א משל זוך צו לערנען · A Mushel Zich Tzi Lernen — בראשית (2026-10-05)

פרשת בראשית
ַו ֵי ְּדע ּו ִּכי ֵע ֻיר ִּמם ֵהם ַו ִי ְּת ְּפר ּו ֲע ֵלה ְת ֵאנָ ה ַו ַי ֲּעשׂ ּו ָל ֶהם
ֲח ֹגר ֹת
געזעסן פאר אים. אין דער הויפטשטאט פון א גרויסער מלוכה איז געשטאנען
א פראכטפולער פאלאץ .הויכע זיילן האבן געשטיצט דעם
ביים ערשטן באזוך האט ער נאר געוויזן זיין סחורה .ביים
ברייטן אריינגאנג ,און ביי די שווערע אייזערנע טויערן האבן
צווייטן האט ער שוין געברענגט א קליינע מתנה .דער יועץ
האט עס נישט געוואלט אננעמען ,אבער דער סוחר האט זיך געהיטן באוואפנטע וועכטער .שרים און חשובע לייט זענען
איינגעבעטן .״פאר אזא חשובן מענטש ,וואס טראגט אויף זיך דארט געקומען און געגאנגען ,אבער אפילו דער גרעסטער שר
דעם עול פון דער גאנצער מלוכה ,מעג מען דאך ווייזן אביסל האט נישט געקענט אריינגיין צום קעניג ווען עס האט זיך אים
דרך־ארץ.״ דער יועץ האט געשמייכלט און צום סוף האט ער פארגלוסט .פריער האט מען געדארפט בעטן רשות ,און דערנאך
עס אנגענומען .מיט דער צייט זענען די באזוכן געווארן מער האט מען געווארט ביז דער קעניג וועט אים לאזן רופן.
אפט .מען האט געשמועסט פון מסחר ,פון פרעמדע לענדער ,און איין מענטש איז אבער געווען אנדערש .דאס איז געווען דער
צוביסלעך אויך פון דעם וואס קומט פאר אין פאלאץ. קעניגס געטרייער יועץ ,א קלוגער ,ערנסטער מאן ,מיט וועמען
דער יועץ האט הנאה געהאט פון די שמועסן .דער סוחר דער קעניג האט זיך דורכגערעדט איבער די וויכטיגסטע ענינים
האט אים אויסגעהערט מיט אזא אינטערעס ,ווי יעדער ווארט פון דער מלוכה .ווען אנדערע זענען נאך געשטאנען אינדרויסן
וואס קומט ארויס פון זיין מויל איז א טייערער אוצר .ווען דער און געווארט ,איז ער שוין געזעסן אינעווייניג ביים קעניגליכן
יועץ האט דערציילט ווי דער קעניג האט אנגענומען אן עצה טיש .דער קעניג האט אים ליב געהאט ווי אן אלטן ,נאענטן
זיינע ,האט יענער געשאקלט מיט התפעלות .״מען זעט דאך פריינט ,און דער יועץ האט געוואוסט אז אין גאנצן לאנד זענען
גלייך אויף וועמען דער קעניג פארלאזט זיך,״ האט ער געזאגט. פאראן ווייניג מענטשן וואס געניסן פון אזא נאנטקייט.
און דער יועץ ,וואס האט געדארפט היטן דעם קעניגס סודות,
אבער עס איז געקומען א טאג ,ווען די גאנצע נאנטקייט,
האט אנגעהויבן הנאה האבן פון דעם וואס א פרעמדער מענטש
דער גאנצער כבוד און דאס גאנצע פארטרויען האבן זיך
ווייסט ווי סאך ער ווייסט.
מיטאמאל אויפגעשאקלט .דער יועץ האט זיך פארזינדיגט קעגן
איין אוונט איז דער סוחר ווידער געקומען .דאס מאל האט דעם קעניג .עס האט זיך אנגעהויבן מיט א באזוך וואס האט
ער נישט מיטגעברענגט קיין שטאפן .ער האט געהאלטן אונטערן אויסגעזען גאנץ אומשולדיג.
ארעם א קליין האלצערנע קעסטל מיט א מעשענעם שלאס .דער
אין די טעג איז אנגעקומען אין דער הויפטשטאט א רייכער
יועץ האט אים אויפגענומען אין זיין פריוואטן צימער ,און דער
סוחר פון א ווייטן לאנד .ער האט געהאנדלט מיט טייערע שטאפן
סוחר האט געווארט ביז דער משרת איז ארויס .ערשט נאכדעם
און זעלטענע שטיינער ,און צווישן זיינע קונים זענען געווען
האט ער צוגערוקט זיין שטול צום טיש און אנגעהויבן רעדן מיט
שרים און גרויסע עשירים .אויך צום יועץ איז ער געקומען מיט
א נידעריגן קול.איך האב האט ער געזאגט ,א באזונדערע בקשה.
שיינע סחורה .ער איז געווען א מענטש מיט א גלאטן צונג ,האט
א זאך וואס נאר דער יועץ קען מיר צושטעלן.
געוואוסט ווען צו רעדן און ווען צו שווייגן ,און האט שטענדיג
ביי דער גרענעץ פון דער מלוכה איז געווען א שמאלער וועג געטראפן א גוט ווארט מיט וואס צו דערפרייען דעם וואס איז
גאלד איז געלעגן פאר אים .ער האט געעפנט דאס קעסטעלע, צווישן די בערג .דורך יענעם וועג האט מען געקענט דערגרייכן
גענומען איין מטבע אין דער האנט און עס לאנג באטראכט. א וויכטיגע פעסטונג ,און דעריבער האט דער קעניג דארט
דערנאך האט ער זיך אנגעהויבן איינרעדן אז אפשר איז די סכנה אוועקגעשטעלט א שטארקע וואך .אין פאלאץ איז געווען א
נישט אזוי גרויס .ער גיט דאך נאר א פאפיר .ער עפנט דאך נישט געהיימע מפה ,אויף וועלכער עס זענען געווען אנגעצייכנט די
קיין טויער. וועגן ,די פלעצער פון די וועכטער און די שעות ווען מען טוישט
די וועכטער .נאר געציילטע מענטשן האבן געמעגט זען יענעם
ער האט געוואוסט דעם אמת .אבער ער האט געזוכט א
פאפיר .דער יועץ איז געווען איינער פון זיי.
