gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

פניני חלקינו בתורתיך - אידיש · Pninei Chelkeini Besoirusechu - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: פניני חלקינו בתורתיך - אידיש · Pninei Chelkeini Besoirusechu - Yiddish

שבוע: בראשית (2026-10-05)

פניני חלקינו בתורתיך - אידיש · Pninei Chelkeini Besoirusechu - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

‫שנה א — גליון ד‬ ‫פרשת בראשית‬ ‫תשפ״ז לפ״ק‬ ‫מבוא‬ ‫ווען די וועלט כאפט דעם אטעם‬ ‫די מנוחה פון שבת ווארט נישט ביז די ארבעט ענדיגט‬ ‫זעצן לערנען מיט א רואיגן קאפ‪ .‬ערשט דארף מען‬ ‫״ויכל אלקים ביום השביעי מלאכתו אשר עשה״‪ .‬זאגט‬ ‫זיך‪ .‬זי קומט אפשטעלן דעם מענטש‪ ,‬אז די ארבעט‬ ‫זיך אויסגלייכן מיט די הוצאות‪ ,‬פארענדיגן א‬ ‫רש״י הק׳‪ :‬״מה היה העולם חסר מנוחה‪ ,‬באת שבת‬ ‫זאל נישט פארנעמען זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫געשעפט‪ ,‬באצאלן וואס מען איז שולדיג‪ .‬ווען דאס‬ ‫באת מנוחה‪ ,‬כלתה ונגמרה המלאכה״‪.‬‬ ‫דאס איז א געדאנק מיט וועלכן עס לוינט זיך‬ ‫וועט זיין מסודר‪ ,‬וועט מען שוין האבן צייט‪.‬‬ ‫די סוכה איז שוין צענומען‪ .‬די נוי סוכה ליגן‬ ‫אריינצוגיין אינעם ווינטער‪ .‬״אדם לעמל יולד״; מען‬ ‫אבער די טרדות האבן אן אייגענעם סדר‪ .‬קוים ווערט‬ ‫איינגעפאקט‪ ,‬און די מחזורים זענען צוריק אויפן‬ ‫דארף הארעווען‪ ,‬נעמען אחריות און אויסנוצן די‬ ‫איין זאך מסודר‪ ,‬און א צווייטע שטייט שוין ביים‬ ‫פאליצע‪ .‬נאך קלינגט אין די אויערן א תנועה פון‬ ‫צייט‪ .‬אבער אינמיטן דער יגיעה דארף בלייבן א‬ ‫טיר‪ .‬דער מענטש לויפט‪ ,‬הארעוועט‪ ,‬און האפט נאך‬ ‫הלל‪ ,‬א שטיקל ניגון פון די הקפות; נאך שפירט מען‬ ‫פעסטער ארט פארן תכלית‪ .‬דעם ארט האט דער‬ ‫אלץ אנצוקומען צו יענער שעה ווען ער וועט קענען‬ ‫דעם טעם פון די געהויבענע שעות‪ .‬אבער דער‬ ‫אייבערשטער אונז אליין באשטימט‪ :‬שבת קודש‪.‬‬ ‫אפאטעמען‪.‬‬ ‫זייגער ווארט נישט‪ .‬אויפן טיש האבן זיך‬ ‫אנגעזאמלט זאכן וואס מען האט געלאזט אויף ״נאך‬ ‫אין די ווערטער פונעם כתב סופר געפינען מיר דעם‬ ‫יום טוב״‪ ,‬און יעצט איז שוין נאך יום טוב‪.‬‬ ‫די שטילקייט פונעם סמבטיון‬ ‫שליסל צו דער מנוחה פון שבת‪ .‬דער אייבערשטער‬ ‫האט באשטימט א טאג ווען דער מענטש דארף‬ ‫מען עפנט צוריק דאס געשעפט‪ ,‬מען קערט זיך אום‬ ‫דער שבת קומט אן אין א אידישער שטוב‪ ,‬און אלעס‬ ‫צו דער ארבעט‪ .‬אין די בתי מדרשים הייבט זיך אן א‬ ‫באקומט אן אנדער פנים‪ .‬דער טיש‪ ,‬די ליכט‪ ,‬די‬ ‫אויפהערן ארבעטן‪ ,‬אויך אויב ער איז נאך נישט‬ ‫פרישער זמן‪ ,‬אין די הייזער שטעלט זיך צוריק איין‬ ‫שבת׳דיגע בגדים‪ ,‬דאס פנים פון א איד‪ .‬מען שפירט‬ ‫פארטיג‪ .‬די מלאכה בלייבט ווארטן‪ ,‬און דער איד‬ ‫דער געווענליכער סדר‪ .‬פארנט ליגט א לאנגער‬ ‫אז עס איז געקומען א טאג וואס איז געהייליגט פון‬ ‫באקומט צוריק די מעגליכקייט זיך אפצוגעבן מיט‬ ‫ווינטער‪ ,‬און א איד נעמט זיך דערצו מיטן פארמעגן‬ ‫אלע טעג‪.‬‬ ‫זיין נשמה‪.‬‬ ‫וואס ער האט זיך איינגעקויפט אין תשרי‪ .‬די קבלות‪,‬‬ ‫אין די ספרים הקדושים ווערט אונז אנטפלעקט‪ ,‬אז‬ ‫די גאנצע וואך זארגט ער על המחיה ועל הכלכלה‪.‬‬ ‫די תפלות‪ ,‬די דערהויבענע מינוטן — דאס אלעס‬ ‫דער שינוי איז פיל טיפער ווי דאס וואס מיר זעען‪.‬‬ ‫שבת קען ער זיך אראפ זעצן מיט א ספר‪ ,‬זיך מתבונן‬ ‫דארף יעצט באקומען א קיום אינעם טאג־טעגליכן‬ ‫דער בעל פרשת דרכים שרייבט‪ :‬פונקט ווי מיר‬ ‫זיין אין זיין תכלית און זיך צוגרייטן צום יום שכולו‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫זענען מבדיל צווישן דעם זעקסטן און דעם זיבעטן‬ ‫שבת‪ .‬דאס מיינען חז״ל מיט ״תכלית הימים יום‬ ‫און אט‪ ,‬ביים ערשטן טריט אריין אין די‬ ‫טאג‪ ,‬אזוי זענען אויך אין הימל פאראן פיל חילוקים‬ ‫השבת״‪ :‬צו דעם טאג פירט די גאנצע וואך‪.‬‬ ‫ארבעטס־טעג‪ ,‬טרעפן מיר אין דער סדרה די‬ ‫צווישן שבת און די ימות החול‪ .‬חז״ל האבן אונז‬ ‫דער טור ברענגט דעם מדרש‪ ,‬אז ווען אידן זענען‬ ‫ווערטער‪ :‬״מה היה העולם חסר מנוחה״‪.‬‬ ‫מגלה געווען די שביתה פון גיהנם און דעם נהר‬ ‫אריין אין ארץ ישראל‪ ,‬האט די תורה געטענה׳ט‪:‬‬ ‫מנוחה? יעצט? מען האט דאך ערשט פארענדיגט‬ ‫סמבטיון; אויסער דעם זענען דא נאך ענינים נפלאים‬ ‫איינער וועט זיך ווענדן צו זיין וויינגארטן‪ ,‬א‬ ‫אזויפיל ימים טובים‪ .‬עס ווארט ארבעט‪ ,‬עס ווארטן‬ ‫בשמי השמים‪ ,‬וואס זענען באקאנט פאר די יודעי חן‬ ‫צווייטער צו זיין פעלד — וואס וועט ווערן מיט מיר?‬ ‫פליכטן‪ ,‬עס איז געקומען די צייט זיך‬ ‫)פרשת דרכים‪ ,‬דרוש כ״ג(‪.