעס איזַ :
איינציגסט'ע פלאץ וואו דו קענסט זוכן נייעס איז נאר אין דער הייליגער
"תורה" הק' ,ווייל דער הייליגער תורה הק' איז דאך די איינציגסט'ע פלאץ
וואו דו וועסט קענען טרעפן אמת'ע פיינע פריש'ע נייעס וואס וועט בלייבן
א נייעס" :לְּ ע ֹולָם וָעֶ ד ּולְּ עוֹלְּ מֵ י עַ ד ּולְּ נֵצַ ח נְּצָ ִׁחים".
כ
אליעזר בראשית נעימות
און איינמאל דו וועסט טועם זיין א חלק פון די אמת'ע נייעס פון דער
הייליגער "תורה" הק' ,דעמאלט'ס וועסטו זיך שוין פשוט פאר עקלען פון די
אנדערע שמוציג'ע וועלטליכ'ע נייעס וואס זענען נישט נוגע פאר א מענטש,
נישט אויף די וועלט ,און נישט אויף יענע וועלט.
אשית",
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :ח ֲָדשוֹת קָ צָ ה"
ווייל די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
– וועלטליכ'ע נייעס וועט דיר פשוט פאר עקלען איינמאל דו וועסט טועם
אשית" – וועלטליכ'ע נייעס וועט דיר פשוט פאר עקלען
זיין פון דעםּ" :בְּ רֵ ִׁ
איינמאל דו וועסט טועם זיין אביסעל'ע פון דער הייליגער "תורה" הק' וואס
אשית ַד ְּרכוֹ".
ווערט ָאן גערופן" :רֵ ִׁ
און יא ר' יוד ,איינמאל דו וועסט טועם זיין דעם טעם פון דער הייליגער
תורה הק' ,דעמאלט'ס וועסטו שוין פלוצלונג זעהן אז אלע נייעס'ן פון דעם
נידריג'ן וועלט וועט דיר שוין מער נישט אינטערעסירן בכלל.
אשית" [מיטן כולל] – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"לְּ ע ֹולָם וָעֶ ד ּולְּ עוֹלְּ מֵ י עַ ד ּולְּ נֵצַ ח נְּצָ ִׁחים" [מיטן אות יו"ד – מיט דעם יודיש
אשית" – אז
קינד אליין] ,ווייל א יודיש קינד דארף דאך פארשטיין ,אזּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית ַד ְּרכוֹ" איז דאך
דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט ָאן גערופן" :רֵ ִׁ
א זאך וואס איז" :קַ יֵים לְּ ע ֹולָם וָעֶ ד ּולְּ עוֹלְּ מֵ י עַ ד ּולְּ נֵצַ ח נְּצָ ִׁחים" ,און טאקע
וועגן דעם איז דאס אמת'ע גוטע "נייעס" ,ווייל א חידוש וואס דו ביזט
מחדש אין דער הייליגער תורה הק' בלייבט דאך א חידוש אויף אייביג:
"לְּ ע ֹולָם וָעֶ ד ּולְּ עוֹלְּ מֵ י עַ ד ּולְּ נֵצַ ח נְּצָ ִׁחים".
כא
אליעזר בראשית נעימות
אבער משא"כ אויב ביזטו מחדש א חידוש אין דעם נידריג'ן וועלט'ל,
האסטו דאך בעצם גארנישט מחדש געווען ,ווייל דער נידריג'ער וועלט'ל
איז דאך אויס דרוק'לעך "נישט" א זאך וואס איז" :קַ יֵים" פאר אייביג ,און
אויב דיין חידוש וועט באלד ווערן אויס חידוש ,האסטו דאך בעצם
גארנישט מחדש געווען דא.
און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך ,אז דער הייליגער תורה הק' ווערט
"ש ָירה" כידוע ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע
דאך אויך ָאן גערופןִׁ :
בפירוש אין פסוק אין פרשת וילך (קפיטל ל"א פסוק י"ט) ,אז דער
אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר משה רבינו ,אז :וְּ עַ תָ ה כִׁ תְּ בּו
ָלכֶם אֶ ת "הַ ִׁש ָירה" הַ זֹאת וְּ ל ְַּמ ָדּה אֶ ת ּבְּ נֵי י ְִּׁש ָראֵ ל ִׁשימָ ּה ּבְּ פִׁ יהֶ ם וגו'.
"ש ַירת ָאב"
אשית" איז דאך אויך די זעלבע אותיות וויִׁ :
און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"ש ָירה" פון אונזער גרויסן הייליגן טאטן אין הימל!..
– דיִׁ :
און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל צ"ו פסוק
"ש ָירה" וואס געהערט צום אייבערשטן,
"שירּו לַיהו-ה" – אז דיִׁ :
א') ,אזִׁ :
[און דאס גייט דאך ארויף אויף דער הייליגער "תורה" הק' ווי דערמאנט],
"שיר" וואס איז דאך טאקע באמת ָאן געפילט מיט" :חָ ָדש" –
איז דאך אִׁ :
"שיר" וואס איז
"ש ָירה" וואס געהערט צום אייבערשטן איז דאך אִׁ :
דיִׁ :
"ש ָירה" וואס געהערט
דאך טאקע באמת ָאן געפילט מיט" :ח ֲָדשוֹת" – דיִׁ :
"שיר" וואס איז דאך טאקע באמת ָאן געפילט צום אייבערשטן איז דאך אִׁ :
מיט אמת'ע "נייעס".
כב
אליעזר בראשית נעימות
און די ווארטּ" :בַ תו ָֹרה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא :תַ ְּריַ"ג ,ווייל יא ר'
יוד ,וויסן זאלסטו ,אז נאר אין די הייליגע" :תַ ְּריַ"ג ִׁמצְּ וַת הַ תו ָֹרה" קענסטו
טרעפן "נייעס" ,און נאר אין די הייליגע" :תַ ְּריַ"ג ִׁמצְּ וַת הַ תו ָֹרה" קענסטו
טרעפן "חידושים" ,אבער אין דעם נידריג'ן וועלט'ל!?..
אין דעם נידריג'ן וועלט'ל זאלסטו אפילו נישט זוכן קיין חידושים ,ווייל דו
וועסט דאך סיי ווי סיי נישט טרעפן ,ווייל דער נידריג'ער וועלט איז דאך
איין שטיק" :שֶ קֶ ר" ,און דער נידריג'ער וועלט איז דאך פוסט און ליידיג ,און
קיין שום אמת'ע נייעס וועסטו דאך נישט טרעפן דארטן.
"מצְּ וַת הַ תו ָֹרה"..
אבער אין דער הייליגער תורה הק' און אין די הייליגעִׁ :
וועסטו שוין איינמאל טרעפן "חידושים" – דארטן וועסטו שוין איינמאל
טרעפן נייע זאכן וואס דו האסט נאך נישט געוואוסט ביז יעצט.
און די אמת איז דאך ,אז די ערשטע זאך אויף דער וועלט איז דאך דער יוד
וואס זיצט און לערנט דער הייליגער תורה הק' ,און די חשוב'סטע זאך אויף
דער וועלט איז דאך דער יוד וואס זיצט און לערנט דער הייליגער תורה הק'.
אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :אַ ְּשרֵ י הַ ְּמשַ נֶה"
און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
[מיט די צוויי ווערטער] – אז וואויל איז פאר דער מענטש וואס לערנט דער
הייליגער תורה הק' !..ווייל יא ר' יוד ,דער הייליגער תורה הק' שרייט דאך
יעצט אויס הויעך די ווערטער וואס רבי יוחנן האט דאך שוין אויס געשריגן
ווען ער האט גע'ענדיגט לערנען ,אז" :אַ ְּשרֵ י ִׁמי שֶ גָדוֹל ּבַ תו ָֹרה" – אז וואויל
איז פאר דער מענטש וואס "שטייגט" אין דער הייליגער תורה הק'.
כג
אליעזר בראשית נעימות
איי וועט איינער אבער פרעגן ,אז וואס איז מיט "מיר" !?..איך פלאג זיך
דאך א יעדן טאג צו פארשטיין די ווערטער פון דער הייליגער תורה הק',
אבער איך האב דאך ליידער נאך נישט זוכה געווען צו פארשטיין די
ווערטער פון דער הייליגער תורה הק' ,און ממילא וואס איז מיט "מיר"!?..
פאר מיר האסטו נישט עפעס א גוט ווארט הייליגער תנא רבי יוחנן!?..
וועגן דעם פירט רבי יוחנן אויס זיינע ווערטער אין מסכת ברכות (דף :י"ז
ע"א ) ,און רבי יוחנן זאגט אונז דארטן ,אז איך זאג דיר נישט דא בלויז אז:
אַ ְּשרֵ י ִׁמי "שֶ גָדוֹל" ּבַ תו ָֹרה – איך זאג דיר נישט דא בלויז אז וואויל איז פאר
דער מענטש וואס "שטייגט" אין דער הייליגער תורה הק' ,נאר איך זאג דיר
דא אויך אז :אַ ְּשרֵ י ִׁמי "שֶ עֲמָ לוֹ" ּבַ תו ָֹרה – איך זאג דיר דא אויך אז וואויל
איז פאר דער מענטש וואס "פלאגט" זיך אין דער הייליגער תורה הק' טראץ
דעם וואס ער פארשטייט נישט צו פיל.
ווייל יא ר' יוד ,אפילו אויב דו פארשטייס'ט נישט וואס דו לערנס'ט ,ביזטו
אבער נאך אלץ געלויבט דורך דעם גרויסן הייליגן תנא "רבי יוחנן" אליין!..
ווייל די עיקר איז דאך ,אז דו זאלסט זיך מדבק זיין אין דער הייליגער
"תורה" הק' ,און אויב ביזטו זיך טאקע באמת מדבק אין דער הייליגער
"תורה" הק' ,דעמאלט'ס ביזטו דאך פון די מענטשן וואס" :וְּ עוֹשֶ ה נַחַ ת רּוחַ
לְּ יוֹצְּ רוֹ" – דעמאלט'ס ביזטו דאך פון די מענטשן וואס פאר שאפן דאך גאר
גאר א גרויסע" :נַחַ ת רּוחַ " פאר אונזער גרויסן הייליגן טאטן אין הימל דורך
"דבֵ קּות ּבַ תו ָֹרה" ,און אויב פלאגסטו זיך טאקע באמת אויף דער זייערְּ :
הייליגער תורה הק' ,דעמאלט'ס איז" :אַ ְּש ֶריָך ּבָ ע ֹולָם הַ זֶה וְּ טוֹב ָלְך לָע ֹולָם
הַ ּבָ א".
כד
אליעזר בראשית נעימות
אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין די משנה אין אבות (פרק ו'
משנה ד') ,אז די תנא פון די משנה זאגט דאך אונז שוין בפירוש קלאר ,אז:
"ּובַ תו ָֹרה אַ תָ ה עָ מֵ ל" – אז אויב פלאגסטו זיך אויף דער הייליגער תורה הק',
און" :אִׁ ם אַ תָ ה עֹ שֶ ה כֵן" – און אויב טוסטו טאקע באמת אזוי ,און דו
פלאגס'ט זיך טאקע "באמת" אויף די ווערטער פון דער הייליגער תורה הק',
דעמאלט'ס" :אַ ְּש ֶריָך וְּ טוֹב לְָך" – דעמאלט'ס וואויל איז דיר און גוט איז
דיר ,און" :אַ ְּש ֶריָך ּבָ ע ֹולָם הַ זֶה וְּ טוֹב לְָך לָע ֹולָם הַ ּבָ א".
און דער הייליגער" :תו ָֹרה שֶ ּבִׁ כְּ תַ ב" און דער הייליגער" :תו ָֹרה שֶ ּבְּ עַ ל פֶ ה"
זענען דאך די הייליגע "קוועלער" פון א יעדע יודיש קינד ,און פון דעם
לעבן מיר דאך אלע שטענדיג ,ווייל" :כִׁ י הֵ ם חַ יֵינּו וְּ אֹ ֶרְך יָמֵ ינּו ּובָ הֶ ם נֶהְּ גֶה
יוֹמָ ם ָו ָל ְּילָה".
אשית",
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" איז דאך די זעלבע אותיות ווי" :יֶש ּבְּ אֵ רֹת", ווייל די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
ווייל יא ר' יוד ,דער הייליגער" :תו ָֹרה שֶ ּבִׁ כְּ תַ ב" און דער הייליגער" :תו ָֹרה
שֶ ּבְּ עַ ל פֶ ה" זענען דאך דיּ" :בְּ אֵ ר מַ יִׁם חַ יִׁ ים" פון א יעדע יודיש קינד.
אבער פון די אנדערע זייט דארף מען דאך אבער אויך וויסן ,אז מען מוז דאך
האבן א" :מו ֶֹרה ֶד ֶרְך" וואס זאל אונז ווייזן די וועג ווי אזוי זיך צו פירן ,ווייל
אויב האט מען נישט קיין" :מו ֶֹרה ֶד ֶרְך" וואס זאל אונז ווייזן די וועג ווי אזוי
זיך צו פירן ,קען מען דאך שוין דעמאלט'ס גאר שנעל פאר קריכען אום
וועלנ'דיג ,און אויב פארמאגט מען נישט קיין" :מו ֶֹרה ֶד ֶרְך" וואס זאל דיר
שטענדיג מחזק זיין אין דיינע שווערע מצבים ,דעמאלט'ס ביזטו דאך שוין
נישט פאר זיכער'ט זיך צו קענען האלטןּ" :בְּ ֶד ֶרְך הַ תו ָֹרה וְּ הַ י ְִּׁרָאה".
כה
אליעזר בראשית נעימות
אשית",
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" איז דאך אויך די זעלבע אותיות ווי" :תִׁ שָ א ֶרּבִׁ י"
ווייל די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"רּבִׁ י" אדער א" :מו ֶֹרה ֶד ֶרְך"
– אז דו מוזט דאך אויף נעמען אויף דיר אֶ :
וואס זאל דיר שטענדיג פירן אויפן ריכטיג'ן וועג ,ווייל אויב האט מען נישט
"רּבִׁ י" אדער א" :מו ֶֹרה ֶד ֶרְך" וואס זאל אונז שטענדיג פירן אויפן
קייןֶ :
ריכטיג'ן וועג ,קען מען דאך שוין דעמאלט'ס גאר שנעל פאר קריכען פון
דעם גלייכ'ן וועג.
ווייל ווער ברענגט דיר צו צום אייבערשטן !?..דער" :צַ ִׁדיק" ,יא !?..און
ווער שטארקט דיר ווען עס גייט דיר אביסעל'ע שווער אין עבודת השם
יתברך !?..ווער !?..ווידער אמאל דער" :צַ ִׁדיק" ,יא!?..
און ווער איז דיר שטענדיג מחזק ווען עס גייט דיר שווער און דו ווילס'ט
שוין אויף געבן אויף אלעס !?..ווידער אמאל דער" :צַ ִׁדיק" ,און ווער
לערנט אויס פאר כלל ישראל וואס צו טוהן אין א יעדע צייט !?..ווידער
"ד ֶרְך
אמאל דער" :צַ ִׁדיק" ,און ווער לערנט מיט די יודישע קינדער דעםֶ :
יהו-ה" ווי אזוי מען דארף זיך אויף צו פירן !?..ווידער אמאל דער" :צַ ִׁדיק".
און ווער האלט דיר און איין זאגן אז דו ביזט נאך נישט פאר פאלן ,נאר
פארקערט ,דער האלט זיך ,און שטארקט זיך ,ווייל דער אייבערשטער וועט
דאך שוין זיכער העלפן !?..ווער !?..ווידער אמאל דער" :צַ ִׁדיק" ,נו אויב
אזוי קומט דאך אויס פון דעם ,אז די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט האבן
"רּבִׁ י" – א" :צַ ִׁדיק" – א" :מו ֶֹרה ֶד ֶרְך" וואס זאל דיר קענען דער
איז ,אֶ :
האלטן אין דיינע שווערע מצבים בשעת ווען דו ווילס'ט דאך אין אמת'ן
שטייגןּ" :בַ תו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְּ י ְִּׁרַאת יהו-ה ְּטהו ָֹרה".
כו
אליעזר בראשית נעימות
און ממילא וועגן דעם מוזטו דאך קענען האבן דעם" :צַ ִׁדיק" ביי דיר וואס
זאל דיר קענען דער האלטן אין דיינע שווערע מצבים ,ווייל ווער שטארקט
דיר בשעת ווען עס גייט דיר אביסעל'ע שווער אין עבודת השם יתברך!?..
ווער !?..דער" :צַ ִׁדיק" ,יא !?..און ווער לערנט אויס פאר כלל ישראל וואס
צו טוהן אין א יעדע צייט !?..ווידער אמאל דער" :צַ ִׁדיק".
און ווער ראטעוועט דיר אפ פון אלע שרעקליכ'ע נסיונות וואס פראבירן זיך
אריין צו כאפןּ" :בְּ תוְֹך מַ ֲחנֵינּו הַ ְּקדוֹשָ ה" !?..ווידער אמאל דער" :צַ ִׁדיק",
און ווער האלט דיר און איין דערמאנען וואו די אמת'ע" :אֱמֶ ת" ליגט!?..
ווידער אמא ל דער" :צַ ִׁדיק" ,און ווער לערנט מיט די יודישע קינדער דעם:
"ד ֶרְך יהו-ה" ווי אזוי מען דארף זיך אויף צו פירן !?..ווידער אמאל דער:
ֶ
"צַ ִׁדיק".
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת יתרו
(קפיטל י"ט פסוק ג') ,אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר
משה רבינו ,אז" :כֹה תֹ אמַ ר לְּ בֵ ית ַיעֲקֹ ב וְּ תַ גֵיד לִׁ בְּ נֵי י ְִּׁש ָראֵ ל" – אז גיי געב
"דבַ ר יהו-ה" צו די יודישע קינדער.
איבער דעםְּ :
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת וילך
(קפיטל ל"א פסוק י"ט) ,אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געהייסן
פאר משה רבינו ,אז" :וְּ עַ תָ ה כִׁ תְּ בּו ָלכֶם אֶ ת הַ ִׁש ָירה הַ זֹאת וְּ ל ְַּמ ָדּה אֶ ת ּבְּ נֵי
י ְִּׁש ָראֵ ל ִׁשימָ ּה ּבְּ פִׁ יהֶ ם".
און משה רבינו האט דאך שוין אליין געזאגט אין פרשת יתרו (קפיטל י"ח
ֱֹלקים וְּ אֶ ת ת ֹורֹתָ יו – אז "איך" וועל
פסוק ט"ז) ,אז" :וְּ הו ַֹדעְּ תִׁ י" אֶ ת חֻ קֵ י הָ א ִׁ
כז
אליעזר בראשית נעימות
"ד ֶרְך אֲשֶ ר יֵלְּ כּו בָ ּה" ,ווייל דאס
צו וויסן טוהן פאר די יודישע קינדער דעםֶ :
איז דאך טאקע די תפקיד פון דעם" :צַ ִׁדיק" ,די תפקיד פון דעם" :צַ ִׁדיק"
"ד ֶרְך אֲשֶ ר יֵלְּ כּו בָ ּה" פאר די יודישע קינדער.
איז ,איבער צו געבן דעםֶ :
א ון עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת וילך
(קפיטל ל"א פסוק י"ט) ,אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר
"שימָ ּה ּבְּ פִׁ יהֶ ם" ,ווייל יא
משה רבינו דעם לשון ,אז :וְּ ל ְַּמ ָדּה אֶ ת ּבְּ נֵי י ְִּׁש ָראֵ ל ִׁ
טייערע יודן ,דער" :צַ ִׁדיק" לייגט דיר אריין דער הייליגער תורה הק' אין דיין
"מויל" אריין ,ממש אזוי ווי א מאמע וואס געבט צו עסן פאר איר קינד.
ווייל עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז מען קען דאך
נישט געבן צו עסן א גרויסע הארט'ע עפל פאר א קליין קינד פון א פָ אר
חדשים ,ווייל ער קען זיך דאך ח"ו דער שטיקן דורך דעם ,נאר וואס מען
טוט איז ,אז די מאמע נעמט די עפל ,און זי צו מאלט דאס גוט אויף קליינע
שטיקעל'עך ,און ערשט נאך דעם קען די קינד אויף עסן דעם גאנצן עפל און
זיך מחיה זיין מיט דעם.
און די זעלבע זאך טוט דאך אויך דער" :צַ ִׁדיק" ,ווייל ווען עס קומט ָאן א
יודיש קינד ,און ער געבט א קוק ָאן דער הייליגער תורה הק' ,און ער זאגט
דעמאלט'ס צו זיך שטילערהייט ,אז נע ..דער הייליגער תורה הק' איז נישט
געמאכט פאר מיר ,ווייל דער הייליגער תורה הק' איז דאך צו שווער פאר
מיר ,און איך בין דאך שוין סיי ווי סיי פאר פאלן ,דעמאלט'ס ..קומט אריין
דער" :צַ ִׁדיק" ,און דער" :צַ ִׁדיק" צו מאלט דעמאלט'ס פאר דיר דער
הייליגער תורה הק' אויף קליינע שטיקל'עך ,און ער געבט דיר דעמאלט'ס
אריין דער הייליגער" :עֵ ץ הַ חַ יִׁ ים" אין דיין מויל אריין מיט א מורא'דיגע:
כח
אליעזר בראשית נעימות
"נְּעִׁ ימוֹת" – מיט א מורא'דיגע זיס'קייט ,כדי אז דו זאלסט שוין ָאן הייבן צו
שפירן ביי דיר אז דער הייליגער תורה הק' איז "יא" געמאכט פאר דיר!..
און כדי אז דו זאלסט שוין דעמאלט'ס ָאן הייבן צו שפירן ביי דיר אז דו
האסט "יא" א קשר מיטן הייליגןּ" :בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָׁמים"!..
און טאקע וועגן דעם האט דיר דער אייבערשטער געגעבן די הייליגע מצוה
פוןֹ" :לא תָ סּור" וגו' ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק
אין פרשת שופטים (קפיטל י"ז פסוק י"א) ,אז דער אייבערשטער האט דאך
אונז שוין באפוילן מיט די הייליגע מצוה פוןֹ" :לא תָ סּור ִׁמן הַ ָדבָ ר אֲשֶ ר
ּושמֹ אל" – אז דו זאלסט זיך נישט אוועק רירן פון דאס וואס
יַגִׁ ידּו לְּ ָך י ִָׁמין ְּ
די "תלמידי חכמים" פון דיין דור וועלן דיר זאגן צו טוהן רעכט'ס אדער
לינק'ס ,נאר" :וְּ עָ ִׁשיתָ כְּ כֹ ל אֲשֶ ר יוֹרּוָך" – נאר דו זאלסט שטענדיג טוהן
אלעס וואס די "תלמידי חכמים" פון דיין דור וועלן דיר הייסן צו טוהן.
און די מצות עשה פון" :וְּ עָ ִׁשיתָ כְּ כֹ ל אֲשֶ ר יוֹרּוָך" איז דאך שוין א קלאר'ע
"דבְּ רֵ י הָ ַרב" ,און עס ליגט דאך שוין א
"חיוב" אויפן תלמיד אויס צו הערןִׁ :
קלאר'ע "חיוב" אויפן תלמיד מקבל צו זיין פון זיין" :מו ֶֹרה ֶד ֶרְך" דעם:
"ד ֶרְך יהו-ה" ,ווייל דאס וועט דאך דיר ברענגען צו" :אֱמּונָה ּבַ יהו-ה".
ֶ
און נישט צו סתם" :אֱמּונָה ּבַ יהו-ה" אזוי ווי די וועלט זאגט ,נאר צו "לעבן"
שטענדיג מיט" :אֱמּונָה ּבַ יהו-ה" טאג טעגליך ,און אין א יעדע מצב וואו דו
ביזט נאר וועט דיר דאך דער" :צַ ִׁדיק" שטענדיג דערמאנען ,אז וויסן זאלסטו
ר' יוד ,אז דו ביזט נישט אליין ,נאר" :הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא אִׁ תְּ ָך ּבְּ כָל מַ צָ ב
שֶ יִׁ הְּ יֶה".
כט
אליעזר בראשית נעימות
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך פון איינער פון די פריער'דיגע צדיקים,
אז אפילו אויב א מענטש געפונט זיך ח"ו אמאל אין גאר גאר א נידריגע
מצב ,זאל ער אבער דעמאלט'ס וויסן איין זאך ,און דאס איז ,אז "דער
אייבערשטער איז שטענדיג מיט איהם" ,אז דער אייבערשטער איז דאך
שטענדיג "מיט" איהם ,און "לעבן" איהם ,און "אין" איהם.
און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל כ"ג פסוק
ד') ,אז" :גַם כִׁ י אֵ לְֵך ּבְּ גֵיא צַ לְּ מָ וֶת ֹלא אִׁ ָירא ָרע כִׁ י אַ תָ ה עִׁ מָ ִׁדי" ,און די גאנצע
שוועריקייט איז דאך נאר א" :י ְִּׁר ָידה לְּ צ ֶֹרְך עֲלִׁ יָה" ,און דאס וועט דאך דיר
סוף כל סוף צוריק ברענגען צום אייבערשטן.
און דאס איז דאך טאקע די גרויסע כח פון א" :צַ ִׁדיק" ,ווייל א" :צַ ִׁדיק"
הייבט דאך אויף א יעדע יודישע" :נְּשָ מָ ה" ,און א" :צַ ִׁדיק" נעמט זיך דאך
ָאן פאר די כבוד פון דעם אייבערשטן וואס שרייט דאך שוין טויזנט'ער
טויזנט'ער יארן אז" :קוֹל ָגדוֹל וְּ ֹלא יָסָ ף" ,אז" :כִׁ י ֹלא י ִָׁדח ִׁממֶ נִׁי נ ִָׁדח" – אז
קיין שום יודיש קינד וועט נישט פארלוירן ווערן פון כלל ישראל!..
און דאס איז דאך טאקע א אמת'ע" :צַ ִׁדיק אֱמֶ ת" ,ווייל א אמת'ע" :צַ ִׁדיק
אֱמֶ ת" איז דאך "מקרב" א יעדע יודיש קינד ,און א אמת'ע" :צַ ִׁדיק אֱמֶ ת" איז
דאך "מחזק" א יעדע יודיש קינד ,און א אמת'ע" :צַ ִׁדיק אֱמֶ ת" קען דאך
נישט צו קוקען ווי א יודיש קינד טוט א עבירה ,און א אמת'ע" :צַ ִׁדיק אֱמֶ ת"
האט דאך ליב א יעדע יודיש קינדַ" :אהֲבַ ת נֶפֶ ש" ,און א אמת'ע" :צַ ִׁדיק
אֱמֶ ת" איז זיך דאך גרייט" :מ ֹוסֵ ר נֶפֶ ש" צו זיין א טובה צו טוהן פאר א
צווייטע יוד ,און א אמת'ע" :צַ ִׁדיק אֱמֶ ת" שלאגט זיך דאך מיט ציין און נעגל
ל
אליעזר בראשית נעימות
אנטקעגן די שווערע נסיונות וואס ווילן אונטער ברענגען כלל ישראל ,און א
אמת'ע" :צַ ִׁדיק אֱמֶ ת" וועט דאך ווערן" :מָ לֵא ִׁש ְּמחָ ה" ווען ער וועט זעהן אז
א יודיש קינד זיצט און לערנט א בלאט גמרא פארן דאווענען[ ,אפילו ווען
דער יוד איז נישט קיין גרויסע בעל מדריגה] ,און א אמת'ע" :צַ ִׁדיק אֱמֶ ת"
איז דאך גרייט אוועק צו געבן פון זיין טייערע צייט צו שמועס'ן מיט א
צווייטע יוד אבי אז דער יוד זאל ארויס גיין מחוזק פון דעם.
און א אמת'ע" :צַ ִׁדיק אֱמֶ ת" איז דאך "מקרב" א יעדע יודיש קינד ,נישט קיין
חילוק ווי אזוי ער זאל נאר אויס זעהן ,און דאס איז דאך טאקע די
פאסיג'סטע זאך וואס א יודיש קינד קען נאר טוהן אויף דער וועלט.
