דברי חיזוק - אידיש · Devree Chizuk - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

בעזהשי"ת
דברי חיזוק
פרשת בראשית
רביה"ק מסאטמאר -דיין נשמה מיט צו שפירן א טעם אין תורה ,און זוכה
זיין צו יראת שמים! [עמוד יד] דיין גוף זענען געווען ביי קבלת
זרע קודש -דער אויבערשטער וועט התורה! [עמוד ג]
נר ישראל -אז דו וועסט זיך האלטן דיר באלייכטן אפילו אין די
נידריגסטע מצבים!! [עמוד טז] נידריג וועסטו זוכה זיין צו הויכע
אורח לחיים -נאר דורך דעם יצר מדריגות! [עמוד ה]
ישמח ישראל -דורך יעדע מצוה הרע קען מען דינען דעם אויבערשטן
מיט התלהבות! [עמוד יח] ווערסטו פארבינדן צום אויבערשטן
אורח לחיים -דו האסט באקומען מיט א טיפער קשר! [עמוד ו]
אור פני משה -אז דו וועסט זיין אן גענוי אזא סארט יצר הרע וואס דו
קענסט אים בייקומען! [עמוד כ] עניו וועסטו זוכה זיין צו תשובה און
חידושי הרי"ם -נאכן נכשל ווערן צו מחילת עוונות! [עמוד ט]
חת"ם סופר -דאווענען 'ותיקין' – א איינמאל ,איז שוין פיל שווערער!
[עמוד כא] בחינה פון די גאולה [עמוד יא]
חידושי הרי"ם -די גאנצע בריאה איז ליקוטי הלכות -דיין עצה איז צו
אנגעהאנגען אין דיינע מעשים! שרייען" :געוואלד! איך וויל נישט
עסן ווי א בהמה!" [עמוד כב] [עמוד יב]
דברי ישראל -וויאזוי קען מען באמת אך פרי תבואה -נאר א ירא שמים
האט אמת'ע חן [עמוד כה] גלייבן אז אלעס איז לטובה?
זרע קודש -שבת איז משפיע קדושה [עמוד יג]
אויף אלע וואכנטעג! [עמוד כו] פרי צדיק -שבת קודש – דער צייט
צו זיך איינשרייבן צו באקומען וועכנטליך די גליון
רופט /טעקסט /אימייל צו מכון דברי חיזוק אויף 845-886-0123
ווי אויך פאר סיי ווספארא באמעקונגען קענט איר לאזן א מעסידזש אויפן
סיסטעם אדער שיקן א אימייל צו
dc8458860123@gmail.com
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
לזכר ולעילוי נשמת נפש נקי וצדיק ספרא רבא מעתיק ומלבן הקונטרסים
הרב ר' יוסף זצ"ל ב"ר אברהם שמואל יהודא שליט"א
ת.נ.צ.ב.ה.
-א-
דיין נשמה מיט דיין גוף זענען געווען ביי קבלת התורה!
ּולְ כֹל ַה ָּ ּיד ַה ֲחזָּ ָּקה ּולְ כֹל ַה ּמוֹ ָּרא ַה ָּ ּגדוֹ ל ֲא ֶׁשר ָּע ָּשה מ ֶֹׁשה ְל ֵעינֵ י ׇּּכל יִ ְש ָּר ֵאל
אשית ָּּב ָּרא ֱאל ֹ ִקים ֵאת ַה ּ ָּש ַמיִ ם ְו ֵאת ָּה ָּא ֶׁרץ (דברים לד ,יב – בראשית א ,א)
ְּב ֵר ִ
די תורה ענדיגט זיך[ :קיינער איז נישט געווען אזויווי משה רבינו] לגבי די שטארקע
האנט ,און די גרויסע פארכט וואס משה האט באוויזן קעגן די אויגן פון אלע אידן [אז ער
האט מקבל געווען די תורה מיט זיינע הענט ,און באוויזן וואונדערליכע זאכן אין מדבר].
די תורה הייבט זיך אן :אין אנהויב האט דער אויבערשטער באשאפן די הימל און די ערד
מרן רביה"ק מסאטמאר זי"ע ערקלערט דעם שייכות פון סוף תורה צו אנהויב תורה.
ווייל ס'איז באקאנט וואס די ראשונים – צווישן זיי דער הייליגער רמב"ן – שרייבן ,אז
אין דעם ערשטן טאג פון די וועלט-באשאף האט דער אויבערשטער באשאפן ,דעם
פנימיות'דיגן כח פון אלע באשעפענישן ,וואס דאס איז א דקות'דיגער אומזעבארער
מציאות ,וואס האט נישט קיין שום ממשות [דאס ווערט אנגערופן ביי די פארשער
מיטן נאמען 'כח היולי' ,און די מקובלים רופן דאס מיט אן אנדערן נאמען] ,און פון אט
דעם כח האט דער אויבערשטער ארויסגעברענגט אלע באשעפענישן 'מכח אל
הפועל' ,יעדע איינע אין זיין צייט ,אבער דער 'שורש' פון אלע באשעפענישן און
-ג-
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
אביעקטן פון דער וועלט עד סוף כל הדורות איז שוין באשאפן געווארן אין דעם
ערשטן טאג.
אשית" -דער 'ראשית' ,דער אנהויב
"ב ֵר ִ
מיט דעם ערקלערן די ראשונים דעם פסוקְּ :
"ב ָּרא ֱאלֹ ִקים ֵאת ַה ּ ָּש ַמיִ ם ְו ֵאת
און דער שורש פון יעדן באשעפעניש פון דער וועלטָּּ ,
ָּה ָּא ֶׁרץ" -האט דער אויבערשטער באשאפן גלייך ווען ער האט באשאפן די הימל און
די ערד ,דעם ערשטן טאג ,ווייל דאן האט ער אויך באשאפן דער שורש און דעם יסוד
פון אלע באשעפענישן.
לויט דעם איז פארשטענדליך דער שייכות פון סוף תורה צו אנהויב תורהּ " :ולְ כֹל ַה ָּ ּיד
ַה ֲחזָּ ָּקה ּולְ כֹל ַה ּמוֹ ָּרא ַה ָּ ּגדוֹ ל ֲא ֶׁשר ָּע ָּשה מ ֶֹׁשה לְ ֵעינֵ י ׇּּכל יִ ְש ָּר ֵאל" ,דאס גייט ארויף
אויף קבלת התורה וואס איז געווען פאר די אויגן פון גאנץ כלל ישראל ,און חז"ל זאגן
(שמות רבה ,כח ,ד) ,אז אלע נשמות פון כלל ישראל עד סוף כל הדורות זענען געווען
ביים בארג סיני ,און מקבל געווען די תורה ,און דער הייליגער של"ה הקדוש לייגט צו
(עשרה מאמרות ,מאמר ב) ,אז אויך די 'גופים' זענען דארט געווען ,ווייל דער
אויבערשטער האט גענומען די פנימיות פון אלע אידישע גופים וואס וועלן געבוירן
ווערן עד סופף כל הדורות ,און ער האט זיי געשטעלט ביים בארג סיני ,בשעת קבלת
התורה ,דאס איז מרומז אין די ווערטער פון דעם פסוק "לעיני כל ישראל".
און לכאורה דארף מען פארשטיין ,וויאזוי איז מעגליך ,אז די גופים וואס האבן
נאכנישט עקזיסטירט זאלן שטיין ביים בארג סיני? און כאטש וואס דער אויבערשטער
איז א כול יכול ,ער קען אלעס ,פארט איז נישט מסתבר ,אז ער ער זאל שטעלן ביים
בארג סיני א מציאות וואס איז נאכנישט געווען אויף דער וועלט וואס? דערויף זאגט
אשית ָּּב ָּרא ֱאלֹ ִקים ֵאת ַה ּ ָּש ַמיִ ם ְו ֵאת ָּה ָּא ֶׁרץ" ,אז דער אנהויב פון
"ב ֵר ִ
דער פסוקְּ :
-ד-
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
אלע באשעפענישן האט שוין דער אויבערשטער באשאפן דעם ערשטן טאג ,ביים
אנהויב פון די וועלט-באשאף ,אויב אזוי קומט אויס ,אז ס'איז שוין געווען אויף דער
וועלט דער יסוד און דער שורש פון אלע באשעפענישן ,דעריבער האבן זיי געקענט
זיין ביי מתן תורהא.
