gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

א משל זוך צו לערנען · A Mushel Zich Tzi Lernen — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: א משל זוך צו לערנען · A Mushel Zich Tzi Lernen

שבוע: בראשית (2026-10-05)

א משל זוך צו לערנען · A Mushel Zich Tzi Lernen — בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

‫פרשת בראשית‬ ‫ַו ֵי ְּדע ּו ִּכי ֵע ֻיר ִּמם ֵהם ַו ִי ְּת ְּפר ּו ֲע ֵלה ְת ֵאנָ ה ַו ַי ֲּעשׂ ּו ָל ֶהם‬ ‫ֲח ֹגר ֹת‬ ‫געזעסן פאר אים‪.‬‬ ‫אין דער הויפטשטאט פון א גרויסער מלוכה איז געשטאנען‬ ‫א פראכטפולער פאלאץ‪ .‬הויכע זיילן האבן געשטיצט דעם‬ ‫ביים ערשטן באזוך האט ער נאר געוויזן זיין סחורה‪ .‬ביים‬ ‫ברייטן אריינגאנג‪ ,‬און ביי די שווערע אייזערנע טויערן האבן‬ ‫צווייטן האט ער שוין געברענגט א קליינע מתנה‪ .‬דער יועץ‬ ‫האט עס נישט געוואלט אננעמען‪ ,‬אבער דער סוחר האט זיך‬ ‫געהיטן באוואפנטע וועכטער‪ .‬שרים און חשובע לייט זענען‬ ‫איינגעבעטן‪ .‬״פאר אזא חשובן מענטש‪ ,‬וואס טראגט אויף זיך‬ ‫דארט געקומען און געגאנגען‪ ,‬אבער אפילו דער גרעסטער שר‬ ‫דעם עול פון דער גאנצער מלוכה‪ ,‬מעג מען דאך ווייזן אביסל‬ ‫האט נישט געקענט אריינגיין צום קעניג ווען עס האט זיך אים‬ ‫דרך־ארץ‪.‬״ דער יועץ האט געשמייכלט און צום סוף האט ער‬ ‫פארגלוסט‪ .‬פריער האט מען געדארפט בעטן רשות‪ ,‬און דערנאך‬ ‫עס אנגענומען‪ .‬מיט דער צייט זענען די באזוכן געווארן מער‬ ‫האט מען געווארט ביז דער קעניג וועט אים לאזן רופן‪.‬‬ ‫אפט‪ .‬מען האט געשמועסט פון מסחר‪ ,‬פון פרעמדע לענדער‪ ,‬און‬ ‫איין מענטש איז אבער געווען אנדערש‪ .‬דאס איז געווען דער‬ ‫צוביסלעך אויך פון דעם וואס קומט פאר אין פאלאץ‪.‬‬ ‫קעניגס געטרייער יועץ‪ ,‬א קלוגער‪ ,‬ערנסטער מאן‪ ,‬מיט וועמען‬ ‫דער יועץ האט הנאה געהאט פון די שמועסן‪ .‬דער סוחר‬ ‫דער קעניג האט זיך דורכגערעדט איבער די וויכטיגסטע ענינים‬ ‫האט אים אויסגעהערט מיט אזא אינטערעס‪ ,‬ווי יעדער ווארט‬ ‫פון דער מלוכה‪ .‬ווען אנדערע זענען נאך געשטאנען אינדרויסן‬ ‫וואס קומט ארויס פון זיין מויל איז א טייערער אוצר‪ .‬ווען דער‬ ‫און געווארט‪ ,‬איז ער שוין געזעסן אינעווייניג ביים קעניגליכן‬ ‫יועץ האט דערציילט ווי דער קעניג האט אנגענומען אן עצה‬ ‫טיש‪ .‬דער קעניג האט אים ליב געהאט ווי אן אלטן‪ ,‬נאענטן‬ ‫זיינע‪ ,‬האט יענער געשאקלט מיט התפעלות‪ .‬״מען זעט דאך‬ ‫פריינט‪ ,‬און דער יועץ האט געוואוסט אז אין גאנצן לאנד זענען‬ ‫גלייך אויף וועמען דער קעניג פארלאזט זיך‪,‬״ האט ער געזאגט‪.‬‬ ‫פאראן ווייניג מענטשן וואס געניסן פון אזא נאנטקייט‪.‬‬ ‫און דער יועץ‪ ,‬וואס האט געדארפט היטן דעם קעניגס סודות‪,‬‬ ‫אבער עס איז געקומען א טאג‪ ,‬ווען די גאנצע נאנטקייט‪,‬‬ ‫האט אנגעהויבן הנאה האבן פון דעם וואס א פרעמדער מענטש‬ ‫דער גאנצער כבוד און דאס גאנצע פארטרויען האבן זיך‬ ‫ווייסט ווי סאך ער ווייסט‪.‬‬ ‫מיטאמאל אויפגעשאקלט‪ .‬דער יועץ האט זיך פארזינדיגט קעגן‬ ‫איין אוונט איז דער סוחר ווידער געקומען‪ .‬דאס מאל האט‬ ‫דעם קעניג‪ .‬עס האט זיך אנגעהויבן מיט א באזוך וואס האט‬ ‫ער נישט מיטגעברענגט קיין שטאפן‪ .‬ער האט געהאלטן אונטערן‬ ‫אויסגעזען גאנץ אומשולדיג‪.‬‬ ‫ארעם א קליין האלצערנע קעסטל מיט א מעשענעם שלאס‪ .‬דער‬ ‫אין די טעג איז אנגעקומען אין דער הויפטשטאט א רייכער‬ ‫יועץ האט אים אויפגענומען אין זיין פריוואטן צימער‪ ,‬און דער‬ ‫סוחר פון א ווייטן לאנד‪ .‬ער האט געהאנדלט מיט טייערע שטאפן‬ ‫סוחר האט געווארט ביז דער משרת איז ארויס‪ .‬ערשט נאכדעם‬ ‫און זעלטענע שטיינער‪ ,‬און צווישן זיינע קונים זענען געווען‬ ‫האט ער צוגערוקט זיין שטול צום טיש און אנגעהויבן רעדן מיט‬ ‫שרים און גרויסע עשירים‪ .‬אויך צום יועץ איז ער געקומען מיט‬ ‫א נידעריגן קול‪.‬איך האב האט ער געזאגט‪ ,‬א באזונדערע בקשה‪.‬‬ ‫שיינע סחורה‪ .‬ער איז געווען א מענטש מיט א גלאטן צונג‪ ,‬האט‬ ‫א זאך וואס נאר דער יועץ קען מיר צושטעלן‪.‬‬ ‫געוואוסט ווען צו רעדן און ווען צו שווייגן‪ ,‬און האט שטענדיג‬ ‫ביי דער גרענעץ פון דער מלוכה איז געווען א שמאלער וועג‬ ‫געטראפן א גוט ווארט מיט וואס צו דערפרייען דעם וואס איז‬ ‫גאלד איז געלעגן פאר אים‪ .‬ער האט געעפנט דאס קעסטעלע‪,‬‬ ‫צווישן די בערג‪ .‬דורך יענעם וועג האט מען געקענט דערגרייכן‬ ‫גענומען איין מטבע אין דער האנט און עס לאנג באטראכט‪.‬‬ ‫א וויכטיגע פעסטונג‪ ,‬און דעריבער האט דער קעניג דארט‬ ‫דערנאך האט ער זיך אנגעהויבן איינרעדן אז אפשר איז די סכנה‬ ‫אוועקגעשטעלט א שטארקע וואך‪ .‬אין פאלאץ איז געווען א‬ ‫נישט אזוי גרויס‪ .‬ער גיט דאך נאר א פאפיר‪ .‬ער עפנט דאך נישט‬ ‫געהיימע מפה‪ ,‬אויף וועלכער עס זענען געווען אנגעצייכנט די‬ ‫קיין טויער‪.‬‬ ‫וועגן‪ ,‬די פלעצער פון די וועכטער און די שעות ווען מען טוישט‬ ‫די וועכטער‪ .