ווייל א יעדע יודיש קינד וויל דאך בעצם זיין גוט ,אזוי ווי חז"ל (מס' סוטה
ָאדם חוֹטֵ א אֶ לָא
דף :ג' ע"א) זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש ,אז" :אֵ ין ָ
אִׁ ם כֵן נִׁכְּ נַס ּב ֹו רּוחַ ְּשטּות" – אז א מענטש זינדיגט נישט נאר אויב עס איז
אריין אין איהם א" :רּוחַ ְּשטּות" און ער איז געווארן "צובראכן" פון דעם,
און ממילא וועגן דעם מיינט ער שוין נעבעך ביי זיך אז דער אייבערשטער
דארף איהם שוין נישט האבן ,און "נאר דעמאלט'ס" זינדיגט ער.
אבער א יעדע יודיש קינד [בלי שום יוצא מן הכלל] וויל דאך בעצם זיין
גוט !..און דאס וואס א יוד זינדיגט ,קומט דאך נאר פון "צובראכן קייט".
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון" :נִׁכְּ נַס ּב ֹו
רּוחַ ְּשטּות" ,ווייל די ווערטערִׁ " :נכְּ נַס ּב ֹו רּוחַ ְּשטּות" – איז דאך טאקע אויך
ראשי תיבות" :נ ְִּׁשּבָ ר" – ער איז צובראכן ,דאס אלעס ,און דאס איז די סיבה
פארוואס דער מענטש דער ווייטער'ט זיך נעבעך אזוי שטארק פון דעם
לא
אליעזר בראשית נעימות
אייבערשטן ,און דאס איז דאך די איינציגסט'ע סיבה פארוואס ער קען זיך
נישט האלטן ערליך און פיין ,אבער נישט ח"ו ווייל ער איז "שלעכט"
חלילה ,חס ושלום אזוי צו זאגן ,ווייל קיין שום יודיש קינד טוט דאך נישט
קיין עבירה" :כְּ ֵדי לְּ הַ כְּ עִׁ יס" ח"ו ,נאר ער טוט דאס פשוט ווייל ער איז פשוט
"שבְּ רֵ י ְּשבָ ִׁרים".
"צובראכן" ביי זיך אויףִׁ :
און עס איז געווען פריער'דיגע צדיקים וואס האבן געזאגט ,אז היינטיגע
צייטן עקזעסטירט נישט אזא זאך ווי א "מזיד" – אז היינטיגע צייטן
עקזעסטירט נישט אזא זאך אז א מענטש זאל וועלן זינדיגן "בייז וויליג",
און מען קען דאך בעצם נישט זיין קיין "מזיד" היינטיגע צייטן.
ווייל אויב דו וועסט גוט קוקען ,דעמאלט'ס וועסטו זעהן ,אז דער גרעסט'ער
"פושע" טוט נאר א עבירה וויבאלד ער איז גאר שטארק צובראכן פון
אינעווייניג ,און "נאר" וועגן דעם זינדיגט ער ליידער ,ווייל ער איז פשוט
גאר שטארק צובראכן ביי זיך אין הארץ ,און אסאך מאל קומט ארויס זיין
צובראכן קייט דורך ווילד'קייט ,אבער אין אמת'ן ..איז ער גאר גאר שטארק
צובראכן ביי זיך אין הארץ אז ער איז נישט זוכה צו זיין א ערליכע יוד.
און אסאך מאל קען מען ליידער זעהן אויפן גאס א יודיש קינד וואס זעהט
ליידער אויס אפ געפארן פון דעם יודיש'ן וועג ,און אסאך מענטשן וועלן זיך
דאך דעמאלט'ס גלייך נעמען שרייען אויף איהם ,אז גוי !..שיגץ !..געב נאר
א קוק ווי אזוי ער זעהט אויס!..
אבער א קלוגע מענטש וועט דעמאלט'ס גלייך טראכטן ביי זיך ,אז אוי
נעבעך ..דער יוד איז דאך נעבעך אזוי צובראכן ,און מסתמא האט דער
לב
אליעזר בראשית נעימות
מענטש געהאט גאר גאר א שווערע לעבן ,און ער האט נעבעך נישט געקענט
ביי שטיין דעם שווער'ן נסיון ,און ער האט זיך נעבעך נישט געקענט האלטן
ביי יודיש'קייט ,און ממילא וועגן דעם קוקט ער נעבעך אויס אזוי.
[און פארשטייט זיך אז דאס מיינט נישט ח"ו צו זאגן אז דער מענטש וואס
איז נעבעך אראפ פון דעם יודיש'ן וועג ווערט יעצט א" :צַ ִׁדיק" און עס
געבט איהם רעכט צו טוהן וואס ער טוט ,נאר עס מיינט סך הכל צו זאגן ,אז
נאך אלעמען איז ער דאך נעבעך צובראכן געווארן פון אזוי פיל צרות וואס
ער איז ליידער אריבער געגאנגען אין זיין לעבן].
און צדיקים פלעגן זיך טאקע שטענדיג אויס טענה'נען מיטן אייבערשטן,
און זיי פלעגן טאקע שטענדיג זאגן פארן אייבערשטן ,אז ..הייליגער
באשעפער ,דו מיינס'ט טאקע אז יודישע קינדער ווילן זינדיגן !?..קיינמאל
נישט ,די יודישע קינדער ווילן נישט זינדיגן ,נאר זיי זענען פשוט
"צובראכן".
און ממילא העלף זיי הייליגער באשעפער ,און געב זיי" :גֶעזּונְּט" ,און געב
זיי" :פַ ְּרנָסָ ה" ,און געב זיי" :נַחַ ת" פון זייערע קינדער ,און געב זייּ" :בְּ ָרכָה
וְּ הַ צְּ לָחָ ה ּבְּ כָל מַ עֲשֵ ה י ְֵּדיהֶ ם" ,ווייל אזוי וועלן זיי זיך דאך זיכער קענען
האלטן אסאך אסאך בעסער אין יודיש'קייט.
אבער על כל פנים ..דאס טוט א" :צַ ִׁדיק" ,און דאס איז די עבודה פון א:
"צַ ִׁדיק" ,א" :צַ ִׁדיק" ברענגט צוריק צובראכענ'ע נשמות ישראל ,און ער איז
זיי מקרבַ " :לאֲבִׁ יהֶ ם שֶ ּבַ שָ מַ יִׁם" ,און ער פירט זיך אין די וועגן פון דעם
לג
אליעזר בראשית נעימות
הייליגן" :תַ נָא הָ אֱֹלקַ י ַרּבִׁ י ִׁש ְּמעוֹן ּבֶ ן יוֹחָ אִׁ י" וואס האט דאך שוין אויס
געשריגן הויעך אז" :חַ ס וְּ שָ לוֹם שֶ תִׁ ְּשתַ כַח תו ָֹרה ִׁמיִׁ ְּש ָראֵ ל".
און דו ווייסט פארוואס דער הייליגער" :תַ נָא הָ אֱֹלקַ י ַרּבִׁ י ִׁש ְּמעוֹן ּבֶ ן יוֹחָ אִׁ י"
האט דאך שוין אויס געשריגן (מס' שבת דף :קל"ח ע"ב) אז" :חַ ס וְּ שָ לוֹם
שֶ תִׁ ְּשתַ כַח תו ָֹרה ִׁמיִׁ ְּש ָראֵ ל"!?..
איך וועל דיר זאגן פארוואס דער הייליגער" :תַ נָא הָ אֱֹלקַ י ַרּבִׁ י ִׁש ְּמעוֹן ּבֶ ן
יוֹחָ אִׁ י" האט אויס געשריגן אז" :חַ ס וְּ שָ לוֹם שֶ תִׁ ְּשתַ כַח תו ָֹרה ִׁמיִׁ ְּש ָראֵ ל" ,די
סיבה פון דעם איז געווען ,ווייל דער "הייליגער באשעפער" האט דאך אונז
שוין צו געזאגט א הבטחה גמורה (דברים קפיטל ל"א פסוק כ"א) אז" :כִׁ י
ֹלא תִׁ שָ כַח ִׁמפִׁ י ז ְַּרעוֹ" – ווייל דער "הייליגער באשעפער" האט דאך אונז
שוין צו געזאגט א הבטחה גמורה אז דער הייליגער תורה הק' וועט דאך
קיינמאל נישט פארגעסן ווערן פון די יודישע קינדער.
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם אלעם ,אז דער" :צַ ִׁדיק" איז דאך
אונזער "לעבן" ,ווייל דער" :צַ ִׁדיק" ראטעוועט דאך אונז שטענדיג פון די
אלע שווערע נסיונות וואס גייען אריבער אויף אונז ,און דער" :צַ ִׁדיק"
ברענגט דאך אונז שטענדיג צוריק צו אונזער גרויסן טאטן אין הימל ,און
דער" :צַ ִׁדיק" לערנט דאך אונז שטענדיג אויס ,אז ווען מען האט א
פראבלעם ,דעמאלט'ס דארף מען נישט טראכטן קיין צוויי מאל ,נאר מען
דארף זיך דעמאלט'ס גלייך ווענדן צום איין איינציג'ן באשעפער און זיך
אויס רעדן דאס הארץ צו איהם ,און ער וועט דאך אונז שוין זיכער העלפן
מיט אלעס וואס מיר דארפן נאר.
לד
אליעזר בראשית נעימות
און עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש ארויס געשריבן אין דער הייליגער
תורה הק' אין פרשת וזאת הברכה (קפיטל ל"ג פסוק כ"ט) ,אז משה רבינו
האט דעמאלט'ס געזאגט פאר די יודישע קינדער ,אז" :אַ ְּש ֶריָך י ְִּׁש ָראֵ ל" – אז
"מי כָמוָֹך" – און ווער איז דען
וואויל איז פאר די פאלק" :י ְִּׁש ָראֵ ל" ,אוןִׁ :
אזוי ווי דיר" :י ְִּׁש ָראֵ ל" !?..קיינער נישט.
ווייל דו ביזט דאך א" :עַ ם נוֹשַ ע ּבַ יהו-ה" – ווייל דו ביזט דאך א פאלק וואס
ווערט דאך געהאלפן דורך דעם "אייבערשטן" אליין ,און ווען א יודיש קינד
רעדט זיך אויס דאס הארץ צום אייבערשטן ,און ער בעט דעם אייבערשטן
אז דער אייבערשטער זאל איהם העלפן ,ווערט ער דאך דעמאלט'ס גלייך
געהאלפן בלי שום ספק.
און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט בזה הלשון ,אז:
"לִׁ בְּ רֹחַ אֵ לָיו יִׁתְּ ּבָ ַרְך" – אז מען דארף "אנטלויפן" צום אייבערשטן ווען מען
האט אמאל א פראבלעם ,ווייל דארטן איז דאך א זיכער'ע" :עָ רֵ י ִׁמ ְּקלָט"
פאר א מענטש ,ווייל דער אייבערשטער קען דאך אונז "זיכער" העלפן.
אשית" – און און ממילא די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט טוהן איזּ" :בְּ רֵ ִׁ
ממילא די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט טוהן איז" :תִׁ שָ א ֶרּבִׁ י" – די
ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט טוהן איז ,אז דו דארפס'ט אויף נעמען אויף
"רּבִׁ י" – דו דארפס'ט אויף נעמען אויף דיר א "וועג ווייזער" וואס
דיר אֶ :
זאל דיר שטענדיג קענען מדריך זיין און מחזק זיין ווען עס פעלט זיך נאר
אויס ,ווייל אויב דו וועסט לערנען דער הייליגער תורה הק' ,און עס וועט זיך
דיר פונקט מאכן א שווערע זמן ,און דו וועסט נישט האבן ווער עס זאל דיר
שטארקן ,דעמאלט'ס קענסטו דאך נאך ח"ו פארלוירן ווערן פון דיין צרה
לה
אליעזר בראשית נעימות
און אוועק ווארפן ח"ו דער הייליגער תורה הק' אין איין אויגן בליק פון
גרויס צער.
אשית" – און ממילא די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט
און ממילאּ" :בְּ רֵ ִׁ
טוהן איז" :תִׁ שָ א ֶרּבִׁ י" – די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט טוהן איז ,אויף
"רּבִׁ י" – אויף נעמען א "וועג ווייזער" וואס זאל זיין דיין רוקן
נעמען אֶ :
ביין דיר צו ראטעווען פון אלע דיינע שוועריקייטן וואס פראבירן דיר צו
צוברעכן אין דיינע שווערע מצבים.
און דאס האט דאך שוין טאקע משה רבינו גע'טענה'עט פארן הייליגן
באשעפער גלייך פאר זיין פטירה ,ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין
פסוק אין פרשת פינחס (קפיטל כ"ז פסוק ט"ז) ,אז משה רבינו האט
גע'טענה'עט פארן הייליגן באשעפער פאר זיין פטירה ,אז" :יִׁפְּ קֹ ד יהו-ה
אֱֹלקֵ י הָ רּוחֹ ת לְּ כָל ּבָ שָ ר אִׁ יש עַ ל הָ עֵ ָדה" – אז דער אייבערשטער זאל שטעלן
א נייע "פירער" פאר די יודישע קינדער.
ווייל די יודישע קינדער דארפן דאך האבן איינער וואס" :אֲשֶ ר יֵצֵ א לִׁ פְּ נֵיהֶ ם
ַואֲשֶ ר ָיבֹא לִׁ פְּ נֵיהֶ ם ַואֲשֶ ר יוֹצִׁ יאֵ ם ַואֲשֶ ר יְּבִׁ יאֵ ם" ,און די יודישע קינדער מוזן
"רּבִׁ י" – און די יודישע קינדער מוזן דאך שטענדיג דאך שטענדיג האבן אֶ :
"ד ֶרְך הַ ּטוֹב
האבן א "פירער" וואס זאל זיי שטענדיג קענען האלטן אויפןֶ :
וְּ הַ יָשָ ר" ,ווייל" :וְּ ֹלא תִׁ הְּ יֶה ע ֲַדת יהו-ה ַכצֹאן אֲשֶ ר אֵ ין לָהֶ ם רֹעֶ ה" – ווייל די
פאלק פון דעם אייבערשטן טאר דאך נישט זיין אזוי ווי שאף וואס האבן
נישט קיין פאסטעך.
לו
אליעזר בראשית נעימות
און ווי נאר משה רבינו האט דאס געבעטן ,האט טאקע דעמאלט'ס דער
אייבערשטער גלייך נאך געגעבן די פארלאנג פון משה רבינו ,אוןַ " :ויֹאמֶ ר
יהו-ה אֶ ל מֹ שֶ ה" – און דער אייבערשטער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך
געזאגט פאר משה רבינו ,אז" :קַ ח לְּ ָך אֶ ת יְּה ֹושֻעַ ּבִׁ ן נּון" – אז נעם" :יְּה ֹושֻעַ
ּבִׁ ן נּון" ,און שטעל איהם אנשטאדט דיר צו זיין דער גרויסער" :מַ נְּהִׁ יג
י ְִּׁש ָראֵ ל".
אבער לאמיר טאקע אריין טראכטן דא א מינוט ,און לאמיר טאקע
פארשטיין ,אז וואס איז טאקע די "מעלה" פון א" :צַ ִׁדיק" !?..וואס איז שוין
די גרויסע "מעלה" פון א" :צַ ִׁדיק"!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די "מעלה" פון א" :צַ ִׁדיק" איז ,אז ער גייט
שטענדיג מיטן" :אֱמֶ ת" ,און טאקע וועגן דעם ווערט א" :צַ ִׁדיק" ָאן גערופן
א :צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת" ,ווייל ער פירט זיך דאך שטענדיגּ" :בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת" ,און ער
איז דאך שטענדיג דבוק צום" :יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת" ,און פון א יעדע תנועה
פון א :צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת" זעהט זיך דאך טאקע נאר ארויס דעם" :אֱמֶ ת" ,און ווען
מען קוקט ָאן די צורה פון א :צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת" ,דעמאלט'ס איז דאך" :חֲזּות ֹו
מוֹכִׁ יחַ עָ לָיו" אז ער געהערט דאך טאקע בלויז צום" :יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת".
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין שפתי צדיקים ,אז דער
הייליגער רבי רבי זוסיא פון אניפאלי זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט
זיך אמאל ָאן גערופן און געזאגט ,אז "איך פָ אר נישט צום הייליגן מגיד נאר
צו זעהן ווי אזוי ער טוט ָאן די זאקן און ווי אזוי ער טוט אויס די זאקן" ,נאר
וועגן דעם פָ אר איך צום הייליגן מגיד!..
לז
אליעזר בראשית נעימות
ווייל פון איין "תנועה" פון א :צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת" קען מען דאך קונה זיין מער ווי
ווען מען הערט גאנצע'טע תורות און גאנצע'טע דרשות פון א פשוט'ע יוד,
ווייל ווען מען זעהט ווי אזוי א :צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת" דינט דעם אייבערשטן,
פלאקערט דאך דאס דעמאלט'ס אויף דאס הארץ אין איין מינוט" :לְּ ָאבִׁ ינּו
שֶ ּבַ שָ מַ יִׁם" ,און די תוצאות פון דעם איז דאך אסאך אסאך גרעסער ווי
גאנצע'טע תורות און גאנצע'טע דרשות פון א פשוט'ע יוד ,ווייל ווען א:
צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת" דינט דעם אייבערשטן ,טוט ער דאך דאס דעמאלט'ס אויפן
העכסט'ן מדריגה פון" :אֱמֶ ת".
און ממילא וועגן דעם ווערט א" :צַ ִׁדיק" ָאן גערופן א :צַ ִׁדיק "אֱמֶ ת" ,ווייל
די" :ש ֶֹרש" ווי אזוי מען ווערט א" :צַ ִׁדיק" איז ,ווען מען פירט זיךּ" :בְּ ֶד ֶרְך
הָ אֱמֶ ת ּובְּ ִׁמ ַדת הָ אֱמֶ ת" ,ווייל נאר אזוי קען מען ווערן דבוק צום אייבערשטן
וואס" :חוֹתָ מ ֹו שֶ ל הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא" איז דאך" :אֱמֶ ת" ,און נאר אזוי קען
מען דאך ווערן דבוק אין דער הייליגער תורה הק' וואס ווערט דאך אויך ָאן
גערופן :תו ַֹרת "אֱמֶ ת".
אשית
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פוןּ" :בְּ רֵ ִׁ
ָארץ" וגו' ,ווייל די סופי תיבות פון די ֱֹלקים אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ
ּבָ ָרא א ִׁ
ָארץ" – איז דאך טאקע
ֱֹלקים אֵ ת הַ שָ מַ ִׁים וְּ אֵ ת הָ ֶ
אשית ּבָ ָרא א ִׁ
ווערטערּ" :בְּ רֵ ִׁ
ש ֶרש צ' מֵ אֱמֶ ת" – די אמת'ע" :ש ֶֹרש" פון א" :צַ ִׁדיק"
אויך גימטריאֹ " :
"מ ַדת הָ אֱמֶ ת".
קומט דאך נאר פון זיין הייליגעִׁ :
אשית" – און ממילא וועגן דעם" :תִׁ שָ א ֶרּבִׁ י" –
און ממילא וועגן דעםּ" :בְּ רֵ ִׁ
און ממילא וועגן דעם זאלסטו אויף נעמען א" :צַ ִׁדיק" איבער דיר וואס זאל
"רּבִׁ י" וועט דיר דאך שטענדיג פירן:
דיר באלייכט'ן דעם וועג ,ווייל דערֶ :
לח
אליעזר בראשית נעימות
"רּבִׁ י" וועט דיר דאך שטענדיג צו האלטן מיט
"ּבְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת" ,און דערֶ :
אייזענ'ע כוחות צו דעם הייליגן" :תו ַֹרת אֱמֶ ת" ,און דורך איהם וועסטו דאך
שטענדיג קענען זיין דבוק אין דעם הייליגן" :יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת".
און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז דער
הייליגער תורה הק' ענדיגט זיך דאך מיט די ווערטער" :מֹ שֶ ה" לְּ עֵ ינֵי כָל
י ְִּׁש ָראֵ ל ,און די ערשטע ווערטער פון דער הייליגער תורה הק' איז דאך די
ֱֹלקים" וגו'.
אשית ּבָ ָרא א ִׁ
ווערטער פוןּ" :בְּ רֵ ִׁ
ֱֹלקים" – איז דאך טאקע אויך סופי
אשית ּבָ ָרא א ִׁ
און די ווערטערּ" :בְּ רֵ ִׁ
תיבות" :אֱמֶ ת" ,ווייל דער הייליגער תורה הק' וויל דאך אונז דא מרמז זיין,
אז" :מֹ שֶ ה" – אז די סימן פון א צדיק" :לְּ עֵ ינֵי כָל י ְִּׁש ָראֵ ל" – די סימן פון א:
ֱֹלקים" – אזא
אשית ּבָ ָרא א ִׁ
"צַ ִׁדיק" אין די אויגן פון א פשוט'ע יוד איזּ" :בְּ רֵ ִׁ
איינער וואס איז צו געבינדן צום" :אֱמֶ ת" ,ווייל" :ש ֶֹרש צ' מֵ אֱמֶ ת" – ווייל
"מ ַדת הָ אֱמֶ ת".
די" :ש ֶֹרש" פון א" :צַ ִׁדיק" קומט דאך נאר פון זיין הייליגעִׁ :
און דער הייליגער ר' פינחס'ל קוריצ'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט
דאך שוין טאקע אויך אמאל געזאגט פאר איינער פון זיינע גרויסע תלמידים
(אמרי פנחס שער ו' אות ס') ,אז אויב דו וועסט גיין מיטן" :אֱמֶ ת",
דעמאלט'ס וועסטו נישט דארפן קיין שום מלמד נישט ,ווייל דיין" :נְּשָ מָ ה"
וועט דיר לערנען אויב דו וועסט גיין מיטן" :אֱמֶ ת".
און דער הייליגער ר' פינחס'ל קוריצ'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל
פלעגט זיך שטענדיג קאכן אין א געוויסע שטיקל אין תנא דבי אליהו ,ווייל
עס ווערט דאך שוין געברענגט אין דעם הייליגן תנא דבי אליהו (זוטא פרק
לט
אליעזר בראשית נעימות
ג') ,אז אויב א מענטש איז זיך מקבל נאר צו רעדן" :אֱמֶ ת" ,געבט מען איהם
דעמאלט'ס איבער א" :מַ לְּ אָ ְך" פון הימל וואס וועט איהם שטענדיג פירן:
"ּבְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת".
אבער אויב א מענטש רעדט ח"ו שטענדיג" :שֶ קֶ ר" ,געבט מען איהם
דעמאלט'ס איבער א" :מַ לְּ אָ ְך" פון הימל וואס וועט איהם שטענדיג פירן:
"ּבְּ ֶד ֶרְך הַ שֶ קֶ ר".
און אויב רעדט ער אמאל" :אֱמֶ ת" און אמאל" :שֶ קֶ ר" ,געבט מען איהם
דעמאלט'ס איבער א" :מַ לְּ אָ ְך" פון הימל וואס וועט איהם פירן אמאל אזוי
און אמאל אזוי.
און טאקע וועגן דעם האט דער הייליגער ר' פנחס'ל קוריצ'ער געזאגט ,אז א
יעדע יודיש קינד דארף דאך שטענדיג האבן "מסירות נפש" צו רעדן:
"אֱמֶ ת" ,ווייל דעם קליינעם דיבור וועט דאך דיר פירן דיין גאנצע לעבן.
און מענטשן ווילן דאך נישט היינטיגע צייטן איין זעהן דעם" :אֱמֶ ת" ,נאר
מענטשן ווילן היינטיגע צייטן ָאן גיין מיטן" :שֶ קֶ ר" און פאר דרייען דער
הייליגער תורה הק' ח"ו ,און טאקע וועגן דעם האט דער אייבערשטער דוקא
געגעבן דעם נאמען" :אֱמֶ ת" פאר זיין" :חוֹתָ ם הַ מֶ לְֶך" ,ווייל טאקע וויבאלד
עס הערש'ט אזא שוואכ'קייט אין דעם ענין פון" :אֱמֶ ת" ,און מענטשן גייען
היינטיגע צייטן ָאן מיט גאר אסאך פאלטש'ע לגיונות ,ממילא וועגן דעם
האט דער אייבערשטער געגעבן א נאמען פאר זיין זיגל" :אֱמֶ ת" ,ווייל דער
אייבערשטער האט אונז געוואלט ווייזן מיט דעם ,אז די ריכטיגע וועג ווי
"ד ֶרְך הָ אֱמֶ ת" ,און נישט ח"ו ווערן
אזוי א מענטש דארף לעבן איז ,מיטןֶ :
מ
אליעזר בראשית נעימות
פארקויפט פון די אלע פאלטש'ע" :הַ בְּ לֵי ע ֹולָם הַ זֶה" וואס שלעפן אראפ
דעם מענטש אין דעם תהום אריין ,נאר גיין מיטן זיגל פון דעם אייבערשטן
וואס דאס איז" :אֱמֶ ת" ּבְּ כָל אֹ פֶ ן ּובְּ כָל מָ קוֹם ּובְּ כָל זְּ מַ ן ּובְּ כָל עִׁ ְּניָן ,און:
"מֹ שֶ ה אֱמֶ ת" – און א" :צַ ִׁדיק" איז דאך נאר אזא איינער וואס איז צו
געבינדן צום" :אֱמֶ ת" מיט אייזענ'ע קייטן.
און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט
פסוק כ"ט) ,אז ער האט געזאגט אמאל פארן הייליגן באשעפער ,אז
"ד ֶרְך שֶ קֶ ר הָ סֵ ר ִׁממֶ נִׁי" – אז
הייליגער ב אשעפער ,איך זאג דיר קלאר ,אזֶ :
אויב נעמסטו אוועק פון מיר דעם שקר'דיגן וועג פון לעבן – אויב נעמסטו
אוועק פון מיר דעם פאלטש'ן וועג פון לעבן ,דעמאלט'ס" :וְּ תו ָֹרתְּ ָך חָ ֵננִׁי" –
דעמאלט'ס וועל איך קענען קונה זיין דיין הייליגער "תורה" הק' און דורך
דעם ווערן דבוק צו דיר.
אבער אויב נישט ,דעמאלט'ס וועל איך נישט קענען קונה זיין דיין הייליגער
תורה הק' ,ווייל "תורה" מיט" :שֶ קֶ ר" גייט דאך נישט צוזאמען ,און "תורה"
מיט "קרומ'קייט" גייט דאך אויך נישט צוזאמען.
און דער הייליגער סקולענ'ע רבי זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל פלעגט דאך
טאקע אויך שטענדיג נאך זאגן גאר א טייער ווארט פון זיין הייליגן טאטן
דער הייליגער בעל נועם אליעזר מסקוליען זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל,
און דאס איז ,אז מיר זאגן דאך אלע א יעדן טאג ביים דאווענען די ווערטער:
"וְּ חָ נֵנּו מֵ אִׁ תְּ ָך חָ כְּ מָ ה ּבִׁ ינָה ו ָָדעַ ת" וכו' ,האט דער הייליגער סקולענ'ער רבי
זצ"ל געזאגט אזוי ,און די ווארט" :מֵ אִׁ תְּ ָך" איז דאך די זעלבע אותיות ווי די
מא
אליעזר בראשית נעימות
ווארט" :א ֲִׁמתְּ ָך" ,ווייל א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג בעטן דעם
אייבערשטן אז ער זאל איהם שטענדיג פירןּ" :בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת" ,סיי
"ברוחניות" ,און סיי "בגשמיות".
און" :אֱמֶ ת" – און אויב א מענטש פירט זיךּ" :בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת" ,דעמאלט'ס:
"מ ִׁמצְּ ַריִׁם גְּ ַאלְּ תָ נּו" – דעמאלט'ס קען ער דורך דעם ווערן אויס געלייזט פון
ִׁ
"טּומָאה" וואס עס איז נאר פארהאנען אויף דער וועלט.
