gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

עולת שבת מונקאטש - אידיש · Olas Shabbos Minkatch - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: עולת שבת מונקאטש - אידיש · Olas Shabbos Minkatch - Yiddish

שבוע: בראשית (2026-10-05)

עולת שבת מונקאטש - אידיש · Olas Shabbos Minkatch - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

‫זה השער לד'‬ ‫צדיקים יבאו בו‬ ‫דברי תורה אין אידיש‬ ‫בדרכי העבודה והחסידות‬ ‫עוﬥﬨ‬ ‫ארויסגענומען פונעם‬ ‫ספר‬ ‫שבﬨ‬ ‫מאת‬ ‫כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א‬ ‫ממונקאטש‬ ‫פרשת בראשית‬ ‫ארויסגעגעבן דורך‪:‬‬ ‫תלמוד תורה תפארת בנים מונקאטש‬ ‫בנשיאות כ״ק מרן אדמו״ר שליט״א‬ ‫‪5202 13th Avenue | Brooklyn, New York 11219‬‬ ‫צו באקומען יעדן שבת קודש בבית מדרשינו הגדול‬ ‫דאס צו באקומען אין אימעיל‪,‬‬ ‫שרייבט אייך איין ביי‪TTTB5202@gmail.com :‬‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫ב‬ ‫תוכן המאמר‪:‬‬ ‫איתא ברש"י‪" :‬לא היה צריך להתחיל את התורה אלא מהחודש הזה‬ ‫לכם"‪ ,‬ומה טעם פתח בבראשית‪ ,‬משום "כח מעשיו הגיד לעמו"‪ ,‬שאם‬ ‫יאמרו אומות העולם לישראל ליסטים אתם‪ ,‬אומרים להם‪" ,‬כל הארץ‬ ‫של הקב"ה היא‪ ,‬הוא בראה ונתנה לאשר ישר בעיניו‪ ,‬ברצונו נתנה‬ ‫להם וברצונו נטלה מהם ונתנה לנו"‪ .‬ולכאורה‪ ,‬הלא הנותן מתנה‬ ‫לחבירו‪ ,‬משזכה בה המקבל שוב אין הנותן יכול ליטלה ממנו‪ .‬אך‬ ‫הענין‪ ,‬כי אצל האדם אין הרצון לבדו עושה את הדבר‪ ,‬ואילו אצל‬ ‫הקב"ה רצונו יתברך הוא עצמו מהווה את הדבר ונותן לו מציאות‪.‬‬ ‫ומעתה יובן "ברצונו נתנה להם וברצונו נטלה מהם"‪ :‬אין הכוונה‬ ‫בלבד שנתן את הארץ לאומות ואחר כך נטלה מהם‪ ,‬אלא שבכל רגע‬ ‫מתחדש עצם מציאותה כפי רצונו יתברך‪ .‬וכמו שאומרים "המחדש‬ ‫בטובו בכל יום תמיד מעשה בראשית" ‪ -‬שהעולם אינו עומד מכח‬ ‫הרצון שהיה בששת ימי בראשית בלבד‪ ,‬אלא מתהוה מחדש בכל‬ ‫רגע כפי רצונו עתה‪ .‬וכאשר היה רצונו שתהא הארץ ביד האומות ‪-‬‬ ‫נתהוותה כפי רצון זה‪ ,‬וכאשר עלה ברצונו לתתה לישראל ‪ -‬נתחדש‬ ‫עצם מציאותה להיות נחלת ישראל‪.‬‬ ‫ומכאן "כח מעשיו הגיד לעמו"‪ :‬כשם שהבריאה מתחדשת ברצונו‬ ‫יתברך‪ ,‬כך מסר הקב"ה לישראל כח בקביעת הזמנים והמועדות‪,‬‬ ‫כמאמר "אשר תקראו אותם ‪ -‬אתם אפילו שוגגין‪ ,‬אתם אפילו מזידין‪,‬‬ ‫אתם אפילו מוטעין"‪ .‬ולכך פתחה התורה ב"בראשית" קודם "החודש‬ ‫הזה לכם" ‪ -‬להודיע יסוד זה שעליו עומד הכח שנמסר לישראל‪.‬‬ ‫ועל דרך זה יובן "המענג את השבת נותנין לו נחלה בלי מצרים"‪ :‬כי‬ ‫המענג את השבת מעיד על חידוש העולם‪ ,‬שהקב"ה מחדש בטובו בכל‬ ‫עת את מעשה בראשית‪ ,‬ותכלית הבריאה היא בשביל ישראל‪ .‬ובזה‬ ‫מבטל את טענת האומות "ליסטים אתם"‪ ,‬שהרי גם הארץ מתהוה‬ ‫ומתחדשת בכל רגע ברצונו יתברך‪ .‬ועל כן "נותנין לו נחלה בלי‬ ‫מצרים" ‪ -‬היא ארץ ישראל‪.‬‬ ‫ג‬ ‫פרשת בראשית‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫ד‬ ‫פרשת בראשית‬ ‫ָהָָאֶרץ‪.‬‬ ‫ָּבָּרא ֱאֱֹל ִֹקִ ים ֵאֵ ת ַהַ ָּׁשַׁמַ ִיִם ְוְ ֵאֵ ת ֶ‬ ‫ְּבֵּראִׁשׁ ית ָ‬ ‫ֵ‬ ‫(א‪ ,‬א)‬ ‫‪"ਪ‬ברצונו נתנה להם וברצונו נטלה מהם"‬ ‫רש״י ברענגט‪ :‬״אמר רבי יצחק‪ ,‬לא היה צריך להתחיל את התורה אלא מהחודש הזה לכם״‬ ‫‪ -‬די תורה וואלט נישט געדארפט אנהייבן נאר פון "החודש הזה לכם״ (שמות יב‪ ,‬ב)‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס איז די ערשטע מצוה וואס די אידן זענען באפוילן געווארן‪ .