ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

אין
ויאמר אליהו
אי
די
ש
ערב שב"ק פרשת דברי חיזוק
בראשית באמונה ובטחון ועוד
על פרשיות השבוע
כ"ט תשרי שנת תשפ"ז
מאת הרב אלי' מאיר סמיט שליט"א
ביהמ"ד תוס' יו"ט ירושלים ◆ 347-897-9968 ◆ 058-323-1459
בס”ד
א מענטש וואס גלייבט אז עס 'וועט זיין גוט' האט ער נאך נישט קיין ביטחון בשלימות,
נאר ווען ער גלייבט אז אין די שלעכטס ליגט שוין דאס גוטס דאס הייסט בטחון!!
און דאס איז די באדייט וואס חז"ל זאגן אונז אז און אנהייב איז ארויף אויף די ◆ קען דען זיין א ענדערונג אין די ווילן פון אייבערשטען??
מחשבה צו באשאפען דער וועלט מיט מידת הדין ,נאר ער האט געזעהן אז די וועלט שטייט אין דער וואכענדיגע פרשה (א ,א) ' ְ�ְּב ֵֵר � ִ
אִׁשית ָ�ָּב ָָרא ֱֱאֹל ִִֹקים ֵֵאת ַַה � � ָָּׁש ַַמִיִ ם
קען נישט עקזעסטירן מיט מידת הדין אליינט ,האט ער פון פאראויס באשאפען ְוְ ָָה ָָא ֶֶרץ' ,און רש"י טוהט ערקלערן ,אז דערפאר שטייט נישט 'ברא ה'' ,ווייל און
מידת הרחמים און עס באהאפטען נאכדעם צוזאמען מיט די מידת הדין ,ווייל נאר אנהייב איז ארויף אויף די מחשבה צו באשאפען דער וועלט מיט מידת הדין ,נאר
מיט דעם וואס עס איז אויסגעמישט די מידת הדין קומט ארויס דורך דעם די חסד. ער האט געזעהן אז די וועלט קען נישט עקזעסטירן מיט מידת הדין אליינט ,האט
ענדיגט צו דער הייליגע מאור עיניים זיין פייערדיגע ווערטער" :און אזוי ווי ער פון פאראויס באשאפען מידת הרחמים און עס באהאפטען נאכדעם צוזאמען
די באשאפונג פונעם וועלט וואס איז איין שטיק גוטסקייט פאר די מענטשהייט, מיט די מידת הדין ,ווי עס שטייט ווייטער אין פסוק (ב ,ד) ' ְ�ְּביֹוֹ ם ֲֲעׂשׂ ֹוֹ ת ה' ֱֱאֹל ִִֹקים
האט געמוזט ווערן באשאפען אויף אזא פארעם אז פון פאראויס דארף זיין דין ֶֶא ֶֶרץ ְוְ � ָָׁש ָָמִיִ ם'( ,מיינט צוזאגען ,אז די שם אלוקים וואס ווייזט אויף מדת הדין ,מיט
וואס פארקלענערט די שטארקע לעכטיגקייט ביז ווען עס ווערט נוצבאר פאר די שם הוי"ה וואס ווייזט אויף מדת הרחמים ,אז מיט ביידע צוזאמען האט דער
די מענטשן ,דאס זעלבע איז אויך אין דער וועלט רעגעלמעסיג ,פאר וואס די אייבערשטער געמאכט די הימל און ערד).