‬‬ ‫האט דער אייבערשטער געזאגט‪ ,‬אז אום שבת וועלן‬ ‫אונטערצוגארטלען‪ .‬די מנוחה‪ ,‬מיינט מען‪ ,‬וועט שוין‬ ‫הרב ר׳ צבי הירש ווייס שליט״א האט אין זיין ספר‬ ‫אידן עוסק זיין אין תורה )טור או״ח‪ ,‬סימן ר״צ(‪.‬‬ ‫קומען ווען מען וועט זיין פארטיג‪.‬‬ ‫״מעמד הנבחר״ צוזאמענגענומען א רייכן ליקוט פון‬ ‫דערמיט ערקלערט דער כתב סופר דעם לשון פון‬ ‫נאר די תורה לערנט אונז שוין ביים אנהייב פון דער‬ ‫ספרים איבער די ברואים וואס זייער טבע ווייזט‬ ‫רש״י‪ .‬הימל און ערד זענען שוין געווען באשאפן‪,‬‬ ‫בריאה‪ ,‬אז די מנוחה איז א טייל פון דער שלימות‬ ‫אויף שבת‪ .‬ווען מען ליינט די מקורות איינס נאכן‬ ‫אבער די בריאה האט נאך נישט דערגרייכט איר‬ ‫אליין‪ .‬א מענטש קען זיין פארנומען פון אינדערפרי‬ ‫צווייטן‪ ,‬באקומט מען א טיפערן השגה אין דעם טאג‬ ‫תכלית‪ .‬אלעס איז דאך באשאפן געווארן לצורך‬ ‫ביז ביינאכט‪ ,‬און דווקא צווישן אלע זיינע‬ ‫וואס דער אייבערשטער האט אונז געגעבן )מעמד‬ ‫האדם‪ ,‬און דער מענטש אליין האט נאך געדארפט א‬ ‫אויפטואונגען קען אים פעלן די צייט צו געדענקען‬ ‫הנבחר‪ ,‬עמוד ת״ש‪ ,‬מדור אוצר המנוצר(‪.‬‬ ‫צייט ווען ער זאל קענען אנקומען צו זיין שלימות‪.‬‬ ‫פארוואס ער איז אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫דער באקאנטסטער צווישן זיי איז דער סמבטיון‪ .‬אין‬ ‫מיטן שבת איז דער חסרון דערפילט געווארן‪ .‬״באת‬ ‫די זמירות פון פרייטאג צונאכטס זינגען מיר‪:‬‬ ‫שבת באת מנוחה‪ ,‬כלתה ונגמרה המלאכה״ — דער‬ ‫ווען ווערט מען פארטיג‬ ‫״סמבטיון הנהר‪ ,‬שבכל יום רץ ונמהר‪ ,‬יוכיח בו‬ ‫זיבעטער טאג האט פארענדיגט די מלאכה פון די‬ ‫עס איז א באקאנטער חשבון‪ :‬מען וועט ערשט מסדר‬ ‫מנוח״‪ .‬א גאנצע וואך שטורעמט דער טייך‪ ,‬ער‬ ‫זעקס טעג‪ ,‬עכת״ד )כתב סופר‪ ,‬פרשת בראשית(‪.‬‬ ‫זיין די דרינגענדע זאכן‪ ,‬און דערנאך וועט מען זיך‬ ‫אפילו די שטיינער‬ ‫שבת )רד״ק‪ ,‬שם; ילקוט ראובני‪ ,‬פרשת בראשית;‬ ‫טראגט מיט זיך שטיינער און זאמד‪ .‬קומט שבת‪ ,‬און‬ ‫פירוש סידור התפילה להרוקח‪ ,‬סדר קידוש ליל‬ ‫דער שטורעם שטעלט זיך אפ‪.‬‬ ‫און ביי א איד אליין‪ ,‬וואס איז זוכה צו דער נשמה‬ ‫שבת‪ ,‬ח״ב‪ ,‬עמוד תפ״ז; ועיין מגדול עוז‪ ,‬שם(‪.‬‬ ‫דער רמב״ן שרייבט‪ ,‬אז דאס איז דער ״נהר גוזן״‪,‬‬ ‫יתירה‪ ,‬ווערט דער אור השבת דערשפירט נאך‬ ‫דער שו״ת ״שם משמעון״ פארבינדט דערמיט די‬ ‫וואוהין די עשרת השבטים זענען פארטריבן געווארן‪.‬‬ ‫טיפער‪.‬‬ ‫הנהגה פון רבא‪ ,‬וואס האט אליין איינגעזאלצן דעם‬ ‫״גוזן״ איז א לשון פון אפשיידונג‪ ,‬ווייל די וואס‬ ‫אין ״תורת חיים״ פון הרה״ק רבי דובער מליובאוויטש‬ ‫געפינען זיך אויף דער אנדערער זייט זענען‬ ‫״שיבוטא״ לכבוד שבת‪ .‬ער זאגט בדרך אפשר‪ ,‬אז‬ ‫זי״ע ווערט געברענגט‪ ,‬אז פון דער הארה פון דער‬ ‫אפגעשיידט פון אנדערע מענטשן‪ .‬דער נאמען‬ ‫נשמה יתירה איז א קליינער טייל ניכר אפילו אין‬ ‫דער שיבוטא איז פון די סארטן פיש וואס ציען זיך‬ ‫ערב שבת צום ברעג‪ ,‬און זיין נאמען איז אויך א לשון‬ ‫״סמבטיון״ איז ווידער פארבונדן מיט זיין שביתה‪ :‬אין‬ ‫דער גופניות׳דיגער חיות‪ .‬ער ברענגט אן עדות פון‬ ‫יענער שפראך הייסט שבת ״סבט״‪ ,‬און דער סיום‬ ‫גדולי חכמי הרופאים‪ ,‬אז בליל שבת וביומו איז‬ ‫פון ״שבתא״‪ .‬לויט דעם האט רבא מהדר געווען צו‬ ‫״יון״ איז א געווענליכער צונאמען וואס מען פלעגט‬ ‫פאראן א גרויסער שינוי אינעם דופק פון א איד‪,‬‬ ‫מכבד זיין דעם שבת מיט א פיש וואס זיין נאמען און‬ ‫נוצן )רמב״ן‪ ,‬דברים לב‪ ,‬כו(‪.‬‬ ‫מחמת דער הארה פון עונג שבת )תורת חיים‪ ,‬פרשת‬ ‫טבע ווייזן אויף דער שביתה פונעם טאג )שם‬ ‫משמעון‪ ,‬יו״ד‪ ,‬סימן י״ג; שבת קיט‪ ;.‬קידושין מא‪.(.‬‬ ‫דער רד״ק ברענגט אויך די שביתה פונעם טייך‪ ,‬און‬ ‫ויקהל; ועיין מעמד הנבחר‪ ,‬שם(‪.‬‬ ‫פירט אויס מיט א יסוד וואס גייט דורך די אלע‬ ‫דער הייליגער קדושת יום טוב זי״ע פלעגט זאגן‪ ,‬אז‬ ‫רבי חיים פאלאג׳י זצ״ל שרייבט אין ״נפש היפה״ א‬ ‫מקורות‪ :‬דער אייבערשטער האט אריינגעלייגט אין‬ ‫מען קען זען אפילו אויף די שטיינער אז היינט איז‬ ‫טעם צום מנהג צו עסן פיש אום שבת‪ :‬אפשר וועט‬ ‫זיינע ברואים אן עדות אויף שבת‪ ,‬כדי די וועלט זאל‬ ‫שבת‪ ,‬ווייל זיי שיינען מיט קדושת השבת‪ .‬א שטיין‬ ‫זיך פארן מענטש אונטערקומען דער פיש ״שבתי״‪,‬‬ ‫וויסן אז זי האט א באשעפער‪ .‬דער שבת זאגט עדות‪,‬‬ ‫בלייבט א שטיין‪ ,‬אבער א צדיק זעט אויף אים דעם‬ ‫און ער וועט אים עסן לכבוד שבת )נפש היפה(‪.‬‬ ‫אז די וועלט איז נישט געווען פון אייביג; דער‬ ‫הייליגן טאג‪.