gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

אבן שלמה - אידיש · Even Shloime - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: אבן שלמה - אידיש · Even Shloime - Yiddish

שבוע: בראשית (2026-10-05)

אבן שלמה - אידיש · Even Shloime - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

‫פרשת‬ ‫הדלקת מוצש"ק‬ ‫בראשית‬ ‫ר"ת‬ ‫נרות‬ ‫· גליון ל"ד ·‬ ‫‪7:30‬‬ ‫‪5:34‬‬ ‫ירושלים‬ ‫‪7:36‬‬ ‫ניו ‪ -‬יארק ‪6:05‬‬ ‫בשביל ראשית‬ ‫בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ‪.‬‬ ‫ער בית יעקב זאגט א געוואלדיגע זאך‪ .‬די תורה הייבט אן ״בראשית ברא אלקים״ דער‬ ‫טייערע ליינער‪,‬‬ ‫נאך א לאנגע רייע פון הייליגע טעג — ראש‬ ‫אייבערשטער האט באשאפן די וועלט אין אנהייב‪ .‬אבער‪ ,‬חברים‪ ,‬דארף מען דען זיין‬ ‫ד‬ ‫דער אייבערשטער אונז צו זאגן אז די וועלט איז באשאפן געווארן אין אנהייב? ווען דען האט‬ ‫די וועלט געדארפט באשאפן ווערן‪ ,‬אויב נישט אין אנהייב?‬ ‫השנה‪ ,‬יום כיפור‪ ,‬סוכות‪ ,‬שמחת תורה — קומען‬ ‫מיר יעצט צוריק צום סדר פון א גאנץ יאר‪ .‬מען‬ ‫נאר דער מדרש זאגט אז ״בראשית״ מיינט נישט בלויז ״אין אנהייב״‪ .‬עס מיינט ״בשביל‬ ‫הייבט נאכאמאל אן בראשית‪ ,‬און מיט דעם‬ ‫ראשית״ דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט פאר די וואס פארשטייען דעם סוד‬ ‫פון אנהייבן‪.‬‬ ‫הייבט זיך אויך אן א נייע תקופה פאר אונזער‬ ‫גליון‪.‬‬ ‫א מענטש וואס פארשטייט נאר דעם סוף‪ ,‬נאר די אחרית‪ ,‬פאר אים איז די גאנצע וועלט‬ ‫כמעט א א שאד די צייט‪ .‬א איד דארף וויסן דעם סוד פון ראשית‪ .‬דער מדרש זאגט אז‬ ‫ברוך השם‪ ,‬דורכאויס די פארגאנגענע‬ ‫כלל ישראל ווערט אנגערופן ראשית‪ .‬דער בית המקדש ווערט אנגערופן ראשית‪ .‬אברהם‬ ‫חדשים האבן מיר באקומען אסאך גוטע‬ ‫אבינו איז ראשית‪.‬‬ ‫גריסן פון ליינער‪ ,‬און דאס גיט אונז דעם כח‬ ‫פארוואס?‬ ‫און חשק ווייטער ממשיך צו זיין‪ ,‬וואך נאך‬ ‫ווייל די גאנצע וועלט איז פול מיט התחלות‪ .‬שטעלט אייך פאר‪ ,‬חס ושלום‪ ,‬א מענטש שטייט‬ ‫וואך‪ ,‬צו ברענגען די הייליגע ווערטער‪ ,‬תורות‬ ‫אין א מצב פון יאוש‪ .‬ער קען שוין נישט מער‪ .‬ער זעט נישט קיין וועג ארויס‪ .‬וואס טוט ער?‬ ‫און מעשיות פון רבי שלמה צו נאך אידישע‬ ‫ער גייט ארויס אביסל שפאצירן אין וואלד‪ .‬פארוואס העלפט אים דער וואלד? ווייל דארט‬ ‫הערצער‪.‬‬ ‫זעט ער די וועלט אזוי ווי דער אייבערשטער האט זי באשאפן‪ .‬ער זעט א בוים‪ .‬ער זעט דעם‬ ‫מיטן אנהייב פונעם נייעם יאר וועלן מיר זיך‬ ‫הימל‪ .‬ער אטעמט אריין פרישע לופט‪.‬‬ ‫אויך משתדל זיין אנצוהייבן א נייע סעריע פון‬ ‫און פלוצלינג שפירט ער‪ ,‬מעשה בראשית איך קען נאכאמאל אנהייבן‪ .‬דער אייבערשטער‬ ‫מאמרים איבער חינוך הילדים‪ ,‬אלעס געבויט‬ ‫האט אריינגעלייגט אין דער בריאה דעם כח פון א נייעם אנהייב‪ .‬איך קען זיין זייער טרויעריג‪.‬‬ ‫איך ווייס נישט וואס צו טון מיט זיך‪ .‬איך עפן דעם פענסטער און אטעם אריין אביסל פרישע‬ ‫אויף די ווערטער און תורות פון רבי שלמה‬ ‫לופט — און עפעס געשעט מיט מיר‪ .‬איך האב נאכאמאל אביסל כח‪.‬‬ ‫זעלבסט‪.