אייבערשטער וויל ברענגען געוויסע גוטסקייטן פאר דעם מענטש איהם גוט פרעגט אויף דעם הרה"ק דער מאור עינים פון טשערנאביל זי"ע (אין זיין
צומאכן ,פאדערט זיך א בחינה פון דין דערוועגן דער מענטש זאל קענען פארטראגן ספר פרשת לך לך ד"ה ויאמר ה') ,ווי אזוי לאזט זיך זאגן אז עס איז פארהאן אזא זאך ווי
די גוטסקייט וואס דער אייבערשטער וויל איהם געבן. ענדערונגען ביים אייבערשטען ,וואס זעהט אלעס פון פאראויס ביז ענדע פון די
ווייל אן די מדת הדין וואס קומט בעפאר ,קען נישט דער מענטש אננעמען וועלט ,האט ער דאך זיכער געזעהן פון אנפאנג אז עס וועט נישט קענען עקזעסטירן
דאס גרויסע אור וואס שיינט אראפ פון אויבן. נאר מיט מידת הדין אליין ,אויב אזוי איז דאך נישט פאסיג צו זאגן אז ער האט
◆ קען מען פאדערן פון א מענטש צו דאנקען אויף שלעכטס דאס זעלבע געוואלט באשאפען די וועלט אין אנהייב מיט מידת הדין אליין ,ווייל ער האט דאך
ווי ער דאנקט אויף גוטס?? געוויסט אז עס איז נישט מעגליך צו באשאפען אזא וועלט.
מיט דעם קען מען פארשטיין די ווערטער וואס חז"ל זאגן (ברכות ס' ).אז ערקלערט די הייליגע מאור עינים די כוונה פון די ווערטער ,אז ווי באוויסט
א מענטש איז מחויב צו דאנקען אויף די שלעכטע זאכן וואס קוקט איהם אויס האט דער אייבערשטער באשאפען די וועלט מיט דער ציל צו מאכן גוטס פאר
פאר שלעכט אין זיינע אויגן ,מיט אזא פרייליכקייט אזוי ווי ער דאנקט אויף די די מענטשהייט ,אזוי ווי ער איז א שטיק גוטס ,קומט ארויס נאר גוטס פון איהם
גוטע זאכן' ,ווייל אין אמת'ן איז דאך אלעס נאר לטובה פאר דעם מענטש ווייל כביכול ,דעריבער האט ער באשאפען א וועלט מיט באשעפענישן ,וואס זיי זאלן
פון אייבערשטען קומט קיין שלעכטס נישט ארויס ,און נאך מער ווי דעם ,די ערקענען אין זיין קעניגרייך און זאלן געניגען פון זיין גוטסקייט ,אבער אזוי ווי
שלעכטס אליין איז גאר גוט פאר איהם ,און דאס וואס עס זעהט איהם אויס טונקעל עס איז נישט פארהאן קיין גרעניץ צו זיין מידת החסד ,איז נישט געווען מעגליך
און שווארץ ,איז נאר דערפאר וואס דערוועגן צו קענען באקומען די חסד און צו באשאפען א באגרעניצטע וועלט מיט אומבאגרעניצטע גוטסקייט ,ווייל אזוי
רחמים פון אייבערשטען מוז עס קודם ווערן פארגרעבט און פארדעקט ביז עס קען קענען נישט באגרעניצטע באשעפענישן באקומען די גוטסקייטן פונעם רב חסד
אנקומען צו דעם מענטש און דער מענטש זאל עס קענען פארטראגן ,און וויפיל וואס איז אן קיין באגרעניצונג.
