gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

צום פינטל - אידיש · Tzim Pintel - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: צום פינטל - אידיש · Tzim Pintel - Yiddish

שבוע: בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

‫•גליון ‪200‬‬ ‫•פרשת בראשית תשפ״ז‬ ‫צום פינטל‬ ‫עזר כנגדו‬ ‫און אזוי אויך פארקערט‪ .‬די מאמע קען צווישן זיך זאגן דעם טאטן‬ ‫רייברייען און קעגנשטעלן‬ ‫אפילו שווערע ווערטער אויף דעם אופן ווי ער האט זיך געפירט‪,‬‬ ‫א מענטש קען גיין אויף דער ערד‪ ,‬ווייל די ערד שטייט אנטקעגן‬ ‫און ער הערט איר אויס‪ ,‬ער הערט אויס איר מיינאנג‪ .‬צווישן זיך‬ ‫זיינע פיס‪ .‬ווען זיין פוס וואלט זיך געגליטש אויף דער ערד אן זיך‬ ‫זענען זיי צוויי פרעמדע מענטשן מיט אנדערע דיעות‪ .‬אבער ווען‬ ‫רייבן‪ ,‬וואלט ער נישט געקענט מאכן אפילו איין טריט‪ .‬ער שטופט‬ ‫דאס קינד שטייט פאר זיי‪ ,‬דא זענען זיי בשר אחד ממש‪ .‬ער דארף‬ ‫מיטן פוס‪ ,‬די ערד שטייט אים אנטקעגן‪ ,‬און אזוי גייט ער‪ .‬דווקא‬ ‫זען אז זיין מאמע אנערקענט דעם פלאץ פונעם טאטן‪ .‬אויב נישט‬ ‫דאס וואס שטייט אים אנטקעגן‪ ,‬דאס איז וואס גיט אים דעם כוח‬ ‫איז ער נישט קיין טאטע‪ .‬און אדרבה‪ ,‬די זיך גוט אויסרייבן צווישן‬ ‫צו גיין ווייטער‪.‬‬ ‫זיך‪ ,‬דאס גיט זיי ביידע די כוח צו שטיין פארן קינד צוזאמען‪.‬‬ ‫די תורה זאגט אויף דער פרוי‪ :‬״אעשה לו עזר כנגדו״‪ .‬ער האט זיין‬ ‫מען גיט פלאץ פאר דעם וואס פירט‬ ‫דעת‪ ,‬און זי האט איר דעת‪ .‬ער זעט א זאך פון איין זייט‪ ,‬און זי זעט‬ ‫מען קען דאס זען אויך אינדרויסן פון שטוב‪ .‬א בעל הבית שטעלט‬ ‫דערין עפעס וואס ער האט נישט געזען‪ .‬ער וויל פירן די שטוב‬ ‫א מענידזשער איבער די ארבעטער‪ ,‬ווייל ער דארף א מענטש וואס‬ ‫אויף איין וועג‪ ,‬און זי זאגט אים וואס זי האלט‪ .‬אמאל ערקלערט‬ ‫זאל קענען פירן די ארבעט יעדן טאג‪ .‬אמאל טוט דער מענידזשער‬ ‫ער זיך פאר איר‪ ,‬און אמאל הערט ער פון איר א זאך וואס מאכט‬ ‫עפעס וואס דער בעל הבית האט נישט ליב געהאט‪ .‬ער גוט‬ ‫אים איבערטראכטן זיין וועג‪ .‬אזוי שטייען זיי איינער אנטקעגן‬ ‫אנווייזונג וואס דער בעל הבית האט נישט ליב וכדומה‪ .‬איז‬ ‫דעם צווייטן‪ ,‬און זיי קלערן צוזאמען אויס וואו זיי וועלן גיין‪.‬‬ ‫שפעטער‪ ,‬צווישן זיי צוויי‪ ,‬זאגט ער אים אריין‪ :‬דא האסטו צו‬ ‫צווישן זיך רייבט מען זיך אויס‪ ,‬און אנטקעגן די קינדער איז מען‬ ‫שטארק געדרוקט אויף די ארבעטער; דא האסטו געדארפט רעדן‬ ‫צוזאמען‪ .‬אויב צווישן זיך רייבט מען זיך גוט אויס‪ ,‬אביסל אהער‪,‬‬ ‫אנדערש; די זאך זאלסטו פון יעצט אן טאן אזוי ווי איך זאג דיר‪.‬‬ ‫אביסל אהין‪ .‬מ'ווערט קלארער דוקא ווען דער צווייטער פרעגט‪.‬‬ ‫צווישן זיך קענען זיי רעדן‪ ,‬טענה׳ן‬ ‫אמאל בלייבט מען ביי די אייגענע‪,‬‬ ‫זיך‪ ,‬און קלערן אויס ווי די ארבעט‬ ‫צומאל בייגט מען זיך‪ .