‬‬ ‫פארוואס? ווייל אפילו די לופט פונעם אייבערשטן זאגט מיר‪ ,‬הייב אן נאכאמאל‪.‬‬ ‫מיר האפן בעזרת השם צו ברענגען יעדע וואך‬ ‫נאך א מאמר‪ ,‬וואס וועט קענען געבן חיזוק און‬ ‫פארוואס איז ירושלים אזוי הייליג? ווייל ווען א איד דערמאנט זיך אין ירושלים‪ ,‬באקומט‬ ‫ער כח אנצוהייבן פון דאס ניי‪ .‬און דאס איז געווען דער בית המקדש‪ .‬א מענטש האט געקענט‬ ‫א נייע בליק פאר עלטערן אין דער גרויסער און‬ ‫זינדיגן זיין גאנץ לעבן‪ .‬זיין נשמה האט שוין ממש באנקראטירט‪ .‬ער קומט אריין אין בית‬ ‫הייליגער עבודה פון אויפציען אידישע קינדער‪.‬‬ ‫המקדש — און ער גייט ארויס טאנצנדיג‪ .‬וואס איז געשען? ער האט דארט באקומען דעם‬ ‫און ווי אלעמאל בעטן מיר אייך‪ :‬אויב איר‬ ‫כח פון בראשית‪ ,‬אנצוהייבן נאכאמאל‪.‬‬ ‫האט הנאה פונעם גליון‪ ,‬שיקט עס ווייטער‪.‬‬ ‫און אפילו איין ווארט תורה דארף דאס טון מיט א מענטש‪ .‬אויב איך לערן א ווארט‬ ‫דרוקט עס אויס פאר א שול‪ ,‬א חבר‪ ,‬א‬ ‫תורה און עס עפנט מיר נישט קיין נייעם וועג‪ ,‬אויב עס גיט מיר נישט דעם כח צו זאגן ״איך‬ ‫משפחה‪ .‬יעדער איינער קען העלפן אז רבי‬ ‫קען נאכאמאל אנהייבן״ וואס האב איך פון דעם ווארט? אמת’ע תורה פארבינדט מיר מיט‬ ‫שלמה’ס ווערטער זאלן דערגרייכן נאך א איד‪.‬‬ ‫בראשית‪.‬‬ ‫מיטן אנהייב פון בראשית וואונטשן מיר אייך‬ ‫אבער דער בית יעקב גייט נאך טיפער‪ .‬בראשית — ב’ ראשית‪ .‬צוויי התחלות‪ ,‬וואס זענען‬ ‫די צוויי? את השמים ואת הארץ‪ .‬כדי א מענטש זאל באמת קענען אנהייבן נאכאמאל‪ ,‬דארף‬ ‫אלע א גוטן ווינטער‪ ,‬א געזונטן יאר און א גוטן‬ ‫ער האבן צוויי כוחות‪ .‬ער דארף האבן ארץ‪ ,‬און ער דארף האבן שמים‪.‬‬ ‫אנהייב‪ ,‬מיט אסאך הצלחה‪ ,‬נחת און שמחה‪.‬‬ ‫ארץ מיינט שפלות און ענוה‪ .‬יעדער טרעט אויף דער ערד‪ .‬און וואס טוט די ערד? זי וואקסט‬ ‫א גוט שבת!‬ ‫ווייטער‪ .‬מען טרעט אויף איר‪ ,‬און זי גיט ארויס נאך א בוים‪ ,‬נאך א פרוכט‪ ,‬נאך א בלום‪ .‬דאס‬ ‫צו באקומען יעדע וואך אין אימעיל — שרייבט זיך אן‪gilyonevenshlomo@gmail.com :‬‬ ‫צו באקומען יעדע וואך אויף וואטסאפ — שרייבט זיך אן‪+972-58-783-9682 :‬‬ ‫היינט‪.‬‬ ‫אונז צוריק צום אנהייב — צום ראשית פון הימל און‬ ‫איז איין סוד פון אנהייבן‪ ,‬איך בין נישט צעשטערט‬ ‫צום ראשית פון ערד‪.‬‬ ‫ווייל עפעס איז נישט געגאנגען ווי איך האב געוואלט‪.‬‬ ‫״ויהי ערב ויהי בקר — יום אחד‪.‬״‬ ‫איך קען זיין ווי די ערד‪.‬‬ ‫און אפשר איז דאס דער ערשטער ווארט וואס‬ ‫דער גאנצער מרחק קען זיין איין טאג‪ .‬און דער‬ ‫די תורה וויל אונז זאגן‪ :‬עס קען זיין אז דו האסט‬ ‫אבער דאס אליין איז נישט גענוג‪ .‬איך דארף אויך‬ ‫איין טאג איז — היינט‪.‬‬ ‫שוין פרובירט‪ .‬עס קען זיין אז דו ביסט געפאלן‪.‬‬ ‫שמים‪ .‬איך דארף האבן עפעס הויך אין מיר‪ .‬עפעס‬ ‫עס קען זיין אז נעכטן איז נישט געגאנגען‪ .‬אבער די‬ ‫וואס איז העכער פון דעם מצב אין וועלכן איך געפין‬ ‫וועלט איז באשאפן געווארן בשביל ראשית‪ .‬דער‬ ‫זיך יעצט‪ .‬ווייל אויב איך וויל אנהייבן נאר פון דעם‬ ‫אייבערשטער האט באשאפן א וועלט אין וועלכער‬ ‫פלאץ וואו איך בין געפאלן‪ ,‬קען איך מורא האבן‪.‬‬ ‫אור הלבנה ‪ -‬עס איז דא א טיפערער ליכט‬ ‫א מענטש קען אלעמאל נאכאמאל אנהייבן‪.