גרעסער די השפעה פון מדת החסד איז ,אזוי פיל דארף עס ווערן פארקלענערט און משל למה הדבר דומה ,צו די לעכטיגקייט פונעם זון ,וואס עס איז אוממעגליך
פארגרעבט עס זאל קענען אנקומען צום באנוץ פונעם מענטש. פאר מענטשן זיך צו באנוצען מיט איר לעכטיגקייט ,נאר דערנאך וואס מען טוהט
אויב אזוי ווען ער מענטש דערהערט די פונקט און ער טוהט גלייבן דערין, פארקלענערען און פארדעקען איר שטארקע לעכטיגקייט ביז ווען די מענטשליכע
קען ער זיכער דאנקען אויף דעם טראץ וואס עס זעהט אויס נישט גוט פאר איהם אויגן קענען פארטראגן דאס לעכטיגקייט ,אזוי אויך ,טראץ דעם וואס די נמשל
מיט זיינע פליישיגע אויגן ,ווייל דאס איז דאך די אריינפיר צו באקומען די חסד פון איז נישט דומה למשל ווען מען מען רעדט פון די באשעפער וואס מלא כל הארץ
אייבערשטען' ,אזוי איז נאך מאריך דארט דער מאור עינים אין די פונקט. כבודו ,אבער דאך קען מען עטוואס באקומען א באגריף פארוואס האט דער
מיר טרעפן אויך אין די גמרא מסכת שבת (עז ):אן אינטרעסאנטע מעשה: אייבערשטער געדארפט באשאפען די וועלט מיט ביידע מדות צוזאמען מידת
"רבי זירא האט געטראפן רב יהודה איינמאל ווען ער איז געשטאנען ביים טיר פון הרחמים מיט מידת הדין ,ווייל בלויז מיט מידת הרחמים אליינט וואלט נישט געווען
זיין שווער און איז געווען אין א גיטע שטימונג ,וואס מען האט איהם דאן געקענט ערמעגליך פאר פליישיגע מענטשן מיט זייערע באגרעניצטע כוחות צו באקומען
פרעגן אלע סארטן שאלות און ער האט אויף אלעס געענטפערט ,האט איהם רבי אזא לעכטיגקייט און גוטסקייט אזוי ווי עס איז נישט מעגליך צו קוקען אויף די זון
זירא געפרעגט ,פארוואס ציגעלעך זכרים גייען אלעמאל ערשט פאר די נקבות, אן קיין פארדעקונג ,דעריבער האט דער אייבערשטער באשאפען מיט דאס מידת
האט ער איהם געענטפערט וייל אזוי איז אויך באשאפען געווארן די וועלט און הדין וואס טוהט פארקלענערן און פארדעקן די גרויסע מידת החסד ,און אזוי ווערט
אנהויב איז געווען טונקעל און דערנאך איז געקומען די לעכטיגקייט ,און ווי רש"י מעגליך פארן מענטשן צו באקומען די מידת החסד פון אייבערשטען.
ערקלערט דארט די כוונה ,אז נארמאל עיזים זכרים זענען שווארץ און נארמאל קומט דאך אויס אז אין דאס מידת הדין ליגט דערין איין שטיק חסד פון
רחלות זענען ווייס' ,ע"כ. אייבערשטען וואס נאר דורך איר קומט ארויס די חסדים ורחמים.
{א}
שכולו חייב" (סנהדרין צח ,).אז משיח וועט קומען נאר צו א דור וואס לעבט און א דארף מען צו פארשטיין שיחתן של אבות בכלל ,און וואס האט רבי יהודה
שרעקליכע טונקעלקייט וואס מען זעהט נישט קיין וועג ארויס ,און פון דעם חשכות געמיינט צוזאגן מיט זיין ענטפער 'ברישא חשוכא והדר נהורא'.
וועט ארויסקומען די געוואלדיגע לעכטיגקייט ,ווייל אין דעם חושך הערשט א גרויסן ווען מען קוקט אריין אין דעם ספר שערי תשובה (שער השני אות ה') שרייבט ער
אור. אזוי" :עס פאדערט זיך פון דער בעל הבוטח בה' ,צו האפען אין די צייט וואס ער געפונט
דאס מיינט ,אז טראץ דעם וואס עס וואלט מער געפאסט אז משיח זאל קומען זיך און א נויט ,אז די טונקעלקייט ווי ער געפונט יעצט ,דאס זעלבסט וועט זיין די סיבה
