gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish

שבוע: בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

‫איש חסד היה‬ ‫א זאמלונג פון געוואלדיגע מעשי חסד‬ ‫פונעם בארימטן נגיד‬ ‫מוהר"ר שמואל יהודה דסקל ז"ל‬ ‫───────◇───────‬ ‫פאר הערות‪ ,‬תגובות און צוצולייגן עובדות און מעשיות‪:‬‬ ‫אימעיל‪y.b.daskal@gmail.com :‬‬ ‫פרק ז‬ ‫צדקה פארשטעלט דורכן קויפן‬ ‫געבן אויף א בכבוד׳דיגן אופן‬ ‫הגאון רבי אהרן רוטר‪ ,‬מחבר סדרת הספרים ״שערי אהרן״ על התורה‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫אויפן טיש ביי ר׳ שמואל זענען געלעגן דריי שיינע אתרוגים‪ .‬יעדעס יאר פלעגן אתרוגים־סוחרים‬ ‫קומען צו אים אין שטוב און ברענגען די שענסטע און מהודר׳דיגסטע אתרוגים‪ .‬זיי האבן געוואוסט‬ ‫אז ביי ר׳ שמואל וועלן זיי באקומען דערפאר א שיינעם סכום‪.‬‬ ‫״זאג מיר‪ ,‬וועלכער איז דער מהודר׳דיגסטער?״ האט ר׳ שמואל מיך געבעטן‪.‬‬ ‫איך האב גוט בודק געווען די אתרוגים און אים געזאגט‪:‬‬ ‫״צוויי פון די אתרוגים זענען זייער מהודר‪ ,‬אבער ביים דריטן איז דא א חשש חסר״‪.‬‬ ‫ווען איך האב זיך געגרייט ארויסצוגיין פון זיין שטוב‪ ,‬האב איך אים דערמאנט‪:‬‬ ‫״פארגעס נישט צוריקצוגעבן פארן סוחר דעם אתרוג וואס האט א חשש חסר״‪.‬‬ ‫״צוריקגעבן?!״ האט ר׳ שמואל זיך געוואונדערט‪ .‬״איך וועל אים פארשטייט זיך נישט נוצן‪ ,‬אבער‬ ‫חלילה מיר צוריקצוגעבן דעם אתרוג! עס קומט מיר דאך אונטער א געלעגנהייט צו געבן צדקה פאר‬ ‫א איד אויף א בכבוד׳דיגן אופן‪ .‬זאל איך דען נישט אויסנוצן אזא געלעגנהייט?״‪.‬‬ ‫דערהויבענע מדרגות!‬ ‫הרה״ח ר׳ ברוך איבר‪ ,‬וועלכער איז לאנגע יארן געווען א מנהל אין ר׳ שמואל׳ס געשעפט‪ ,‬האט‬ ‫דערציילט‪:‬‬ ‫״האסטו אפשר ארבעט פאר מיר?״ האט אמאל א דיאמאנטן־שלייפער געפרעגט ר׳ שמואל‪.‬‬ ‫״דערווייל דארף איך נישט קיין נאך שלייפערס‪ ,‬אבער אויב איך וועל האבן ארבעט פאר דיר‪ ,‬וועל‬ ‫איך זיך פרייען דיר צו העלפן״‪ ,‬האט ר׳ שמואל געענטפערט‪.‬‬ ‫נאכדעם וואס דער איד איז ארויס פון ביורא‪ ,‬האט ר׳ שמואל זיך אנגערופן צו מיר‪:‬‬ ‫״עס טוט מיר וויי צו זען א איד וואס זוכט ארבעט און קען נישט טרעפן״‪.‬‬ ‫פון הימל האט מען אים טאקע צוגעשיקט א געלעגנהייט אים צו העלפן‪.