‬‬ ‫איך האב שוין געעפנט דעם געשעפט און איך בין‬ ‫דורכגעפאלן‪ .‬פארוואס זאל איך עס נאכאמאל‬ ‫ויעש אלקים את שני המאורות הגדולים‪ ,‬את המאור‬ ‫עפענען? אפשר מארגן וועל איך נאכאמאל‬ ‫הגדול לממשלת היום ואת המאור הקטן לממשלת‬ ‫באנקראטירן? פון וואו נעם איך דעם כח? איך דארף‬ ‫הלילה ואת הכוכבים‪.‬‬ ‫אנהייבן פון א טיפערן פלאץ‪.‬‬ ‫דער אידישער חודש הייבט זיך אן ווען מען זעט‬ ‫יום אחד‬ ‫נידעריג ווי די ערד‪ ,‬און הויך ווי דער הימל‪ .‬און עס‬ ‫נאכאמאל דעם ערשטן ליכט פון דער לבנה‪ .‬ווען‬ ‫דער חילוק פון איין טאג‬ ‫איז נישט קיין סתירה‪ .‬דאס זענען די צוויי ראשית’ן‬ ‫דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט‪ ,‬זענען‬ ‫ויהי ערב ויהי בקר יום אחד‪.‬‬ ‫וואס א מענטש דארף כדי באמת צו לעבן אין דער‬ ‫די זון און די לבנה געווען צוויי גרויסע ליכט‪ .‬קומט די‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫לבנה צום אייבערשטן און זאגט אפשר לשני מלכים‬ ‫ער מדרש זאגט‪ ,‬״ויהי ערב אלו מעשיהן של‬ ‫שישתמשו בכתר אחד? קענען צוויי מלכים דינען‬ ‫מיט איין קרוין? זאגט איר דער אייבערשטער‪ ,‬לכי‬ ‫רשעים‪ ,‬ויהי בקר אלו מעשיהן של צדיקים‪,‬‬ ‫יום אחד‪.‬״ ״ויהי ערב״ — דאס זענען די מעשים פון‬ ‫ד‬ ‫איך וויל אייך זאגן עפעס נאך טיפער‪ .‬וואס איז‬ ‫דער חילוק צווישן א שיינעם האטעל און מיין‬ ‫ומעטי את עצמך‪ .‬גיי און פארקלענער זיך‪.‬‬ ‫רשעים‪ .‬״ויהי בקר״ — דאס זענען די מעשים פון‬ ‫אייגענע שטוב? אן האטעל קען זיין פיל שענער פון‬ ‫צדיקים‪ .‬און ביידע אינאיינעם ווערן אנגערופן‪ :‬יום‬ ‫מיין שטוב‪ .‬בעסערע בעטן‪ ,‬שענערע ווענט‪ ,‬אלעס‬ ‫עס זענען דא מענטשן וואס פארשטייען אז די‬ ‫איז אויסגעפוצט‪ .‬אבער עס איז נישט מיין הויז‪ .‬אין‬ ‫אחד‪.‬‬ ‫לבנה האט דא באקומען אן עונש‪ .‬וואס רעדסטו‬ ‫מיין הויז זענען אפילו די ווענט פארבונדן מיט מיר‪.‬‬ ‫אזוי פיל? דער אייבערשטער האט דיר באשאפן‬ ‫וואס מיינט דאס? עס זענען דא אסאך פירושים‪.‬‬ ‫אויף א טיפן אופן איז מיין הויז אן המשך פון מיין‬ ‫אזוי‪ ,‬זיי צופרידן מיט וואס דו האסט באקומען‪.‬‬ ‫אבער דער הייליגער קאזשמירער רבי‪ ,‬דער זיידע‬ ‫נשמה‪.‬‬ ‫פון דער מודז’יצער דינאסטיע‪ ,‬זאגט א געוואלדיגע‬ ‫אבער די אנשי אמת זאגן עפעס גאר אנדערש‪ .‬די‬ ‫זאך‪ .‬אין זמן‪ ,‬וויפיל איז דער מרחק צווישן א גוטן‬ ‫אין האטעל גייט מיין נשמה נישט ביז די ווענט‪.‬‬ ‫לבנה איז געווען גערעכט‪ .‬אויב צוויי קעכערס קענען‬ ‫מענטש און א שלעכטן מענטש? איין טאג‪.‬‬ ‫אפשר גייט זי ביז דעם פלאץ וואו איך האב‬ ‫נישט זיין אינעם זעלבן קיך‪ ,‬ווי קענען צוויי ליכט זיין‬ ‫אראפגעלייגט מיין גיטאר‪ .‬אבער נישט ווייטער‪.‬‬ ‫דאס ליכט פון דער וועלט?‬ ‫נאר איין טאג‪ .‬ווייל חברים‪ ,‬טיף טיף אינעווייניג וויל‬ ‫אפילו דער מענטש וואס טוט שלעכטס זיין גוט‪ .‬ער‬ ‫חברים‪ ,‬ווען מיר לעבן אין דער וועלט‪ ,‬דארפן מיר‬ ‫און יעצט‪ ,‬חברים‪ ,‬עפנט אייער הארץ‪ .‬וואס האט‬ ‫וויל אויך זיין אן ערליכער מענטש‪ .‬ער וויל אויך זיין‬ ‫לעבן אין איר ווי אין אונזער אייגענער שטוב‪ .‬איך‬ ‫די לבנה באמת געזאגט צום אייבערשטן? ״רבונו של‬ ‫הייליג‪ .