יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — שמיני עצרת - שמחת תורה (2026-09-28)

בס"ד
יארצייטן פון
צדיקים
יום טוב סוכות ב'
תשפ"ז
שרי
פון י"ז תשרי – ביז כ"ג תשרי
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים
ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א
יענטא בת הרה"ח
ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע
ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה
צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג,
ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער (646) 907-9119
מאנטאג -י"ז תשרי – א' דחוה"מ
ז
הרה"ק רבי יהושע אלעזר ב"ר משה יוסף זי"ע) ,חודרוב( ,דומ"ץ בקאלאמייא.
דינסטאג -י"ח תשרי – ב' דחוה"מ
הרה"ק רבינו נחמן ב"ר שמחה זי"ע) ,בן פיגא( ,בעל ליקוטי מהר"ן ,מברסלב.
הרה"ק רבי חנה ב"ר מנחם מענדל זי"ע ,הי"ד) ,הלברשטאם( ,בעל דברי חנה ,מקאלשיץ.
מיטוואך -י"ט תשרי – ג' דחוה"מ
הגה"ק רבי אליהו ב"ר שלמה זלמן זי"ע ,הגר"א מווילנא.
"הנקרא דער ווילנער גאון"
הרה"ק רבי יעקב יצחק ב"ר אשר זי"ע) ,ראבינאוויטש( ,ראש שושלת פשיסחא.
"הנקרא היוד הקדוש מפשיסחא"
דאנערשטאג -כ' תשרי – ד' דחוה"מ
הרה"ק רבי יעקב יוסף ב"ר יהודה לייב זי"ע ,רבי ייב"י ,מאוסטראה.
פרייטאג -כ"א תשרי – הושענא רבה
הרה"ק רבי מנחם מענדל ב"ר אליעזר זי"ע ,בעל דרכי ישרים ,מפרמישלאן.
שבת קודש -כ"ב תשרי – שמיני עצרת
הרה"ק רבי מנחם גרשון ב"ר דוד זי"ע) ,גרינוואלד( ,בעל מרגליות טובה ,אב"ד קערעסטיר.
זונטאג -כ"ג תשרי – שמחת תורה
הרה"ק הגביר רבי יעקב ב"ר יצחק זי"ע) ,פיש( ,ראש הקהל מקאלוב.
"הנקרא ר' יענקעלע פיש"
לזכות להצלחה
חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו.
חיים צבי בן שרה וכל משפחתו.
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה – .כ"ד טבת תשע"א.
לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה – .ו' אדר תשפ"ה.
זי"ע ,איין טאג איז געווען א סוחר פון שטאט
יארצייט י"ז תשרי א' דחוה"מ
בארדיטשוב וואס האט געוואלט מאכן א גרויסע
געשעפט ,אבער ער האט געברויכט האבן דערפאר
הרה"ק רבי יהושע אלעזר ב"ר משה יוסף זי"ע
4000רובל וואס איז געווען א גאר גרויסע סכום
)חודרוב(
בימים ההם.
דומ"ץ בקאלאמייא
בלית ברירה האט דער סוחר געשריבן א שטר
מיט דעם נוסח "אבקש להלוות סך ד' אלפים ר"ב, ער איז געבוירן צו זיין טאטן הגביר מוה"ר משה
ועלי לשלם עד כלות שנה מיום דלמטה" ,און ער יוסף מברדיטשוב זי"ע.
האט אונטער געשריבן דעם שטר מיט די ווערטער, בן הרה"ק הגביר רבי יהושע אלעזר הגדול
"לי הכסף ולי הזהב נאם ד'" ,און דער איד איז מבארדיטשוב זי"ע.