תירוץ ,מיט וואס ער זאל קענען שטיל מאכן זיין געוויסן.
״איך דארף נאר א קאפיע פון דער מפה,״ האט דער סוחר
צומארגנס ,ווען די באאמטע זענען שוין ארויס פון דער
געזאגט.
באראטונג ,איז דער יועץ געבליבן אין פאלאץ .דער קעניג
האט אים פריער איבערגעגעבן עטליכע פאפירן וואס ער זאל דער יועץ האט זיך תיכף אויסגעגלייכט אויפן שטול .״וואס
איבערקוקן ,און קיינער האט זיך נישט געוואונדערט אז ער רעדסטו?״ האט ער אים שארף געפרעגט .״דו ווייסט בכלל וואס
פארזוימט זיך דארט .ער איז צוגעגאנגען צום שאנק וואו די דו בעטסט? דאס איז א געהיימער פאפיר פונעם קעניג!״ דער
געהיימע מפות זענען געלעגן .די האנט האט אים געציטערט סוחר איז געבליבן רואיג .ער האט אראפגעלייגט דאס קעסטעלע
ווען ער האט גענומען דעם שליסל .ער האט זיך אויסגעדרייט אויפן טיש ,ארויסגענומען א קליינעם שליסל און געעפנט דעם
צו דער טיר ,צוגעהערט א רגע ,און דערנאך געעפנט דעם שאנק. שלאס .אינעווייניג זענען געלעגן רייען גאלדענע מטבעות .דאס
ליכט פון דער לאמפ האט געשיינט אויפן גאלד ,און דער יועץ
די מפה איז געלעגן אויף איר פלאץ .דער יועץ האט זי
האט אומווילנדיג דערויף א קוק געטון.
ארויסגענומען ,אויסגעשפרייט אויפן טיש און נעבן איר
אראפגעלייגט א ליידיגן בויגן .א וויילע איז ער געבליבן זיצן ״קיינער דארף נישט וויסן,״ האט דער סוחר געזאגט .״דער
מיט דער פעדער אין דער האנט .אויפן אויבערשטן ראנד פון פאפיר וועט בלייבן אויפן איר ארט .איך דארף נאר א קאפיע .איר
דער מפה האט זיך געזען דעם קעניגס צייכן .וויפיל מאל האט גיט מיר דעם קאפיע ,און דאס קעסטעלע בלייבט ביי אייך.״ דער
דער קעניג אים געזאגט :״אויף דיר קען איך זיך פארלאזן.״ יועץ האט אים אנגעקוקט .יעצט האט ער שוין פארשטאנען אז
די ווערטער זענען אים יעצט געקומען אין געדאנק .ער האט פאר אים זיצט נישט סתם א סוחר .א מענטש וואס איז גרייט
פארמאכט די אויגן -אבער אנשטאט צוריקצולייגן די מפה ,האט צו באצאלן אזויפיל געלט פאר די געהיימע וועגן צו א פעסטונג,
ער איינגעטונקען די פעדער אין טינט. זוכט נישט קיין וועג פאר זיינע שטאפן .דער פרעמדער וויל
קויפן דעם קעניגס סוד -און ער וויל אז דער קעניגס נאנטסטער
איין וועג נאכן צווייטן האט ער איבערגעצייכנט .ער האט
פריינט זאל אים עס פארקויפן.
אפגעשריבן וואו די וועכטער שטייען ,ווען מען טוישט די
וועכטער ,און פון וועלכער זייט דער צוגאנג צו דער פעסטונג איז ״ניין,״ האט דער יועץ געזאגט ,אבער זיין קול איז שוין נישט
שוואכער .יעדעס קליין צייכן אויפן פאפיר האט געקענט ווערן געווען אזוי פעסט ווי פריער .״דאס קען איך נישט טון.״ דער
א סכנה פאר די מענטשן וואס היטן דארט די מלוכה .ער האט סוחר האט פארמאכט דאס קעסטעלע ,אבער ער האט עס נישט
דאס געוואוסט .פונדעסטוועגן האט ער ווייטער געשריבן ,ביז צוריקגענומען .״טראכט עס איבער,״ האט ער שטיל געזאגט .״איך
דער קאפיע איז געווען פארטיג .דערנאך האט ער צוריקגעלייגט וועל קומען מארגן נאכט.״ ער איז אויפגעשטאנען ,צוגעגאנגען
די אריגינעלע מפה ,פארשלאסן דעם שאנק און דעם קאפיע צו דער טיר און ארויס .דאס קעסטעלע איז געבליבן אויפן טיש.
באהאלטן אין זיין טאש.
יענע נאכט האט דער יועץ נישט געהאט קיין רוה .ער איז
יענע נאכט איז דער סוחר צוריקגעקומען .דער יועץ האט געגאנגען פון איין עק צימער צום צווייטן ,זיך אפגעשטעלט
אים נישט געבעטן זיך אוועקצוזעצן .ער האט צוגעמאכט די ביים פענסטער און ווידער צוריקגעקומען צום טיש .ער האט
טיר ,ארויסגענומען דעם צוזאמענגעלייגטן פאפיר און אים געוואוסט אז ער דארף גלייך גיין צום קעניג און דערציילן ווער
איבערגעגעבן .דער סוחר האט עס געעפנט ,שנעל איבערגעקוקט עס איז צו אים געקומען .דאס איז געווען זיין פליכט .אבער דאס
צום פאלאץ מיטן געפונענעם פאפיר. די צייכענונגען און צופרידן צוגעשאקלט מיטן קאפ .נאך א
קורצע וויילע איז ער שוין געווען אינדרויסן .דער יועץ איז
אין פאלאץ האט מען פארגליכן די קאפיע מיט דער געבליבן אליין אין צימער ,מיטן קעסטעלע גאלד אויפן טיש.
אריגינעלער מפה .אלעס האט געשטימט :די וועגן ,די פלעצער
פון די וועכטער ,די שעות .אפילו א קליינע פארריכטונג ,וואס דער קעניג האט אים געגעבן דעם שליסל ווייל ער האט אים
מען האט ערשט לעצטנס צוגעשריבן אויף דער אריגינעלער געטרויט .און מיט אט דעם שליסל האט דער יועץ ארויסגענומען
מפה ,איז אויך געשטאנען אויף דער קאפיע .דאס האט שוין נישט דעם קעניגס סוד און אים פארקויפט פאר גאלד.