‬‬ ‫אייבערשטער האט איר באשאפן אין זעקס טעג און‬ ‫נאך א סימן אין דער בריאה ברענגט דער ספר‬ ‫אויך אינעם נאמען ״שבת״ געפינט דער ראשית‬ ‫הברית‪ :‬א קוואל וואס גיט וואסער נאר אין די זעקס‬ ‫גערוט אינעם זיבעטן )רד״ק‪ ,‬בראשית ב‪ ,‬ג; תנחומא‪,‬‬ ‫חכמה אן עדות אויף חידוש העולם‪ .‬ער שרייבט‬ ‫וואכעדיגע טעג און רוהט אינעם זיבעטן‪ .‬דער סדר‬ ‫כי תשא‪ ,‬ל״ג; בראשית רבה יא‪ ,‬ו(‪.‬‬ ‫איבער דעם וואס דער נאמען איז אויך אזוי ביי די‬ ‫הדורות דערציילט וועגן א קוואל אין ציפורי‪ ,‬וואס‬ ‫אינעם ספר ״מקוה ישראל״ ברענגט רבי מנשה בן‬ ‫אומות אין זייערע שפראכן‪ ,‬און ערקלערט דעם‬ ‫פליסט א גאנצע וואך מיט שטארקייט‪ ,‬אבער אום‬ ‫ישראל זצ״ל אן אלטע עדות‪ ,‬וואס ער שרייבט צו‬ ‫טעם‪ :‬שבת דערמאנט אז דער אייבערשטער האט‬ ‫יוסף בן גוריון הכהן אין ״מלחמות ישראל״‪ .‬ווען‬ ‫שבת רינט פון אים נישט אפילו איין טראפ‪ .‬דער‬ ‫באשאפן די וועלט און גערוהט אינעם זיבעטן טאג‪,‬‬ ‫טיטוס איז געפארן צווישן ארקאש און רופאנא‪ ,‬אין‬ ‫ילקוט ראובני בשם דעם רוקח ברענגט אויך א בארג‪,‬‬ ‫כדי אלע זאלן דערקענען אז ״בורא אחד לכל״‬ ‫די געגנטן פונעם קעניג אגריפס‪ ,‬האט ער געזען א‬ ‫פון וועמענס ערד מען נעמט ארויס זילבער‪ ,‬אבער‬ ‫)ראשית חכמה‪ ,‬שער האהבה‪ ,‬פרק ה׳(‪.‬‬ ‫טייך מיט א וואונדערליכן סדר‪ .‬זיינע וואסערן זענען‬ ‫אום שבת קען מען נישט ארויסנעמען פון איר קיין‬ ‫פיל און שטראמען מיט שטארקייט; נאך יעדע זעקס‬ ‫זילבער )ספר הברית‪ ,‬ח״א‪ ,‬מאמר ח׳; סדר הדורות‪,‬‬ ‫א שעה פאר דער נשמה‬ ‫ח״ב‪ ,‬ערך רבי יהודה הנשיא‪ ,‬אות י״ב; ילקוט ראובני‪,‬‬ ‫טעג רוט ער‪ ,‬ביז מען זעט אינעם זיבעטן טאג א‬ ‫מיר האבן נישט די הייליגע אויגן פון צדיקים צו זען‬ ‫טרוקענעם אפגרונט‪ .‬דערנאך הייבט ער ווידער אן‬ ‫פרשת בראשית(‪.‬‬ ‫צו שטראמען‪ .‬דער נאמען ״שאבאתיקא״ איז אים‬ ‫דעם אור השבת אויף א שטיין‪ .‬אבער מיר קענען‬ ‫געבן דעם שבת אן ארט ביי זיך‪ .‬די ספרים עפענען‬ ‫געגעבן געווארן צוליב דעם וואס ער רוהט אין שבת‪.‬‬ ‫פאר אונז א פענסטער צו דער קדושה פון דעם טאג;‬ ‫די יונה געפינט מנוחה‬ ‫דער מחבר באטאנט די שטארקייט פון דער עדות‪ :‬א‬ ‫די ארבעט אונזערע איז צו לאזן די קדושה אריין אין‬ ‫״ולא מצאה היונה מנוח אלא בשבת ויומין טבין״‪,‬‬ ‫דערציילונג וועגן דעם וואס טיטוס אליין האט געזען‬ ‫אונזער אייגענעם לעבן‪.‬‬ ‫שטייט אין תיקוני זוהר‪ .‬און אויף די ווערטער ״ותשב‬ ‫וואלט מען נישט געקענט אויסטראכטן‪ ,‬ווען מען‬ ‫ווען דער געשעפט איז פארמאכט‪ ,‬זאל אויך דער‬ ‫אליו היונה לעת ערב״ ווערט דארט געזאגט‪ :‬״דא‬ ‫וואלט געקענט אויפווייזן אז עס איז נישט אמת‬ ‫קאפ זיך אביסל אפשאקלען פון די חשבונות‪ .‬ווען די‬ ‫ערב שבת ויומין טבין״ )תיקוני זוהר‪ ,‬תיקון ו׳‪ ,‬דף כב‪;:‬‬ ‫)מקוה ישראל‪ ,‬פרק י׳(‪.‬‬ ‫הענט רוען פון מלאכה‪ ,‬זאל די נשמה באקומען‬ ‫תיקון כ״א‪ ,‬דף נד‪.(:‬‬ ‫דער יעב״ץ ברענגט די ווערטער אין ״מגדול עוז״ און‬ ‫אירס‪ :‬א שיעור תורה מיט ישוב הדעת‪ ,‬א דאווענען‬ ‫די יונה ‪ -‬צו וועלכער כנסת ישראל ווערט געגליכן ‪-‬‬ ‫שרייבט‪ ,‬אז דער סמבטיון ווערט ביי חז״ל דערמאנט‬ ‫וואס מען יאגט נישט דורך‪ ,‬א שבת׳דיגע סעודה וואס‬ ‫ווערט אויך דערמאנט אין נאך מקורות אין‬ ‫ווי א באקאנטע זאך‪ ,‬און אויך ביי די קדמונים איז ער‬ ‫טראגט דעם טעם פונעם טאג‪.‬‬ ‫פארבינדונג מיט שבת‪ .‬דער יעב״ץ שרייבט‪ ,‬אז ער‬ ‫געווען באקאנט‪ .‬ער צייכנט אן זיין ארט אין לאנד‬ ‫די טרדות וועלן ווארטן אויף נאך שבת‪ .‬די שעות פון‬ ‫לבנון‪ ,‬נעבן דער שטאט ערקא‪ ,‬און ערקלערט‬ ‫האט געהערט זאגן‪ ,‬אז זי עסט נישט פון דאס וואס‬ ‫שבת דארף מען אויפנעמען בשעת מען האט זיי‪.‬‬ ‫פארוואס עס איז אין די שפעטערדיגע צייטן‬ ‫איז אפגעריסן געווארן פון דער ערד אום שבת‪ .‬דער‬ ‫פארהוילן געווארן‪ ,‬ווען די וועגן זענען געווארן‬ ‫און דאס יאר האט דער חיזוק א באזונדערן באדייט‪.‬‬ ‫בעל שואל ומשיב ברענגט די ווערטער אין זיין ספר‬ ‫פארשטערט‪ .‬זיינע ווערטער ענדיגן זיך מיט א‬ ‫באקאנט זענען די ווערטער פונעם ערוך לנר איבער‬ ‫״דברי שאול״ אויף פרשת נח‪.‬‬ ‫האפענונג אויף דער צוקונפט‪ :‬ווען דער‬ ‫א יאר ווען דער ערשטער טאג ראש השנה געפאלט‬ ‫אויך דער עיון יעקב שרייבט‪ ,‬אז ער האט געהערט‬ ‫אייבערשטער וועט אונז געבן דאס לאנד וואס ער‬ ‫אום שבת‪ ,‬און מען איז אפגעהאלטן פון תקיעת‬ ‫פון א חכם א קבלה‪ ,‬אז בני יונה דערקענען תבואה‬ ‫האט צוגעזאגט פאר די אבות‪ ,‬לארכה ולרחבה‪ ,‬וועלן‬ ‫שופר‪ .‬אין אזא יאר דארף מען זיך נאך מער שטארקן‬ ‫וואס איז אפגעשניטן געווארן אום שבת און עסן‬ ‫מיר מיט די אויגן זען דאס וואס איז אונז דערווייל‬ ‫אין שמירת שבת‪ ,‬מהדר זיין אין זיין כבוד און זיך‬ ‫פארהוילן )מגדול עוז להיעב״ץ‪ ,‬בית מדות‪ ,‬עליית‬ ‫נישט דערפון‪ .