‬ער וויל אויך טון וואס דער אייבערשטער‬ ‫דארף זיין פארבונדן מיט די ״ווענט״ פון דער וועלט‪.‬‬ ‫עולם‪ ,‬איז דאס אלעס וואס דו קענסט געבן דער‬ ‫וויל‪.‬‬ ‫מיטן הימל‪ .‬מיט דער ערד‪ .‬און דאס טוט די קדושה‬ ‫וועלט? נאר דעם אור החמה? נאר א ליכט אין וועלכן‬ ‫פון דער תורה‪ :‬זי פארבינדט מיר מיטן ראשית פון‬ ‫מען קען זען וואס איז אינדרויסן? איז נישט דא א‬ ‫נאר וואס? היינט האט ער נישט גענוג כח‪ .‬זאגט ער‪,‬‬ ‫שמים און מיטן ראשית פון ארץ‪.‬‬ ‫טיפערער ליכט?‬ ‫״לאז מיר היינט הנאה האבן פונעם לעבן‪ .‬מארגן וועל‬ ‫איך שוין זיין גוט‪.‬״ מארגן וועל איך אנהייבן‪ .‬מארגן‬ ‫און עס איז דא נאך א מדריגה‪ .‬ווען איך טרעף א‬ ‫און דער אייבערשטער האט איר געזאגט‪ :‬דו‬ ‫וועל איך דאווענען בעסער‪ .‬מארגן וועל איך לערנען‪.‬‬ ‫מענטש פאר ביזנעס‪ ,‬דארף איך נישט זיין פארבונדן‬ ‫וועסט עס טון‪ .‬דו וועסט ברענגען דעם טיפערן ליכט‬ ‫מארגן וועל איך זיך פאררעכטן‪ .‬מארגן וועל איך זיין‬ ‫מיט זיין ראשית‪ .‬מיר רעדן וואס מיר דארפן רעדן‪,‬‬ ‫אויף דער וועלט‪ .‬די זון מאכט אלעס קלאר‪ .‬אין טאג‬ ‫דער מענטש וואס איך וויל באמת זיין‪.‬‬ ‫מיר מאכן דעם געשעפט‪ ,‬און יעדער גייט אהיים‪.‬‬ ‫זע איך וואס שטייט פאר מיר‪ ,‬איך זע די פארבן‪ ,‬די‬ ‫אבער ווען דו האסט באמת ליב א מענטש‪ ,‬הייבט‬ ‫און וואס איז א צדיק? דער צדיק זאגט נישט אז‬ ‫זיך דיין קשר נישט אן דעם טאג וואס דו האסט אים‬ ‫פארמען‪ ,‬די אויסערליכע וועלט‪.‬‬ ‫ער וויל עפעס אנדערש‪ .‬ער וויל די זעלבע זאך‪ .‬נאר‬ ‫באגעגנט‪ .‬פלוצלינג שפירסטו אז דו ביסט פארבונדן‬ ‫אבער די לבנה האט געבעטן פאר אן אנדער‬ ‫ער זאגט‪ ,‬איך וויל זיין גוט היינט‪ .‬געוואלד‪ ,‬וואס פאר‬ ‫מיט אים פון אסאך פריער‪ .‬כאילו פון דעם טאג וואס‬ ‫סארט ליכט‪ .‬א ליכט וואס ווייזט נישט בלויז וואס‬ ‫א חילוק‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן געווארן‪.‬‬ ‫מען קען זען פון אינדרויסן‪ .‬א טיפערער ליכט‪.‬‬ ‫אפשר טראכטן מיר אז צווישן א רשע און א צדיק‬ ‫און נאך טיפער — דו שפירסט אז פון דעם טאג‬ ‫און אפשר דערפאר הייבט זיך יעדן אידישן חודש‬ ‫ליגט א גאנצע וועלט‪ .‬זאגט דער קאזשמירער רבי‪,‬‬ ‫וואס דו ביסט געבוירן געווארן‪ ,‬האסטו שוין אויף‬ ‫אן דווקא מיט דער לבנה‪ .‬מען ווארט נישט ביז זי‬ ‫ניין‪ .‬אין זמן ליגט צווישן זיי בלויז איין טאג‪ .‬דער‬ ‫אים געווארט‪ .‬דאס איז אמת’ע נאנטקייט‪ :‬דו ביסט‬ ‫איז גרויס און פול‪ .‬מען הייבט אן ווען מען זעט נאר‬ ‫איינער זאגט ״מארגן״‪ .‬דער צווייטער זאגט ״היינט״‪.‬‬ ‫פארבונדן מיטן ראשית פונעם צווייטן‪.‬‬ ‫אביסל ליכט‪ .‬א קליינע נקודה אין דער פינסטערניש‪.‬‬ ‫און דאס איז פארוואס די תורה הייבט אן מיט‬ ‫די וועלט איז באשאפן געווארן טויזנטער יאר‬ ‫און דאס איז גענוג פאר א נייעם חודש‪.‬‬ ‫בראשית‪ .‬ווייל דער גרעסטער נס איז נישט אז איך‬ ‫צוריק‪ .‬אבער יעדן פרייטאג צונאכטס‪ ,‬ווען א איד‬ ‫די לבנה לערנט אונז‪ :‬עס איז דא מער ליכט אויף‬ ‫וועל אמאל ווערן אן אנדערער מענטש‪ .‬דער נס איז‬ ‫נעמט דעם כוס אין דער האנט און מאכט קידוש‪ ,‬איז‬ ‫דער וועלט ווי דאס וואס די אויגן קענען זען‪ .