‬‬ ‫דעם קומענדיגן טאג איז א איד געקומען צו ר׳ שמואל און געזאגט‪:‬‬ ‫״ר׳ שמואל‪ ,‬איך דארף האבן א גרויסן סכום געלט פאר די חתונה פון מיין טאכטער‪ .‬איך האב א‬ ‫רויען דיאמאנט און איך בעט דערפאר זיבן טויזנט דאלאר‪ .‬דער סכום קען מיך ממש ראטעווען״‪.‬‬ ‫פרק ז ‪ -‬צדקה פארשטעלט דורכן קויפן‬ ‫ר׳ שמואל האט גוט בודק געווען דעם שטיין‪ .‬אלס גרויסער מומחה האט ער געשאצט‪ ,‬אז נאכן‬ ‫שלייפן און פארענדיגן וועט דער דיאמאנט זיין ווערט פינף טויזנט דאלאר‪.‬‬ ‫מען דארף וויסן‪ ,‬אז דער ווערט פון א געשלאפענעם דיאמאנט ווערט געמאסטן לויט פיר זאכן‪ :‬די‬ ‫גרויס‪ ,‬די ריינקייט‪ ,‬דער קאליר און דער אופן ווי אזוי ער איז געשלאפן‪ .‬אפילו א קליינער שינוי קען‬ ‫שטארק טוישן דעם פרייז פונעם שטיין‪ .‬דערפאר קענען נאר בעלי מקצוע שאצן וויפיל א רויער שטיין‬ ‫וועט זיין ווערט נאכן שלייפן‪.‬‬ ‫ביי א רויען שטיין איז זייער שווער צו וויסן פונקטליך וואס וועט ארויסקומען דערפון‪ :‬ווי גרויס ער‬ ‫וועט זיין‪ ,‬ווי ריין‪ ,‬וואס פאר א קאליר ער וועט האבן און ווי גוט דער שלייף וועט אויסקומען‪ .‬אפילו‬ ‫גרויסע מומחים קענען זיך דערין טועה זיין‪.‬‬ ‫נאכן בודק זיין דעם שטיין האב איך געזען אז ר׳ שמואל טראכט וואס צו טון‪ .‬זאל ער דעם איד‬ ‫אוועקשיקן מיט ליידיגע הענט? אדער זאל ער אים זאגן אז לויט זיין שאצונג איז דער שטיין נאר‬ ‫ווערט פינף טויזנט דאלאר‪ ,‬און די איבריגע צוויי טויזנט וועט ער אים געבן אלס צדקה?‬ ‫נאך א קורצן טראכטן האט ר׳ שמואל אים געגעבן די גאנצע זיבן טויזנט דאלאר!‬ ‫דער איד איז געווען אויסער זיך פאר שמחה‪ .‬מיר‪ ,‬די מנהלים‪ ,‬האבן נישט פארשטאנען פארוואס ר׳‬ ‫שמואל האט אזוי געטון‪.‬‬ ‫אבער ר׳ שמואל האט גוט געוואוסט פארוואס‪ .‬ער האט דאך יעצט די געלעגנהייט צו טון צוויי מצוות‬ ‫מיט איין מאל!‬ ‫״רוף מיר ביטע דעם שלייפער וואס האט נעכטן געבעטן ארבעט״‪ ,‬האט ר׳ שמואל מיר געזאגט‪ .‬״איך‬ ‫האב שוין ארבעט פאר אים״‪.‬‬ ‫עטליכע מינוט שפעטער איז דער שלייפער אריינגעקומען אין ביורא‪.‬‬ ‫״ברוך ה׳‪ ,‬איך האב געטראפן ארבעט פאר דיר‪ .‬שלייף מיר ביטע דעם דיאמאנט‪ .‬ער איז א גרויסער‬ ‫שטיין‪ ,‬און איך וועל דיר באצאלן פינף הונדערט דאלאר פאר דער ארבעט״‪.‬‬ ‫דער שלייפער האט גענומען דעם שטיין‪ ,‬מיט א פנים פול מיט שמחה‪ .