געגאנגען צום גביר רבי משה יוסף זי"ע ,און געהאט
אמונה אונעם גרויסן באשעפער אז ער וועט וואס דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי מרדכי
באקומען דעם הלוואה. מטשרנוביל זי"ע האט געזאגט אויפן זיידן רבי
יהושע אלעזר זי"ע ,אז אליהו הנביא ז"ל איז
דער איד האט טאקע באקומען דעם הלוואה געקומען מיט ארימע קליידער ,און האט דעם צדיק
פון דעם גביר רבי משה יוסף ,און ער האט מיט די אויס פראבירט איבער הונדערט מאל מיטן נסיון פון
געלט געמאכט דעם געשעפט און גאר שיין מצליח מידת הצדקה ,און דער זיידע איז בייגעשטאנען
געווען ,ווען עס איז געקומען דעם טאג וואס ער יעדעס מאל דעם נסיון ,און ווען ער איז נסתלק
האט געברויכט באצאלן די געלט ,איז דער גביר ר' געווארן ,זענען די צדיקים פון גן עדן אים געקומען
משה יוסף נישט געווען אינדערהיים ,האט דער מקבל פנים זיין מיט גרויס כבוד ,און געזאגט ככה
איד געווארט אפאר טאג ביז דער גביר איז אהיים יעשה לאיש שקיים מצות הכנסת אורחים וצדקה
געקומען. וחסד כאברהם אבינו ע"ה.
דאן איז דער איד גלייך געקומען מיט די גאנצע
און צו זיין מאמע הצדקת מרת מרים רחל ע"ה,
געלט צום שטוב פון ר' משה יוסף צו באצאלן דעם
בת הרה"ק רבי מרדכי שפירא משפיטובקא זי"ע,
חוב ,אבער דער גביר האט געזאגט פאר דעם איד,
בן הרה"ק רבי משה מסלאוויטא זי"ע,
וואס זאל איך דיר זאגן ,דיין חוב איז שוין געווארן
בן הרה"ק רבי פנחס בעל אמרי פנחס מקאריץ זי"ע,
באצאלט ,ווייל דער גרויסער באשעפער וואס האט
בן הרה"ק רבי אברהם אבא שפירא זי"ע,
אונטער געשריבן אויפן שטר ,האט געשיקט ממש
בן הרה"ק רבי פנחס ב"ר משה זי"ע,
יענעם טאג פון די פרעון א גאר גרויסע געשעפט צו
בן הגה"ק רבי שלמה אב"ד סטאנוב זי"ע,
מיר ,וואס פון דעם האב איך צוריק געמאכט דאס
בן הגה"ק רבי נתן נטע בעל מגלה עמוקות מקראקא
גאנצע געלט וואס די האסט גענומען פון מיר ,און
זי"ע.
דערפאר ברויכסטו מיר שוין נישט באצאלן דעם
חוב ,אבער אויב די ווילסט געבן דעם גאנצן געלט
ער איז געווען א צדיק און א איש קדוש ונורא
פאר צדקה אלס הכרת הטוב פארן גרויסע
מאוד ,און א עניו גדול ,ער איז געווען א גאון עצום
באשעפער ,דאן קענסטו דאס טון.
בתורה ובהלכה ,ער האט בשום אופן נישט
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת געוואלט נעמען קיין רבנות ,און נישט געוואלט
שיינא רחל ע"ה, נעמען קיין קוויטלעך אפילו ער איז באמת געווען
בת הרה"ק רבי חיים האגער בעל תורת חיים ראוי דערפאר ,ער האט געדינט אלס דיין אין דעם
מקאסוב זי"ע, בית דין פון הגה"ק רבי הלל בעל משכיל אל דל
בן הרה"ק רבי מנחם מענדל בעל אהבת שלום מקולימייא זי"ע.
מקאסוב ווישניץ זי"ע,
בן הרה"ק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע ,מגדולי אין ספר מכתם לדוד ברענגט ער א מעשה,
תלמידי הבעש"ט הקדוש זי"ע. וואס איז געווען מיטן טאטן הרה"ק רבי משה יוסף
1
נסתלק לגנזי מרומים י"ז תשרי א' דחוה"מ סוכות מען דערציילט ,אז זיין טאטע רבי משה יוסף
בשנת תרנ"ה ,ומנוחתו כבוד איז אין שטאט זי"ע האט זיך אונטער גענומען ביים שידוך שליסן,
קאלאמייא. צו געבן א גרויסע נדן פאר די חתן כלה ,און דער
טאטע האט געזאגט פארן מחותן דעם הייליגער
זכותו הגדול יגן עלינו תורת חיים מקאסוב זי"ע.