און א דור וואס איז מער געראטען און מער לעכטיג ,וואס מען זעהט אין איר אור ה' ווי און וועט צוברענגען די לעכטיגקייט וואס וועט קומען אויף איהם ,און עס איז א קלארע
די פריעדיגע דורות וואס האבען באלאכטען אידישע הערצער מיט א קלארקייט פון פסוק ווי עס שטייט (מיכה ז ,ח) ' ַַאל ִ�ִּת ְְׂש� ְְמ ִִחי ֹאַֹיַ ְְב ִ�ִּתי ִלִ יִִּ� ,כי ָנַָפַ ְלְ ִ�ִּתי ָָק ְְמ ִ�ִּתי �ִִּכי ֵֵא � ֵֵׁשב ַ�ַּבֹח � ֶֶֹׁש ְְך
אמונה און בטחון ,אבער ניין ,זענען חז"ל אונז מגלה אז דווקא אין א דור וואס הערשט ה' אֹוֹ ר ִלִ י' .און טייטשן דאס אפ חז"ל אין מדרש (שוחר טוב ה ,א) 'ווייל ווען נישט איך
טונקעלקייט א פארנעפעלטע וועלט פון רוחניות דארט איז ראוי אז משיח זאל זיך וואלט געפאלן וואלט איך נישט געטוהן אויפשטיין ,און ווען נישט איך וואלט געזיצן
אנטפלעקן. אין די טונקעלקייט וואלט איך נישט דערגרייכט דאס ליכטיגקייט וכו' ,דעריבער ווען
"און ווער וועט זיין משיח אין אזא דור ,נישט איינער פון די דורות הראשונים די עס קומט א שטרענגקייט אויף א ריינע מענטש זאל ער וויסן אז עס איז נאר א נסיון
גדולי הדורות ,נאר משיח וועט זיין פון דעם נידריגן דור דער גרעסטע אין יענעם דור. פאר איהם ,דערוועגן ער זאל באקומען מער שכר אויף יענע וועלט און אין עולם הבא,
ַנַֹּס ֶֶת ָָך ְלְ ֵֵה ִיִט ְְב ָָך ְ�ְּב ַַא ֲֲח ִִר ֶיֶת ָָך",עכ"ל. ווי אין פסוק שטייט (דברים ח ,ה) ְלְ ַַמ ַַען ַַע �ֹּנ ְְֹת ָָך ּוְּלְ ַַמ ַַען � ֹ
"דא ליגט א דערהער אז גדול הדור ווערט געמאסטן לפי דער דור וואס מיר
געפונען זיך דערין ,און דער וואס איז גרעסטער פון די דור ווי ער געפונט זיך אין אזא דער גאון בעל מחבר ספר פחד יצחק זצ"ל ווען ער פלעגט פארלערנען פאר די
חשכות'דיגע דור ער וועט זיין ראוי צו זיין משיח ,זעהט מען א ווי מער טונקעל עס תלמידים די הייליגע ווערטער פונעם רבינו יונה אין ספר שערי תשובה" :עס פאדערט
איז קומט ארויס דאס גרעסטע פון כלל ישראל ,ווייל דאס חושך איז די סיבה צו דעם זיך פון דער בעל הבוטח בה' ,צו האפען אין די צייט וואס ער געפונט זיך און א נויט,
גרויסן אור". אז די טונקעלקייט ווי ער געפונט יעצט ,דאס זעלבסט וועט זיין די סיבה און וועט
צוברענגען די לעכטיגקייט וואס וועט קומען אויף איהם".
מיט דעם קען מען פארשטיין די גמרא וואס מיר האבן פריער
דערמאנט אין מסכת שבת ,וואס רבי זירא האט געפרעגט רב יהודה "...ווען דער מענטש פלעגט ער אלעמאל צולייגען מיט זיין זיסען שפראך" ,אט דער מענטש
פארוואס גייען די עזים פאר די רחלות ,ווייל עזים ווייזט אויף מידת לערנט תורה מיט חיי וואס גלייבט אז עס וועט זיין גוט ,ער איז נאך נישט קיין גאנצע מאמין,
הדין (פון לשון עז וקשה) ,האט ער געפרעגט פארוואס דארף גיין צער און פארשווארצט ווייל ווילאנג דער מענטש גלייבט נישט אז דאס וואס קוקט יעצט אויס
מידת הדין בעפאר מידת הרחמים ,האט ער איהם געענטפערט ,אזוי זיך פאר תורה דא דאס ערגסטע דא ליגט דאס גוטס און אט דאס וועט איהם צוברענגען
ווי דאס באשאפען ווערן פון די וועלט ,וואס שטייט דערביי ויהי ערב ליגט די סגולה פאר צו זעהן דאס גוטס ,פעלט איהם נאך א שטיק בטחון" ,און דאס איז
ויהי בוקר ,אז עס קען נישט עקזעסטירן קיין רחמים אויב עס ווערט זיין הצלחה אין תורה, מידת הבטחון שיטת רבינו יונה.