‬ער פירט אויס‪ :‬״ואם קבלה נקבל״‬ ‫הייליגן מיט זיין קדושה‪.‬‬ ‫הטבע(‪.‬‬ ‫)מגדול עוז‪ ,‬שם; דברי שאול‪ ,‬פרשת נח; עיון יעקב‪,‬‬ ‫דער לאנגער ווינטער ליגט פאר אונז‪ .‬עס וועט זיין‬ ‫סוטה לח‪.(:‬‬ ‫וואס צו טאן‪ ,‬און מיטן אייבערשטנ׳ס הילף וועלן מיר‬ ‫רבי חיים פאלאג׳י זצ״ל ברענגט נאך א דבר פלא‪ ,‬ביים‬ ‫שבת ביים וואסער‬ ‫האבן כח צו טאן‪ .‬אבער יעדע וואך וועט ווידער‬ ‫רעדן וועגן אוועקרוימען די שפינוועבס ערב שבת‪.‬‬ ‫פון דעם שטורעמדיגן טייך פירן אונז די ספרים צום‬ ‫קומען דער טאג וואס דער כתב סופר האט אונז‬ ‫ווען מען זאגט פאר דער שממית ״שבת״‪ ,‬שרייבט ער‪,‬‬ ‫שטילן ברעג‪ .‬דער רד״ק דערמאנט א פיש וואס‬ ‫אויסגעלערנט צו באטראכטן אלס דעם תכלית פון‬ ‫רירט זי זיך נישט פון איר פלאץ; ער לייגט צו‪ ,‬אז‬ ‫שווימט נישט אום שבת‪ ,‬נאר רוט דעם גאנצן טאג‬ ‫דער גאנצער יגיעה‪ .‬לאמיר אים געבן די צייט‪ ,‬דעם‬ ‫רבים אומרים אז דאס איז בדוק ומנוסה )כף החיים‪,‬‬ ‫נעבן דער יבשה אדער א שטיין‪ .‬דער ילקוט ראובני‬ ‫כבוד און דאס הארץ וואס ער פארלאנגט‪.‬‬ ‫סימן כ״ז‪ ,‬אות ל״ד(‪.‬‬ ‫ברענגט פון ״סודי רזא״ פונעם בעל הרוקח‪ ,‬אז דער‬ ‫״באה שבת באה מנוחה״‪ .‬זאלן מיר זוכה זיין צו‬ ‫פיש הייסט ״שבתי״‪ ,‬ווייל ער רוט אום שבת ביז‬ ‫שפירן פון דער מנוחה אויך אין אונזער נפש‪ ,‬און‬ ‫אזוי געפינען מיר אין די ספרים‪ ,‬איינס דא און איינס‬ ‫מוצאי שבת‪.‬‬ ‫בקרוב צו דער גאנצער מנוחה‪ ,‬דעם יום שכולו שבת‪,‬‬ ‫דארט‪ ,‬סימנים פון דער שביתה אין דער בריאה‪ .‬דער‬ ‫אויך אינעם פירוש סידור התפילה פונעם רוקח‬ ‫ווען די גאנצע בריאה וועט דערקענען דעם‬ ‫רד״ק האט אונז שוין געגעבן דעם ביאור דערצו‪ :‬דאס‬ ‫שטייט‪ ,‬אז דער פיש וואס ווערט אין לשון ישמעאל‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬במהרה בימינו אמן‪.‬‬ ‫זענען צייכענעס אויפן טאג וואס זאגט עדות אויף‬ ‫גערופן ״שבתי״ קומט יעדן ערב שבת צום ברעג‬ ‫)הרה"ח ר' אברהם ישעי' קליין הי"ו(‬ ‫דעם בורא עולם‪.‬‬ ‫פונעם טייך און רירט זיך נישט פון דארט ביז מוצאי‬ ‫‪2‬‬ ‫תורתם קבע‬ ‫דער תפארת שלמה זי״ע שרייבט‪ ,‬אז שוין בשעת‬ ‫קען מען זאגן‪ ,‬אז עס האט געקענט זיין א חשש‪ :‬ווען‬ ‫די גאנצע וועלט געהערט צום‬ ‫בריאת העולם האט דער אייבערשטער‬ ‫אידן וועלן אנקומען קיין ארץ ישראל און הערן ווי די‬ ‫אוועקגעשטעלט די חוקי הטבע מיט דעם תנאי‪ ,‬אז‬ ‫פעלקער שרייען ״לסטים אתם״‪ ,‬וועלן זיי זיך‬ ‫באשעפער‬ ‫זיי זאלן פאלגן די צדיקים‪ .‬ער האט זיי געגעבן דעם‬ ‫דערשרעקן פון דער טענה און זיך אפהאלטן פון‬ ‫כח צו טוישן דעם געווענליכן סדר און צו ווייזן‬ ‫אייננעמען דאס לאנד‪.‬‬ ‫פון ביזת מצרים ביז ארץ ישראל‬ ‫מופתים אין הימל און אויף דער ערד ווען עס פעלט‬ ‫דערפאר האט דער אייבערשטער זיי שוין אין מצרים‬ ‫״לכל האותות והמופתים אשר שלחו ה׳ לעשות בארץ‬ ‫אויס‪ .‬די גאנצע וועלט איז דאך באשאפן געווארן‬ ‫באפוילן צו בארגן די זילבערנע און גאלדענע כלים‪.‬‬ ‫מצרים לפרעה ולכל עבדיו ולכל ארצו‪ ,‬ולכל היד‬ ‫פאר די צדיקים‪ ,‬און אין זייער זכות שטייט עס‪,‬‬ ‫דאס איז געווען א נסיון און א לימוד פאר זיי‪ :‬ווען‬ ‫החזקה ולכל המורא הגדול אשר עשה משה לעיני כל‬ ‫עכת״ד )תפארת שלמה‪ ,‬רמזי שביעי של פסח‪ ,‬ד״ה‬ ‫דער אייבערשטער הייסט נעמען‪ ,‬האט א טענה פון‬ ‫ישראל״ — ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת‬ ‫מה תצעק אלי(‪.‬‬ ‫גניבה נישט קיין ארט‪ .‬דער גאנצער פארמעגן‬ ‫הארץ״‪.‬‬ ‫קומט אויס א געוואלדיגער יסוד‪ :‬ווען א צדיק טוישט‬ ‫געהערט צו אים! ער האט געגעבן די עשירות פאר די‬ ‫רש״י הק׳ הייבט אן די תורה מיט די באקאנטע קשיא‬ ‫די טבע‪ ,‬ווערט דערמיט גופא מקוים דער רצון פונעם‬ ‫מצריים‪ ,‬און ער הייסט עס יעצט איבערגעבן פאר די‬ ‫פון רבי יצחק‪ :‬לכאורה וואלט די תורה געדארפט‬ ‫אייבערשטן פון ששת ימי בראשית! אזוי האט ער‬ ‫אידן‪.‬‬ ‫אנהייבן מיט ״החודש הזה לכם״‪ ,‬די ערשטע מצוה‬ ‫לכתחילה באשאפן די וועלט‪ ,‬אז די ברואים זאלן זיך‬ ‫מיט דעם לימוד וועלן זיי אויך קענען אריינגיין אין‬ ‫וואס אידן זענען באפוילן געווארן‪ .‬פארוואס הייבט‬ ‫אונטערווארפן פאר די צדיקים‪.‬‬ ‫ארץ ישראל‪ .‬פונקט ווי דאס געלט פון מצרים‬ ‫די תורה אן מיט בריאת העולם?‬ ‫אן ענליכן יסוד שרייבט דער אור החיים הק׳‪ .‬בשעת‬ ‫געהערט צום אייבערשטן‪ ,‬אזוי געהערן צו אים די‬ ‫נאר ווען די אומות העולם וועלן קומען צו אידן מיט‬ ‫בריאת העולם האט דער אייבערשטער געמאכט א‬ ‫לענדער פון די זיבן פעלקער‪ .‬״ברצונו נתנה להם‪,‬‬ ‫דער טענה‪ :‬״לסטים אתם״ — איר זענט רויבער‪ ,‬איר‬ ‫תנאי מיט אלע מעשה בראשית‪ ,‬אז זיי זאלן זיין‬ ‫וברצונו נטלה מהם ונתנה לנו״‪ .