-ב-
אז דו וועסט זיך האלטן נידריג וועסטו זוכה זיין צו הויכע מדריגות!
אשית (דברים לד ,יב – בראשית א ,א)
לְ ֵעינֵ י ׇּּכל יִ ְש ָּר ֵאל ְּב ֵר ִ
הרה"ק רבי לוי יצחק פון אוז'יערנא זי"ע (אן אייניקל פונעם הייליגן ריזשינער זי"ע)
ערקלערט דער שייכות פון סוף תורה און אנהויב תורה .די לעצטע ווארט פון די תורה
א חידושי תורה (תשכ"ב) :אך הנה ראוי להתבונן איך עשה ה' ככה להעמיד במעמד הנבחר
את כל הגופים עד סוף כל הדורות דבר שלא הי' עדיין במציאות אז הגם שהבוכ"ע הוא כל
יכול והיפלא מה' דבר עכ"ז לא מסתבר שיעמיד הקב"ה דבר שלא בא לעולם בקבלת התורה
ובמעמד הנבחר אך ידוע מה שכתבו הקדמונים ובכללם הרמב"ן ז"ל בריש פרשתינו כי הקב"ה
ברא ביום הראשון כח כל הנבראים שבעולם שהוא יסוד דק מאד אין בו ממש ונקרא בלשונם
כח היולי וחכמי האמת קוראים לו שם אחר ומכח הזה המציא הקב"ה את הכל בזמנו והוציאו
מכח אל הפועל אבל שורש הדבר מכל הנבראים שבעולם עד סוף כל הדורות הכל נברא
ביום ראשון ובזה פירשו את הפסוק בראשית ברא וגו' פי' את הראשית מכל נברא שבעולם
ברא אלקים את השמים ואת הארץ כלומר כשברא השי"ת את השמים וארץ ביום ראשון
ברא גם את הראשית והיסוד של כל הנבראים בעולם עד סוף כל הדורות ובזה יובן סמיכות
סוף התורה לתחלתה לכל היד החזקה אשר עשה משה לעיני כל ישראל כלומר עד סוף כל
הדורות כנ"ל ואם תאמר איך יתכן זה אם לא היו עדיין בעולם כלל לז"א בראשית ברא וגו'
שהראשית מכל הנבראים ברא הקב"ה ביום ראשון בתחלת הבריאה ונמצא שהי' כבר בעולם
יסוד ושורש כל הנבראים ושפיר יכלו להיות במעמד הנבחר.
-ה-
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
איז 'ישראל' ,דאס איז מרמז אז ווען א איד שפירט זיך נידריג ,ער האלט אז ער איז ווי
דער לעצטער ,דאן קען ער זוכה זיין צו די מדריגה פון 'ראש' ,צו זיין די ערשטע און די
אנהייב ,וואס דאס איז מרומז אין דעם ווארט 'ישראל' ,וואס איז צוזאמגעשטעלט פון
די ווערטער 'לי ראש' ,און דעריבער הייבט זיך די תורה אן מיט דעם ווארט
"בראשית" ,וואס איז צוזאמגעשטעלט פון די ווערטער 'בית ראש' ,ווייל אויב די
לעצטע ווארט איז 'ישראל' [אז דער איד האלט זיך צום לעצט] דאן איז ער זוכה צו
זיין א 'ראש'ב.
-ג-
דורך יעדע מצוה ווערסטו פארבינדן צום אויבערשטן מיט א טיפער קשר!
אשית ָּּב ָּרא ֱאל ֹ ִקים ֵאת ַה ּ ָּש ַמיִ ם ְו ֵאת ָּה ָּא ֶׁרץ (א ,א)
ְּב ֵר ִ
אין אנהויב האט דער אויבערשטער באשאפן די הימל און די ערד
רש"י ברענגט ,אז באמת וואלט די תורה זיך געדארפט אנהויבן פון די מצוה פון
'החודש הזה לכם' [אז בית דין זאל מקדש זיין די חודש] וואס דאס איז די ערשטע
מצוה וואס אידן זענען באפוילן געווארן ,נאר צוליב א סיבה האט דער
אויבערשטער אנגעהויבן מיט 'בראשית'.
ב נר ישראל :עוד יש לרמז בהתחלת וסיום התורה .התיבה האחרונה היא ישראל להורות
דכשהאדם הישראלי נמוך מכל ומרגיש עצמו להאחרון יכול לזכות לבחי' ראש הרמוז בתיבת
ישראל אותיות לי ראש ולכן מתחלת התורה בתיבת בראשית שהיא אותיות בית ראש ע"ד
מאה"כ אבן מאסו הבונים היתה לראש פינה.
-ו-
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
דער הייליגער ישמח ישראל זי"ע ברענגט די קושיא וואס די וועלט פרעגט ,אז
לכאורה זענען דאך דא עטליכע מצוות וואס זענען בעפאר די מצוה פון 'החודש
הזה לכם' ,אזויווי מילה און גיד הנשה ,אויב אזוי פארוואס זאגט רש"י ,אז מען
וואלט געדארפט אנהייבן מיט די מצוה פון 'החודש הזה לכם'?
נאר ס'איז באקאנט ,אז די אויסדרוק 'מצוה' איז א לשון פון 'באהעפטן' [אזויווי
'צוותא'] ,ווייל דורך יעדע מצוה וואס א מענטש טוט ,ווערט ער באהאפטן צו די
קדושה ,און זיין נשמה ווערט אנגעבינדן אין דעם ענדלאזן ליכטיגקייט פונעם
אויבערשטן ,און ער איז זוכה צו א געוואלדיגע השגה ,צו אנערקענען אז דער
אויבערשטער איז איינציג ,און ער האט אלעס באשאפן און ער פירט אלעס און
טוט אלעס און מאכט אלעס ,און ס'איז נישטא קיין פלאץ וואס איז ליידיג פון אים.
דער מדרש זאגט (שמות רבה טו ,ג) ,אז די מלאכים האבן געפרעגט פונעם
אויבערשטן" :ווען וועסטו מאכן די ימים טובים?" האט דער אויבערשטער
געענטפערט" :איך און אייך וועלן מסכים זיין מיט וואס כלל ישראל באשליסן",
ווייל לויט ווען בית דין איז מקדש דעם חודש ,לויט דעם ווערן באשטימט די צייט
פון די ימים טובים.
דאס מיינט ,אז דער אויבערשטער האט ארויסגעוויזן ביי די מצוה ,די טייערקייט
און די חשיבות פון כלל ישראל ,און די געוואלדיגע אהבה ,און אויסטערלישע
ליבשאפט וואס ער האט צו זיין אויסדערוועלטן פאלק – כלל ישראל ,עד כדי כך,
אז ער האט געזאגט פאר די פמליא של מעלה ,אז מיר אלע וועלן גיין צום בית
דין פון די אידן ,און אננעמען וואס זיי זאגן.
-ז-
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
דעריבער זאגט רש"י ,אז די תורה וואלט געדארפט אנהייבן פון 'החודש הזה לכם',
ווייל דורך די מצוה איז ארויסגעקומען די אויסטערלישע אהבה און די געוואלדיגע
קשר וואס אידן האבן צום אויבערשטן ,וואס דאס איז דאך באמת דער ציל פון
אלע מצוות – זיך צו באהעפטן צום אויבערשטן ,דעריבער ווערט דאס אנגערופן
'די ערשטע מצוה'ג.