ְּ די גרעסטע:
אוןּ" :בֶ אֱמֶ ת" – און אויב א מענטש גייטּ" :בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת" ,דעמאלט'ס:
"לְּ ע ֹולָם כִׁ י טוֹב" – דעמאלט'ס איז איהם שטענדיג גוט ,און מיר זאגן דאך
שוין טאקע אלע ביי תחנון ,אז" :כִׁ י אֱמֶ ת עָ ִׁשיתָ " – אז דער אייבערשטער
טוט דאך שטענדיג נאר אמת'ע זאכן ,אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע
ביי קידוש לבנה ,אז" :פוֹעֵ ל אֱמֶ ת שֶ פְּ ֻעלָת ֹו אֱמֶ ת" ,אוןַ " :ו ֲאנ ְַּחנּו הִׁ ְּרשָ עְּ נּו" –
און מיר זענען די וואס טוען שלעכטע קרומ'ע זאכן.
און א יעדע יודישע מאמע זאגט דאך שוין טאקע בפירוש ביי די תפילה
לאחר הדלקת נרות של שבת קודש ,אז מען קען דאך נאר זוכה זיין צו זיין:
ֱֹלקים" ווען מען איזַ" :אנְּשֵ י אֱמֶ ת" – אז מען קען דאך נאר זוכה זיין "י ְִּׁראֵ י א ִׁ
ֱֹלקים" ווען מען איז א "אמת'ע מענטש" ,און ווען מען איז צו זיין" :י ְִּׁראֵ י א ִׁ
דבוק צום" :אֱמֶ ת" ,און נאר דעמאלט'ס קען מען זוכה זיין צו" :ז ֶַרע קֹ ֶדש" –
און נאר דעמאלט'ס קען מען זוכה זיין צו הייליגע קינדער וואס זענען:
"ּבַ יהו-ה ְּדבֵ ִׁקים" – וואס זענען דבוק צום אייבערשטן ,און נישט צו די אלע
שטותים וואס די וועלט פארקויפט ,און נאר אזוי קען מען זוכה זיין צו זיין:
"מאִׁ ִׁירים אֶ ת הָ ע ֹולָם ּבַ תו ָֹרה ּובְּ מַ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" – און נאר אזוי קען מען זוכה
ְּ
זיין צו זיין א" :צַ ִׁדיק אֱמֶ ת".
מב
אליעזר בראשית נעימות
און דער הייליגער באשעפער האט דאך "פיינט" די מדה פון" :שֶ קֶ ר" ,און
דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך אונז
שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט פסוק
קכ"ח) ,אז דער הייליגער באשעפער זאגט ,אז" :כָל אֹ ַרח שֶ קֶ ר שָ נֵאתִׁ י" – אז
א יעדע פאלטש'ע וועג האב איך פיינט.
און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט
פסוק קס"ג) ,אז" :שֶ קֶ ר שָ נֵאתִׁ י" – אז איך האב "פיינט" די מדה פון:
"שֶ קֶ ר" !..און נישט סתם "פיינט" ,נארַ " :ואֲתַ עֵ בָ ה" – נאר איך בין גאר
שטארק פאר מיאוס'ט פון דעם ,אבער משא"כ" :תו ָֹרתְּ ָך" – אבער משא"כ
דיין הייליגער תורה הק'ָ" :אהָ בְּ תִׁ י" – האב איך גאר שטארק ליב.
און די אמת איז דאך ,אז א יעדע זאך וואס איז נאר "נאנט" צום אייבערשטן
ווערט דאך אויך בא'טיטול'ט מיטן טיטול" :אֱמֶ ת" ,אזוי ווי עס איז דאך
שוין טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז די הייליגע נביאים ווערן דאך
אויך בא'טיטול'ט מיטן טיטול" :נְּבִׁ יאֵ י אֱמֶ ת" ,אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין
טאקע אלע בפירוש א יעדן שבת קודש אינדערפרי ביי די ברכות פון די
הפטורות ,אז דער אייבערשטער איז דאךּ :בוֹחֵ ר ּבַ תו ָֹרה ּובְּ משֶ ה עַ בְּ ד ֹו
ּובְּ י ְִּׁש ָראֵ ל עַ מ ֹו "ּובִׁ נְּבִׁ יאֵ י הָ אֱמֶ ת" וָצֶ ֶדק.
ווייל י א ר' יוד ,א יעדע זאך וואס איז נאר נאנט צום אייבערשטן ווערט דאך
אויך בא'טיטול'ט מיטן טיטול" :אֱמֶ ת" ,און אויב דו וועסט זיך אויך צו
קלעבן צום אייבערשטן ,און דו וועסט זיין דבוק צום אייבערשטן ,וועסטו
דעמאלט'ס אויך ווערן אריין גערעכנט אין דעם חלק פון" :תִׁ תֵ ן אֱמֶ ת
מג
אליעזר בראשית נעימות
לְּ ַיעֲקֹ ב" ,און דו וועסט דעמאלט'ס ווערן אפ געריסן פון די" :שֶ קֶ ר" פון דעם
נידריג'ן וועלט ,און עס וועט דעמאלט'ס מקיום ווערן ביי דיר דעם :נֶצַ ח
י ְִּׁש ָראֵ ל "ֹלא יְּשַ קֵ ר" ,און געדענק ר' יוד ,אז ..יא ,עס קען נאך געשעהן ביי
דיר א נס אזּ" :ופָ ַרח ל ֹו אִׁ יש הָ אֱמֶ ת" – עס קען נאך געשעהן ביי דיר א נס אז
עס זאל אויס וואקסן פון דיר א" :אִׁ יש אֱמֶ ת".
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך א יעדן שבת קודש אינדערפרי ביי
די ברכות פון די הפטורות ,אז דער אייבערשטער איז דאך דער" :הַ ְּמ ַדּבֵ ר
ּומקַ יֵם שֶ כָל ְּדבָ ָריו אֱמֶ ת וָצֶ ֶדק".
ְּ
"רּבָ ן ִׁש ְּמעוֹן ּבֶ ן ג ְַּמלִׁ יאֵ ל" זאגט דאך אונז שוין
און דער הייליגער תנאַ :
טאקע אויך אין די משנה אין אבות (פרק א' משנה ב') ,אז" :עַ ל ְּשֹלשָ ה
ְּדבָ ִׁרים הָ ע ֹולָם עוֹמֵ ד" – אז די וועלט שטייט דאך אויף דריי זאכן ,און די דריי
זאכן זענען :א) אויף :עַ ל "הַ ִׁדין" ,ב) און" :וְּ עַ ל הָ אֱמֶ ת" ,ג) און" :וְּ עַ ל
הַ שָ לוֹם" ,אבער די "בריח התיכון" פון די קיום פון די וועלט איז דאך נאר
איין זאך ,און דאס איז דאך" :אֱמֶ ת".
און אויב עס איז" :תִׁ תֵ ן אֱמֶ ת לְּ ַיעֲקֹ ב" – און אויב פירט מען זיךּ" :בְּ ֶד ֶרְך
הָ אֱמֶ ת" ,און מען געבט אריין אביסעל'ע" :אֱמֶ ת" אין דעם יודיש קינד,
דעמאלט'סַ" :אל תִׁ ָירא עַ בְּ ִׁדי ַיעֲקֹ ב" – דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט דא
פון וואס מורא צו האבן.
און מען זעהט דאך שוין טאקע אויך קלאר ביי יעקב אבינו ,אז ווען יעקב
ּומכָל "הָ אֱמֶ ת" –
אבינו האט ָאן געהויבן צו שפירן אז :קָ ֹטנְּתִׁ י ִׁמכֹל הַ חֲסָ ִׁדים ִׁ
אז ווען יעקב אבינו האט ָאן געהויבן צו שפירן ביי זיך אז ער האט פארלוירן
מד
אליעזר בראשית נעימות
"מ ַדת הָ אֱמֶ ת" לפי מדרגתו ,האט ער דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן
זייןִׁ :
מורא צו האבן פון עשיו ,און ער האט דעמאלט'ס גלייך געבעטן דעם
ָאחי ִׁמיַד עֵ שָ ו" – אז איך בעט דיר
הייליגן באשעפער ,אז" :הַ צִׁ י ֵלנִׁי נָא ִׁמיַד ִׁ
ראטעווע מיר פון די האנט פון מיין ברודער עשיו ,ווייל" :כִׁ י יָרֵ א ָאנֹ כִׁ י אֹ תוֹ"
– ווייל איך האב דאך "מורא" פון איהם ,ווייל איך האב דאך פארלוירן
"מ ַדת הָ אֱמֶ ת" ,אזוי האט על כל פנים יעקב אבינו געשפירט ביי זיך ,אז
מייןִׁ :
"מ ַדת הָ אֱמֶ ת".
ער האט פארלוירן זיין הייליגעִׁ :
און אויב מיר וועלן טאקע אלע גייןּ" :בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת" ,דעמאלט'ס וועלן מיר
שפעטער קענען בעטן דעם הייליגן באשעפער ,אזֲ " :ע ֵננִׁי" – ענטפער אונז:
"ּבֶ אֱמֶ ת" – אין דעם זכות וואס מיר פירן זיךּ" :בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת" ,און אין דעם
זכות זאלן מיר שוין טאקע בקרוב קענען זוכה זיין צו" :י ְִּׁשעֶ ָך" – און אין
דעם זכות זאלן מיר שוין טאקע בקרוב קענען זוכה זיין צו דיין גרויסע הילף
הייליגער גרויסער טאטע אין הימל.
און מיר בעטן דאך שוין טאקע אלע אויך ווייטער דעם הייליגן באשעפער,
אז" :הַ כֶר נָא ְּדבַ ר אֱמֶ ת" – אז מיר זאלן שוין אלע זוכה זיין צו דערקענען אין
דעם נידריג'ן וועלט וועלכע זאך געהערט צום הייליגן" :יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו
"ש ִׁמ ַירת תו ַֹרת אֱמֶ ת" ,קען
אֱמֶ ת" ,און וועלכע זאך נישט ,ווייל נאר דורךְּ :
מען צו קומען צו זיין דבוק אין דעם" :יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת" ,און נאר דורך:
"ש ִׁמ ַירת תו ַֹרת אֱמֶ ת" ,קען מען שפעטער צו קומען צו האבן א פנים אין
ְּ
דעם" :ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת".
און די סיבה פארוואס דער הייליגער תורה הק' הייבט זיך ָאן מיט די
ֱֹלקים" וגו' איז דאך ,ווייל מיר ווייסן דאך שוין
אשית ּבָ ָרא א ִׁ
ווערטערּ" :בְּ רֵ ִׁ
מה
אליעזר בראשית נעימות
אלע זייער גוט ,אז" :חוֹתָ מ ֹו שֶ ל הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא" איז דאך" :אֱמֶ ת" ,און
אשית
ממילא וועגן דעם האט דער אייבערשטער געלייגט די ווערטערּ" :בְּ רֵ ִׁ
ֱֹלקים" גלייך ביי די אנהייב פון דער הייליגער תורה הק' ,ווייל די
ּבָ ָרא א ִׁ
ֱֹלקים" – איז דאך סופי תיבות" :אֱמֶ ת"[ ,אזוי ווי
אשית ּבָ ָרא א ִׁ
ווערטערּ" :בְּ רֵ ִׁ
מיר האבן דאך שוין פריער דערמאנט].
און ממילא דער אייבערשטער האט דא כאילו גע'חתמ'עט זיין נאמען
העכער זיינע הייליגע בריווען וואס ער האט דא איבער געגעבן פאר זיינע
טייערע ליכטיגע קינדער ,און דער אייבערשטער האט דאך דא געטוהן ממש
אזוי ווי א קעניג וואס חתמ'עט זיין נאמען העכער זיינע בריווען וואס ער
געבט איבער פאר זיינע נאנט'ע מענטשן ,און אין איין וועג'ס האט ער שוין
דא אויך געוואלט מרמז זיין מיט דעם פאר זיינע יודישע קינדער ,אז די וועג
ווי אזוי א יודיש קינד דארף זיך פירן ,איז דאך טאקע בלויזּ" :בְּ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת":
אשית ָּב ָּרא אֱ ל ִֹׁקים
ְּב ֵר ִׁ
אשית ּ ָב ָרא אל ִֹקים ֵאת הַ ּ ָש ַמיִ ם ְו ֵאת הָ ָא ֶׁרץ :רש"י הק' זאגט אונז
ְּב ֵר ִ
דא גלייך די ערשטע זאך ,וזלה"ק ,אזָ" :אמַ ר ַרּבִׁ י יִׁצְּ חָ ק" – אז רבי יצחק
האט געזאגט ,אזֹ" :לא הָ יָה צָ ִׁריְך לְּ הַ תְּ ִׁחיל אֶ ת הַ תו ָֹרה אֶ לָא מֵ הַ חֹ ֶדש הַ זֶה
ָלכֶם" – אז בעצם וואלט זיך דאך דער הייליגער תורה הק' געדארפט ָאן
הייבן מיט די פרשה פון" :הַ חֹ ֶדש הַ זֶה ָלכֶם" וגו' ,ווייל" :שֶ הִׁ יא ִׁמצְּ וָה
ִׁראש ֹונָה שֶ נִׁצְּ טַ ּוּו ּבָ ּה י ְִּׁש ָראֵ ל" – ווייל די מצוה פון" :רֹאש חו ֶֹדש" איז דאך די
ערשטע מצוה וואס די יודן זענען באפוילן געווארן ,און דער הייליגער תורה
הק' וואלט זיך דאך לכאורה געדארפט ָאן הייבן מיט די ערשטע מצוה וואס
מו
אליעזר בראשית נעימות
די יודישע קינדער זענען באפוילן געווארן ,און דאס איז דאך די מצוה פון:
"הַ חֹ ֶדש הַ זֶה ָלכֶם" וגו' – און דאס איז דאך די מצוה פון" :רֹאש חו ֶֹדש".
אשית" – און וואס איז טאקע די סיבה פארוואס
אוןּ" :ומַ ה ּטַ עַ ם פָ תַ ח ּבִׁ בְּ רֵ ִׁ
דער אייבערשטער האט ָאן געהויבן דער הייליגער תורה הק' מיט דעם ענין
אשית"!?..
פוןּ" :בְּ רֵ ִׁ
ענטפערט אונז אויף דעם רש"י הק' דא ,און רש"י הק' זאגט אונז דא ,אז די
סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט ָאן געהויבן דער הייליגער תורה הק'
"משּום כֹחַ מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מ ֹו לָתֵ ת לָהֶ ם ַנ ֲחלַת
אשית" איז געוועןִׁ :
מיטּ" :בְּ רֵ ִׁ
ג ֹויִׁם" וכו'.
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז די סיבה פארוואס
אשית" איז ,ווייל" :שֶ אִׁ ם
דער אייבערשטער האט ָאן געהויבן מיטּ" :בְּ רֵ ִׁ
ֹאמרּו אֻמוֹת הָ ע ֹולָם לְּ י ְִּׁש ָראֵ ל לִׁ סְּ ִׁטים אַ תֶ ם" – ווייל אויב די אומות העולם
י ְּ
וועלן טענה'נען פאר די יודישע קינדער אז ענק זענען רויבער'ס.
ַארצוֹת ִׁשבְּ עָ ה ג ֹויִׁם" – ווייל ענק האבן דאך איין גענומען
ווייל" :שֶ כְּ בַ ְּשתֶ ם ְּ
די לאנד וואס האט באלאנגט צו די זיבן פעלקער ,דעמאלט'ס" :הֵ ם או ְֹּמ ִׁרים
לָהֶ ם" – דעמאלט'ס וועלן די יודישע קינדער זיי צוריק ענטפער'ן ,אז ..ניין,
עס איז דאך נישט אמת.
ָארץ שֶ ל הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא הִׁ יא" – ווייל אלעס געהערט דאך
ווייל" :כָל הָ ֶ
צום "אייבערשטן" ,ווייל" :הּוא ּבְּ ָראָ ּה" – ווייל ער האט דאך באשאפן די
גאנצע וועלט ,אוןּ" :ונְּתָ נָּה ַלאֲשֶ ר יָשָ ר ּבְּ עֵ ינָיו" – און ער האט טאקע
מז
אליעזר בראשית נעימות
געגעבן" :אֶ ֶרץ י ְִּׁש ָראֵ ל" פאר וועמען ער האט געוואלט ,אוןּ" :בִׁ ְּרצוֹנ ֹו נָתְּ נָה
לָהֶ ם" – און מיט זיין רצון האט ער געהאט געגעבן" :אֶ ֶרץ י ְִּׁש ָראֵ ל" פאר די
אומות העולם ,אוןּ" :ובִׁ ְּרצוֹנ ֹו נ ְָּטלָה מֵ הֶ ם" – און מיט זיין רצון האט ער דאס
אוועק גענומען פון די אומות העולם ,אוןּ" :ונְּתָ נָּה לָנּו" – און ער האט דאס
געגעבן פאר אונז.
אבער לכאורה קען מען דאך צו לייגן נאך א טעם פארוואס דער הייליגער
באשעפער האט ָאן געהויבן דער הייליגער תורה הק' מיט די ווארט:
אשית" ,און דאס איז ,ווייל רש"י הק' דערמאנט דאך אונז שוין דא די
"ּבְּ רֵ ִׁ
"משּום כֹחַ מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מ ֹו לָתֵ ת לָהֶ ם ַנ ֲחלַת ג ֹויִׁם" ,און עס איז
ווערטערִׁ :
דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין
בפירוש ,אז די גאנצע וועלט איז דאך נאר באשאפן געווארןּ" :בִׁ ְּשבִׁ יל
אשית" – אז די גאנצע וועלט איז דאך נאר
הַ תו ָֹרה ּובִׁ ְּשבִׁ יל י ְִּׁש ָראֵ ל שֶ נ ְִּׁק ָרא רֵ ִׁ
באשאפן געווארן פאר דער הייליגער "תורה" הק' און פאר די "יודישע
אשית".
קינדער" וואס ווערן ָאן גערופן" :רֵ ִׁ
און יעצט ווען די יודישע קינדער שטייען שוין נאך די הייליגע טעג אינגאנצן
אויס גערייניגט פון אלע זייערע עבירות ,און א יעדער איינער האט דאך
שוין" :תְּ שּובָ ה" געטוהן אויף אלע זיינע עבירות ,און א יעדער איינער האט
דאך שוין ממליך געווען דעם הייליגן באשעפער אויף די גאנצע וועלט,
קומט נאך דעם ָאן דעם גרויסן הייליגן שבת וואס רופט זיך" :שַ ּבָ ת
אשית" איז דאךּ" :בִׁ ְּשבִׁ יל הַ תו ָֹרה ּובִׁ ְּשבִׁ יל
אשית" ,ווייל די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
ּבְּ רֵ ִׁ
י ְִּׁש ָראֵ ל" ,און דער אייבערשטער קומט דאך דא (כביכול) צו די יודישע
מח
אליעזר בראשית נעימות
קינדער ,און ער איז דא כאילו מפייס די יודישע קינדער אזוי ווי א קעניג
וואס איז מפייס זיין מלכה.
און ממילא וועגן דעם הייבט זיך דער הייליגער תורה הק' דוקא ָאן מיט די
אשית" ,ווייל נאך דעם וואס מיר האבן שוין אלע צוזאמען
ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
ממליך געווען דעם אייבערשטן" :רֹאש הַ שָ נָה" און" :יוֹם כִׁ יפּור" און
צוזאמען אויס געשריגן הויעך דעם" :הַ מֶ לְֶך" !..קומט דעמאלט'ס ָאן דער
"מ ְּשתַ עֲשֵ עַ " מיט זיין הייליג
אייבערשטער ,און ער איז זיך דא כאילוִׁ :
פאלק" :י ְִּׁש ָראֵ ל" ,וואס ווי פאר ווארפן זיי זענען נאר אין דעם שווער'ן
ביטער'ן גלות ,האלטן זיי זיך אבער נאך אלץ פעלזן פעסט און שטארק ,און
זיי קומען כסדר צוריק צו זייער גרויסן הייליגן טאטן אין הימל.
אשית" ,וואס די
און די פסוק הייבט זיך דא קודם ָאן מיט די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" איז דאךּ" :בִׁ ְּשבִׁ יל הַ תו ָֹרה" ,ווייל ָאן דער הייליגער
ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"תורה" הק' קען מען דאך נישט וויסן ווי אזוי זיך צו פירן ,און ממילא די
אשית" – און ממילא די ערשטע זאך איז דער ערשטע זאך איזּ" :בְּ רֵ ִׁ
הייליגער "תורה" הק'.
אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריאַ :רק תַ ְּריַ"ג – נאר
און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"מצְּ וַת הַ תו ָֹרה" האט דער אייבערשטער באשאפן גאנץ:
וועגן די הייליגעִׁ :
אשית" – נאר וועגן די זעקס הונדערט און דרייצן מצות האט דער
"מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ
אשית" ,ווייל יא ר' יוד ,דו זאלסט
אייבערשטער באשאפן גאנץ" :מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ
אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל הַ תו ָֹרה" – דו זאלסט וויסן אז די וועלט איז דאך
וויסן אזּ" :בְּ רֵ ִׁ
באשאפן געווארן פאר דער הייליגער "תורה" הק'.
מט
אליעזר בראשית נעימות
אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :אֶ קָ רֵ ב הַ תו ָֹרה"
און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
[מיט די זעקס אותיות] – איך וועל שוין ָאן הייבן צו דער נענטער'ן דער
הייליגער "תורה" הק' צו מיר ,און איך וועל זיך שוין ָאן הייבן מדבק זיין אין
דער הייליגער תורה הק' ,און איך וועל שוין ָאן הייבן מקיים צו זיין דעם:
"הוֹשַ ע נָא חֲבּוקָ ה ְּּודבּוקָ ה ּבָ ְך" וואס מיר האבן אלע ארויס געוויזן אין דעם
"ש ְּמחַ ת תו ָֹרה".
גרויסן הייליגן טאג פוןִׁ :
אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל הַ תו ָֹרה" – ווייל די גאנצע וועלט איז
ווייל עס איז דאךּ" :בְּ רֵ ִׁ
דאך נאר באשאפן געווארן פאר דער הייליגער "תורה" הק' ,כדי אז מיר זאלן
מקיים זיין דער הייליגער תורה הק'ּ" :בְּ ַאהֲבָ ה ּובְּ י ְִּׁרָאה".
אשית" האט
אבער לאמיר נישט פארגעסן טייערע יודן ,אז די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" מיינט דאך אויך:
דאך אויך נאך א אפ טייטש ,ווייל די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל "י ְִּׁש ָראֵ ל" ,ווייל דער אייבערשטער זאגט דאך יעצט" :שַ ּבָ ת
ּבְּ רֵ ִׁ
אשית" צו כלל ישראל ,אז ..מיינע טייערע ליכטיגע קינדער ,ענק זענען
ּבְּ רֵ ִׁ
דאך די טייער'סטע זאך וואס איך פארמאג נאר ,און נאך דעם וואס עטץ
האט'ס מיר ממליך געווען אין די הייליגע טעג ,שטאלציר איך טאקע באמת
מיט מיין הייליג פאלק" :י ְִּׁש ָראֵ ל" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע
בפירוש אין מיינע הייליגע תפילין ,אז דער אייבערשטער שטאלציר'ט דאך
מיט זיין הייליג פאלק" :י ְִּׁש ָראֵ ל".
און דער אייבערשטער האט דאך שוין אליין אריין געשריבן אין זיינע
ָארץ" – דער
"מי כְּ עַ ְּמָך י ְִּׁש ָראֵ ל גוֹי אֶ חָ ד ּבָ ֶ
הייליגע תפילין די ווערטער פוןִׁ :
אייבערשטער האט דאך שוין אליין אריין געשריבן אין זיינע הייליגע תפילין
די ווערטער אז ווער איז דען אזוי ווי מיין באליבט'ע פאלק" :י ְִּׁש ָראֵ ל"!?..
נ
אליעזר בראשית נעימות
וואס וויפיל גלות'ן זיי זענען שוין נעבעך אריבער געגאנגען ,האלטן זיי זיך
אבער נאך אלץ שיין און פריש צו מיין הייליגער תורה הק' ,און זיי הייבן
דאס ָאן נאך אמאל און נאך אמאל און נאך אמאל כאילו זיי האבן דאס נאך
קיינמאל נישט א דורך געלערנט.
און מיינע טייערע קינדער פרייען זיך מיט מיין הייליגער תורה הק' אפילו
בשעת ווען זיי געפונען זיך אין גאר שווערע מצבים ,אזוי ווי דער הייליגער
מהר"ם שפירא זצ"ל זאגט דאך אונז שוין טאקע ,אז" :כַד יַתְּ בִׁ ין ִׁי ְֹּש ָראֵ ל" –
אז ווען יודישע קינדער זיצן צוזאמען ,און :וְּ עוֹסְּ ִׁקין "ּבְּ ִֹׁש ְּמחַ ת" הַ תו ָֹרה – און
זיי זענען עוסק אין דעם ענין אז מען דארף זיך "פרייען" מיט דער הייליגער
תורה הק' ,דעמאלט'ס" :קֻ ְּדשָ א ּבְּ ִׁריְך הּוא אוֹמֵ ר לְּ פַ עֲמַ לְּ יָא ִׁדילֵיּה" – זאגט
דעמאלט'ס דער הייליגער באשעפער פאר די גאנצע פעמליא של מעלה ,אז:
"חֲזּו ּבָ נַי חֲבִׁ יבַ י" – אז געבט'ס נאר א קוק אויף מיינע טייערע ליבע קינדער:
"ד ִׁמ ְּשתַ כְּ ִׁחין ִׁמצַ ע ֲָרא ִׁדלְּ הוֹן" – וואס זיי פארגעסן אינגאנצן פון זייער צער, ְּ
און" :וְּ עוֹסְּ ִׁקין ּבְּ חֶ ְּדוְּ תָ א ִׁדילִׁ י" – און זיי זענען עוסק אין מיין הייליגער תורה
הק' פרייליכערהייט ,און זיי פרייען זיך מיט מיין הייליגער תורה הק' ,און
דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז דער אייבערשטער איז זיך
"מ ְּשתַ עֲשֵ עַ " מיט כלל ישראל.
דא פשוטִׁ :
און ממילא דאס מיינט דא רש"י הק' צו באטאנען מיט די ווערטערּ" :ומַ ה
אשית ִׁמשּום ֹכחַ מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מוֹ" ,ווייל די ווערטער" :כֹ חַ
ּטַ עַ ם פָ תַ ח ּבִׁ בְּ רֵ ִׁ
מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מוֹ" – איז דאך ראשי תיבות" :הַ מֶ לְֶך" ,און דאס קומט דאך
אונז דא זאגן ,אז די שכר פון אויס שרייען דעם" :הַ מֶ לְֶך" און זיך צוריק
קערן צום אייבערשטן איזֹ " :כחַ מַ עֲשָ יו" ,און" :כֹחַ מַ עֲשָ יו" גייט דאך ארויף
נא
אליעזר בראשית נעימות
אויף דער הייליגער "תורה" הק' כידוע ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע
בפירוש אין פסוק אין פרשת כי תשא (קפיטל ל"ב פסוק ט"ז) ,אז" :וְּ הַ לֻחֹ ת
ֱֹלקים הּוא חָ רּות עַ ל הַ לֻחֹ ת".
ֱֹלקים הֵ מָ ה וְּ הַ ִׁמכְּ תָ ב ִׁמכְּ תַ ב א ִׁ
מַ עֲשֵ ה א ִׁ
און אט דער" :כֹחַ מַ עֲשָ יו" – און אט דער הייליגער תורה הק'" :הִׁ גִׁ יד" –
האט דער אייבערשטער ָאן געהויבן און איבער געגעבן" :לְּ עַ מוֹ" – לטובת
עמו ,ווייל די לשון" :הִׁ גִׁ יד" מיינט דאך "דערציילן" ,און פונקט אזוי ווי
איינער "דערציילט" פאר זיין חבר א גוטע בשורה ,אזוי אויך האט דער
אייבערשטער איבער געגעבן דער הייליגער תורה הק' פאר די יודישע
קינדער מיט א מורא'דיגע "חביבות" ,און ער האט ָאן געהויבן דער הייליגער
תורה הק' מיט די "יודישע קינדער" ,און ער האט אריין געשריבן אין זיין
אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל י ְִּׁש ָראֵ ל".