‬און‬ ‫אז איך קען היינט אנהייבן‪ .‬נישט קומענדיגע וואך‪.‬‬ ‫ער נישט בלויז דא‪ .‬ער שטייט ביי בראשית‪ .‬ער זעט‬ ‫דער אייבערשטער האט געוואלט אז דווקא די לבנה‬ ‫נישט ווען איך וועל האבן מער צייט‪ .‬נישט ווען מיין‬ ‫נאכאמאל ווי דער אייבערשטער באשאפט שמים‬ ‫זאל ברענגען דעם ליכט‪.‬‬ ‫לעבן וועט זיין מסודר‪.‬‬ ‫וארץ‪ .‬דאס איז די קדושה פון תורה‪ .‬זי פארבינדט‬ ‫צו באקומען יעדע וואך אין אימעיל — שרייבט זיך אן‪gilyonevenshlomo@gmail.com :‬‬ ‫צו באקומען יעדע וואך אויף וואטסאפ — שרייבט זיך אן‪+972-58-783-9682 :‬‬ ‫חינוך הילדים מאמר א’‬ ‫שלעכט‪ .‬דער עץ החיים לערנט מיר‪ :‬ווייסטו ווי‬ ‫אבות בלויז א פאר שעה א טאג‪ .‬אברהם‪,‬‬ ‫צו זען די קדושה אין א קינד‬ ‫הייליג דער מענטש איז? ווייסטו ווי ספעציעל‬ ‫יצחק און יעקב זענען געווען אבות זייער גאנץ‬ ‫״והייתם כאלקים יודעי טוב ורע‪.‬״‬ ‫דער אייבערשטער האט אים באשאפן?‬ ‫לעבן‪ .‬דאס איז געווען זייער גאנצע מציאות‪.‬‬ ‫חברים‪ ,‬איך וויל אייך זאגן עפעס זייער טיף‬ ‫דער קינד איז מער ווי זיין מעשה‬ ‫און שרה‪ ,‬רבקה‪ ,‬רחל און לאה זענען נישט‬ ‫וועגן קינדער‪.‬‬ ‫געווען אמהות נאר ווען די קינדער זענען‬ ‫זינט חוה האט געגעסן פונעם עץ הדעת‪,‬‬ ‫ווען מיר רעדן וועגן חוה און דעם עץ‬ ‫געווען אינדערהיים‪ .‬זיי זענען נישט געווען‬ ‫איז פאר יעדן טאטן און מאמען געווארן פיל‬ ‫הדעת‪ ,‬טראכטן מיר גלייך אז חוה האט‬ ‫אמהות אויף א טייל־צייט‪ .‬זייער גאנצע מהות‬ ‫שווערער צו זען ווי ספעציעל און הייליג זייער‬ ‫געטון עפעס שלעכט‪ .‬אבער דער קאצקער‬ ‫איז געווען אמא‪ .‬שרה איז נישט געווארן ״שרה‬ ‫קינד איז‪ .‬אפשר דאס איז איינע פון די גרעסטע‬ ‫רבי האט געזאגט‪ ,‬אז ער האפט אז ווען ער‬ ‫אמנו״ ווען יצחק איז געבוירן געווארן‪ .‬זי איז‬ ‫נסיונות אין חינוך‪ .‬א קינד טוט עפעס נישט גוט‪,‬‬ ‫וועט שטיין פארן אייבערשטן יום כיפור‪ ,‬זאל‬ ‫געווען שרה אמנו פון דער ערשטער רגע וואס‬ ‫און איך זע שוין דעם קינד דורך זיין מעשה‪.‬‬ ‫ער דערגרייכן אפילו א קליין ביסל פון דער‬ ‫זי איז געקומען אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫ער האט נישט געפאלגט‪ ,‬דאס איז וואס איך‬ ‫מדריגה אויף וועלכער חוה איז געשטאנען ווען‬ ‫זע‪ .‬ער האט נישט געלערנט‪ ,‬דאס איז וואס‬ ‫א פרוי וואס האט נישט קיין קינדער קען‬ ‫זי האט געגעסן פונעם עץ הדעת‪.‬‬ ‫איך זע‪ .‬ער האט מיר אנטוישט — דאס איז‬ ‫האבן א צעבראכן הארץ‪ .‬אבער אן אמא וואס‬ ‫חוה האט געוואלט עפעס זייער הויכס‪ .‬זי‬ ‫וואס איך זע‪ .‬דער עץ הדעת זאגט‪ :‬גוט אדער‬ ‫האט נישט קיין קינדער קען עס ממש נישט‬ ‫האט געוואלט דינען דעם אייבערשטן‪ .‬איר‬ ‫שלעכט?‬ ‫אויסהאלטן‪ .‬שרה איז שוין געווען אן אמא‬ ‫טעות איז געווען אינעם וועג‪ ,‬אבער אינעווייניג‬ ‫פאר זי האט געהאט א קינד‪ .‬דערפאר זענען‬ ‫אבער דער עץ החיים פרעגט א טיפערע‬ ‫האט זי געזוכט עפעס גאר טיף‪.‬‬ ‫אירע תפילות‪ ,‬אירע טרערן‪ ,‬איר בענקשאפט‬ ‫שאלה‪ :‬ווער איז דאס קינד?‬ ‫צו האבן א קינד‪ ,‬געווען אויף א מדריגה וואס‬ ‫דער נחש זאגט איר‪" ,‬והייתם כאלקים יודעי‬ ‫קען איך אפילו אין דער רגע ווען איך דארף‬ ‫איז כמעט נישט צו פארשטיין‪.