ג ישמח ישראל (ג) :א"ר יצחק לא היה צריך להתחיל את התורה אלא מהחודש הזה
לכם שהוא מצוה ראשונה שנצטוו ישראל ,ומ"ט פתח בבראשית משום כח מעשיו
הגיד לעמו וגו' שאם יאמרו לסטים אתם שכבשתם ארץ ז' עממין הם אומרים להם
כל הארץ של הקב"ה הוא בראה ונתנה לאשר ישר בעיניו ,ברצונו נתנה להם וברצונו
נטלה מהם ונתנה לנו .לבאר דברי רש"י ז"ל וגם קושיית העולם שהרי מילה וגיד
הנשה נצטוו מקודם ,י"ל דנודע שמצוה הוא מלשון צוותא והתחברות והיינו בעשותו
מצות ה' גורמות התחברות והתדבקות האדם אל הקדושה ולקשר נפשו באור א"ס
ב"ה וזוכה עוד לתכלית ידיעה האמיתית לדעת את ה' כי אין עוד מלבדו והוא
הממציא כל הנמצאים ומהוה כל הוויות ומסבב כל הסיבות ולית אתר פנוי מיני',
וחז"ל (בש"ר טו ,ג) ,אמרו מלאכי השרת לפני הקב"ה רבון העולמים אימתי אתה עושה
את המועדות א"ל אני ואתם נסכים על מה שישראל גומרין ומעברין את השנה היינו
שהראה הקב"ה במצוה זו רוב גדולת יקרת רוממות ישראל והאהבה רבה ועזה והחיבה
יתירה לזרע ישראל עם סגולתו עד שאמר לפמליא של מעלה אני ואתם נלך לב"ד
של מטה וזה שכתב רש"י ז"ל שצריך להתחיל את התורה מהחודש הזה לכם שהיא
מצוה ראשונה היינו שבמצוה זו נתפרסם יקרת האהבה והתחברות והתקשרות ישראל
באור פני מלך חיים ביותר מכל מצות ה' וכהנ"ל ומ"ט פתח בבראשית משום כח
מעשיו הגיד לעמו.
-ח-
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
-ד-
אז דו וועסט זיין אן עניו וועסטו זוכה זיין צו תשובה און צו מחילת עוונות!
ֹאמר ֱאל ֹ ִקים נַ ֲע ֶׁשה ָּא ָּדם ְּב ַצ ְל ֵמנ ּו ִּכ ְדמ ּו ֵתנ ּו ְויִ ְרדּ ּו ִב ְדגַ ת ַה ָּ ּים ּו ְבעוֹ ף
וַ ּי ֶׁ
ַה ּ ָּש ַמיִ ם ּו ַב ְּב ֵה ָּמה ּו ְב ׇּכל ָּה ָּא ֶׁרץ ּו ְב ׇּכל ָּה ֶׁר ֶׁמש ָּהר ֵֹמש ַעל ָּה ָּא ֶׁרץ (א ,כו)
און דער אויבערשטער האט געזאגט [פאר די מלאכים] :לאמיר מאכן א
מענטש אזויווי אונזער געשטאלט ,און זיי זאלן געוועלטיגן אויף די פיש ,אויף
די פייגלעך ,אויף די בהמות ,אויף די גאנצע ערד ,און אויף אלע קריכעדיגע
רש"י ברענגט ,אז דער טעם פארוואס דער אויבערשטער האט זיך אויסגעדרוקט מיט
א לשון רבים 'נעשה' [מיר וועלן מאכן] און נישט א לשון יחיד 'אעשה' [איך וועל
מאכן] ,וויבאלד ער האט זיך דורכגערעדט מיט די מלאכים צי ער זאל באשאפן דעם
מענטש ,און ער האט דאס געטון מיטן ציל כדי אונז צו לערנען די מידה פון ענוה ,אז
אפילו א גרויסער זאל זיך דורכרעדן מיט א קלענערן.
דער הייליגער אור פני משה פון פשעווארסק זי"ע שרייבט :דער אלשיך הק' פרעגט,
אז ס'קוקט אויס פון דעם פסוק ,אז דער תכלית פארוואס דער אויבערשטער האט
געוואלט באשאפן דעם מענטש איז געווען ,כדי ער זאל קענען געוועלטיגן אויף די
חיות און בהמות ,און ס'קען דאך נישט זיין אז דאס איז דער תכלית פונעם מענטש?
נאר די טיפע כוונה פון דעם פסוק איז ,אז די ווערטער "נעשה אדם" קומען צו לערנען
די מידה פון ענוה ,אזויווי רש"י זאגט .און דעריבער איז דער פסוק ממשיך צו ערקלערן,
פארוואס איז געווען אזוי וויכטיג פארן אויבערשטן צו מרמז זיין די מידה פון ענוה,
נאך פאר דער מענטש איז באשאפן געווארן ,דעריבער זאגט דער פסוק "וירדו בדגת
-ט-
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
הים" וכו' ,אז דער מענטש וועט געוועלטיגן אויף אלע באשעפענישן ,ווייל ער איז
דער חשוב'סטער פון די גאנצע בריאה ,דעריבער וועט זיך א מענטש קענען
צוגעוואוינען צו געוועלטיגן אויך אויף אנדערע מענטשן ,און זיך גרויסהאלטן איבער
זיי ,וואס דאס איז גאר א שלעכטע מידה ,דעריבער האט דער אויבערשטער געדארפט
מרמז זיין די מידה פון ענוה ,נאך פאר ער האט באשאפן דעם מענטש ,כדי דער
מענטש זאל געדענקען אלעמאל זיך אנצוהאלטן אין די הייליגע מידה פון ענוה.
"כי ָּע ָּפר
דער ענין פון ענוה איז אויך מרומז אין דעם המשך פון דער פרשה (ג ,יט)ִּ :
ַא ָּּתה וְ ֶׁאל ָּע ָּפר ָּּתש ּוב" [ווייל דו קומסט פון דער ערד ,און דו וועסט צוריקגיין צו דער
ערד] ,ווייל דער אמת איז ,אז א מענטש דארף זיך האלטן גאר קליין ,ווייל ער קומט
דאך פון דער ערד ,אבער דער מענטש פארגעסט דערפון און ער פאלט אריין אין
גאוה ,און דער פסוק זאגט" :ואל עפר" – אויב וועסטו געדענקען אז דו קומסט פון
דער ערד ,און דו וועסט זיין אן עניו ,דאן "תשוב" – וועסטו זוכה זיין זיך אומצוקערן
צום אויבערשטן ,און תשובה טון אויף אלע דיינע עבירות ,און דער אויבערשטער
וועט דיר מוחל זיין אויף אלעסד.