‬ביזת מצרים איז אזוי‬ ‫האט איינגענומען די לענדער פון די זיבן פעלקער —‬ ‫אונטערטעניג צו דער תורה און אירע לומדים‪ ,‬און‬ ‫געווען א הכנה צו ירושת הארץ‪.‬‬ ‫זאלן אידן קענען ענטפערן‪ :‬״כל הארץ של הקב״ה‬ ‫מקיים זיין וואס זיי וועלן אויף זיי גוזר זיין‪ .‬דערפאר‬ ‫לויט דעם קען מען זאגן בדרך חידוש‪ ,‬אז די וואס‬ ‫היא״‪ .‬די גאנצע וועלט געהערט צום אייבערשטן‪ .‬ער‬ ‫געפינען מיר אז צדיקים האבן געהערשט איבער‬ ‫האבן נישט געוואלט מקיים זיין דעם ציווי צו בארגן‬ ‫האט זי באשאפן און ער גיט זי פאר וועמען ער וויל‪.‬‬ ‫הימל און ערד‪ ,‬איבער דער זון און דער לבנה‪ .‬דאס‬ ‫די כלים‪ ,‬ווייל זיי האבן מורא געהאט פון א טענה פון‬ ‫מיט זיין רצון האט ער זיי עס געגעבן‪ ,‬און מיט זיין‬ ‫אלעס איז מיטן כח התורה‪ ,‬פאר וועלכער די וועלט‬ ‫גניבה‪ ,‬זענען מעגליך געווען צווישן די וואס זענען‬ ‫רצון האט ער עס פון זיי צוגענומען און געגעבן פאר‬ ‫איז באשאפן געווארן )אור החיים הק׳‪ ,‬שמות יד‪ ,‬כז(‪.‬‬ ‫געשטארבן אין די שלשת ימי אפילה און האבן נישט‬ ‫אונז‪ ,‬עכת״ד‪.‬‬ ‫דערמיט ערקלערט דער אור החיים הק׳‪ ,‬פארוואס‬ ‫זוכה געווען ארויסצוגיין פון מצרים‪ .‬דער תכלית‬ ‫מיט דעם קען מען פארשטיין דעם ציווי וואס דער‬ ‫דער ים האט אין אנהייב נישט געוואלט שפאלטן‬ ‫פונעם ארויסגיין איז דאך געווען אריינצוגיין אין ארץ‬ ‫אייבערשטער האט געגעבן פאר משה רבינו נאך פאר‬ ‫ווערן פאר משה רבינו‪ :‬די אידן האבן דאך דעמאלט‬ ‫ישראל; אויב שוין דא אין מצרים ווילן זיי נישט‬ ‫יציאת מצרים‪ :‬״ונתתי את חן העם הזה בעיני מצרים‬ ‫געהאלטן פאר קבלת התורה‪ .‬ביז דער אייבערשטער‬ ‫נעמען אויפן באפעל פונעם אייבערשטן‪ ,‬וועלן זיי‬ ‫והיה כי תלכון לא תלכו ריקם״‪ .‬די אידן זאלן בארגן‬ ‫האט צוגעלייגט זיין רעכטע האנט צו דער רעכטער‬ ‫דארט אויך צוריקשטיין צוליב דער טענה פון‬ ‫פון זייערע מצרישע שכנים זילבערנע און גאלדענע‬ ‫האנט פון משה רבינו און געוויזן פארן ים אז משה‬ ‫״לסטים אתם״‪.‬‬ ‫כלים און קליידער‪ ,‬און אזוי וועלן זיי אויסליידיגן‬ ‫איז א בן תורה‪ .‬דאן האט זיך דער ים תיכף‬ ‫דאס קען זיין דער קשר צווישן סוף התורה און‬ ‫מצרים‪ .‬שפעטער שטייט נאכאמאל‪ :‬״דבר נא באזני‬ ‫געשפאלטן‪ ,‬לויט זיין ערשטן תנאי‪.‬‬ ‫תחילת התורה‪ .‬די תורה ענדיגט מיט ״לכל האותות‬ ‫העם וישאלו איש מאת רעהו ואשה מאת רעותה כלי‬ ‫דער אור החיים הק׳ פירט אויס‪ :‬״ולזה כל צדיק‬ ‫והמופתים אשר שלחו ה׳ לעשות בארץ מצרים״‪.‬‬ ‫כסף וכלי זהב״ )שמות ג‪ ,‬כא–כב; יא‪ ,‬ב(‪.‬‬ ‫וצדיק שיעמוד אחר קבלת התורה יביא בידו שטר‬ ‫דערין קען מען אויך מרמז זיין אויפן ציווי פון נעמען‬ ‫דארף מען פארשטיין‪ :‬פארוואס האט מען דאס‬ ‫חוב אחד לכופו ליחלק לפניו״‪ .‬יעדער צדיק נאך‬ ‫די כלי כסף וכלי זהב‪ ,‬וואס האט איינגעווארצלט ביי‬ ‫געדארפט נעמען דווקא בדרך שאלה‪ ,‬אויף‬ ‫קבלת התורה קומט כביכול מיט א שטר חוב אין דער‬ ‫אידן דעם יסוד‪ ,‬אז אלעס געהערט צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫געבארגט? דער אייבערשטער האט דאך‬ ‫האנט‪ ,‬מיט וועלכן ער קען צווינגען דעם ים זיך צו‬ ‫און גלייך הייבט מען אן‪ :‬״בראשית ברא אלקים את‬ ‫ארויסגענומען אידן פון מצרים ביד חזקה ובזרוע‬ ‫שפאלטן פאר אים‪ ,‬עכת״ד‪.‬‬ ‫השמים ואת הארץ״‪ .‬ווי רש״י ערקלערט‪ ,‬איז דאס‬ ‫נטויה; האט ער דען נישט געקענט אריינגעבן אין די‬ ‫די תורה גיט דעם צדיק דעם כח איבער דער בריאה‪,‬‬ ‫דער ענטפער אויף ״לסטים אתם״‪ :‬״כל הארץ של‬ ‫הערצער פון די מצריים‪ ,‬אז זיי זאלן אלעס אוועקגעבן‬ ‫און דער כח איז שוין אוועקגעשטעלט געווארן ביים‬ ‫הקב״ה היא״‪.‬‬ ‫פאר א מתנה?‬ ‫אנהייב פון דער וועלט‪.‬‬ ‫דער זעלבער יסוד וואס אידן האבן געלערנט ביים‬ ‫דער אבן עזרא ברענגט גאר א שארפערע טענה‪ .‬עס‬ ‫מיט דעם לייכט דער קשר צווישן די לעצטע פסוקים‬ ‫נעמען דעם פארמעגן פון מצרים‪ ,‬באגלייט זיי ביים‬ ‫זענען דא אזעלכע וואס באשולדיגן אונזערע אבות‪,‬‬ ‫און דעם ערשטן פסוק‪ .‬״לכל האותות והמופתים‪...‬‬ ‫אריינגיין אין ארץ ישראל‪ :‬דער באשעפער איז דער‬ ‫אז זיי האבן כביכול גענומען פרעמד געלט שלא‬ ‫אשר עשה משה לעיני כל ישראל״ — פון וואו האט‬ ‫בעל הבית‪ ,‬און ער גיט פאר וועמען ער וויל‪.‬‬ ‫ביושר‪ .‬ענטפערט דער אבן עזרא‪ :‬זיי פארגעסן אז‬ ‫משה רבינו געהאט דעם כח צו מאכן די אלע מופתים‬ ‫)הרה״ח ר׳ חיים פריעדמאן הי״ו(‬ ‫דאס איז געווען א ״מצוה עליונה״‪ ,‬א ציווי פונעם‬ ‫און צו טוישן סדרי בראשית?‬ ‫אייבערשטן! דער באשעפער האט אלעס באשאפן;‬ ‫דער ענטפער איז‪ :‬״בראשית ברא אלקים את השמים‬ ‫ווען די טבע פאלגט דעם צדיק‬ ‫ער גיט עשירות פאר וועמען ער וויל‪ ,‬און ער קען עס‬ ‫צונעמען פון איינעם און געבן פאר א צווייטן‪ .