נישט פארדעקט מיט דין פארדעם ,און דאס דין איז א אנגרייטונג פאר און אויב דער מענטש ווי מען טרעפט ביי מכירת יוסף ,ווען די ברודערס האבן איהם
די חסדים און השפעות ,ווי די זוה"ק שרייבט 'עס איז נישט דא קיין וועט לערנען די זעלבע פארקויפט קיין מצרים ,האט דאך דאס דעמאלטס אויסגעזעהן דאס
לעכטיגקייט נאר ווען עס גייט ארויס פון די טונקעל'. שעות און זעלבע ערגסטע זאך וואס זיי האבן געקענט טוהן פאר זייער ברודער ,און ביים
◆ פארוואס רופען חז"ל א בלינדער מיטן נאמען 'סגי נהור'?? מאס תורה אבער מיט ענדע האט זיך ארויסגעוויזן און איז אנטדענקט געווארן די גרויסע חסד
און אזוי טוהט אויך ערקלערן דער הייליגע חפץ חיים (אין זיין תענוגי עולם הזה ,קען וואס דער אייבערשטער האט געמאכט דורך דעם ,ווי די פסוק זאגט
ספר תורה אור)" :עס זאל נישט זיין קיין וואונדער אין אונזער אויגן, ער נישט וואקסן און (בראשית מה ,ה) ' �ִִּכי ְלְ ִִמ ְְחָיָ ה � ְְׁשָלָ ַַחִנִי ֱֱאֹל ִִֹקים' ,ווייל דאס געטליכקייט וואס
ווי אזוי איז דאס אז פלוצלונג וועט זיך משיח אנטפלעקן אין אזא מצליח זיין ריכטיג אין ליגט אינעם בריאה און די חכמה אלוקית וואס זי פארמאגט איז אלעס
פונסטערניש ,ווייל 'מאת ה' היתה זאת היא נפלאת בעינינו' ,ווי מיר תורה ,ווי מיר האבען בגזירת עליון וואס מיר קענען נישט פארשטיין ,אויך די פשוטע זאכן
האבן שוין בייגעוואוינט די זאך ביי יציאת מצרים ,וואס איז געווען דאס ערקלערט אז דייקא פון וואס מיר זעהן מיט אונזער אויגן.
אנהייב און ערשטע אנטפלעקונג פון כבוד מלכותו יתברך אויף דער די טונקעלקייט קומט אזוי שרייבט דער משגיח רבי ירוחם פון מיר זצ"ל (מאמרים פ'
וועלט ,און דעמאלטס פאר די צייט פון די גאולה האט נישט דערזעהן ארויס די זיסטע און שלח)" :אוואו זעהן מיר מער די גילוי און די הנהגה פונעם באשעפער,
קיין שום פונק פון לעכטיגקייט ,נאר פונקט פארקערט ,עס האט זיך בעסטע זאכן ,און דאס דורך די תורה שבכתב וואס מיר האבן באקומען אויפן בארג סיני מיט
פארשטערקערט די טונקעלקייט פון דאס גלות ,ווען די אלע אידן איז די באדייט פון תורה א געוואלדיגע פאראדע און הייליגקייט פון אייבערשטען אליין ,אדער
זענען געווען געצווינגען מיט עבודת פרך ,און אינטערטעניג ווי נידריגע נקנית ביסורים"... דורך די תורה שבעל פה וואס חז"ל האבן עס געמאכט און די שווערסטע
קנעכט פאר די גויים". צייטן און פינסטערע יארן פון גלות און צער ,זיכער דורך די תושבע"פ,
"און נישט נאר אין גשמיות נאר אויך אין רוחניות האט געוועלטיגט די כח נאר דורך אזא פינסטערניש און טונקעלקייט דערקענט זיך די הנהגה
הטומאה אויף דאס הייליגקייט פון כלל ישראל ביז אסאך אירע זענען געפאלן אין די פון אייבערשטען אויף א עקסטערן אופן ,און נאר דורך די טונקעלקייט
עבירה פון עבודה זרה ווי די מקטרגים האבען געזאגט פארן אייבערשטען ביים ים סוף האבן מיר זוכה געווען צו אזא לעכטיגע תורה שבעל פה".