‬מ'רייבט זיך‬ ‫וועט זיך פירן‪.‬‬ ‫און מ'ווייסט בעסער וואס איז חשוב‬ ‫אבער אויב דער בעל הבית מאכט‬ ‫פאר יענעם‪ ,‬און וואס וויל איך אבער‬ ‫בטל דעם מענידזשערס ווערטער פאר‬ ‫טון למעשה‪ .‬אזוי קענען זיי ארויסגיין‬ ‫די ארבעטער יעדעס מאל ער איז‬ ‫פון דער שמועס און גיין צוזאמען‬ ‫נישט מסכים מיט אים‪ ,‬נעמט ער‬ ‫אנטקעגען די קינדער‪.‬‬ ‫אליין אוועק פון אים דעם כוח צו‬ ‫״והיו לבשר אחד״‪ .‬רש״י זאגט אז‬ ‫פירן‪ .‬די ארבעטער לערנען זיך אז זיין‬ ‫דאס קינד ווערט באשאפן דורך זיי‬ ‫אנווייזונגן האלט נאר ביז דער בעל‬ ‫ביידע‪ ,‬און דארט ווערט זייער פלייש‬ ‫הבית קומט‪ .‬שפעטער ווען דער בעל‬ ‫איינס‪ .‬דער זון קומט פון טאטע און‬ ‫הבית וועט דארפן אז דער‬ ‫מאמע צוזאמען‪.‬‬ ‫מענידזשער זאל זיך אליין אפגעבן מיט זיי‪ ,‬וועט ער זיך וואונדערן‬ ‫פארוואס זיי פאלגן נישט דעם מענידזשער‪ .‬וואס ער האט צו זאגן‬ ‫צווישן זיך קענען טאטע און מאמע שטיין איינער אנטקעגן דעם‬ ‫דעם מענידזשער‪ ,‬זאל ער אים זאגן צווישן זיך; פאר די ארבעטער‬ ‫צווייטן; אבער ווען זיי ווענדן זיך צום קינד‪ ,‬זעט ער פאר זיך א‬ ‫גיט ער אים זיין פלאץ‪.‬‬ ‫טאטע און מאמע וואס שטייען צוזאמען‪ .‬און וואס בעסער זיי‬ ‫האבן די זאך אויסגעקלערט צווישן זיך‪ ,‬אלץ גרינגער איז זיי צו‬ ‫אזוי איז עס אויך מיט דער גרויסער טאכטער אין שטוב‪ .‬דער‬ ‫שטיין מיט אים באחדות‪.‬‬ ‫טאטע בעט איר נעמען די קליינע צום פארק‪ ,‬זיי טראגן אין‬ ‫גראסערי‪ ,‬געבן צו עסן‪ ,‬לייגן שלאפן‪ .‬ער וויל אז די קליינע זאלן‬ ‫ווען די מאמע זאגט דעם זון אריינצוקומען אין שטוב‪ ,‬און דער‬ ‫איר פאלגן‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬ווען ער גיט איר איבער די ארבעט‪ ,‬מוז ער‬ ‫טאטע‪ ,‬פאר זיינע אויגן‪ ,‬מאכט עס א תנועה פון ביטול‪ .‬ענדיגט זיך‬ ‫איר אויך געבן די פלאץ זיי צו פירן ווי זי וויל‪ ,‬אפילו אין פראנט‬ ‫נישט די זאך מיטן דעם צי ער וועט היינט אריינקומען‪ .‬דאס קינד‬ ‫פון אים‪ ,‬אדרבה‪ ,‬דוקא אין פראנט פון אים‪ ,‬אזוי זאל זי באקומען‬ ‫האט געזען וויפיל פלאץ די מאמעס ווארט האט‪ .‬מארגן וועט דער‬ ‫פון זיין כוח איבער זיי‪.‬‬ ‫טאטע וועלן אז זי זאל אים לייגן שלאפן‪ ,‬אים פירן ריכטיג‪ .‬אבער‬ ‫דאס קינד האט שוין געלערנט אז ס'איז נישט ממש אזוי‪ ,‬שפעטער‬ ‫צומאל הערט ער ווי זי שרייט אויף זיי‪ .‬אמאל איז זי צו שטרענג‪,‬‬ ‫וועט דער טאטע שוין האלטן מיט אים‪.‬‬ ‫און אמאל דארף זי זיך נאך לערנען ווי אזוי צו רעדן צו די קליינע‪.‬‬ ‫אבער דער טאטע לאזט איר פירן‪ .‬שפעטער‪ ,‬ווען זי איז מיטן‬ ‫אויב דער טאטע האט עפעס צו זאגן פאר די מאמע אויף דעם אופן‬ ‫טאטן אליין‪ ,‬וועט ער איר זאגן‪ :‬״אביסל‪ ,‬אביסל זיך איינהאלטן‪.