‬קיין‬ ‫ואת הארץ״‪ .‬רש״י זאגט‪ :‬״בשביל התורה שנקראת‬ ‫״לכל האותות והמופתים אשר שלחו ה׳ לעשות בארץ‬ ‫עוולה איז דאס נישט‪ ,‬״כי הכל שלו הוא״ — ווייל‬ ‫ראשית ובשביל ישראל שנקראו ראשית״‪ .‬די וועלט‬ ‫מצרים לפרעה ולכל עבדיו ולכל ארצו‪ ,‬ולכל היד‬ ‫אלעס איז זיינס‪ ,‬עכת״ד )אבן עזרא‪ ,‬שמות ג‪ ,‬כב(‪.‬‬ ‫איז באשאפן געווארן פאר תורה און פאר אידן‪.‬‬ ‫החזקה ולכל המורא הגדול אשר עשה משה לעיני כל‬ ‫דערפאר האט דער אייבערשטער איבערגעגעבן די‬ ‫ישראל״ — ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת‬ ‫הערשאפט איבער איר צו די צדיקים‪ ,‬די עמלי תורה‪.‬‬ ‫הארץ״‪.‬‬ ‫א הכנה פארן אריינגיין אין ארץ‬ ‫שוין אין ״בראשית ברא״ ליגט דער תנאי‪ ,‬אז הימל‬ ‫פון וואו נעמט א צדיק דעם כח צו טוישן די טבע‪ ,‬צו‬ ‫ישראל‬ ‫און ערד זאלן זיי פאלגן; און מיט דעם כח האט משה‬ ‫פועל׳ן א ישועה וואס איז למעלה מדרך הטבע? אין‬ ‫דער תכלית פון יציאת מצרים איז דאך געווען צו‬ ‫רבינו געטאן די אלע אותות ומופתים לעיני כל‬ ‫די ווערטער פונעם הייליגן תפארת שלמה געפינען‬ ‫ברענגען די אידן קיין ארץ ישראל‪ ,‬ווי דער פסוק‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫מיר א ליכטיגן ביאור‪ ,‬מיט וועלכן מען קען אויך‬ ‫זאגט‪ :‬״ואותנו הוציא משם למען הביא אותנו לתת‬ ‫)הרה״ח ר׳ אברהם ישעי׳ קליין הי״ו(‬ ‫פארבינדן דעם סוף פון דער תורה מיט איר אנהייב‪.‬‬ ‫לנו את הארץ אשר נשבע לאבותינו״ )דברים ו‪ ,‬כג(‪.‬‬ ‫‪23‬‬ ‫ער ווייזט מופתים כדי איינצופלאנצן און צו שטארקן‬ ‫נסים דורך די חכמים‪ ,‬פעלט דער קידוש שם שמים‬ ‫א מופת וואס צינדט אן אמונה‬ ‫די אמונה ביי אידן‪ .‬דורך די מופתים זאלן זיי גלייבן‬ ‫וואס קען דערפון ארויסקומען; אבער ווען מען וועט‬ ‫זען די נסים וואס געשען דורך אים‪ ,‬וועט דער נאמען‬ ‫״לכל האותות והמופתים אשר שלחו ה׳ לעשות בארץ‬ ‫אינעם אייבערשטן‪ ,‬וואס פירט די וועלט אין יעדן עת‬ ‫פונעם אייבערשטן געהייליגט ווערן )מגיד מישרים‪,‬‬ ‫מצרים לפרעה ולכל עבדיו ולכל ארצו‪ ,‬ולכל היד‬ ‫ובכל שעה‪.‬‬ ‫אזהרות וסייגים‪ ,‬ד״ה שבח הרב(‪.‬‬ ‫החזקה ולכל המורא הגדול אשר עשה משה לעיני כל‬ ‫דער מופת דארף איבערלאזן אין הארץ די קלארע‬ ‫ישראל״ — ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת‬ ‫באקאנט איז‪ ,‬אז אסאך צדיקים פון די תלמידי הבעל‬ ‫אמונה‪ :‬די וועלט האט א באשעפער‪ ,‬און ער פירט‬ ‫שם טוב זי״ע האבן געפועל׳ט ישועות אפילו שלא‬ ‫הארץ״‪.‬‬ ‫יעדע זאך‪.‬‬ ‫כדרך הטבע‪ .‬זיי האבן געזאגט‪ ,‬אז כדי צו שטארקן די‬ ‫מען קען נאך זאגן א וועג צו פארבינדן דעם סוף פון‬ ‫דאס קען זיין מרומז אין ״לכל האותות והמופתים‪...‬‬ ‫אמונה ביי אידן איז כדאי צו ווייזן אפילו אפענע‬ ‫דער תורה מיטן אנהייב‪ ,‬מיט א בליק אויפן תכלית‬ ‫אשר עשה משה״‪ .‬וואס איז געווען דער תכלית פון די‬ ‫מופתים און צו טוישן סדרי בראשית‪.‬‬ ‫פון די מופתים וואס צדיקים האבן געוויזן‪:‬‬ ‫אלע נסים? ״לעיני כל ישראל — בראשית ברא‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב זי״ע האט געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫אריינצוברענגען און צו פארשטארקן די אמונה אין‬ ‫כאטש דער וואס ברענגט אראפ א ישועה שלא כדרך‬ ‫אידישע הערצער‪.‬‬ ‫אלקים את השמים ואת הארץ״‪ .‬אלע אידן זאלן‬ ‫קלאר זען און דערקענען‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫הטבע שטעלט דערמיט זיך‪ ,‬זיין ווייב און זיינע‬ ‫אין ספר מגיד מישרים ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫קינדער אין א סכנה ח״ו‪ ,‬איז ער אבער גרייט אויף‬ ‫מלאך האט געזאגט פארן בית יוסף‪ ,‬ער זאל‬ ‫האט באשאפן הימל און ערד‪ ,‬ער איז דער בורא‬ ‫מסירות נפש‪ ,‬כדי אריינצוברענגען אמונה אין די‬ ‫שטענדיג זיין דבוק אינעם אייבערשטן‪ ,‬און ער וועט‬ ‫ומנהיג לכל הברואים‪ .‬אזוי וועלן די אותות ומופתים‬ ‫הערצער פון אידן וואס זענען דערווייטערט‪.‬‬ ‫זוכה זיין אז נסים וועלן געשען דורך אים‪ ,‬אזוי ווי ביי‬ ‫זיי ברענגען צו א שטארקע‪ ,‬גאנצע אמונה‪.‬‬ ‫די פריערדיגע צדיקים‪ .‬דערמיט וועלן אידן וויסן ״כי‬ ‫)הרה״ח ר׳ אברהם ישעי׳ קליין הי״ו(‬ ‫וועמענסציט צום גוטן‬ ‫האנט‬ ‫אויך דער הייליגער ריבניצער רבי זי״ע‪,‬‬ ‫די‬‫יומא דהילולא געפאלט כ״ד תשרי‪ ,‬פלעגט זאגן‪ ,‬אז‬ ‫יש אלקים בישראל״‪ .‬ווען די וועלט זעט נישט קיין‬ ‫דער הייליגער אבני נזר זי״ע האט מיט ווי יעדער טוט‪ .‬זיינע נאנטע האבן זיך ריין פונעם פגם‪ .‬די האנט ציט זיך ווידער פון‬ ‫גרויס התפעלות דערציילט א וואונדערליכן געוואונדערט‪ :‬וואס האט זיך געטוישט? זיך אליין צום גוטן‪ .