איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish — בראשית (2026-10-05)
איש חסד היה
א זאמלונג פון געוואלדיגע מעשי חסד
פונעם בארימטן נגיד
מוהר"ר שמואל יהודה דסקל ז"ל
───────◇───────
פאר הערות ,תגובות און צוצולייגן עובדות און מעשיות:
אימעילy.b.daskal@gmail.com :
פרק ז
צדקה פארשטעלט דורכן קויפן
געבן אויף א בכבוד׳דיגן אופן
הגאון רבי אהרן רוטר ,מחבר סדרת הספרים ״שערי אהרן״ על התורה ,האט דערציילט:
אויפן טיש ביי ר׳ שמואל זענען געלעגן דריי שיינע אתרוגים .יעדעס יאר פלעגן אתרוגים־סוחרים
קומען צו אים אין שטוב און ברענגען די שענסטע און מהודר׳דיגסטע אתרוגים .זיי האבן געוואוסט
אז ביי ר׳ שמואל וועלן זיי באקומען דערפאר א שיינעם סכום.
״זאג מיר ,וועלכער איז דער מהודר׳דיגסטער?״ האט ר׳ שמואל מיך געבעטן.
איך האב גוט בודק געווען די אתרוגים און אים געזאגט:
״צוויי פון די אתרוגים זענען זייער מהודר ,אבער ביים דריטן איז דא א חשש חסר״.
ווען איך האב זיך געגרייט ארויסצוגיין פון זיין שטוב ,האב איך אים דערמאנט:
״פארגעס נישט צוריקצוגעבן פארן סוחר דעם אתרוג וואס האט א חשש חסר״.
״צוריקגעבן?!״ האט ר׳ שמואל זיך געוואונדערט .״איך וועל אים פארשטייט זיך נישט נוצן ,אבער
חלילה מיר צוריקצוגעבן דעם אתרוג! עס קומט מיר דאך אונטער א געלעגנהייט צו געבן צדקה פאר
א איד אויף א בכבוד׳דיגן אופן .זאל איך דען נישט אויסנוצן אזא געלעגנהייט?״.
דערהויבענע מדרגות!
הרה״ח ר׳ ברוך איבר ,וועלכער איז לאנגע יארן געווען א מנהל אין ר׳ שמואל׳ס געשעפט ,האט
דערציילט:
״האסטו אפשר ארבעט פאר מיר?״ האט אמאל א דיאמאנטן־שלייפער געפרעגט ר׳ שמואל.
״דערווייל דארף איך נישט קיין נאך שלייפערס ,אבער אויב איך וועל האבן ארבעט פאר דיר ,וועל
איך זיך פרייען דיר צו העלפן״ ,האט ר׳ שמואל געענטפערט.
נאכדעם וואס דער איד איז ארויס פון ביורא ,האט ר׳ שמואל זיך אנגערופן צו מיר:
״עס טוט מיר וויי צו זען א איד וואס זוכט ארבעט און קען נישט טרעפן״.
פון הימל האט מען אים טאקע צוגעשיקט א געלעגנהייט אים צו העלפן.
דעם קומענדיגן טאג איז א איד געקומען צו ר׳ שמואל און געזאגט:
״ר׳ שמואל ,איך דארף האבן א גרויסן סכום געלט פאר די חתונה פון מיין טאכטער .איך האב א
רויען דיאמאנט און איך בעט דערפאר זיבן טויזנט דאלאר .דער סכום קען מיך ממש ראטעווען״.
פרק ז -צדקה פארשטעלט דורכן קויפן
ר׳ שמואל האט גוט בודק געווען דעם שטיין .אלס גרויסער מומחה האט ער געשאצט ,אז נאכן
שלייפן און פארענדיגן וועט דער דיאמאנט זיין ווערט פינף טויזנט דאלאר.
מען דארף וויסן ,אז דער ווערט פון א געשלאפענעם דיאמאנט ווערט געמאסטן לויט פיר זאכן :די
גרויס ,די ריינקייט ,דער קאליר און דער אופן ווי אזוי ער איז געשלאפן .אפילו א קליינער שינוי קען
שטארק טוישן דעם פרייז פונעם שטיין .דערפאר קענען נאר בעלי מקצוע שאצן וויפיל א רויער שטיין
וועט זיין ווערט נאכן שלייפן.
ביי א רויען שטיין איז זייער שווער צו וויסן פונקטליך וואס וועט ארויסקומען דערפון :ווי גרויס ער
וועט זיין ,ווי ריין ,וואס פאר א קאליר ער וועט האבן און ווי גוט דער שלייף וועט אויסקומען .אפילו
גרויסע מומחים קענען זיך דערין טועה זיין.