הייליגער תורה הק' דעם ענין פוןּ" :בְּ רֵ ִׁ
און ווי נאר די יודישע קינדער האבן גע'ענדיגט אויס שרייען אין די הייליגע
טעג דעם" :הַ מֶ לְֶך" – און ווי נאר די יודישע קינדער האבן גע'ענדיגט אויס
שרייען אין די הייליגע טעג דעם" :י ְִּׁחי הַ מֶ לְֶך" !..האט דעמאלט'ס דער
אייבערשטער גלייך געזאגט ,אז ..יא ,דאס זענען מיינע טייערע ליכטיגע
קינדערלעך וואס איך האב דאך זיי אזוי שטארק ליב ,און איך וועל טאקע
שוין ָאן הייבן מיין הייליגער תורה הק' מיט זיי ,און איך וועל טאקע שוין ָאן
אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל י ְִּׁש ָראֵ ל".
הייבן מיין הייליגער תורה הק' מיט דעםּ" :בְּ רֵ ִׁ
און אדער קען מען אריין לערנען פשט אין רש"י הק' אביסל אנדערש ,און
דאס איז ,און עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז די יודישע
קינדער ווערן דאך ָאן גערופן" :מַ לְּ כָה" ,ווייל" :כְּ נֶסֶ ת י ְִּׁש ָראֵ ל ַכלָה ְּקרּוָאה
בִׁ נְּעִׁ ימָ ה עֲטֶ ֶרת תִׁ פְּ אֶ ֶרת" וכו'.
נב
אליעזר בראשית נעימות
און יעצט ווען מיר שטייען שוין נאך די הייליגע טעג פון די ימים הנוראים,
און נאך דעם הייליגן חודש פון" :י ֶַרח הָ אֵ יתָ נִׁים" ,זאגט דא דער
אייבערשטער פאר א יעדע יודיש קינד ,אז דו זאלסט וויסן מיין טייער קינד,
אז די וועלט האב איך באשאפן פאר "דיר" ,ווייל דו ביזט דאך די
חשוב'סטע וואס איך פארמאג נאר.
אבער ..פארגעס נישט ר' יוד ,אז די וועלט איז דאך אויך באשאפן געווארן:
"ּבִׁ ְּשבִׁ יל הַ תו ָֹרה" ,ווייל סוף כל סוף דארף מען זיך דאך אויך אויף פירן
ערליך און פיין לויט ווי דער הייליגער תורה הק' פארלאנגט.
אשית חָ כְּ מָ ה" וואס
אבער אלץ שכר וואס דו האסט מקיים געווען דעם" :רֵ ִׁ
דאס איז דאך" :י ְִּׁרַאת יהו-ה" און דו האסט "תשובה" געטוהן בלב שלם אין
אשית" – הייב
די הייליגע טעג העבר עלינו לטובה ,הייב איך ָאן מיין" :רֵ ִׁ
אשית ַד ְּרכוֹ" מיט
איך ָאן מיין הייליגער תורה הק' וואס ווערט ָאן גערופן" :רֵ ִׁ
אשית".
דיר כלל ישראל וואס ווערט דאך אויך ָאן גערופן" :רֵ ִׁ
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם א מורא'דיגע זאך ,אז די סיבה
פארוואס דער אייבערשטער האט ָאן געהויבן דער הייליגער תורה הק' מיט
אשית" איז דאך געווען ,ווייל דער אייבערשטער האט דאדי ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
געוואלט ָאן הייבן דער הייליגער תורה הק' מיט זיין הייליג פאלק" :י ְִּׁש ָראֵ ל"
אשית".
וואס ווערט דאך ָאן גערופן" :רֵ ִׁ
ווייל מיט דעם וועט ער קענען ארויס ווייזן זיין געוואלדיגע גרויסע
"ליבשאפט" צו די יודישע קינדער וואס האבן זיך אזוי שיין צוריק געקערט
"ד ֶרְך הַ תו ָֹרה וְּ הַ י ְִּׁרָאה".
צו דעם הייליגןֶ :
נג
אליעזר בראשית נעימות
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון רש"י
הק' ,ווייל רש"י הק' זאגט דאך אונז דא אזוי ,אזּ" :ומַ ה ּטַ עַ ם פָ תַ ח
אשית" – אז דו ווייסט פארוואס דער הייליגער באשעפער האט ָאן
ּבִׁ בְּ רֵ ִׁ
אשית"!?..
געהויבן זיין הייליגער תורה הק' מיט די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
די סיבה פארוואס דער הייליגער באשעפער האט ָאן געהויבן זיין הייליגער
"משּום כֹחַ מַ עֲשָ יו
אשית" איז דאך געוועןִׁ :
תורה הק' מיט די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מוֹ".
און די ווערטער" :כֹ חַ מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מוֹ" – איז דאך טאקע אויך ראשי
תיבות" :מַ לְּ כָה" ,און דאס קומט דאך אונז דא זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז
דו ווייסט פארוואס דער הייליגער באשעפער האט ָאן געהויבן זיין הייליגער
אשית"!?..
תורה הק' מיט די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
די סיבה פארוואס דער הייליגער באשעפער האט ָאן געהויבן זיין הייליגער
אשית" איז דאך געווען ,ווייל ..יא ,דער
תורה הק' מיט די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אייבערשטער האט געוואלט ָאן הייבן זיין הייליגער תורה הק' מיט זיין
אשית" ,ווייל מיט
הייליג פאלק" :י ְִּׁש ָראֵ ל" וואס ווערט דאך ָאן גערופן" :רֵ ִׁ
דעם וועט ער דאך קענען ארויס ווייזן זיין געוואלדיגע גרויסע "ליבשאפט"
וואס ער האט צו די יודישע קינדער וואס האבן זיך אזוי שיין צוריק געקערט
"ד ֶרְך הַ תו ָֹרה וְּ הַ י ְִּׁרָאה" אין די הייליגע טעג העבר עלינו
צו דעם הייליגןֶ :
לטובה.
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט פון צדיקים ,אז" :שַ ּבָ ת
אשית" איז נאך א המשך פון די הייליגע טעג ,און עס איז געווען צדיקים
ּבְּ רֵ ִׁ
נד
אליעזר בראשית נעימות
וואס האבן זיך אפילו געפירט נישט אראפ צו נעמען דעם ווייסן פרוכת פון
אשית" ,כדי צו ווייזן מיט דעם ,אז:
דעם ארון קודש ביז נאך" :שַ ּבָ ת ּבְּ רֵ ִׁ
אשית" איז דאך טאקע אויס דרוק'לעך א חלק פון די הייליגע טעג,
"שַ ּבָ ת ּבְּ רֵ ִׁ
און אזוי אויך פירט מען זיך טאקע אויך אין גאר אסאך פלעצער איין צו
אשית".
טינקען די חלה אין האניג ביז נאך" :שַ ּבָ ת ּבְּ רֵ ִׁ
און דאס איז דאך ממש אונזער געדאנק וואס מיר האבן דא יעצט דערמאנט,
אשית" איז דאך אונז מחבר צו די הייליגע טעג ,אזוי ווי
אז די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט ,אז רש"י הק' זאגט דאך אונז
שוין בפירוש ,אז די סיבה פארוואס דער הייליגער באשעפער האט ָאן
אשית" איז דאך
געהויבן זיין הייליגער תורה הק' מיט די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"משּום כֹחַ מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מוֹ".
געוועןִׁ :
און אין דעם פסוק פון" :כֹ חַ מַ עֲשָ יו הִׁ גִׁ יד לְּ עַ מוֹ" – ליגט דאך באהאלטן די
"יסוד" פון די הייליגע טעג וואס דאס איז דאך דעם הייליגן" :הַ מֶ לְֶך" וואס
מיר האבן אלע געהאלטן און איין אויס שרייען דורך אויס די הייליגע טעג
העבר עלינו לטובה.
און דאס האט דאך טאקע מעורר געווען דעם אייבערשטנ'ס "ליבשאפט" צו
זיין הייליג פאלק" :י ְִּׁש ָראֵ ל" ,און דאס האט דאך טאקע גורם געווען אז דער
אשית"
אייבערשטער זאל וועלן ָאן הייבן זיין הייליגער תורה הק' מיטּ" :בְּ רֵ ִׁ
– און דאס האט דאך טאקע גורם געווען אז דער אייבערשטער זאל וועלן ָאן
אשית".
הייבן זיין הייליגער תורה הק' מיט די יודישע קינדער" :שֶ נ ְִּׁק ָראִׁ ים רֵ ִׁ
נה
אליעזר בראשית נעימות
אשית" איז דאך אויך די זעלבע אותיות ווי" :שַ ּבָ ת יָאֵ ר"
און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
– אז" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" זאל אויף לייכט'ן דער וועלט ,ווייל יא טייערע יודן,
אשית" ,די
דאס איז דאך געווען די גאנצע ציל פון גאנץּ" :בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ
אשית" איז דאך נאר געווען צו צו
גאנצע ציל פון גאנץּ" :בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ
קומען צו דעם גרויסן הייליגן" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש".
און חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש ,אז ָאן דעם הייליגן:
"שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך דער וועלט געווען" :חָ סֵ ר" – ָאן דעם הייליגן" :שַ ּבָ ת
קו ֶֹדש" איז דאך דער וועלט געווען פעלער האפטיג ,און דער הייליגער:
"שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך געווען די איינציגסט'ע זאך וואס האט געקענט געבן
פאר די וועלט איר ריכטיג'ן "שלימות".
און וועגן דעם ווערט טאקע דער הייליגער" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" בא'טיטול'ט מיט
ּומבו ָֹרְך ,ווייל יא טייערע יודן ,דער הייליגער" :אֲדוֹן
טיטול :שַ ּבָ ת "שָ לוֹם" ְּ
הַ שָ לוֹם" האט געמאכט אז דער הייליגער" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" זאל משלים זיין די
"שלימות" פון די וועלט ,און דער הייליגער" :מֶ לְֶך שֶ הַ שָ לוֹם שֶ לוֹ" האט
געמאכט אז דער הייליגער" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" זאל זיין די גורם אז די וועלט זאל
קענען באקומען איר ריכטיג'ן "שלימות".
אשית" איז דאך אויך די זעלבע אותיות וויּ" :בְּ ִׁשיר תָ א"
און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"שיר" פון אל"ף ביז תי"ו ,ווייל יא ר' יוד ,א יודיש קינד מוז
– אין דעםִׁ :
דאך שטענדיג געדענקען ,אז אין דער הייליגער תורה הק' ליגט דאך" :אֵ ת
ָארץ" – אין דער הייליגער תורה הק' ליגט דאך באהאלטן הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ
אלע גליק'ן וואס עס איז נאר פארהאנען אויף דער וועלט ,און אלעס אויף
"שיר" וואס איז צוזאם געשטעלט
דער וועלט ליגט דאך באהאלטן אין דעםִׁ :
נו
אליעזר בראשית נעימות
געווארן פון די אות אל"ף ביז די אות תי"ו( ,און די ספרים הק' זענען דאך
שוין טאקע מער מאריך איבער דעם ענין פוןּ" :בְּ ִׁשיר תָ א" ביי די הייליגע
יום טוב פון" :שָ בּועוֹת" לגבי די הייליגע "אקדמות" כידוע) ,און די גאנצע
בריאה ליגט דאך באהאלטן אין דער הייליגער תורה הק' ,און ָאן דער
הייליגער תורה הק' וואלטן זיי דאך ניט אמאל עקזעסטירט היינט.
ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין חז"ל (נדרים דף :ל"ב ע"א) ,אז:
ָָארץ" – אז ָאן דער הייליגער תורה הק'
"אִׁ לְּ מָ לֵא תו ָֹרה ֹלא נִׁתְּ קַ יְּ מּו שָ מַ יִׁם ו ֶ
וואלט דאך נישט געווען קיין וועלט היינט ,ווייל ביי מתן תורה האבן דאך
די הימל און ערד געציטער'ט פאר שרעק ,און זיי האבן דאך דעמאלט'ס אלע
געווארט צו זעהן אויב די יודישע קינדער וועלן טאקע מקבל זיין דער
הייליגער תורה הק'.
און ווען די יודישע קינדער האבן געזאגטַ " :נעֲשֶ ה וְּ נ ְִּׁשמַ ע" ,איז דאך
ָארץ" ,און די הימל און
דעמאלט'ס גלייך געווארן" :י ְִּׁש ְּמחּו הַ שָ מַ יִׁם וְּ תָ גֵל הָ ֶ
ערד האבן זיך דאך דעמאלט'ס גאר שטארק געפריידט ,ווייל איין מאל די
יודישע קינדער האבן מקבל געווען דער הייליגער תורה הק' און געזאגט:
" ַנעֲשֶ ה וְּ נ ְִּׁשמַ ע" ,האבן זיי דאך שוין געוואוסט דעמאלט'ס אויף זיכער ,אז
יעצט וועלן זיי דאך שוין זיכער האבן א "קיום".
אשית
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פוןּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית ּבָ ָרא
ֱֹלקים" וגו' ,ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטערּ" :בְּ רֵ ִׁ ּבָ ָרא א ִׁ
ָארץ" – איז דאך טאקע אויך גימטריא :כ"ב ,און ֹלקים אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ
ֱא ִׁ
דאס גייט דאך טאקע ארויף אויף די" :כ"ב אוֹתִׁ יוֹת הַ תו ָֹרה" ,ווייל יא ר' יוד,
טאקע וועגן דעם איז די גאנצע וועלט באשאפן געווארן ,כדי אז די "יודישע
נז
אליעזר בראשית נעימות
קינדער" זאלן לערנען דער הייליגער "תורה" הק' ,און כדי אז די "יודישע
קינדער" זאלן מקיים זיין דער הייליגער "תורה" הק' אויף דעם אופן פון:
"לִׁ לְּ מֹ ד ּולְּ לַמֵ ד לִׁ ְּשמֹ ר וְּ ַלעֲשוֹת ּולְּ קַ יֵים אֶ ת כָל ִׁדבְּ רֵ י תַ לְּ מּוד תו ָֹרתֶ ָך ּבְּ ַאהֲבָ ה".
און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז דער
הייליגער צאנז'ער רב זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט אמאל געפרעגט,
אשית" !?..און וואס איז שוין די גרויסע:
אז וואס איז דאס" :שַ ּבָ ת ּבְּ רֵ ִׁ
אשית"!?..
"ש ְּמחָ ה" פון" :שַ ּבָ ת ּבְּ רֵ ִׁ
ִׁ
האט דער הייליגער צאנז'ער רב גע'ענטפערט אויף דעם ,אז ווען א סוחר
פארט אויף א "יריד" כדי איין צו קויפן טייערע סחורות פאר ביליג ,האט ער
דאך נישט קיין צייט בשעת'ן שטיין אויפן יריד צו מאכן א חשבון וואס ער
האט דא איין גע'האנדל'ט ,און וואס ער האט דא איין געקויפט.
ווייל בשעת'ן שטיין אויפן יריד "כאפט מען" גוטע מציאות פאר ביליגע
פרייזן ,און שטייענדיג אויפן יריד האט מען דאך נישט קיין צייט צו מאכן א
"חשבון הנפש" וואס מען האט דא איין גע'האנדל'ט ,און וואס מען האט דא
איין געקויפט.
אבער איינמאל דער סוחר קומט שוין ָאן צו די ערשטע סטאנציע אויפן וועג
אהיים ,נעמט דעמאלט'ס דער סוחר גלייך אראפ א פָ אר מינוט פאר זיך ,און
ער מאכט זיך דעמאלט'ס גלייך א "חשבון הנפש" וואס ער האט דא איין
גע'האנדל'ט ,און וואס ער האט דא פארדינט.
נח
אליעזר בראשית נעימות
האט דער הייליגער צאנז'ער רב אויס געפירט ,אז די זעלבע זאך איז דאך
אויך מיט א יודיש קינד נאך די הייליגע" :י ִָׁמים נו ָֹראִׁ ים" און נאך די הייליגע:
"י ֶַרח הָ אֵ יתָ נִׁים" ,ווייל בשעת ווען א יודיש קינד געפונט זיך אינמיטן די
הייליגע עבודה פון די הייליגע טעג" ,כאפט מען" דאך דעמאלט'ס אריין
וואס מען קען נאר ,און בשעת ווען מען שטייט אין אזעלכע הייליגע צייטן
"כאפט מען" דאך דעמאלט'ס פשוט אריין וויפיל אורות און וויפיל השפעות
מען קען נאר אריין כאפן.
און שטייענדיג בשעת'ן כאפן די אלע גרויסע אורות און השפעות וואס דער
אייבערשטער איז אונז דעמאלט'ס" :מַ ְּשפִׁ יעַ ִׁמן הַ שָ מַ יִׁם" האט מען דאך
נישט קיין צייט צו מאכן א "חשבון הנפש" כדי צו זעהן וואס מען האט זיך
דא איין גע'האנדל'ט.
אשית" ,דעמאלט'ס קומט דאך
אבער איינמאל עס קומט שוין ָאן" :שַ ּבָ ת ּבְּ רֵ ִׁ
שוין ָאן די ערשטע סטאנציע ,און יעצט איז דאך שוין די צייט צו מאכן א
שטיקעל'ע "חשבון הנפש" וואס מען האט דא איין געקויפט אין די גרויסע
הייליגע טעג ,און יעצט איז דאך די צייט צו מאכן א שטיקעל'ע "חשבון
הנפש" וואס מען האט דא "קונה" געווען אין די גרויסע הייליגע טעג ,און
יעצט איז דאך די צייט צו מאכן א שטיקעל'ע "חשבון הנפש" וואס מען
דארף טוהן כדי אז די זאכן וואס מען האט קונה געווען אין די גרויסע
הייליגע טעג זאלן טאקע בלייבן ביי אונז און נישט ח"ו פארלוירן ווערן ,און
יעצט איז דאך די צייט צו טראכטן וואס מען דארף טוהן כדי אז מיר זאלן
נישט פארקויפן די אלע גרויסע אורות און השפעות וואס מיר האבן קונה
געווען אין די הייליגע טעג פאר נאריש'ע" :הַ בְּ לֵי ע ֹולָם הַ זֶה".
נט
אליעזר בראשית נעימות
ָאדם ְּשֹלמֹ ה הַ מֶ לְֶך עָ לָיו הַ שָ לוֹם" זאגט דאך
און דער גרויסער" :חָ כָם ִׁמכָל ָ
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר משלי (קפיטל כ"ג פסוק
כ"ג) ,אז" :אֱמֶ ת ְּקנֵה וְּ ַאל תִׁ ְּמכֹר" – אז פארקויף נישט דאס וואס דו האסט
זיך איין געקויפט אין די גרויסע הייליגע זמנים ,און ניין ר' יוד ,פארקויף
נישט וואס דו האסט איין געהאנדל'ט אין די גרויסע הייליגע טעג פאר
נאריש'ע" :הַ בְּ לֵי ע ֹולָם הַ זֶה".
און יעצט איז דאך די צייט זיכער צו מאכן אז מיר בלייבן טאקע אלע מיט די
אלע גרויסע אורות און" :הַ ְּשפָ עוֹת טוֹבוֹת" וואס מיר האבן זיך אלע איין
געהאנדל'ט אין די גרויסע הייליגע טעג העבר עלינו לטובה.
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת שמות
(קפיטל ג' פסוק ג') ,אז מיר ווילן דאך אלע בעטן דעם הייליגן באשעפער,
אז ווען עס וועט זייןָ" :אס ָֻרה נָא" – אז ווען מען וועט אוועק גיין פון די
גרויסע הייליגע טעג ,זאל אבער נאך אלץ זיין" :וְּ אֶ ְּראֶ ה אֶ ת הַ מַ ְּראֶ ה הַ ָגדֹל
הַ זֶה" – זאלן מיר אבער ווייטער קענען זעהן די אלע גרויסע אורות וואס מיר
האבן זוכה געווען צו זעהן אין די גרויסע הייליגע טעג העבר עלינו לטובה.
און דער הייליגער טשורטקוב'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט דאך
אונז שוין טאקע אויך אמאל געזאגט ,אז א יעדע פרייטיג צו נאכט'ס
באקומט א יעדע יודיש קינד גאר גאר א הייליגע" :נְּשָ מָ ה" פון" :ע ֹולָם
הָ אֲצִׁ ילּות" ,אבער ער דער טרינקט דאס אין די "לאקשן".
און ממילא א מענטש טאר זיך דאך ח"ו נישט נאך לאזן ווען מען האלט שוין
נאך די הייליגע טעג ,נאר מען דארף גוט צו בינדן די אלע הייליגע אורות
ס
אליעזר בראשית נעימות
און" :הַ ְּשפָ עוֹת טוֹבוֹת" וואס מיר האבן קונה געווען אין די הייליגע טעג,
און מיר דארפן דאס גוט צו בינדן צו אונזערע הערצער ,אזוי ווי עס שטייט
דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין שיר השירים (קפיטל ח' פסוק ו'),
"שימֵ נִׁי כַחוֹתָ ם עַ ל לִׁ ּבֶ ָך" – אז דו דארפס'ט צו בינדן אויף דיין הארץ די
אזִׁ :
אלע הייליגע אורות און" :הַ ְּשפָ עוֹת טוֹבוֹת" וואס דו האסט קונה געווען אין
די הייליגע טעג.
"רשָ פֶ יהָ " זאל ווייטער בלייבן:
און דו דארפס'ט זיכער מאכן ר' יוד ,אז דיְּ :
"ר ְּשפֵ י אֵ ש" ,און דו דארפס'ט דאך אויך זיכער מאכן ר' יוד ,אז די: ִׁ
"שַ לְּ הֶ בֶ ת" וואס דו האסט געהאט אין די הייליגע טעג זאל ווייטער ברענען א
פייער'דיגע" :שַ לְּ הֶ בֶ ת ָיּ-ה".
און דו דארפס'ט דאך אויך זיכער מאכן ר' יוד ,אז" :מַ יִׁם ַרּבִׁ ים" – אז די אלע
שווערע" :מַ יִׁם הַ זֵיד ֹונִׁים" און די אלע שווערע "נסיונות" פון דעם שווער'ן
ביטער'ן גלותֹ" :לא יּוכְּ לּו לְּ כַּבוֹת אֶ ת הָ ַאהֲבָ ה" – זאלן נישט קענען
פארלעשן די געוואלדיגע גרויסעַ" :אהֲבָ ה" וואס דו האסט אין דיין הארץ
צום הייליגן באשעפער.
נאר" :אִׁ ם תָ עִׁ ירּו וְּ אִׁ ם תְּ עֹ ְּררּו אֶ ת הָ ַאהֲבָ ה עַ ד שֶ תֶ ְּחפָ ץ" – נאר דו זאלסט יעצט
נאך אמאל מעורר זיין ביי דיר די געוואלדיגע גרויסעַ" :אהֲבָ ה" וואס דו
האסט געהאט צום הייליגן באשעפער אין די הייליגע טעג העבר עלינו
לטובה ,און דו זאלסט יעצט נאך אמאל מעורר זיין ביי דיר די געוואלדיגע
גרויסעַ" :אהֲבָ ה" וואס דו האסט געהאט צום הייליגן באשעפער ביי די
הושענות ..און אזוי ווייטער ,און דו זאלסט ווייטער ָאן גיין מיט דעם" :עַ ד
שֶ תֶ ְּחפָ ץ" – און דו זאלסט ווייטער ָאן גיין מיט דעם ביז דו וועסט אריין
סא
אליעזר בראשית נעימות
לייגן די געוואלדיגע גרויסעַ" :אהֲבָ ה" וואס דו האסט געהאט צום הייליגן:
"ּבוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָׁמים" אין א" :כֵלִׁ י מּוכְּ שָ ר" ,און אין א" :כֵלִׁ י מַ חֲזִׁ יק ּבְּ ָרכָה":
אשית ָּב ָּרא אֱ ל ִֹׁקים
ְּב ֵר ִׁ
אשית ּ ָב ָרא אל ִֹקים ֵאת הַ ּ ָש ַמיִ ם ְו ֵאת הָ ָא ֶׁרץ :דער הייליגער אור
ְּב ֵר ִ
החיים הק' זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין פרשת כי תבוא (קפיטל כ"ו
פסוק י"א) אויף די ווערטער פון" :וְּ שָ מַ ְּחתָ ּבְּ כָל הַ ּטוֹב" וגו' ,אז דער
הייליגער תורה הק' איז דאך די בעסטע "מתנה" אויף דער וועלט.
אשית"
ווייל" :כִׁ י הַ תו ָֹרה כ ֹו ֶללֶת כָל הַ ּטוֹבוֹת שֶ ּבָ ע ֹולָם" ,און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
גייט דאך שוין טאקע אויך ארויף אויף דער הייליגער "תורה" הק' ,ווייל
אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל הַ תו ָֹרה".
חז"ל זאגן דאך אונז שוין קלאר בפירוש ,אזּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" איז דאך אויך די זעלבע אותיות ווי די ווערטער:
און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"ּבָ ָראתָ שַ י" – דו האסט דאך באשאפן גאר א גוטע "מתנה" פאר אונז
יודישע קינדער.
ווייל יא טייערע יודן ,אויב עס איז" :כִׁ י הַ תו ָֹרה כ ֹו ֶללֶת כָל הַ ּטוֹבוֹת
שֶ ּבָ ע ֹולָם" ,דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט שייך קיין בעסער'ע "מתנה" ווי
דער הייליגער תורה הק' ,ווייל אלע גוט'ס קייטן פון דער וועלט ליגט דאך
שוין באהאלטן אין דער הייליגער "תורה" הק'.
און עס איז כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט ,אז עס ווערט דאך
שוין אויך געברענגט אין חז"ל ,אז דער הייליגער" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך די
סב
אליעזר בראשית נעימות
ָָארץ" ,און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א
גאנצע" :תַ כְּ לִׁ ית מַ עֲשֵ ה שָ מַ יִׁם ו ֶ
יעדן פרייטיג צו נאכט'ס ביי תפילת ערבית ,אז :אַ תָ ה ִׁק ַד ְּשתָ אֶ ת יוֹם הַ ְּשבִׁ יעִׁ י
ָארץ".
לִׁ ְּשמֶ ָך "תַ כְּ לִׁ ית מַ עֲשֵ ה שָ מַ יִׁם ָו ֶ
ווייל טייערע יודן ,דער הייליגער" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך געווען די גאנצע:
אשית" איז דאך נאר
ָָארץ" ,און די גאנצע" :מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ
"תַ כְּ לִׁ ית מַ עֲשֵ ה שָ מַ יִׁם ו ֶ
באשאפן געווארן כדי אז עס זאל קענען זיין נאך דעם" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש".
און לויט דעם קומט דאך אויס ,אז דער הייליגער" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך
ָָארץ",
שוין געווען אויפן" :שֻלְּ חָ נ ֹו שֶ ל מָ קוֹם" אסאך פארּ" :בְּ ִׁריַאת שָ מַ יִׁם ו ֶ
ווייל דער הייליגער" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך געווען די גאנצע" :תַ כְּ לִׁ ית
ָָארץ".
מַ עֲשֵ ה שָ מַ יִׁם ו ֶ
און וואס באשאפט מען קודם !?..די" :תַ כְּ לִׁ ית" פון די זאך !?..אדער די:
"טפֵ לִׁ ים" פון די זאך !?..און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז אוודאי ְּ
באשאפט מען קודם די" :תַ כְּ לִׁ ית" פון די זאך.
און ממילא לויט דעם קומט דאך אויס ,אז" :שַ ּבָ ת קָ ְּדמָ ה לַּבְּ ִׁריָאה" – אז דער
הייליגער" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך שוין בעצם באשאפן געווארן אסאך פאר
די גאנצע "בריאה" [אין א געוויסע בחינה"] ,ווייל די גאנצע" :תַ כְּ לִׁ ית" פון
די גאנצע "בריאה" איז דאך געווען דער הייליגער" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש".
אשית",
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריאָ" :אז ּבָ ָרא
ווייל די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
שַ ּבָ ת" – דעמאלט'ס האט ער דאך שוין באשאפן דעם הייליגן" :שַ ּבָ ת
סג
אליעזר בראשית נעימות
קו ֶֹדש" ,ווייל טייערע יודן ,דער הייליגער" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" איז דאך שוין
אשית" [אין א געוויסע
בעצם באשאפן געווארן פאר די גאנצע" :מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ
אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריאּ" :בוֹרֵ א
בחינה"] ,און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
שַ ּבָ ת" [מיט די צוויי ווערטער] ,ווייל יא טייערע יודן ,די גאנצע" :מַ עֲשֵ ה
אשית" האט זיך דאך געדרייט ארום דעם גרויסן הייליגן" :שַ ּבָ ת קו ֶֹדש".