‬‬ ‫טוב ורע"‪ ,‬איר וועט זיין ווי אלקים‪ ,‬וויסן וואס‬ ‫אים מחנך זיין‪ ,‬אפילו ווען איך דארף אים זאגן‬ ‫איז גוט און וואס איז שלעכט‪ .‬און דאס איז‬ ‫אז עפעס איז נישט ריכטיג‪ ,‬נאך אלץ זען די‬ ‫וואס זעסטו ווען דו קוקסט אויף דיין קינד?‬ ‫טאקע א הויכע מדריגה‪ .‬הלוואי זאלן מיר‬ ‫קדושה אין אים? דאס איז דער חילוק צווישן‬ ‫און דא קומען מיר צו עפעס וואס איז אפשר‬ ‫באמת וויסן וואס איז גוט און וואס איז שלעכט‪.‬‬ ‫נאר וויסן טוב ורע און זיין פארבונדן צום עץ‬ ‫דער טיפסטער יסוד אין חינוך‪ .‬וואס איז דער‬ ‫אבער דא ליגט דער גרויסער סוד‪ .‬צוליב די‬ ‫גרעסטער קשר צום אייבערשטן? מיר טראכטן‬ ‫החיים‪.‬‬ ‫מעשה האט דער אייבערשטער געזאגט צו‬ ‫אז צו זיין נאנט צום אייבערשטן מיינט בעיקר‬ ‫חוה "בעצב תלדי בנים"‪ .‬חוה האט אינעווייניג‬ ‫חינוך מיינט נישט אז עס איז נישט דא קיין‬ ‫צו וויסן‪ :‬וואס איז גוט? וואס איז שלעכט? וואס‬ ‫געוואוסט אז זי איז דומה לאלקים‪ ,‬ווייל צו‬ ‫גוט און שלעכט‪ .‬פונקט פארקערט‪ .‬אבער פאר‬ ‫מעג מען? וואס טאר מען נישט?‬ ‫ברענגען א קינד אויף דער וועלט איז אפשר‬ ‫איך זע דעם טעות פונעם קינד‪ ,‬דארף איך וויסן‬ ‫דאס איז זייער הייליג‪ .‬דאס איז זייער ווער עס איז וואס האט געמאכט דעם טעות‪.‬‬ ‫די מערסטע אלקית'דיגע זאך וואס א מענטש‬ ‫וויכטיג‪ .‬אבער דאס איז נאך אלץ די וועלט‬ ‫קען טון‪ .‬זי האט געשפירט אז עס ליגט אין‬ ‫א הייליגע נשמה‪.‬‬ ‫פון עץ הדעת טוב ורע‪ .‬עס איז דא עפעס נאך‬ ‫איר עפעס געוואלדיגס‪ ,‬נאר זי האט נאכנישט‬ ‫א קינד וואס דער אייבערשטער האט‬ ‫טיפער‪ .‬צו וויסן די קדושה פון א מענטש‪ .‬דאס‬ ‫געוואוסט ווי אזוי דאס ארויסצוברענגען‪ .‬און‬ ‫איז אפשר די מערסטע אלקית'דיגע זאך אויף באשאפן מיט עפעס וואס קיינער אנדערש‬ ‫דא הייבט זיך אן דער גרויסער תיקון‪.‬‬ ‫אויף דער וועלט האט נישט‪.‬‬ ‫דער וועלט‪.‬‬ ‫נישט קיין טייל־צייט טאטע און מאמע‬ ‫און דאס איז דער תיקון‪.‬‬ ‫און דא ליגט די גרויסע עבודה פון א טאטע‬ ‫און דא הייבט זיך אן דער גרויסער תיקון‪.‬‬ ‫חוה האט געוואלט זיין ״יודעי טוב ורע״‪.‬‬ ‫און מאמע‪ .‬ווען איך קוק אויף מיין קינד‪,‬‬ ‫אברהם‪ ,‬יצחק און יעקב ווערן אנגערופן‬ ‫וואס זע איך קודם? זע איך צי ער האט זיך‬ ‫אבותינו‪ .‬שרה‪ ,‬רבקה‪ ,‬רחל און לאה ווערן‬ ‫שרה אמנו האט געברענגט אויף דער וועלט‬ ‫אויפגעפירט גוט אדער שלעכט? צי ער האט‬ ‫אנגערופן אמותינו‪ .‬משה רבינו איז געווען‬ ‫עפעס טיפער‪ :‬וואס עס מיינט באמת צו זיין אן‬ ‫געפאלגט אדער נישט געפאלגט? צי ער האט‬ ‫א הייליגקייט וואס מיר קענען זיך נישט‬ ‫אמא‪ ,‬צו געבן לעבן‪ ,‬צו לעבן פאר א צווייטן‪.‬‬ ‫גוט געלערנט? צי ער האט געטון וואס איך‬ ‫פארשטעלן‪ ,‬אבער מיר רופן אים נישט ״משה‬ ‫און דאס איז אונזער גרעסטע תפילה אלס‬ ‫האב אים געהייסן? אוודאי דארף א קינד וויסן‬ ‫אבינו״‪.‬‬ ‫עלטערן‪ :‬רבונו של עולם‪ ,‬גיב מיר די חכמה‬ ‫טוב ורע‪ .‬חינוך מיינט אויך צו לערנען א קינד‬ ‫צו לערנען מיין קינד וואס איז גוט און וואס‬ ‫וואס איז געווען אזוי ספעציעל ביי די אבות‬ ‫וואס איז ריכטיג און וואס איז נישט ריכטיג‪.‬‬ ‫איז נישט גוט‪.