‬פינף הונדערט דאלאר איז אין‬ ‫יענע יארן געווען א גאנצע חודש׳דיגע געהאלט פאר אן ארבעטער!‬ ‫״וואס פאר א פרייז האסטו געגעבן פארן שלייפן דעם שטיין‪ ,‬נאכדעם וואס דו האסט שוין אזוי‬ ‫טייער באצאלט פארן שטיין אליין?!״ האבן מיר אים געפרעגט מיט וואונדער‪.‬‬ ‫ר׳ שמואל האט געענטפערט מיט זיין תמימות‪:‬‬ ‫״וואס זאל איך טון? א איד זיצט אן ארבעט און זוכט פרנסה‪ ,‬און איך קען אים יעצט געבן פרנסה‬ ‫אויף א בכבוד׳דיגן אופן‪ .‬פארוואס זאל איך פארפאסן אזא מצוה?״‬ ‫ווען דער שלייפער האט געענדיגט די ארבעט‪ ,‬האט ר׳ שמואל אים גלייך באצאלט פינף הונדערט‬ ‫דאלאר במזומן‪.‬‬ ‫מען האט געקענט זען די שמחה אויפן פנים פון ר׳ שמואל‪ .‬ער איז זוכה געווען צו געבן צדקה אויף א‬ ‫בכבוד׳דיגן אופן פאר צוויי מענטשן‪ ,‬און קיינער פון זיי האט אפילו נישט געכאפט אז ער האט‬ ‫באקומען צדקה‪...‬‬ ‫ב‬ ‫איש חסד היה‬ ‫נאכדעם וואס דער שלייפער איז ארויס פון ביורא‪ ,‬האט ר׳ שמואל גענומען דעם שטיין און אים‬ ‫נאכאמאל בודק געווען‪ .‬ער האט געוואלט זען צי זיין שאצונג איז געווען ריכטיג‪ ,‬אז נאכן שלייפן‬ ‫וועט דער שטיין זיין ווערט פינף טויזנט דאלאר‪ ,‬אדער אפשר האט ער זיך טועה געווען‪.‬‬ ‫נאך א קורצער בדיקה האבן מיר געזען ווי זיין פנים לייכט אויף‪.‬‬ ‫״איך האב זיך טועה געווען!״ האט ער אויסגערופן‪ .‬״דער דיאמאנט איז נאכן שלייפן ארויסגעקומען‬ ‫אסאך בעסער ווי איך האב געשאצט‪ ,‬סיי אין גרויס‪ ,‬סיי אין ריינקייט‪ ,‬סיי אין קאליר און סיי אינעם‬ ‫שלייף‪ .‬לויט מיין שאצונג איז ער יעצט ווערט אסאך געלט‪ ,‬כאטש צוועלף טויזנט דאלאר״‪.‬‬ ‫עס זענען נישט פארביי קיין פאר מינוט‪ ,‬און א קונה איז אריינגעקומען אין ביורא‪.‬‬ ‫״ר׳ שמואל‪ ,‬איך דארף א גרויסן שטיין פאר א גאר רייכן קונה‪ .‬איך האב שוין געזוכט אין עטליכע‬ ‫ביוראען און נאכנישט געטראפן וואס איך דארף״‪.‬‬ ‫״וואס זאגסטו צו דעם שטיין?״ האט ר׳ שמואל געפרעגט‪ ,‬און אים געוויזן דעם דיאמאנט וואס איז‬ ‫ערשט פארענדיגט געווארן‪.‬‬ ‫״געוואלדיג! הערליך! פונקט אזא שטיין זוך איך!״ האט דער קונה אויסגערופן מיט שמחה‪.‬‬ ‫״און וויפיל קאסט ער?״‬ ‫״זאג דו וויפיל דו ווילסט געבן״‪ ,‬האט ר׳ שמואל געענטפערט‪.‬‬ ‫״איך וואלט געצאלט דערפאר צוועלף טויזנט פינף הונדערט דאלאר״‪.‬‬ ‫״מזל וברכה!