געקענט זיין קיין צופאל .איינער וואס האט געהאט צוטריט צום
עס איז נישט געווען קיין קליינע טעות ,וואס מען קען
געהיימען שאנק האט דעם פאפיר ארויסגענומען און אים איבער
פאררעכטן מיט א גוט ווארט ,און אויך נישט קיין אומפארזיכטיגע
געשריבן .נאר ווער? עס זענען דאך געווען בלויז געציילטע
רייד ,אויף וואס מען קען בעטן מחילה און ווייטער גיין .ער האט
מענטשן וועמען דער קעניג האט דאס ערלויבט.
געטון א שווערע פארברעכן קעגן דעם קעניג -א זאך וואס אפילו
מען האט אנגעהויבן אויספרעגן די משרתים און די וועכטער זיין הויכער אמט און זיין לאנגיעריגע געטריישאפט האבן נישט
אין פאלאץ .איינער האט דערציילט אז דער יועץ איז יענעם געקענט פארדעקן.
טאג געבליבן אליין נאכדעם וואס די אנדערע באאמטע זענען אין אנהויב האט דער יועץ נאך פרובירט זיך צו בארואיגן.
שוין ארויס .א צווייטער האט דערמאנט אז דער פרעמדער סוחר אפשר וועט די זאך נישט באקאנט ווערן .ער איז ווייטער
פלעגט אים אפט באזוכן .ווען מען האט גענויער נאכגעפרעגט, געקומען אין פאלאץ ,זיך באגריסט מיט די באאמטע און זיך
איז ארויסגעקומען אז דער סוחר איז אויך יענע נאכט געווען אוועקגעזעצט אויף זיין געווענליכן פלאץ .פון אינדרויסן האט
ביים יועץ אין שטוב .די באאמטע האבן זיך אנגעקוקט .דער ער פרובירט אויסצוזען רואיג .אבער יעדעס מאל ווען די טיר
יועץ? דער קעניגס נאנטסטער פריינט? זיי האבן דאס נאך אלץ איז אויפגעגאנגען ,האט ער אויפגעהויבן די אויגן .ווען צוויי
נישט געוואלט גלייבן. באאמטע האבן שטיל גערעדט אין א ווינקל ,האט ער זיך שוין
געפרעגט צי מען רעדט אפשר פון אים.
אבער ווען מען האט דורכגעזוכט זיין צימער ,האט מען
געפונען דאס האלצערנע קעסטע מיט די גאלדענע מטבעות. די זאך איז אבער נישט געבליבן באהאלטן .עטליכע
דער סוחר ,וואס מען האט דערווייל שטרענג אויסגעפארשט, טעג שפעטער ,ווען דער פרעמדער סוחר האט זיך געוואלט
האט צום סוף מודה געווען פון וועמען ער האט באקומען די מפה ארויסלאזן פון לאנד ,האבן די גרענעץ־וועכטער דורכגעזוכט
און וואס ער האט דערפאר באצאלט .יעצט האבן זיך אלע פרטים זיין וואגן .צווישן די געפאקטע שטאפן האט איינער פון זיי
צוזאמענגעשטעלט :דער געהיימער פאפיר ,דער נאכטיגער באמערקט א שמאלע לעדערנע טאש .דער סוחר האט זיך
באזוך און דאס גאלד אינעם קעסטעלע .דער מענטש אין וועמען געאיילט עס צו נעמען פון זיין האנט .״דאס זענען נאר מיינע
דער קעניג האט אזוי שטארק געטרויט ,האט פארקויפט זיין סוד פריוואטע חשבונות,״ האט ער געזאגט ,אבער זיין אומרואיגקייט
פאר געלט. האט ביים וועכטער אויפגעוועקט א חשד .ער האט געהייסן דעם
סוחר שטיין אין דער זייט און האט אליין געעפנט די טאש.
אין יענעם אינדערפרי איז דער יועץ געזעסן אין זיין
ארבעטס־צימער אין פאלאץ .אויף זיין טיש זענען געלעגן בריוון אינעווייניג איז געלעגן א צוזאמענגעלייגטער פאפיר.
און פאפירן ,אבער ער האט זיך נישט געקענט צוזאמעננעמען זיי דער וועכטער האט אים אויסגעשפרייט ,א קוק געטון אויף די
צו לייענען .שוין עטליכע מאל האט ער דורכגעלייענט די זעלבע צייכענונגען און תיכף גערופן זיין הויפטמאן .יענער האט גוט
שורה ,אן צו באמערקן וואס דארט שטייט .עפעס איס ער נישט געקענט די געגנט ,און ווי נאר ער האט באטראכט די מפה,
געווען רוהיג ,פון אינדרויסן זענען גערהערט געווארן שווערע איז זיין פנים געווארן ערנסט .דא זענען געווען אנגעצייכנט די
טריט .ער האט צוגעהערט .די טריט זענען געקומען נענטער, געהיימע צוגאנגס־וועגן צו דער פעסטונג -און אפילו די שעות
און נענטע און דערנאך האבן זיי זיך אפגעשטעלט גלייך פאר ווען מען טוישט די וועכטער! דער הויפטמאן האט געהייסן
זיין טיר. ארעסטירן דעם סוחר ,און א שנעלער שליח איז ארויסגעפארן
ווי נענטער מען איז געקומען צום געריכט־זאל ,אלץ שווערער עס האט זיך געהערט א קורצער קלאפ .איידער ער האט
איז אים געווארן אויפן הארץ .ער האט גוט געקענט די געזעצן נאך באוויזן צו ענטפערן ,איז די טיר אןיפגעבראכן געווארן .ביים
פון דער מלוכה .נישט איינמאל איז ער אליין געזעסן נעבן דעם שוועל איז געשטאנען א הויכער באאמטער ,און הינטער אים
קעניג בשעת מען האט גערעדט וועגן מענטשן וואס האבן זיך צוויי באוואפנטע וועכטער .דער יועץ האט זיי אנגעקוקט און
פארזינדיגט קעגן דער קרוין .ער האט געוואוסט וואס פאר א איז לאנגזאם אויפגעשטאנען פון זיין שטול .ער האט געקענט
שטראף עס קומט אויף אזא עבירה .ביז היינט זענען זיי געווען דעם באאמטן שוין יארן .געווענליך האט יענער אים באגריסט
יענעמס נעמען ,יענעמס מעשים ,יענעמס גורל .יעצט איז עס מיט גרויס דרך־ארץ .היינט איז זיין פנים געווען פארמאכט און
געווען זיין נאמען .זיין עבירה .זיין לעבן. ערנסט .ער איז נישט געקומען פרעגן אן עצה .ער איז געקומען
אים נעמען.