ד אור פני משה (ריש פר' בראשית) :איתא במ"ר שבשביל זה אמר הש"י נעשה אדם לשון רבים
בכדי להורות ענוה כו' .ורמ"א זללה"ה מקשה וכי היה צריך לברא את האדם אל תכלית הזה
וירדו בדגת הים כו' עי' בנועם שיח דברי קדשו .ואפשר י"ל עפ"י ידוע שכל המדות אין באים
בטבע לאדם כי אם אחר הרגלו מן הקל אל החמור כנודע ,ואפשר ז"א הכתוב ויאמר אלהים
נעשה אדם קשה קושיות מ"ר וצ"ל תירוצו להורות ענוה ובא הכתוב ופירש מפני מה היה
צריך לזה להורות ענוה תיכף מאז ברא את האדם לז"א הלא וירדו בני אדם בדגת הים מפני
שיש להם יתרון עליהם ומדאגה מדבר פן ירגילו עצמם לרדות ולהשתרר וישתרר גם איש
ברעהו וכתיב תועבת ה' כל גבה לב לכך רמז טרם הבראו מדות ענוה דוק היטב ...ואפשר
-י-
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
-ה-
דאווענען 'ותיקין' – א בחינה פון די גאולה
וַ ִ ּי ְב ָּרא ֱאל ֹ ִהים ֶׁאת ָּה ָּא ָּדם (א ,כז)
און דער אויבערשטער האט באשאפן דעם מענטש
דער הייליגער חת"ם סופר זי"ע שרייבט :דער רמב"ן זאגט (בראשית ב ,ג) ,אז די
זעקס טעג פון ששת ימי בראשית זענעען מרמז אויף די זעקס טויזנט יאר וואס די
וועלט שטייט ,און דער זעקסטער טאג – פרייטאג ,איז מרמז אויף דעם 'אלף השישי',
און אדם הראשון איז דאן באשאפן געווארן ביי דער צייט פונעם 'נץ החמה' ,דאס
איז מרמז אויף משיח ,וואס ווען ער וועט קומען ,וועט ווערן פאררעכנט ווי די זון
שיינט אויף ,און דאן וועלן מיר ווערן אויסגעלייזט.
לויט דעם פארשטייט מען אביסל די געוואלדיגע חשיבות פון דאווענען ווי די
'ותיקין' ,ביי די רגע פונעם נץ החמה ,ווייל דער 'נץ' איז מרמז אויף דער צייט פון די
גאולהה.
זה אמר כי עפר אתה רק האדם שוכח זאת ומתגאה אמנם ואל עפר אם תדמה עצמך לעפר
אז תשוב מכל עון אשר חטאת ואמחול לך ומתורץ כי לכאורה היל"ל כי עפר אתה ואליה
תשוב ודוק.
ה חת"ם סופר (על התורה ,עמ' ו) :עיי' רמב"ן (ב ג) שכ' יום השישי רומז לאלף השישי שלזמן נץ
החמה נברא האדם הרומז למשיח ,כדכתיב תזרח השמש יאספון כל חיות הטורפים ויצא
אדם אומה הקדושה עם משיח לפעלו ולעבודתו ע"ש .ובזה יש להבין טעם סמיכת גאולה
לתפילה כותיקין שהוא דוקא עם רגע נץ החמה מפני שהוא זמן הגאולה כנ"ל.
-יא -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
-ו-
די גאנצע בריאה איז אנגעהאנגען אין דיינע מעשים!
וַ ִ ּי ְב ָּרא ֱאל ֹ ִהים ֶׁאת ָּה ָּא ָּדם (א ,כז)
און דער אויבערשטער האט באשאפן דעם מענטש
דער מדרש זאגט (פרקי דרבי אליעזר ,יא) זאגט :ווען אדם הראשון איז באשאפן געווארן,
"בֹא ּו נִ ְש ַּת ֲח ֶׁוה
זענען אלע באשפעענישן געקומען ,און זיי האבן געזאגט (תהילים צה ,ו)ּ :
וְ נִ ְכ ָּר ָּעה נִ ְב ְר ָּכה לִ ְפנֵ י ה' ע ֵֹשנ ּו" [קומט'ס ,און לאמיר זיך בוקן און קניען פארן
באשעפער וואס האט אונז באשאפן].
דער הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע ערקלערט דאס ,אז וויבאלד אדם הראשון איז
געווען דער אויסדערוועלטער פון אלע באשפענישן ,דעריבער ,ווען ער האט זיך
געבוקט ,האט ער גורם געווען ,אז אלע באשעפענישן זאלן זיך אויך בוקן צום
אויבערשטן צוזאמען מיט אים .ווייל דער מענטש האט אן אויסטערלישן כח ,ווען ער
געבט זיך א בייג צום גוטן ,ציהט ער די גאנצע וועלט צו גוטס ,און דאס זעלבע חס
ושלום פארקערטו.
ו חידושי הרי"ם :איתא במדרש בשעה שנברא אדם הראשון באו כל הנבראים ואמרו בואו
נשתחוה היינו מאחר שאדם הראשון הי' צורת כל הנבראים ולכן בכריעתו להשי"ת הטה את
כל הנבראים להשי"ת כי האדם בהטייתו לטובה הריהו מושך את כל העולם לטוב וח"ו
להיפוך.
-יב -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
-ז-
וויאזוי קען מען באמת גלייבן אז אלעס איז לטובה?
ַו ַ ּי ְרא ֱאל ֹ ִקים ֶׁאת ׇּּכל ֲא ֶׁשר ָּע ָּשה וְ ִה ֵּנה טוֹ ב ְמאֹד (א ,לא)
און דער אויבערשטער האט געזען אלעס וואס ער האט באשאפן ,און ס'איז זייער גוט
דער הייליגער דברי ישראל זי"ע ערקלערט ,ווען א מענטש גלייבט מיט א תמימות,
אז דער אויבערשטער פירט אלעס ,און יעדע איינציגע געשעענישט פאסירט נאר דורך
די השגחה פרטית פונעם אויבערשטן ,דאן וועט ער קענען באגרייפן ,אז אלעס וואס
פאסירט מיט אים איז בלויז לטובה ,אפילו אויב ס'קוקט נישט אויס אזוי פאר זיינע
פליישיגע אויגן.
דאס איז מרומז אין דעם פסוק" :וַ ַ ּי ְרא ֱאל ֹ ִקים ֶׁאת ׇּּכל ֲא ֶׁשר ָּע ָּשה" – אויב א מענטש
זעט און פארשטייט ,אז אין יעדע זאך וואס ער טוט איז דארט דא 'אלקים' – אז דער
אויבערשטער פירט אלעס ,דאן "וְ ִה ֵּנה טוֹ ב ְמאֹד" -אנערקענט ער ,אז אלעס איז גאר
גוט ,און ער קען זאגן אויף יעדע זאך וואס פאסירט ,אז אלעס וואס דער אויבערשטער
טוט איז בלויז גוט .און דורכדעם וועט באמת צום סוף אלעס ווערן איבערגעדרייט צו
בלויזע גוטסז.
ז דברי ישראל :וירא אלהים את כל אשר עשה והנה טוב מאוד .הענין יש לומר כך דהנה ידוע
אומרם ז"ל (ברכות ס ב) לעולם יהא אדם רגיל לומר כל דעביד רחמנא לטב עביד עי"ש ,והוא
כאשר האדם הוא מאמין שהכל הוא בהשגחת הבורא יתברך שמו כמובן זהו הפירוש וירא
אלהים את כל אשר עשה ,ר"ל כשהאדם רואה ומבין שהשגחת אלהים בכל אשר הוא עושה
אזי והנה טוב מאוד הכל טוב וישר בעיניו ואומר כל דעביד רחמנא לטב ועל ידי זה נעשה
באמת הכל טוב כנודע זאת מספרים הקדושים.
-יג -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
-ח-
שבת קודש – דער צייט צו שפירן א טעם אין תורה ,און זוכה זיין צו יראת שמים!
אכ ּתוֹ ֲא ֶׁשר ָּע ָּשה (ב ,ב) ַויְ ַכל ֱאל ֹ ִהים ַּב ּיוֹ ם ַה ּ ְש ִב ִ
יעי ְמלַ ְ
און דער אויבערשטער האט געענדיגט אום שבת די גאנצע
ארבעט וואס ער האט געטון [צו באשאפן די גאנצע וועלט]
הרה"ק רבי צדוק הכהן פון לובלין זי"ע זאגט :אין די אלע זאכן וואס זענען באשאפן
געווארן אין די ששת ימי בראשית איז באהאלטן די גאנצע תורה ,און שבת קודש איז
דער תכלית פון די גאנצע וועלט-באשאף ,דעריבער איז שבת קודש אויך דער כלליות
פון די גאנצע תורה (זוהר הק' פר' יתרו ,צב.).