״ האט ר׳ שמואל געענטפערט‪.‬‬ ‫דער קונה האט באצאלט דאס געלט און איז צופרידן ארויס פון ביורא‪ ,‬בשעת מיר זענען געשטאנען‬ ‫און כמעט נישט געגלויבט וואס מיר האבן יעצט געזען‪...‬‬ ‫ר׳ שמואל האט פארן שטיין באצאלט צוויי טויזנט דאלאר מער ווי ער האט געשאצט זיין ווערט‪.‬‬ ‫פארן שלייפער האט ער אויך באצאלט פיל מער ווי דער געווענליכער פרייז‪ ,‬אלעס כדי צו טון חסד‪.‬‬ ‫און צום סוף האט ער נאך פארדינט פינף טויזנט דאלאר‪.‬‬ ‫אבער דער מעשה האט זיך נאך נישט געענדיגט‪...‬‬ ‫עטליכע מינוט שפעטער האט ר׳ שמואל זיך געוואנדן צו מיר‪:‬‬ ‫״קוק‪ ,‬איך האב אויף דעם שטיין פארדינט פינף טויזנט דאלאר מער ווי איך האב געראכטן‪ .‬איך‬ ‫האב געמיינט אז איך וועל פארלירן מער ווי צוויי טויזנט דאלאר פאר צדקה‪ ,‬און ברוך ה׳ האב איך‬ ‫צום סוף פארדינט פינף טויזנט דאלאר‪ .‬דערפאר וויל איך נישט הנאה האבן פון דעם געלט‪ .‬נעם עס‬ ‫ביטע און געב עס פאר צדקה‪ ,‬פאר איינעם וואס דארף שטיצע‪...‬״‬ ‫אזעלכע השגות האט ר׳ שמואל געהאט‪.‬‬ ‫]עס איז כדאי צו באמערקן‪ ,‬אז דאס וואס חז״ל האבן געזאגט אז ביי אבנים טובות ומרגליות איז‬ ‫דא דער דין פון אונאה‪ ,‬ווי עס ווערט געברענגט אין שולחן ערוך חושן משפט סימן רכ״ז סעיף ט״ו‪,‬‬ ‫רעדט זיך פון געשלאפענע שטיינער‪ ,‬וואס האבן א באשטימטן פרייז אויפן מארק‪.‬‬ ‫ג‬ ‫פרק ז ‪ -‬צדקה פארשטעלט דורכן קויפן‬ ‫אבער רויע שטיינער‪ ,‬וואס האבן בכלל נישט קיין באשטימטן שער אויפן מארק‪ ,‬און יעדער בעל‬ ‫מקצוע שטעלט דעם פרייז לויט זיין שאצונג וויפיל דער שטיין וועט זיין ווערט נאכן שלייפן‪ ,‬און דער‬ ‫אמת׳ער ווערט פונעם שטיין איז פארהוילן פונעם אויג‪ ,‬איז נישטא ביי זיי דער דין פון אונאה‪ .‬זע‬ ‫באריכות אין פתחי חושן חלק ה׳‪ ,‬סימן י׳‪ ,‬הערה כ״ה‪[.‬‬ ‫צדקה אונטערן שלייער פון אתרוגים און אייער‬ ‫הרב רחמים ארבל‪ ,‬א מנהל אין א פאבריק אין שיכון ה׳‪ ,‬שרייבט אין אן הארציגן בריוו‪:‬‬ ‫מיין זיידע האט זיך שטארק געמוטשעט מיט פרנסה‪ ,‬און מיר זענען אויפגעוואקסן ביי אים אין‬ ‫שטוב צוזאמען מיט אונזער טאטן‪ .‬מיר זענען געווען ניין קינדער צוזאמגעדרענגט אין איין שטוב‪,‬‬ ‫און אונזער געלט־מצב איז געווען זייער שווער‪.‬‬ ‫אין הויף האט מיין זיידע געהאט אתרוגים־ביימער‪ .