פאר די שווערע טירן פונעם געריכט־זאל האט מען זיך
אפגעשטעלט .דער באאמטער איז אריין מעלדן אז מען האט ״איר דארפט מיטקומען מיט אונז,״ האט דער באאמטער
געברענגט דעם יועץ ,און ער איז געבליבן ווארטן צווישן די צוויי געזאגט.
וועכטער .ער האט געהערט ווי מען רוקט א שטול אינעווייניג,
דער יועץ האט געעפנט דאס מויל ,אבער קיין ווארט איז
דערנאך א שטיל קול ,און ווידער איז געווארן שטיל .ער האט
נישט ארויסגעקומען .זיין האנט איז נאך געלעגן אויפן טיש,
געוואלט טראכטן וואס ער וועט זאגן ,ווי אזוי ער וועט זיך
נעבן די פאפירן .״צום קעניג?״ האט ער ענדליך געפרעגט ,מיט א
פארענטפערן .אבער ער האט נישט געהאט מיט וואס .די עבירה
קול וואס האט שוין נישט געקלונגען ווי זיין געווענליכער קול.
האט ער געטון ,די באווייזן זענען געווען קלאר ,און קיין שום
דער באאמטער האט א רגע געשוויגן .״מען ווארט אויף אייך אין
תירוץ האט אים נישט געקענט העלפן.
געריכט,״ האט ער געענטפערט .דער יועץ האט אראפגעקוקט.
די טיר איז הטא זיך געעפענט ,און מען האט אים יעצט האט ער שוין פארשטאנען :מען ווייסט .די זאך איז
געהייסן אריינקומען .דער יועץ איז אריבער דעם שוועל מיט אנטדעקט געווארן.
אראפגעלאזטע אויגן .די אלע יארן פון כבוד האבן אים יעצט
״אפשר קען איך פריער רעדן מיטן קעניג?״ האט ער געבעטן.
נישט געקענט באשיצן .זיין הויכער אמט האט אים נישט ״נאר א פאר ווערטער ...דער קעניג קען מיך דאך שוין אזוי לאנג.״
געקענט ראטעווען .פאר די ריכטער איז געשטאנען א מענטש ער האט געקוקט אויפן באאמטן ,געווארט אויף א קליינעם צייכן,
וואס איז באגאנגען א שווערע פארברעכן קעגן דעם קעניג ,און אויף עפעס וואס זאל אים געבן האפענונג .אבער דער באאמטער
דער געזעץ איז געווען קלאר און באקאנט: האט נאר געשאקלט מיטן קאפ .ער האט נישט געהאט קיין
אויף אזא פארברעכן איז געווען איין שטראף :טויט. רשות אים ערגעץ אנדערש צו פירן .די צוויי וועכטער זענען
צוגעקומען נענטער ,איינער פון רעכטס און איינער פון לינקס.
אין געריכט־זאל איז געווען שטיל .די ריכטער האבן דער יועץ האט לאנגזאם אראפגענומען זיין האנט פונעם טיש
איבערגעלייענט די באשולדיגונג ,און דער יועץ איז געשטאנען און איז מיטגעגאנגען.
פאר זיי מיט אראפגעלאזטע אויגן .ער האט נישט פרובירט צו
פארדרייען דעם אמת .ער האט געוואוסט וואס ער האט געטון. דער וועג איז געווען דער זעלבער ווועג וואס ער איז
ווען מען האט אים געפרעגט צי ער האט נאך עפעס צו זאגן, דורכגעגאנגען טויזנטער מאל .דא האט ער זיך אפגעשטעלט
האט ער נאר געבעטן אז מען זאל איבערגעבן פארן קעניג אז ער שמועסן מיט די שרים; דארט האט ער אמאל געווארט אויפן
קעניג; דורך יענער טיר איז ער אריינגעגאנגען צו די געהיימע
האט חרטה .זיין קול האט געציטערט .דאס פנים איז אים געווען
באראטונגען .אבער היינט איז אלעס געווען אנדערש .די מענטשן
ווייס ווי די וואנט.
וואס זענען אים אנטקעגנגעקומען ,זענען געבליבן שטיין .איינער
ווען דער פסק איז געלעגן פארן קעניג ,האט דער קעניג האט אראפגעלאזט די אויגן ,א צווייטער האט זיך אפגערוקט צו
לאנג דערויף געקוקט .ער האט זיך דערמאנט אין די יארן וואס דער זייט .דער קעניגס חשובער יועץ איז דורכגעגאנגען צווישן
דער יועץ האט אים געטריי געדינט ,אין די שווערע שעות ווען זיי ווי א געפאנגענער ,מיט א וועכטער אויף יעדער זייט.
געטראגן .ווען ער האט אים אנגערירט ,האט ער זיך דערמאנט זיי האבן צוזאמען געזוכט אן עצה ,און אין דער נאנטקייט וואס
אינעם שטילן געריכט־זאל ,אינעם פארשלאסענעם צימער און איז געווען צווישן זיי .דאס פארברעכן איז געווען א שווערער.
אין די טריט .ער האט נישט געזוכט אים שענער צו מאכן .ער מען האט עס נישט געקענט פארקוקן .אבער דער געדאנק ,אז
האט גוט געוואוסט פארוואס ער טראגט אים .דער גרויסע קייטל זיין אלטער פריינט זאל אומקומען ,האט אים נישט געגעבן קיין
האט אים דערמאנט אין זיין בושה -און אינעם חסד פונם קעניג, מנוחה.
צוליב וועלכן ער לעבט נאך.
דערווייל איז דער יועץ געזעסן אין א פארשלאסן צימער.
אמאל ,ווען זיין זון איז נאך געווען יונג ,האט דאס קינד יעדעס מאל ווען טריט זענען דערהערט געווארן ,האט ער
געפרעגט פארוואס דער טאטע גייט שטענדיג מיט דעם פשוטן אויפגעהויבן דעם קאפ .אפשר קומט מען אים שוין נעמען? ער
גרויסע קייטל .און אויך פאר איהם טוט מען עס אן א יעדן טאג?, האט געטראכט פון זיין שטוב ,פון זיין זון ,פון די פשוטע זאכן
דער יועץ האט אים צוגערופן צו זיך און אים אוועקגעזעצט נעבן וואס ער האט ביז היינט קוים באמערקט .צו קענען נאך איין מאל
זיך .ער האט נישט אפגעשטופט די פראגע און נישט פרובירט צו אהיימגיין ,צו קענען נאך איין מאל זיצן מיט זיין קינד ביים טיש
פארשענערן די מעשה .מיט אן ערנסטן קול האט ער אים אלעס -וואס וואלט ער יעצט נישט אוועקגעגעבן דערפאר!