נאכן בודק זיין דעם שטיין האב איך געזען אז ר׳ שמואל טראכט וואס צו טון .זאל ער דעם איד
אוועקשיקן מיט ליידיגע הענט? אדער זאל ער אים זאגן אז לויט זיין שאצונג איז דער שטיין נאר
ווערט פינף טויזנט דאלאר ,און די איבריגע צוויי טויזנט וועט ער אים געבן אלס צדקה?
נאך א קורצן טראכטן האט ר׳ שמואל אים געגעבן די גאנצע זיבן טויזנט דאלאר!
דער איד איז געווען אויסער זיך פאר שמחה .מיר ,די מנהלים ,האבן נישט פארשטאנען פארוואס ר׳
שמואל האט אזוי געטון.
אבער ר׳ שמואל האט גוט געוואוסט פארוואס .ער האט דאך יעצט די געלעגנהייט צו טון צוויי מצוות
מיט איין מאל!
״רוף מיר ביטע דעם שלייפער וואס האט נעכטן געבעטן ארבעט״ ,האט ר׳ שמואל מיר געזאגט .״איך
האב שוין ארבעט פאר אים״.
עטליכע מינוט שפעטער איז דער שלייפער אריינגעקומען אין ביורא.
״ברוך ה׳ ,איך האב געטראפן ארבעט פאר דיר .שלייף מיר ביטע דעם דיאמאנט .ער איז א גרויסער
שטיין ,און איך וועל דיר באצאלן פינף הונדערט דאלאר פאר דער ארבעט״.
דער שלייפער האט גענומען דעם שטיין ,מיט א פנים פול מיט שמחה .פינף הונדערט דאלאר איז אין
יענע יארן געווען א גאנצע חודש׳דיגע געהאלט פאר אן ארבעטער!
״וואס פאר א פרייז האסטו געגעבן פארן שלייפן דעם שטיין ,נאכדעם וואס דו האסט שוין אזוי
טייער באצאלט פארן שטיין אליין?!״ האבן מיר אים געפרעגט מיט וואונדער.
ר׳ שמואל האט געענטפערט מיט זיין תמימות:
״וואס זאל איך טון? א איד זיצט אן ארבעט און זוכט פרנסה ,און איך קען אים יעצט געבן פרנסה
אויף א בכבוד׳דיגן אופן .פארוואס זאל איך פארפאסן אזא מצוה?״
ווען דער שלייפער האט געענדיגט די ארבעט ,האט ר׳ שמואל אים גלייך באצאלט פינף הונדערט
דאלאר במזומן.
מען האט געקענט זען די שמחה אויפן פנים פון ר׳ שמואל .ער איז זוכה געווען צו געבן צדקה אויף א
בכבוד׳דיגן אופן פאר צוויי מענטשן ,און קיינער פון זיי האט אפילו נישט געכאפט אז ער האט
באקומען צדקה...
ב
איש חסד היה
נאכדעם וואס דער שלייפער איז ארויס פון ביורא ,האט ר׳ שמואל גענומען דעם שטיין און אים
נאכאמאל בודק געווען .ער האט געוואלט זען צי זיין שאצונג איז געווען ריכטיג ,אז נאכן שלייפן
וועט דער שטיין זיין ווערט פינף טויזנט דאלאר ,אדער אפשר האט ער זיך טועה געווען.
נאך א קורצער בדיקה האבן מיר געזען ווי זיין פנים לייכט אויף.
״איך האב זיך טועה געווען!״ האט ער אויסגערופן .״דער דיאמאנט איז נאכן שלייפן ארויסגעקומען
אסאך בעסער ווי איך האב געשאצט ,סיי אין גרויס ,סיי אין ריינקייט ,סיי אין קאליר און סיי אינעם
שלייף .לויט מיין שאצונג איז ער יעצט ווערט אסאך געלט ,כאטש צוועלף טויזנט דאלאר״.
עס זענען נישט פארביי קיין פאר מינוט ,און א קונה איז אריינגעקומען אין ביורא.
״ר׳ שמואל ,איך דארף א גרויסן שטיין פאר א גאר רייכן קונה .איך האב שוין געזוכט אין עטליכע
ביוראען און נאכנישט געטראפן וואס איך דארף״.
״וואס זאגסטו צו דעם שטיין?״ האט ר׳ שמואל געפרעגט ,און אים געוויזן דעם דיאמאנט וואס איז
ערשט פארענדיגט געווארן.
״געוואלדיג! הערליך! פונקט אזא שטיין זוך איך!״ האט דער קונה אויסגערופן מיט שמחה.
״און וויפיל קאסט ער?״
״זאג דו וויפיל דו ווילסט געבן״ ,האט ר׳ שמואל געענטפערט.
״איך וואלט געצאלט דערפאר צוועלף טויזנט פינף הונדערט דאלאר״.