‬‬ ‫ווי זי האט גערעדט צום קינד‪ ,‬דארף ער דאס רעדן מיט איר‬ ‫זיי וועלן דיר פאלגן אויך ווען דו וועסט רעדן אביסל מער ווייעך״‪.‬‬ ‫שפעטער‪ .‬און פארנט פונעם קינד זאל זיין וואס זאל זיין‪ ,‬דארטן‬ ‫ער לערנט זיין טאכטער‪ ,‬און אין דער זעלבער צייט לאזט ער איר‬ ‫זענען זיי לבשר אחד‪ .‬אזויווי זיי האבן באשאפן די קינד צוזאמען‪,‬‬ ‫אריינוואקסן אין דער אחריות וואס ער האט איר איבערגעגעבן‪.‬‬ ‫נאר צוזאמען‪ ,‬אזוי ווייטער יעדער זאך מיטן קינד קענען מען נאר‬ ‫באשאפן און אויספירן צוזאמען‪ .‬רייבערייען איז צווישן זיך‪,‬‬ ‫אויב ער וועט איר אפשטעלן יעדעס מאל אין פארנט פון די‬ ‫קעגען דעם קינד איז מען איינס‪.‬‬ ‫קליינע‪ ,‬וועט אים זיין שווער זיי איבערצוגעבן אין אירע הענט‬ ‫‪1‬‬ ‫•גליון ‪200‬‬ ‫•פרשת בראשית תשפ״ז‬ ‫צום פינטל‬ ‫לענינינו‪ ,‬זיך צו לערנען אין אונזער וועלט‪ .‬אזוי געשעט‪ :‬טאטע‬ ‫דעם קומענדיגן מאל‪ .‬זיי וועלן שוין קוקן אויף אים און ווארטן אז‬ ‫און מאמע האבן זיך נישט אויסגעריבן צווישן זיך‪ ,‬עזר כנגדו‪,‬‬ ‫ער זאל זיך אריינמישן‪ .‬דעריבער‪ ,‬ווען דער טאטע און די טאכטער‬ ‫איינער אנטקעגען דעם צווייטן‪ .‬איז ווען דער זון איז געקומען‪,‬‬ ‫רעדן צווישן זיך‪ ,‬איז דא פלאץ סיי פאר וואס זי האלט‪ ,‬סיי פאר‬ ‫זענען זיי נישט געשטאנען באחדות‪ .‬ס'איז נישט געווען קיין‬ ‫וואס ער לערנט איר‪ .‬און ווען זי ווענדט זיך צו די קליינע‪ ,‬שטייט‬ ‫'לבשר אחד'‪.‬‬ ‫דער טאטע מיט איר און גיט כוח צו אירע ווערטער‪ .‬דער סדר‬ ‫מ'דארף אבער פארשטיין וואס האט זי געמיינט מיטן אייבירשטן‬ ‫הייבט זיך אן ביי טאטע און מאמע‪ ,‬זיי האבן די פילע כוח‪ ,‬און‬ ‫דא‪ ,‬קניתי איש את השם‪ ,‬וואס וויל זי דריקן דא דעם אייבירשטן‪.‬‬ ‫נאכדעם גייט שפעטער ווייטער אויך צום גרויסן זון אדער‬ ‫נאר צומאל ווען א טאטע מיטשעט זיך מיט א קינד‪ ,‬כאפט זיך‬ ‫טאכטער‪.‬‬ ‫ארויס אזא אויסדריק‪ ,‬״ס׳איז דעם אייבירשטנס א נושא״‪ .‬אזא‬ ‫די חזל זאגן ״את אביך לרבות אחיך הגדול״‪ .‬דער עלטערער‬ ‫ווייטאג פון א טאטע וואס געפינט נישט זיין פלאץ ביים זון‪ .‬אזוי‬ ‫ברודער איז א זון פאר זיין טאטן‪ ,‬דער טאטע איז אים מחנך אזוי‬ ‫הערט זיך דא ביי חוה‪ :‬״קניתי איש את ה׳״‪ .‬ס'איז דעם‬ ‫ווי אלע‪ .‬אבער כלפי די קלענערע פון אים‪ ,‬האט ער א אנדערע‬ ‫אייבירשטן'ס א נושא‪.‬‬ ‫פלאץ‪ .‬כלפי זיי האט ער מער א קירבה ביים טאטן‪ ,‬דער טאטע‬ ‫און יעצט קומט מען צום עיקר וואס איז נוגע דא צום היינטיגען‬ ‫לאזט אים מער טראגן אביסל פון די אחריות פון שטוב‪ ,‬ער לאזט‬ ‫שמועס‪ .‬ווען הבל איז געבוירן געווארן‪ ,‬האט קין געדארפט‬ ‫זיינע געשוויסטער זאלן זען אז מ'קען זיך אויף אים פארלאזן‪ .‬דורך‬ ‫וואקסן אלס אן עלטערער ברודער כלפי אים‪ .‬ווי געשמועסט אז די‬ ‫דעם וואקסט דער גרויסער‪ ,‬און די קליינע געוואוינען זיך צו זען‬ ‫טאטע איז מקרב די עלטערע ברודער‪ ,‬ער לאזט אים טראגן אביסל‬ ‫אין אים איינער וואס קען זיי פירן‪.