דערציילט :דעם פארברעכן ,דעם פסק און די רחמנות פונעם
ענדליך האט זיך די טיר געעפענט .א קעניגליכער
קעניג .דער זון האט שטיל צוגעהערט און פון צייט צו צייט
באאמטער איז אריינגעקומען מיט א פארזיגלטן בריוו .דער יועץ
געקוקט אויפן גרויסע קייטל.
איז אויפגעשטאנען ,אבער די פיס האבן אים קוים געטראגן.
״געדענק ,מיין קינד,״ האט דער טאטע געזאגט ,״ווען דו דער באאמטער האט געעפנט דעם בריוו און אנגעהויבן לייענען.
וועסט דאס טראגן ,זאלסטו וויסן וואס דו טראגסט .דאס איז דער קעניג האט ,צוליב זיין גרויסער ליבשאפט און רחמנות,
נישט קיין סימן ווי חשוב מיר זענען .דאס דערמאנט אונז ווי באשלאסן דיר צו שענקען דיין לעבן .דער יועץ האט פאר א רגע
ווייט איך בין געפאלן ,און ווי גרויס דער קעניגס חסד איז געווען.״ נישט געקענט גלייבן וואס ער הערט .ער האט זיך אנגעכאפט
דער זון האט ערנסט צוגעשאקלט מיטן קאפ .אין יענער שעה אינעם רוקן פונעם שטול ,און טרערן זענען אים געגאנגען פון
האט ער פארשטאנען .ער האט געזען דעם טאטנס טרערן און די אויגן.
געהערט ווי זיין שטימע האט זיך געבראכן. אבער דער בריוו איז נאך נישט געווען אויסגעלייענט.
אנשטאט דעם טויט־שטראף האט דער קעניג באפוילן אז דער
אבער די יארן זענען אריבער .דער זון איז עלטער
יועץ זאל טראגן א גרויסע קייטל ארום דעם האלדז .אויך זיינע
געווארן ,און מיט דער צייט האט ער אליין געפירט א שטוב.
קינדער און אייניקלעך זאלן טראגן אזא גרויסע קייטל .דאס זאל
דעם גרויסע קייטל האט ער ווייטער געטראגן ,אזוי ווי דער
בלייבן א שטענדיגער צייכן ,כדי מען זאל געדענקען וואס איז דא
קעניג האט באפוילן .נאר די זכרונות פונעם געריכט און פונעם
געשען .דער יועץ איז בעצם געווען מחויב מיתה; נאר דער קעניג
פארשלאסענעם צימער האט ער דאך נישט אליין מיטגעלעבט.
האט אים ,מיט זיין גרויסן חסד ,געראטעוועט פונעם טויט.
ביי אים איז עס שוין געווען א מעשה וואס ער האט אמאל
געהערט פונעם טאטן .ער האט געוואוסט דעם אינהאלט ,אבער מען האט אים געברענגט א פשוטן גרויסע קייטל .קיין
די פחד איז נישט געשטאנען פאר זיינע אויגן. גאלד איז דארט נישט געווען ,קיין טייערע שטיינער און קיין
שיינע אויסארבעטונג .דער יועץ האט אים גענומען מיט ביידע
איין טאג איז ער געזעסן ביים שניידער און אויסגעקליבן
הענט און שטיל אנגעטון ארום זיין האלדז .יעצט ,ווען מען האט
שטאף פאר א נייעם מלבוש .אויפן טיש איז געלעגן א ווייכער
געעפנט פאר אים די טיר ,איז ער ארויסגעגאנגען פון פאלאץ ווי
שטיק זייד .ער האט עס אנגערירט און דערנאך א קוק געטון
אן אנדער מענטש .די זעלבע זון האט געשיינט ,די זעלבע גאסן
אויף זיין פשוטן גרויסע קייטל .״אפשר קענסטו מיר מאכן דעם
זענען געלעגן פאר אים ,אבער ער האט יעדן טריט געשפירט ווי
גרויסע קייטל פון דעם זיידענעם שטאף?״ האט ער געפרעגט.
א מתנה.
״איך וועל דאך ווייטער טראגן א גרויסע קייטל ,פונקט ווי מען
האט אונז געהייסן .נאר ער קען דאך אויסזען אביסל שענער.״ פון יענעם טאג אן האט ער דעם גרויסע קייטל געטריי
א צייכן פון עשירות און כבוד .און אזוי ווי עס גייט ,האט דער עולם דער שניידער האט גענומען די מאס ,און עטליכע טעג
נישט לאנג נאר געקוקט .מענטשן האבן אנגעהויבן טראכטן ווי שפעטער איז דער נייער גרויסע קייטל געווען גרייט .דער
אזוי זיי קענען זיך אויך פארשאפן אזא גרויסע קייטל. זון האט אים אנגעטון און איז געווען צופרידן .ער האט נישט
געטראכט אז ער ווארפט אוועק די מעשה פון זיין טאטן .וואס
צווישן זיי איז געווען א בעל־הבית וואס האט זיך צוגעגרייט
צו דער חתונה פון זיין זון .ער איז נישט געווען קיין עושר .דאס דען? דער גרויסע קייטל איז דאך געבליבן אויפן האלדז! ער
געלט פאר די חתונה האט ער צוזאמען געקליבן במשך פון יארן, האט נאר פארשענערט דעם צייכן .אבער צוזאמען מיטן פשוטן
א מטבע נאך א מטבע .אבער נאכדעם וואס ער האט געזען דעם אויסזען איז שוין אויך אביסל פונעם אלטן זכרון פארלוירן
גאלדענעם גרויסע קייטל ,האט ער שוין נישט געהאט קיין רוה. געגאנגען.
פארוואס זאל זיין זון אויסזען ווייניגער ווי יענער? עס איז דאך א ווען זיין אייגענער זון איז אויפגעוואקסן ,האט ער שוין
חתונה .איינמאל אין לעבן מאכט מען חתונה דעם קינד! פון קליינווייז אן געזען א שיינעם זיידענעם גרויסע קייטל.