‬יעדעס יאר פלעגט ר׳ שמואל קומען צו אים‪,‬‬ ‫אויסקלייבן עטליכע אתרוגים און באצאלן דערפאר פינף מאל מער ווי זייער געווענליכער פרייז‪.‬‬ ‫אונזער זיידע האט אויך געהאלטן הינער‪ .‬ווען יום טוב האט זיך דערנענטערט‪ ,‬פלעגט שוין א שמחה‬ ‫אריינקומען אין אונזערע הערצער‪ :‬ר׳ שמואל וועט קומען קויפן אייער‪ ,‬און מיר וועלן קענען קויפן‬ ‫קליידער אויף יום טוב!‬ ‫ער פלעגט קויפן פערציג גאנצע שאכטלעך אייער און באצאלן פאר מיין טאטן פינף מאל מער ווי דער‬ ‫מארק־פרייז‪ .‬אלעס נאר כדי אונז צו קענען געבן געלט אויף אזא אופן אז מיר זאלן זיך נישט שעמען‪.‬‬ ‫יעדן יום טוב האט ער געטראפן נאך א וועג ווי אזוי אונז צו געבן מיטן גאנצן הארץ‪.‬‬ ‫שפילצייג אומזיסט‪ ,‬אבער בכבוד‬ ‫הרה״ג ר׳ יעקב דוד שרייבר‪ ,‬ראש כולל ויז׳ניץ‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫שמחה וששון אין שכונת נוה אחיעזר‪ .‬די קינדער פונעם געגנט קומען זיך צוזאם אינעם הויף פון‬ ‫משפחת דסקל‪ .‬אין שטוב איז מען פארנומען מיט די הכנות אויף פסח‪ ,‬און אלע אלטע שפילצייג און‬ ‫שפילן לייגט מען ארויס אינעם הויף‪ .‬ווער עס קומט פריער‪ ,‬קען נעמען‪.‬‬ ‫אזוי איז געווען יעדעס יאר‪ .‬ווען ר׳ שמואל איז געפארן קיין חוץ לארץ‪ ,‬פלעגט ער קויפן אסאך‬ ‫מתנות פאר זיינע קינדער‪ .‬זיין שטוב איז געווען פול מיט טייערע שפילצייג און שפילן‪.‬‬ ‫פאר פסח פלעגט מען ארויסלייגן די שפילצייג אינעם הויף‪ ,‬און פאר די קינדער פונעם געגנט איז‬ ‫געווען א יום טוב‪.‬‬ ‫אזוי האט מען געטראפן א וועג צו משמח זיין די קינדער פונעם געגנט אויף א בכבוד׳דיגן אופן‪ .‬זיי‬ ‫האבן נישט געדארפט שפירן אז איינער האט זיי געגעבן א נדבה‪ .‬פארקערט‪ ,‬זיי האבן געשפירט אז‬ ‫זיי טוען א טובה מיטן אוועקנעמען די אלטע שפילצייג פונעם הויף‪...‬‬ ‫מיט סחורה פון גראסערי און סוכה־צירונגען צאלט מען צוריק חובות‬ ‫מיט וואונדער האבן מיר געקוקט אויף די קעסטלעך ביר וואס זענען געשטאנען איינס נעבן צווייטן‬ ‫ביי דער טיר פון אונזער שטוב‪ .‬דערנעבן זענען געלעגן נאך פארשידענע סחורות‪.‬‬ ‫״האסטו אפשר געעפנט א גראסערי?״ האבן מיר זיך געוואונדערט‪.‬‬ ‫ד‬ ‫איש חסד היה‬ ‫מיר האבן אבער נישט לאנג געדארפט ווארטן אויפן הסבר‪.‬‬ ‫״א בעל גראסערי איז מיר שולדיג א גרויסן סכום געלט‪ .