תיכף ווען עס קומט אריין דער שבת קודש ,איז דאן דער ריכטיגער צייט צו שפירן א
נייע טעם אין די הייליגע תורה ,און ספעציעל אין תורה שבעל פה .דעריבער ליינט
מען שבת קודש אין די תורה .נאר מען פירט זיך אנצוהייבן צו ליינען פר' בראשית אום
שמחת תורה ,ווייל דער תיקוני זוהר זאגט (תיקון כט) ,אז די ליכטיגקייט פון די תורה
קומט ארויס פון שמיני עצרת ,וואס דער כח האט משה רבינו איבערגעגעבן פאר כלל
ישראל דורך די פרשה פון וזאת הברכה ,אז יעדער איד זאל קענען שפירן א טעם אין
תורה ,דעריבער ליינט מען די ערשטע פרשה אין יום טוב ,אבער דערנאך ווען עס
קומט אן שבת ,הייבט מען נאכאמאל אן פון פריש פר' בראשית ,ווייל שבת איז מסוגל
זוכה צו זיין צו די ליכטיגקייט און די זיסע טעם פון די תורה.
וויבאלד דער עיקר פון די תורה איז יראת שמים ,ווי דער פסוק זאגט (תהילים קיא ,י):
"ראשית חכמה יראת ה'" ,דעריבער איז שבת אויך מסוגל פאר יראה ,ווי דער זוהר
-יד -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
הק' זאגט (הקדמה ,ה ,):אז שבת איז יראה ,און דאן רוהט א יראה אויף אלעמען .און
דער אר"י הק' זאגט (פרי עץ חיים שער השבת ,פרק יז) ,אז די דריי סעודות פון שבת קודש
זענען קעגן די דריי אבות ,און די סעודה פון פרייטאג צונאכטס ,איז קעגן יצחק אבינו,
וואס זיין מידה איז געווען יראה ,ווייל תיכף ווען שבת קודש קומט אריין ,פאלט אויף
יעדן איד א פחד און א יראה פונעם אויבערשטן .און דעריבער זאגן חז"ל (ירושלמי דמאי
ד ,א) ,אז אן עם הארץ איז באגלייבט אום שבת ,וויבאלד ער האט א פחד פון שבת,
ווייל שבת איז מסוגל צו יראת שמיםח.
ח פרי צדיק (בראשית ד) :ובתיקונים חשב ע' אנפין במלת בראשית והוא דבמאמר בראשית נכלל
כל הבריאה וכן נקראו ז' ימי בראשית והשבת נקרא שבת בראשית .דבתיבת בראשית נכלל
כל הבריאה ומעשה בראשית כולל כל הד"ת ושבת תכלית מעשה שמים וארץ ושבת כללא
דכל אורייתא וע"כ דרש ע' פנים בתיבת בראשית .וכן יש ע' פנים בכל תיבה בכל התורה.
ותיכף בכניסת שבת הזמן להרגיש הטעם המחודש בד"ת דאי' בגמ' (שבת לא ):לא ברא הקב"ה
את עולמו אלא כדי שיראו מלפניו וכ' ראשית חכמה יראת ה' ובזוה"ק (ח"א ה' ב) שבת דמעלי
שבתא איהי יראה ושריא בה יראה .וכן חשב האריז"ל סעודת ליל שבת לקדושת יצחק אע"ה
שהוא פחד יצחק שתיכף בכניסת שבת נופל על ישראל הפחד והיראה .ומטעם זה אנו אומרים
בברכת מעין ז' לפניו נעבוד ביראה ופחד אף שבברכת עבודה לא נזכר יראה ופחד אך בכניסת
שבת נופל על כל ישראל הפחד והיראה .וכן אמרו אימת שבת על ע"ה ונאמן תיכף בכניסת
שבת .וזהו שאמרו בגמ' (יבמות ו ).לא משבת אתה מתיירא אלא ממי שהזהיר על השבת כו'
ומה ראי' משבת הא לא כתיב בה מורא אך שבת איהי יראה ושריא בה יראה .רק היראה הוא
ממי שהזהיר על השבת .והזמן להרגיש הטעם המחודש בד"ת שהוא התושבע"פ הוא בשבת
דכו"ע בשבת נתנה תורה .וקורין הפרשיות בשבת שיש בו התגלות עתיקא לזכות לאור
תושבע"פ שהוא מטלא דעתיקא .אך נוהגין להתחיל פ' בראשית בש"ת שהוא שמע"צ בא"י
דביה נביעו דאורייתא שזה כח משרע"ה שהנחיל לישראל בפ' זאת הברכה שיוכל כל א'
מישראל לזכות להרגיש הטעם בד"ת שהוא עיקר תושבע"פ וע"כ נקראת ביו"ט ואח"כ כשבא
השבת מתחילין מחדש בפ' בראשית לזכות להאור והטעם המחודש בתורה.
-טו -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
-ט-
דער אויבערשטער וועט דיר באלייכטן אפילו אין די נידריגסטע מצבים!!
ֵא ֶּׁלה תוֹ ְלדוֹ ת ַה ּ ָּש ַמיִ ם וְ ָּה ָּא ֶׁרץ ְּב ִה ָּּב ְר ָּאם (ב ,ד)
דאס זענען די פאסירונגען פון די הימל און די ערד ,ווען זיי זענען באשאפן געווארן
דער מדרש (בראשית רבה ,יב ,י) שטעלט דא צו דעם פסוק (תהילים סח ,ה)" :ס ֹּל ּו לָּ ר ֵֹכב
ָּּב ֲע ָּרבוֹ ת ְּביָּ ּה ְשמוֹ " [לויבט'ס צום באשעפער וואס איז העכער די הימלען ,זיין נאמען
איז י"ה].
דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע ערקלערט :דאס ווארט 'ערב' איז א לשון פון
אויסמישן .און לויט דעם וועט זיין דער פשט פון דעם פסוק "סולו לרוכב בערבות",
אז אפילו איינער וואס איז נאך אויסגעמישט פון גוטס מיט שלעכטס אינאיינעם ,ער
איז נא כנישט גענצליך ריין פון שלעכטס ,מיט דעם אלעם ,אויב האלט ער זיך אן אין
די אמונה אינעם אויבערשטן ,ווערט ער ווי א 'מרכבה' [א רייטוואגן] פארן
אויבערשטן ,אז דער אויבערשטער רוהט אויף אים ,און ער איז זוכה צו השראת
השכינה .דאס זאגט דער פסוק" :ס ֹּל ּו ָּלר ֵֹכב ָּּב ֲע ָּרבוֹ ת" – דער אויבערשטער איז 'רוכב'
[ער רוהט] אפילו אויף א מענטש וואס איז נאך אויסגעמיטש מיט שלעכטס
"ביָּ ּה ְשמוֹ " – דאס ווארט "ביה" איז די זעלבע גימטריא פון דעם ווארט
("בערבות")ְּ ,
'טוב' [ ,]17דאס איז מרמז ,אז דער אויבערשטער פירט זיך מיט אים מיט גוטס ,און
איז משפיע אויף אים גוטס.
דער ליכטיגער וועג ,אז דער אויבערשטער איז משפיע גוטס אפילו אויף זינדיגע ,האט
זיך שוין באמת אנגעהויבן תיכף ווען דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט ,ווייל
-טז -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
דער זוהר הקדוש זאגט (פר' בראשית ,כג ,).אז ווען דער אויבערשטער האט געוואלט
באשאפן די וועלט ,האבן די מלאכים גע'טענה'ט פאר אים" :די מענטשן וועלן דאך
זינדיגן פאר דיר ,זיי וועלן דיר דערצערענען" ,האט זיי דער אויבערשטער
געענטפערט " :אומזינסט ווער איך אנגערופן 'רחום וחנון'?! דאס איז דאך מיין מידה
צו רחמנות האבן אפילו אויף זינדיגע!" .קומט אויס ,אז דער אויבערשטער האט
באשאפן די וועלט מיטן חשבון ,אז כאטש וואס אידן וועלן זינדיגן ,וועט ער זיך פירן
מיט זיי צום גוטן.