ער איז אריין צום גאלדשמיד און האט געבעטן מען זאל אים אזוי גייט מען אין זייער משפחה .דאס איז געווען ביי אים א
מאכן אזא גרויסע קייטל .ווען ער האט געהערט דעם פרייז, באקאנטע זאך ,פונקט ווי אנדערע געוואוינהייטן אין שטוב .און
האט ער געשפירט ווי דאס הארץ פאלט אים אראפ .ער האט ווען דער אייניקל איז געווארן א פארמעגליכער מענטש ,האט ער
ארויסגענומען זיין געלט־בייטל ,געציילט די מטבעות און זיי באשלאסן אז פאר אזא משפחה פאסט עפעס נאך שענערס .זייד
ווידער אריינגעלייגט .עס האט געפעלט א גרויסער סכום .״איך איז טאקע שיין ,אבער א גרויסע קייטל פון גאלד וועט שוין זיין
וועל אפשר קענען בארגן דעם רעשט,״ האט ער געזאגט נאך א עפעס באזונדערס.
שטיקל שווייגן .פאר א זאך וואס האט אים ביז נעכטן בכלל נישט
ביים גאלדשמיד אין קרעמל האט מען לאנג גערעדט וועגן
געפעלט ,איז ער שוין געווען גרייט אריינצופאלן אין חובות.
דער אויסארבעטונג .דער אייניקל האט געוואלט א ברייטן,
אין יענע טעג זענען עטליכע מענטשן געשטאנען נעבן דעם שיינעם גרויסע קייטל ,מיט איידעלע אויסקריצונג ,און א
גאלדשמידס קרעמל און גערעדט מיט התפעלות וועגן דעם שטארקן פאכמאנשאפט .דער גאלדשמיד האט אים געוויזן
נייעם צירונג .איינער האט געוואלט א דינערן גרויסע קייטל, פארשידענע מוסטערן ,און ער האט אויסגעקליבן איינעם וואס
א צווייטער א ברייטערן ,און דער בעל־שמחה האט געפרעגט האט אים געפעלן .ווען דער גרויסע קייטל איז געווען פארטיג,
צי מען קען עפעס נאכלאזן פונעם פרייז .דער אייניקל איז אויך האט דער בעל־מלאכה אים געלייגט אויף א שטיק טונקעלן
דארט געשטאנען ,אנגעטון מיט זיין גאלדענעם גרויסע קייטל. סאמעט .דאס גאלד האט געבליצט .דער אייניקל האט אים
פונקט דעמאלט איז אן אלטער מאן פארבייגעגאנגען ,אנגעלאנט באטראכט פון אלע זייטן מיט גרויס הנאה.
אויף א שטעקן .ווען ער האט געהערט פון וואס מען רעדט ,איז
ביי דער ערשטער גרויסער מסיבה וואו ער איז אנגעקומען
ער געבליבן שטיין.
מיטן נייעם גרויסע קייטל ,האבן מענטשן גלייך באמערקט דאס
דער אלטער האט געקוקט אויפן אייניקל ,דערנאך אויפן טייערע שטיקל .איינער האט אים געפרעגט ווער עס האט דאס
גרויסע קייטל ,און זיין פנים איז געווארן ערנסט .״וואס ווילט געמאכט .א צווייטער האט געוואלט וויסן וויפיל עס וועגט .א
איר זיך מאכן?״ האט ער געפרעגט .מען האט אים מסביר געווען. דריטער האט נאר געקוקט מיט גרויסע אויגן .״אזוי זעט אויס
דער בעל־שמחה האט אפילו צוגעלייגט אז ער איז גרייט צו א מענטש וואס האט געלט!״ האט איינער שטיל געזאגט צו זיין
בארגן געלט ,כדי זיין זון זאל אויך קענען גיין מיט אזא שיינעם שכן .דער אייניקל האט געהערט די לויב־ווערטער ,און זיין פנים
צירונג .דער אלטער האט געשאקלט מיטן קאפ .״איר ווילט דאס האט געשיינט פון צופרידנהייט.
נאכמאכן? איר ווייסט דען וואס דאס איז?!״
די אלטע מעשה איז מיט דער צייט אלץ ווייניגער דערציילט
די מענטשן זענען שטיל געווארן .דער אלטער האט א טריט געווארן .מען האט גערעדט וועגן דעם גאלד ,וועגן דער ארבעט,
געטון נענטער און אנגעוויזן אויפן גאלדענעם גרויסע קייטל. וועגן דעם חשובן בעל־הבית וואס טראגט עס .וואס איז אמאל
״איך געדענק נאך זיין זיידן .איך געדענק אים ווען ער איז געווען געווען א צייכן פון בושה ,איז אין די אויגן פון די מענטשן געווארן
האט געזאגט ,האט דער גאלדענער גרויסע קייטל אויסגעזען דער נאנטסטער מענטש צום קעניג .און איך געדענק אויך דעם
אנדערש אין די אויגן פון די צוהערער. טאג ווען מען האט אים ארויסגעלאזט פון פאלאץ מיט א פשוטן
גרויסע קייטל ארום דעם האלדז .איך בין דעמאלטס געווען א
״נאראנים!״ האט דער אלטער אויסגערופן מיט ווייטאג. יונגער בחור ,אבער אזא זאך פארגעסט מען נישט אזוי שנעל.״
״זיין זיידע האט דאס געטראגן כדי צו געדענקען זיין חטא ,און
שטייענדיג דארט פארן קרעמל האט דער אלטער
איר ווילט עס טראגן כדי מענטשן זאלן אייך מקנא זיין! דער
אנגעהויבן דערציילן .ער האט דערציילט פונעם גרויסן חטא,
גרויסע קייטל איז א צייכן פון בושה .אז מען האט אים געמאכט
פונעם טויט־אורטייל און פון דער רחמנות פונעם קעניג .ער
פון גאלד ,איז דען דער פארברעכן געווארן א כבוד?!״ קיינער האט מסביר געווען פארוואס דער יועץ און זיינע קינדער האבן
האט נישט געענטפערט .פון אינעווייניג אין קרעמל האט זיך געדארפט טראגן דעם גרויסע קייטל .דער בעל־שמחה האט
געהערט דאס קלאפן פון א קליינעם האמער .אינדרויסן זענען אויפגעהערט צו שפילן מיט זיין געלט־בייטל .דער אייניקל
אלע געשטאנען שטיל. האט אראפגעלאזט די אויגן .מיט יעדן ווארט וואס דער אלטער
זיך צו באדעקן. טייערע אידן ,דער צמח צדיק עפנט אונז די אויגן צו
באטראכטן א זאך וואס באגלייט אונז יעדן טאג .א מענטש
אט דאס איז דער קייטל פונעם יועץ .דער יועץ האט
שטייט אויף אינדערפרי און טוט זיך אן זיינע קליידער.