‬פארוואס האט די תורה‬ ‫אנגעהויבן מיט ״בראשית״? דאס איז צוליב דעם פסוק (תהלים קיא‪ ,‬ו)‪" :‬כח מעשיו הגיד לעמו‬ ‫לתת להם נחלת גוים"‪.‬‬ ‫ווייל אויב די אומות העולם וועלן זאגן פאר די אידן‪" :‬ליסטים אתם״ ‪ -‬עטס זענטס גזלנים‪,‬‬ ‫ווייל עטס האטס איינגענומען די לענדער פון די זיבן פעלקער‪ ,‬וועלן די אידן זיי ענטפערן‪:‬‬ ‫״כל הארץ של הקב"ה היא״ ‪ -‬די גאנצע וועלט געהערט צום אויבערשטן‪ .‬״הוא בראה ונתנה‬ ‫לאשר ישר בעיניו״ ‪ -‬ער האט דאס באשאפן‪ ,‬און ער האט דאס געגעבן פאר וועמען עס‬ ‫געפעלט אים‪" .‬ברצונו נתנה להם וברצונו נטלה מהם ונתנה לנו״ ‪ -‬ווען ער האט געוואלט‪,‬‬ ‫האט ער עס געגעבן פאר זיי‪ ,‬און ווען ער האט געוואלט‪ ,‬האט ער עס אוועקגענומען פון זיי‬ ‫און געגעבן פאר אונז‪.‬‬ ‫‪ਪ‬קען מען צוריקנעמען א מתנה?‬ ‫לכאורה דארף מען פארשטיין‪ ,‬וואס איז דער ענטפער פאר די אומות העולם מיט דעם וואס‬ ‫מען זאגט‪" :‬ברצונו נתנה להם וברצונו נטלה מהם ונתנה לנו״ ‪ -‬ווען ער האט געוואלט‪ ,‬האט‬ ‫ה‬ ‫פרשת בראשית‬ ‫ער עס געגעבן פאר זיי‪ ,‬און ווען ער האט געוואלט‪ ,‬האט ער עס אוועקגענומען פון זיי און‬ ‫געגעבן פאר אונז?‬ ‫מען ווייסט דאך‪ ,‬אז ווען איינער גיבט א מתנה פאר זיין חבר‪ ,‬איינמאל דער מקבל האט‬ ‫שוין זוכה געווען אין די מתנה‪ ,‬ענדיגט זיך דערויף די בעלות פון דער וואס האט געגעבן די‬ ‫מתנה‪ ,‬און דער געבער קען עס שוין נישט צוריקנעמען פון אים‪ ,‬ווייל עס איז שוין געווארן‬ ‫דער אייגנטום פונעם מקבל‪.‬‬ ‫און דאס איז אפילו ווען דער געבער האט די זאך אליין געמאכט‪ ,‬אדער געקויפט‪ ,‬אדער‬ ‫ער האט דאס געהאט ביי זיך לאנגע יארן און עס איז אים געווען זייער טייער‪ .‬איינמאל‬ ‫ער האט עס אוועקגעגעבן פאר א צווייטן‪ ,‬געהערט עס שוין נישט צו אים‪ ,‬און ער קען עס‬ ‫נישט פשוט צוריקנעמען‪.‬‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬ווי אזוי קען מען דא זאגן‪" :‬ברצונו נתנה להם וברצונו נטלה מהם״ ‪ -‬ווען ער‬ ‫האט געוואלט‪ ,‬האט ער עס זיי געגעבן‪ ,‬און ווען ער האט געוואלט‪ ,‬האט ער עס פון זיי‬ ‫אוועקגענומען?‬ ‫ווייל אויב דער אויבערשטער האט שוין געגעבן די ערד פאר די זיבן פעלקער‪ ,‬און עס איז‬ ‫געווארן זייער אייגנטום‪ ,‬ווי אזוי קען מען דאס נאכדעם אוועקנעמען פון זיי און געבן פאר‬ ‫די אידן? דאס איז דאך גופא די טענה פון די אומות העולם‪ ,‬אז די אידן האבן איינגענומען‬ ‫א לאנד וואס האט שוין געהערט פאר אנדערע!‬ ‫נאך דארף מען פארשטיין‪ :‬די הויפט קשיא איז דאך געווען‪ ,‬אז "לא היה צריך להתחיל את‬ ‫התורה אלא מהחודש הזה לכם״ ‪ -‬די תורה וואלט נישט געדארפט אנהייבן נאר פון "החודש‬ ‫הזה לכם"‪ .‬די קשיא בלייבט דאך נאך אלץ שווער‪ ,‬ווייל די תורה וואלט געקענט קודם‬ ‫אנהייבן מיט דער ערשטער מצוה‪ ,‬און שפעטער אונז מודיע זיין דעם ענין פון "כח מעשיו‬ ‫הגיד לעמו"‪.‬‬ ‫פארוואס איז טאקע געווען אזוי וויכטיג‪ ,‬אז די ערשטע ווערטער וואס מיר ליינען אין דער‬ ‫תורה זאלן זיין "בראשית ברא אלקים״?‬ ‫‪ਪ‬דער רצון פונעם אויבערשטן שאפט די בריאה‬ ‫דער ענין וועט מען פארשטיין‪ ,‬נאכדעם וואס מען וועט פריער ערקלערן דעם חילוק‬ ‫צווישן דעם רצון פון א מענטש און דעם רצון פונעם אויבערשטן‪.