‬נאר געציילטע מענטשן האבן געמעגט זען יענעם‬ ‫ער האט געוואוסט דעם אמת‪ .‬אבער ער האט געזוכט א‬ ‫פאפיר‪ .‬דער יועץ איז געווען איינער פון זיי‪.‬‬ ‫תירוץ‪ ,‬מיט וואס ער זאל קענען שטיל מאכן זיין געוויסן‪.‬‬ ‫״איך דארף נאר א קאפיע פון דער מפה‪,‬״ האט דער סוחר‬ ‫צומארגנס‪ ,‬ווען די באאמטע זענען שוין ארויס פון דער‬ ‫געזאגט‪.‬‬ ‫באראטונג‪ ,‬איז דער יועץ געבליבן אין פאלאץ‪ .‬דער קעניג‬ ‫האט אים פריער איבערגעגעבן עטליכע פאפירן וואס ער זאל‬ ‫דער יועץ האט זיך תיכף אויסגעגלייכט אויפן שטול‪ .‬״וואס‬ ‫איבערקוקן‪ ,‬און קיינער האט זיך נישט געוואונדערט אז ער‬ ‫רעדסטו?״ האט ער אים שארף געפרעגט‪ .‬״דו ווייסט בכלל וואס‬ ‫פארזוימט זיך דארט‪ .‬ער איז צוגעגאנגען צום שאנק וואו די‬ ‫דו בעטסט? דאס איז א געהיימער פאפיר פונעם קעניג!״ דער‬ ‫געהיימע מפות זענען געלעגן‪ .‬די האנט האט אים געציטערט‬ ‫סוחר איז געבליבן רואיג‪ .‬ער האט אראפגעלייגט דאס קעסטעלע‬ ‫ווען ער האט גענומען דעם שליסל‪ .‬ער האט זיך אויסגעדרייט‬ ‫אויפן טיש‪ ,‬ארויסגענומען א קליינעם שליסל און געעפנט דעם‬ ‫צו דער טיר‪ ,‬צוגעהערט א רגע‪ ,‬און דערנאך געעפנט דעם שאנק‪.‬‬ ‫שלאס‪ .‬אינעווייניג זענען געלעגן רייען גאלדענע מטבעות‪ .‬דאס‬ ‫ליכט פון דער לאמפ האט געשיינט אויפן גאלד‪ ,‬און דער יועץ‬ ‫די מפה איז געלעגן אויף איר פלאץ‪ .‬דער יועץ האט זי‬ ‫האט אומווילנדיג דערויף א קוק געטון‪.‬‬ ‫ארויסגענומען‪ ,‬אויסגעשפרייט אויפן טיש און נעבן איר‬ ‫אראפגעלייגט א ליידיגן בויגן‪ .‬א וויילע איז ער געבליבן זיצן‬ ‫״קיינער דארף נישט וויסן‪,‬״ האט דער סוחר געזאגט‪ .‬״דער‬ ‫מיט דער פעדער אין דער האנט‪ .‬אויפן אויבערשטן ראנד פון‬ ‫פאפיר וועט בלייבן אויפן איר ארט‪ .‬איך דארף נאר א קאפיע‪ .‬איר‬ ‫דער מפה האט זיך געזען דעם קעניגס צייכן‪ .‬וויפיל מאל האט‬ ‫גיט מיר דעם קאפיע‪ ,‬און דאס קעסטעלע בלייבט ביי אייך‪.‬״ דער‬ ‫דער קעניג אים געזאגט‪ :‬״אויף דיר קען איך זיך פארלאזן‪.‬״‬ ‫יועץ האט אים אנגעקוקט‪ .‬יעצט האט ער שוין פארשטאנען אז‬ ‫די ווערטער זענען אים יעצט געקומען אין געדאנק‪ .‬ער האט‬ ‫פאר אים זיצט נישט סתם א סוחר‪ .‬א מענטש וואס איז גרייט‬ ‫פארמאכט די אויגן ‪ -‬אבער אנשטאט צוריקצולייגן די מפה‪ ,‬האט‬ ‫צו באצאלן אזויפיל געלט פאר די געהיימע וועגן צו א פעסטונג‪,‬‬ ‫ער איינגעטונקען די פעדער אין טינט‪.‬‬ ‫זוכט נישט קיין וועג פאר זיינע שטאפן‪ .‬דער פרעמדער וויל‬ ‫קויפן דעם קעניגס סוד ‪ -‬און ער וויל אז דער קעניגס נאנטסטער‬ ‫איין וועג נאכן צווייטן האט ער איבערגעצייכנט‪ .‬ער האט‬ ‫פריינט זאל אים עס פארקויפן‪.‬‬ ‫אפגעשריבן וואו די וועכטער שטייען‪ ,‬ווען מען טוישט די‬ ‫וועכטער‪ ,‬און פון וועלכער זייט דער צוגאנג צו דער פעסטונג איז‬ ‫״ניין‪,‬״ האט דער יועץ געזאגט‪ ,‬אבער זיין קול איז שוין נישט‬ ‫שוואכער‪ .‬יעדעס קליין צייכן אויפן פאפיר האט געקענט ווערן‬ ‫געווען אזוי פעסט ווי פריער‪ .‬״דאס קען איך נישט טון‪.‬״ דער‬ ‫א סכנה פאר די מענטשן וואס היטן דארט די מלוכה‪ .‬ער האט‬ ‫סוחר האט פארמאכט דאס קעסטעלע‪ ,‬אבער ער האט עס נישט‬ ‫דאס געוואוסט‪ .‬פונדעסטוועגן האט ער ווייטער געשריבן‪ ,‬ביז‬ ‫צוריקגענומען‪ .‬״טראכט עס איבער‪,‬״ האט ער שטיל געזאגט‪ .‬״איך‬ ‫דער קאפיע איז געווען פארטיג‪ .‬דערנאך האט ער צוריקגעלייגט‬ ‫וועל קומען מארגן נאכט‪.‬״ ער איז אויפגעשטאנען‪ ,‬צוגעגאנגען‬ ‫די אריגינעלע מפה‪ ,‬פארשלאסן דעם שאנק און דעם קאפיע‬ ‫צו דער טיר און ארויס‪ .‬דאס קעסטעלע איז געבליבן אויפן טיש‪.‬‬ ‫באהאלטן אין זיין טאש‪.‬‬ ‫יענע נאכט האט דער יועץ נישט געהאט קיין רוה‪ .‬ער איז‬ ‫יענע נאכט איז דער סוחר צוריקגעקומען‪ .‬דער יועץ האט‬ ‫געגאנגען פון איין עק צימער צום צווייטן‪ ,‬זיך אפגעשטעלט‬ ‫אים נישט געבעטן זיך אוועקצוזעצן‪ .‬ער האט צוגעמאכט די‬ ‫ביים פענסטער און ווידער צוריקגעקומען צום טיש‪ .‬ער האט‬ ‫טיר‪ ,‬ארויסגענומען דעם צוזאמענגעלייגטן פאפיר און אים‬ ‫געוואוסט אז ער דארף גלייך גיין צום קעניג און דערציילן ווער‬ ‫איבערגעגעבן‪ .‬דער סוחר האט עס געעפנט‪ ,‬שנעל איבערגעקוקט‬ ‫עס איז צו אים געקומען‪ .‬דאס איז געווען זיין פליכט‪ .‬אבער דאס‬ ‫צום פאלאץ מיטן געפונענעם פאפיר‪.‬‬ ‫די צייכענונגען און צופרידן צוגעשאקלט מיטן קאפ‪ .‬נאך א‬ ‫קורצע וויילע איז ער שוין געווען אינדרויסן‪ .‬דער יועץ איז‬ ‫אין פאלאץ האט מען פארגליכן די קאפיע מיט דער‬ ‫געבליבן אליין אין צימער‪ ,‬מיטן קעסטעלע גאלד אויפן טיש‪.‬‬ ‫אריגינעלער מפה‪ .‬אלעס האט געשטימט‪ :‬די וועגן‪ ,‬די פלעצער‬ ‫פון די וועכטער‪ ,‬די שעות‪ .‬אפילו א קליינע פארריכטונג‪ ,‬וואס‬ ‫דער קעניג האט אים געגעבן דעם שליסל ווייל ער האט אים‬ ‫מען האט ערשט לעצטנס צוגעשריבן אויף דער אריגינעלער‬ ‫געטרויט‪ .‬און מיט אט דעם שליסל האט דער יועץ ארויסגענומען‬ ‫מפה‪ ,‬איז אויך געשטאנען אויף דער קאפיע‪ .