‬דערפאר האט ער דוקא‬ ‫און שטענדיג איז אים אונטערגעקומען א‬ ‫תורת משה‬ ‫מנהג פון זיין פאטער‪ ,‬הגאון רבי זאב נחום פארוואס זוכט ער יעצט אן אתרוג‪ ,‬אנדערש דעמאלט גענומען אן אתרוג אן א בדיקה‪,‬‬ ‫ווי אלע יארן?‬ ‫זצ״ל‪.‬‬ ‫צוערשט האט ער נישט געוואלט מגלה זיין מהודר׳דיגער אתרוג‪.‬‬ ‫יעדעס יאר‪ ,‬מוצאי יום כיפור‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫דאס איז אבער‪ ,‬האט ער ערקלערט‪,‬‬ ‫אהיימגעקומען פון בית המדרש‪ ,‬פלעגט ער דעם טעם‪ .‬ערשט נאכדעם וואס מען האט‬ ‫קדושה לעצטן‬ ‫ווערט א‬ ‫יארן‪ .‬אינעם‬ ‫געווענליכע‬‫דארט‬ ‫ערקלערט פון‬ ‫אין די‬ ‫הימל‪ ,‬און‬ ‫געבעטן‪ ,‬אין‬ ‫האט ער‬ ‫שטארקאיז די‬ ‫געענדיגט‪,‬‬ ‫שוין אים‬ ‫האטאן זיך‬ ‫אתרוג אין‬ ‫טאג‬ ‫פאר זיך‬ ‫נעמען‬‫זעקסטער‬ ‫נאך פאר הבדלה‬ ‫שבת ארום דער וועלט‬ ‫דערפאר בהכרח‬ ‫לעבן פעלט‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫מענטש׳ס‬‫גאנצער‬ ‫דערפונעם‬ ‫פארשפרייט איבער יאר‬ ‫זיבעטער טאג‬ ‫אונטער דעם מנהג‪.‬‬ ‫און דער‬ ‫וואס עס ליגט‬ ‫שאכטל‬‫געווארן‬ ‫פארענדיגט‬ ‫געעפנט די‬ ‫מלאכההאט נישט‬ ‫א שאכטל‪ .‬ער‬ ‫תיקון פון‬‫שבת‬ ‫לכבוד‬ ‫פונעם‬ ‫דערמקוה‬ ‫שלימות‬ ‫איןאין‬‫עפעסגיין‬ ‫דעמאלט‬ ‫מעןאשוין‬ ‫נאךאן קען‬ ‫מעןאיז‬ ‫ווען עס‬ ‫פלאץ וואו‬ ‫אין א‬ ‫ווי ער‬ ‫געווארן‪.‬אזוי‬ ‫דעם אתרוג‪.‬‬ ‫געהייליגט‬ ‫בודק געווען‬ ‫לרגל די יומא דהילולא פון רבינו החתם סופר זי״ע‬ ‫און נישטאיז‬ ‫בדיקה‪,‬‬ ‫אתרוג אן‬ ‫נעמט‬ ‫דער תיקון וואלט געווען‬ ‫הייליגער ווען‬ ‫הארה‪.‬‬ ‫נישט זייןיום כיפור‪.‬‬ ‫זיין פון‬ ‫מקבל‬ ‫וועט‬ ‫אז ער‬‫איזחששאון‬ ‫פאראן א‬ ‫פאר יום איז‬ ‫אנגעגאנגעןדאךביז עס‬ ‫מלאכה‬‫גענומען‬ ‫טאג‪ ,‬אים‬ ‫איז די‬ ‫האט ער‬ ‫איז געלעגן‪,‬‬ ‫געווען‬ ‫״ויכל אלקים ביום השביעי מלאכתו אשר עשה‪,‬‬ ‫מהודר‪ .‬נאר דער פסוק זאגט‪ :‬״האלקים בשלימות‪ ,‬וואלט ער נישט נסתלק געווארן‬ ‫שביתה‪.‬‬‫טוב‪ .‬אויך דארט אנגעקומען די צייט פון זיין‬ ‫וישבות ביום השביעי מכל מלאכתו אשר עשה״‬ ‫וועלט‪ .‬די שבת פון אידן‬‫שבת‪ ,‬אבער‬‫איז ערבפון דער‬‫ביי אונז איז נאך‬ ‫און יעדעס יאר האט מען געזען דאס עשה את האדם ישר״‪ .‬דער מענטש‬ ‫)בראשית ב‪ ,‬ב(‪.‬‬ ‫דעריבער‬ ‫ארייןער א‬ ‫שוין האט‬ ‫זיינעשיקט‬ ‫לעצטע יארן‬ ‫וועלט‬ ‫ישרות‪.‬עק אין‬‫געווארןזייןמיט אאיןטבעאן פוןאנדער‬ ‫שבת אין‬ ‫אידצו היטבאשאפן‬ ‫וועןדיאצייט‬ ‫אויס‪ ,‬אז‬ ‫געקומען‬ ‫קומטעס איז‬ ‫זעלבע‪ :‬ווען‬ ‫אונז‪.‬‬ ‫צו‬ ‫אויך‬ ‫ליכטיגקייט‬ ‫וואס‬ ‫צייט‬ ‫זעלבער‬ ‫דער‬ ‫אין‬ ‫בענטשן‪ ,‬האט זיך ארויסגעשטעלט אז ער ווען עס ליגן פאר אים א גוטע זאך און א חושש געווען‪ ,‬אפשר איז דער תיקון שוין‬ ‫טאקע‬ ‫ער‬ ‫רוט‬ ‫וואוינארט‪,‬‬ ‫די‬ ‫פארשפרייט‬ ‫שוין‬ ‫זיך‬ ‫האט‬ ‫ישראל‬ ‫אין ארץ‬ ‫שוין נישט‬ ‫זיך‬ ‫ער‬ ‫קען‬ ‫בשלימות‪.‬‬ ‫נישט‬ ‫ווי טייער מאכט דאס די הכנה צום שבת! דער טאג‬‫זיך‬ ‫פון‬ ‫האנט‬ ‫זיין‬ ‫זיך‬ ‫אין‬ ‫דארף‬ ‫מלאכה‬ ‫זאך‪,‬‬ ‫זיין‬ ‫שלעכטע‬ ‫פון‬ ‫גערוט‬ ‫מהודר׳דיגן‬ ‫האט‬ ‫און‬ ‫אייבערשטער‬ ‫שיינעם‬ ‫א‬ ‫דער‬ ‫באקומען‬ ‫אנדער‬ ‫האט‬ ‫אן‬ ‫אין‬ ‫און‬ ‫רואיגקייט‪,‬‬ ‫שבת׳דיגע‬ ‫הייליגע‬ ‫אתרוג‪ .‬יענעם פלאץ‪ ,‬אין שבת בראשית‪ .‬אליין ציען צום גוטן‪ .‬די עבירות זענען וואס פארלאזן‪ ,‬אז זיין האנט וועט פון זיך אליין‬ ‫איז נאך גרויס‪ ,‬מען איז נאך פארנומען מיט די‬ ‫באגלייט‬ ‫דא‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫לכבוד‬ ‫צו‬ ‫נאך‬ ‫זיך‬ ‫מען‬ ‫גרייט‬ ‫לאנד‬ ‫מען שוין דעם שבת ארויס‪ ,‬און דארט זיצן אידן נאךאין זיינע לעצטע יארן האט ער אבער פארדארבן די אברים און נעמען אוועק פון נעמען דעם מהודר׳דיגן אתרוג‪ .‬האט ער‬ ‫איז‬ ‫וועלט‬ ‫עק‬ ‫אנדער‬ ‫אן‬ ‫אין‬ ‫אבער‬ ‫צוגרייטונגען‪,‬‬ ‫דאס זאגט דער פסוק‪ :‬״שבת היא לה׳ בכל‬ ‫אנגעהויבן זוכן און בודק זיין אן אתרוג‪ ,‬ווי‬ ‫אויפגעהערט מיט דעם מנהג‪ .‬ער האט דער ערשטע ישרות‪.‬‬ ‫און זענען זיך מענג אין זיין קדושה‪.‬‬ ‫אריינגעקומען אין אידישע‬ ‫המלכה צושויןיעדער אנדערער‪.‬‬ ‫מושבותיכם״‪ .‬וואו איר זאלט נאר וואוינען‪ ,‬איז אייער‬ ‫כיפור‪ ,‬וועןשבת‬ ‫מען איז זוכה‬ ‫מוצאי יום‬ ‫אנגעהויבן זוכן און בודק זיין אן אתרוג‪,‬‬ ‫צוריקשביתה טוט שוין אויף אויך פאר‬ ‫(אביר הרועים)‬ ‫אבריםזייער‬ ‫שטיבער‪.‬‬ ‫אין‬ ‫אייבערשטן‬ ‫פונעם‬ ‫שביתה‬ ‫דער‬ ‫צו‬ ‫צו אויסוועלן א שיינע אתרוג פוננקט מחילה און כפרה‪ ,‬ווערן די‬ ‫מכוון‬ ‫שבת‬ ‫פלאץ‪.‬‬ ‫זיין‬ ‫פון‬ ‫צייט‬ ‫יעדער איד היט שבת לויט די‬ ‫אונז‪ .‬פון דארט קומט שוין אן א שטראל פונעם‬ ‫יענעם פלאץ‪.‬‬ ‫אבער ווי שטימט דאס מיט דער שביתה פונעם‬ ‫הייליגן טאג‪ ,‬און מיר קענען צוגרייטן דאס הארץ און‬ ‫)אורות חתם סופר‪ ,‬פרשת בראשית‪ ,‬עמ׳ ח–ט‪ ,‬ד״ה ויכל‬ ‫אייבערשטן אין שבת בראשית? ווי קענען אידן אין‬ ‫מקבל זיין קדושה‪.‬‬ ‫אלקים(‬ ‫אזויפיל פארשידענע ערטער‪ ,‬מיט אנדערע זמנים‪,‬‬ ‫אלע רוען אין דער זעלבער שבת וואס דער‬ ‫יעדער איד היט טאקע שבת אין דער צייט וואס דער‬ ‫די אתרוגים פון חדרה‬ ‫אייבערשטער האט גערוט אין זיין פלאץ בשבת‬ ‫די ליכטיגקייט קומט שוין אן פריער‬ ‫אייבערשטער האט גערוט?‬ ‫שבת דעם‬ ‫איז‬ ‫געפרעגט‬ ‫פאר אמאל‬ ‫אונזער‬ ‫נאך האט‬ ‫שעכטער‬ ‫אבער‬ ‫בראשית‪.‬יצחק‬ ‫הרב‬ ‫פארשפרייט‬ ‫ספר‬ ‫געוועןענין אין‬ ‫צוריק זענען‬ ‫וואונדערליכן‬ ‫יארן א‬ ‫צענדליגער מיר‬ ‫דערצו געפינען‬‫מיט‬ ‫דער הייליגער חתם סופר ברענגט די שאלה פונעם‬ ‫כשראןמען זאל‬ ‫הארה‬ ‫זענען‬ ‫זיין צו‬ ‫אתרוגים‬ ‫זוכה‬ ‫סארט‬ ‫מיר שוין‬ ‫אויב די‬ ‫קענען‬ ‫חזון איש‬ ‫אנגעקומען‪,‬‬ ‫אורדיינג״‪.‬די‬ ‫״אתרוגי ווי ווייט‬ ‫אלסמען זעט‬ ‫באקאנט‬ ‫וועלכן‬ ‫״עובדותפון חדרה‪,‬‬ ‫והנהגות״‪ ,‬פון‬ ‫אתרוגים‬ ‫כוזרי און ערקלערט דאס מיט א נפלא׳דיגן יסוד‪.‬‬ ‫געענטפערט‬ ‫אידישע‬ ‫אתרוג‪,‬פוןהאט ער‬ ‫אונזערע‬ ‫השבת‬‫קדושתברכת‬ ‫דערויף די‬ ‫מאכןדער‬ ‫פון‬ ‫דערגרייכט‪.‬דעמאלט פארטיפט אין‬ ‫השבת האבן זיך‬ ‫קדושתישראל‬‫גדולי‬ ‫איז א ברכת‬ ‫פריער‬ ‫שבתדערויף‬‫דער מאכן‬ ‫וועמעןכשר צו‬ ‫צחותצו"עס איז‬ ‫בדרך‬ ‫ברידער‪,‬‬ ‫דעם ענין‪ ,‬צי מען קען מיט די אתרוגים יוצא זיין‬ ‫אין די כתבי האריז״ל ווערט מבואר‪ ,‬אז שוין צוויי‬ ‫יעדער פלאץ מיט זיין שבת‬ ‫העץ"‪.‬‬ ‫בורא פרי‬ ‫אנגעקומען‪.‬‬ ‫מצוות אתרוג‪.‬‬ ‫אויך אין די ששת ימי בראשית איז די מלאכה פון‬ ‫שעה פאר חצות ערב שבת הייבט אן צו שיינען די‬ ‫(עובדות והנהגות‪ ,‬במדורים על החזון איש ועל הגאון רבי פנחס עפשטיין;‬ ‫)עובדות והנהגות‪ ,‬עמוד תקל״ה(‬ ‫איזדי‬ ‫שוין‬ ‫וויילאיזעס‬ ‫דעמאלט‬ ‫גע׳אסר׳ט‪,‬‬‫ישראל‪.‬‬ ‫ארץ זיי‬ ‫האט מען‬‫השבת אין‬ ‫אנהויב‬‫קדושת‬ ‫אין‬ ‫יעדן טאג נישט געשען נאר אין איין רגע‪ .‬ווען דער‬ ‫וראה תשובות והנהגות ח״א סי׳ שפא)‬ ‫טובל׳ען‬ ‫זיך כשרות‪.‬‬ ‫שבת‪,‬‬ ‫זייער‬ ‫דעםאויף‬ ‫קלארע זיין‬ ‫מסורה‬ ‫ארויסצוגיין מקבל‬ ‫צייט געווען קיין‬ ‫נישט‬ ‫אייבערשטער האט געזאגט ״תדשא הארץ״ אדער‬ ‫קדושה‪ .‬עפשטיין זצ״ל‪,‬‬ ‫זיין פנחס‬ ‫זיין רבי‬ ‫האטמקבל‬ ‫הגאון‬ ‫מקוה און‬ ‫שפעטער‬‫אין‬ ‫״יהי אור״‪ ,‬האט זיין הייליגע אמירה געווירקט במשך‬ ‫דוד‬ ‫רבי‬ ‫הגאון‬ ‫דין‪,‬‬ ‫בית‬ ‫חברי‬ ‫זיינע‬ ‫מיט‬ ‫צוזאמען‬ ‫פונעם גאנצן טאג‪ ,‬אין יעדן פלאץ לויט זיין צייט‪.‬‬ ‫מרן כ"ק גאב"ד ירושלים שליט"א ברענגט‪ ,‬אז ער‬ ‫זצ״ל‪,‬‬ ‫אין‬ ‫יצחק רייזמן‬ ‫מקובלים‬ ‫ישראלפון די‬ ‫הגאוןפוןרביאיינעם‬ ‫זצ״ל און‬ ‫געווען‬ ‫יונגרייזמקבל‬ ‫האט‬ ‫דערפאר שטייט אין פסוק ״כי ששת ימים עשה ה׳״‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬אז‬ ‫צייט‬ ‫מברר‬ ‫אין יענער‬ ‫טעם האבן‬ ‫דערויף‪:‬‬ ‫לברכה‪ .‬זיי‬ ‫געוועןטייערן‬ ‫ישראל א‬ ‫מתיר‬‫ארץ‬ ‫זיי‬ ‫און נישט ״בששת ימים״‪ .‬דורכאויס די גאנצע זעקס‬ ‫די אתרוגים זענען בחזקת בלתי מורכבים‪ ,‬מיט א‬ ‫טעג‪ ,‬אין יעדן רגע‪ ,‬האט דער אייבערשטער באשאפן‬ ‫‪845.210.6668‬‬ ‫איז שוין שבת אין די ווייטע לענדער צו מזרח‪ ,‬ווי‬ ‫עימוד‬ ‫מסורה אז עס איז נישטא קיין חשש הרכבה‪ .‬אויף‬ ‫הימל און ערד‪.‬‬ ‫הדפסה‬ ‫אוסטראליע‪ ,‬און די אידן דארט רוען שוין און זענען‬ ‫‪sales@kintress.com‬‬ ‫סמך דעם בירור האט די עדה החרדית געגעבן אן‬ ‫מקדש דעם טאג‪ .‬וויבאלד אידן דא אונטן האבן שוין‬ ‫ממילא איז אויך דער גמר המלאכה און די שביתה‬ ‫הכשר אויף זיי‪.‬‬ ‫מקבל געווען שבת‪ ,‬שיינט דורך זיי דער אור השבת‬ ‫געווען אין יעדן פלאץ לויט זיין צייט‪ .‬דארט וואו דער‬ ‫הגליון נערך ע"י מכון קונטרס‬ ‫טעל‪ | 845.210.6668 :‬פעקס‪845.314.8486 :‬‬ ‫להכניס דברי תורה בתוך טעל‪ | 845.210.6668 :‬פעקס‪845.314.8486 :‬‬‫תורה בתוך‬ ‫דברי‬ ‫מכון קונטרס‬ ‫להכניס‬ ‫נערך ע"י‬ ‫הגליון‬ ‫מו"ה אברהם ישעי' קליין‬ ‫‪chelkeiny@gmail.com‬‬ ‫עורכים‬ ‫‪chelkeiny@gmail.com‬‬ ‫אימעיל‪:‬והארות‪ :‬אימעיל‪:‬‬ ‫מאשקאוויטשוהארות‪:‬‬ ‫ולהערות‬ ‫הגליון‬ ‫אברהם ישעי' קליין‬ ‫מו"ה‬ ‫עורכים‬ ‫הגליון ולהערות‬ ‫מו"ה יואל הכהן‬ ‫מו"ה יואל הכהן מאשקאוויטש‬ ‫מו"ה משה אברהם לייפער‬ ‫מו"ה משה אברהם לייפער‬ ‫צו באקומען דעם גליון יעדע וואך אין אימעיל‪ ,‬שיקט א אימעיל צו‪chelkeiny@gmail.com :‬‬ ‫גליון יעדע וואך אין אימעיל‪ ,‬שיקט א אימעיל צו‪chelkeiny@gmail.com :‬‬ ‫מו"ה שלמה הערשקאוויטש‬ ‫צו באקומען דעם‬ ‫מו"ה שלמה הערשקאוויטש‬ ‫גליון ג‬ ‫‪3‬‬ ‫גליון ד‬ ‫‪4‬‬