‬‬ ‫און אמהות? אין חסידות רעדט מען וועגן דעם‪.‬‬ ‫אבער אויב דאס איז אלעס וואס איך זע ווען‬ ‫עס זענען דא מענטשן וואס האבן זייער ליב‬ ‫אבער נאך מער‪ ,‬גיב מיר די אויגן צו זען ווי‬ ‫זייערע קינדער‪ .‬זיי וועלן אלעס טון פאר זיי‪.‬‬ ‫איך קוק אויף מיין קינד‪ ,‬פעלט מיר דער עץ‬ ‫הייליג מיין קינד איז‪.‬‬ ‫אבער דאך האבן זיי א שטיקל לעבן וואס זיי‬ ‫החיים‪ .‬ווייל דער עץ החיים לערנט מיר נישט‬ ‫ווייל דאס איז דער אור פונעם עץ החיים‪.‬‬ ‫בלויז צי א מענטש האט יעצט געטון גוט אדער‬ ‫האלטן פאר זיך‪ .‬די אבות זענען נישט געווען‬ ‫צו באקומען יעדע וואך אין אימעיל — שרייבט זיך אן‪gilyonevenshlomo@gmail.com :‬‬ ‫צו באקומען יעדע וואך אויף וואטסאפ — שרייבט זיך אן‪+972-58-783-9682 :‬‬ ‫ארעמעלייט זאלן נישט גיין נאך געלט פון הויז צו הויז"‪.‬‬ ‫רבי לוי יצחק מבארדיטשוב זי"ע‬ ‫זאגט רבי לוי יצחק‪" ,‬א נייע זאך? דאס איז גארנישט ניי! אין‬ ‫חברים‪ ,‬איך וויל אייך זאגן עפעס וועגן דעם הייליגן רבי לוי‬ ‫סדום און עמורה האט מען שוין פארבאטן ארעמע מענטשן צו‬ ‫יצחק מבארדיטשוב‪.‬‬ ‫גיין פון הויז צו הויז‪ .‬פאר דעם האט איר מיר נישט געדארפט‬ ‫דער הייליגער רוז'ינער האט געזאגט‪ ,‬אז ווען מען זאגט נאר‬ ‫רופן‪“.‬‬ ‫די ווערטער "רבי לוי יצחק מבארדיטשוב" עפענען זיך שוין אלע‬ ‫און דערמיט איז די גאנצע תקנה בטול געווארן‪.‬‬ ‫שערי שמים‪.‬‬ ‫חברים‪ ,‬הערט נאך א מעשה‪ .‬דאס איז איינע פון די בעסטע‬ ‫מיינע זיסע קינדער‪ ,‬איר זאלט וויסן וואס א איד טוט ווען ער‬ ‫מעשיות‪ .‬יעדער דארף דאס געדענקען‪.‬‬ ‫איז אין א צרה‪ .‬איך לערן עס אייך‪ ,‬און איר זאלט עס לערנען‬ ‫איין טאג קומט רבי לוי יצחק אהיים און זעט זיין רעביצין‬ ‫פאר אלע קינדער וואס איר וועט אמאל טרעפן‪ .‬ווען א איד איז‬ ‫שטיין מיטן מאנטל אנגעטון‪ ,‬זייער אויפגערעגט‪ .‬פרעגט ער‪,‬‬ ‫אין א צרה‪ ,‬זאגט ער‪" :‬אלקא דרבי לוי יצחק בן שרה סאשה‬ ‫"וואס איז געשען"? זאגט זי‪" ,‬די דינסט האט מיר גע'גנב'עט אלע‬ ‫עננו"‪ .‬דאס איז בדוק ומנוסה‪.‬‬ ‫צירונגען‪ .‬איך נעם איר יעצט צום בית דין"‪ .‬רבי לוי יצחק הערט‬ ‫איך האב געהערט מיט עטליכע וואכן צוריק וועגן אן ארץ־‬ ‫דאס און טוט אויך אן זיין מאנטל‪.‬‬ ‫ישראל'דיגן איד וואס איז געפארן קיין אמעריקע‪ .‬דער פליגער‬ ‫זאגט אים די רעביצין‪" ,‬דו דארפסט נישט מיטקומען‪ .‬איך‬ ‫איז אנגעקומען פרייטאג‪ ,‬צוויי שעה פאר שבת‪ .‬ביים אריינקומען‬ ‫ווייס אליין וואס צו זאגן"‪ .‬זאגט רבי לוי יצחק‪" ,‬דו ווייסט וואס‬ ‫זאגט מען אים‪" ,‬עס איז דא א פראבלעם מיט דיין וויזע‪ .‬דו‬ ‫צו זאגן‪ .‬אבער דאס ארעמע מיידל‪ ,‬די דינסט‪ ,‬זי ווייסט נישט‬ ‫קענסט נישט אריינקומען אין לאנד‪ .‬מיר שיקן דיר צוריק קיין‬ ‫וואס צו זאגן‪ ...‬נעבעך"‪ .‬געוואלד‪.‬‬ ‫ארץ ישראל"‪ .‬געוואלד‪ ,‬צוויי שעה פאר שבת! וואס זאל דער איד‬ ‫טון? ער איז אוועקגעגאנגען אין א ווינקל און האט אויסגעגאסן‬ ‫און יעצט הערט א געוואלדיגע מעשה‪.‬‬ ‫זיין הארץ פארן אייבערשטן‪" ,‬אלקא דרבי לוי יצחק בן שרה‬ ‫דער הייליגער בארדיטשובער האט אמאל געטראפן א‬ ‫סאשה עננו"‪ .‬נאך אפאר מינוט קומט צו אים א באאמטער און‬ ‫פשוט'ן אידל‪ ,‬משה דוד‪ .