"א ֶּׁלה תוֹ לְ דוֹ ת ַה ּ ָּש ַמיִ ם ְו ָּה ָּא ֶׁרץ ְּב ִה ָּּב ְר ָּאם",
דער ענין איז אויך מרומז אין דעם פסוק ֵ
ווייל די ווערטער ת'וֹ לְ דוֹ ת ַה' ָּׁשמיִ ם וְ ' ָּׁה ָּׁא ֶרץ ,זענען ראשי תיבות 'תהו' ,און דאס איז
מרמז ,אז די גאנצע בריאה פירט זיך אויפן זעלבן מהלך ווי ס'איז געווען אנהויב פון די
וועלט -באשאף ,וואס דאן איז די וועלט געווען פול מיט 'תהו' ,וואס איז מרמז אויף
קליפות און כוחות הטומאה ,און דער אויבערשטער האט רחמנות געהאט און געזאגט
"יהי אור" ,אז עס זאל נמשך ווערן ליכטיגקייט ,און דאס זעלבע טוט דער
אויבערשטער אלעמאל ,אז כאטש וואס דער מענטש איז אויסגעמישט מיט שלעכטס,
מיט דעם אלעם העלפט ער אים אז ער זאל קענען תשובה טון ,און ער באלייכט אים
זיין וועג .דאס איז דער שייכות פונעם פסוק "סולו לרוכב בערבות" צו אונזער פסוק,
ווייל ביידע ווייזן אויף די רחמנות פונעם אויבערשטן ,אפילו אויף די וואס זענען נאך
ווייט פון שלימותט.
ט זרע קודש (ד"ה או יאמר ,ונקדים) :א"י ונקדים פי' המדרש ע"פ אלה תולדות השמים והארץ
בהבראם כו' אמר ר' יהודא נשיאה שאילת לר"ש ב"ר נחמן מאי דכתיב סולו לרוכב בערבות
ביה שמו ...כלל הדבר שמערב היא לשון תערובות וסולו לרוכב בערבות פי' ג"כ לשון
תערובות שאף מי שהוא עדיין אינו טוב ברור מכל רע רק הוא עדיין מעורב מטו"ר עכ"ז אם
-יז -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
-י-
נאר דורך דעם יצר הרע קען מען דינען דעם אויבערשטן מיט התלהבות!
וַ ּי ֶׁ
ֹאמר ה' ֱאל ֹ ִקים לֹא טוֹ ב ֱהיוֹ ת ָּה ָּא ָּדם ְל ַבדּ וֹ ֶׁא ֱע ֶׁשה ּלוֹ ֵעזֶׁ ר ְּכנֶׁ גְ דּ וֹ (ב ,יח)
און דער אויבערשטער האט געזאגט :ס'איז נישט גוט ,אז דער מענטש
זאל זיין אליינס [אן קיין פרוי] ,איך וועל אים מאכן א הילף קעגן אים
דער הייליגער אורח לחיים פון זלאטשוב זי"ע שרייבט :דער הייליגער מגיד פון
מעזריטש זי"ע האט געזאגט ,אז דער גאנצער תכלית פונעם יצר הרע איז,
ארויסצוהעלפן פאר עבודת ה' ,ווייל א מענטש דארף נעמען די התלהבות און די
ברען וואס דער יצר הרע ברענגט אים אריין צו תאוות ,און מיט דעם זאל ער דינען
דעם אויבערשטן ,קומט אויס ,אז דער יצר הרע איז גאר דער עיקר הילף פאר עבודת
ה'.
דאס איז די כוונה פון דעם פסוק ,אז אדם הראשון איז געווען אין גן עדן אן קיין
פרוי ,און ער האט נישט געוואוסט בכלל פון קיין יצר הרע ,דער יצר הרע האט זיך
רק מחזיק באמונתו ית' גם על זה האיש עושה ית' לעצמו מרכבה ושכינה במערב אף שהוא
מטו"ר ובי"ה גי' טוב שם הגושפנקא דחתים בה שמיא וארעא הר"ת מאת השמים ואת הארץ
כי ית"ש אמר בשעת הבריאה שאמרו המלאכים עתיד הוא למחטי קמך אמר וכי למגנא אנא
נקרא רחום וחנון כן ג"כ עתה לאחר הבריאה נוהג ית' בטוב עד"ז וזהו מרמז לנו הכתוב אלה
"תולדות "השמים "והארץ ר"ת תה"ו בהבראם שהתולדות שמים וארץ מתנהגים כמו שהיה
עיקר הבריאה שהיה הארץ תהו ובוהו וחושך עד שברחמיו ית' אמר יהי אור כן בכל פעם אף
שהאדם הוא עדיין מעורב בטו"ר ותוהו ובוהו עזרו ית' שיעשה תשובה ויהיה ה' לו לאור
עולם.
-יח -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
נישט געקענט אנקלעבן אין אים ,צוליב דעם האט ער אויך נישט געהאט קיין
התלהבות צו עבודת ה' ,און ער האט זיך נישט געקענט אנבינדן צום אויבערשטן
מיט אלע זיינע מעשים ,דיבורים ,און מחשבות .דעריבער האט דער אויבערשטער
געזאגט" :לֹא טוֹ ב ֱהיוֹ ת ָּה ָּא ָּדם ְל ַבדּ וֹ " – ווען דער מענטש איז אליין אן קיין יצר
הרע ,קען ער זיך נישט מקשר זיין צום אויבערשטן ,ווייל ער האט דאך נישט קיין
"א ֱע ֶׁשה ּלוֹ ֵעזֶׁ ר ְּכנֶׁ גְ דּ וֹ " – וועל איך אים געבן א יצר
ברען און התלהבות ,דעריבער ֶׁ
הרע וואס איז קעגן אים ,און דאס וועט אים זיין א הילף צו קענען ריכטיג דינעם
דעם אויבערשטןי.
י אורח לחיים :ויאמר ה' אלהים לא טוב היות האדם לבדו אעשה לו עזר כנגדו כו'...
והנה הרב בוצינא קדישא מו' דוב בער זללה"ה אמר פירוש הגמרא קידושין דף למ"ד
בראתי יצר הרע ובראתי לו תורה תבלין והלא אין המשל דומה לנמשל כי בבשר
משימין תבלין והעיקר הוא הבשר ולא התבלין וכאן אמר שהתורה הוא התבלין ואמר
שהאמת הוא כן שהיצר הרע היא העיקר וצריך האדם לעבוד הש"י בהתלהבות הנמשך
מיצה"ר ...ונמצא באמת שהיצר הרע הוא העיקר שיקח התלהבות היצר לעבודת הש"י
והתורה הוא המורה דרך ובאמת כמו תבלין עכ"ד בקיצור ודפח"ח והנה בכאן שאדם
היה בגן עדן ולא היה יודע מיצרא דעבירה שלא היה לו אשה כלל ,ולא היה היצה"ר
יכול לדבק בו כלל לא היה לו התלהבות כלל והאיך היה יכול לקשר עצמו בכל מעשיו
ודבוריו ומחשבותיו אל השי"ת ומדת התקשרות נקרא טוב וזהו לא טוב לא יוכל האדם
לקשר עצמו היות אדם לבדו בלי יצרא דעבירה ואין לו שום התלהבות כלל אעשה לו
עזר ר"ל אתן לו יצה"ר שיהא לו עזר כנגדו ר"ל היצה"ר שיהיה לו כנגדו וזהו ע"י
בריאת חוה ויודע לו יצרא דעבירה ויהיה לו התלהבות ויוכל לעבוד השי"ת בהתקשרות
בכל מעשיו.