‬‬ ‫ביי א מענטש איז אזוי‪ :‬ווען ער וויל א געוויסע זאך‪ ,‬ווערט די זאך נאכנישט געטוהן בלויז‬ ‫מיט דעם וואס ער וויל עס‪ .‬אויב א מענטש וויל בויען א הויז‪ ,‬בויט זיך דאס הויז נאכנישט‬ ‫בלויז דערמיט וואס ער וויל האבן א הויז‪ .‬ער מוז טראכטן‪ ,‬מאכן א פלאן‪ ,‬טוהן פעולות און‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫ו‬ ‫זיך אנשטרענגען‪ ,‬ביז דאס הויז ווערט ענדליך אויפגעבויט‪ .‬קומט אויס‪ ,‬אז דער רצון קומט‬ ‫פריער ווי די מעשה‪ ,‬אבער דער רצון אליין טוט נישט די זאך‪.‬‬ ‫ביים אויבערשטן איז אבער נישט אזוי‪ ,‬ווייל דאס וואס דער אויבערשטער וויל אז א זאך‬ ‫זאל זיין‪ ,‬דאס אליין איז וואס שאפט די זאך און גיבט איר דעם מציאות‪ .‬דאס הייסט‪ ,‬אז‬ ‫דער רצון פונעם אויבערשטן איז נישט בלויז א רצון וואס קומט פאר דער בריאה‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫ביים מענטש וואס זיין רצון קומט פריער ווי די מעשה‪ ,‬נאר דער רצון אליין איז דער כח‬ ‫וואס שאפט די בריאה‪.‬‬ ‫און פונקט ווי דאס עצם באשאפן ווערן פונעם נברא קומט פונעם רצון פונעם אויבערשטן‪,‬‬ ‫אזוי אויך דאס וואס דער נברא בלייבט עקזיסטירן און האט חיות‪ ,‬איז נאר פון זיין כח‪ .‬ווייל‬ ‫קיין שום זאך אויף דער וועלט האט נישט קיין אייגענע מציאות‪ ,‬אז זי זאל קענען עקזיסטירן‬ ‫פון זיך אליין אפילו איין‬ ‫רגע‪ .‬נאר יעדע זאך וואס‬ ‫עקזיסטירט יעצט אויף‬ ‫קיין שום זאך אויף דער וועלט‬ ‫דער וועלט‪ ,‬איז דאס בלויז‬ ‫האט נישט קיין אייגענע‬ ‫ווייל דער אויבערשטער‬ ‫וויל אין דעם יעצטיגן רגע‬ ‫מציאות‪ ,‬אז זי זאל קענען‬ ‫אז זי זאל עקזיסטירן‪ .‬דער‬ ‫עקזיסטירן פון זיך אליין‬ ‫אויבערשטער איז אים‬ ‫אפילו איין רגע‪ .‬נאר יעדע‬ ‫מחיה און שאפט אים יעדע‬ ‫צייט‪.‬‬ ‫זאך וואס עקזיסטירט יעצט‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬איז דאס‬ ‫ווי עס שטייט אין פסוק‬ ‫(נחמיה ט‪ ,‬ו) "ואתה מחיה את‬ ‫בלויז ווייל דער אויבערשטער‬ ‫כולם״‪ ,‬און מען דרש'נט (עיין‬ ‫וויל אין דעם יעצטיגן רגע אז‬ ‫ראשית חכמה שער הקדושה פרק‬ ‫זי זאל עקזיסטירן‪.‬‬ ‫ז)‪ :‬ליין נישט בלויז "מחיה״‪,‬‬ ‫אז דער אויבערשטער גיבט חיות פאר די נבראים‪ ,‬נאר מען לייענט דאס ווי דאס ווארט‬ ‫"מהוה״‪ ,‬וואס לויט דעם באדייט דער פסוק אז דער אויבערשטער מאכט זייער גאנצע‬ ‫מציאות; דאס הייסט‪ ,‬אז אין יעדן רגע שאפט ער זיי נאכאמאל און מאכט אז זיי זאלן‬ ‫ווייטער עקזיסטירן‪.‬‬ ‫דאס איז וואס מיר זאגן‪" :‬המחדש בטובו בכל יום תמיד מעשה בראשית״‪ .‬דער פשט איז‬ ‫נישט בלויז אז דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט אין די אנהייב טעג פון בריאת‬ ‫העולם‪ ,‬נאר דער אויבערשטער איז "המחדש"‪ ,‬ער באנייט די בריאה‪ ,‬און דאס איז "בכל יום‬ ‫תמיד"‪ ,‬נישט נאר יעדן טאג‪ ,‬נאר שטענדיג‪ ,‬יעדע צייט און יעדע רגע‪ ,‬אן קיין הפסק‪ .‬די‬ ‫גאנצע בריאה ווערט כסדר באנייט‪ ,‬און די חיות און השפעה וואס קומט פונעם אויבערשטן‬ ‫הערט קיינמאל נישט אויף‪.‬‬ ‫ז‬ ‫פרשת בראשית‬ ‫און אזוי שרייבט דער הייליגער קדושת לוי זי"ע אין אונזער פרשה‪:‬‬ ‫״דער כלל איז‪ ,‬אז דער אויבערשטער האט אלעס באשאפן‪ ,‬און ער איז אלעס‪ ,‬און זיין‬ ‫השפעה הערט זיך קיינמאל נישט אויף‪ ,‬ווייל יעדע רגע איז ער משפיע שפע פאר זיינע‬ ‫באשעפענישן און פאר אלע עולמות וכו'‪ .