‬דאס האט שוין נישט‬ ‫דעם קעניגס סוד און אים פארקויפט פאר גאלד‪.‬‬ ‫געקענט זיין קיין צופאל‪ .‬איינער וואס האט געהאט צוטריט צום‬ ‫עס איז נישט געווען קיין קליינע טעות‪ ,‬וואס מען קען‬ ‫געהיימען שאנק האט דעם פאפיר ארויסגענומען און אים איבער‬ ‫פאררעכטן מיט א גוט ווארט‪ ,‬און אויך נישט קיין אומפארזיכטיגע‬ ‫געשריבן‪ .‬נאר ווער? עס זענען דאך געווען בלויז געציילטע‬ ‫רייד‪ ,‬אויף וואס מען קען בעטן מחילה און ווייטער גיין‪ .‬ער האט‬ ‫מענטשן וועמען דער קעניג האט דאס ערלויבט‪.‬‬ ‫געטון א שווערע פארברעכן קעגן דעם קעניג ‪ -‬א זאך וואס אפילו‬ ‫מען האט אנגעהויבן אויספרעגן די משרתים און די וועכטער‬ ‫זיין הויכער אמט און זיין לאנגיעריגע געטריישאפט האבן נישט‬ ‫אין פאלאץ‪ .‬איינער האט דערציילט אז דער יועץ איז יענעם‬ ‫געקענט פארדעקן‪.‬‬ ‫טאג געבליבן אליין נאכדעם וואס די אנדערע באאמטע זענען‬ ‫אין אנהויב האט דער יועץ נאך פרובירט זיך צו בארואיגן‪.‬‬ ‫שוין ארויס‪ .‬א צווייטער האט דערמאנט אז דער פרעמדער סוחר‬ ‫אפשר וועט די זאך נישט באקאנט ווערן‪ .‬ער איז ווייטער‬ ‫פלעגט אים אפט באזוכן‪ .‬ווען מען האט גענויער נאכגעפרעגט‪,‬‬ ‫געקומען אין פאלאץ‪ ,‬זיך באגריסט מיט די באאמטע און זיך‬ ‫איז ארויסגעקומען אז דער סוחר איז אויך יענע נאכט געווען‬ ‫אוועקגעזעצט אויף זיין געווענליכן פלאץ‪ .‬פון אינדרויסן האט‬ ‫ביים יועץ אין שטוב‪ .‬די באאמטע האבן זיך אנגעקוקט‪ .‬דער‬ ‫ער פרובירט אויסצוזען רואיג‪ .‬אבער יעדעס מאל ווען די טיר‬ ‫יועץ? דער קעניגס נאנטסטער פריינט? זיי האבן דאס נאך אלץ‬ ‫איז אויפגעגאנגען‪ ,‬האט ער אויפגעהויבן די אויגן‪ .‬ווען צוויי‬ ‫נישט געוואלט גלייבן‪.‬‬ ‫באאמטע האבן שטיל גערעדט אין א ווינקל‪ ,‬האט ער זיך שוין‬ ‫געפרעגט צי מען רעדט אפשר פון אים‪.‬‬ ‫אבער ווען מען האט דורכגעזוכט זיין צימער‪ ,‬האט מען‬ ‫געפונען דאס האלצערנע קעסטע מיט די גאלדענע מטבעות‪.‬‬ ‫די זאך איז אבער נישט געבליבן באהאלטן‪ .‬עטליכע‬ ‫דער סוחר‪ ,‬וואס מען האט דערווייל שטרענג אויסגעפארשט‪,‬‬ ‫טעג שפעטער‪ ,‬ווען דער פרעמדער סוחר האט זיך געוואלט‬ ‫האט צום סוף מודה געווען פון וועמען ער האט באקומען די מפה‬ ‫ארויסלאזן פון לאנד‪ ,‬האבן די גרענעץ־וועכטער דורכגעזוכט‬ ‫און וואס ער האט דערפאר באצאלט‪ .‬יעצט האבן זיך אלע פרטים‬ ‫זיין וואגן‪ .‬צווישן די געפאקטע שטאפן האט איינער פון זיי‬ ‫צוזאמענגעשטעלט‪ :‬דער געהיימער פאפיר‪ ,‬דער נאכטיגער‬ ‫באמערקט א שמאלע לעדערנע טאש‪ .‬דער סוחר האט זיך‬ ‫באזוך און דאס גאלד אינעם קעסטעלע‪ .‬דער מענטש אין וועמען‬ ‫געאיילט עס צו נעמען פון זיין האנט‪ .‬״דאס זענען נאר מיינע‬ ‫דער קעניג האט אזוי שטארק געטרויט‪ ,‬האט פארקויפט זיין סוד‬ ‫פריוואטע חשבונות‪,‬״ האט ער געזאגט‪ ,‬אבער זיין אומרואיגקייט‬ ‫פאר געלט‪.‬‬ ‫האט ביים וועכטער אויפגעוועקט א חשד‪ .‬ער האט געהייסן דעם‬ ‫סוחר שטיין אין דער זייט און האט אליין געעפנט די טאש‪.‬‬ ‫אין יענעם אינדערפרי איז דער יועץ געזעסן אין זיין‬ ‫ארבעטס־צימער אין פאלאץ‪ .‬אויף זיין טיש זענען געלעגן בריוון‬ ‫אינעווייניג איז געלעגן א צוזאמענגעלייגטער פאפיר‪.‬‬ ‫און פאפירן‪ ,‬אבער ער האט זיך נישט געקענט צוזאמעננעמען זיי‬ ‫דער וועכטער האט אים אויסגעשפרייט‪ ,‬א קוק געטון אויף די‬ ‫צו לייענען‪ .‬שוין עטליכע מאל האט ער דורכגעלייענט די זעלבע‬ ‫צייכענונגען און תיכף גערופן זיין הויפטמאן‪ .‬יענער האט גוט‬ ‫שורה‪ ,‬אן צו באמערקן וואס דארט שטייט‪ .‬עפעס איס ער נישט‬ ‫געקענט די געגנט‪ ,‬און ווי נאר ער האט באטראכט די מפה‪,‬‬ ‫געווען רוהיג‪ ,‬פון אינדרויסן זענען גערהערט געווארן שווערע‬ ‫איז זיין פנים געווארן ערנסט‪ .‬דא זענען געווען אנגעצייכנט די‬ ‫טריט‪ .‬ער האט צוגעהערט‪ .‬די טריט זענען געקומען נענטער‪,‬‬ ‫געהיימע צוגאנגס־וועגן צו דער פעסטונג ‪ -‬און אפילו די שעות‬ ‫און נענטע און דערנאך האבן זיי זיך אפגעשטעלט גלייך פאר‬ ‫ווען מען טוישט די וועכטער! דער הויפטמאן האט געהייסן‬ ‫זיין טיר‪.‬‬ ‫ארעסטירן דעם סוחר‪ ,‬און א שנעלער שליח איז ארויסגעפארן‬ ‫ווי נענטער מען איז געקומען צום געריכט־זאל‪ ,‬אלץ שווערער‬ ‫עס האט זיך געהערט א קורצער קלאפ‪ .‬איידער ער האט‬ ‫איז אים געווארן אויפן הארץ‪ .‬ער האט גוט געקענט די געזעצן‬ ‫נאך באוויזן צו ענטפערן‪ ,‬איז די טיר אןיפגעבראכן געווארן‪ .‬ביים‬ ‫פון דער מלוכה‪ .‬נישט איינמאל איז ער אליין געזעסן נעבן דעם‬ ‫שוועל איז געשטאנען א הויכער באאמטער‪ ,‬און הינטער אים‬ ‫קעניג בשעת מען האט גערעדט וועגן מענטשן וואס האבן זיך‬ ‫צוויי באוואפנטע וועכטער‪ .‬דער יועץ האט זיי אנגעקוקט און‬ ‫פארזינדיגט קעגן דער קרוין‪ .‬ער האט געוואוסט וואס פאר א‬ ‫איז לאנגזאם אויפגעשטאנען פון זיין שטול‪ .‬ער האט געקענט‬ ‫שטראף עס קומט אויף אזא עבירה‪ .‬ביז היינט זענען זיי געווען‬ ‫דעם באאמטן שוין יארן‪ .‬געווענליך האט יענער אים באגריסט‬ ‫יענעמס נעמען‪ ,‬יענעמס מעשים‪ ,‬יענעמס גורל‪ .