‬‬ ‫די אחריות אויפן קליינעם‪ .‬אבער היות ביים עץ הדעת איז נישט‬ ‫ווען טאטע און מאמע רייבן זיך אויס צווישן זיך‪ ,‬און שטייען‬ ‫אויסגעקלארט געווארן צווישן אדם און חוה‪ ,‬האט זיך דאס‬ ‫צוזאמען כלפי זייערע קינדער‪ ,‬וואקסן די קינדער אויך אויף אין‬ ‫נאכדעם געצויגן צו די קינדער‪ .‬קין שטייט נישט מיט זיין טאטן‬ ‫דעם סדר‪ .‬אזוי פירן זיך די עלטערן מיטן גרויסן‪ :‬רעדן מיט אים‪,‬‬ ‫כלפי הבל‪ .‬און ווען דער אייבירשטער פרעגט אים ״אי הבל‬ ‫לערנען אים‪ ,‬שטייען אנטקעגן אים ווען מען דארף; אבער ווען ער‬ ‫אחיך״‪ ,‬ענטפערט ער‪ :‬״השומר אחי אנכי״‪ .‬ער זעט נישט דאס‬ ‫ווענדט זיך צו די קליינע‪ ,‬געבן זיי אים א פלאץ מיט זיי‪.‬‬ ‫היטן זיין ברודער אלס א זאך וואס מען האט אים איבערגעגעבן‬ ‫אויב ביי טאטע און מאמע אליין איז די זאך נישט מסודר‪ ,‬די‬ ‫אין די הענט‪.‬‬ ‫טאטע זאגט אין פארנט פון די קינדער פארקערט פון איר‪ ,‬און זי‬ ‫דערנאך קומען מיר צו שת‪ .‬חז״ל דערציילן אז אדם האט זיך‬ ‫זאגט פארקערט פון אים‪ ,‬גייט עס אזוי ווייטער ווייטער ביי די‬ ‫אפגעשיידט פון חוה פאר אסאך יארן‪ ,‬שפעטער וידע אדם וכולי‪.‬‬ ‫קינדער צו די יונגערע קינדער‪ .‬אויך דער גרויסער ווייסט נישט צי‬ ‫יארן זענען אריבער צווישן זיי‪ ,‬זיי זענען אדורך וואס זיי זענען‬ ‫מ'האט אים איבערגעגעבן אחריות‪ ,‬אדער ס'קען זיין יעדע רגע אז‬ ‫אדורך‪ ,‬זיי האבן זיך גוט אויסגעריבן‪ .‬יעצט איז געבוירן געווארן‬ ‫מ'גייט עס אוועקנעמען אין פארנט פון זיינע געשוויסטער‪.‬‬ ‫עפעס אנדערשט‪ ,‬און אויף אים שטייט‪ :‬״ויולד בדמותו כצלמו‬ ‫די ערשטע שטוב‬ ‫ויקרא את שמו שת״‪ .‬דא דערמאנט דער פסוק דעם טאטן מיט דער‬ ‫געבורט פונעם זון‪ :‬אדם׳ס דמות גייט ווייטער אין שת‪ ,‬און אדם‬ ‫לאמיר צוריק קומען צו פרשת בראשית‪ .‬חוה איז א ״עזר כנגדו״‪.‬‬ ‫רופט זיין נאמען‪.‬‬ ‫דאס איז די שורש פון אלעס‪ ,‬זיך אויסרייבן צווישן זיך‪ .‬אויב דאס‬ ‫איז דא פאלט נאכדעם אלעס אין פלאץ‪.‬‬ ‫ווען שת איז געבוירן געווארן‬ ‫אבער במציאות זעט מען ביי די עץ הדעת‪ ,‬אדם האט געהאט וואס‬ ‫אויך חוה גיט א פלאץ‪ :‬״שת לי אלקים זרע אחר תחת הבל כי הרגו‬ ‫צו זאגן פאר חוה‪ ,‬דער אייבישטער האט אים מצווה געווען נישט‬ ‫קין״‪ .‬טאטע און מאמע ווערן דא ביידע דערמאנט מיטן זון‪ .‬און‬ ‫צו עסן‪ ,‬ער וואלט געדארפט שטיין שטארק אנטקעגן איר‪ .‬אבער‬ ‫דערנאך גייט דער פסוק און רעכנט אויס די תולדות פון שת‪ ,‬ביז‬ ‫ער האט צוגעהערט צו איר קול און געגעסן‪ .‬שפעטער‪ ,‬ווען ס'איז‬ ‫צום סוף פון דער פרשה‪.‬‬ ‫געקומען אפצוגעבן א דין וחשבון‪ ,‬האט ער עס אנגעהאנגען אין‬ ‫אזוי ציט זיך די זאך אין שטוב‪ .‬דער מאן און די פרוי שטייען‬ ‫איר‪ .‬באמת אבער האט ער פארפעלט די בירור‪ ,‬די אויסרייבעריי‬ ‫איינער אנטקעגן דעם צווייטן און קלערן אויס זייער וועג‪ .