ּבְּ רֵ ִׁ
אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריאּ" :בָ ָראתָ הַ שֶ ה" –
און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
זּורה נ ִָׁדחָ ה" וואס רופט זיך "כלל
קודם האסטו באשאפן דיין טייערע" :שֶ ה פְּ ָ
אשית
ישראל" ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אזּ" :בְּ רֵ ִׁ
ּבָ ָראתָ הַ שֶ ה" – אז קודם האט דער אייבערשטער באשאפן זיין טייערע
שעפעל'ע וואס רופט זיך "כלל ישראל" ,ווייל פאר איהם האט מען דאך
באשאפן די גאנצע "בריאה" ,אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע קלאר
אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל "י ְִּׁש ָראֵ ל" – אז די גאנצע וועלט איז דאך נאר
בפירוש ,אזּ :בְּ רֵ ִׁ
באשאפן געווארן פאר די "יודישע קינדער".
אשית ּבָ ָראתָ הַ שֶ ה" ,ווייל די "יודישע קינדער"
און ממילא אוודאי איזּ" :בְּ רֵ ִׁ
זענען דאך שוין געווען" :עַ ל שֻלְּ חָ נ ֹו שֶ ל מָ קוֹם" אסאך אסאך פארּ" :בְּ ִׁריַאת
אשית" ,און על כרחך מוז מען דאך אזוי זאגן ,ווייל חז"ל זאגן מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ
אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל "י ְִּׁש ָראֵ ל" – אז די גאנצע וועלט
דאך אונז שוין בפירוש ,אזּ :בְּ רֵ ִׁ
איז דאך נאר באשאפן געווארן פאר די "יודישע קינדער".
און ממילא על כרחך מוז דאך זיין אז די "יודישע קינדער" זענען דאך שוין
ג עווען" :עַ ל שֻלְּ חָ נ ֹו שֶ ל מָ קוֹם" אסאך אסאך פארּ" :בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה
אשית" ,ווייל פאר זיי האט מען דאך באשאפן די גאנצע וועלט.
ּבְּ רֵ ִׁ
סד
אליעזר בראשית נעימות
און אחרון אחרון חביב ..דער הייליגער "תורה" הק' איז דאך שוין זיכער
אשית" ,ווייל קודם כל ..חז"ל
באשאפן געווארן פארּ" :בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ
אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל "הַ תו ָֹרה" – חז"ל זאגן
זאגן דאך אונז שוין בפירוש אזּ :בְּ רֵ ִׁ
דאך אונז שוין בפירוש אז די גאנצע וועלט איז דאך נאר באשאפן געווארן
פאר דער הייליגער "תורה" הק'.
און אויב דאס איז געווען די גאנצע" :תַ כְּ לִׁ ית" פון די גאנצע "בריאה",
דעמאלט'ס איז דאך דאס שוין זיכער באשאפן געווארן פאר די גאנצע
"בריאה" ,אזוי ווי מיר האבן דאך שוין פריער מסביר געווען קלאר.
און בכלל דארף מען דאך וויסן ,אז עס שטייט דאך שוין אויך בפירוש אין
חז"ל (זוה"ק פ' תרומה דף :קס"א ע"א) ,אז בשעת ווען דער אייבערשטער
האט באשאפן די וועלט ,איז" :אִׁ סְּ תַ כֵל ּבְּ או ַֹריְּתָ א ּובָ ָרא עַ לְּ מָ א" – האט ער
דאך דעמאלט'ס אריין געקוקט אין דער הייליגער "תורה" הק' ,און דער
הייליגער "תורה" הק' איז [כביכול] געווען די "ָאן ווייזונגען" פארן
אייבערשטן ווי אזוי צו באשאפן די וועלט ,און ממילא דער הייליגער
"תורה" הק' איז דאך שוין זיכער באשאפן געווארן פארּ" :בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה
אשית".
ּבְּ רֵ ִׁ
און דער הייליגער "תורה" הק' איז דאך שוין זיכער באשאפן געווארן פאר:
אשית" ,וועגן צוויי סיבות :א) ווייל עס שטייט דאך שוין
"ּבְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ
בפירוש אין חז"ל ,אז" :אִׁ סְּ תַ כֵל ּבְּ או ַֹריְּתָ א ּובָ ָרא עַ לְּ מָ א" ,ב) ווייל חז"ל זאגן
אשית ּבִׁ ְּשבִׁ יל "הַ תו ָֹרה" – אז די גאנצע וועלט דאך אונז שוין בפירוש ,אזּ :בְּ רֵ ִׁ
איז דאך נאר באשאפן געווארן פאר דער הייליגער "תורה" הק' ,און אויב
סה
אליעזר בראשית נעימות
דאס איז געווען די גאנצע" :תַ כְּ לִׁ ית" פון די גאנצע "בריאה" ,דעמאלט'ס איז
דאך דאס שוין זיכער באשאפן געווארן פאר די גאנצע "בריאה".
און ביז אהער האבן מיר דאך שוין געהאט דערמאנט "דריי" זאכן וואס
זענען באשאפן געווארן [אין א געוויסע בחינה] פארּ" :בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה
אשית" ,און די דריי זאכן זענען דאך ווי פאלגענד :א) דער הייליגער:
ּבְּ רֵ ִׁ
"שַ ּבָ ת קו ֶֹדש" ,ב) דער הייליגער" :י ְִּׁש ָראֵ ל" ,ג) דער הייליגער" :תו ָֹרה" הק'.
און וואונדער איבער וואונדער ..די אלע דריי זאכן וואס מיר האבן דא אויס
אשית" ,ווייל די
גערעכנט זענען פונקטליך מרומז אין דעם ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" איז דאך בעצם צוזאם געשטעלט פון צוויי ווערטער ,און
ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
די צוויי ווערטער זענען דאךּ" :בָ ָרא ִׁשית" – אז ָאן אנפאנג האט דער
"שית".
אייבערשטער קודם באשאפןִׁ :
"שית" – איז דאך ראשי תיבות" :שַ ּבָ ת ִׁי ְּש ָראֵ ל תו ָֹרה" ,ווייל
און די ווארטִׁ :
יא טייערע יודן ,די דריי זאכן וואס רופן זיך ָאן" :שַ ּבָ ת ִׁי ְּש ָראֵ ל תו ָֹרה" זענען
אשית" – גלייך אין אנפאנג ,נאך דאך שוין בעצם באשאפן געווארןּ" :בְּ רֵ ִׁ
ָארץ" ,ווייל די דריי זאכן ֱֹלקים אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ
פאר דעם וואסּ" :בָ ָרא א ִׁ
וואס רופן זיך ָאן" :שַ ּבָ ת ִׁי ְּש ָראֵ ל תו ָֹרה" זענען דאך די" :תַ כְּ לִׁ ית" פון די
גאנצע "בריאה".
אשית" [מיט די זעקס אותיות] – איז דאך טאקע אויך
און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
גימטריאּ" :בָ ָרא תְּ שּובָ ה" [מיט די צוויי ווערטער מיטן כולל] ,ווייל יא ר'
יוד ,פאר דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט ,האט דער
אייבערשטער אויך מקדים געווען צו באשאפן די מצוה פון" :תְּ שּובָ ה" ,כדי
סו
אליעזר בראשית נעימות
אז א מענטש זאל שטענדיג קענען" :תְּ שּובָ ה" טוהן און צוריק קומען צום
אייבערשטן טראץ דעם וואס ער האט ליידער עובר געווען אויף די ווערטער
פון דער הייליגער תורה הק'.
"שית" אביסעל'ע אנדערש ,און
און לויט דעם קען מען זאגן די נוסח פוןִׁ :
"שית" – איז דאך ראשי תיבות" :שַ ּבָ ת ִׁי ְּש ָראֵ ל
דאס איז ,אז די ווארטִׁ :
תְּ שּובָ ה " ,ווייל יא טייערע יודן ,די ענין פון" :תְּ שּובָ ה" איז שוין אויך
אשית".
באשאפן געווארן [אין א געוויסע בחינה] פארּ" :בְּ ִׁריַאת מַ עֲשֵ ה ּבְּ רֵ ִׁ
איי וועסטו אבער פרעגן ,אז וואס הייסט אז איך זאל" :תְּ שּובָ ה" טוהן פארן
הייליגן באשעפער !?..איך האב דאך געזינדיגט !?..און איך האב דאך "דער
צערנט" דעם הייליגן באשעפער !?..און ממילא ווי אזוי קען איך דען:
"תְּ שּובָ ה" טוהן!?..
אבער די תירוץ אויף דעם איז דאך אבער ,אז נו וואס איז שוין געשעהן!?..
דער אייבערשטער האט דאך דיר געגעבן א מצוה וואס הייסט:
"תְּ שּובָ ה" !?..און דער אייבערשטער האט דאך דיר שוין קלאר באפוילן ,אז
אויב ביזטו ח"ו נכשל געווארן אמאל אין א עבירה ,זאלסטו זיך דעמאלט'ס
גלייך צוריק קערן צו איהם.
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
פסוק אין פרשת נצבים (קפיטל ל' פסוק ב') ,אז אויב דו האסט זיך ח"ו פאר
זינדיגט פארן אייבערשטן ,זאלסטו דעמאלט'ס גלייך טוהן די פעולה פון:
"וְּ שַ בְּ תָ עַ ד יהו-ה אֱֹלקֶ יָך" – זאלסטו דעמאלט'ס גלייך" :תְּ שּובָ ה" טוהן
פארן הייליגן באשעפער ,און" :וְּ שָ מַ עְּ תָ בְּ קֹ לוֹ" – און דו זאלסט זיך
סז
אליעזר בראשית נעימות
דעמאלט'ס נאך אמאל מקבל זיין פון דאס ניי אויס צו הערן די קול פון דעם
הייליגן באשעפער ,נו לאמיר דיר פרעגן ר' יוד ,פאר וועמען איז געמאכט
געווארן די מצוה פון" :תְּ שּובָ ה" !?..פאר א "גוי" !?.עס ווערט דאך
דערמאנט אין דער הייליגער "תורה" הק' אזא מצוה !?..נישט אזוי!?..
און ממילא וועגן דעם מוז דאך זיין אז דאס איז געמאכט געווארן פאר א
"יוד" ,ווייל די מצוה פון" :תְּ שּובָ ה" ווערט דאך דערמאנט אין דער
הייליגער "תורה" הק' ,און ממילא וואס איז שוין ר' יוד !?..טוה" :תְּ שּובָ ה"
פארן הייליגן באשעפער.
און אז מען רעדט שוין פון דעם ענין פון" :תְּ שּובָ ה" ,איז דאך טאקע אפשר
אויך כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט א מורא'דיגע מעשה
וואס עס האט פאסירט ביים דעם גרויסן הייליגן טאלנא רבי'ן זכותו יגן
עלינו ועל כל ישראל" :פֶ סַ ח" אויף דער נאכט ביים סדר ,ווייל מען
דערציילט דאך נאך ,אז דער הייליגער טאלנא רבי האט געהאט ביי זיך אין
באזיץ א הייליגע קאפל פון דעם גרויסן הייליגן צדיק רבי רבי זוסיא
מאניפאלי זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל ,און ער פלעגט זיך פירן דאס ָאן
צו טוהן" :פֶ סַ ח" אויף דער נאכט ביים סדר.
און איין יאר ווען דער הייליגער טאלנא רבי האט שוין געהאלטן אינמיטן
פירן די סדר ,האט איהם זיין אייניקל [א קליין קינד] געברענגט א שיינע
"מתנה" אינמיטן די סדר ,און וואס מיינט איר איז די שיינע "מתנה"
געווען !?..די שיינע מתנה איז געווען ,נישט מער און נישט ווייניגער ..א
פיינע פריש'ע פלעש'ל ווייסעּ" :בִׁ יר"[ ,און מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער
גוט ,אזּ" :בִׁ יר" איז דאך" :חָ מֵ ץ" ,ווייל ווי אזוי זאגן מיר אלע ביי די ברכה
סח
אליעזר בראשית נעימות
פוןּ" :בְּ ִׁדיקַ ת חָ מֵ ץ" !?..אז" :עַ ל ּבִׁ יעּור חָ מֵ ץ" – אזּ" :בִׁ יר" איז דאך:
"שעו ָֹרה"].
"חָ מֵ ץ" ,וויילּ" :בִׁ יר" מאכט מען דאך פוןְּ :
אבער דער הייליגער טאלנא רבי איז נישט געווארן פארלוירן דעמאלט'ס,
אט'לֶעְך (פאמעלאך) אויף געהויבן פון זיין
נאר ער האט זיך דעמאלט'ס ְּשטַ ְּ
פלאץ ,און ער האט דעמאלט'ס גלייך געזאגט פאר דעם קליין קינד וואס
האט געהאלטן דעם פלעש'ל ווייסעּ" :בִׁ יר" אין זיין האנט ,אז ..זיי אזוי גוט
זיסע יונגעל'ע ,און לייג שיין אראפ די פלאשּ" :בִׁ יר" אויף דער ערד ,און
דאס קינד האט דאס טאקע דעמאלט'ס [פארשטייט זיך] גלייך אראפ
געלייגט אויף דער ערד.
און ווי נאר דאס קינד האט אראפ געלייגט דעם פלאשּ" :בִׁ יר" אויף דער
ערד ,האט דעמאלט'ס דער הייליגער טאלנא רבי גלייך גענומען א קליין
עמער ,און איבער געדעקט דעם פלעש'לּ" :בִׁ יר" ,און דערנאך גענומען א
גרויסן ווייסן טישטעך ,און צו געדעקט דעם עמער מיט דעם ווייסן
טישטעך ,און ער האט זיך דעמאלט'ס גלייך צוריק געזעצט אויף זיין פלאץ
צום סדר טיש ווי כאילו גארנישט וואלט געווען.
און די חסידים וואס זענען געשטאנען דארטן האבן זיך דאך דעמאלט'ס גאר
שטארק געוואונדערט אויף דעם רבינ'ס" :הִׁ תְּ ַנהֲגּות" ,און זיי האבן
דעמאלט'ס ָאן געקוקט זייער רבי'ן מיט גרויס וואונדער ,און ווי נאר דער
הייליגער טאלנא רבי האט באמערקט אז די חסידים קוקען איהם אזוי ָאן
מיט פאר וואונדערט'ע בליק'ן ,האט זיך דעמאלט'ס דער הייליגער טאלנא
רבי גלייך געגעבן א רוף ָאן צו זיי און געזאגט ,אז וואס פארשטייט עטץ
נישט !?..עס שטייט דאך שוין בפירוש אין די גמרא (פסחים דף :ו' ע"א),
סט
אליעזר בראשית נעימות
אז" :הַ מוֹצֵ א חָ מֵ ץ ּבְּ פֶ סַ ח" – אז אויב איינער טרעפט" :חָ מֵ ץ" אין" :פֶ סַ ח",
זאל ער דעמאלט'ס גלייך מאכן די פעולה פון" :כוֹפֶ ה עָ לָיו אֶ ת הַ כֵלִׁ י" – זאל
ער דעמאלט'ס גלייך איבער דעקן דעם שטיקל" :חָ מֵ ץ" וואס ער האט
געטראפן מיט א" :כֵלִׁ י" ,נו ..פאר וועמען איז דאס געזאגט געווארן !?..פאר
א "גוי" !?..די הלכה פון" :הַ מוֹצֵ א חָ מֵ ץ ּבְּ פֶ סַ ח כוֹפֶ ה עָ לָיו אֶ ת הַ כְּ לִׁ י" ווערט
דאך געברענגט אין די "גמרא" !?..און די "גמרא" איז דאך געגעבן געווארן
פאר "יודן"!?..
אבער על כל פנים ..זעהט מען דאך שוין פון דעם וואס דאס מיינט אז מען
טאר זיך נישט ח"ו פארלירן פון גארנישט ,נאר מען דארף שטענדיג
געדענקען אז עס איז דאך דא א הייליגער "תורה" הק' וואס לערנט דאך אונז
"ד ֶרְך אֲשֶ ר יֵלְּ כּו בָ ּה" ,און די גאנצע הייליגער "תורה"
שטענדיג אויס דעםֶ :
הק' מתחילה ועד סוף איז דאך געגעבן געווארן פאר "יודישע קינדער".
און אין דער הייליגער "תורה" געפונט זיך דאך אויך די מצוה פון" :וְּ שַ בְּ תָ
עַ ד יהו -ה אֱֹלקֶ יָך וְּ שָ מַ עְּ תָ בְּ קֹ לוֹ" ,און ממילא אוודאי דארף אמאל א יודיש
קינד נוצן די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :תְּ שּובָ ה" ,וואס דען !?..עס איז
דאך געגעבן געווארן פאר די "יודישע קינדער"!?..
אבער וואס איז דען א "יודיש קינד" ווערד ָאן קיין" :י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" !?..א
"יודיש קינד" ָאן קיין" :י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" איז דאך אזוי ווי א "קעניג" ָאן זיין
"קרוין" ,ער איז טאקע זייער חשוב און טייער ָאן דעם אויך ,ווייל א "יודיש
קינד" בלייבט דאך סוף כל סוף א "יודיש קינד" ,און אּ" :בֶ ן מֶ לְֶך" בלייבט
דאך סוף כל סוף אּ" :בֶ ן מֶ לְֶך" ,אבער וואס איז מיט דיר ר' יוד !?..וואו איז
ע
אליעזר בראשית נעימות
דיין "קרוין" !?..וואו איז דיין" :י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" !?..א "יודיש קינד" ָאן קיין:
"י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" איז דאך אזוי ווי א "קעניג" ָאן קיין "קרוין".
און" :וְּ עַ תָ ה י ְִּׁש ָראֵ ל מָ ה יהו-ה אֱֹלקֶ יָך שֹאֵ ל מֵ עִׁ מָ ְך" וגו' – און וואס בעט שוין
דער אייבערשטער פון דיר ר' יוד !?..וואס בעט שוין דער אייבערשטער פון
דיר !?..ער בעט סך הכל פון דיר :כִׁ י אִׁ ם "לְּ י ְִּׁרָאה" – ער בעט סך הכל פון
דיר אז דו זאלסט ָאן טוהן דיין שיינע הערליכ'ע קעניגליכ'ע "קרוין" וואס
רופט זיך" :י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" ,און ער בעט סך הכל פון דיר אז דו זאלסט זיך
שוין ָאן הייבן אויף צו פירן מיט אביסעל'ע מער" :י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם".
אבער ווי אזוי קען מען טאקע זוכה זיין קונה צו זיין צו" :י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם"!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז די איינציגסט'ע וועג ווי אזוי א מענטש
קען זוכה זיין קונה צו זיין" :י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" איז דאך נאר דורך דעם וואס ער
איז זיך מדבק אין דער הייליגער "תורה" הק'.
ווייל דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך
אונז שוין בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"א פסוק י') ,אז
אשית
דורך דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט דאך ָאן גערופן" :רֵ ִׁ
חָ כְּ מָ ה" ,קען מען זוכה זיין צו צו קומען צו" :י ְִּׁרַאת יהו-ה".
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין משלי (קפיטל
ל"א פסוק ל') ,אז" :אִׁ שָ ה" – אז דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט דאך
ָאן גערופן" :אִׁ שָ ה" ,איז" :י ְִּׁרַאת יהו-ה הִׁ יא תִׁ תְּ הַ לָל" – איר לויב איז אז זי
קען צו ברענגען א מענטש צו" :י ְִּׁרַאת יהו-ה".
עא
אליעזר בראשית נעימות
ווייל יא טייערע יודן ,די איינציגסט'ע וועג ווי אזוי א מענטש קען זוכה זיין
קונה צו זיין" :י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" איז דאך נאר דורך דעם וואס מען איז זיך מדבק
אין דער הייליגער "תורה" הק'.
אשית",
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" איז דאך אויך די זעלבע אותיות ווי" :שָ ב י ְִּׁרַאת"
ווייל די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
– עס קערט צוריק פאר א מענטש זיין" :י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" ,ווייל יא ר' יוד ,דער
הייליגער" :תו ָֹרה הַ ְּקדוֹשָ ה" איז די גרעסטע" :סְּ ֻגלָה" זוכה צו זיין צו:
"י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם".
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער" :תו ָֹרה
הַ ְּקדוֹשָ ה" ,ווייל די ווערטער" :תו ָֹרה הַ ְּקדוֹשָ ה" – איז דאך טאקע אויך
גימטריא" :לְּ י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" ,ווייל יא ר' יוד ,אויב זוכסטו א" :סְּ ֻגלָה" זוכה צו
זיין צו" :י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" ,דעמאלט'ס זאלסטו וויסן אז עס איז נאר דא איין:
"סְּ ֻגלָה" ,און די איין" :סְּ ֻגלָה" איז ,דער הייליגער" :תו ָֹרה הַ ְּקדוֹשָ ה":
ְּו ָּה ָּא ֶרץ ָּהיְּ ָּתה תֹהו וָּ בֹהו
אשית ּ ָב ָרא אל ִֹקים וגו' ְוהָ ָא ֶׁרץ הָ יְ ָתה תֹה ּו וָ בֹה ּו וגו' :קען מען
ְּב ֵר ִ
אשית" – איז דאך טאקע
אפשר טייטשן בדרך צחות ,אז די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
גימטריא" :יִׁאּוש ְּקצוֹת" – א מענטש קען דאך אמאל ווערן אביסעל'ע:
"קצוֹת" ,ווייל
"מיִׁאּוש" ווען ער זעהט פאר זיינע אויגן אזא גרויסע הייליגעְּ :
ְּ
דער מענטש טראכט דאך שוין דעמאלט'ס ביי זיך ,אז שוין ..דאס איז עס,
"קצוֹת" וועל איך דאך שוין סיי ווי סיי נישט אויס וואקסן ,און ממילא
קייןְּ :
פארוואס זאל איך זיך דעמאלט'ס נאך אפילו פראבירן ָאן צו שטרענגען צו
עב
אליעזר בראשית נעימות
לערנען !?..איך בין דאך נאך אזוי ווייט פון די אלע הייליגע ספרים וואס
איך לערן דא!?..
אבער ניין ר' יוד ,עס איז דאך נישט אמת וואס דו זאגס'ט מיר דא ,ווייל:
אשית" – ווייל די ערשטע זאך וואס דו דארפס'ט דאך וויסן איז ,אז:
"ּבְּ רֵ ִׁ
ָארץ" – אז דער אייבערשטער האט באשאפן
ֱֹלקים אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ
"ּבָ ָרא א ִׁ
די "רוחניות" מיט די "גשמיות" צוזאמען ,און דער אייבערשטער האט דאך
אויס געשטעלט די" :סֵ ֶדר הָ ע ֹולָם" ,אז א מענטש זאל קודם ָאן הייבן פון די
נידריגע מדריגות ,און אז א מענטש זאל קודם ָאן הייבן צו נוצן די "גשמיות"
כדי אז ער זאל קענען צו קומען צו די "רוחניות".
און ממילא טאנץ נישט קיין מדריגות ר' יוד ,נאר הייב ָאן צו ביסל'עך ווייז,
"קצוֹת" איז דען געווארן דער
ווייל וואס מיינסטו ר' יוד ,דער הייליגערְּ :
"קצוֹת" אין איין טאג !?..ער האט דאך אויך ָאן געהויבן פון דעם
הייליגערְּ :
אונטערשט'ן טרעפ'ל ,אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע באקאנט פאר א
"קצוֹת".
יעדער איינער וואס קען די היסטאריע פון דעם הייליגןְּ :
און ממילא וואו טאנצטו ר' יוד !?..טאנץ נישט קיין מדריגות ,נאר הייב ָאן
קודם די געהעריגע וועג ,און נוץ קודם דיין "גשמיות" כדי אז דו זאלסט
קענען צו קומען צו "רוחניות".
און דאס איז דאך טאקע די ערשטע יסוד וואס א יודיש קינד דארף דאך צו
וויסן כדי צו ווערן א ערליכע יוד ,אז וואס !?..אז מען דארף קודם נוצן
ָארץ" –
ביידע ,סיי" :אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם" – סיי די חלק "הרוחני" ,און סיי" :וְּ אֵ ת הָ ֶ
און סיי דעם חלק "הגשמי".
עג
אליעזר בראשית נעימות
אבער ..פאר דו גייסט דאס ָאן הייבן אויס צו פירן ,דארפסטו אבער וויסן נאך
איין וויכטיגע זאך ,און דאס איז ,אז דו דארפס'ט גוט געדענקען ר' יוד ,אז:
ָארץ הָ יְּתָ ה תֹ הּו ָובֹהּו" – דו דארפס'ט גוט געדענקען ר' יוד ,אז די גאנצע
"וְּ הָ ֶ
"גשמיות" פון די וועלט איז דאך בעצם איין גרויסע "גארנישט" ,און די
גאנצע גשמיות פון די וועלט איז דאך בעצם איין שטיק "גארנישט" ,און עס
איז פוסט און ליידיג" :וְּ אֵ ין ּב ֹו כְּ לּום" – און עס איז נישט דא קיין שום
אמת'ע געשמאקייט אין דעם ,נאר עס איז איין גרויסע "גארנישט" ,אבער
כדי אז דיין גוף זאל דיר לאזן דינען דעם הייליגן באשעפער ,ממילא וועגן
דעם מוזטו איהם דאס אביסעל'ע צו שטעלן.
אבער ר' יוד !..ווער נישט דער טראנקן אין די "גשמיות" פון דעם נידריג'ן
וועלט'ל ,ווייל די גאנצע "גשמיות" איז דאך בעצם איין שטיק" :תֹ הּו ָובֹהּו"
– ווייל די גאנצע "גשמיות" איז דאך בעצם איין שטיק פוסט'קייט און
ליידיג'קייט און פינסטער'קייט" :וְּ אֵ ין ּבָ הֶ ם כְּ לּום".
און דאס איז דאך די ערשטע הדרכה פאר א יודיש קינד וואס וויל ָאן הייבן
צו שטייגןּ" :בַ תו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְּ י ְִּׁרַאת יהו-ה ְּטהו ָֹרה" ,אז וואס !?..אז ער
זאל נאך נישט אוועק ווארפן די גאנצע "גשמיות" פון זיך און פארלאנגען
פון זיך גרויסע מדריגות ,ווייל ער וועט דאך דאס סיי ווי סיי נישט קענען צו
שטעלן[ ,און זיין דורך פאל וועט דאך איהם נאר נאך מער צוברעכן].
און ממילא ניין ר' יוד ,ווארף נישט אוועק די "גשמיות" אינגאנצן און הייב
ָאן צו פליען אין די הימלען ,ווייל אזא מהלך וועט דאך נישט ארבעטן ,נאר
באנוץ זיך קודם מיט ביידע ,סיי מיט דעם ענין פון" :אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם" – סיי מיט
ָארץ"
די "רוחניות" זאלסטו זיך באנוצן ,און סיי מיט דעם ענין פון" :וְּ אֵ ת הָ ֶ
עד
אליעזר בראשית נעימות
– און סיי מיט די "גשמיות" זאלסטו זיך באנוצן ,און דו זאלסט נוצן די חלק
"הגשמי" צו באדינען דיין חלק "הרוחני".
אבער בשעת ווען דו טוס'ט אזא סארט עבודה ,מוזטו דאך אבער דעמאלט'ס
ָארץ הָ יְּתָ ה תֹ הּו ָובֹהּו" – אז די גאנצע
אויך גוט געדענקען ,אז" :וְּ הָ ֶ
"גשמיות" פון די וועלט איז דאך בעצם איין גרויסע "גארנישט" ,און די
גאנצע "גשמיות" פון די וועלט איז דאך בעצם איין שטיק "גארנישט" ,און
עס איז פוסט און ליידיג" :וְּ אֵ ין ּב ֹו כְּ לּום" – און עס איז נישט דא קיין שום
אמת'ע געשמאקייט אין דעם ,נאר עס איז איין גרויסע "גארנישט" מיט
"נישט".