‬משה דוד פלעגט אביסל טרינקען‪.‬‬ ‫זאגט‪" ,‬אייער וויזע איז אין ארדענונג‪ .‬איר קענט גיין"‪.‬‬ ‫פרעגט אים רבי לוי יצחק‪" ,‬משה דוד‪ ,‬זאג מיר‪ ,‬וואס וועסטו טון‬ ‫חברים‪ ,‬איך וויל אייך דערציילן אפאר מעשיות פונעם הייליגן‬ ‫ווען משיח וועט קומען"? משה דוד האט נישט געוואוסט וואס‬ ‫רבי לוי יצחק‪ .‬עס איז ממש אזוי גוט צו דערציילן מעשיות פון‬ ‫צו זאגן‪" .‬רבי‪ ,‬איך וועל אייך זאגן דעם אמת‪ .‬איך וועל גיין אין‬ ‫אים‪.‬‬ ‫קרעטשמע‪ ,‬זיך אנטרינקען‪ ,‬אהיימגיין און שלאפן"‪.‬‬ ‫דער הייליגער בארדיטשובער איז‪ ,‬נעבעך‪ ,‬פארטריבן געווארן‬ ‫זאגט אים רבי לוי יצחק‪" ,‬משה דוד‪ ,‬עס הערט זיך נישט גוט‪.‬‬ ‫פון אזויפיל שטעט‪ .‬די מתנגדים האבן אים ארויסגעווארפן‬ ‫משיח קומט! מיר ווארטן שוין אזוי לאנג אויף אים‪ ,‬און ווען‬ ‫פון דא און פון דארט‪ ,‬ביז ער איז ענדליך אנגעקומען קיין‬ ‫ער קומט גייסטו זיך אנטרינקען און שלאפן? דאס טוסטו דאך‬ ‫בארדיטשוב‪ .‬דאס איז געווען דאס ערשטע מאל וואס ער איז‬ ‫יעצט אויך"!‬ ‫געקומען אין א שטאט און עס איז געווען גוט‪.‬‬ ‫זאגט משה דוד‪" ,‬רבי‪ ,‬זאגט מיר דעם אמת‪ .‬מיינט דער רבי‬ ‫האט רבי לוי יצחק געזאגט פאר די ראשי הקהל‪" ,‬בארדיטשוב‬ ‫אז משיח וועט מיר בכלל זוכן? אויב איך וועל נישט קומען צו‬ ‫איז א גרויסע שטאט‪ .‬איך בעט אייך איין זאך‪ ,‬ווען איר מאכט‬ ‫אים‪ ,‬וועט ער וויסן דעם חילוק"? רבי לוי יצחק האט אנגעהויבן‬ ‫א זיצונג וועגן עפעס אן אלטע זאך‪ ,‬דארפט איר מיר נישט רופן‪.‬‬ ‫וויינען‪" .‬משה דוד! משה דוד! ווייסטו דען נישט? משיח ווארט‬ ‫דאס קענט איר אליין מסדר זיין‪ .‬אבער אויב איר ווילט איינפירן‬ ‫שוין צוויי טויזנט יאר נאר דיר צו זען‪ .‬דיר‪ ,‬משה דוד"!‬ ‫עפעס נייע תקנות דאן רופט מיר‪ .‬ביי א נייע זאך וויל איך זיין"‪.‬‬ ‫משה דוד האט אויך אנגעהויבן וויינען‪" .‬רבי‪ ,‬זייט מיר מוחל‪.‬‬ ‫איין טאג מאכט מען א גרויסע אסיפה‪ .‬מען וויל מאכן א נייע‬ ‫איך האב נישט געוואוסט אז משיח וויל מיר זען‪ .‬איך זאג אייך‬ ‫תקנה‪ ,‬אז ארעמע אידן זאלן מער נישט ארומגיין פון שטוב צו‬ ‫צו‪ ,‬ווען משיח קומט וועל איך נישט טרינקען און נישט שלאפן‪.‬‬ ‫שטוב שאפן געלט‪ .‬דער ראש הקהל וועט איינזאמלען צדקה‬ ‫איך וועל לויפן צו משיח"‪.‬‬ ‫און אויסטיילן פאר די ארעמעלייט‪ .‬אבער קיין ארעמאן זאל‬ ‫רבי לוי יצחק האט אויפגעהויבן זיינע הייליגע אויגן צום הימל‬ ‫מער נישט קלאפן אויף די טירן‪.‬‬ ‫און געזאגט‪" ,‬רבונו של עולם‪ ,‬זעסטו נישט? משיח ווארט אויף‬ ‫זאגן זיי‪ :‬דאס איז דאך א נייע זאך‪ .‬מען דארף רופן רבי לוי‬ ‫משה דוד‪ ,‬און משה דוד ווארט אויף משיח‪ .‬יעצט איז עס‬ ‫יצחק‪ .‬דער בארדיטשובער קומט אריין‬ ‫נאר ביי דיר‪ .‬פארוואס שיקסטו אים‬ ‫און פרעגט‪" ,‬פארוואס האט איר‬ ‫נישט"?‬ ‫מיר גערופן?"‪ .‬זאגן זיי‪" ,‬רבי‪,‬‬ ‫אלקא דרבי לוי יצחק בן‬ ‫פאר א הקדשה‬ ‫מיר האבן א נייע זאך‪ .‬מיר‬ ‫שרה סאשה‪ ,‬עננו‪.‬‬ ‫ווילן מאכן א תקנה אז די‬ ‫פון א גיליון לעילוי נשמת‬ ‫אדער אדער לכבוד א שמחה‪,‬‬ ‫רופט‪972.58.783.9682 :‬‬ ‫מערכת 'אבן שלמה' ‪ -‬אידיש‬ ‫צו באקומען די גיליון און אימעייל‪ ,‬און אויך פאר נדבות און הנצחות‪972.58.783.9682 :‬‬