‬דווקא‬ ‫וואס וואלט געדארפט זיין צווישן זיי‪ .‬דאס איז די שליסל פאר‬ ‫ווען זיי רייבן זיך אויס צווישן זיך‪ ,‬קענען זיי ארויסקומען און‬ ‫אלעס נאכדעם‪ .‬זיך גוט אויסרייבן צווישן זיך‪.‬‬ ‫שטיין צוזאמען פאר זייערע קינדער‪ .‬די קינדער וואקסן און זעען‬ ‫שפעטער איז קין געבוירן געווארן‪ ,‬און חוה זאגט‪ :‬״קניתי איש את‬ ‫דעם פלאץ פון זיי ביידן‪ .‬און ווען איינער פון די קינדער ווערט‬ ‫ה׳״‪ .‬אדם ווערט נישט דערמאנט‪ .‬ווי דער אברבנאל איז מדייק אז‬ ‫גרויס‪ ,‬ברענגט מען אים נענטער צו דער אחריות‪ ,‬און מען גיט אויך‬ ‫חוה האט אים מייחס געווען פאר זיך‪ ,‬נישט צו זיין טאטן‪ :‬״יחסה‬ ‫אים א פלאץ כלפי די קליינע‪.‬‬ ‫אותו לעצמה ולא לאביו״‪.‬‬ ‫‪2‬‬ ‫•גליון ‪200‬‬ ‫•פרשת בראשית תשפ״ז‬ ‫צום פינטל‬ ‫זי האט זיי גערופן צו קומען‬ ‫״יענקי האט נישט געוואלט איבערלאזן דעם שפיל‪ .‬איך האב‬ ‫שוין פון דער קיך האב איך געהערט חיה׳ס קול‪ .‬זי איז‬ ‫אים געזאגט דריי מאל״‪.‬‬ ‫געשטאנען ביים טיר‪ ,‬די מאנטלען פון די קליינע אויף איר‬ ‫״איך האב געזען‪ .‬דו קענסט שטיין אויף דיינס‪ .‬אבער יענער‬ ‫ארעם‪ ,‬און האט זיי געזאגט זיך צו איילן‪ .‬איך האב איר געבעטן‬ ‫פראסק‪ ,‬בעסער נישט‪ .‬אויך ווען דו שפירסט אז דו הייבסט אן‬ ‫זיי צו נעמען צום פארק פאר נאכטמאל‪ .‬מוטי האט געזוכט זיינע‬ ‫שרייען‪ ,‬פרוביר אביסל זיך איינהאלטן״‪.‬‬ ‫שיך‪ ,‬און יענקי האט זיך נאכאמאל אראפגעזעצט אויפן ערד‬ ‫מיטן שפיל‪.‬‬ ‫״נו‪ ,‬וואס זאל איך טאן ווען ער פאלגט מיר נישט?״‬ ‫״יענקי‪ ,‬קום שוין‪ .‬מיר גייען״‪ ,‬האט זי גערופן‪.‬‬ ‫״רוף אים נאכאמאל‪ .‬און אויב עס איז דיר שווער‪ ,‬רוף מיר‪ .‬איך‬ ‫וויל דיר העלפן‪ ,‬איך וויל ער זאל דיר פאלגן״‪.‬‬ ‫ער האט זיך נישט גערירט‪ .‬חיה איז צוגעגאנגען צו אים‪,‬‬ ‫אוועקגענומען דעם שפיל פון זיין האנט‪ ,‬און אים געגעבן א‬ ‫זי האט געקוקט אויף מיר און געזאגט‪ :‬״איך האב געמיינט אז‬ ‫קליינעם פראסק אויפן האנט‪ .‬יענקי האט גלייך אויפגעהויבן‬ ‫דו האסט נישט באמערקט״‪.‬‬ ‫זיינע אויגן צו מיר‪ .‬איך האב שוין געוואלט איר זאגן אז זי זאל‬ ‫״איך האב באמערקט‪ .‬איך האב געוואלט אז מיר זאלן רעדן‬ ‫דאס נישט טאן‪.‬‬ ‫דערפון צווישן זיך״‪.‬‬ ‫אויך מוטי האט געקוקט אויף מיר‪ .‬ביידע האבן געווארט צו זען‬ ‫ביינאכט האב איך געבעטן חיה צו לייגן די קליינע שלאפן‪ .‬פון‬ ‫וואס איך וועל זאגן‪.‬‬ ‫דעם האלוועי האב איך געהערט ווי זי זאגט זיי אריינצוגיין אין‬ ‫חיה האט געהאלטן די מאנטלען אין איין האנט‪ ,‬און מיט דער‬ ‫די בעטן‪ .‬יענקי האט געבעטן נאך וואסער‪ ,‬און מוטי האט‬ ‫צווייטער האט זי פרובירט פארמאכן מוטי׳ס‬ ‫געוואלט אז זי זאל אים טרעפן א ביכל‪ .‬זי האט‬ ‫זיפער‪ .‬זי האט פאר א רגע אויפגעהויבן‬ ‫געטראפן דעם ביכל און זיך‬ ‫אירע אויגן צו מיר‪ .‬זי האט געהאט‬ ‫אראפגעזעצט זיי פארליינען‪.