‬יעצט איז עס‬ ‫מיט גרויס דרך־ארץ‪ .‬היינט איז זיין פנים געווען פארמאכט און‬ ‫געווען זיין נאמען‪ .‬זיין עבירה‪ .‬זיין לעבן‪.‬‬ ‫ערנסט‪ .‬ער איז נישט געקומען פרעגן אן עצה‪ .‬ער איז געקומען‬ ‫אים נעמען‪.‬‬ ‫פאר די שווערע טירן פונעם געריכט־זאל האט מען זיך‬ ‫אפגעשטעלט‪ .‬דער באאמטער איז אריין מעלדן אז מען האט‬ ‫״איר דארפט מיטקומען מיט אונז‪,‬״ האט דער באאמטער‬ ‫געברענגט דעם יועץ‪ ,‬און ער איז געבליבן ווארטן צווישן די צוויי‬ ‫געזאגט‪.‬‬ ‫וועכטער‪ .‬ער האט געהערט ווי מען רוקט א שטול אינעווייניג‪,‬‬ ‫דער יועץ האט געעפנט דאס מויל‪ ,‬אבער קיין ווארט איז‬ ‫דערנאך א שטיל קול‪ ,‬און ווידער איז געווארן שטיל‪ .‬ער האט‬ ‫נישט ארויסגעקומען‪ .‬זיין האנט איז נאך געלעגן אויפן טיש‪,‬‬ ‫געוואלט טראכטן וואס ער וועט זאגן‪ ,‬ווי אזוי ער וועט זיך‬ ‫נעבן די פאפירן‪ .‬״צום קעניג?״ האט ער ענדליך געפרעגט‪ ,‬מיט א‬ ‫פארענטפערן‪ .‬אבער ער האט נישט געהאט מיט וואס‪ .‬די עבירה‬ ‫קול וואס האט שוין נישט געקלונגען ווי זיין געווענליכער קול‪.‬‬ ‫האט ער געטון‪ ,‬די באווייזן זענען געווען קלאר‪ ,‬און קיין שום‬ ‫דער באאמטער האט א רגע געשוויגן‪ .‬״מען ווארט אויף אייך אין‬ ‫תירוץ האט אים נישט געקענט העלפן‪.‬‬ ‫געריכט‪,‬״ האט ער געענטפערט‪ .‬דער יועץ האט אראפגעקוקט‪.‬‬ ‫די טיר איז הטא זיך געעפענט‪ ,‬און מען האט אים‬ ‫יעצט האט ער שוין פארשטאנען‪ :‬מען ווייסט‪ .‬די זאך איז‬ ‫געהייסן אריינקומען‪ .‬דער יועץ איז אריבער דעם שוועל מיט‬ ‫אנטדעקט געווארן‪.‬‬ ‫אראפגעלאזטע אויגן‪ .‬די אלע יארן פון כבוד האבן אים יעצט‬ ‫״אפשר קען איך פריער רעדן מיטן קעניג?״ האט ער געבעטן‪.‬‬ ‫נישט געקענט באשיצן‪ .‬זיין הויכער אמט האט אים נישט‬ ‫״נאר א פאר ווערטער‪ ...‬דער קעניג קען מיך דאך שוין אזוי לאנג‪.‬״‬ ‫געקענט ראטעווען‪ .‬פאר די ריכטער איז געשטאנען א מענטש‬ ‫ער האט געקוקט אויפן באאמטן‪ ,‬געווארט אויף א קליינעם צייכן‪,‬‬ ‫וואס איז באגאנגען א שווערע פארברעכן קעגן דעם קעניג‪ ,‬און‬ ‫אויף עפעס וואס זאל אים געבן האפענונג‪ .‬אבער דער באאמטער‬ ‫דער געזעץ איז געווען קלאר און באקאנט‪:‬‬ ‫האט נאר געשאקלט מיטן קאפ‪ .‬ער האט נישט געהאט קיין‬ ‫אויף אזא פארברעכן איז געווען איין שטראף‪ :‬טויט‪.‬‬ ‫רשות אים ערגעץ אנדערש צו פירן‪ .‬די צוויי וועכטער זענען‬ ‫צוגעקומען נענטער‪ ,‬איינער פון רעכטס און איינער פון לינקס‪.‬‬ ‫אין געריכט־זאל איז געווען שטיל‪ .‬די ריכטער האבן‬ ‫דער יועץ האט לאנגזאם אראפגענומען זיין האנט פונעם טיש‬ ‫איבערגעלייענט די באשולדיגונג‪ ,‬און דער יועץ איז געשטאנען‬ ‫און איז מיטגעגאנגען‪.‬‬ ‫פאר זיי מיט אראפגעלאזטע אויגן‪ .‬ער האט נישט פרובירט צו‬ ‫פארדרייען דעם אמת‪ .‬ער האט געוואוסט וואס ער האט געטון‪.‬‬ ‫דער וועג איז געווען דער זעלבער ווועג וואס ער איז‬ ‫ווען מען האט אים געפרעגט צי ער האט נאך עפעס צו זאגן‪,‬‬ ‫דורכגעגאנגען טויזנטער מאל‪ .‬דא האט ער זיך אפגעשטעלט‬ ‫האט ער נאר געבעטן אז מען זאל איבערגעבן פארן קעניג אז ער‬ ‫שמועסן מיט די שרים; דארט האט ער אמאל געווארט אויפן‬ ‫קעניג; דורך יענער טיר איז ער אריינגעגאנגען צו די געהיימע‬ ‫האט חרטה‪ .‬זיין קול האט געציטערט‪ .‬דאס פנים איז אים געווען‬ ‫באראטונגען‪ .‬אבער היינט איז אלעס געווען אנדערש‪ .‬די מענטשן‬ ‫ווייס ווי די וואנט‪.‬‬ ‫וואס זענען אים אנטקעגנגעקומען‪ ,‬זענען געבליבן שטיין‪ .‬איינער‬ ‫ווען דער פסק איז געלעגן פארן קעניג‪ ,‬האט דער קעניג‬ ‫האט אראפגעלאזט די אויגן‪ ,‬א צווייטער האט זיך אפגערוקט צו‬ ‫לאנג דערויף געקוקט‪ .‬ער האט זיך דערמאנט אין די יארן וואס‬ ‫דער זייט‪ .‬דער קעניגס חשובער יועץ איז דורכגעגאנגען צווישן‬ ‫דער יועץ האט אים געטריי געדינט‪ ,‬אין די שווערע שעות ווען‬ ‫זיי ווי א געפאנגענער‪ ,‬מיט א וועכטער אויף יעדער זייט‪.‬‬ ‫געטראגן‪ .‬ווען ער האט אים אנגערירט‪ ,‬האט ער זיך דערמאנט‬ ‫זיי האבן צוזאמען געזוכט אן עצה‪ ,‬און אין דער נאנטקייט וואס‬ ‫אינעם שטילן געריכט־זאל‪ ,‬אינעם פארשלאסענעם צימער און‬ ‫איז געווען צווישן זיי‪ .‬דאס פארברעכן איז געווען א שווערער‪.‬‬ ‫אין די טריט‪ .‬ער האט נישט געזוכט אים שענער צו מאכן‪ .‬ער‬ ‫מען האט עס נישט געקענט פארקוקן‪ .‬אבער דער געדאנק‪ ,‬אז‬ ‫האט גוט געוואוסט פארוואס ער טראגט אים‪ .‬דער גרויסע קייטל‬ ‫זיין אלטער פריינט זאל אומקומען‪ ,‬האט אים נישט געגעבן קיין‬ ‫האט אים דערמאנט אין זיין בושה ‪ -‬און אינעם חסד פונם קעניג‪,‬‬ ‫מנוחה‪.‬‬ ‫צוליב וועלכן ער לעבט נאך‪.‬‬ ‫דערווייל איז דער יועץ געזעסן אין א פארשלאסן צימער‪.‬‬ ‫אמאל‪ ,‬ווען זיין זון איז נאך געווען יונג‪ ,‬האט דאס קינד‬ ‫יעדעס מאל ווען טריט זענען דערהערט געווארן‪ ,‬האט ער‬ ‫געפרעגט פארוואס דער טאטע גייט שטענדיג מיט דעם פשוטן‬ ‫אויפגעהויבן דעם קאפ‪ .‬אפשר קומט מען אים שוין נעמען? ער‬ ‫גרויסע קייטל‪ .