ווייל אויב א מענטש הייבט זיך שוין ח"ו ָאן איין צו רעדן אז די עצם
"ארציות" פון די וועלט איז געשמאק – ווייל אויב א מענטש הייבט זיך שוין
ח"ו ָאן איין צו רעדן אז די עצם "גשמיות" פון די וועלט איז געשמאק,
דעמאלט'ס איז דאך שוין גאר גאר ביטער.
ווייל אויב א מענטש ווערט צו שטארק איין געטונקען אין די "גשמיות" פון
די וועלט ,דעמאלט'ס קען ער דאך שוין ח"ו צו קומען "בועט" צו זיין אין
דעם אייבערשטן רח"ל ,אזוי ווי די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש
אין פרשת האזינו (קפיטל ל"ב פסוק ט"ו) ,אז" :וַיִׁ ְּשמַ ן ְּי ֻשרּון" – אז אויב
זעטיגט מען זיך ָאן מיט צו פיל "גשמיות" ,און מען הייבט זיך שוין ָאן איין
צו רעדן אז די עצם "גשמיות" איז "געשמאק" ,דעמאלט'ס" :וַיִׁ בְּ עָ ט" –
דעמאלט'ס קען מען דאך נאך ח"ו שפעטער צו קומען אראפ צו ווארפן פון
זיך דעם" :עֹ ל מַ לְּ כּות שָ מַ יִׁם" ,ווייל יא ר' יוד ,דאס פאסירט ווען מען הייבט
ָארץ" איז א זאך פאר זיך אליין!..
זיך נעבעך ָאן איין צו רעדן אז די" :אֵ ת הָ ֶ
עה
אליעזר בראשית נעימות
אבער א ערליכ ע יוד לעבט דאך נישט אזוי ,נאר א ערליכע לעבט אויף א
ָארץ" – א ערליכע לעבט אויף א אופן
אופן וויסנ'דיג אז" :אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ
וויסנ'דיג אז מיין "גשמיות" שלעפט זיך נאך נאך מיין "רוחניות".
איי וועט איינער אבער פרעגן ,אז פארוואס עפעס !?..פארוואס עפעס דארף
זיך מיין "גשמיות" נאך שלעפן נאך מיין "רוחניות"!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די סיבה פארוואס מיין "גשמיות" דארף זיך
נאך שלעפן נאך מיין "רוחניות" איז ,ווייל מיין "גשמיות" איז דאך בעצם
נאר א "טפל" פאר מיין "רוחניות" ,אבער די "גשמיות" אליין איז דאך
בעצם איין שטיק פוסט'קייט און איין שטיק ליידיג'קייט און איין שטיק
פינסטער'קייט.
און ממילא וועגן דעם פלעגן ערליכע יודן קיינמאל נישט רעדן פון קיין עניני
אשית" – ווייל דאס איז דאך די ערשטע "גשמיות" ,ווייל דאס איז דאךּ" :בְּ רֵ ִׁ
יסוד וואס א יודיש קינד דארף דאך צו וויסן ,אז וואס!?..
ָארץ" – אז מיין "גשמיות" איז דאך נאר א "טפל"
אז" :אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם וְּ אֵ ת הָ ֶ
פאר מיין "רוחניות" ,און אויב מיין "גשמיות" איז דאך נאר א "טפל" פאר
מיין "רוחניות" ,דעמאלט'ס פארוואס דארף מען אזוי פיל רעדן פון
"גשמיות" !?..די "גשמיות" איז דאך נישט די "עיקר" דא !?..נאר די עיקר
דא איז דאך ,צו זיין ָאן געפילט מיט" :אֵ ת הַ שָ מַ יִׁם" – צו זיין ָאן געפילט
ֱֹלקים":
מיט" :י ְִּׁרַאת שָ מַ יִׁם" און מיט א הייליגע" :רּוחַ א ִׁ
עו
אליעזר בראשית נעימות
אור
אור וַ יְּ ִׁהי ֹ
ֹאמר אֱ ל ִֹׁקים יְּ ִׁהי ֹ
וַ י ֶ
אור :מיר זאגן דאך אלע א יעדן טאג ביים
אור וַ יְ ִהי ֹ
וַ ּיֹאמֶׁ ר אל ִֹקים יְ ִהי ֹ
דאווענען ,אז דער אייבערשטער איז דאך א" :יוֹצֵ ר אוֹר ּובוֹרֵ א חֹ שֶ ְך" ,אבער
לכאורה איז דאך אבער שווער דא א מורא'דיגע קשיא ,ווייל עס ווערט דאך
נישט דערמאנט אויף קיין שום פלאץ אין גאנץ ספר בראשית אז דער
אייבערשטער האט באשאפן די" :חֹ שֶ ְך" – עס ווערט דאך נישט דערמאנט
אויף קיין שום פלאץ אין גאנץ ספר בראשית אז דער אייבערשטער האט
באשאפן די "טונקל'קייט"!?..
נאר עס שטייט בלויז אין פסוק אין פרשת בראשית (קפיטל א' פסוק ב') ,אז:
ָארץ הָ יְּתָ ה תֹ הּו ָובֹהּו" – אז די ערד איז געווען פוסט און וויסט ,און:
"וְּ הָ ֶ
"וְּ חֹ שֶ ְך עַ ל פְּ נֵי תְּ הוֹם" – און עס האט דאך שוין געהערשט א פינסטער'קייט
ֱֹלקים ְּמ ַרחֶ פֶ ת עַ ל פְּ נֵי
אויף די גאנצע" :פְּ נֵי תְּ הוֹם" פון פריער ,און" :וְּ רּוחַ א ִׁ
הַ מָ יִׁם".
אבער איין מינוט ר' יוד ,פארוואס שטייט נישט ארויס געשריבן בפירוש אין
דער הייליגער תורה הק' אז דער אייבערשטער האט באשאפן די
"טונקל'קייט" !?..עס שטייט דאך נישט אין ערגעץ אין דער הייליגער תורה
ֱֹלקים יְּהִׁ י חֹ שֶ ְך"!?..
הק' די ווערטער אזַ " :ויֹאמֶ ר א ִׁ
און פארשטייט זיך אז מיר גלייבן אלע אז דער אייבערשטער האט דאך
אוודאי באשאפן די "טונקל'קייט" אויך ,ווייל דער אייבערשטער האט דאך
באשאפן די גאנצע וועלט מתחילה ועד סוף ,און קיין שום זאך אויף דער
עז
אליעזר בראשית נעימות
וועלט קען דאך נישט עקזעסטירן ָאן איהם ,אבער פארוואס שטייט נישט
קלאר ארויס געשריבן אין דער הייליגער תורה הק' אז דער אייבערשטער
האט באשאפן די "טונקל'קייט"!?..
און נאך א קשיא איז דאך שווער דא ,ווייל פארוואס האט דער אייבערשטער
באשאפן די ערשטע זאך די "ליכטיג'קייט"!?..
און דאס מיינט דאך צו זאגן אזוי ,אז גלייך נאך דעם וואס דער אייבערשטער
האט באשאפן די הימל און ערד ,שטייט דאך דעמאלט'ס גלייך אז דער
אייבערשטער האט באשאפן די "ליכטיג'קייט" ,עס איז דאך געווען אזוי פיל
אנדערע זאכן וואס דער אייבערשטער האט געקענט באשאפן פאר די
"ליכטיג'קייט" ,פארוואס איז געווען אזוי וויכטיג אז עס זאל גלייך זיין
"ליכטיג'קייט" אויף דער וועלט!?..
עס איז דאך נאך אפילו נאך נישט געווען דעמאלט'ס קיין שום לעבעדיגע
זאך אויף דער וועלט וואס זאל קענען הנאה האבן פון די "ליכטיג'קייט"!?..
און עס איז דאך נאך אפילו נישט געווען דעמאלט'ס "פאר וועמען" צו
באלייכט'ן און "וואס" צו באלייכט'ן !?..און ממילא פארוואס האט דער
אייבערשטער געשפירט פאר וויכטיג צו באשאפן די ערשטע זאך די
"ליכטיג'קייט"!?..
ווער האט דאס דעמאלט'ס געדארפט האבן בכלל !?..דער אייבערשטער
האט דען געדארפט האבן "ליכטיג'קייט" כדי צו קענען באשאפן" :מַ עֲשֵ ה
אשית" !?..דער אייבערשטער איז דאך נישט קיין "גשם" ,און דער ּבְּ רֵ ִׁ
אייבערשטער קען דאך באשאפן מליונ'ע וועלט'ן ָאן קיין איין טראפ
עח
אליעזר בראשית נעימות
"ליכטיג'קייט" !?..און ממילא פארוואס האט דער אייבערשטער געשפירט
פאר וויכטיג צו באשאפן די ערשטע זאך די "ליכטיג'קייט"!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז א יעדער איינער ווייסט דאך שוין זייער גוט,
אז ווען עס איז אינגאצן טונקל אין א צימער ,און מען קען ממש גארנישט
זעהן ,קוקט דאך דעמאלט'ס אויס די צימער ווי א געדיכט'ע טונקל'קייט,
און דער מענטש וואס איז אינעווייניג אין דעם צימער זעהט נישט
דעמאלט'ס בלויז "א טונקעל'ע צימער" ,נאר די טונקל'קייט קומט איהם
דעמאלט'ס ממש אריין אין די אויגן אריין.
און ער זעהט נישט דעמאלט'ס בלויז אז עס איז טונקל אין דעם צימער ,ווייל
ער קען דאך אפילו נישט זעהן די טונקעל'ע צימער אליין ,ווייל עס איז דאך
דעמאלט'ס אזוי טונקל ..אז ער זעהט דאך דעמאלט'ס ממש "גארנישט".
אבער ווען עס ווערט אביסעל'ע ליכטיגער אין דעם צימער ,דעמאלט'ס קען
ער שוין ָאן הייבן צו זעהן אז עס איז פארהאן דא "א טונקעל'ע צימער".
און דער ענין דא איז דאך גלייך צו א מענטש וואס זעהט בילדער אויפן
וואנט דורך א עלעקטעראניש'ע מאשין אין א טונקעל'ע צימער ,ווייל ווען א
מענטש זעהט בילדער אויפן וואנט דורך א עלעקטעראניש'ע מאשין אין א
טונקעל'ע צימער ,און פלוצלונג ..קומט איינער אריין ,און ער זאגט
דעמאלט'ס פאר דעם מענטש וואס געפונט זיך אין דעם טונקעל'ן צימער ,אז
וואס איז מיר דיר ר' יוד !?..עס איז דאך אזוי טונקל דא !?..און איך קען
דאך נישט זעהן גוט די בילדער אויפן וואנט !?..און דער נער גייט
דעמאלט'ס צו צום לעקטער ,און ער געבט דעמאלט'ס א צינד ָאן די לעקטער
עט
אליעזר בראשית נעימות
אין דעם צימער ,און דער מענטש וואס זיצט אין דעם טונקעל'ן צימער נעמט
זיך דעמאלט'ס שרייען אויף דער מענטש וואס האט ָאן געצינדן די לעקטער
אין דעם צימער ,אז וואס טוסטו ר' יוד !?..דו צו ווארפס'ט דאך דורך דעם
מיין שיינע בילד וואס איך זעה דא יעצט אויף די וואנט!..
ווייל דורך דעם וואס דו צינדס'ט ָאן די לעקטער מאכסטו דאך "ליכטיג" די
גאנצע צימער ,און דו צו ווארפס'ט דאך מיט דעם מיין שיינע בילד וואס איך
זעה דא יעצט אויף די וואנט.
און די נמשל פון דעם איז דאך ,אז אסאך מאל ווען א מענטש לעבט אין א:
"חַ ְּשכּות" – אסאך מאל ווען א מענטש לעבט אין א "טונקל'קייט",
דעמאלט'ס האלט ער און איין זעהן "בילדער" ,און ער געבט א קוק ָאן זיין
"בילד" ,און ער מיינט שוין דעמאלט'ס ,אז אוי אוי אוי ..עס איז צרות
צרורות ,ווייל איך זעה דאך שוין נישט קיין שום וועג ארויס פון מיין
פלאנטער.
ווייל געב נאר א קוק ,דער געשעפט וואס איך האלט דא אינמיטן אויס פירן
גייט דאך מיר צו גרינד ,און יענע געשעפט וואס איך האלט דארטן אינמיטן
אויס פירן גייט דאך מיר אויך צו גרינד ,און אזוי ..מאכט ער זיך זיינע
חשבונות כהנה וכהנה ווי שווער עס גייט איהם אין לעבן.
אבער פלוצלונג ..צינדט דער "אייבערשטער" ָאן די לעקטער פון דעם
צימער ,און איינמאל דער אייבערשטער מאכט "ליכטיג" ביי דעם יוד ,ווערט
דאך שוין דעמאלט'ס פלוצלונג אויס בילד ,ווייל נאר ווען דו לעבס'ט אין א
"טונקל'קייט" ..נאר דעמאלט'ס מיינסטו אז עס איז דא צרות.
פ
אליעזר בראשית נעימות
אבער איינמאל דער אייבערשטער האט ָאן געצינדן די לעקטער ביי דיר,
דעמאלט'ס איז דאך שוין בכלל נישט דא קיין צרות ביי דיר ,און איינמאל
דער אייבערשטער האט שוין ָאן געצינדן די לעקטער ביי דיר ,דעמאלט'ס
ווערן דאך שוין אלע דיינע בילדער אויס בילדער ,און אלע דיינע צרות וואס
דו מיינס'ט אז דו האסט ,ווערן דאך שוין דעמאלט'ס אויס צרות.
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז מען קען נישט אריין שרייבן אין
ֱֹלקים יְּהִׁ י חֹ שֶ ְך" – מען קען נישט
דער הייליגער תורה הק' אזַ " :ויֹאמֶ ר א ִׁ
אריין שרייבן אין דער הייליגער תורה הק' אז דער אייבערשטער האט
באשאפן" :חֹ שֶ ְך" ,ווייל" :חֹ שֶ ְך" אליין האט דאך נישט קיין שום" :חֵ לֶק
הַ ּטוֹב" אין זיך ,און מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז חז"ל זאגן דאך
אונז שוין בפירוש (ברכות דף :ס' ע"ב) ,אז" :כָל ְּד ַרחֲמָ נָא עָ בִׁ יד לְּ טַ ב עָ בִׁ יד"
– אז דער אייבערשטער האט דאך נישט באשאפן קיין שום שלעכטע זאך,
ווייל" :מֵ אִׁ ת ֹו ֹלא תֵ צֵ א הָ ָרעוֹת" – ווייל עס גייט דאך נישט ארויס קיין שום
שלעכטע זאך פון דעם הייליגן באשעפער.
ֱֹלקים יְּהִׁ י
און ממילא וועגן דעם שרייבט דיר דא די פסוק אזוי ,אזַ " :ויֹאמֶ ר א ִׁ
אוֹר" – אז ווען דער אייבערשטער שיקט אמאל אויף א מענטש געוויסע
שווערע מצבים ,דעמאלט'ס דארף דאך דער מענטש וויסן זייער קלאר ,אז
דאס איז נישט קיין" :חַ ְּשכּות" ח"ו ,נאר עס איז בלי שום ספק" :כָל כֻל ֹו טוֹב
מֵ אֵ ת הַ ּבוֹרֵ א יִׁתְּ ּבָ ַרְך ְּשמוֹ" ,נאר די זאך איז ,אז נישט אלעמאל קענען מיר
זוכה זיין צו זעהן מיט אונזערע אויגן די גוט'ס וואס דער אייבערשטער טוט
מיט אונז ,ווייל די גוט'ס וואס דער אייבערשטער טוט מיט אונז איז דאך
אזוי ווי א געוויסע שטארקע" :אוֹר" וואס דער אייבערשטער שיקט אראפ
פא
אליעזר בראשית נעימות
אויף דעם מענטש ,און אויב דער" :אוֹר" ווערט אמאל גאר גאר שטארק פאר
א מענטש ,מיינט שוין נעבעך דער מענטש אמאל אז דער אייבערשטער טוט
איהם ח"ו שלעכט'ס ,אבערֹ" :לא ִׁמנֵיּה וְּ ֹלא ִׁמ ְּקצָ תֵ יּה" – אבער אין אמת'ן
הייבט זיך דאך נישט ָאן די גאנצע מעשה ,און עס איז אלעס" :כָל כֻל ֹו טוֹב
מֵ אֵ ת הַ ּבוֹרֵ א יִׁתְּ ּבָ ַרְך ְּשמוֹ".
און דאס איז דאך ממש אזוי ווי דער מענטש וואס זיין חבר האט איהם ָאן
געצינדן די לעקטער בשעת ווען ער איז געזעצן אין א טונקעל'ע צימער,
וואס זיין חבר האט דאך איהם אין אמת'ן בכלל נישט שלעכט'ס געטוהן,
נאר פארקערט ,דיין חבר האט דיר פשוט אויף געלויכט'ן דיין
פינסטער'קייט ,און דיין חבר האט דיר פשוט ליכטיג געמאכט דיין וואוינונג,
און דער מענטש וואס זיצט דארטן אינעווייניג און זעהט זיינע בילדער אין
די טונקל'קייט "מיינט" נאר אז זיין חבר האט איהם עפעס שלעכט'ס
געטוהן.
אבער אין אמת'ן ..איז "ער" דער וואס לעבט אין א "דמיון" ,ווייל ער זעהט
דאך דא בילדער וואס זענען דאך בעצם בכלל נישט קיין אמת'ע בילדער ,און
די אלע בילדער וואס דו זעהסט דא אין דעם טונקעל'ן צימער זעהסטו דאך
נאר ווייל דו געפונס'ט זיך ליידער אין א שרעקליכ'ע" :חַ ְּשכּות" ,און ממילא
קום ארויס פון דיין" :חַ ְּשכּות" ,און אזוי וועסטו שוין מער נישט זעהן קיין
בילדער מיט קיין פראבלעמען.
און ממילא די זעלבע זאך איז דאך אויך ווען דער אייבערשטער שיקט אמאל
געוויסע שווערע מצבים אויף א מענטש ,ווייל די אלע שווערע מצבים וואס
דער אייבערשטער שיקט אמאל אויף א מענטש איז דאך נישט קיין" :חֹ שֶ ְך"
פב
אליעזר בראשית נעימות
ח"ו ,און עס איז נישט קיין שלעכט'ס ח"ו ,נאר עס איז א געוויסע שטארקע:
"אוֹר" וואס קען אסאך מאל "אויס קוקען" שלעכט אין אונזערע פליישיג'ע
אויגן.
אבער מיר ד ארפן נאר אלע ווייטער בלייבן מיט די ריינע" :אֱמּונָה" און
גלייבן אז אלעס וואס איך זעה נאר פאר מיר איז דאך זיכער נאר" :לְּ טוֹבָ ה",
ווייל די ערשטע זאך אויף דער וועלט איז דאך" :אֱמּונָה".
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין די
אשית" – אז די ערשטע זאך איז דאך:
וואכעדיגע פרשה ,אזּ" :בְּ רֵ ִׁ
אשית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא: אשית" ,און די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"ּבְּ רֵ ִׁ
"אֶ חָ ד" [במספר קטן] ,ווייל יא ר' יוד ,די ערשטע זאך וואס א יודיש קינד
ָארץ,
דארף דאך שטענדיג געדענקען איז ,אז" :אֶ חָ ד" אֱֹלקֵ ינּו שֶ ּבַ שָ מַ יִׁם ּובָ ֶ
און איך גלייב טאקע באמת אז דער אייבערשטער איז דאך טאקע באמת דער
"ממַ לֵא כָל עָ לְּ ִׁמין וְּ סוֹבֵ ב כָל עָ לְּ ִׁמין" ,און איך גלייב טאקע איינציגסט'ערְּ :
באמת אז" :וְּ אֵ ין שּום ְּמצִׁ יאּות ִׁמּבַ לְּ עָ ֶדיָך יִׁתְּ ּבָ ַרְך כְּ לָל" ,און איך גלייב טאקע
באמת אזּ" :ובְּ כָל תְּ נּועָ ה ּותְּ נּועָ ה שָ ם אַ לּופ ֹו שֶ ל ע ֹולָם" – און איך גלייב
טאקע באמת אז א יעדע ריר פון די וועלט פירט נאר דער גרויסער" :אֶ חָ ד"
ָארץ.
אֱֹלקֵ ינּו שֶ ּבַ שָ מַ יִׁם ּובָ ֶ
"ש ָירה" פון דעם אייבערשטן ,אזוי
און דער הייליגער תורה הק' איז דאך דיִׁ :
אשית"
ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט ,אז די ווארטּ" :בְּ רֵ ִׁ
"ש ָירה" פון "ש ַירת ָאב" – דיִׁ :
איז דאך טאקע אויך די זעלבע אותיות וויִׁ :
אונזער גרויסן הייליגן טאטן אין הימל ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין
אנדערע ווערטער ,אז א מענטש דארף דאך שטענדיג וויסן ,אז פאר דו גייסט
פג
אליעזר בראשית נעימות
ָאן הייבן צו לערנען דער הייליגער תורה הק' ,דארפסטו דאך אבער קודם
אשית" – דארפסטו דאך אבער קודם קונה זיין די ריינע:
קונה זיין דיּ" :בְּ רֵ ִׁ
"אֱמּונָה" אין דעם הייליגן באשעפער ,און די ריינע" :אֱמּונָה" אין" :הַ ְּשגָחַ ת
הַ ּבוֹרֵ א ּבָ רּוְך הּוא ּבְּ כָל עֵ ת ו ֶָרגַע".
ווייל די ערשטע זאך פון א יודיש קינד איז דאך" :אֱמּונָה" – ווייל די ערשטע
זאך פון א יודיש קינד איז דאך צו גלייבן אז דער אייבערשטער פירט דאך א
יעדע זאך אויף דער וועלט ,נישט קיין חילוק וואס ,און א יודיש קינד דארף
דאך טאקע באמת גלייבן אז" :מֵ אִׁ ת ֹו ֹלא תֵ צֵ א הָ ָרעוֹת" ,ווייל" :כָל ְּד ַרחֲמָ נָא
עָ בִׁ יד" – ווייל אלעס וואס דער אייבערשטער טוט ,איז דאך זיכער נאר:
ָאדם".
"לְּ טַ ב עָ בִׁ יד" – טוט ער דאך זיכער נאר צום גוט'ן ,און" :לְּ טוֹבַ ת ּבְּ נֵי ָ
און די חלק וואס איך זעה נישט ,דארף איך דאך "גלייבן" אז דאס איז זיכער
נאר גוט ,איי ..איך פארשטיי נישט ווי אזוי דאס איז גוט !?..און עס קוקט
דאך אויס אין מיינע אויגן אזוי נישט גוט!?..
אבער די תירוץ אויף דעם איז ,אז נו ..איך דארף נישט אלעמאל פראבירן צו
פארשטיין די וועגן פון דעם אייבערשטן ,נאר איך דארף ָאן הייבן צו לעבן
"מן
מיט א ריינע" :אֱמּונָה" אז אלעס האט דאך זיכער א קלאר'ע חשבוןִׁ :
הַ שָ מַ יִׁם" ,און אין אמת'ן איז דאך דאס א געוויסע שטארקע" :אוֹר" וואס איז
פשוט צו שטארק פאר מיר.
ֱֹלקים יְּהִׁ י אוֹר" וגו',
און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק פוןַ " :ויֹאמֶ ר א ִׁ
ֱֹלקים" יְּהִׁ י אוֹר – אז ווען עס קומט אמאל ח"ו א "צרה" אויף אזַ :ויֹאמֶ ר "א ִׁ
"מ ַדת הַ ִׁדין" ,דארף דאך
א מענטש ,און עס הערשט אויף איהם אִׁ :
פד
אליעזר בראשית נעימות
דעמאלט'ס דער מענטש וויסן ,אז דאס איז אזוי ווי א געוויסע שטארקע:
"אוֹר" וואס קומט אויף איהם ,און דו מיינס'ט נאר אז עס מאכט דיר צרות,
אוןַ " :ויְּהִׁ י" אוֹר – און דו מיינס'ט נאך נעבעך אז די דאזיגע" :אוֹר" איז א
"צער" פאר דיר[ ,ווייל די ווארטַ " :ויְּהִׁ י" איז דאך א לשון "צער" כידוע].
און דאס וואס דו מיינס'ט אז די דאזיגע" :אוֹר" איז א "צער" ,קומט דאך
נאר פון דעם וואס דו ליגס'ט אין א" :חַ ְּשכּות" – דאס קומט דאך נאר פון
דעם וואס דו ליגס'ט אין א "טונקל'קייט".
און ממילא וועגן דעם מיינסטו אז די" :אוֹר" איז א שלעכטע זאך ,אבער אין
אמת'ן מאכט דאך דאס דיר נאר ליכטיגער ווי פריער ,און אין אמת'ן איז דאך
דאס נאר פאר דיין אייגענ'ע "טובה".
אבער וואס איז טאקע די עצה אויב א מענטש שפירט אבער יא א צער פון
דעם" :אוֹר" וואס דער אייבערשטער האט איהם געשיקט !?..וועגן דעם
זאגט דיר טאקע די פסוק ווייטער דא ,אזַ " :ויְּהִׁ י אוֹר" – אז אויב א מענטש
זעהט אז די" :אוֹר" וואס דער אייבערשטער האט איהם געשיקט איז א
"צע ר" פאר איהם ,זאל ער זיך דעמאלט'ס ָאן רופן און זאגן ,אזַ " :ויֹאמֶ ר
ֱֹלקים יְּהִׁ י אוֹר" – אז דער אייבערשטער האט דאך אזוי גוזר געווען ,און
א ִׁ
דער אייבערשטער האט דאך געוואלט אז" :יְּהִׁ י אוֹר" – און דער
אייבערשטער האט דאך געוואלט אז דער" :אוֹר" זאל יא קומען צו מיר.
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז דער מענטש זאל
דעמאלט'ס חזר'ן" :אֱמּונָה" ,און גלייבן אז דער אייבערשטער ווייסט דאך
שוין זיכער וואס ער טוט ,און אלעס איז דאך זיכער נאר" :אַ ְך וְּ ַרק ַל ֲהנָָאתִׁ י
פה
אליעזר בראשית נעימות
ּולְּ טוֹבָ תִׁ י" ,און עס מוז דאך זיין [אויף עפעס א וועג] אז דאס וואס איך גיי
דא יעצט אריבער איז די בעסטע פאר מיר ,ווייל" :כָל ְּד ַרחֲמָ נָא עָ בִׁ יד" ,איז
דאך זיכער נאר" :לְּ טַ ב עָ בִׁ יד".
און דאס איז דאך טאקע אונזער "עבודה" אויף דער וועלט ,ווייל מיר דארפן
ֱֹלקים אֶ ת הָ אוֹר כִׁ י טוֹב" – ווייל מיר
דאך אלע לעבן מיט דעםַ " :וי ְַּרא א ִׁ
דארפן דאך אלע לעבן מיט דעם געדאנק אז דער אייבערשטער קוקט דאך ָאן
דעם" :אוֹר כִׁ י טוֹב" – מיר דארפן דאך אלע לעבן מיט דעם געדאנק אז דער
אייבערשטער קוקט דאך ָאן דעם שטארקן" :אוֹר" אז עס איז דאך טאקע
"באמת גוט".
און מיר דארפן דאך טאקע אלע אויך גוט געדענקען ,אז אפילו אויב מיר
זענען אביסעל'ע געשלאגן אין דעם ענין פון קוקען גוט ,אבער דער
אייבערשטער קוקט דאך יא ָאן אונזערע אלע מצבים אזוי ווי א" :אוֹר" וואס
איז דאך אין אמת'ן" :כָל כֻל ֹו טוֹב" ,און מיר דארפן דאך נאר אלע גלייבן אז
דער אייבערשטער איז דאך א" :צַ ִׁדיק וְּ יָשָ ר הּוא" – און מיר דארפן דאך נאר
אלע גלייבן אז דער אייבערשטער איז דאך א גערעכט'ער און א גלייכער גאט
וואס פירט זיך דאך שטענדיג נאר מיט" :יוֹשֶ ר" ,און ער טוט נישט ח"ו קיין
שום שלעכט'ס פאר קיינעם ,אבער על כל פנים ..דאס איז די חילוק צווישן
א" :אוֹר" מיט א אמת'דיגע" :חֹ שֶ ְך".