-יט -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
-יא -
דו האסט באקומען גענוי אזא סארט יצר הרע וואס דו קענסט אים בייקומען!
דער הייליגער אורח לחיים איז ממשיך :דער טעם פארוואס דער פסוק דרוקט זיך
אויס מיט די אויסדרוק "כנגדו" מיט א כ' און נישט 'נגדו' קען מען ערקלערן ,לויט ווי
חז"ל זאגן (סוכה נב ,).אז דער וואס איז גרעסער פון זיין חבר ,האט אויך א גרעסערן
יצר הרע .און דער טעם דערפון איז ,ווייל דער אויבערשטער געבט נישט פאר א
מענטש אזא יצר הרע וואס ער קען זיך נישט מתגבר זיין דערויף ,דעריבער ,א מענטש
וואס איז אין א נידריגע מדריגה געבט מען אים א קליינעם יצר הרע ,וואס ער קען זיך
שטארקן דערויף ,און פאר א מענטש וואס איז הייליגער און ער האט מער כוחות זיך
צו שלאגן מיטן יצר ,געבט מען אים א גרעסערן יצר הרע.
דאס איז די כוונה פון דעם פסוק "כנגדו" ,אז יעדער באקומט א יצר הרע ,גענוי 'אזויווי
אים' ,לויט זיין מדריגה ,ווייל ווי גרעסער דער מענטש איז ,האט ער א גרעסערן יצר
הרעיא.
יא אורח לחיים (המשך מהפיסקא הקודמת) :ומה שאמר כנגדו בכ' הדמיון ולא אמר נגדו יובן עפ"י
שאמרתי ...דשם אמרו בגמרא כל הגדול מחבירו יצרו גדול ממנו ומעשה דאביי שם יוכיח
וצריך להבין למה באמת הוא כך ונראה הטעם דאין הקב"ה בא בטרוניא עם בריותיו ולאדם
שהוא במדרגה התחתונה אין נותנין לו יצה"ר כזה שאין ביכלתו להגביר עליו רק לכ"א וא'
נותנים לו יצר הרע שיוכל להגביר עליו וע"כ כל הגדול מחבירו יצרו גדול ממנו ...וזהו שאמר
כאן כנגדו בכ' הדמיון כי היצה"ר הוא גדול כמו האדם ממש כי כל הגדול מחבירו יצרו גדול
הימנו וזהו כנגדו ממש וכנ"ל.
-כ-
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
-יב -
נאכן נכשל ווערן איינמאל ,איז שוין פיל שווערער!
וַ ּי ֶׁ
ֹאמר ָּה ָּא ָּדם ָּה ִא ּ ָּשה ֲא ֶׁשר נָּ ַת ָּּתה ִע ָּּמ ִדי ִהוא נָּ ְתנָּ ה ִּלי ִמן ָּה ֵעץ ָּוא ֵֹכל (ג ,יב)
און אדם הראשון האט געזאגט פארן אויבערשטן" :די פרוי וואס דו האסט
מיר געגעבן ,האט מיר געגעבן פונעם 'עץ הדעת' און איך האב געגעסן"
דער מדרש זאגט (בראשית רבה ,יט ,יב) ,אז אדם הראשון האט נישט גענוצט דעם לשון
"אכלתי" וואס איז א לשון עבר [-איך האב געגעסן] ,נאר "ואוכל" ,וואס קען אויך
דינען פאר א לשון עתיד [-איך וועל עסן] ,דאס איז מרמז ,אז אדם הראשון האט
געזאגט פארן אויבערשטן ,אז איך האב געגעסן ,און איך וועל עסן נאך.
דער הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע פרעגט :וויאזוי קען זיין ,אז דער הייליגער אדם
הראשון זאל ענטפערן מיט אזא עזות פארן אויבערשטן?
נאר די טיפע כוונה דערפון איז ,אז לכתחלה ווען דער מענטש איז באשאפן געווארן,
מיטן ציל צו אויספירן דעם אויבערשטנ'ס רצון ,איז זיכער ,אז דער באפעל פונעם
באשעפער איז געווען ווי א מויער ,וואס ס'איז געווען גאר שווער דאס דורכברעכן,
אבער ווען ער האט איינמאל עובר געווען אויף די ווערטער פונעם אויבערשטן ,דאן
איז ער אריינגעפאלן טיפער אינעם נסיון ,און ס'איז אים געווארן שווערער דאס צו
מקיים זיין.
דאס איז די כוונה פון דעם מדרש ,אז אדם הראשון האט זיך פארענטפערט ,אז
וויבאלד איך האב שוין איינמאל געגעסן ,איז שוין מעגליך ,אז פון יעצט און ווייטער
-כא -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
וועל איך עסן נאך ,ווייל ס'איז שוין אוועקגעגאנגען די אפהאלט וואס האט מיר נישט
געלאזט עובר זיין אויפן רצון ה'יב.
-יג -
דיין עצה איז צו שרייען" :געוואלד! איך וויל נישט עסן ווי א בהמה!"
ֹאכל ֶׁל ֶׁחם (ג ,יח-יט) ְו ָּא ַכלְ ָּּת ֶׁאת ֵע ֶׁשב ַה ּ ָּש ֶׁדהְּ :בזֵ ַעת ַא ּ ֶׁפ ָּ
יך ּת ַ
[דער אויבערשטער האט געזאגט פאר אדם הראשון ]:דו וועסט עסן די גראז
פון די ערד .דורכדעם וואס דו וועסט שוויצן וועסטו קענען עסן ברויט
חז"ל זאגן (פסחים קיח :).ווען דער אויבערשטער האט געזאגט פאר אדם הראשון:
"ואכלת את עשב השדה" [און דו וועסט עסן די גראז פון פעלד] ,איז ער
געווארן אויפגעטרייסלט ,און ער האט געזאגט" :איך און אן אייזל וועלן עסן
פון איין שיסל?! איך וועל עסן גראז פונקט ווי א בהמה?!" ,און ווען דער
אויבערשטער האט אים געזאגט" :בזיעת אפך תאכל לחם" [ווען דו וועסט
שוויצן וועסטו עסן ברויט] ,האט ער זיך בארואיגט.
יב חידושי הרי"ם :איתא במדרש (סוף פרשה י"ט) ואכלתי אין כתיב כאן אלא ואוכל אכלתי ואוכל
עוד עיי"ש וכי תעלה על דעתך שאדם הראשון יציר כפיו של הקב"ה יענה בעזות כזאת לפני
השי"ת אלא הפירוש הוא דהנה האדם כשנברא לעשות רצונו יתברך בודאי ציווי השי"ת
ומאמריו עומדים לפניו כחומה לבל יעבור ח"ו אולם כשפירש פעם אחת אזי ירד בעומק יותר
אל הנסיון וד"ל ולזאת התנצל אדם הראשון עכשיו שאכלתי יכול להיות שאוכל עוד כי הלא
ניטל ממנו המניעה.
-כב -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
הרה"ק רבי נתן פון ברסלב זי"ע ערקלערט :עס זענען דא מענטשן וואס זייער
עסן איז נאך א בחינה פון א 'מאכל בהמה' ,ווייל זיי ליגן נאך אין תאוות
אכילה ,אבער דער אמת איז ,אז אויף יעדן איינציגן איד ,קומט א 'יראה' בשעת'ן
עסן (ליקוטי מוהר"ן תניינא ,עז) ,און אפילו איינער וואס עסט ווי א בהמה ,טאר
נישט משלים זיין מיטן מציאות ,נאר ער דארף אויך ממשיך זיין אויף זיך אט
די 'יראה' וואס קומט אויף אים בשעת'ן עסן ,צו געדענקען פונעם אויבערשטן,
און מורא האבן פון אים .און דאס וועט אים צוברענגען ,אז ער וועט זוכה זיין
צו א ליכטיגקייט פון 'רצון' ,אז ער וועט גלוסטן און בענקען מיט א פעסטע
רצון ,זוכה צו זיין צו עסן בקדושה ,און ארויסצוגיין פון 'מאכל בהמה' ,ער וועט
משתוקק זיין זוכה צו זיין צו די מדריגה פון 'מאכל אדם' .און דורכדעם וועט
ער באמת זוכה זיין ארויפצוגיין צו די בחינה פון 'מאכל אדם' ,צו עסן ווי א
איד דארף צו עסן.