‬דערפאר זאגן מיר ׳יוצר אור ובורא חושך׳‪ ,‬בלשון‬ ‫הוה‪ ,‬און נישט ׳יצר אור וברא חושך׳‪ ,‬בלשון עבר‪ ,‬ווייל יעדע רגע שאפט ער‪ ,‬און יעדע רגע‬ ‫איז ער משפיע חיות פאר יעדע לעבעדיגע באשעפעניש‪ ,‬און אלעס קומט פון אים יתברך״‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז דאס וואס דער אויבערשטער וויל אז דער נברא זאל עקזיסטירן‪ ,‬איז‬ ‫נישט א רצון וואס איז נאר געווען אמאל אין דער פארגאנגענהייט‪ ,‬נאר דער רצון פונעם‬ ‫אויבערשטן איז דאס וואס שאפט אים און גיבט אים שטענדיג חיות‪ ,‬לויט ווי זיין רצון איז‬ ‫יעצט‪.‬‬ ‫לויט דעם פארשטייט מען‪ ,‬אז ווען מיר רעדן פון "בריאת העולם"‪ ,‬מיינט דאס נישט בלויז‬ ‫וואס עס איז געשעהן אמאל‪ ,‬אין די זעקס טעג פון בראשית‪ ,‬נאר די בריאה געשעהט אויך‬ ‫יעצט‪ ,‬אין דעם יעצטיגן‬ ‫רגע!‬ ‫ווען מיר רעדן פון "בריאת‬ ‫דער הימל עקזיסטירט‬ ‫העולם"‪ ,‬מיינט דאס נישט‬ ‫יעצט נאר ווייל דער‬ ‫בלויז וואס עס איז געשעהן‬ ‫אויבערשטער וויל אז ער‬ ‫זאל עקזיסטירן‪ .‬די ערד‬ ‫אמאל‪ ,‬אין די זעקס טעג פון‬ ‫עקזיסטירט נאר ווייל‬ ‫בראשית‪ ,‬נאר די בריאה‬ ‫דער אויבערשטער וויל אז‬ ‫געשעהט אויך יעצט‪ ,‬אין דעם‬ ‫זי זאל עקזיסטירן‪ .‬יעדע‬ ‫לעבעדיגע באשעפעניש‬ ‫יעצטיגן רגע!‬ ‫באקומט איר חיות פונעם‬ ‫אויבערשטן‪ .‬יעדע אטעם וואס א מענטש אטעמט‪ ,‬יעדע גראז וואס וואקסט‪ ,‬און יעדע‬ ‫באוועגונג פון יעדע באשעפעניש‪ ,‬ווערט אנגעהאלטן דורך די השפעה וואס קומט פונעם‬ ‫אויבערשטן‪.‬‬ ‫‪ਪ‬די נתינה פון ארץ ישראל ווערט כסדר באנייט‬ ‫יעצט וועט מען זייער גוט פארשטיין וואס חז"ל זאגן‪" :‬כל הארץ של הקב"ה היא‪ ,‬הוא בראה‬ ‫ונתנה לאשר ישר בעיניו‪ ,‬ברצונו נתנה להם‪ ,‬וברצונו נטלה מהם ונתנה לנו"‪.‬‬ ‫ווייל ווען דער אויבערשטער גיבט א מתנה‪ ,‬איז דאס נישט גלייך ווי ווען א מענטש גיבט א‬ ‫מתנה‪ .‬ביי א מענטש‪ ,‬אפילו די זאכן וואס ער האט אליין געשאפן און געמאכט‪ ,‬איז זייער‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫ח‬ ‫עצם מציאות נישט אנגעוואנדן אין אים‪ ,‬און זיין גאנצע שייכות צו זיי איז נאר מצד דעם‬ ‫וואס זיי זענען זיינס‪.‬‬ ‫למשל‪ ,‬א בעל מלאכה וואס מאכט א טיש‪ ,‬איינמאל דער טיש איז פארטיג‪ ,‬קען דער טיש‬ ‫שטיין אין א צימער אפילו ווען דער בעל מלאכה טראכט מער קיינמאל נישט דערפון‪ .‬דער‬ ‫מציאות פונעם טיש איז נישט אנגעוואנדן אין זיין רצון‪ ,‬נאר זיין שייכות צום טיש איז בלויז‬ ‫מצד דעם וואס ער האט עס געמאכט און עס געהערט צו אים‪.‬‬ ‫ווען ער גיבט זיי אוועק פאר א צווייטן‪ ,‬הערט זיך אויף זיין בעלות דערויף‪ ,‬און עס ווערט‬ ‫דער אייגנטום פונעם מקבל‪.‬‬ ‫ביים אויבערשטן איז אבער אנדערש‪" .‬כל הארץ של הקב"ה היא״ ‪ -‬די גאנצע וועלט געהערט‬ ‫צום אויבערשטן‪ ,‬נישט נאר מצד דעם וואס די וועלט איז זיינס‪ ,‬נאר ווייל "הוא בראה״ ‪ -‬ער‬ ‫האט עס באשאפן; זיין רצון‬ ‫איז דאס וואס שאפט עס‬ ‫און גיבט עס שטענדיג איר‬ ‫"כל הארץ של הקב"ה היא״ ‪-‬‬ ‫חיות‪.‬‬ ‫די גאנצע וועלט געהערט צום‬ ‫די בערג און טאלן‪ ,‬די ערד‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬נישט נאר מצד‬ ‫און דער רעגן‪ ,‬און יעדע‬ ‫דעם וואס די וועלט איז זיינס‪,‬‬ ‫איינציגסטע ברעקל ערד‪,‬‬ ‫עקזיסטירן יעצט נאר ווייל‬ ‫נאר ווייל "הוא בראה״ ‪ -‬ער‬ ‫דער אויבערשטער וויל אין‬ ‫האט עס באשאפן; זיין רצון‬ ‫דעם יעצטיגן רגע אז זיי‬ ‫איז דאס וואס שאפט עס און‬ ‫זאלן עקזיסטירן‪.‬‬ ‫גיבט עס שטענדיג איר חיות‪.