אמאל געקענט ארומגיין אן דעם קייטל .ער איז געווען
נאנט צום קעניג און האט גענאסן פון זיין פארטרויען. דאס איז ביי אים אזוי פשוט און פארשטענדליך ,אז ער
ערשט נאכדעם וואס ער האט זיך פארזינדיגט און איז שטעלט זיך אפילו נישט אפ צו טראכטן דערפון .אבער די
פאראורטיילט געווארן צום טויט ,האט דער קעניג אויף אים תורה נעמט אונז צוריק צום אנהויב און ווייזט אונז :עס איז
רחמנות געהאט און אים געהייסן טראגן דעם צייכן .יעדעס נישט אלעמאל אזוי געווען .עס איז געווען א צייט ווען דער
מאל ווען ער האט אים אנגערירט ,האט ער געדענקט וואס מענטש האט בכלל נישט געדארפט די מלבושים .פון וואו
איז געשען .דער קייטל האט דערציילט פון א מענטש וואס איז געקומען דער צורך דערצו? וואס איז געשען ,אז דער
איז געפאלן ,און פון א קעניג וואס האט אויף אים רחמנות מענטש דארף זיך באדעקן?
געהאט. אדם הראשון ,קודם החטא ,איז געווען אין א הויכן און
דער יועץ האט דעריבער נישט געזוכט מיט וואס זיך הייליגן מצב .ווי דער צמח צדיק שרייבט ,האבן כתנות אור
אויפצוטון .וואס זאל ער דען ווייזן פאר די מענטשן? דעם אים ארומגענומען .ער האט נישט געדארפט צוקומען צו די
צייכן פון זיין אייגענעם חטא? ער האט אים געטראגן ווייל מלבושים וואס מיר דארפן היינט .נאכדעם וואס ער האט
דער קעניג האט אזוי באפוילן ,און ער האט מקיים געווען געזינדיגט ,איז ער געפאלן פון זיין פריערדיגער מדריגה
דעם צוועק דערפון :צו געדענקען זיין שולד און דעם חסד און איז געווארן מחויב מיתה .דער אויבערשטער האט אויף
וואס מען האט מיט אים געטון .דער פשוטער קייטל האט אים רחמנות געהאט און פארמינערט דעם עונש; די כתנות
אים געהאלפן צו בלייבן מיט א צובראכן הארץ ,מיט הכנעה אור זענען פון אים אוועקגענומען געווארן ,און ער האט
און מיט דאנקבארקייט צום קעניג. געדארפט צוקומען צו א באדעקונג פאר זיין גוף.
דער צמח צדיק לערנט אונז ,אז אויך אונזערע מלבושים די תורה דערציילט :״ַוַ ֵּיּ ְְדעּו ִּכּ י ֵֵע ֻיֻר ִּּמם ֵֵהם ַוַ ִּיּ ְְת ְּּפרּו ֲֲעֵלֵ ה ְְת ֵֵאָנָ ה
טראגן מיט זיך אזא דערמאנונג .דער גאנצער צורך צו ַוַ ַּיּ ֲֲעׂשּו ָלָ ֶֶהם ֲֲח ֹֹגֹרֹת״ .די באדעקונג איז זיי געווארן נויטיג צוליב
באדעקן דעם גוף איז נשתלשל געווארן מחמת דעם חטא דעם חטא .דאס וואס האט פריער נישט אויסגעפעלט ,האט
פון אדם הראשון ,אונזער ערשטן זיידן .מיר זענען שוין יעצט געפעלט .דער מענטש האט פארלוירן דעם אור וואס
צוגעוואוינט דערצו ,אבער דער געוואוינהייט טוישט נישט האט אים ארומגענומען ,און האט געדארפט זוכן מיט וואס
געגעבן דעם קייטל ,כדי ער זאל געדענקען וואס ער האט דעם שורש פון דער זאך .דאס וואס מיר דארפן א בגד איז
געטון! ווי קען ער זיך אזוי פארלירן אין דער שיינקייט אליין א דערמאנונג ,אז דער מענטש האט פארלוירן א הויכן
דערפון ,ביז ער פארגעסט פארוואס ער טראגט עס בכלל? מצב וואס ער האט אמאל פארמאגט.
דער אלטער מאן אינעם משל האט דאס געזען און ווען מען געדענקט דאס ,באקומט דער מלבוש אן
נישט געקענט שווייגן .ער האט געדענקט די מעשה .ער אנדער באדייט .מען טוט עס אן ווייל מען דארף עס האבן,
האט געוואוסט וואס עס ליגט אונטערן גאלד .דעריבער אבער מען מאכט דערפון נישט זיין גאנצע חשיבות .א
האט ער גערופן צו די מענטשן :איר באטראכט די מענטש קען זיך דערביי דערמאנען :איך האב א נשמה
אויסארבעטונג ,אבער איר ווייסט נישט וואס איר זעט! אויף וואס איך דארף אכטונג געבן .איך האב אן עבודה וואס
איר זוכט דאס נאכצומאכן ,ווייל איר מיינט אז דאס איז א ליגט אויף מיר .איך דארף פאררעכטן מיינע מעשים און
סימן פון גרויסקייט .געדענקט קודם פון וואו דער קייטל דינען דעם אויבערשטן .דאס בגד באדעקט דעם גוף ,אבער
קומט ,און דערנאך טראכט צי דאס איז א זאך מיט וואס זיך מיין אויפמערקזאמקייט דארף גיין צו דעם וואס טוט זיך
אויפצוטון! אינעווייניג.