‬און אויך פאר איהם טוט מען עס אן א יעדן טאג?‪,‬‬ ‫האט געטראכט פון זיין שטוב‪ ,‬פון זיין זון‪ ,‬פון די פשוטע זאכן‬ ‫דער יועץ האט אים צוגערופן צו זיך און אים אוועקגעזעצט נעבן‬ ‫וואס ער האט ביז היינט קוים באמערקט‪ .‬צו קענען נאך איין מאל‬ ‫זיך‪ .‬ער האט נישט אפגעשטופט די פראגע און נישט פרובירט צו‬ ‫אהיימגיין‪ ,‬צו קענען נאך איין מאל זיצן מיט זיין קינד ביים טיש‬ ‫פארשענערן די מעשה‪ .‬מיט אן ערנסטן קול האט ער אים אלעס‬ ‫‪ -‬וואס וואלט ער יעצט נישט אוועקגעגעבן דערפאר!‬ ‫דערציילט‪ :‬דעם פארברעכן‪ ,‬דעם פסק און די רחמנות פונעם‬ ‫ענדליך האט זיך די טיר געעפענט‪ .‬א קעניגליכער‬ ‫קעניג‪ .‬דער זון האט שטיל צוגעהערט און פון צייט צו צייט‬ ‫באאמטער איז אריינגעקומען מיט א פארזיגלטן בריוו‪ .‬דער יועץ‬ ‫געקוקט אויפן גרויסע קייטל‪.‬‬ ‫איז אויפגעשטאנען‪ ,‬אבער די פיס האבן אים קוים געטראגן‪.‬‬ ‫״געדענק‪ ,‬מיין קינד‪,‬״ האט דער טאטע געזאגט‪ ,‬״ווען דו‬ ‫דער באאמטער האט געעפנט דעם בריוו און אנגעהויבן לייענען‪.‬‬ ‫וועסט דאס טראגן‪ ,‬זאלסטו וויסן וואס דו טראגסט‪ .‬דאס איז‬ ‫דער קעניג האט‪ ,‬צוליב זיין גרויסער ליבשאפט און רחמנות‪,‬‬ ‫נישט קיין סימן ווי חשוב מיר זענען‪ .‬דאס דערמאנט אונז ווי‬ ‫באשלאסן דיר צו שענקען דיין לעבן‪ .‬דער יועץ האט פאר א רגע‬ ‫ווייט איך בין געפאלן‪ ,‬און ווי גרויס דער קעניגס חסד איז געווען‪.‬״‬ ‫נישט געקענט גלייבן וואס ער הערט‪ .‬ער האט זיך אנגעכאפט‬ ‫דער זון האט ערנסט צוגעשאקלט מיטן קאפ‪ .‬אין יענער שעה‬ ‫אינעם רוקן פונעם שטול‪ ,‬און טרערן זענען אים געגאנגען פון‬ ‫האט ער פארשטאנען‪ .‬ער האט געזען דעם טאטנס טרערן און‬ ‫די אויגן‪.‬‬ ‫געהערט ווי זיין שטימע האט זיך געבראכן‪.‬‬ ‫אבער דער בריוו איז נאך נישט געווען אויסגעלייענט‪.‬‬ ‫אנשטאט דעם טויט־שטראף האט דער קעניג באפוילן אז דער‬ ‫אבער די יארן זענען אריבער‪ .‬דער זון איז עלטער‬ ‫יועץ זאל טראגן א גרויסע קייטל ארום דעם האלדז‪ .‬אויך זיינע‬ ‫געווארן‪ ,‬און מיט דער צייט האט ער אליין געפירט א שטוב‪.‬‬ ‫קינדער און אייניקלעך זאלן טראגן אזא גרויסע קייטל‪ .‬דאס זאל‬ ‫דעם גרויסע קייטל האט ער ווייטער געטראגן‪ ,‬אזוי ווי דער‬ ‫בלייבן א שטענדיגער צייכן‪ ,‬כדי מען זאל געדענקען וואס איז דא‬ ‫קעניג האט באפוילן‪ .‬נאר די זכרונות פונעם געריכט און פונעם‬ ‫געשען‪ .‬דער יועץ איז בעצם געווען מחויב מיתה; נאר דער קעניג‬ ‫פארשלאסענעם צימער האט ער דאך נישט אליין מיטגעלעבט‪.‬‬ ‫האט אים‪ ,‬מיט זיין גרויסן חסד‪ ,‬געראטעוועט פונעם טויט‪.‬‬ ‫ביי אים איז עס שוין געווען א מעשה וואס ער האט אמאל‬ ‫געהערט פונעם טאטן‪ .‬ער האט געוואוסט דעם אינהאלט‪ ,‬אבער‬ ‫מען האט אים געברענגט א פשוטן גרויסע קייטל‪ .‬קיין‬ ‫די פחד איז נישט געשטאנען פאר זיינע אויגן‪.‬‬ ‫גאלד איז דארט נישט געווען‪ ,‬קיין טייערע שטיינער און קיין‬ ‫שיינע אויסארבעטונג‪ .‬דער יועץ האט אים גענומען מיט ביידע‬ ‫איין טאג איז ער געזעסן ביים שניידער און אויסגעקליבן‬ ‫הענט און שטיל אנגעטון ארום זיין האלדז‪ .‬יעצט‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫שטאף פאר א נייעם מלבוש‪ .‬אויפן טיש איז געלעגן א ווייכער‬ ‫געעפנט פאר אים די טיר‪ ,‬איז ער ארויסגעגאנגען פון פאלאץ ווי‬ ‫שטיק זייד‪ .‬ער האט עס אנגערירט און דערנאך א קוק געטון‬ ‫אן אנדער מענטש‪ .‬די זעלבע זון האט געשיינט‪ ,‬די זעלבע גאסן‬ ‫אויף זיין פשוטן גרויסע קייטל‪ .‬״אפשר קענסטו מיר מאכן דעם‬ ‫זענען געלעגן פאר אים‪ ,‬אבער ער האט יעדן טריט געשפירט ווי‬ ‫גרויסע קייטל פון דעם זיידענעם שטאף?״ האט ער געפרעגט‪.‬‬ ‫א מתנה‪.‬‬ ‫״איך וועל דאך ווייטער טראגן א גרויסע קייטל‪ ,‬פונקט ווי מען‬ ‫האט אונז געהייסן‪ .‬נאר ער קען דאך אויסזען אביסל שענער‪.‬״‬ ‫פון יענעם טאג אן האט ער דעם גרויסע קייטל געטריי‬ ‫א צייכן פון עשירות און כבוד‪ .‬און אזוי ווי עס גייט‪ ,‬האט דער עולם‬ ‫דער שניידער האט גענומען די מאס‪ ,‬און עטליכע טעג‬ ‫נישט לאנג נאר געקוקט‪ .‬מענטשן האבן אנגעהויבן טראכטן ווי‬ ‫שפעטער איז דער נייער גרויסע קייטל געווען גרייט‪ .‬דער‬ ‫אזוי זיי קענען זיך אויך פארשאפן אזא גרויסע קייטל‪.‬‬ ‫זון האט אים אנגעטון און איז געווען צופרידן‪ .‬ער האט נישט‬ ‫געטראכט אז ער ווארפט אוועק די מעשה פון זיין טאטן‪ .‬וואס‬ ‫צווישן זיי איז געווען א בעל־הבית וואס האט זיך צוגעגרייט‬ ‫צו דער חתונה פון זיין זון‪ .‬ער איז נישט געווען קיין עושר‪ .‬דאס‬ ‫דען? דער גרויסע קייטל איז דאך געבליבן אויפן האלדז! ער‬ ‫געלט פאר די חתונה האט ער צוזאמען געקליבן במשך פון יארן‪,‬‬ ‫האט נאר פארשענערט דעם צייכן‪ .‬אבער צוזאמען מיטן פשוטן‬ ‫א מטבע נאך א מטבע‪ .‬אבער נאכדעם וואס ער האט געזען דעם‬ ‫אויסזען איז שוין אויך אביסל פונעם אלטן זכרון פארלוירן‬ ‫גאלדענעם גרויסע קייטל‪ ,‬האט ער שוין נישט געהאט קיין רוה‪.‬‬ ‫געגאנגען‪.