‬‬ ‫דעריבער‪ ,‬ווען "ברצונו נתנה‬ ‫להם״ ‪ -‬מיט זיין רצון האט ער זי געגעבן פאר זיי‪ ,‬מיינט דאס נישט אז ער האט זיי געגעבן‬ ‫א זאך וואס איז געווען זיינס‪ ,‬און פון דעמאלט האט זיך זיין בעלות דערפון אפגעטוהן און‬ ‫עס איז געווארן זייער אייגנטום‪ .‬נאר דער גאנצער מציאות און חיות פון דער ערד איז אין‬ ‫יענער צייט געווען לויטן רצון פונעם אויבערשטן‪.‬‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬אז דער רצון פונעם אויבערשטן איז דעמאלט געווען‪ ,‬אז די ערד און אלעס‬ ‫וואס איז דערויף זאל עקזיסטירן אונטער דער ממשלה פון די זיבן פעלקער‪ ,‬און דערפאר‬ ‫האט ער עס אין יענער צייט אזוי באשאפן‪.‬‬ ‫און ווען "ברצונו נטלה מהם ונתנה לנו״ ‪ -‬מיט זיין רצון האט ער עס פון זיי אוועקגענומען‬ ‫און געגעבן פאר אונז‪ ,‬איז די ערד‪ ,‬וואס ווערט באנייט יעדע צייט און יעדע רגע‪ ,‬יעצט‬ ‫באשאפן לויטן רצון פונעם אויבערשטן‪ ,‬אז עס זאל זיין די נחלה פון די אידן‪.‬‬ ‫ט‬ ‫פרשת בראשית‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז עס איז בכלל נישט קיין סתירה צווישן "נתנה להם״ און "נתנה לנו״‪ .‬ווייל‬ ‫דער אויבערשטער האט נישט אוועקגעגעבן די ערד‪ ,‬און דערנאך צוריקגענומען א זאך‬ ‫וואס געהערט שוין פאר א צווייטן‪ ,‬נאר דער אויבערשטער איז שטענדיג דער איינציגסטער‬ ‫בעל הבית און דער מקור פון דער גאנצער מציאות‪ .‬און זיין רצון באשטימט כסדר דעם‬ ‫מציאות פון דער ערד‪ ,‬פאר וועלכן צוועק זי זאל זיין‪ ,‬און פאר וועמען זי זאל זיין געגעבן‬ ‫אין יענער צייט‪.‬‬ ‫דעריבער איז דאס נישט קיין צוריקנעמען א מתנה אזוי ווי ביי א מענטש‪ ,‬נאר דער רצון‬ ‫פונעם אויבערשטן איז וואס גיבט די מתנה‪ ,‬און באנייט די נתינה כסדר‪.‬‬ ‫דאס איז וואס עס שטייט ביי ארץ ישראל (במדבר יג‪ ,‬ב)‪" :‬אשר אני נותן לבני ישראל״‪" ,‬נותן"‬ ‫בלשון הוה‪ .‬דאס קומט אונז צו לערנען‪ ,‬אז דאס געבן ארץ ישראל פאר די אידן איז נישט‬ ‫עפעס וואס איז נאר געשען אמאל אין דער פארגאנגענהייט‪ ,‬נאר דאס איז א נתינה וואס‬ ‫גייט שטענדיג ווייטער‬ ‫מכח דעם רצון פונעם‬ ‫אויבערשטן‪.‬‬ ‫דאס געבן ארץ ישראל פאר‬ ‫די אידן איז נישט עפעס וואס‬ ‫און אויף דעם זעלבן אופן‬ ‫דרש'נט די מכילתא (בא‬ ‫איז נאר געשען אמאל אין דער‬ ‫מסכתא דפסחא יח) אויפן פסוק‬ ‫פארגאנגענהייט‪ ,‬נאר דאס איז‬ ‫(שמות יג‪ ,‬א) "אל ארץ הכנעני‬ ‫כאשר נשבע וגו' ונתנה לך"‪:‬‬ ‫א נתינה וואס גייט שטענדיג‬ ‫"שלא תהא כירושת אבות‪,‬‬ ‫ווייטער מכח דעם רצון פונעם‬ ‫אלא תהא בעיניך כאילו‬ ‫אויבערשטן‪.‬‬ ‫היום נתונה לך״ ‪ -‬עס זאל‬ ‫ביי דיר נישט זיין אזוי ווי א ירושה פון די אבות‪ ,‬נאר עס זאל זיין אין דיינע אויגן כאילו מען‬ ‫האט דיר דאס היינט געגעבן‪.‬‬ ‫ווייל ארץ ישראל איז א מתנה פונעם אויבערשטן‪ ,‬וואס ווערט שטענדיג באנייט לויט זיין‬ ‫רצון יתברך‪.‬‬ ‫‪ਪ‬מען דארף אנהויבן פון ׳בראשית׳‬ ‫יעצט קען מען פארשטיין פארוואס דער אויבערשטער האט אנגעהויבן די תורה מיט‬ ‫"בראשית״‪ ,‬און נישט אנגעהויבן מיט "החודש הזה לכם״‪ ,‬וואס איז די ערשטע מצוה וואס‬ ‫די אידן זענען באפוילן געווארן‪.‬‬ ‫ווייל אין דער דאזיגער ערשטער מצוה אליין ווערט אנטפלעקט א גרויסער יסוד‪ ,‬וואס‬ ‫ווייזט דעם באזונדערן כח וואס דער אויבערשטער האט איבערגעגעבן פאר כלל ישראל‪.‬‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫י‬ ‫ווייל מיר טרעפן ביי די מצוה אליין דעם כח וואס איז געגעבן געווארן פאר די אידן אין פירן‬ ‫דעם סדר פון דער בריאה‪ .