דאס איז מרומז אין דעם מאמר חז"ל ,אז ווען דער אויבערשטער האט געזאגט
פאר אדם הראשון ,אז ער איז אראפגעפאלן צו די מדריגה פון עסן ווי א בהמה,
דורכדעם איז ער געווארן 'אויפגעטרייסלט' ,דאס מיינט ,אז ער האט ממשיך
געווען אויף זיך א יראה ,צו טרייסלען און ציטערן פונעם אויבערשטן ,און דאס
האט אים צוגעברענגט ,אז ער האט אויסגעשריגן צום אויבערשטן" :אני וחמור
באבוס אחד?!" – איך בין נישט מסכים צו עסן ווי א בהמה! איך וויל און
איך בעט מיט א טיפע רצון ,אז דו זאלסט מיר ארויסנעמען פון די שמוציגע
בחינה פון 'מאכל בהמה'! און דער אויבערשטער האט טאקע תיכף אנגענומען
ֹאכל זיין געשריי און זיינע רצונות ,און ער האט אים געזאגטְּ " :בזֵ ַעת ַא ּ ֶׁפ ָּ
יך ּת ַ
-כג -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
לֶׁ ֶׁחם" ,דאס מיינט ,אז אויב דו וועסט שוויצן ,און זיך מוטשען אין תורה און
אין עבודת ה' ,וועסטו זוכה זייין צו דער שלימות פון די מדריגה פון א 'מאכל
אדם' ,און דו וועסט זוכה זיין צו גרויסע השגות בשעת'ן עסן ,צו עסן מיט א
געוואלדיגע דביקותיג.
יג ליקוטי הלכות (הל' נטילת ידים לסעודה ו ,לה) :וזהו מרומז בדברי רבותינו זכרונם לברכה
שאמרו ,בשעה שאמר הקדוש ברוך הוא לאדם הראשון ואכלת את עשב השדה נזדעזע,
אמר ,אני וחמור באבוס אחד? כיון שאמר לו הקדוש ברוך הוא בזיעת אפך תאכל
לחם נתיישבה דעתו .היינו שעל ידי זה בעצמו שנזדעזע כשאמר לו ה' יתברך ואכלת
את עשב השדה שהוא מאכל בהמה על ידי זה בעצמו זכה שה' יתברך הבטיחו לזכות
למאכל אדם .והכל על פי הנ"ל .שאפילו כשמאכלו עדיין בבחינת מאכל בהמה צריך
גם כן להמשיך על עצמו היראה הבאה אל האדם בשעת האכילה עד שיזכה גם אז
להארת הרצון עד שישתוקק על כל פנים ברצון חזק לזכות למאכל אדם ואז על ידי
זה בעצמו יזכה למאכל אדם כמו אדם הראשון שעל ידי זה שאמר לו ה' יתברך
ואכלת את עשב השדה שהוא מאכל בהמה על ידי זה נזדעזע .נזדעזע דייקא .שהמשיך
עליו יראה וכנ"ל .וצעק ואמר אני וחמור באבוס אחד .הינו שאני רוצה ומבקש שתוציאני
מבחינת מאכל בהמה ואז תכף נתרצה לו ה' יתברך ואמר לו בזיעת אפך תאכל לחם
שעל ידי זיעת אפך ,דהיינו יגיעות בתורה ועבודה שהוא בחינת זיעת אפך בחינת וריח
אפך כתפוחים שהם בחינת היגיעות להתקרב להצדיק המקרבו לה' יתברך ,כמו שמבואר
בהתורה תקעו אמונה (באות טז) על ידי זה 'תאכל לחם' ,שתזכה למאכל אדם שהוא
הארת הרצון בתכלית השלמות וכנ"ל.
-כד -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
-יד -
נאר א ירא שמים האט אמת'ע חן
וְ נ ַֹח ָּמ ָּצא ֵחן ְּב ֵעינֵ י ה'ֶׁ ... :את ָּה ֱאל ֹ ִקים ִה ְת ַה ֶּׁל ְך נ ַֹח (ו ,ח-ט)
און נח האט געפינען חן אין די אויגן פון השי"ת ...נח איז געגאנגען
מיטן אויבערשטן [ער איז געווען באהאפטן צו אים]
הרה"ק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע ערקלערט דער שייכות פון די צוויי פסוקים,
ווייל חז"ל זאגן (סוכה מט) ,אז יעדער מענטש וואס האט אויף זיך א חן ,איז זיכער
אז ער איז א ירא שמים .דאס זאגט דער פסוק ְ"ונ ַֹח ָּמ ָּצא ֵחן ְּב ֵעינֵ י ה'" – נח
"את ָּה ֱאל ֹ ִקים
האט געהאט אויף זיך א חן ,און דער טעם דערפון איז געווען ,ווייל ֶׁ
ִה ְת ַה ֶּׁל ְך נ ַֹח" – ער איז געווען באהאפטן צום אויבערשטן ,און ער האט געהאט
יראת שמיםיד.
יד אך פרי תבואה :ונח מצא חן בעיני ד' וכו' אלה תולדות נח וכו' את אלקי'
התהלך נח .הנה י"ל סמיכות הפרשיות הנה אחז"ל (סוכה מט) כל אדם שיש בו חן
בידוע שהוא י"ש שנ' וחסד ד' מעולם ועד עולם על יראיו ולכן כתבה התורה ונח
מצא חן משום דאת אלקי' התהלך נח שהי' לו יראת שמים.
-כה -
דברי חיזוק פון אונזערע צדיקים
בראשית
-טו -
שבת איז משפיע קדושה אויף אלע וואכנטעג!
דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע זאגט :מיר רופן אן די נאכט פון שבת מיטן נאמען
'פרייטאג צונאכטס' ,און די נאכט פון מוצאי שבת מיטן נאמען 'שבת צונאכטס',
כאטש וואס לכאורה גייט דאך די נאכט נאך די טאג ,אויב אזוי וואלט געדארפט
זיין פארקערט ,אז די נאכט פון שבת זאל מען אנרופן אויפן נאמען פון שבת ,און די
נאכט פון מוצאי שבת אויפן נאמען פון זונטאג? נאר דאס קומט צו ווייזן ,אז די
קדושה פון שבת איז משפיע פאר די וואכנטעג ,און דעריבער רופט מען די נאכט
פון מוצאי שבת אויפן נאמען פון שבת ,ווייל די קדושה פון שבת ציעט זיך אריין
אויך אין די וואכנטעגטו.
טו זרע קודש (ד"ה או יאמר ,ונקדים) :ולרמז זה אנו קורין את ליל שבת על יום הששי שקורין
בל"א פרייטיג צו נאכט וכן להפך ביציאת שבת אנו קורין את ליל א' על שבת בל"א שבת
צו נאכט ולכאורה הי' ראוי להיות בהפך לקרות את ליל כניסת שבת ע"ש שבת וליל
יציאת שבת על החול כי הלילה הולכת אחר היום שלאחריו רק כי מורה כנ"ל על קדושת
שבת שמתערב בחול ולכן גם בליל מוצאי שבת קורין על שם שבת שקדושת שבת משפיע
לימי החול.
-כו -