‬‬ ‫פארוואס זאל זיין זון אויסזען ווייניגער ווי יענער? עס איז דאך א‬ ‫ווען זיין אייגענער זון איז אויפגעוואקסן‪ ,‬האט ער שוין‬ ‫חתונה‪ .‬איינמאל אין לעבן מאכט מען חתונה דעם קינד!‬ ‫פון קליינווייז אן געזען א שיינעם זיידענעם גרויסע קייטל‪.‬‬ ‫ער איז אריין צום גאלדשמיד און האט געבעטן מען זאל אים‬ ‫אזוי גייט מען אין זייער משפחה‪ .‬דאס איז געווען ביי אים א‬ ‫מאכן אזא גרויסע קייטל‪ .‬ווען ער האט געהערט דעם פרייז‪,‬‬ ‫באקאנטע זאך‪ ,‬פונקט ווי אנדערע געוואוינהייטן אין שטוב‪ .‬און‬ ‫האט ער געשפירט ווי דאס הארץ פאלט אים אראפ‪ .‬ער האט‬ ‫ווען דער אייניקל איז געווארן א פארמעגליכער מענטש‪ ,‬האט ער‬ ‫ארויסגענומען זיין געלט־בייטל‪ ,‬געציילט די מטבעות און זיי‬ ‫באשלאסן אז פאר אזא משפחה פאסט עפעס נאך שענערס‪ .‬זייד‬ ‫ווידער אריינגעלייגט‪ .‬עס האט געפעלט א גרויסער סכום‪ .‬״איך‬ ‫איז טאקע שיין‪ ,‬אבער א גרויסע קייטל פון גאלד וועט שוין זיין‬ ‫וועל אפשר קענען בארגן דעם רעשט‪,‬״ האט ער געזאגט נאך א‬ ‫עפעס באזונדערס‪.‬‬ ‫שטיקל שווייגן‪ .‬פאר א זאך וואס האט אים ביז נעכטן בכלל נישט‬ ‫ביים גאלדשמיד אין קרעמל האט מען לאנג גערעדט וועגן‬ ‫געפעלט‪ ,‬איז ער שוין געווען גרייט אריינצופאלן אין חובות‪.‬‬ ‫דער אויסארבעטונג‪ .‬דער אייניקל האט געוואלט א ברייטן‪,‬‬ ‫אין יענע טעג זענען עטליכע מענטשן געשטאנען נעבן דעם‬ ‫שיינעם גרויסע קייטל‪ ,‬מיט איידעלע אויסקריצונג‪ ,‬און א‬ ‫גאלדשמידס קרעמל און גערעדט מיט התפעלות וועגן דעם‬ ‫שטארקן פאכמאנשאפט‪ .‬דער גאלדשמיד האט אים געוויזן‬ ‫נייעם צירונג‪ .‬איינער האט געוואלט א דינערן גרויסע קייטל‪,‬‬ ‫פארשידענע מוסטערן‪ ,‬און ער האט אויסגעקליבן איינעם וואס‬ ‫א צווייטער א ברייטערן‪ ,‬און דער בעל־שמחה האט געפרעגט‬ ‫האט אים געפעלן‪ .‬ווען דער גרויסע קייטל איז געווען פארטיג‪,‬‬ ‫צי מען קען עפעס נאכלאזן פונעם פרייז‪ .‬דער אייניקל איז אויך‬ ‫האט דער בעל־מלאכה אים געלייגט אויף א שטיק טונקעלן‬ ‫דארט געשטאנען‪ ,‬אנגעטון מיט זיין גאלדענעם גרויסע קייטל‪.‬‬ ‫סאמעט‪ .‬דאס גאלד האט געבליצט‪ .‬דער אייניקל האט אים‬ ‫פונקט דעמאלט איז אן אלטער מאן פארבייגעגאנגען‪ ,‬אנגעלאנט‬ ‫באטראכט פון אלע זייטן מיט גרויס הנאה‪.‬‬ ‫אויף א שטעקן‪ .‬ווען ער האט געהערט פון וואס מען רעדט‪ ,‬איז‬ ‫ביי דער ערשטער גרויסער מסיבה וואו ער איז אנגעקומען‬ ‫ער געבליבן שטיין‪.‬‬ ‫מיטן נייעם גרויסע קייטל‪ ,‬האבן מענטשן גלייך באמערקט דאס‬ ‫דער אלטער האט געקוקט אויפן אייניקל‪ ,‬דערנאך אויפן‬ ‫טייערע שטיקל‪ .‬איינער האט אים געפרעגט ווער עס האט דאס‬ ‫גרויסע קייטל‪ ,‬און זיין פנים איז געווארן ערנסט‪ .‬״וואס ווילט‬ ‫געמאכט‪ .‬א צווייטער האט געוואלט וויסן וויפיל עס וועגט‪ .‬א‬ ‫איר זיך מאכן?״ האט ער געפרעגט‪ .‬מען האט אים מסביר געווען‪.‬‬ ‫דריטער האט נאר געקוקט מיט גרויסע אויגן‪ .‬״אזוי זעט אויס‬ ‫דער בעל־שמחה האט אפילו צוגעלייגט אז ער איז גרייט צו‬ ‫א מענטש וואס האט געלט!״ האט איינער שטיל געזאגט צו זיין‬ ‫בארגן געלט‪ ,‬כדי זיין זון זאל אויך קענען גיין מיט אזא שיינעם‬ ‫שכן‪ .‬דער אייניקל האט געהערט די לויב־ווערטער‪ ,‬און זיין פנים‬ ‫צירונג‪ .‬דער אלטער האט געשאקלט מיטן קאפ‪ .‬״איר ווילט דאס‬ ‫האט געשיינט פון צופרידנהייט‪.‬‬ ‫נאכמאכן? איר ווייסט דען וואס דאס איז?!״‬ ‫די אלטע מעשה איז מיט דער צייט אלץ ווייניגער דערציילט‬ ‫די מענטשן זענען שטיל געווארן‪ .‬דער אלטער האט א טריט‬ ‫געווארן‪ .‬מען האט גערעדט וועגן דעם גאלד‪ ,‬וועגן דער ארבעט‪,‬‬ ‫געטון נענטער און אנגעוויזן אויפן גאלדענעם גרויסע קייטל‪.‬‬ ‫וועגן דעם חשובן בעל־הבית וואס טראגט עס‪ .‬וואס איז אמאל‬ ‫״איך געדענק נאך זיין זיידן‪ .‬איך געדענק אים ווען ער איז געווען‬ ‫געווען א צייכן פון בושה‪ ,‬איז אין די אויגן פון די מענטשן געווארן‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬האט דער גאלדענער גרויסע קייטל אויסגעזען‬ ‫דער נאנטסטער מענטש צום קעניג‪ .‬און איך געדענק אויך דעם‬ ‫אנדערש אין די אויגן פון די צוהערער‪.‬‬ ‫טאג ווען מען האט אים ארויסגעלאזט פון פאלאץ מיט א פשוטן‬ ‫גרויסע קייטל ארום דעם האלדז‪ .‬איך בין דעמאלטס געווען א‬ ‫״נאראנים!״ האט דער אלטער אויסגערופן מיט ווייטאג‪.‬‬ ‫יונגער בחור‪ ,‬אבער אזא זאך פארגעסט מען נישט אזוי שנעל‪.‬״‬ ‫״זיין זיידע האט דאס געטראגן כדי צו געדענקען זיין חטא‪ ,‬און‬ ‫שטייענדיג דארט פארן קרעמל האט דער אלטער‬ ‫איר ווילט עס טראגן כדי מענטשן זאלן אייך מקנא זיין! דער‬ ‫אנגעהויבן דערציילן‪ .‬ער האט דערציילט פונעם גרויסן חטא‪,‬‬ ‫גרויסע קייטל איז א צייכן פון בושה‪ .‬אז מען האט אים געמאכט‬ ‫פונעם טויט־אורטייל און פון דער רחמנות פונעם קעניג‪ .‬ער‬ ‫פון גאלד‪ ,‬איז דען דער פארברעכן געווארן א כבוד?!״ קיינער‬ ‫האט מסביר געווען פארוואס דער יועץ און זיינע קינדער האבן‬ ‫האט נישט געענטפערט‪ .