‬ער האט נישט פון וואו מיר צוריקצוצאלן‪,‬‬ ‫אבער ער וויל יא באצאלן דעם חוב‪ .‬האב איך אים געזאגט אז ער קען מיר צוריקצאלן מיט סחורה‬ ‫פון זיין גראסערי‪...‬״ האט ר׳ שמואל דערציילט מיט זיין געווענליכער פשטות‪.‬‬ ‫)זע אין פרק מ״א‪ ,‬עמוד ‪ ,321‬וואו עס ווערט געברענגט דער תנאי פונעם עסק‪(.‬‬ ‫דאס איז געווען נאך א געוואלדיגער געדאנק פון דעם איש חסד‪ :‬נישט בלויז געבן צדקה אויף א‬ ‫בכבוד׳דיגן אופן‪ ,‬נאר אויך געבן א בכבוד׳דיגן אויסוועג פאר א לווה וואס האט נישט פון וואו‬ ‫צוריקצוצאלן‪.‬‬ ‫אן אנדערער איד‪ ,‬וואס האט געמאכט סוכה־צירונגען‪ ,‬האט איין טאג געברענגט צו אונז אין שטוב‬ ‫א געוואלד מיט סוכה־צירונגען‪.‬‬ ‫״וואס דארפן מיר אזויפיל סוכה־צירונגען?״ האבן מיר זיך געוואונדערט‪.‬‬ ‫שפעטער האבן מיר פארשטאנען‪ ...‬אזוי האט דער איד צוריקגעצאלט זיין הלוואה‪.‬‬ ‫מייקלער־געלט‬ ‫הרה״ח ר׳ לייב בער שמעונוביץ פון קרית ויז׳ניץ האט דערציילט‪:‬‬ ‫אסאך מאל פלעגט ר׳ שמואל קויפן אין דער דיאמאנטן־בורסה א גאנצע פעקל דיאמאנטן‪ ,‬אפילו‬ ‫ווען ער האט עס בכלל נישט געדארפט‪ ,‬נאר כדי דער מייקלער זאל קענען פארדינען זיין פרנסה‬ ‫בכבוד‪.‬‬ ‫ער האט געוואלט געבן אויף א בכבוד׳דיגן אופן‪ .‬ער האט געוואלט אז דער מייקלער זאל פארדינען‬ ‫זיין ברויט פון זיין אייגענער ארבעט‪ ,‬נישט פון חסד‪.‬‬ ‫אסאך מאל פלעגט ר׳ שמואל אפילו פארקויפן א פעקל דיאמאנטן דורך א מייקלער‪ ,‬כדי יענער זאל‬ ‫קענען פארדינען דערפון‪ ,‬כאטש ווען ער וואלט עס אליין פארקויפט‪ ,‬וואלט ער פארדינט מער‪.‬‬ ‫פארקויפן בילדער לשם צדקה‬ ‫אונזער טאטע׳ס גוטער פריינד‪ ,‬דער דיאמאנטן־סוחר הרה״ח ר׳ ברוך גרינבערגער‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫״ר׳ ברוך‪ ,‬איך האב א גוטן געשעפט פאר דיר״‪ ,‬האט ר׳ שמואל זיך אמאל געוואנדן צו מיר‪.‬‬ ‫״איך האב דא בילדער פון א מאלער וואס דארף פרנסה‪ .‬איך האב זיך אונטערגענומען צו פארקויפן‬ ‫די בילדער אין דער בורסה‪ ,‬כדי דער מאלער זאל קענען פארדינען בכבוד״‪.‬‬ ‫און טאקע‪ ,‬פון צייט צו צייט פלעגט ר׳ שמואל ברענגען בילדער צו פארקויפן אין דער בורסה‪.‬‬ ‫פאר ר׳ שמואל וואלט געווען פיל גרינגער פשוט צו געבן דאס געלט‪ .‬אבער דאס איז נישט געווען זיין‬ ‫וועג‪ .‬ער האט געוואלט אז די פרנסה זאל קומען בכבוד‪.‬‬ ‫ה‬