און ווער האט געמאכט דעם חילוק צווישן א" :אוֹר" מיט א אמת'דיגע:
"חֹ שֶ ְך" !?..דער "הייליגער באשעפער" אליין ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין
ֱֹלקים
טאקע בפירוש אין פסוק שפעטער (קפיטל א' פסוק ד') ,אזַ " :ויַבְּ ֵדל א ִׁ
ּבֵ ין הָ אוֹר ּובֵ ין הַ חֹ שֶ ְך" – אז דער "אייבערשטער" איז דאך דער וואס האט צו
פו
אליעזר בראשית נעימות
טייל'ט די צוויי זאכן ,און פארוואס האט דאס דער אייבערשטער צו
טייל'ט!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז די סיבה פארוואס דער אייבערשטער
האט דאס צו טייל'ט איז געווען ,כדי מסביר צו זיין מיט דעם פאר א מענטש,
אז דער אייבערשטער איז דאך שטענדיג נאר "גוט" צו א יעדעם איינעם,
ווייל" :טוֹב יהו-ה ַלכֹל" ,און" :וְּ ַרחֲמָ יו עַ ל כָל מַ עֲשָ יו".
און דאס וואס דו שפירס'ט אמאל א געוויסע "צער" איז דאך בעצם בלויז א
געוויסע שטארקע" :אוֹר" וואס דו קענסט פשוט נישט פאר נעמען ,אבער
אין אמת'ן איז דאך דאס בלויז" :כָל כֻל ֹו טוֹב מֵ אֵ ת הַ ּבוֹרֵ א יִׁתְּ ּבָ ַרְך ְּשמוֹ".
און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט ,אז ווען א מענטש
זאגט" :גַם זּו לְּ טוֹבָ ה" ,דעמאלט'ס איז דאך דאס אסאך אסאך א העכער'ע
מדריגה ווי ווען א מענטש זאגט אז" :כָל ְּד ַרחֲמָ נָא עָ בִׁ יד לְּ טַ ב עָ בִׁ יד".
ווייל" :כָל ְּד ַרחֲמָ נָא עָ בִׁ יד לְּ טַ ב עָ בִׁ יד" מיינט דאך צו זאגן ,אז אלעס וואס
דער אייבערשטער האט געטוהן ..האט ער דאך זיכער נאר געטוהן" :לְּ טַ ב
עָ בִׁ יד" – האט ער דאך זיכער נאר געטוהן צום גוט'ן ,און עס וועט דאך נאך
זיכער ארויס קומען א "טובה" פון דאס וואס דער אייבערשטער האט דא
געטוהן טראץ דעם וואס איך זעה נישט יעצט די "טובה".
אבער משא"כ" :גַם זּו לְּ טוֹבָ ה" מיינט ,אז אפילו די יעצטיגע מצב וואו איך
בין "יעצט" ..איז אויך גוט ,און עס איז די בעסטע פאר מיר ,און איך גלייב
אין דעם" :עַ ד הַ ּסוֹף" ,ווייל איך גלייב דאך שטענדיגּ" :בֶ אֱמּונָה ְּשלֵמָ ה",
פז
אליעזר בראשית נעימות
אז" :וְּ ֹלא עַ וְּ לָתָ ה ּבוֹ" – אז דער אייבערשטער טוט דאך נישט קיין שום
עוולות פאר קיינעם ,און ממילא וועגן דעם מוז דאך זיין ,אז מיין יעצטיגע
מצב וואו איך געפון זיך יעצט איז דאך טאקע בלויז" :כָל כֻל ֹו טוֹב" מתחילה
ועד סוף ,און דאס איז דאך שוין אסאך אסאך א גרעסער'ע מדריגה ווי זאגן
אז" :כָל ְּד ַרחֲמָ נָא עָ בִׁ יד לְּ טַ ב עָ בִׁ יד" – און דאס איז דאך שוין אסאך אסאך א
גרעסער'ע מדריגה ווי זאגן אז אלעס וואס דער אייבערשטער "האט"
געטוהן האט ער זיכער נאר געטוהן צום גוט'ן.
און טאקע וועגן דעם זאגן מיר א יעדן טאג ביים דאווענען די ווערטער:
"יוֹצֵ ר" אוֹר ,ווייל די ווארט" :יוֹצֵ ר" ווייזט דאך מער אויף די
"פנימיות'דיגע" חלק פון א זאך ,אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע באקאנט
פאר א יעדעם איינעם ,אז א יעדע זאך האט דאך א "חומר" און א "צורה",
און די חלק "החומר" איז ,די "אויס קוק" פון די זאך – ווי אזוי עס זעהט
אויס פון אינדרויסן ,און די חלק "הצורה" איז ,די פנימיות'דיגע חלק פון די
זאך ,און פארשטייט זיך אז די "תכלית" פון די זאך איז ,די "פנימיות'דיגע"
חלק פון די זאך ,און נישט ווי אזוי עס קוקט אויס פון אינדרויסן.
און ממילא וועגן דעם זאגן מיר אלע א יעדן טאג ביים דאווענען אזוי ,אז:
"יוֹצֵ ר" – אז די "פנימיות" פון א יעדע זאך אויף דער וועלט איז דאך בעצם:
"אוֹר" – די "פנימיות" פון א יעדע זאך אויף דער וועלט איז דאך בעצם
"ליכטיג" ,ווייל אלעס וואס קומט פון אויבן איז דאך נאר" :לְּ טוֹבָ ה" – ווייל
אלעס וואס קומט פון אויבן איז דאך נאר כל כולו ליכטיג און שיין.
אבער חושך ..איז דאך נישט אזוי ,נארּ" :ובוֹרֵ א" חֹ שֶ ְך – נאר" :חֹ שֶ ְך" איז
סתם אּ" :בֶ ְּריָא" פון דעם אייבערשטן – די זאך וואס הייסט" :חֹ שֶ ְך" איז א
פח
אליעזר בראשית נעימות
פשוט'ע באשעפעניש פון דעם אייבערשטן[ ,און דאס איז דאך פארשטייט
זיך נאר לויט די דעה אז" :חֹ שֶ ְך" איז אּ" :בֶ ְּריָא" ,ווייל עס איז דאך שוין
בעצם דא גאר א גרויסע מחלוקת אויב" :חֹ שֶ ְך" איז אּ" :בֶ ְּריָא" בכלל אדער
נישט].
אבער על כל פנים ..דאס האט דער אייבערשטער געוואלט אויס לערנען פאר
די יודישע קינדער גלייך ביי די אנהייב פון ספר בראשית ,און גלייך נאך די
אשית" ּבָ ָרא וגו' וואס ווייזט אויף" :אֱמּונָה" ,האט דער פסוק פוןּ" :בְּ רֵ ִׁ
ֹלקים יְּהִׁ י אוֹר" וגו',
אייבערשטער גלייך געשריבן דעם פסוק פוןַ " :ויֹאמֶ ר ֱא ִׁ
און דו ווייסט פארוואס דער אייבערשטער האט דאס געטוהן!?..
כדי אז א יעדע יודיש קינד זאל גלייך אריין נעמען אין זיך דעם געדאנק ,אז
דער אייבערשטער איז דאך א" :מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב" – אז דער אייבערשטער
איז דאך א גוט'ער קעניג וואס טוט דאך שטענדיג נאר גוט'ס מיט אונז אלע.
איי וועסטו אבער פרעגן ,אז איך זעה דאך נישט אלעמאל די גוט'ס וואס
דער אייבערשטער טוט מיט מיר !?..און ממילא וואס הייסט אז דער
אייבערשטער טוט שטענדיג גוט'ס מיט מיר!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז דו האסט טאקע א גוטע קשיא ,אבער
דער אייבערשטער בלייבט ווייטער דער גוט'ער" :מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב" ,און
נאך אביסל וועסטו שוין זוכה זיין צו זעהן די גוט'ס וואס דער אייבערשטער
טוט מיט דיר ,נאר דו בלייב נאר ווייטער דבוק אין דעם הייליגן" :מֶ לְֶך מַ לְּ כֵי
הַ ְּמלָכִׁ ים הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא" ,און פרעג שוין נישט אזוי פיל קשיות ,ווייל דו
ביזט דאך אזוי קליין קעפיג אנטקעגן די גוט'ס קייט פון דעם הייליגן
פט
אליעזר בראשית נעימות
באשעפער ,און דו ווייסט דאך ניט אמאל וואס מיינט "גוט'ס" און וואס
מיינט "שלעכט'ס".
און מען קען דאס אפשר געבן צו פארשטיין מיט א שיינע משל ,ווייל עס איז
געווען אמאל א קעניג וואס האט זיך געלאזט אויף נייען א שיינעם נייעם
דיק'ן פעלץ ,אבער ער האט ָאן געזאגט פאר דער שניידער וואס האט דאס
אויף גענייט ,אז איך וויל אז מיין נייע פעלץ זאל אויס זעהן זייער
"מלכות'דיג" פון אינדרויסן ,און איך וויל אז דאס זאל האבן א שיינע שטיקל
פעל וואס הענגט ארויס פון אינדרויסן אזוי ווי אלע קעניג'ן האבן.
און ווען דער שניידער האט געהערט דעם פארלאנג פון דעם קעניג ,האט ער
זיך דעמאלט'ס גלייך ָאן גערופן צום קעניג ,אז דער קעניג דארף זיך בכלל
נישט זארגן ,ווייל די נייע פעלץ וואס איך וועל אויף נייען פארן קעניג וועט
אויס זעהן גאר גאר שיין און גאר גאר מלכות'דיג ,און דער שניידער האט
טאקע דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו ארבעטן גאר שווער בייטאג און
ביינאכט כדי אהער צו שטעלן א שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ פארן קעניג.
און פארשטייט זיך אז ער האט זיכער געמאכט אז די פעלץ זאל אויס קוקען
גאר גאר שיין און גאר גאר מלכות'דיג ,כדי אז דער קעניג זאל זיין העכסט
צופרידן פון זיין ארבעט ,און נאך א פָ אר חדשים פון שווערע ארבעט אויף
דעם פעלץ ,איז די פעלץ ענדליך פארטיג געווארן.
און ווי נאר דער קעניג האט געהערט אז זיין פעלץ איז פארטיג ,האט ער
דעמאלט'ס גלייך געשיקט איינער פון זיינע נייע משרתים אפ צו נעמען דעם
שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ ,און ער האט איהם דעמאלט'ס געזאגט ,אז
צ
אליעזר בראשית נעימות
נעם דיין פערד און וואגן ,און גיי ברענג מיר אהער דעם שיינעם נייעם
הערליכ'ן פעלץ וואס דער שניידער האט מיר אויף גענייט.
און דער משרת איז טאקע דעמאלט'ס גלייך צו געפארן צו דעם שטוב פון
דעם שניידער ,און ער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך אפ גענומען דעם
שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ פון דעם קעניג.
און ווי נאר דער קעניג האט געזעהן דעם שיינעם נייעם הערליכ'ן
מלכות'דיגן פעלץ ,האט ער דאס דעמאלט'ס [פארשטייט זיך] גלייך
געוואלט אויס פראבירן ,און ער האט דאס דעמאלט'ס גלייך געוואלט ָאן
טוהן ,אבער מען קען דאך נישט ָאן טוהן א דיק'ע פעלץ אין א שיינע
ווארימ'ע הערליכ'ע פאלאץ אויף אזעלכע שיינע דיק'ע קליידער ווי איך גיי,
ווייל איך וועל דאך גלייך ָאן הייבן צו שוויצן מיט דעם.
און ממילא וועגן דעם איז דער קעניג אויף געקומען מיט א מורא'דיגע
געדאנק ,און די געדאנק איז געווען ,אז ער איז דעמאלט'ס גלייך אריין
געגאנגען ביי זיך אין צימער ,און ער האט זיך אויס געטוהן זיינע קעניגליכ'ע
קליידער ,און ער האט זיך דעמאלט'ס ָאן געטוהן דינע פשוט'ע קליידער ,און
אויף די דינע פשוט'ע קליידער האט ער ָאן געטוהן דעם גרויסן דיק'ן פעלץ,
און אזוי איז ער צוריק אריין געקומען אין זיין פאלאץ ָאן געטוהן מיט דעם
שיינעם נייעם הערליכ'ן דיק'ן פעלץ.
און ווי נאר די שרים האבן געזעהן דעם שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ ,האבן
זיי טאקע דעמאלט'ס אלע גלייך גאר שטארק באוואונדערט די שיינ'קייט
פון דעם שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ ,און דער קעניג איז טאקע געווען
צא
אליעזר בראשית נעימות
העכסט צופרידן מיט דעם שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ וואס דער שניידער
האט איהם דא אויף גענייט.
אבער ווע ן עס איז שוין א דורך געגאנגען א פָ אר טעג ,האט זיך שוין דער
קעניג בארואיג'ט פון די שיינ'קייט פון זיין שיינעם נייעם הערליכ'ן פעלץ
וואס ער האט דא באקומען ,און איין טאג בשעת ווען דער קעניג איז געזעצן
אויף זיין כסא מלוכה ,האט ער דעמאלט'ס פלוצלונג געגעבן א ווארף אראפ
זיין שיינעם נייעם פעלץ פון זיך ,און ער דאס דעמאלט'ס געגעבן א לייג
אוועק לעבן זיך ,ווייל זעהט אויס ..אז דער קעניג האט שוין ָאן געהויבן צו
שוויצן מיט דעם שיינעם נייעם הערליכ'ן דיק'ן פעלץ ,און ממילא וועגן דעם
האט ער דאס דעמאלט'ס געגעבן א נעם אראפ פון זיך ,און ער האט דאס
דעמאלט'ס געגעבן א לייג אראפ לעבן זיך.
און ווי נאר דער יונגער משרת האט דאס געזעהן ,האט ער זיך דעמאלט'ס
גלייך געגעבן א צו שריי ,אז אוי וויי ..דער "קעניג" איז געווארן אויס
"קעניג" ,ווייל ..געב נאר א קוק ,דער קעניג האט דאך שוין נישט קיין
קעניגליכ'ע קליידער אויף זיך ,ווייל ער האט דאך אויס געטוהן יעצט זיין
קעניגליכ'ן פעלץ ,און געב נאר א קוק ,דער קעניג גייט דאך ָאן געטוהן מיט
פשוט'ע קליידער.
האט מען דעמאלט'ס גלייך געגעבן א זאג פאר דעם נאריש'ן משרת ,דו
באדינער'ל !..דו ווייסט נישט וואס טוט זיך מיט דיר!..
ווייל דער גרויסער "קעניג" איז ווייטער "קעניג" ,און דו ביזט גערעכט
טאקע אז דו זעהס'ט נישט כרגע זיין" :מַ לְּ כּות" אויף איהם ,אבער באלד
צב
אליעזר בראשית נעימות
וועט דאך שוין דער קעניג צוריק אריין גיין צו זיך אין צימער ,און ער וועט
זיך דעמאלט'ס שפעטער נאך אמאל מגלה זיין פאר אונז מיט זיינע שיינע
הערליכע טייערעּ" :בִׁ גְּ ֵדי מַ לְּ כּות".
און די נמשל פון דעם איז דאך שוין גאר פארשטענדליך ,ווייל די פאקט איז
דאך אז דער אייבערשטער איז דאך דער" :מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב" – ווייל די
פאקט איז דאך אז דער אייבערשטער איז דאך גאר א גוט'ער קעניג וואס
טוט דאך שטענדיג נאר גוט'ס מיט אונז אלע.
איי ..וועסטו אבער פרעגן ,אז איך זעה דאך נישט אלעמאל די גוט'ס וואס
דער אייבערשטער טוט מיט מיר!?..
אבער די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז דו האסט טאקע א גוטע קשיא ,אבער
דער גוט'ער" :מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב" בלייבט ווייטער דער גוט'ער" :מֶ לְֶך טוֹב
ּומֵ ִׁטיב" ,און נאך אביסל וועסטו שוין זוכה זיין צו זעהן זיין גוט'ס קייט.
און דו בלייב נאר ווייטער דבוק אין דעם הייליגן" :מֶ לְֶך מַ לְּ כֵי הַ ְּמלָכִׁ ים
הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא" ,און פרעג נישט קיין קשיות ,ווייל דו ביזט דאך אזוי
קליין קעפיג אנטקעגן די גוט'ס קייט פון דעם הייליגן באשעפער ,און דו
ווייסט דאך ניט אמאל וואס דאס מיינט "גוט'ס" בכלל און וואס דאס מיינט
"שלעכט'ס" בכלל.
און ממילא ווארט אויס אביסעל'ע ,ביז דער קעניג וועט צוריק אריין גיין אין
זיין "הייליגן צימער" – ביז דער אייבערשטער וועט דאך שוין נאך אמאל
ישי" ,און ער וועט זיך
צוריק אריין גיין אין זיין הייליגעּ" :בֵ ית הַ ִׁמ ְּק ָדש הַ ְּשלִׁ ִׁ
צג
אליעזר בראשית נעימות
שוין דעמאלט'ס נאך אמאל מגלה זיין פאר אונז מיט זיינע אמת'עּ" :בִׁ גְּ ֵדי
מַ לְּ כּות" [כביכול] ,און א יעדער איינער וועט דאך שוין דעמאלט'ס קענען
זעהן די" :מַ לְּ כּות" פון דעם אייבערשטן ,און א יעדער איינער וועט דאך
שוין דעמאלט'ס קענען זעהן די גוט'ס קייט פון דעם אייבערשטן.
און ביז דעמאלט'ס קענסטו נאר ווייטער בעטן און בעטן און נישט אויף
הערן צו בעטן ,אז" :וְּ תִׁ ָגלֶה וְּ תֵ ָראֶ ה מַ לְּ כּות ֹו עָ לֵינּו ּבִׁ זְּ מַ ן קָ רוֹב" – אז עס זאל
שוין נתגלה ווערן" :כְּ בוֹד שָ מַ יִׁם ּבָ ע ֹולָם" ,און אז מען זאל שוין זוכה זיין צו
זעהן דעם אייבערשטנ'ס גוט'ס קייט ,און אז מען זאל שוין זוכה זיין צו זעהן
דעם אייבערשטנ'ס" :מַ לְּ כּות".
און אפילו בשעת ווען איך געפון זיך נאך אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות,
און איך זעה נישט מיט מיינע אייגענ'ע אויגן די גוט'ס קייט פון דעם
אייבערשטן מיט דעם אייבערשטנ'ס" :מַ לְּ כּות" ,דארף איך אבער אפילו הכי
נאך אלץ גלייבןּ" :בֶ אֱמּונָה ְּשלֵמָ ה" אז" :הַ כֹל טוֹב" – אז אלעס איז" :כָל
כֻל ֹו טוֹב מֵ אֵ ת הַ ּבוֹרֵ א יִׁתְּ ּבָ ַרְך ְּשמוֹ" ,און אז דאס איז אויס דרוק'לעך נאר פאר
מיין "טובה".
ווייל דער אייבערשטער איז דאך א" :מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב" – ווייל דער
אייבערשטער איז דאך א גוט'ער קעניג וואס טוט דאך שטענדיג נאר גוט'ס
מיט אונז אלע ,און ער וועט דאך שטענדיג נאר טוהן גוט'ס מיט אונז אלע.
און ממילא גלייב ווייטער אז" :הַ כֹל טוֹב" – און ממילא גלייב ווייטער אז
אלעס וואס דער אייבערשטער טוט איז" :כָל כֻל ֹו טוֹב" ,ווייל" :כָל ְּד ַרחֲמָ נָא
צד
אליעזר בראשית נעימות
עָ בִׁ יד" איז דאך זיכער בלי שום ספק אז" :לְּ טַ ב עָ בִׁ יד" ,און אלעס וואס דער
אייבערשטער טוט איז דאך זיכער" :כָל כֻל ֹו טוֹב".
און דער הייליגער בעל התניא שרייבט דאך שוין טאקע אויך אין זיין הייליגן
אגרת הקודש (פרק י"א) ,וזלה"ק ,אז" :אֲבָ ל ּבֶ אֱמֶ ת אֵ ין ַרע יוֹרֵ ד ִׁמלְּ מַ עְּ לָה" –
אז אין אמת'ן קומט דאך נישט אראפ פון הימל קיין שום שלעכטע זאך,
נאר" :וְּ הַ כֹל טוֹב" – נאר אלעס איז דאך טאקע באמת" :כָל כֻל ֹו טוֹב".
און מיר דארפן נאר זוכה זיין צו לעבן מיט די ווערטער פון דעם הייליגן בעל
התניא ,און מיר דארפן זיך נאר שטענדיג פראבירן צו שטארקן מיט:
"אֱמּונָה" אוןּ" :בִׁ טָ חוֹן" אין דעם גרויסן" :מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב" ,און מיר דארפן
שטענדיג פראבירן צו געדענקען ,אז אפילו ווען איך האב אמאל א שווערע
מינוט ,און אפילו ווען עס איז שווער צו פארשטיין די וועגן פון דעם הייליגן
באשעפער ,גלייב איך אבער נאך אלץ אז" :הַ כֹל טוֹב" – גלייב איך אבער
נאך אלץ אז אלעס איז" :כָל כֻל ֹו טוֹב מֵ אֵ ת הַ ּבוֹרֵ א יִׁתְּ ּבָ ַרְך ְּשמוֹ" ,ווייל דער
אייבערשטער איז דאך דער זעלב'ער גרויסער" :מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב" ,און ער
וועט דאך שטענדיג בלייבן דער זעלב'ער גרויסער" :מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִׁטיב".
און מיר דארפן נאר אלע זעהן צו גלייבן אז" :צַ ִׁדיק יהו-ה ּבְּ כָל ְּד ָרכָיו",
ווייל" :כִׁ י כָל ְּד ָרכָיו ִׁמ ְּשפָ ט" – ווייל אלע וועגן פון דעם הייליגן באשעפער
זענען דאך נאר מיט גערעכטיקייט ,און מיר דארפן נאר אלע זעהן צו גלייבן
אז דער אייבערשטער איז דאך א" :אֵ -ל אֱמּונָה" – און מיר דארפן נאר אלע
זעהן צו גלייבן אז דער אייבערשטער איז דאך א באגלייבט'ער גאט ,און:
"וְּ אֵ ין עָ וֶל" – און ער טוט דאך נישט קיין שום עוולות פאר קיינעם ח"ו,
נאר" :צַ ִׁדיק וְּ יָשָ ר הּוא" – נאר ער איז א גערעכט'ער און א גלייכער גאט ,און
צה
אליעזר בראשית נעימות
א יעדע זאך וואס ער טוט איז דאך זיכער נארַ " :ל ֲהנָָאתִׁ י ּולְּ טוֹבָ תִׁ י מַ מָ ש מַ מָ ש
מַ מָ ש".
און" :מַ ה יָקָ ר חַ סְּ ְּדָך" – און ווי טייער איז דיין גרויסע" :חֶ סֶ ד" הייליגער
ֱֹלקים" – ווי טייער איז דיין
גרויסער טאטע אין הימל אפילו ווען עס איז" :א ִׁ
גרויסע" :חֶ סֶ ד" הייליגער גרויסער טאטע אין הימל אפילו בשעת ווען דו
"מ ַדת הַ ִׁדין" ,און וויפיל" :חֲסָ ִׁדים" זענען מיר דאך
גייסט מיט מיר מיטִׁ :
ב"ה זוכה צו זעהן אין די אלע שווערע שוועריקייטן וואס מיר גייען ליידער
ֱֹלקים" הייליגער גרויסער
אמאל אריבער !?..און ממילא" :מַ ה יָקָ ר חַ סְּ ְּדָך א ִׁ
טאטע אין הימל!?..
און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל ס"ט
פסוק י"ד) ,אזַ " :ו ֲאנִׁי תְּ פִׁ לָתִׁ י לְּ ָך יהו-ה" – אז מיין תפילה ווערט טאקע
שטענדיג ָאן גענומען ביי דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,אבער ווען
איז א גרויסע" :עֵ ת ָרצוֹן" אז מיינע תפילות זאלן נתקבל ווערן!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז א" :עֵ ת ָרצוֹן" אז מיינע תפילות זאלן
ֱֹלקים" – אז די אלע
נתקבל ווערן איז דאך נאר ווען איך פארשטיי ..אז" :א ִׁ
"דינים" וואס איך זעה זענען באמת ָאן געפילטּ" :בְּ ָרב חַ סְּ ֶדָך" – מיט גאר
גרויסע" :חֲסָ ִׁדים" פון דעם גרויסן הייליגן" :אֵ -ל ַרחּום וְּ חַ נּון" וואס איז דאך
גאר גאר א גרויסעּ" :בַ עַ ל הָ ַרח ֲִׁמים נ ְִּׁקרֵ אתָ ".
און מיר בעטן דאך שוין טאקע אלע אויך ווייטער דעם הייליגן באשעפער,
אז :תֵ פֶ ן אֵ לֵינּו "ּבְּ ַרח ֲִׁמים" – אז דער אייבערשטער זאל זיך שוין קערן צו
צו
אליעזר בראשית נעימות
אונז מיט רחמנות ,און דו ווייסט פארוואס מיר בעטן דאס פון דיר הייליגער
גרויסער טאטע אין הימל !?..ווייל" :כִׁ י אַ תָ ה הּוא ּבַ עַ ל הָ ַרח ֲִׁמים" – ווייל דו
ביזט דאך דער גרויסער באוואוסט'ערּ" :בַ עַ ל ַרח ֲִׁמים" וואס" :וְּ ַרחֲמָ יו עַ ל כָל
מַ עֲשָ יו" – וואס זיין רחמנות דערקענט זיך דאך שוין אויף אלע זיינע
באשעפעניש'ן פון דער וועלט וואס ער האט באשאפן.
און מיר קענען נאר ווייטער בעטן דעם הייליגן באשעפער ,אז" :הַ ְּראֵ נּו"
יהו-ה חַ סְּ ֶדָך – אז דער אייבערשטער זאל אונז שוין ווייזן זיינע" :חֲסָ ִׁדים"
וואס ליגט באהאלטן אין אונזערע שטארקע "אורות" וואס עס איז אונז
שווער צו דערהייבן ,און מיר קענען נאר ווייטער בעטן דעם הייליגן
באשעפער אז מיר זאלן שוין זוכה זיין צו די גרויסע" :גְּ אּולָה ְּשלֵמָ ה" ,און
אז מיר זאלן שוין זוכה זיין צו דעם" :הו ִֹׁדעֵ נִׁי נָא אֶ ת ְּד ָרכֶָך" ,און אז מיר זאלן
שוין זוכה זיין צו דעם" :הַ ְּראֵ נִׁי נָא אֶ ת כְּ ב ֶֹדָך":
ְּו ַהנ ָָּּחש ָּהיָּה ָּערום ִׁמכֹל
ְוהַ ָּנחָ ש הָ יָ ה ָער ּום ִמ ּכֹל וגו' :עס שטייט אין פסוק אין די וואכעדיגע
פרשה אין פרשת בראשית (קפיטל ג' פסוק א') ,אז" :וְּ הַ נָחָ ש הָ יָה עָ רּום
ִׁמכֹל" וגו' ,און עס איז כדאי ָאן צו מערקן דא גאר גאר א אינטרעסאנט'ע
זאך ,און דאס איז ,אז די ווארט" :וְּ הַ נָחָ ש" איז דאך די זעלבע אותיות ווי די
ווארט" :הַ חֶ ְּשוָן" – דער חודש" :חֶ ְּשוָן".
"דא חֶ ְּשוָן" – דאס איז
און די ווארט" :וְּ הַ נָחָ ש" – איז דאך אויך גימטריאָ :
חודש" :חֶ ְּשוָן" ,און די ווארט" :וְּ הַ נָחָ ש" – איז דאך אויך גימטריא" :חֶ ְּשוָן"
[מיט די פיר אותיות מיטן כולל] ,ווייל יא טייערע הארציגע ברודער ,מיר
צז
אליעזר בראשית נעימות
גייען דאך שוין יעצט אלע בענטשן ראש חודש" :חֶ ְּשוָן" ,אבער איין מינוט
ר' יוד ,וואס איז חודש" :חֶ ְּשוָן"!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז די ווארט" :חֶ ְּשוָן" איז דאך א לשון
פון" :חָ ש" – די ווארט" :חֶ ְּשוָן" איז דאך א לשון פון "שטיל" ,ווייל יא
טייערע יודן ,די גרויסע הייליגע "ימים טובים" האבן זיך דאך שוין
גע'ענדיגט ,און מיר גייען דאך יעצט אלע אריין אין א חודש וואס רופט זיך
חודש" :חֶ ְּשוָן" ,און אין דעם חודש" :חֶ ְּשוָן" איז דאך שוין נישט פארהאן
קיין שום יום טוב [אדער א ספעציעל'ע יומא דפגרא] ,נאר דער חודש איז א
"שטיל'ע חודש" ,און עס איז נישט פארהאן קיין שום יום טוב אין דעם
חודש.