מיט דעם משל דערמאנט אונז דער צמח צדיק אויך נאר וואס איז געשען אינעם משל? דער יועץ האט
וואס דער אמת'ער פלאץ פון די מלבושים איז אין אונזער געדענקט ,דער זון האט שוין געדענקט ווייניגער ,און
לעבן .מען דארף זיי האבן ,אבער זיי זענען א צורך וואס ביים אייניקל איז דער זכרון נאך שוואכער געווארן .דער
דארף דעם מענטש דינען .ווען מען מאכט פון זיי אן עיקר, פשוטער קייטל איז געווארן זיידן ,דערנאך גאלד .מען האט
הייבט דער מענטש אן צו דינען זיינע מלבושים .זיין קאפ אים אלץ מער פארשענערט ,ביז די מענטשן האבן שוין
איז פארנומען דערמיט ,זיין געלט גייט דערויף ,און זיינע נאר באמערקט דעם שיינעם צירונג .די בושה וואס האט
טעג ווערן אויסגעפילט מיטן נאכלויפן זאכן וואס ער דארף געברענגט דעם קייטל איז פארגעסן געווארן .מען האט
נישט באמת האבן. געקוקט אויף דעם גאלד און געמיינט אז מען זעט א כבוד,
בשעת מען האט אין אמת'ן געקוקט אויף א צייכן פון א
א מענטש האט שוין וואס אנצוטון ,אבער ער זעט עפעס חטא.
שענערס און ווערט אומרואיג .דאס וואס האט אים נעכטן
גענוגט ,איז אים היינט שוין נישט גענוג .נאכדעם וואס ער דאס איז די טעות וואס דער צמח צדיק שטעלט דא
פארשאפט זיך דאס נייע ,זעט ער ווידער עפעס אנדערש. ארויס .מענטשן פארגעסן פון וואו די מלבושים קומען ,און
אזוי קען ער שטענדיג זיין פארנומען ,שטענדיג זוכן און מאכן פון זיי אן עיקר .מען וויל זיך באפוצן מיט טייערע
שטענדיג שפירן אז עס פעלט אים נאך עפעס .ער האט שטאפן ,מיט שיינע אויסארבעטונגען ,מען פארברענגט
קליידער פארן גוף ,אבער אין קאפ האט ער נישט קיין צייט מיטן טראכטן וואס צו קויפן ,וואס וועט שענער
מנוחה .דער טפל נעמט אים איין ,ביז פארן עיקר בלייבט אויסזען און מיט וואס מען וועט קענען מער ארויסשטארן.
אים ווייניג צייט און ווייניג כח. דאס וואס איז געקומען צו באדעקן די בושה ,ווערט א
מיטל מיט וואס זיך צו גרויסן.
באזונדער שטעלט זיך ארויס דעם נסיון ווען מען
דער מענטש נעמט דעם צייכן פון זיין ירידה -און וויל
מאכט חתונה א זון אדער א טאכטער .א מענטש זעט
דערמיט ווייזן זיין חשיבות!
וואס זיין חבר האט געמאכט ,וועלכע טייערע מלבושים
יענער האט געקויפט ,און עס הייבט אים אן צו ברענען שטעלט אייך פאר דעם יועץ ,ווי ער וואלט געשטאנען
אינעווייניג .ביז יעצט האט ער געהאט א חשבון וויפיל ער פארן קעניג און זיך גערימט מיט זיין קייטל .ער וואלט אים
קען אויסגעבן .ער האט געוואוסט וואס ער האט און וואס געוויזן ווי שיין עס איז אויסגעארבעט ,וויפיל עס האט
ער דארף .אבער יעצט שטייט אים פאר די אויגן יענעמס געקאסט און ווי שטארק מענטשן זענען אים מקנא דערויף.
שמחה ,און זיין אייגענער חשבון ווערט אוועקגעשטופט. ווי אזוי וואלט דאס אויסגעזען? דער קעניג האט אים דאך
און חוה האבן צוזאמענגענייט .דארט האט זיך אנגעהויבן ״אויב יענער האט געקענט ,פארוואס זאל איך נישט
דער צורך פאר דער באדעקונג .וויפיל מען זאל שפעטער קענען?״ טראכט ער .נאר יענער האט אפשר א ברייטע
פארשענערן די מלבושים ,קען מען דעם אנהויב נישט קעשענע ,און ער האט נישט .יענער קען באצאלן גלייך
טוישן .דער גאלדענער קייטל איז געבליבן א קייטל ,און אויפן פלאץ ,און ער דארף ערשט זוכן פון וואו צו נעמען.
דער מלבוש בלייבט א דערמאנונג פון דעם וואס איז דער חילוק איז קלאר ,אבער די קנאה לאזט אים נישט רואיג
געקומען נאכן חטא .די שיינקייט פון דער באדעקונג טאר טראכטן .ער מאכט נישט דעם חשבון לויט זיין אייגענעם
געלט; ער מאכט דעם חשבון לויט יענעמס מלבוש.
אונז נישט מאכן פארגעסן וואס זי איז געקומען צו באדעקן.
דאס איז דער בעל־שמחה ביים גאלדשמיד .ער האלט
דער יועץ האט געטראגן זיין פשוטן קייטל און געדענקט
אין דער האנט דאס געלט וואס ער האט אזוי שווער
דעם קעניג .דער אייניקל האט זיך פארנומען מיטן גאלד
צוזאמענגעלייגט ,און ער איז גרייט זיך צו באלעסטיגןן
און פארגעסן דעם קעניג .לאמיר נעמען די דערמאנונג צום מיט חובות פאר א קייטל .פרעג אים וואס עס פעלט אים
הארצן :זיך באגנוגענען מיט דעם וואס מען האט ,נעמען אן דעם ,וועט ער נישט אלעמאל האבן א קלארן ענטפער.
וואס מען דארף ,און נישט אוועקגעבן דאס לעבן פארן עס פעלט אים דער בליק פון די אנדערע .עס פעלט אים
טפל .מיר זאלן נישט זיין אזוי פארנומען צו פארשענערן דאס געפיל אז ער איז נישט ווייניגער .און פאר דעם איז ער
דעם קייטל ,אז מיר זאלן פארגעסן צו דינען דעם קעניג! גרייט צו געבן אוועק זיין מנוחה.
צמח צדיק ,פרשת בראשית לאמיר צוריקקוקן אויף די פייגנבלעטער וואס אדם
כל הזכויות שמורות
להערות והארות או לקבל הגליון מדי שבוע במייל,
למכון א משל זיך צו לערנען
musheltolearn@gmail.com אין להעתיק שום חלק מגליון זה בלי רשות המערכת