ועל כל ישראל אמן.
מיינט נישט אז צוליב וואס איר זענט פון א
מעשיות משפחה פון מיוחסים בישראל ,דערפאר געב איך
דעם נדן ,ניין די סיבה פארוואס איך געב די נדן איז,
עס ווערט דערציילט ,אז אין שטאט ווייל דער גרויסער באשעפער האט מיר ב"ה געגעבן
קאלאמייא איז דער צדיק רבי יהושע אלעזר זי"ע עשירות ,דערפאר וויל איך אויס האלטן דעם זון
געווען באוואוסט אלס א דיין וואס פלעגט שוקל מיט זיין כלה.
זיין יעדן פסק מיט גרויס פחד נורא ,מען
פארציילט ,אז ווען מען פלעגט קומען פאר אים נאך די חתונה האט ער געוואוינט אין שטאט
מיט א דין תורה ,פלעגט ער זיך קודם פארטראכטן ברדיטשוב נעבן זיין טאטן ,און דאן איז ביי אים
בדביקות פאר א לענגערע צייט ,זאגנדיג ,אז א דיין געווען תורה וגדולה במקום אחד ,ער איז דאן
דארף פילן ווי א שווערד ליגט אים צווישן די קניען. געזעצן על התורה ועבודה מיט א געוואלדיגע
התמדה ,ער איז דאן מפורסם געווארן מיט זיין
איינמאל איז געקומען פאר אים א דין תורה פון גדלות בתורה ,ער האט נישט געוואלט נעמען קיין
צוויי גרויסע סוחרים ,און איינער האט געוואלט פאסטן נאר געוואלט עוסק זיין בתורה מיט א
ברענגען א שבועה ,דער צדיק רבי יהושע אלעזר ראויגקייט.
איז דערציטערט געווארן און אויסגעבראכן אין א
געוויין מיט ביטערע טרערן ,זאגנדיג מיט הארציגע ליידער שפעטער איז דער טאטע געווארן א
מוסר-רייד" ,ווי אזוי קען א איד וועלן ניצן דעם יורד ל"ע ,און ער האט פארלוירען דאס גאנצע
הייליגן נאמען פון באשעפער פאר אפאר גילדן וואס געלט און מער נישט געהאט דאס געלט צו אויס
בלייבן סיי-ווי אויף דער ערד" ,די בעלי דינים זענען האלטן דעם זון אז ער זאל קענען זיצן און לערנען,
אזוי איבערגענומען געווארן פון זיין ערליכקייט דאן האט זיך דער גאון געצויגען קיין קאסוב ,דארט
און הייליגקייט ,אז זיי האבן זיך תיכף דארט האט ער זיך אריין געצויגען אינעם דירה פון זיין
איבערגעבעטן און מוותר געווען איינער פארן שווער דער הייליגער תורת חיים זי"ע וואס האט
צווייטן אן קיין שבועה און אן קיין שום מחלוקת. שוין דאן נישט געלעבט.
•••
אלס מגיד מישרים און דיין אין שטאט שפעטער האט ער זיך אריבער געצויגען צום
קאלאמייא ,פלעגט ער צוציען צו זיינע דרשות גאר שטאט קאלאמייא און דארט האט מען אים אויף
א גרויסע ציבור אידן ,מען האט דערציילט ,אז ער גענומען אלס דומ"ץ פון שטאט ,ער האט אויך
האט געהאט דעם כח הדיבור פונעם סלאוויטער געדינט אלס דיין אינעם בי"ד פונעם גרויסן גאון
מגידות און דעם קאסובער ברען ,איבערהויפט אין וקדוש הגה"ק רבי הלל מקאלאמייא זי"ע.