‬חז"ל זאגן (ראש השנה כה‪ ,‬א) אויפן פסוק (ויקרא כג‪ ,‬ד) "אשר תקראו‬ ‫אֹתם"‪" :‬אתם אפילו שוגגין‪ ,‬אתם אפילו מזידין‪ ,‬אתם אפילו מוטעין״‪ .‬ווייל קידוש החודש און‬ ‫דאס באשטימען די מועדים איז איבערגעגעבן געווארן אין די הענט פון בית דין פון די אידן‪.‬‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬אז ווען בית דין איז מקדש דעם נייעם חודש‪ ,‬הייבט זיך אן דער נייער חודש‪.‬‬ ‫און לויט ווי בית דין באשטימט דעם טאג‪ ,‬ווערט באשטימט אויף וועלכן טאג עס זאל‬ ‫אויספאלן פסח‪ ,‬און ווען עס זאל זיך אנהייבן און ענדיגן דאס יאר‪ .‬און דאס איז אפילו ווען‬ ‫בית דין האט זיך טועה געווען‪ ,‬אדער אפילו ווען זיי האבן דאס געטוהן במזיד‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אויבערשטער האט איבערגעגעבן דעם כח פון קביעות הזמנים אין זייערע הענט‪.‬‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז די אידן פירן זיך נישט בלויז לויט דעם סדר פון די זמנים וואס איז באשטימט‬ ‫געווארן אין דער בריאה‪ ,‬נאר דער אויבערשטער האט איבערגעגעבן אין זייערע הענט דעם‬ ‫כח צו באשטימען דעם סדר פון די זמנים‪ ,‬לויט וועלכן די וועלט פירט זיך‪.‬‬ ‫און דאס איז אויך אריינגערעכנט אין "כח מעשיו הגיד לעמו״ ‪ -‬דער אויבערשטער האט‬ ‫אנטפלעקט פאר די אידן‪ ,‬אז דאס פירן די בריאה איז איבערגעגעבן געווארן אין זייערע‬ ‫הענט‪ ,‬ווייל אזוי איז זיין רצון יתברך‪ ,‬אז די וועלט זאל זיך פירן לויט ווי די אידן באשטימען‪.‬‬ ‫ווייל דער אויבערשטער‬ ‫האט אנטפלעקט פאר די‬ ‫"בראשית" איז נישט בלויז אן‬ ‫אידן‪ ,‬אז די גאנצע וועלט‬ ‫הקדמה צום סיפור פון בריאת‬ ‫ווערט כסדר באשאפן לויט‬ ‫העולם‪ ,‬נאר דאס אנטפלעקט‬ ‫זיין רצון‪ ,‬און א חלק פון דעם‬ ‫רצון איז‪ ,‬אז די אידן זאלן‬ ‫דעם יסוד אויף וועלכן די‬ ‫האבן דעם כח צו באשטימען‬ ‫ערשטע מצוה שטייט‪ :‬די גאנצע‬ ‫די זמנים פון דער וועלט‪.‬‬ ‫בריאה ווערט באשאפן און‬ ‫לויט דעם פארשטייט מען‬ ‫האלט זיך נאר דורך דעם רצון‬ ‫זייער גוט פארוואס די תורה‬ ‫האט געדארפט אנהייבן‬ ‫פונעם אויבערשטן‪ ,‬און מיט‬ ‫מיט "בראשית״ נאך פאר‬ ‫דעם רצון האט ער איבערגעגעבן‬ ‫"החודש הזה לכם״‪ .‬ווייל‬ ‫פאר די אידן א כח אין פירן די‬ ‫"בראשית״ איז נישט בלויז‬ ‫אן הקדמה צום סיפור פון‬ ‫בריאה און אין באשטימען דעם‬ ‫בריאת העולם‪ ,‬נאר דאס‬ ‫סדר פון די זמנים‪.‬‬ ‫אנטפלעקט דעם יסוד אויף‬ ‫וועלכן די ערשטע מצוה שטייט‪ :‬די גאנצע בריאה ווערט באשאפן און האלט זיך נאר דורך‬ ‫דעם רצון פונעם אויבערשטן‪ ,‬און מיט דעם רצון האט ער איבערגעגעבן פאר די אידן א כח‬ ‫אין פירן די בריאה און אין באשטימען דעם סדר פון די זמנים‪.‬‬ ‫אי‬ ‫פרשת בראשית‬ ‫‪ਪ‬ניעוץ סוף התורה לתחילתה‬ ‫אויף דעם זעלבן אופן קען מען אויך ערקלערן ווי דער סוף פון דער תורה איז פארבונדן‬ ‫מיט איר אנהייב‪ .‬ביים סוף פון דער תורה (דברים לד‪ ,‬יב) שטייט‪" :‬ולכל המורא הגדול אשר‬ ‫עשה משה לעיני כל ישראל״‪ ,‬און רש"י טייטשט‪" :‬ולכל המורא הגדול – שנעשו במדבר‬ ‫הגדול והנורא"‪.‬‬ ‫קען מען זאגן‪ ,‬אז דאס וואס די תורה ענדיגט זיך מיט די נסים און נפלאות וואס משה‬ ‫רבינו האט געטוהן פאר די אויגן פון גאנץ כלל ישראל‪ ,‬קען מען פארשטיין לויט ווי עס איז‬ ‫ערקלערט געווארן ביים אנהייב פון דער תורה‪ ,‬ביי "בראשית ברא אלקים״‪ ,‬און אינעם ענין‬ ‫פון "כח מעשיו הגיד לעמו"‪.