‬‬ ‫צוויי קליינע וואס זי האט‬ ‫איך בין אדורכגעגאנגען לעבן‬ ‫געדארפט ארויסברענגען פון‬ ‫דעם אפענעם טיר‪ .‬יענקי האט‬ ‫שטוב‪ ,‬און איך האב איר‬ ‫מיך געזען און גערופן‪ :‬״טאטי‪,‬‬ ‫דאך געבעטן זיי צו נעמען‪.‬‬ ‫זאג איר אז איך מעג נאך‬ ‫״די שיכלעך ליגן לעבן דעם‬ ‫אויפבלייבן״‪.‬‬ ‫בענקל״‪ ,‬האב איך געזאגט‬ ‫״חיה לייגט אייך היינט‬ ‫פאר מוטי‪ .‬ער איז געלאפן‬ ‫שלאפן״‪ ,‬האב איך געזאגט‪.‬‬ ‫זיי ברענגען‪ .‬יענקי איז‬ ‫״פאלג איר״‪.‬‬ ‫אויפגעשטאנען פון דער ערד‪,‬‬ ‫יענקי האט זיך איבערגעדרייט אין זיין‬ ‫און חיה האט ביידן געהאלפן‬ ‫בעטל‪ .‬חיה האט ווייטער פארגעליינט‬ ‫אנטאן די מאנטלען‪ .‬נאך א רגע זענען‬ ‫פונעם ביכל‪ .‬איך בין אוועקגעגאנגען‪ ,‬איך האב נאך‬ ‫אלע דריי ארויס‪.‬‬ ‫געהערט איר קול פון צימער‪ ,‬דאס מאל שטילער‪.‬‬ ‫איך בין נישט געווען צופרידן פונעם פראסק‪ .‬אויך דאס שרייען‬ ‫יארן זענען אריבער‪ .‬חיה איז געווארן א לערערין‪ ,‬און שפעטער‬ ‫איז געווען צו פיל‪ .‬אבער אויב איך וואלט אנגעשריגן חיה פאר‬ ‫האט מען איר געשטעלט אלס פרינציפל פון דער סקול‪ .‬כסדר‬ ‫די קליינע‪ ,‬וואס וואלט געשען דעם קומענדיגן מאל וואס איך‬ ‫האט זי געשפירט וואס די טאטע האט איר אויסגעלערענט‪.‬‬ ‫וועל איר בעטן זיי צו נעמען? יענקי וואלט שוין געוואוסט אז‬ ‫ס'איז אריין אין אירע ביינער‪ .‬די פרינציפל קען זיך אויסטענען‬ ‫ווען חיה זאגט אים אויפצושטיין‪ ,‬קען ער קוקן אויף מיר און‬ ‫מיט די טיטשערס צווישן זיך‪ ,‬אבער אין פארנט פון די קינדער‬ ‫ווארטן‪.‬‬ ‫זענען זיי איינס‪.‬‬ ‫ווען זיי זענען צוריקגעקומען‪ ,‬איז מוטי ערשט אריין און האט‬ ‫ווען מ'ליינט די מעשה‪ ,‬קען מען טראכטן אויך אויף וואס עס‬ ‫דערציילט אז ער איז געגאנגען אויף דער הויכער סווינג‪ .‬יענקי‬ ‫גייט אדורך אין אונזערע שטובער‪ .‬וויפיל מחלוקת‪ ,‬וויפיל‬ ‫האט געבעטן וואסער‪ .‬חיה האט אראפגעלייגט די מאנטלען‬ ‫חיכוכים און וויפיל רייבערייען זענען דא אין א אידישער שטוב‪.‬‬ ‫אויפן בענקל און זיך אראפגעזעצט אפרוען‪ .‬זי איז געווען מיד‪,‬‬ ‫יעצט איז אריבער יום טוב‪ ,‬די בני הבית זענען געווען צוזאמען‬ ‫אבער איך האב געזען אז עס האט איר גוט געטאן וואס זי האט‬ ‫אסאך שעה׳ן‪ ,‬און אמאל האבן זיך דווקא פון דעם זיצן צוזאמען‬ ‫זיי ארויסגענומען און צוריקגעברענגט אהיים‪.‬‬ ‫אויפגעוועקט נאך און נאך קריגערייען‪.‬‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען מיר זענען געבליבן אליין אין דער קיך‪ ,‬האב איך‬ ‫דער טאטע אדער די מאמע זאגט א ווארט פאר איינעם פון די‬ ‫איר געזאגט‪ :‬״איך האב געזען אז עס איז דיר געווען שווער זיי‬ ‫קינדער‪ ,‬און גלייך נעמען אלע א חלק‪ :‬איינער שרייט אויף אים‪,‬‬ ‫ארויסצוברענגען״‪.‬‬ ‫איינער שטופט אים‪ ,‬און איינער לייגט נאך צו א מתנת יד‪ .