״מזל וברכה!״ האט ר׳ שמואל געענטפערט.
דער קונה האט באצאלט דאס געלט און איז צופרידן ארויס פון ביורא ,בשעת מיר זענען געשטאנען
און כמעט נישט געגלויבט וואס מיר האבן יעצט געזען...
ר׳ שמואל האט פארן שטיין באצאלט צוויי טויזנט דאלאר מער ווי ער האט געשאצט זיין ווערט.
פארן שלייפער האט ער אויך באצאלט פיל מער ווי דער געווענליכער פרייז ,אלעס כדי צו טון חסד.
און צום סוף האט ער נאך פארדינט פינף טויזנט דאלאר.
אבער דער מעשה האט זיך נאך נישט געענדיגט...
עטליכע מינוט שפעטער האט ר׳ שמואל זיך געוואנדן צו מיר:
״קוק ,איך האב אויף דעם שטיין פארדינט פינף טויזנט דאלאר מער ווי איך האב געראכטן .איך
האב געמיינט אז איך וועל פארלירן מער ווי צוויי טויזנט דאלאר פאר צדקה ,און ברוך ה׳ האב איך
צום סוף פארדינט פינף טויזנט דאלאר .דערפאר וויל איך נישט הנאה האבן פון דעם געלט .נעם עס
ביטע און געב עס פאר צדקה ,פאר איינעם וואס דארף שטיצע...״
אזעלכע השגות האט ר׳ שמואל געהאט.
]עס איז כדאי צו באמערקן ,אז דאס וואס חז״ל האבן געזאגט אז ביי אבנים טובות ומרגליות איז
דא דער דין פון אונאה ,ווי עס ווערט געברענגט אין שולחן ערוך חושן משפט סימן רכ״ז סעיף ט״ו,
רעדט זיך פון געשלאפענע שטיינער ,וואס האבן א באשטימטן פרייז אויפן מארק.
ג
פרק ז -צדקה פארשטעלט דורכן קויפן
אבער רויע שטיינער ,וואס האבן בכלל נישט קיין באשטימטן שער אויפן מארק ,און יעדער בעל
מקצוע שטעלט דעם פרייז לויט זיין שאצונג וויפיל דער שטיין וועט זיין ווערט נאכן שלייפן ,און דער
אמת׳ער ווערט פונעם שטיין איז פארהוילן פונעם אויג ,איז נישטא ביי זיי דער דין פון אונאה .זע
באריכות אין פתחי חושן חלק ה׳ ,סימן י׳ ,הערה כ״ה[.
צדקה אונטערן שלייער פון אתרוגים און אייער
הרב רחמים ארבל ,א מנהל אין א פאבריק אין שיכון ה׳ ,שרייבט אין אן הארציגן בריוו:
מיין זיידע האט זיך שטארק געמוטשעט מיט פרנסה ,און מיר זענען אויפגעוואקסן ביי אים אין
שטוב צוזאמען מיט אונזער טאטן .מיר זענען געווען ניין קינדער צוזאמגעדרענגט אין איין שטוב,
און אונזער געלט־מצב איז געווען זייער שווער.
אין הויף האט מיין זיידע געהאט אתרוגים־ביימער .יעדעס יאר פלעגט ר׳ שמואל קומען צו אים,
אויסקלייבן עטליכע אתרוגים און באצאלן דערפאר פינף מאל מער ווי זייער געווענליכער פרייז.
אונזער זיידע האט אויך געהאלטן הינער .ווען יום טוב האט זיך דערנענטערט ,פלעגט שוין א שמחה
אריינקומען אין אונזערע הערצער :ר׳ שמואל וועט קומען קויפן אייער ,און מיר וועלן קענען קויפן
קליידער אויף יום טוב!
ער פלעגט קויפן פערציג גאנצע שאכטלעך אייער און באצאלן פאר מיין טאטן פינף מאל מער ווי דער
מארק־פרייז .אלעס נאר כדי אונז צו קענען געבן געלט אויף אזא אופן אז מיר זאלן זיך נישט שעמען.
יעדן יום טוב האט ער געטראפן נאך א וועג ווי אזוי אונז צו געבן מיטן גאנצן הארץ.
שפילצייג אומזיסט ,אבער בכבוד
הרה״ג ר׳ יעקב דוד שרייבר ,ראש כולל ויז׳ניץ ,האט דערציילט:
שמחה וששון אין שכונת נוה אחיעזר .די קינדער פונעם געגנט קומען זיך צוזאם אינעם הויף פון
משפחת דסקל .אין שטוב איז מען פארנומען מיט די הכנות אויף פסח ,און אלע אלטע שפילצייג און
שפילן לייגט מען ארויס אינעם הויף .ווער עס קומט פריער ,קען נעמען.