‬‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬אז די אלע נסים און נפלאות וואס זענען געטוהן געווארן דורך משה רבינו‪ ,‬זענען‬ ‫געשען דורך דעם זעלבן כח‬ ‫וואס דער אויבערשטער‬ ‫האט איבערגעגעבן פאר‬ ‫דער גאנצער טבע איז באמת‬ ‫די אידן‪ ,‬אז זיי זאלן קענען‬ ‫נאר דער רצון פונעם בורא‬ ‫פועל'ן אין דער וועלט לויט‬ ‫זיין רצון יתברך‪.‬‬ ‫עולם‪ ,‬וואס שאפט און פירט‬ ‫די בריאה יעדע רגע‪ .‬און‬ ‫ווייל די נסים און נפלאות‬ ‫זענען נישט בלויז געווען‬ ‫דער אויבערשטער האט‬ ‫אויסערגעווענליכע זאכן‪,‬‬ ‫איבערגעגעבן פאר משה רבינו‬ ‫וואס האבן געטוישט דעם‬ ‫געווענליכן סדר הטבע‪ ,‬נאר‬ ‫און פאר כלל ישראל דעם כח‬ ‫זיי האבן אנטפלעקט דעם‬ ‫צו אנטפלעקן זיין רצון אין‬ ‫יסוד‪ ,‬אז דער גאנצער טבע‬ ‫דער וועלט‪.‬‬ ‫איז באמת נאר דער רצון‬ ‫פונעם בורא עולם‪ ,‬וואס שאפט און פירט די בריאה יעדע רגע‪ .‬און דער אויבערשטער האט‬ ‫איבערגעגעבן פאר משה רבינו און פאר כלל ישראל דעם כח צו אנטפלעקן זיין רצון אין‬ ‫דער וועלט‪.‬‬ ‫‪ਪ‬ארץ ישראל – א ׳נחלה בלי מצרים׳‬ ‫לויט דעם וואס מיר האבן געזאגט‪ ,‬וועט מען פארשטיין וואס חז"ל זאגן (שבת קיח‪ ,‬א)‪:‬‬ ‫"המענג את השבת נותנין לו נחלה בלי מצרים״ ‪ -‬ווער עס איז מענג דעם שבת‪ ,‬גיבט מען‬ ‫אים א נחלה אן קיין גרעניצן‪.‬‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫בי‬ ‫לכאורה דארף מען פארשטיין‪ ,‬פארוואס איז דער שכר פון עונג שבת דווקא א נחלה‪ ,‬און‬ ‫וואס איז דער ענין פון א נחלה וואס האט נישט קיין גרעניצן?‬ ‫קען מען זאגן‪ ,‬אז די נחלה איז ארץ ישראל‪ ,‬וואס ווערט אנגערופן (דניאל יא‪ ,‬טז) "ארץ הצבי״‪.‬‬ ‫און חז"ל דרש'נען (גיטין נז‪ ,‬א)‪" :‬מה צבי זה אין עורו מחזיק את בשרו‪ ,‬כך ארץ ישראל‪ ,‬בזמן‬ ‫שיושבין עליה היא מתרחבת״ ‪ -‬פונקט ווי ביי א הערש‪ ,‬נאכדעם וואס מען נעמט אראפ‬ ‫זיין הויט‪ ,‬ציט זיך די הויט איין און קען שוין נישט צוריק ארייננעמען זיין אייגענע גאנצע‬ ‫פלייש‪ ,‬אזוי אויך ארץ ישראל‪ :‬ווען די אידן וואוינען נישט דערויף‪ ,‬זעט עס אויס קלענער‪,‬‬ ‫אבער ווען די אידן וואוינען אין ארץ ישראל‪ ,‬ווערט עס פארברייטערט און עס איז דא‬ ‫פלאץ פאר זיי‪.‬‬ ‫אזוי אויך זאגן חז"ל (עיין ספרי דברים א‪ ,‬א)‪ ,‬אז לעתיד וועט ארץ ישראל זיך אויסשפרייטן‬ ‫איבער אלע לענדער‪ .‬דעריבער איז דא אין ארץ ישראל א בחינה פון "נחלה בלי מצרים״ ‪ -‬א‬ ‫נחלה אן קיין גרעניצן‪.‬‬ ‫און דער וואס איז מענג דעם שבת‪ ,‬איז דערמיט מעיד אויף בריאת העולם‪ ,‬און אויף דעם‬ ‫תכלית פון בריאת העולם‪ ,‬אז די וועלט איז באשאפן געווארן צוליב די אידן‪ .‬דערפאר זאגן‬ ‫חז"ל (בראשית רבה פי"א ח)‪" :‬אמר הקב"ה לשבת‪ :‬כנסת ישראל בן זוגך״ ‪ -‬דער אויבערשטער‬ ‫האט געזאגט צום שבת‪:‬‬ ‫כנסת ישראל איז דיין בן‬ ‫שבת קודש איז דער טאג‬ ‫זוג‪ .‬און אין זוהר (חלק ב‪ ,‬סג‪,‬‬ ‫ב) שטייט‪ ,‬אז כנסת ישראל‬ ‫וואס ווייזט אונז‪ ,‬אז די‬ ‫אליין ווערט אנגערופן שבת‬ ‫גאנצע בריאה האט א העכערן‬ ‫ווייל שבת קודש איז דער‬ ‫תכלית‪ ,‬העכער פון דער‬ ‫טאג וואס ווייזט אונז‪ ,‬אז‬ ‫גשמיות'דיגער וועלט‪ ,‬און אז‬ ‫די גאנצע בריאה האט א‬ ‫העכערן תכלית‪ ,‬העכער‬ ‫די וועלט איז באשאפן געווארן‬ ‫פון דער גשמיות'דיגער‬ ‫צוליב דעם רצון פונעם‬ ‫וועלט‪ ,‬און אז די וועלט‬ ‫אויבערשטן‪.