און" :וְּ הַ נָחָ ש הָ יָה עָ רּום ִׁמכֹל" וגו' – און דער חודש" :חֶ ְּשוָן" איז דאך ממש
א נאקעט'ע חודש אנטקעגן אלע אנדערע חדשים פון דעם יאר ,ווייל אין
אלע אנדערע חדשים פון דעם יאר זענען דאך פארהאן כל מיני פארשידענ'ע
ימים טובים און גרויסע טעג ,אבער משא"כ חודש" :חֶ ְּשוָן" איז דאך ממש א
נאקעט'ע חודש ,און עס פארמאגט דאך נישט אין זיך קיין שום ספעציעל'ע
יום טוב ,נאר עס איז א נאקעט'ע שטיל'ע חודש.
און דו ביזט גערעכט טאקע אז חודש" :חֶ ְּשוָן" ווערט טאקע ָאן גערופן:
חו ֶֹדש "מַ ר חֶ ְּשוָן" ,ווייל עס איז דאך די ערשטע חודש פון דעם נייעם
ווינטער זמן ,אבער סוף כל סוף ..איז עס דאך אבער א נאקעט'ע שטיל'ע
חודש ָאן קיין שום יום טוב אין דעם ,אבער משא"כ אין אלע אנדערע
חדשים זענען דאך שוין יא פארהאנען פארשידענ'ע ימים טובים און גרויסע
טעג.
צח
אליעזר בראשית נעימות
און לאמיר דאס צוזאמען אויס רעכענען ,ווייל אין חודש "כסליו" איז דאך
דא די הייליגע יום טוב "חנוכה".
און אין חודש "טבת" איז דאך דא "עשרה בטבת" וואס גייט דאך מיטן
"מיָגוֹן לְּ ִׁש ְּמחָ ה ּומֵ אֵ בֶ ל לְּ יוֹם טוֹב
אייבערשטנ'ס הילף איבער געדרייט ווערןִׁ :
ּומֵ אֲפֵ לָה לְּ אוֹר גָדוֹל".
און אין חודש "שבט" איז דאך דא "חמשה עשר בשבט" וואס איז דאך:
"רֹאש הַ שָ נָה לָאִׁ י ָלנוֹת".
און אין חודש "אדר" איז דאך דא דער הייליגער יום טוב "פורים".
און אין חודש "ניסן" איז דאך דא דער הייליגער יום טוב "פסח".
און אין חודש "אייר" איז דאך דא דער הייליגער יום טוב "ל"ג בעומר".
און אין חודש "סיון" איז דאך דא דער הייליגער יום טוב "שבועות".
און אין חודש "תמוז" איז דאך דא "שבעה עשר בתמוז" וואס גייט דאך
"מיָגוֹן לְּ ִׁש ְּמחָ ה ּומֵ אֵ בֶ ל
מיטן אייבערשטנ'ס הילף איבער געדרייט ווערןִׁ :
לְּ יוֹם טוֹב ּומֵ אֲפֵ לָה לְּ אוֹר גָדוֹל".
און אין חודש "אב" איז דאך דא "תשעה באב" וואס גייט דאך אויך מיטן
"מיָגוֹן לְּ ִׁש ְּמחָ ה ּומֵ אֵ בֶ ל לְּ יוֹם טוֹב
אייבערשטנ'ס הילף איבער געדרייט ווערןִׁ :
ּומֵ אֲפֵ לָה לְּ אוֹר גָדוֹל".
צט
אליעזר בראשית נעימות
און גאנץ חודש "אלול" אליין איז דאך גאר גאר גרויסע טעג ,אזוי ווי עס
ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די ספרים הק' באריכות.
און אין חודש "תשרי" איז דאך פארהאן "ראש השנה" ,און "יום כיפור",
און "סוכות" ,און "הושענא רבה" ,און "שמיני עצרת" ,און "שמחת תורה".
אבער ווען מען קומט ָאן צו חודש" :חֶ ְּשוָן" ..דעמאלט'ס זעהט מען גאר גאר
א אינטרעסאנט'ע זאך ,ווייל ווען מען קומט ָאן צו חודש" :חֶ ְּשוָן",
דעמאלט'ס זעהט מען ,אז אין חודש" :חֶ ְּשוָן" איז נישט פארהאן קיין שום
"יום טוב" [אדער גרויסע טעג] ,נאר עס איז א "שטיל'ע חודש" ,פשוטו
כמשמעו ,חודש" :חֶ ְּשוָן" – א שטיל'ע חודש.
ווייל יא טייערע יודן ,יעצט גייען מיר אלע דינען דעם הייליגן באשעפער
וויבאלד מיר זענען "יודישע קינדער" ,און נישט ווייל מיר שפירן יעצט גאר
גרויסע אורות ,נאר בלויז ..ווייל" :אֲשֶ ר ּבָ חַ ר ּבָ נּו ִׁמכָל הָ עַ ִׁמים וְּ נָתַ ן לָנּו אֶ ת
תו ָֹרתוֹ".
און נישט ווייל מיר שפירן יעצט עפעס גאר גאר א גרויסע "התעוררות" פון
די גרויסע הייליגע טעג וואס נעמען אונז יעצט ארום ,ניין ניין ניין ,אינגאצן
נישט ,מיר געפונען זיך נישט יעצט מער אין קיין גרויסע הייליגע טעג וואס
קען אונז יעצט געבן "התעוררות" און כח צו דינען דעם הייליגן באשעפער.
נאר פארקערט ,מיר געפונען זיך יעצט אין לאנגע קאלטע פאר פרוירענ'ע
ווינטער'דיגע נעכט ,און אונזער גרויסער טאטע אין הימל רופט יעצט אויס
פאר אונז הויעך ,אז ..געב נאר א קוק אהער מיין טייער קינד ,עס איז טאקע
ק
אליעזר בראשית נעימות
געווען זייער שיין דיר צו זעהן איין געוויקל'ט אין א שיינע ווייסע טלית מיט
א ווייסן קיטלּ" :בְּ מֹ ִׁחין ְּדג ְַּדלּות" שאקלענ'דיג דיינע הייליגע ד' מינים.
אבער יעצט לאמיר זעהן מיין טייער קינד ווי דו קענסט מיר אויך ממליך זיין
אין לאנגע קאלטע פאר פרוירענ'ע ווינטער'דיגע נעכט ,הַ א מיין קינד!?..
דאס קענסטו אויך !?..אדער דו קענסט מיר נאר דינעןּ" :בְּ מֹ ִׁחין
ְּדג ְַּדלּות" !?..הַ א!?..
און מיר ענטפער'ן יעצט אלע צוריק פאר אונזער גרויסן טאטן אין הימל ,אז
די ווארט" :חֶ ְּשוָן" – איז דאך גימטריאְּ :שסָ "ה [מיטן כולל] – דריי
הונדערט און פינעף און זעכציג ,ווייל יא גרויסער טאטע אין הימל ,מיט
ּושסָ "ה גִׁ ִׁידים" גייען מיר דיר יעצט דינען
"רמַ "ח אֵ בָ ִׁרים ְּ
אלע אונזערעְּ :
הייליגער גרויסער טאטע אין הימל.
ווייל די טעג פון חודש" :חֶ ְּשוָן" איז דאך א לימוד פאר אלע אנדערע דריי
הונדערט און פינעף און זעכציג טעג פון דעם יאר ,אז די סיבה פארוואס א
יודיש קינד דארף דינען דעם אייבערשטן איז ,ווייל ער איז א "יודיש קינד",
און נישט ווייל ער שפירט יעצט עפעס א גרויסע "התעוררות" ,נאר ווייל:
" ֲאנָא עַ בְּ ָדא ְּדקֻ ְּדשָ א ּבְּ ִׁריְך הּוא"!..
ּומקַ מֵ י ִׁדיקַ ר או ַֹריְּתֵ ּה "ּבְּ כָל עִׁ ָדן
און ממילא וועגן דעם איזְּ :דסָ גִׁ ְּידנָא קַ מֵ ּה ִׁ
וְּ עִׁ ָדן" – און ממילא וועגן דעם דין איך איהם אין א יעדע צייט ,ווייל דו ביזט
גערעכט טאקע אז די גרויסע הייליגע טעג געבן מיר טאקע צו גאר גאר א
גרויסע "התעוררות" צו מיין עבודה ,אבער דאס איז נישט "קובע" אויב איך
טוה דאס אדער נישט.
קא
אליעזר בראשית נעימות
וויילֲ " :אנָא עַ בְּ ָדא ְּדקֻ ְּדשָ א ּבְּ ִׁריְך הּוא" ,און דינען דין איך איהם אלעמאל,
ממשּ" :בְּ כָל עִׁ ָדן וְּ עִׁ ָדן" – אין א יעדע צייט ,נאר די "התעוררות" געבט מיר
נאר צו א גרעסערע "שטופ" און עס העלפט מיר ארויס צו דינען מיין
גרויסער גאט.
אבער פארגעס נישט ר' יוד ,אז די "התעוררות" איז נישט דער וואס איז
"קובע" אויב איך זאל דינען דעם אייבערשטן !..נאר די "התעוררות" געבט
מיר נאר א "שטופ" מיין הארץ אז עס זאל מיר זיין גרינגער צו טוהן מיין
עבודה ,אבער אויב האב איך נישט כרגע קיין "התעוררות" ..דעמאלט'ס
וועל איך יעצט דינען דעם אייבערשטן ָאן קיין "התעוררות".
אבער" :וְּ הַ נָחָ ש" – אבער דער" :נָחָ ש" ..וואס איז דאך געווען א בחינה פון
חודש" :חֶ ְּשוָן" ,וואס חודש" :חֶ ְּשוָן" איז דאך" :עָ רּום ִׁמכֹל" – וואס חודש:
"חֶ ְּשוָן" האט דאך נישט אין זיך קיין שום גרויסע השגות פון ימים טובים
והתעוררות און דאס גלייכן[ ,און זיין עבודה איז דאך געווען צו דינען דעם
אייבערשטן ָאן קיין גרויסע התעוררות ,נאר בלויז ווייל" :כִׁ י ֵכן צִׁ ּוָה ל ֹו
הַ מֶ לְֶך"] ,דער" :נָחָ ש" האט א גאנצן צייט נאר געזוכט אראפ צו גאנבע'נען
אביסעל'ע פון דעם" :עֵ ץ הַ ַדעַ ת" ,און ער האט נאר געוואלט דינען דעם
ּומתוְֹך הַ שָ גוֹת גְּ דוֹלוֹת וְּ הִׁ תְּ עו ְֹּררּות".
"מתוְֹך הַ ְּרחָ בַ ת הַ ַדעַ ת ִׁ
אייבערשטןִׁ :
און ער האט געהאלטן און איין שרייען ,אז וואס הייסט !?..איך קען נאר
דינען דעם אייבערשטן בשעת ווען איך האב" :מֹ ִׁחין ְּדג ְַּדלּות"!..
אבער בשעת ווען איך געפון זיך אין א מצב פון" :עָ רּום ִׁמכֹל" קען איך נישט
דינען דעם אייבערשטן ,און דער" :נָחָ ש" האט א גאנצן צייט געזוכט אראפ
קב
אליעזר בראשית נעימות
צו גאנבע'נען אביסעל'ע פון דעם" :עֵ ץ הַ ַדעַ ת" ,ווייל ער האט נאר געוואלט
ּומתוְֹך הַ שָ גוֹת גְּ דוֹלוֹת
"מתוְֹך הַ ְּרחָ בַ ת הַ ַדעַ ת ִׁ
דינען דעם אייבערשטןִׁ :
וְּ הִׁ תְּ עו ְֹּררּות".
און די ווערטער" :וְּ הַ נָחָ ש הָ ָיה עָ רּום ִׁמ ֹכל" – איז דאך טאקע אויך סופי
תיבותְּ " :שלֵמָ ה" ,ווייל יא ר' יוד ,דאס איז געווען דער" :נָחָ ש" ,דער:
"נָחָ ש" האט נאר געקענט דינען דעם אייבערשטן אויב עס איזּ" :בִׁ ְּש ֵלמּות"
– דער" :נָחָ ש" האט נאר געקענט דינען דעם אייבערשטן מיטן פול'ן:
"הַ ְּרחָ בַ ת הַ ַדעַ ת" פון דעם" :עֵ ץ הַ ַדעַ ת" ,אבער אין א מצב פון" :עָ רּום ִׁמכֹל"
האט ער נישט געוואלט דינען דעם אייבערשטן.
און דאס ..איז געווען זיין גרויסן טעות ,ווייל וואס הייסט הער שלאנג (האט
דער אייבערשטער געזאגט) !?..דו ווילס'ט מיר נאר דינען בשעת ווען דו
שטייס'ט פארן עמוד מיט א שיינעם ווייסן קיטל און מיט א שיינעם ווייסן
טלית מיט מהודר'דיגע ד' מינים !?..נאר דעמאלט'ס קענסטו ארום נעמען
מיין הייליגער ספר תורה און מיר דינען !?..וואס איז דאס מיט דיר !?..נאר
דעמאלט'ס קענסטו מיר דינען !?..נאר בשעת ווען דו האסט גרויסע השגות
קענסטו מיר דינען!?..
לאמיר זעהן אז דו קענסט מיר דינען בשעת ווען דו ביזט אין א מצב פון:
"חֶ ְּשוָן" – וואס" :חֶ ְּשוָן" איז דאך" :עָ רּום ִׁמכֹל" – ָאן קיין שום השגות און
התעוררות ..דעמאלט'ס לאמיר זעהן אז דו קענסט מיר דינען.
איך ווייס אז דו קענסט שיין זינגען א ראש השנה'דיגע" :אֲדוֹן ע ֹולָם" ,אבער
אין א טריקענ'ע חודש פון דעם יאר לאמיר זעהן ווי אזוי עס זעהט אויס
קג
אליעזר בראשית נעימות
דיין" :אֲדוֹן ע ֹולָם" ,און יא ר' יוד ,איך ווייס אז דו קענסט שיין קרעכצען ביי
א יום כיפור'דיגע" :עָ לֵינּו לְּ שַ ּבֵ חַ " ,אבער אין א טריקענ'ע חודש פון דעם
יאר לאמיר זעהן ווי אזוי עס זעהט אויס דיין" :עָ לֵינּו לְּ שַ ּבֵ חַ " ,און יא ר' יוד,
אין א חודש" :חֶ ְּשוָן" וואס איז" :עָ רּום ִׁמכֹל" ..דוקא דארטן וויל איך זעהן
דיין עבודה און דיין מסירות נפש פארן הייליגןּ" :בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָׁמים".
און פארגעס נישט ר' יוד ,אז די "התעוררות" איז נישט דער וואס איז
"קובע" אויב איך זאל דינען דעם אייבערשטן אדער נישט!..
נאר די "התעוררות" געבט מיר נאר א "שטופ" מיין הארץ אז עס זאל מיר
זיין גרינגער צו טוהן מיין עבודה ,אבער אויב האב איך נישט כרגע קיין
"התעוררות" ..דעמאלט'ס וועל איך יעצט דינען דעם אייבערשטן ָאן קיין
"התעוררות".
און ווי פל עגן צדיקים זאגן !?..אז מיר זאגן דאך שוין אלע א יעדן פרייטיג
צו נאכט'ס ביי דעם פיוט פון" :לְּ כָה דו ִֹׁדי" וכו' ,אז" :הִׁ תְּ עו ְֹּר ִׁרי הִׁ תְּ עו ְֹּר ִׁרי" –
וועקט'ס ענק אויף טייערע יודן !..וועקט'ס ענק אויף טייערע יודן !..ווייל:
"כִׁ י בָ א אוֹרֵ ְך" – ווייל עס קומט דאך דא צו גיין יעצט גאר גאר א גרויסער
גאסט ,און מען דארף דאך איהם אויף נעמען ווי עס פאסט ,און ממילא:
"קּומי או ִֹׁרי" – און ממילא וועקט'ס ענק אויף טייערע יודן!..
ִׁ
אבער אויב עס גייט מיר נישט ..און מיין הארץ וועקט זיך עפעס נישט אויף
יעצט ,און ס'זינגט זיך נישט עפעס יעצט מיטן גאנצן הארץ ,איז וואס זאל
איך דא טוהן יעצט!?..
קד
אליעזר בראשית נעימות
"שיר ַדּבֵ ִׁרי" – אז דעמאלט'ס זאלסטו
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אזִׁ :
"זאגן" די "זמירות" ,און דו זאלסט דאס דעמאלט'ס "זאגן" מיט אזא
"שטארקייט" ..ביז דיין הארץ וועט זיך שוין צו פלאקער'ן פון זיך אליין
פארן גרויסן הייליגן שבת קודש וואס קומט דאך שוין דא יעצט צו גיין.
ווייל יא טייערע יודן ,א יודיש קינד דארף דינען דעם אייבערשטן ווייל ער
איז א "יודיש קינד" ,און נישט ווייל ער שפירט יעצט עפעס גאר א גרויסע
"התעוררות" ,נאר ווייל אזויָ" :אבִׁ י שֶ ּבַ שָ מַ יִׁם ָג ַזר עָ לַי" ,אזוי ווי רש"י הק'
"רּבִׁ י אֶ לְּ עָ זָר ּבֶ ן
זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין פרשת קדושים ,אזַ :
ָאדם נַפְּ ִׁשי קָ צָ ה ּבְּ בָ שָ ר חֲזִׁ יר אִׁ י אֶ פְּ ִׁשי לִׁ לְּ ּבֹש
ֲעז ְַּריָה אוֹמֵ ר ִׁמ ַניִׁן שֶ ֹּלא יֹאמַ ר ָ
כִׁ לְּ ַאיִׁם אֲבָ ל יֹאמַ ר אֶ פְּ ִׁשי ּומָ ה אֶ עֱשֶ ה וְּ ָאבִׁ י שֶ ּבַ שָ מַ יִׁם ָגזַר עָ לַי תַ לְּ מּוד לוֹמַ ר
וַָאבְּ ִׁדל אֶ תְּ כֶם ִׁמן הָ עַ ִׁמים לִׁ הְּ יוֹת לִׁ י שֶ תְּ הֵ א הַ בְּ ָדלַתְּ כֶם מֵ הֶ ם לִׁ ְּש ִׁמי פוֹרֵ ש ִׁמן
ּומקַ ּבֵ ל עָ לָיו עֹ ל מַ לְּ כּות שָ מַ יִׁם" ,עכל"ק.
הָ עֲבֵ ָרה ְּ
ווייל יא טייערע יודן ,מיר זענען "יודן" ווייל מיר זענען "יודן" !..און נישט
ווייל מיר שפירן יעצט א גרויסע "התעוררות" ,און יא טייערע יודן ,מיר
זענען יודן אין ליכטיגע זמנים ..און אויך אין טונקעל'ע זמנים ,מיר זענען
יודן אין לעבעדיגע טעג ..און אויך אין שטיל'ע טעג ,און אויך אין די טעג
פון" :חֶ ְּשוָן" וואס איז דאך טייטש "שטיל".
און די ווערטער" :חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :תַ ְּריַ"ג
הָ יָה ֹהוֶה וְּ יִׁהְּ יֶה" [צוזאמען מיט די צוויי ווערטער מיטן כולל] ,ווייל יא
טייערע יודן ,די זעלבע הייליגע" :תַ ְּריַ"ג ִׁמצְּ וַת הַ תו ָֹרה" איז" :חַ י לָעַ ד וְּ קַ יָם
ָל נֶצַ ח חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" אויך ,און די הייליגע" :תַ ְּריַ"ג ִׁמצְּ וַת הַ תו ָֹרה" זענען נישט
געווארן קלענער וויבאלד די טעג פון דעם יאר זענען יעצט געווארן קלענער,
קה
אליעזר בראשית נעימות
ניין ניין ניין ,נאר די הייליגע" :תַ ְּריַ"ג ִׁמצְּ וַת הַ תו ָֹרה" איז ווייטער געבליבן:
"תַ ְּריַ"ג".
און מיר גייען יעצט אלע אויס שרייען פארן הייליגן באשעפער ,אז איינמאל
מיר האבן שוין אריין גענומען אין אונזערע הערצער דעם" :אַ תָ ה הָ ְּראֵ תָ
ֱֹלקים אֵ ין עוֹד ִׁמלְּ בַ דוֹ" ,דעמאלט'ס איז דאך שוין
ל ַָדעַ ת כִׁ י יהו-ה הּוא הָ א ִׁ
נישט קיין שום חילוק וואו מיר געפונען זיך ,ווייל עס איז דאך" :אֵ ין עוֹד
ִׁמלְּ בַ דוֹ".
און אויב עס איז שטענדיג" :אֵ ין עוֹד ִׁמלְּ בַ דוֹ" ,איז דאך דעמאלט'ס" :חו ֶֹדש
חֶ ְּשוָן" אויך" :אֵ ין עוֹד ִׁמלְּ בַ דוֹ" ,און אויב" :חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" איז אויך" :אֵ ין
עוֹד ִׁמלְּ בַ דוֹ" ,וועל איך דעמאלט'ס יעצט אויך דינען דעם אייבערשטן ,נישט
"רצוֹן הַ שֵ ם יִׁתְּ ּבָ ַרְך" איז יעצט אז
ווייל איך שפיר איהם יעצט ,נאר ווייל דיָ :
איך זאל איהם דינען יעצט.
אוןִׁ :שּוִׁ יתִׁ י יהו-ה לְּ נֶגְּ ִׁדי "תָ ִׁמיד" – און איך לייג דעם אייבערשטן פאר מיר
"שטענדיג" ,סיי ווען איך שפיר דעם אייבערשטן ,און סיי ווען איך בין איהם
נישט זוכה צו שפירן ,אלעמאל בין איך איהם ממליך ,סייּ" :בְּ מֹ ִׁחין ְּדג ְַּדלּות",
און סייּ" :בְּ מֹ ִׁחין ְּדקַ ְּטנּות" ,שטענדיג איז" :כֶתֶ ר יִׁתְּ נּו לְּ ָך יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו"!..
און יא טייערע יודן ,שטענדיג איז" :כֶתֶ ר יִׁתְּ נּו לְּ ָך יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו" !..סיי ווען
איך שפיר זיך ממש ווי" :מַ לְּ ָאכִׁ ים הֲמ ֹונֵי מַ עְּ לָה" – סיי ווען איך שפיר זיך
ממש ווי דערהויבענ'ע" :מַ לְּ ָאכִׁ ים" וואס וואוינען ערגעץ וואו אויבן הויעך
אין די הויעכ'ע הימלען ,און סיי ווען איך שפיר זיך ווי פשוט'ע" :עַ ְּמָך" יודן
קו
אליעזר בראשית נעימות
"קבּוצֵ י מַ ּטָ ה" ,שטענדיג בין איך דיר ממליך
וואס זענען ערגעץ וואוְּ :
הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,וויילֲ " :אנָא עַ בְּ ָדא ְּדקֻ ְּדשָ א ּבְּ ִׁריְך הּוא".
און יא טייערע יודן ,מיר דינען אלע אונזער גרויסן הייליגן טאטן אין הימל
"בלויז ווייל ער האט אונז אזוי געהייסן" ,און די אמת איז דאך ,אז שטענדיג
דארפן מיר אלע דינען דעם אייבערשטן בלויז ווייל" :כִׁ י כֵן צִׁ ּוָה ל ֹו הַ מֶ לְֶך".
און די אמת איז דאך ,אז אין דעם יעצטיג'ן הייליגן חודש וואס רופט זיך:
"חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" הערשט דאך א מורא'דיגע "זיכוך" אויף דער וועלט.
ווייל אלע טייערע" :תִׁ ינוֹקוֹת שֶ ל ּבֵ ית ַרּבָ ן" גייען דאך יעצט צוריק אריין אין
חדר אריין כדי צו לערנען דער הייליגער תורה הק' ,און אלע טייערע:
"ּבַ חּורֵ י חֶ מֶ ד" גייען דאך יעצט צוריק אריין אין די ישיבות הקדושות כדי צו
שטייגןּ" :בַ תו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְּ י ְִּׁרַאת יהו-ה ְּטהו ָֹרה" ,און אלע טייערע כולל
יונגעלייט גייען דאך יעצט צוריק אריין אין די כוללים כדי צו לערנען דער
הייליגער תורה הק' ,און די וועלט איז דאך יעצט ממש" :מָ לֵא תו ָֹרה".
און דאס איז דאך טאקע די לויב פון" :חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" ,אז זי איז" :מָ לֵא
תו ָֹרה" ,און אז זי איז פיל מיט שטיקער" :תו ָֹרה" פון יודישע קינדער ,און די
ווערטער" :חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :מָ לֵא תו ָֹרה".
און די אמת איז דאך ,אז" :חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" ווערט דאך אין אמת'ן ָאן גערופן:
"חו ֶֹדש מַ ְּרחֶ ְּשוָן" ,ווייל" :חו ֶֹדש חֶ ְּשוָן" איז דאך די ערשטע חודש פון דעם
נייעם ווינטער זמן ,און א יעדער איינער הייבט דאך דעמאלט'ס ָאן דעם זמן
מיט א אויסטערליש'ע" :חֵ שֶ ק ּבַ תו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְּ י ְִּׁרַאת יהו-ה ְּטהו ָֹרה".
קז
אליעזר בראשית נעימות
און עס איז אינטערעסאנט ָאן צו מערקן ,אז די ווארט" :מַ ְּרחֶ ְּשוָן" [מיט די
זעקס אותיות מיטן כולל] – איז דאך אויך גימטריא" :תו ָֹרה" ,ווייל יא
טייערע יודן ,דאס איז די גאנצע "מהות" פון" :חו ֶֹדש מַ ְּרחֶ ְּשוָן" ,די גאנצע
"מהות" פון" :חו ֶֹדש מַ ְּרחֶ ְּשוָן" איז" :תו ָֹרה תו ָֹרה" און נאך אמאל" :תו ָֹרה".
און עס איז אויך אינטערעסאנט ָאן צו מערקן ,אז די ווארט" :חֶ ְּשוָן" – איז
אויך גימטריא" :כִׁ י כֵן צִׁ ּוָה ל ֹו הַ מֶ לְֶך" [מיט דעם ווארטֵ " :לב"] ,ווייל ..יא,
דו ווייסט פארוואס דער יוד'ל גייט זיך יעצט נעמען דינען דעם אייבערשטן:
"ח ֹו ֶדש חֶ ְּשוָן" !?..נישט ווייל ער שפירט יעצט גרויסע אורות ,ניין ,נאר
ווייל" :כִׁ י כֵן צִׁ ּוָה ל ֹו הַ מֶ לְֶך" – נאר ווייל דער אייבערשטער האט איהם אזוי
געהייסן ,און דוקא יעצט וועט זיך ארויס שרייען דעם אמת'ן אפ טייטש פון
דעםֲ " :אנָא עַ בְּ ָדא ְּדקֻ ְּדשָ א ּבְּ ִׁריְך הּוא ּבְּ כָל יוֹם ּובְּ כָל עֵ ת ּובְּ כָל שָ עָ ה":
ִר ְ
יך הוא! ְב ֻק ְד ָשא א ע ְד ְב ָדא נָא
און מיט דעם ענדיגן מיר :אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען
עס וועט זיין" :אָּ סֻ ָּרה נָּא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון
דעם גרויסן התעוררות ,זאל אבער נאך אלץ זיין:
"וְּ אֶ ְּראֶ ה אֶ ת הַ ַמ ְּראֶ ה הַ ָּגדֹל הַ זֶה"!..
תם ולא נשלם!
שבח ושירה לאל בורא עולם!
יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל
קח
אליעזר בראשית נעימות
קט
אליעזר בראשית נעימות
קי