הללו והללו דינען ע"ז ,און טראץ דעם און די טיפסטע פינסטערניש האט זיך פלולינג ◆ ווי אזוי ברענגט צו שלאפען אויף די ערד צו וואקסן א גדול בישראל??
אנטפלעקט דער מלך מלכי המלכי המלכים און זיי אויסגעלייזט און ארויסגענומען פון שרייבט דער משגיח ווייטער" :די זעלבע איז אויך ביי תורה ,תורה איז דאך נקנית
די טונקעלקיייט צו א גרויסן ליכטיגקייט ,און אזוי וועט אויך זיין די גאולה העתידה". ביסורים ווי די גמרא זאגט (ברכות ה ,).וואס הייסט יסורים לערנען אונז אויך אויס חז"ל
ענדיגט דער חפץ חיים זיינע ווערטער מיט א פלאקער" :לאמיר נישט שוואך און משניות' ,כך היא דרכה של תורה פת במלח תאכל ומים במשורה תשתה ועל הארץ
ווערן פון צו ווארטן מיט א האפענונג יעדער מינוט אויף די גאולה שלימה וואס וועט תישן וחיי צער תחיה וכו' (אבות ו ,ו) .וואספארא סגולה ליגט אין דעם אז דורך שלאפן
קומען פלוצלינג ,ווי דער אייבערשטער האט אונז דאך שוין באוויזען אמאל ,ווי עס אויף דער ערד ווערט מען א גאון ,זיכער נישט ,אז מיט דעם אליין וואקסט מען אויס
ווערט געברענגט אין מדרש ויושע" :האט משה רבינו געזאגט פאר די אידן ,האט א ת"ח ,נאר ווען דער מענטש לערנט תורה מיט חיי צער און פארשווארצט זיך פאר
עטס געזעהן די אלע ניסים וואס דער אייבערשטער האט געטוהן מיט אונז בזמן הזה, תורה דא ליגט די סגולה פאר זיין הצלחה אין תורה ,און אויב דער מענטש וועט לערנען
אזוי וועט דער אייבערשטער אויך מאכן אזעלכע ניסים לעתיד לבוא אין די צייט וואס די זעלבע שעות און זעלבע מאס תורה אבער מיט תענוגי עולם הזה ,קען ער נישט
ער וועט אויסלייזן אידישע קינדער פון די גלות. וואקסן און מצליח זיין ריכטיג אין תורה ,ווי מיר האבען ערקלערט אז דייקא פון די
טונקעלקייט קומט ארויס די זיסטע און בעסטע זאכן ,און דאס איז די באדייט פון 'תורה
דערפאר רופען אן חז"ל א בלינדער מיטן נאמען 'סגי נהור' מיט א שפראך וואס
נקנית ביסורים'.
איז פונקט דאס פארקערטע פונעם אמת'ן באדייט ,ערקלערט אונז כ"ק אדמו"ר
מליובאוויטש זי"ע ,ווייל ווי מער עס הערשט א טונקעלקייט אזויפיל קעגן דעם וועט "זאג איך אייך יעצט אויס א סוד גדול ,אז די עיקר ציל פון אייבערשטען באמת איז
ווערן פארמערט דאס ליכטיגקייט ,אויב אזוי א בלינדער מענטש וואס לעבט שטענדיג אז די תיקון פון די בריאה זאל קומען דורך חושך ,וואס הייסט טוב ורע ,ווייל דער חושך
אין א טונקעלקייט ,וועט זיכער ווערן לעתיד פאר איהם זייער ליכטיג ,ווייל דאס חושך איז א תכלית צוצברענגען די תיקון הבריאה נאך שית אלפי שנין.
איז א הכנה אויף דאס גרויסע ליכטיגקייט און טובה וואס וועט קומען אויף איהם. און אט דאס איז דער ערקלערונג און די ווערטער פון חז"ל" :משיח יבא בדור
{ב}