‬פון אינעווייניג אין קרעמל האט זיך‬ ‫געדארפט טראגן דעם גרויסע קייטל‪ .‬דער בעל־שמחה האט‬ ‫געהערט דאס קלאפן פון א קליינעם האמער‪ .‬אינדרויסן זענען‬ ‫אויפגעהערט צו שפילן מיט זיין געלט־בייטל‪ .‬דער אייניקל‬ ‫אלע געשטאנען שטיל‪.‬‬ ‫האט אראפגעלאזט די אויגן‪ .‬מיט יעדן ווארט וואס דער אלטער‬ ‫זיך צו באדעקן‪.‬‬ ‫טייערע אידן‪ ,‬דער צמח צדיק עפנט אונז די אויגן צו‬ ‫באטראכטן א זאך וואס באגלייט אונז יעדן טאג‪ .‬א מענטש‬ ‫אט דאס איז דער קייטל פונעם יועץ‪ .‬דער יועץ האט‬ ‫שטייט אויף אינדערפרי און טוט זיך אן זיינע קליידער‪.‬‬ ‫אמאל געקענט ארומגיין אן דעם קייטל‪ .‬ער איז געווען‬ ‫נאנט צום קעניג און האט גענאסן פון זיין פארטרויען‪.‬‬ ‫דאס איז ביי אים אזוי פשוט און פארשטענדליך‪ ,‬אז ער‬ ‫ערשט נאכדעם וואס ער האט זיך פארזינדיגט און איז‬ ‫שטעלט זיך אפילו נישט אפ צו טראכטן דערפון‪ .‬אבער די‬ ‫פאראורטיילט געווארן צום טויט‪ ,‬האט דער קעניג אויף אים‬ ‫תורה נעמט אונז צוריק צום אנהויב און ווייזט אונז‪ :‬עס איז‬ ‫רחמנות געהאט און אים געהייסן טראגן דעם צייכן‪ .‬יעדעס‬ ‫נישט אלעמאל אזוי געווען‪ .‬עס איז געווען א צייט ווען דער‬ ‫מאל ווען ער האט אים אנגערירט‪ ,‬האט ער געדענקט וואס‬ ‫מענטש האט בכלל נישט געדארפט די מלבושים‪ .‬פון וואו‬ ‫איז געשען‪ .‬דער קייטל האט דערציילט פון א מענטש וואס‬ ‫איז געקומען דער צורך דערצו? וואס איז געשען‪ ,‬אז דער‬ ‫איז געפאלן‪ ,‬און פון א קעניג וואס האט אויף אים רחמנות‬ ‫מענטש דארף זיך באדעקן?‬ ‫געהאט‪.‬‬ ‫אדם הראשון‪ ,‬קודם החטא‪ ,‬איז געווען אין א הויכן און‬ ‫דער יועץ האט דעריבער נישט געזוכט מיט וואס זיך‬ ‫הייליגן מצב‪ .‬ווי דער צמח צדיק שרייבט‪ ,‬האבן כתנות אור‬ ‫אויפצוטון‪ .‬וואס זאל ער דען ווייזן פאר די מענטשן? דעם‬ ‫אים ארומגענומען‪ .‬ער האט נישט געדארפט צוקומען צו די‬ ‫צייכן פון זיין אייגענעם חטא? ער האט אים געטראגן ווייל‬ ‫מלבושים וואס מיר דארפן היינט‪ .‬נאכדעם וואס ער האט‬ ‫דער קעניג האט אזוי באפוילן‪ ,‬און ער האט מקיים געווען‬ ‫געזינדיגט‪ ,‬איז ער געפאלן פון זיין פריערדיגער מדריגה‬ ‫דעם צוועק דערפון‪ :‬צו געדענקען זיין שולד און דעם חסד‬ ‫און איז געווארן מחויב מיתה‪ .‬דער אויבערשטער האט אויף‬ ‫וואס מען האט מיט אים געטון‪ .‬דער פשוטער קייטל האט‬ ‫אים רחמנות געהאט און פארמינערט דעם עונש; די כתנות‬ ‫אים געהאלפן צו בלייבן מיט א צובראכן הארץ‪ ,‬מיט הכנעה‬ ‫אור זענען פון אים אוועקגענומען געווארן‪ ,‬און ער האט‬ ‫און מיט דאנקבארקייט צום קעניג‪.‬‬ ‫געדארפט צוקומען צו א באדעקונג פאר זיין גוף‪.‬‬ ‫דער צמח צדיק לערנט אונז‪ ,‬אז אויך אונזערע מלבושים‬ ‫די תורה דערציילט‪ :‬״ַוַ ֵּיּ ְְדעּו ִּכּ י ֵֵע ֻיֻר ִּּמם ֵֵהם ַוַ ִּיּ ְְת ְּּפרּו ֲֲעֵלֵ ה ְְת ֵֵאָנָ ה‬ ‫טראגן מיט זיך אזא דערמאנונג‪ .‬דער גאנצער צורך צו‬ ‫ַוַ ַּיּ ֲֲעׂשּו ָלָ ֶֶהם ֲֲח ֹֹגֹרֹת״‪ .‬די באדעקונג איז זיי געווארן נויטיג צוליב‬ ‫באדעקן דעם גוף איז נשתלשל געווארן מחמת דעם חטא‬ ‫דעם חטא‪ .‬דאס וואס האט פריער נישט אויסגעפעלט‪ ,‬האט‬ ‫פון אדם הראשון‪ ,‬אונזער ערשטן זיידן‪ .‬מיר זענען שוין‬ ‫יעצט געפעלט‪ .‬דער מענטש האט פארלוירן דעם אור וואס‬ ‫צוגעוואוינט דערצו‪ ,‬אבער דער געוואוינהייט טוישט נישט‬ ‫האט אים ארומגענומען‪ ,‬און האט געדארפט זוכן מיט וואס‬ ‫געגעבן דעם קייטל‪ ,‬כדי ער זאל געדענקען וואס ער האט‬ ‫דעם שורש פון דער זאך‪ .‬דאס וואס מיר דארפן א בגד איז‬ ‫געטון! ווי קען ער זיך אזוי פארלירן אין דער שיינקייט‬ ‫אליין א דערמאנונג‪ ,‬אז דער מענטש האט פארלוירן א הויכן‬ ‫דערפון‪ ,‬ביז ער פארגעסט פארוואס ער טראגט עס בכלל?‬ ‫מצב וואס ער האט אמאל פארמאגט‪.‬‬ ‫דער אלטער מאן אינעם משל האט דאס געזען און‬ ‫ווען מען געדענקט דאס‪ ,‬באקומט דער מלבוש אן‬ ‫נישט געקענט שווייגן‪ .‬ער האט געדענקט די מעשה‪ .‬ער‬ ‫אנדער באדייט‪ .‬מען טוט עס אן ווייל מען דארף עס האבן‪,‬‬ ‫האט געוואוסט וואס עס ליגט אונטערן גאלד‪ .‬דעריבער‬ ‫אבער מען מאכט דערפון נישט זיין גאנצע חשיבות‪ .‬א‬ ‫האט ער גערופן צו די מענטשן‪ :‬איר באטראכט די‬ ‫מענטש קען זיך דערביי דערמאנען‪ :‬איך האב א נשמה‬ ‫אויסארבעטונג‪ ,‬אבער איר ווייסט נישט וואס איר זעט!‬ ‫אויף וואס איך דארף אכטונג געבן‪ .‬איך האב אן עבודה וואס‬ ‫איר זוכט דאס נאכצומאכן‪ ,‬ווייל איר מיינט אז דאס איז א‬ ‫ליגט אויף מיר‪ .‬איך דארף פאררעכטן מיינע מעשים און‬ ‫סימן פון גרויסקייט‪ .‬געדענקט קודם פון וואו דער קייטל‬ ‫דינען דעם אויבערשטן‪ .‬דאס בגד באדעקט דעם גוף‪ ,‬אבער‬ ‫קומט‪ ,‬און דערנאך טראכט צי דאס איז א זאך מיט וואס זיך‬ ‫מיין אויפמערקזאמקייט דארף גיין צו דעם וואס טוט זיך‬ ‫אויפצוטון!‬ ‫אינעווייניג‪.‬‬ ‫מיט דעם משל דערמאנט אונז דער צמח צדיק אויך‬ ‫נאר וואס איז געשען אינעם משל? דער יועץ האט‬ ‫וואס דער אמת'ער פלאץ פון די מלבושים איז אין אונזער‬ ‫געדענקט‪ ,‬דער זון האט שוין געדענקט ווייניגער‪ ,‬און‬ ‫לעבן‪ .