‬די‬ ‫‪3‬‬ ‫•גליון ‪200‬‬ ‫•פרשת בראשית תשפ״ז‬ ‫צום פינטל‬ ‫וכדומה‪ .‬אבער עס איז דא א חילוק צווישן היטן פון דער זייט‬ ‫עלטערן ווילן מסדר זיין איין זאך‪ ,‬און אין איין רגע איז די‬ ‫אויף די אופן ווי אזוי דער גרויסער פירט‪ ,‬און צו מבטל זיין זיין‬ ‫גאנצע שטוב אריין אין דער זאך‪.‬‬ ‫עצם פלאץ‪.‬‬ ‫פון דעם גרויסן צורך וויל איך מציע זיין א מהלך‪ ,‬כאטש איך‬ ‫מ'קען אפשטעלן א מעשה וואס איז נישט ריכטיג‪ ,‬און‬ ‫האב אביסל מורא עס צו זאגן‪ .‬אבער פארט וועל איך עס זאגן‬ ‫פונדעסטוועגן איבערלאזן ביי די קליינע דאס אנערקענען אז‬ ‫צוליבן די מורא'דיגע צורך דערפון‪.‬‬ ‫מען דארף פאלגן דעם גרויסן‪ ,‬מ'האט אים געגעבן די אחריות‪.‬‬ ‫גיב דעם עלטערן קינד א פלאץ צו פירן דעם קלענערן פון אים‪.‬‬ ‫צומאל האט מען מורא‪ :‬ווער ווייסט וואו דאס וועט אנקומען‪,‬‬ ‫גיב אים אביסל כוח כלפי זיי‪ .‬ס'הערט זיך שרעקעקדיג‪ :‬זאל‬ ‫אפשר וועט דא אויסוואקסן א מלחמה פון קין און הבל‪ .‬אבער‬ ‫מען דען געבן איין קינד צו הערשן אויף א אנדערע קינד? דער‬ ‫דער גרויסער און דער קליינער בלייבן דא נישט אליין‪ .‬די‬ ‫גרויסער איז דאך אויך נאך א קינד‪ .‬אבער מען דארף זיך‬ ‫עלטערן זענען כסדר אין שטוב‪ ,‬מ'קען געבן א פלאץ‪ ,‬און‬ ‫אפשטעלן און פרעגן‪ :‬פארוואס דערשרעקט אונז די זאך אזוי‬ ‫נאכאלץ שטעלן א גבול‪.‬‬ ‫שטארק? אפשר איז דאס די פשוטע סדר וויאזוי ס'קומט א‬ ‫און אפשר וועט מען דווקא דורך דעם‪ ,‬במשך הזמן‪ ,‬דארפן‬ ‫יודישע שטוב‪ .‬דער גרויסער קען שוין טראגן אביסל אחריות‬ ‫ווייניגער זיך אריינמישן‪ .‬דער גרויסער וועט נישט דארפן קעמפן‬ ‫אויף דעם קלענערן פון אים‪ .‬ער איז נישט זיין טאטע און נישט‬ ‫אויף דער עצם רעכט צו זאגן א ווארט‪ ,‬און דער קליינער וועט‬ ‫זיין מאמע‪ ,‬אבער זיין פלאץ איז אויך נישט אין יעדער זאך די‬ ‫נישט דארפן יעדעס מאל אויספרובירן צי די עלטערן וועלן עס‬ ‫זעלבע ווי דעם קליינעם‪.‬‬ ‫מבטל זיין‪ .‬דאס געשעט נישט אין איין רגע‪ ,‬און נישט יעדעס‬ ‫אין אמת׳ן אריין טאטע און מאמע אליינס ווילן דאס‪ .‬מיר ווילן‬ ‫קינד איז די זעלבע‪ ,‬אבער עס איז דא א וועג וואס מען קען‬ ‫אז דער גרויסער זאל נעמען די קליינע‪ ,‬זיי העלפן זיך‬ ‫לערנען און וואקסן דערין‪.‬‬ ‫צוצוגרייטן‪ ,‬זיי צוזאמעננעמען ווען מען דארף ארויסגיין‪ ,‬היטן‬ ‫צומאל הייבן זיך דווקא אן די שווערערע קריגערייען ווען מען‬ ‫אויף זיי ווען טאטע מאמע זענען פארנומען‪ .‬אבער כדי ער זאל‬ ‫גיט דעם גרויסן נישט קיין שום פלאץ‪ .‬אין אנהייב איז געווען א‬ ‫דאס קענען טאן‪ ,‬דארף זיין ווארט האבן א משקל‪.‬‬ ‫קליינע רייבעריי צווישן אים און זיין ברודער‪ .‬ער האט אים‬ ‫מען קען אים נישט איבערגעבן די קליינע‪ ,‬און אין דער זעלבער‬ ‫געזאגט אויפצושטיין‪ ,‬אראפלייגן א זאך אויפן פלאץ אדער זיך‬ ‫צייט זיך דערשרעקן יעדעס מאל ער זאגט זיי וואס צו טאן‪ .