‬‬ ‫איז באשאפן געווארן צוליב‬ ‫דעם רצון פונעם אויבערשטן‪ .‬און דעריבער זענען שבת קודש און כלל ישראל אזוי שטארק‬ ‫פארבונדן איינער מיטן צווייטן‪ ,‬ווייל דורך שבת ווערט אנטפלעקט דער תכלית פון דער‬ ‫בריאה‪ ,‬וואס איז צוליב כלל ישראל‪.‬‬ ‫דערפאר זאגן חז"ל‪" :‬המענג את השבת נותנין לו נחלה בלי מצרים״ ‪ -‬מדה כנגד מדה‪.‬‬ ‫פונקט ווי דורך דעם עונג שבת אנטפלעקט ער‪ ,‬אז די וועלט איז באשאפן געווארן מיטן‬ ‫רצון פונעם אויבערשטן צוליב די אידן‪ ,‬און דערמיט ווערט בטל די טענה פון די אומות‬ ‫העולם "ליסטים אתם״ ‪ -‬עטס זענטס גזלנים‪ ,‬אזוי גיבט מען אים א "נחלה בלי מצרים״‪,‬‬ ‫וואס דאס איז ארץ ישראל‪.‬‬ ‫גי‬ ‫פרשת בראשית‬ ‫ווייל ווען די אומות העולם קומען מיט דער טענה‪ ,‬אז די אידן האבן אוועקגענומען א‬ ‫לאנד וואס געהערט נישט צו זיי‪ ,‬איז דער ענטפער אויף דעם נישט בלויז מיט א ראיה‬ ‫פון דער געשיכטע‪ ,‬נאר מיט‬ ‫דעם יסוד פון "בראשית ברא‬ ‫אלקים״‪.‬‬ ‫ווען א איד זיצט ביי זיין שבת‬ ‫טיש‪ ,‬ער מאכט קידוש‪ ,‬זינגט‬ ‫ווען א איד זיצט ביי זיין‬ ‫שבת טיש‪ ,‬ער מאכט‬ ‫זמירות און איז זיך מענג מיט‬ ‫קידוש‪ ,‬זינגט זמירות און‬ ‫דער קדושה פונעם שבת‪ ,‬איז‬ ‫איז זיך מענג מיט דער‬ ‫קדושה פונעם שבת‪ ,‬איז ער‬ ‫ער דערמיט מעיד אויף דעם‬ ‫דערמיט מעיד אויף דעם‬ ‫אמת‪ ,‬אז די גאנצע וועלט‬ ‫אמת‪ ,‬אז די גאנצע וועלט‬ ‫געהערט צום אויבערשטן‪ .‬ער‬ ‫געהערט צום אויבערשטן‪.‬‬ ‫ער דערקענט אז גארנישט‬ ‫דערקענט אז גארנישט אויף‬ ‫אויף דער וועלט געהערט‬ ‫דער וועלט געהערט נישט‬ ‫נישט באמת צום מענטש‬ ‫מצד זיך אליין‪ ,‬נאר אלעס‬ ‫באמת צום מענטש מצד זיך‬ ‫איז פונעם אויבערשטן‪.‬‬ ‫אליין‪ ,‬נאר אלעס איז פונעם‬ ‫און דער אויבערשטער‪ ,‬וואס‬ ‫אויבערשטן‪.‬‬ ‫שאפט די גאנצע וועלט‬ ‫יעדע רגע פונדאסניי‪ ,‬איז דער וואס גיבט ארץ ישראל פאר זיינע קינדער‪ ,‬די אידן‪.‬‬ ‫ווען מיר הייבן יעצט אן די תורה פונדאסניי‪ ,‬זאלן מיר זוכה זיין צו דערקענען‪ ,‬אז אלע גוטע‬ ‫זאכן און ברכות וואס מיר האבן אין אונזער לעבן זענען נישט זאכן וואס מיר האבן שוין‬ ‫באקומען אמאל און זענען געווארן אונזערע אייגענע‪ ,‬נאר זיי זענען טייערע מתנות וואס‬ ‫דער אויבערשטער גיבט אונז כסדר פונדאסניי‪ ,‬יעדע צייט און יעדע רגע‪.‬‬ ‫און אזוי ווי דער אויבערשטער האט אונז דערהאלטן במשך אלע דורות אין די שווערע צייטן‬ ‫פונעם גלות‪ ,‬זאלן מיר זוכה זיין אז שוין היינט זאל ער אונז באנייען אלס א אויסגעלייזט‬ ‫פאלק‪ ,‬און אונז ארויפפירן קיין ציון ברנה‪ ,‬מיט א שמחת עולם על ראשינו‪ ,‬בביאת בן דוד‬ ‫במהרה בימינו‪ ,‬ברוב רחמיו וחסדיו‪.‬‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫די‬ ‫וט‬ ‫פרשת בראשית‬ ‫נקודות למעשה בעבודת ד'‬ ‫היוצאות מן המאמר‪:‬‬ ‫•להכיר בכל רגע שהבריאה מתחדשת ברצונו‬ ‫יתברך‪.‬‬ ‫•לראות את ארץ ישראל כמתנה הנתונה עתה‬ ‫מחדש מאת השי"ת‪ ,‬ולא רק כמתנה שניתנה‬ ‫לפנים‪.‬‬ ‫•לקדש את הזמן כראוי‪ ,‬מתוך הכרה ש"כח‬ ‫מעשיו הגיד לעמו"‪ ,‬ומסר לישראל כח‬ ‫בקביעת הזמנים והמועדות‪.‬‬ ‫•בעונג שבת להתחזק באמונה בחידוש‬ ‫הבריאה‪ ,‬שהקב"ה מחדש בטובו בכל עת את‬ ‫מעשה בראשית בשביל ישראל עמו‪.‬‬ ‫•לזכור שעונג שבת קשור לנחלת ארץ ישראל‪,‬‬ ‫שעל ידי העדות על חידוש הבריאה מתבטלת‬ ‫טענת "ליסטים אתם"‪ ,‬וזוכים ל"נחלה בלי‬ ‫מצרים"‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫זט‬