פניני חלקינו בתורתיך - אידיש · Pninei Chelkeini Besoirusechu - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

שנה א — גליון ד
פרשת בראשית
תשפ״ז לפ״ק
מבוא
ווען די וועלט כאפט דעם אטעם
די מנוחה פון שבת ווארט נישט ביז די ארבעט ענדיגט זעצן לערנען מיט א רואיגן קאפ .ערשט דארף מען ״ויכל אלקים ביום השביעי מלאכתו אשר עשה״ .זאגט
זיך .זי קומט אפשטעלן דעם מענטש ,אז די ארבעט זיך אויסגלייכן מיט די הוצאות ,פארענדיגן א רש״י הק׳ :״מה היה העולם חסר מנוחה ,באת שבת
זאל נישט פארנעמען זיין גאנץ לעבן. געשעפט ,באצאלן וואס מען איז שולדיג .ווען דאס באת מנוחה ,כלתה ונגמרה המלאכה״.
דאס איז א געדאנק מיט וועלכן עס לוינט זיך וועט זיין מסודר ,וועט מען שוין האבן צייט. די סוכה איז שוין צענומען .די נוי סוכה ליגן
אריינצוגיין אינעם ווינטער .״אדם לעמל יולד״; מען אבער די טרדות האבן אן אייגענעם סדר .קוים ווערט איינגעפאקט ,און די מחזורים זענען צוריק אויפן
דארף הארעווען ,נעמען אחריות און אויסנוצן די איין זאך מסודר ,און א צווייטע שטייט שוין ביים פאליצע .נאך קלינגט אין די אויערן א תנועה פון
צייט .אבער אינמיטן דער יגיעה דארף בלייבן א טיר .דער מענטש לויפט ,הארעוועט ,און האפט נאך הלל ,א שטיקל ניגון פון די הקפות; נאך שפירט מען
פעסטער ארט פארן תכלית .דעם ארט האט דער אלץ אנצוקומען צו יענער שעה ווען ער וועט קענען דעם טעם פון די געהויבענע שעות .אבער דער
אייבערשטער אונז אליין באשטימט :שבת קודש. אפאטעמען. זייגער ווארט נישט .אויפן טיש האבן זיך
אנגעזאמלט זאכן וואס מען האט געלאזט אויף ״נאך
אין די ווערטער פונעם כתב סופר געפינען מיר דעם יום טוב״ ,און יעצט איז שוין נאך יום טוב.
די שטילקייט פונעם סמבטיון שליסל צו דער מנוחה פון שבת .דער אייבערשטער
האט באשטימט א טאג ווען דער מענטש דארף מען עפנט צוריק דאס געשעפט ,מען קערט זיך אום
דער שבת קומט אן אין א אידישער שטוב ,און אלעס צו דער ארבעט .אין די בתי מדרשים הייבט זיך אן א
באקומט אן אנדער פנים .דער טיש ,די ליכט ,די אויפהערן ארבעטן ,אויך אויב ער איז נאך נישט
פרישער זמן ,אין די הייזער שטעלט זיך צוריק איין
שבת׳דיגע בגדים ,דאס פנים פון א איד .מען שפירט פארטיג .די מלאכה בלייבט ווארטן ,און דער איד
דער געווענליכער סדר .פארנט ליגט א לאנגער
אז עס איז געקומען א טאג וואס איז געהייליגט פון באקומט צוריק די מעגליכקייט זיך אפצוגעבן מיט
ווינטער ,און א איד נעמט זיך דערצו מיטן פארמעגן
אלע טעג. זיין נשמה.
וואס ער האט זיך איינגעקויפט אין תשרי .די קבלות,
אין די ספרים הקדושים ווערט אונז אנטפלעקט ,אז די גאנצע וואך זארגט ער על המחיה ועל הכלכלה. די תפלות ,די דערהויבענע מינוטן — דאס אלעס
דער שינוי איז פיל טיפער ווי דאס וואס מיר זעען. שבת קען ער זיך אראפ זעצן מיט א ספר ,זיך מתבונן דארף יעצט באקומען א קיום אינעם טאג־טעגליכן
דער בעל פרשת דרכים שרייבט :פונקט ווי מיר זיין אין זיין תכלית און זיך צוגרייטן צום יום שכולו לעבן.
זענען מבדיל צווישן דעם זעקסטן און דעם זיבעטן שבת .דאס מיינען חז״ל מיט ״תכלית הימים יום און אט ,ביים ערשטן טריט אריין אין די
טאג ,אזוי זענען אויך אין הימל פאראן פיל חילוקים השבת״ :צו דעם טאג פירט די גאנצע וואך. ארבעטס־טעג ,טרעפן מיר אין דער סדרה די
צווישן שבת און די ימות החול .חז״ל האבן אונז דער טור ברענגט דעם מדרש ,אז ווען אידן זענען ווערטער :״מה היה העולם חסר מנוחה״.
מגלה געווען די שביתה פון גיהנם און דעם נהר אריין אין ארץ ישראל ,האט די תורה געטענה׳ט: מנוחה? יעצט? מען האט דאך ערשט פארענדיגט
סמבטיון; אויסער דעם זענען דא נאך ענינים נפלאים איינער וועט זיך ווענדן צו זיין וויינגארטן ,א אזויפיל ימים טובים .עס ווארט ארבעט ,עס ווארטן
בשמי השמים ,וואס זענען באקאנט פאר די יודעי חן צווייטער צו זיין פעלד — וואס וועט ווערן מיט מיר? פליכטן ,עס איז געקומען די צייט זיך
)פרשת דרכים ,דרוש כ״ג(. האט דער אייבערשטער געזאגט ,אז אום שבת וועלן אונטערצוגארטלען .די מנוחה ,מיינט מען ,וועט שוין
הרב ר׳ צבי הירש ווייס שליט״א האט אין זיין ספר אידן עוסק זיין אין תורה )טור או״ח ,סימן ר״צ(. קומען ווען מען וועט זיין פארטיג.
״מעמד הנבחר״ צוזאמענגענומען א רייכן ליקוט פון דערמיט ערקלערט דער כתב סופר דעם לשון פון נאר די תורה לערנט אונז שוין ביים אנהייב פון דער
ספרים איבער די ברואים וואס זייער טבע ווייזט רש״י .הימל און ערד זענען שוין געווען באשאפן, בריאה ,אז די מנוחה איז א טייל פון דער שלימות
אויף שבת .ווען מען ליינט די מקורות איינס נאכן אבער די בריאה האט נאך נישט דערגרייכט איר אליין .א מענטש קען זיין פארנומען פון אינדערפרי
צווייטן ,באקומט מען א טיפערן השגה אין דעם טאג תכלית .אלעס איז דאך באשאפן געווארן לצורך ביז ביינאכט ,און דווקא צווישן אלע זיינע
וואס דער אייבערשטער האט אונז געגעבן )מעמד האדם ,און דער מענטש אליין האט נאך געדארפט א אויפטואונגען קען אים פעלן די צייט צו געדענקען
הנבחר ,עמוד ת״ש ,מדור אוצר המנוצר(. צייט ווען ער זאל קענען אנקומען צו זיין שלימות. פארוואס ער איז אויף דער וועלט.
דער באקאנטסטער צווישן זיי איז דער סמבטיון .אין מיטן שבת איז דער חסרון דערפילט געווארן .״באת
די זמירות פון פרייטאג צונאכטס זינגען מיר: שבת באת מנוחה ,כלתה ונגמרה המלאכה״ — דער ווען ווערט מען פארטיג
״סמבטיון הנהר ,שבכל יום רץ ונמהר ,יוכיח בו זיבעטער טאג האט פארענדיגט די מלאכה פון די עס איז א באקאנטער חשבון :מען וועט ערשט מסדר
מנוח״ .א גאנצע וואך שטורעמט דער טייך ,ער זעקס טעג ,עכת״ד )כתב סופר ,פרשת בראשית(. זיין די דרינגענדע זאכן ,און דערנאך וועט מען זיך
אפילו די שטיינער שבת )רד״ק ,שם; ילקוט ראובני ,פרשת בראשית; טראגט מיט זיך שטיינער און זאמד .קומט שבת ,און
פירוש סידור התפילה להרוקח ,סדר קידוש ליל דער שטורעם שטעלט זיך אפ.
און ביי א איד אליין ,וואס איז זוכה צו דער נשמה שבת ,ח״ב ,עמוד תפ״ז; ועיין מגדול עוז ,שם(. דער רמב״ן שרייבט ,אז דאס איז דער ״נהר גוזן״,
יתירה ,ווערט דער אור השבת דערשפירט נאך
דער שו״ת ״שם משמעון״ פארבינדט דערמיט די וואוהין די עשרת השבטים זענען פארטריבן געווארן.
טיפער.
הנהגה פון רבא ,וואס האט אליין איינגעזאלצן דעם ״גוזן״ איז א לשון פון אפשיידונג ,ווייל די וואס
אין ״תורת חיים״ פון הרה״ק רבי דובער מליובאוויטש געפינען זיך אויף דער אנדערער זייט זענען
״שיבוטא״ לכבוד שבת .ער זאגט בדרך אפשר ,אז
זי״ע ווערט געברענגט ,אז פון דער הארה פון דער אפגעשיידט פון אנדערע מענטשן .דער נאמען
נשמה יתירה איז א קליינער טייל ניכר אפילו אין דער שיבוטא איז פון די סארטן פיש וואס ציען זיך
ערב שבת צום ברעג ,און זיין נאמען איז אויך א לשון ״סמבטיון״ איז ווידער פארבונדן מיט זיין שביתה :אין
דער גופניות׳דיגער חיות .ער ברענגט אן עדות פון יענער שפראך הייסט שבת ״סבט״ ,און דער סיום
גדולי חכמי הרופאים ,אז בליל שבת וביומו איז פון ״שבתא״ .לויט דעם האט רבא מהדר געווען צו
״יון״ איז א געווענליכער צונאמען וואס מען פלעגט
פאראן א גרויסער שינוי אינעם דופק פון א איד, מכבד זיין דעם שבת מיט א פיש וואס זיין נאמען און
נוצן )רמב״ן ,דברים לב ,כו(.
מחמת דער הארה פון עונג שבת )תורת חיים ,פרשת טבע ווייזן אויף דער שביתה פונעם טאג )שם
משמעון ,יו״ד ,סימן י״ג; שבת קיט ;.קידושין מא.(. דער רד״ק ברענגט אויך די שביתה פונעם טייך ,און
ויקהל; ועיין מעמד הנבחר ,שם(.
פירט אויס מיט א יסוד וואס גייט דורך די אלע
דער הייליגער קדושת יום טוב זי״ע פלעגט זאגן ,אז רבי חיים פאלאג׳י זצ״ל שרייבט אין ״נפש היפה״ א מקורות :דער אייבערשטער האט אריינגעלייגט אין
מען קען זען אפילו אויף די שטיינער אז היינט איז טעם צום מנהג צו עסן פיש אום שבת :אפשר וועט זיינע ברואים אן עדות אויף שבת ,כדי די וועלט זאל
שבת ,ווייל זיי שיינען מיט קדושת השבת .א שטיין זיך פארן מענטש אונטערקומען דער פיש ״שבתי״, וויסן אז זי האט א באשעפער .דער שבת זאגט עדות,
בלייבט א שטיין ,אבער א צדיק זעט אויף אים דעם און ער וועט אים עסן לכבוד שבת )נפש היפה(. אז די וועלט איז נישט געווען פון אייביג; דער
הייליגן טאג. אייבערשטער האט איר באשאפן אין זעקס טעג און
נאך א סימן אין דער בריאה ברענגט דער ספר
אויך אינעם נאמען ״שבת״ געפינט דער ראשית הברית :א קוואל וואס גיט וואסער נאר אין די זעקס גערוט אינעם זיבעטן )רד״ק ,בראשית ב ,ג; תנחומא,
חכמה אן עדות אויף חידוש העולם .ער שרייבט וואכעדיגע טעג און רוהט אינעם זיבעטן .דער סדר כי תשא ,ל״ג; בראשית רבה יא ,ו(.
איבער דעם וואס דער נאמען איז אויך אזוי ביי די הדורות דערציילט וועגן א קוואל אין ציפורי ,וואס אינעם ספר ״מקוה ישראל״ ברענגט רבי מנשה בן
אומות אין זייערע שפראכן ,און ערקלערט דעם פליסט א גאנצע וואך מיט שטארקייט ,אבער אום ישראל זצ״ל אן אלטע עדות ,וואס ער שרייבט צו
טעם :שבת דערמאנט אז דער אייבערשטער האט יוסף בן גוריון הכהן אין ״מלחמות ישראל״ .ווען
שבת רינט פון אים נישט אפילו איין טראפ .דער
באשאפן די וועלט און גערוהט אינעם זיבעטן טאג, טיטוס איז געפארן צווישן ארקאש און רופאנא ,אין
ילקוט ראובני בשם דעם רוקח ברענגט אויך א בארג,
כדי אלע זאלן דערקענען אז ״בורא אחד לכל״ די געגנטן פונעם קעניג אגריפס ,האט ער געזען א
פון וועמענס ערד מען נעמט ארויס זילבער ,אבער
)ראשית חכמה ,שער האהבה ,פרק ה׳(. טייך מיט א וואונדערליכן סדר .זיינע וואסערן זענען
אום שבת קען מען נישט ארויסנעמען פון איר קיין
פיל און שטראמען מיט שטארקייט; נאך יעדע זעקס
זילבער )ספר הברית ,ח״א ,מאמר ח׳; סדר הדורות,
א שעה פאר דער נשמה ח״ב ,ערך רבי יהודה הנשיא ,אות י״ב; ילקוט ראובני,
טעג רוט ער ,ביז מען זעט אינעם זיבעטן טאג א
מיר האבן נישט די הייליגע אויגן פון צדיקים צו זען טרוקענעם אפגרונט .דערנאך הייבט ער ווידער אן
פרשת בראשית(. צו שטראמען .דער נאמען ״שאבאתיקא״ איז אים
דעם אור השבת אויף א שטיין .אבער מיר קענען
געבן דעם שבת אן ארט ביי זיך .די ספרים עפענען געגעבן געווארן צוליב דעם וואס ער רוהט אין שבת.
פאר אונז א פענסטער צו דער קדושה פון דעם טאג;
די יונה געפינט מנוחה דער מחבר באטאנט די שטארקייט פון דער עדות :א
די ארבעט אונזערע איז צו לאזן די קדושה אריין אין ״ולא מצאה היונה מנוח אלא בשבת ויומין טבין״, דערציילונג וועגן דעם וואס טיטוס אליין האט געזען
אונזער אייגענעם לעבן. שטייט אין תיקוני זוהר .און אויף די ווערטער ״ותשב וואלט מען נישט געקענט אויסטראכטן ,ווען מען
ווען דער געשעפט איז פארמאכט ,זאל אויך דער אליו היונה לעת ערב״ ווערט דארט געזאגט :״דא וואלט געקענט אויפווייזן אז עס איז נישט אמת
קאפ זיך אביסל אפשאקלען פון די חשבונות .ווען די ערב שבת ויומין טבין״ )תיקוני זוהר ,תיקון ו׳ ,דף כב;: )מקוה ישראל ,פרק י׳(.
הענט רוען פון מלאכה ,זאל די נשמה באקומען תיקון כ״א ,דף נד.(: דער יעב״ץ ברענגט די ווערטער אין ״מגדול עוז״ און
אירס :א שיעור תורה מיט ישוב הדעת ,א דאווענען די יונה -צו וועלכער כנסת ישראל ווערט געגליכן - שרייבט ,אז דער סמבטיון ווערט ביי חז״ל דערמאנט
וואס מען יאגט נישט דורך ,א שבת׳דיגע סעודה וואס ווערט אויך דערמאנט אין נאך מקורות אין ווי א באקאנטע זאך ,און אויך ביי די קדמונים איז ער
טראגט דעם טעם פונעם טאג. פארבינדונג מיט שבת .דער יעב״ץ שרייבט ,אז ער געווען באקאנט .ער צייכנט אן זיין ארט אין לאנד
די טרדות וועלן ווארטן אויף נאך שבת .די שעות פון לבנון ,נעבן דער שטאט ערקא ,און ערקלערט
האט געהערט זאגן ,אז זי עסט נישט פון דאס וואס
שבת דארף מען אויפנעמען בשעת מען האט זיי. פארוואס עס איז אין די שפעטערדיגע צייטן
איז אפגעריסן געווארן פון דער ערד אום שבת .דער
פארהוילן געווארן ,ווען די וועגן זענען געווארן
און דאס יאר האט דער חיזוק א באזונדערן באדייט. בעל שואל ומשיב ברענגט די ווערטער אין זיין ספר פארשטערט .זיינע ווערטער ענדיגן זיך מיט א
באקאנט זענען די ווערטער פונעם ערוך לנר איבער ״דברי שאול״ אויף פרשת נח. האפענונג אויף דער צוקונפט :ווען דער
א יאר ווען דער ערשטער טאג ראש השנה געפאלט אויך דער עיון יעקב שרייבט ,אז ער האט געהערט אייבערשטער וועט אונז געבן דאס לאנד וואס ער
אום שבת ,און מען איז אפגעהאלטן פון תקיעת פון א חכם א קבלה ,אז בני יונה דערקענען תבואה האט צוגעזאגט פאר די אבות ,לארכה ולרחבה ,וועלן
שופר .אין אזא יאר דארף מען זיך נאך מער שטארקן וואס איז אפגעשניטן געווארן אום שבת און עסן מיר מיט די אויגן זען דאס וואס איז אונז דערווייל
אין שמירת שבת ,מהדר זיין אין זיין כבוד און זיך פארהוילן )מגדול עוז להיעב״ץ ,בית מדות ,עליית
נישט דערפון .ער פירט אויס :״ואם קבלה נקבל״
הייליגן מיט זיין קדושה. הטבע(.
)מגדול עוז ,שם; דברי שאול ,פרשת נח; עיון יעקב,
דער לאנגער ווינטער ליגט פאר אונז .עס וועט זיין סוטה לח.(:
וואס צו טאן ,און מיטן אייבערשטנ׳ס הילף וועלן מיר
רבי חיים פאלאג׳י זצ״ל ברענגט נאך א דבר פלא ,ביים
שבת ביים וואסער
האבן כח צו טאן .אבער יעדע וואך וועט ווידער
רעדן וועגן אוועקרוימען די שפינוועבס ערב שבת. פון דעם שטורעמדיגן טייך פירן אונז די ספרים צום
קומען דער טאג וואס דער כתב סופר האט אונז
ווען מען זאגט פאר דער שממית ״שבת״ ,שרייבט ער, שטילן ברעג .דער רד״ק דערמאנט א פיש וואס
אויסגעלערנט צו באטראכטן אלס דעם תכלית פון
רירט זי זיך נישט פון איר פלאץ; ער לייגט צו ,אז שווימט נישט אום שבת ,נאר רוט דעם גאנצן טאג
דער גאנצער יגיעה .לאמיר אים געבן די צייט ,דעם
רבים אומרים אז דאס איז בדוק ומנוסה )כף החיים, נעבן דער יבשה אדער א שטיין .דער ילקוט ראובני
כבוד און דאס הארץ וואס ער פארלאנגט.
סימן כ״ז ,אות ל״ד(. ברענגט פון ״סודי רזא״ פונעם בעל הרוקח ,אז דער
״באה שבת באה מנוחה״ .זאלן מיר זוכה זיין צו פיש הייסט ״שבתי״ ,ווייל ער רוט אום שבת ביז
שפירן פון דער מנוחה אויך אין אונזער נפש ,און אזוי געפינען מיר אין די ספרים ,איינס דא און איינס מוצאי שבת.
בקרוב צו דער גאנצער מנוחה ,דעם יום שכולו שבת, דארט ,סימנים פון דער שביתה אין דער בריאה .דער
אויך אינעם פירוש סידור התפילה פונעם רוקח
ווען די גאנצע בריאה וועט דערקענען דעם רד״ק האט אונז שוין געגעבן דעם ביאור דערצו :דאס שטייט ,אז דער פיש וואס ווערט אין לשון ישמעאל
אייבערשטן ,במהרה בימינו אמן. זענען צייכענעס אויפן טאג וואס זאגט עדות אויף גערופן ״שבתי״ קומט יעדן ערב שבת צום ברעג
)הרה"ח ר' אברהם ישעי' קליין הי"ו( דעם בורא עולם. פונעם טייך און רירט זיך נישט פון דארט ביז מוצאי
2
תורתם קבע
דער תפארת שלמה זי״ע שרייבט ,אז שוין בשעת קען מען זאגן ,אז עס האט געקענט זיין א חשש :ווען די גאנצע וועלט געהערט צום
בריאת העולם האט דער אייבערשטער אידן וועלן אנקומען קיין ארץ ישראל און הערן ווי די
אוועקגעשטעלט די חוקי הטבע מיט דעם תנאי ,אז פעלקער שרייען ״לסטים אתם״ ,וועלן זיי זיך באשעפער
זיי זאלן פאלגן די צדיקים .ער האט זיי געגעבן דעם דערשרעקן פון דער טענה און זיך אפהאלטן פון
כח צו טוישן דעם געווענליכן סדר און צו ווייזן אייננעמען דאס לאנד. פון ביזת מצרים ביז ארץ ישראל
מופתים אין הימל און אויף דער ערד ווען עס פעלט דערפאר האט דער אייבערשטער זיי שוין אין מצרים ״לכל האותות והמופתים אשר שלחו ה׳ לעשות בארץ
אויס .די גאנצע וועלט איז דאך באשאפן געווארן באפוילן צו בארגן די זילבערנע און גאלדענע כלים. מצרים לפרעה ולכל עבדיו ולכל ארצו ,ולכל היד
פאר די צדיקים ,און אין זייער זכות שטייט עס, דאס איז געווען א נסיון און א לימוד פאר זיי :ווען החזקה ולכל המורא הגדול אשר עשה משה לעיני כל
עכת״ד )תפארת שלמה ,רמזי שביעי של פסח ,ד״ה דער אייבערשטער הייסט נעמען ,האט א טענה פון ישראל״ — ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת
מה תצעק אלי(. גניבה נישט קיין ארט .דער גאנצער פארמעגן הארץ״.
קומט אויס א געוואלדיגער יסוד :ווען א צדיק טוישט געהערט צו אים! ער האט געגעבן די עשירות פאר די רש״י הק׳ הייבט אן די תורה מיט די באקאנטע קשיא
די טבע ,ווערט דערמיט גופא מקוים דער רצון פונעם מצריים ,און ער הייסט עס יעצט איבערגעבן פאר די פון רבי יצחק :לכאורה וואלט די תורה געדארפט
אייבערשטן פון ששת ימי בראשית! אזוי האט ער אידן. אנהייבן מיט ״החודש הזה לכם״ ,די ערשטע מצוה
לכתחילה באשאפן די וועלט ,אז די ברואים זאלן זיך מיט דעם לימוד וועלן זיי אויך קענען אריינגיין אין וואס אידן זענען באפוילן געווארן .פארוואס הייבט
אונטערווארפן פאר די צדיקים. ארץ ישראל .פונקט ווי דאס געלט פון מצרים די תורה אן מיט בריאת העולם?
אן ענליכן יסוד שרייבט דער אור החיים הק׳ .בשעת געהערט צום אייבערשטן ,אזוי געהערן צו אים די נאר ווען די אומות העולם וועלן קומען צו אידן מיט
בריאת העולם האט דער אייבערשטער געמאכט א לענדער פון די זיבן פעלקער .״ברצונו נתנה להם, דער טענה :״לסטים אתם״ — איר זענט רויבער ,איר
תנאי מיט אלע מעשה בראשית ,אז זיי זאלן זיין וברצונו נטלה מהם ונתנה לנו״ .ביזת מצרים איז אזוי האט איינגענומען די לענדער פון די זיבן פעלקער —
אונטערטעניג צו דער תורה און אירע לומדים ,און געווען א הכנה צו ירושת הארץ. זאלן אידן קענען ענטפערן :״כל הארץ של הקב״ה
מקיים זיין וואס זיי וועלן אויף זיי גוזר זיין .דערפאר לויט דעם קען מען זאגן בדרך חידוש ,אז די וואס היא״ .די גאנצע וועלט געהערט צום אייבערשטן .ער
געפינען מיר אז צדיקים האבן געהערשט איבער האבן נישט געוואלט מקיים זיין דעם ציווי צו בארגן האט זי באשאפן און ער גיט זי פאר וועמען ער וויל.
הימל און ערד ,איבער דער זון און דער לבנה .דאס די כלים ,ווייל זיי האבן מורא געהאט פון א טענה פון מיט זיין רצון האט ער זיי עס געגעבן ,און מיט זיין
אלעס איז מיטן כח התורה ,פאר וועלכער די וועלט גניבה ,זענען מעגליך געווען צווישן די וואס זענען רצון האט ער עס פון זיי צוגענומען און געגעבן פאר
איז באשאפן געווארן )אור החיים הק׳ ,שמות יד ,כז(. געשטארבן אין די שלשת ימי אפילה און האבן נישט אונז ,עכת״ד.
דערמיט ערקלערט דער אור החיים הק׳ ,פארוואס זוכה געווען ארויסצוגיין פון מצרים .דער תכלית מיט דעם קען מען פארשטיין דעם ציווי וואס דער
דער ים האט אין אנהייב נישט געוואלט שפאלטן פונעם ארויסגיין איז דאך געווען אריינצוגיין אין ארץ אייבערשטער האט געגעבן פאר משה רבינו נאך פאר
ווערן פאר משה רבינו :די אידן האבן דאך דעמאלט ישראל; אויב שוין דא אין מצרים ווילן זיי נישט יציאת מצרים :״ונתתי את חן העם הזה בעיני מצרים
געהאלטן פאר קבלת התורה .ביז דער אייבערשטער נעמען אויפן באפעל פונעם אייבערשטן ,וועלן זיי והיה כי תלכון לא תלכו ריקם״ .די אידן זאלן בארגן
האט צוגעלייגט זיין רעכטע האנט צו דער רעכטער דארט אויך צוריקשטיין צוליב דער טענה פון פון זייערע מצרישע שכנים זילבערנע און גאלדענע
האנט פון משה רבינו און געוויזן פארן ים אז משה ״לסטים אתם״. כלים און קליידער ,און אזוי וועלן זיי אויסליידיגן
איז א בן תורה .דאן האט זיך דער ים תיכף דאס קען זיין דער קשר צווישן סוף התורה און מצרים .שפעטער שטייט נאכאמאל :״דבר נא באזני
געשפאלטן ,לויט זיין ערשטן תנאי. תחילת התורה .די תורה ענדיגט מיט ״לכל האותות העם וישאלו איש מאת רעהו ואשה מאת רעותה כלי
דער אור החיים הק׳ פירט אויס :״ולזה כל צדיק והמופתים אשר שלחו ה׳ לעשות בארץ מצרים״. כסף וכלי זהב״ )שמות ג ,כא–כב; יא ,ב(.
וצדיק שיעמוד אחר קבלת התורה יביא בידו שטר דערין קען מען אויך מרמז זיין אויפן ציווי פון נעמען דארף מען פארשטיין :פארוואס האט מען דאס
חוב אחד לכופו ליחלק לפניו״ .יעדער צדיק נאך די כלי כסף וכלי זהב ,וואס האט איינגעווארצלט ביי געדארפט נעמען דווקא בדרך שאלה ,אויף
קבלת התורה קומט כביכול מיט א שטר חוב אין דער אידן דעם יסוד ,אז אלעס געהערט צום אייבערשטן. געבארגט? דער אייבערשטער האט דאך
האנט ,מיט וועלכן ער קען צווינגען דעם ים זיך צו און גלייך הייבט מען אן :״בראשית ברא אלקים את ארויסגענומען אידן פון מצרים ביד חזקה ובזרוע
שפאלטן פאר אים ,עכת״ד. השמים ואת הארץ״ .ווי רש״י ערקלערט ,איז דאס נטויה; האט ער דען נישט געקענט אריינגעבן אין די
די תורה גיט דעם צדיק דעם כח איבער דער בריאה, דער ענטפער אויף ״לסטים אתם״ :״כל הארץ של הערצער פון די מצריים ,אז זיי זאלן אלעס אוועקגעבן
און דער כח איז שוין אוועקגעשטעלט געווארן ביים הקב״ה היא״. פאר א מתנה?
אנהייב פון דער וועלט. דער זעלבער יסוד וואס אידן האבן געלערנט ביים דער אבן עזרא ברענגט גאר א שארפערע טענה .עס
מיט דעם לייכט דער קשר צווישן די לעצטע פסוקים נעמען דעם פארמעגן פון מצרים ,באגלייט זיי ביים זענען דא אזעלכע וואס באשולדיגן אונזערע אבות,
און דעם ערשטן פסוק .״לכל האותות והמופתים... אריינגיין אין ארץ ישראל :דער באשעפער איז דער אז זיי האבן כביכול גענומען פרעמד געלט שלא
אשר עשה משה לעיני כל ישראל״ — פון וואו האט בעל הבית ,און ער גיט פאר וועמען ער וויל. ביושר .ענטפערט דער אבן עזרא :זיי פארגעסן אז
משה רבינו געהאט דעם כח צו מאכן די אלע מופתים )הרה״ח ר׳ חיים פריעדמאן הי״ו( דאס איז געווען א ״מצוה עליונה״ ,א ציווי פונעם
און צו טוישן סדרי בראשית? אייבערשטן! דער באשעפער האט אלעס באשאפן;
דער ענטפער איז :״בראשית ברא אלקים את השמים ווען די טבע פאלגט דעם צדיק ער גיט עשירות פאר וועמען ער וויל ,און ער קען עס
צונעמען פון איינעם און געבן פאר א צווייטן .קיין
ואת הארץ״ .רש״י זאגט :״בשביל התורה שנקראת ״לכל האותות והמופתים אשר שלחו ה׳ לעשות בארץ
עוולה איז דאס נישט ,״כי הכל שלו הוא״ — ווייל
ראשית ובשביל ישראל שנקראו ראשית״ .די וועלט מצרים לפרעה ולכל עבדיו ולכל ארצו ,ולכל היד
אלעס איז זיינס ,עכת״ד )אבן עזרא ,שמות ג ,כב(.
איז באשאפן געווארן פאר תורה און פאר אידן. החזקה ולכל המורא הגדול אשר עשה משה לעיני כל
דערפאר האט דער אייבערשטער איבערגעגעבן די ישראל״ — ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת
הערשאפט איבער איר צו די צדיקים ,די עמלי תורה. הארץ״.
א הכנה פארן אריינגיין אין ארץ
שוין אין ״בראשית ברא״ ליגט דער תנאי ,אז הימל פון וואו נעמט א צדיק דעם כח צו טוישן די טבע ,צו ישראל
און ערד זאלן זיי פאלגן; און מיט דעם כח האט משה פועל׳ן א ישועה וואס איז למעלה מדרך הטבע? אין דער תכלית פון יציאת מצרים איז דאך געווען צו
רבינו געטאן די אלע אותות ומופתים לעיני כל די ווערטער פונעם הייליגן תפארת שלמה געפינען ברענגען די אידן קיין ארץ ישראל ,ווי דער פסוק
ישראל. מיר א ליכטיגן ביאור ,מיט וועלכן מען קען אויך זאגט :״ואותנו הוציא משם למען הביא אותנו לתת
)הרה״ח ר׳ אברהם ישעי׳ קליין הי״ו( פארבינדן דעם סוף פון דער תורה מיט איר אנהייב. לנו את הארץ אשר נשבע לאבותינו״ )דברים ו ,כג(.
23
ער ווייזט מופתים כדי איינצופלאנצן און צו שטארקן נסים דורך די חכמים ,פעלט דער קידוש שם שמים א מופת וואס צינדט אן אמונה
די אמונה ביי אידן .דורך די מופתים זאלן זיי גלייבן וואס קען דערפון ארויסקומען; אבער ווען מען וועט
זען די נסים וואס געשען דורך אים ,וועט דער נאמען ״לכל האותות והמופתים אשר שלחו ה׳ לעשות בארץ
אינעם אייבערשטן ,וואס פירט די וועלט אין יעדן עת
פונעם אייבערשטן געהייליגט ווערן )מגיד מישרים, מצרים לפרעה ולכל עבדיו ולכל ארצו ,ולכל היד
ובכל שעה.
אזהרות וסייגים ,ד״ה שבח הרב(. החזקה ולכל המורא הגדול אשר עשה משה לעיני כל
דער מופת דארף איבערלאזן אין הארץ די קלארע ישראל״ — ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת
באקאנט איז ,אז אסאך צדיקים פון די תלמידי הבעל
אמונה :די וועלט האט א באשעפער ,און ער פירט שם טוב זי״ע האבן געפועל׳ט ישועות אפילו שלא הארץ״.
יעדע זאך. כדרך הטבע .זיי האבן געזאגט ,אז כדי צו שטארקן די מען קען נאך זאגן א וועג צו פארבינדן דעם סוף פון
דאס קען זיין מרומז אין ״לכל האותות והמופתים... אמונה ביי אידן איז כדאי צו ווייזן אפילו אפענע דער תורה מיטן אנהייב ,מיט א בליק אויפן תכלית
אשר עשה משה״ .וואס איז געווען דער תכלית פון די מופתים און צו טוישן סדרי בראשית. פון די מופתים וואס צדיקים האבן געוויזן:
אלע נסים? ״לעיני כל ישראל — בראשית ברא דער הייליגער צאנזער רב זי״ע האט געזאגט ,אז אריינצוברענגען און צו פארשטארקן די אמונה אין
כאטש דער וואס ברענגט אראפ א ישועה שלא כדרך אידישע הערצער.
אלקים את השמים ואת הארץ״ .אלע אידן זאלן
קלאר זען און דערקענען ,אז דער אייבערשטער הטבע שטעלט דערמיט זיך ,זיין ווייב און זיינע אין ספר מגיד מישרים ווערט געברענגט ,אז דער
קינדער אין א סכנה ח״ו ,איז ער אבער גרייט אויף מלאך האט געזאגט פארן בית יוסף ,ער זאל
האט באשאפן הימל און ערד ,ער איז דער בורא
מסירות נפש ,כדי אריינצוברענגען אמונה אין די שטענדיג זיין דבוק אינעם אייבערשטן ,און ער וועט
ומנהיג לכל הברואים .אזוי וועלן די אותות ומופתים
הערצער פון אידן וואס זענען דערווייטערט. זוכה זיין אז נסים וועלן געשען דורך אים ,אזוי ווי ביי
זיי ברענגען צו א שטארקע ,גאנצע אמונה.
די פריערדיגע צדיקים .דערמיט וועלן אידן וויסן ״כי
)הרה״ח ר׳ אברהם ישעי׳ קליין הי״ו( וועמענסציט צום גוטן
האנט אויך דער הייליגער ריבניצער רבי זי״ע,
דייומא דהילולא געפאלט כ״ד תשרי ,פלעגט זאגן ,אז יש אלקים בישראל״ .ווען די וועלט זעט נישט קיין
דער הייליגער אבני נזר זי״ע האט מיט ווי יעדער טוט .זיינע נאנטע האבן זיך ריין פונעם פגם .די האנט ציט זיך ווידער פון
גרויס התפעלות דערציילט א וואונדערליכן געוואונדערט :וואס האט זיך געטוישט? זיך אליין צום גוטן .דערפאר האט ער דוקא
און שטענדיג איז אים אונטערגעקומען א תורת משה
מנהג פון זיין פאטער ,הגאון רבי זאב נחום פארוואס זוכט ער יעצט אן אתרוג ,אנדערש דעמאלט גענומען אן אתרוג אן א בדיקה,
ווי אלע יארן? זצ״ל.
צוערשט האט ער נישט געוואלט מגלה זיין מהודר׳דיגער אתרוג. יעדעס יאר ,מוצאי יום כיפור ,ווען ער איז
דאס איז אבער ,האט ער ערקלערט, אהיימגעקומען פון בית המדרש ,פלעגט ער דעם טעם .ערשט נאכדעם וואס מען האט
קדושה לעצטן ווערט א
יארן .אינעם געווענליכעדארט ערקלערט פון
אין די הימל ,און געבעטן ,אין
האט ער שטארקאיז די
געענדיגט,
שוין אים האטאן זיך
אתרוג אין טאג
פאר זיך נעמעןזעקסטער
נאך פאר הבדלה שבת ארום דער וועלט
דערפאר בהכרח
לעבן פעלט וועלט.
מענטש׳סגאנצער
דערפונעם פארשפרייט איבער יאר זיבעטער טאג
אונטער דעם מנהג. און דער
וואס עס ליגט שאכטלגעווארן פארענדיגט
געעפנט די מלאכההאט נישט
א שאכטל .ער
תיקון פוןשבת לכבוד
פונעם דערמקוה
שלימות איןאיןעפעסגיין
דעמאלט מעןאשוין נאךאן קען מעןאיז
ווען עס
פלאץ וואו אין א
ווי ער געווארן.אזוי
דעם אתרוג. געהייליגט
בודק געווען לרגל די יומא דהילולא פון רבינו החתם סופר זי״ע
און נישטאיז
בדיקה, אתרוג אן נעמט
דער תיקון וואלט געווען הייליגער ווען
הארה. נישט זייןיום כיפור.
זיין פון מקבל
וועט אז עראיזחששאון פאראן א פאר יום איז
אנגעגאנגעןדאךביז עס מלאכהגענומען טאג ,אים
איז די האט ער איז געלעגן,
געווען ״ויכל אלקים ביום השביעי מלאכתו אשר עשה,
מהודר .נאר דער פסוק זאגט :״האלקים בשלימות ,וואלט ער נישט נסתלק געווארן שביתה.טוב .אויך דארט אנגעקומען די צייט פון זיין וישבות ביום השביעי מכל מלאכתו אשר עשה״
וועלט .די שבת פון אידןשבת ,אבעראיז ערבפון דערביי אונז איז נאך
און יעדעס יאר האט מען געזען דאס עשה את האדם ישר״ .דער מענטש )בראשית ב ,ב(.
דעריבער ארייןער א
שוין האט זיינעשיקט
לעצטע יארן וועלט
ישרות.עק איןגעווארןזייןמיט אאיןטבעאן פוןאנדער
שבת אין
אידצו היטבאשאפן וועןדיאצייט אויס ,אז
געקומען קומטעס איז
זעלבע :ווען
אונז. צו אויך ליכטיגקייט וואס צייט זעלבער דער אין
בענטשן ,האט זיך ארויסגעשטעלט אז ער ווען עס ליגן פאר אים א גוטע זאך און א חושש געווען ,אפשר איז דער תיקון שוין טאקע ער רוט וואוינארט, די פארשפרייט שוין זיך האט ישראל אין ארץ
שוין נישט זיך ער קען בשלימות. נישט
ווי טייער מאכט דאס די הכנה צום שבת! דער טאגזיך פון האנט זיין זיך אין
דארף מלאכה
זאך, זיין
שלעכטע פון גערוט
מהודר׳דיגן האט און אייבערשטער
שיינעם א דער
באקומען אנדער
האט אן אין און רואיגקייט, שבת׳דיגע הייליגע
אתרוג .יענעם פלאץ ,אין שבת בראשית .אליין ציען צום גוטן .די עבירות זענען וואס פארלאזן ,אז זיין האנט וועט פון זיך אליין
איז נאך גרויס ,מען איז נאך פארנומען מיט די באגלייט דא שבת. לכבוד צו נאך זיך מען גרייט לאנד
מען שוין דעם שבת ארויס ,און דארט זיצן אידן נאךאין זיינע לעצטע יארן האט ער אבער פארדארבן די אברים און נעמען אוועק פון נעמען דעם מהודר׳דיגן אתרוג .האט ער
איז וועלט עק אנדער אן אין אבער צוגרייטונגען, דאס זאגט דער פסוק :״שבת היא לה׳ בכל
אנגעהויבן זוכן און בודק זיין אן אתרוג ,ווי אויפגעהערט מיט דעם מנהג .ער האט דער ערשטע ישרות. און זענען זיך מענג אין זיין קדושה.
אריינגעקומען אין אידישע
המלכה צושויןיעדער אנדערער. מושבותיכם״ .וואו איר זאלט נאר וואוינען ,איז אייער
כיפור ,וועןשבת
מען איז זוכה מוצאי יום אנגעהויבן זוכן און בודק זיין אן אתרוג,
צוריקשביתה טוט שוין אויף אויך פאר
(אביר הרועים) אבריםזייער
שטיבער. אין אייבערשטן פונעם שביתה דער צו
צו אויסוועלן א שיינע אתרוג פוננקט מחילה און כפרה ,ווערן די מכוון שבת פלאץ. זיין פון צייט יעדער איד היט שבת לויט די
אונז .פון דארט קומט שוין אן א שטראל פונעם יענעם פלאץ. אבער ווי שטימט דאס מיט דער שביתה פונעם
הייליגן טאג ,און מיר קענען צוגרייטן דאס הארץ און )אורות חתם סופר ,פרשת בראשית ,עמ׳ ח–ט ,ד״ה ויכל אייבערשטן אין שבת בראשית? ווי קענען אידן אין
מקבל זיין קדושה. אלקים( אזויפיל פארשידענע ערטער ,מיט אנדערע זמנים,
אלע רוען אין דער זעלבער שבת וואס דער
יעדער איד היט טאקע שבת אין דער צייט וואס דער די אתרוגים פון חדרה
אייבערשטער האט גערוט אין זיין פלאץ בשבת די ליכטיגקייט קומט שוין אן פריער אייבערשטער האט גערוט?
שבת דעם
איז געפרעגט פאר אמאל
אונזער נאך האט
שעכטער אבער בראשית.יצחק
הרב פארשפרייט
ספר געוועןענין אין צוריק זענען
וואונדערליכן יארן א
צענדליגער מיר
דערצו געפינעןמיט דער הייליגער חתם סופר ברענגט די שאלה פונעם
כשראןמען זאל
הארה זענען
זיין צו אתרוגים
זוכה סארט
מיר שוין אויב די
קענען חזון איש
אנגעקומען, אורדיינג״.די
״אתרוגי ווי ווייט
אלסמען זעט באקאנט
וועלכן ״עובדותפון חדרה,
והנהגות״ ,פון אתרוגים כוזרי און ערקלערט דאס מיט א נפלא׳דיגן יסוד.
געענטפערט
אידישע אתרוג,פוןהאט ער
אונזערע השבתקדושתברכת
דערויף די
מאכןדער
פון דערגרייכט.דעמאלט פארטיפט אין השבת האבן זיך קדושתישראלגדולי
איז א ברכת
פריער שבתדערויףדער מאכן
וועמעןכשר צו
צחותצו"עס איז בדרך
ברידער, דעם ענין ,צי מען קען מיט די אתרוגים יוצא זיין
אין די כתבי האריז״ל ווערט מבואר ,אז שוין צוויי
יעדער פלאץ מיט זיין שבת
העץ". בורא פרי
אנגעקומען. מצוות אתרוג. אויך אין די ששת ימי בראשית איז די מלאכה פון
שעה פאר חצות ערב שבת הייבט אן צו שיינען די
(עובדות והנהגות ,במדורים על החזון איש ועל הגאון רבי פנחס עפשטיין;
)עובדות והנהגות ,עמוד תקל״ה( איזדי
שוין
וויילאיזעס
דעמאלט
גע׳אסר׳ט,ישראל.
ארץ זיי
האט מעןהשבת אין אנהויבקדושת
אין יעדן טאג נישט געשען נאר אין איין רגע .ווען דער
וראה תשובות והנהגות ח״א סי׳ שפא)
טובל׳ען
זיך כשרות. שבת,
זייער דעםאויף קלארע זיין
מסורה ארויסצוגיין מקבל
צייט געווען קיין
נישט אייבערשטער האט געזאגט ״תדשא הארץ״ אדער
קדושה .עפשטיין זצ״ל, זיין פנחס
זיין רבי האטמקבל
הגאון מקוה און
שפעטעראין ״יהי אור״ ,האט זיין הייליגע אמירה געווירקט במשך
דוד רבי הגאון דין, בית חברי זיינע מיט צוזאמען פונעם גאנצן טאג ,אין יעדן פלאץ לויט זיין צייט.
מרן כ"ק גאב"ד ירושלים שליט"א ברענגט ,אז ער
זצ״ל,
אין יצחק רייזמן
מקובלים ישראלפון די
הגאוןפוןרביאיינעם זצ״ל און
געווען יונגרייזמקבל
האט דערפאר שטייט אין פסוק ״כי ששת ימים עשה ה׳״,
געווען ,אז
צייט מברר
אין יענער טעם האבן
דערויף: לברכה .זיי
געוועןטייערן
ישראל א מתירארץ זיי און נישט ״בששת ימים״ .דורכאויס די גאנצע זעקס
די אתרוגים זענען בחזקת בלתי מורכבים ,מיט א טעג ,אין יעדן רגע ,האט דער אייבערשטער באשאפן
845.210.6668
איז שוין שבת אין די ווייטע לענדער צו מזרח ,ווי
עימוד
מסורה אז עס איז נישטא קיין חשש הרכבה .אויף הימל און ערד.
הדפסה
אוסטראליע ,און די אידן דארט רוען שוין און זענען
sales@kintress.com
סמך דעם בירור האט די עדה החרדית געגעבן אן
מקדש דעם טאג .וויבאלד אידן דא אונטן האבן שוין ממילא איז אויך דער גמר המלאכה און די שביתה
הכשר אויף זיי.
מקבל געווען שבת ,שיינט דורך זיי דער אור השבת געווען אין יעדן פלאץ לויט זיין צייט .דארט וואו דער
הגליון נערך ע"י מכון קונטרס
טעל | 845.210.6668 :פעקס845.314.8486 :
להכניס דברי תורה בתוך טעל | 845.210.6668 :פעקס845.314.8486 :תורה בתוך דברי
מכון קונטרס להכניס
נערך ע"י הגליון
מו"ה אברהם ישעי' קליין
chelkeiny@gmail.com
עורכים
chelkeiny@gmail.com אימעיל:והארות :אימעיל: מאשקאוויטשוהארות:
ולהערות הגליון
אברהם ישעי' קליין מו"ה
עורכים
הגליון ולהערות מו"ה יואל הכהן מו"ה יואל הכהן מאשקאוויטש
מו"ה משה אברהם לייפער מו"ה משה אברהם לייפער
צו באקומען דעם גליון יעדע וואך אין אימעיל ,שיקט א אימעיל צוchelkeiny@gmail.com :
גליון יעדע וואך אין אימעיל ,שיקט א אימעיל צוchelkeiny@gmail.com :
מו"ה שלמה הערשקאוויטש
צו באקומען דעם מו"ה שלמה הערשקאוויטש
גליון ג 3
גליון ד 4