אזוי איז געווען יעדעס יאר .ווען ר׳ שמואל איז געפארן קיין חוץ לארץ ,פלעגט ער קויפן אסאך
מתנות פאר זיינע קינדער .זיין שטוב איז געווען פול מיט טייערע שפילצייג און שפילן.
פאר פסח פלעגט מען ארויסלייגן די שפילצייג אינעם הויף ,און פאר די קינדער פונעם געגנט איז
געווען א יום טוב.
אזוי האט מען געטראפן א וועג צו משמח זיין די קינדער פונעם געגנט אויף א בכבוד׳דיגן אופן .זיי
האבן נישט געדארפט שפירן אז איינער האט זיי געגעבן א נדבה .פארקערט ,זיי האבן געשפירט אז
זיי טוען א טובה מיטן אוועקנעמען די אלטע שפילצייג פונעם הויף...
מיט סחורה פון גראסערי און סוכה־צירונגען צאלט מען צוריק חובות
מיט וואונדער האבן מיר געקוקט אויף די קעסטלעך ביר וואס זענען געשטאנען איינס נעבן צווייטן
ביי דער טיר פון אונזער שטוב .דערנעבן זענען געלעגן נאך פארשידענע סחורות.
״האסטו אפשר געעפנט א גראסערי?״ האבן מיר זיך געוואונדערט.
ד
איש חסד היה
מיר האבן אבער נישט לאנג געדארפט ווארטן אויפן הסבר.
״א בעל גראסערי איז מיר שולדיג א גרויסן סכום געלט .ער האט נישט פון וואו מיר צוריקצוצאלן,
אבער ער וויל יא באצאלן דעם חוב .האב איך אים געזאגט אז ער קען מיר צוריקצאלן מיט סחורה
פון זיין גראסערי...״ האט ר׳ שמואל דערציילט מיט זיין געווענליכער פשטות.
)זע אין פרק מ״א ,עמוד ,321וואו עס ווערט געברענגט דער תנאי פונעם עסק(.
דאס איז געווען נאך א געוואלדיגער געדאנק פון דעם איש חסד :נישט בלויז געבן צדקה אויף א
בכבוד׳דיגן אופן ,נאר אויך געבן א בכבוד׳דיגן אויסוועג פאר א לווה וואס האט נישט פון וואו
צוריקצוצאלן.
אן אנדערער איד ,וואס האט געמאכט סוכה־צירונגען ,האט איין טאג געברענגט צו אונז אין שטוב
א געוואלד מיט סוכה־צירונגען.
״וואס דארפן מיר אזויפיל סוכה־צירונגען?״ האבן מיר זיך געוואונדערט.
שפעטער האבן מיר פארשטאנען ...אזוי האט דער איד צוריקגעצאלט זיין הלוואה.
מייקלער־געלט
הרה״ח ר׳ לייב בער שמעונוביץ פון קרית ויז׳ניץ האט דערציילט:
אסאך מאל פלעגט ר׳ שמואל קויפן אין דער דיאמאנטן־בורסה א גאנצע פעקל דיאמאנטן ,אפילו
ווען ער האט עס בכלל נישט געדארפט ,נאר כדי דער מייקלער זאל קענען פארדינען זיין פרנסה
בכבוד.
ער האט געוואלט געבן אויף א בכבוד׳דיגן אופן .ער האט געוואלט אז דער מייקלער זאל פארדינען
זיין ברויט פון זיין אייגענער ארבעט ,נישט פון חסד.
אסאך מאל פלעגט ר׳ שמואל אפילו פארקויפן א פעקל דיאמאנטן דורך א מייקלער ,כדי יענער זאל
קענען פארדינען דערפון ,כאטש ווען ער וואלט עס אליין פארקויפט ,וואלט ער פארדינט מער.
פארקויפן בילדער לשם צדקה
אונזער טאטע׳ס גוטער פריינד ,דער דיאמאנטן־סוחר הרה״ח ר׳ ברוך גרינבערגער ,האט דערציילט:
״ר׳ ברוך ,איך האב א גוטן געשעפט פאר דיר״ ,האט ר׳ שמואל זיך אמאל געוואנדן צו מיר.
״איך האב דא בילדער פון א מאלער וואס דארף פרנסה .איך האב זיך אונטערגענומען צו פארקויפן
די בילדער אין דער בורסה ,כדי דער מאלער זאל קענען פארדינען בכבוד״.
און טאקע ,פון צייט צו צייט פלעגט ר׳ שמואל ברענגען בילדער צו פארקויפן אין דער בורסה.
פאר ר׳ שמואל וואלט געווען פיל גרינגער פשוט צו געבן דאס געלט .אבער דאס איז נישט געווען זיין
וועג .ער האט געוואלט אז די פרנסה זאל קומען בכבוד.
ה