‬מען דארף זיי האבן‪ ,‬אבער זיי זענען א צורך וואס‬ ‫ביים אייניקל איז דער זכרון נאך שוואכער געווארן‪ .‬דער‬ ‫דארף דעם מענטש דינען‪ .‬ווען מען מאכט פון זיי אן עיקר‪,‬‬ ‫פשוטער קייטל איז געווארן זיידן‪ ,‬דערנאך גאלד‪ .‬מען האט‬ ‫הייבט דער מענטש אן צו דינען זיינע מלבושים‪ .‬זיין קאפ‬ ‫אים אלץ מער פארשענערט‪ ,‬ביז די מענטשן האבן שוין‬ ‫איז פארנומען דערמיט‪ ,‬זיין געלט גייט דערויף‪ ,‬און זיינע‬ ‫נאר באמערקט דעם שיינעם צירונג‪ .‬די בושה וואס האט‬ ‫טעג ווערן אויסגעפילט מיטן נאכלויפן זאכן וואס ער דארף‬ ‫געברענגט דעם קייטל איז פארגעסן געווארן‪ .‬מען האט‬ ‫נישט באמת האבן‪.‬‬ ‫געקוקט אויף דעם גאלד און געמיינט אז מען זעט א כבוד‪,‬‬ ‫בשעת מען האט אין אמת'ן געקוקט אויף א צייכן פון א‬ ‫א מענטש האט שוין וואס אנצוטון‪ ,‬אבער ער זעט עפעס‬ ‫חטא‪.‬‬ ‫שענערס און ווערט אומרואיג‪ .‬דאס וואס האט אים נעכטן‬ ‫גענוגט‪ ,‬איז אים היינט שוין נישט גענוג‪ .‬נאכדעם וואס ער‬ ‫דאס איז די טעות וואס דער צמח צדיק שטעלט דא‬ ‫פארשאפט זיך דאס נייע‪ ,‬זעט ער ווידער עפעס אנדערש‪.‬‬ ‫ארויס‪ .‬מענטשן פארגעסן פון וואו די מלבושים קומען‪ ,‬און‬ ‫אזוי קען ער שטענדיג זיין פארנומען‪ ,‬שטענדיג זוכן און‬ ‫מאכן פון זיי אן עיקר‪ .‬מען וויל זיך באפוצן מיט טייערע‬ ‫שטענדיג שפירן אז עס פעלט אים נאך עפעס‪ .‬ער האט‬ ‫שטאפן‪ ,‬מיט שיינע אויסארבעטונגען‪ ,‬מען פארברענגט‬ ‫קליידער פארן גוף‪ ,‬אבער אין קאפ האט ער נישט קיין‬ ‫צייט מיטן טראכטן וואס צו קויפן‪ ,‬וואס וועט שענער‬ ‫מנוחה‪ .‬דער טפל נעמט אים איין‪ ,‬ביז פארן עיקר בלייבט‬ ‫אויסזען און מיט וואס מען וועט קענען מער ארויסשטארן‪.‬‬ ‫אים ווייניג צייט און ווייניג כח‪.‬‬ ‫דאס וואס איז געקומען צו באדעקן די בושה‪ ,‬ווערט א‬ ‫מיטל מיט וואס זיך צו גרויסן‪.‬‬ ‫באזונדער שטעלט זיך ארויס דעם נסיון ווען מען‬ ‫דער מענטש נעמט דעם צייכן פון זיין ירידה ‪ -‬און וויל‬ ‫מאכט חתונה א זון אדער א טאכטער‪ .‬א מענטש זעט‬ ‫דערמיט ווייזן זיין חשיבות!‬ ‫וואס זיין חבר האט געמאכט‪ ,‬וועלכע טייערע מלבושים‬ ‫יענער האט געקויפט‪ ,‬און עס הייבט אים אן צו ברענען‬ ‫שטעלט אייך פאר דעם יועץ‪ ,‬ווי ער וואלט געשטאנען‬ ‫אינעווייניג‪ .‬ביז יעצט האט ער געהאט א חשבון וויפיל ער‬ ‫פארן קעניג און זיך גערימט מיט זיין קייטל‪ .‬ער וואלט אים‬ ‫קען אויסגעבן‪ .‬ער האט געוואוסט וואס ער האט און וואס‬ ‫געוויזן ווי שיין עס איז אויסגעארבעט‪ ,‬וויפיל עס האט‬ ‫ער דארף‪ .‬אבער יעצט שטייט אים פאר די אויגן יענעמס‬ ‫געקאסט און ווי שטארק מענטשן זענען אים מקנא דערויף‪.‬‬ ‫שמחה‪ ,‬און זיין אייגענער חשבון ווערט אוועקגעשטופט‪.‬‬ ‫ווי אזוי וואלט דאס אויסגעזען? דער קעניג האט אים דאך‬ ‫און חוה האבן צוזאמענגענייט‪ .‬דארט האט זיך אנגעהויבן‬ ‫״אויב יענער האט געקענט‪ ,‬פארוואס זאל איך נישט‬ ‫דער צורך פאר דער באדעקונג‪ .‬וויפיל מען זאל שפעטער‬ ‫קענען?״ טראכט ער‪ .‬נאר יענער האט אפשר א ברייטע‬ ‫פארשענערן די מלבושים‪ ,‬קען מען דעם אנהויב נישט‬ ‫קעשענע‪ ,‬און ער האט נישט‪ .‬יענער קען באצאלן גלייך‬ ‫טוישן‪ .‬דער גאלדענער קייטל איז געבליבן א קייטל‪ ,‬און‬ ‫אויפן פלאץ‪ ,‬און ער דארף ערשט זוכן פון וואו צו נעמען‪.‬‬ ‫דער מלבוש בלייבט א דערמאנונג פון דעם וואס איז‬ ‫דער חילוק איז קלאר‪ ,‬אבער די קנאה לאזט אים נישט רואיג‬ ‫געקומען נאכן חטא‪ .‬די שיינקייט פון דער באדעקונג טאר‬ ‫טראכטן‪ .‬ער מאכט נישט דעם חשבון לויט זיין אייגענעם‬ ‫געלט; ער מאכט דעם חשבון לויט יענעמס מלבוש‪.‬‬ ‫אונז נישט מאכן פארגעסן וואס זי איז געקומען צו באדעקן‪.‬‬ ‫דאס איז דער בעל־שמחה ביים גאלדשמיד‪ .‬ער האלט‬ ‫דער יועץ האט געטראגן זיין פשוטן קייטל און געדענקט‬ ‫אין דער האנט דאס געלט וואס ער האט אזוי שווער‬ ‫דעם קעניג‪ .‬דער אייניקל האט זיך פארנומען מיטן גאלד‬ ‫צוזאמענגעלייגט‪ ,‬און ער איז גרייט זיך צו באלעסטיגןן‬ ‫און פארגעסן דעם קעניג‪ .‬לאמיר נעמען די דערמאנונג צום‬ ‫מיט חובות פאר א קייטל‪ .‬פרעג אים וואס עס פעלט אים‬ ‫הארצן‪ :‬זיך באגנוגענען מיט דעם וואס מען האט‪ ,‬נעמען‬ ‫אן דעם‪ ,‬וועט ער נישט אלעמאל האבן א קלארן ענטפער‪.‬‬ ‫וואס מען דארף‪ ,‬און נישט אוועקגעבן דאס לעבן פארן‬ ‫עס פעלט אים דער בליק פון די אנדערע‪ .‬עס פעלט אים‬ ‫טפל‪ .‬מיר זאלן נישט זיין אזוי פארנומען צו פארשענערן‬ ‫דאס געפיל אז ער איז נישט ווייניגער‪ .‬און פאר דעם איז ער‬ ‫דעם קייטל‪ ,‬אז מיר זאלן פארגעסן צו דינען דעם קעניג!‬ ‫גרייט צו געבן אוועק זיין מנוחה‪.‬‬ ‫צמח צדיק‪ ,‬פרשת בראשית‬ ‫לאמיר צוריקקוקן אויף די פייגנבלעטער וואס אדם‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫להערות והארות או לקבל הגליון מדי שבוע במייל‪,‬‬ ‫למכון א משל זיך צו לערנען‬ ‫‪musheltolearn@gmail.com‬‬ ‫אין להעתיק שום חלק מגליון זה בלי רשות המערכת‬