‬אויב‬ ‫צוצוגרייטן ארויסצוגיין‪ .‬דער טאטע אדער די מאמע האט זיך‬ ‫מיר ווילן אז ער זאל זיי פירן‪ ,‬דארפן מיר אים געבן דעם פלאץ‬ ‫דערשראקן און אנגעשריגן דעם גרויסן‪ ,‬און פון יעצט אן איז‬ ‫צו פירן‪ .‬אמאל וועט ער זאגן א ווארט אביסל שטרענג‪ ,‬און‬ ‫שוין דא אן אנדערע קריגעריי‪ :‬דער גרויסער שטייט אנטקעגן‬ ‫אמאל וועט ער טאן א זאך נישט פונקט אזוי ווי מיר וואלטן עס‬ ‫זיין טאטן אדער מאמען און וויל אויפווייזן אז אויך ער האט א‬ ‫געטאן‪ .‬ער לערנט נאך צו טראגן די אחריות‪.‬‬ ‫פלאץ אין שטוב‪.‬‬ ‫און דא וועקט זיך דער פחד אויף‪ .‬דער גרויסער זאגט א ווארט‬ ‫די רייבעריי מיטן קליינעם שטייט שוין יעצט אינגאנצן אין דער‬ ‫צום קליינעם‪ ,‬און די מאמע דערשרעקט זיך שוין‪ :‬וואס פאר א‬ ‫זייט‪ ,‬די רייבעריי האט זיך אריבערגעריקט צו א מלחמה צווישן‬ ‫חוצפה‪ ,‬ווער האט דיר געגעבן רשות אים צו זאגן? דער טאטע‬ ‫די מאמע מיטן גרויסן‪ .‬פון דעם רצון צו פארמיידן יעדע שליטה‬ ‫הערט אז דער גרויסער שטייט אויף זיינס‪ ,‬און ער קומט גלייך‬ ‫צווישן די קינדער‪ ,‬איז געבוירן געווארן א גרעסערע רייבעריי‪.‬‬ ‫אים אפשטעלן‪ .‬און די זאך ווערט מער און מער פאקאטשעט‪.‬‬ ‫דאס האבן מיר געזען אין דער מעשה‪ .‬דער טאטע האט געזען‬ ‫אבער אין אמת'ן אריין נישט יעדע אנווייזונג פונעם גרויסן איז‬ ‫וואס מען דארף פאררעכטן ביי חיה‪ ,‬אבער ער האט אויך‬ ‫א חוצפה‪ ,‬און נישט יעדעס ביסל וואס ער שטייט אויף זיין דעת‬ ‫געדענקט אז ער אליין האט איר געבעטן צו נעמען די קליינע‪ .‬ער‬ ‫איז עפעס וואס מ'דארף מבטל זיין‪ .‬אמאל דארף מען אים פשוט‬ ‫האט געוואלט אז זי זאל האבן דעם כוח זיי צו פירן‪ .‬דעריבער‬ ‫לאזן‪ .‬מען דארף נישט כאפן יעדעס ווארט און מאכן דערויף א‬ ‫האט ער נישט מבטל געווען איר פלאץ פאר זייערע אויגן‪.‬‬ ‫משפט‪ .‬מען קען זען די זאך אלס א חלק פונעם סדר פון שטוב‪:‬‬ ‫נאר שפעטער האט ער גערעדט מיט איר אויף וואס מען קען טון‬ ‫דער גרויסער טראגט שוין עפעס‪ ,‬און דער קליינער לערנט אז‬ ‫בעסער‪ .‬אזוי קען מען לאזן דעם גרויסן וואקסן‪ :‬אים‬ ‫אויך זיין עלטערער ברודער האט א פלאץ‪.‬‬ ‫איבערגעבן אחריות‪ ,‬לאזן זיין ווארט האבן א משקל‪ ,‬און אים‬ ‫אוודאי דארף מען היטן‪ .‬מען מיינט נישט צו געבן רשות צו‬ ‫לערנען ווי אזוי צו נוצן דעם כוח‪ .‬נישט נאר אים בעטן ער זאל‬ ‫שלאגן‪ ,‬צו פארשעמען אדער צו דערשרעקן‪ .‬די טאטע מאמע‬ ‫היטן אויף די קליינע‪ ,‬נאר אויך אים געבן דעם פלאץ פון וואו‬ ‫זענען דא‪ .‬טאטע מאמע זען וואס ס'טוט זיך‪ ,‬און ווען מ'דארף‬ ‫מען קען היטן און פירן‪.‬‬ ‫זאגן זאגט מען‪ ,‬מ'לערנט אויס פאר די גרויסע‪ :‬נישט אזוי‬ ‫שטרענג; ס'פעלט נישט אויס אזוי צו רעדן; דאס טוט מען נישט‬ ‫מכון מישרים • שלום לאנגסאם • ‪8452743516‬‬ ‫‪ • shalomlangs@gmail.com‬קול הלשון פריוואטע ליניע‪6053136803 :‬‬ ‫‪4‬‬