די ימי הרחמים והרצון ,ביים דאווענען פארן עמוד
און ביים דרש'ענען שבת שובה ,פלעגט דער ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
גאנצער ביהמ"ד וויינען מיט ביטערע טרערן ,און
חסידים האבן דערציילט ,אז מען האט געקענט הרה"ק רבי פנחס אב"ד זעבליא זי"ע ,חתן הרה"ק
שפירן אין זיין קול דעם כח פון זיין הייליגן זיידן רבי רבי ברוך הלברשטאם מגארליץ זי"ע
מרדכי משעפעטיווקא און דעם הייליגן הרה"ק רבי שמואל דוב מפעטריווע זי"ע ,ער איז
סלאוויטער רב ,וואס איז געווען מיט א תנועה פון נסתלק געווארן י"ז תשרי בשנת תרנ"ח ,דעם זעלבן
תמימות צוזאמען מיט מסירת נפש פאר כבוד טאג ווי זיין הייליגען טאטן זי"ע מיט דריי יאר
שמים. שפעטער.
2
אלעזר שטיין פאר אים ווי א תלמיד פאר זיין רבין, •••
און נישט געוואלט זיצן לעבן אים כאילו זיי זענען ס'איז מקובל צווישן קאסובער און וויזשניצער
גלייך ,און דער הייליגער אמרי ברוך פלעגט זאגן חסידים ,אז כאטש דער צדיק רבי יהושע אלעזר
אויף אים" ,מיין שוואגער דער קאלאמייער דיין איז זי"ע האט זיך שטענדיג באהאלטן אונטערן טיטל
פיל מיט תורה ויראה ביז די גארגל ,אבער די ענווה "דומ"ץ" און קיינמאל נישט געוואלט פרין קיין
באהאלט עס פון די אויגן פונעם המון עם". רבי'סטעווע ,פלעגן פשוט'ע אידן גיין צו אים נאך
••• ברכות אין שווערע צייטן ,מען דערציילט ,אז א איד
אין יענע יארן אין גאליציע פלעגן מחברים זוכן וואס האט געליטן גרויסע רדיפות און ביטערע
הסכמות פון גדולי הדור ,אבער דער צדיק רבי פרנסה-דרוק איז געקומען צו אים זיך אויסוויינען,
יהושע אלעזר איז געווען פון די איינציגע דיינים רבי יהושע אלעזר האט אים אנגעקוקט מיט זיינע
וואס פלעגן קיינמאל נישט געבן קיין הסכמה אן הייליגע אויגן און געזאגט" ,מיין זיידע דער
איבערקוקן דעם גאנצן ספר פון אנהייב ביזן סוף, סלאוויטער צדיק האט געליטן יסורים און האט
מורא האבנדיג פאר מכשולות בהלכה. נישט פארלוירן דעם בטחון ,גיי אהיים מיט אמונה
און השי"ת וועט העלפן" ,און יענער איד האט
ווערט געברענגט ,אז א מחבר פון שו"ת ספרים דערציילט ,אז נאך יענע וואך האט זיך זיין גאנצע
האט געוואלט זיין הסכמה ,און רבי יהושע אלעזר מצב איבערגעדרייט לטובה אויף אן אופן העכערן
איז אפגעזיצן עטליכע וואכן דורך צו לערנען יעדע נאטור.
תשובה ,ווען ער האט געטראפן איין פסק וואס איז •••
געווען נוטה להקל קעגן א מגן אברהם אדער קעגן מען פארציילט ,אז ער האט געהאט א
די מקובל'דיגע מנהגים פון גאליציע ,האט ער זיך געוואלדיגע חביבות צו די הייליגע סלאוויטער
אפגעזאגט אונטערצושרייבן ביז דער מחבר האט דרוקן )די ש"ס'ן און חומשים וואס זענען געדרוקט
עס פארראכטן ,זאגנדיג" ,א חתימה פון א דיין איז געווארן ביי זיינע זיידעס אין סלאוויטא( ,ער
נישט קיין צעטל פראטעקציע ,עס איז אן עדות פלעגט זאגן ,אז אין יעדע אות ליגט קדושה און
פארן בית דין של מעלה אז די הלכה איז אמת טהרה פון די הייליגע מדפיסים וואס האבן געגעבן
לאמיתה". זייער לעבן און בלוט פאר תורה ,ווען ער פלעגט
••• עפענען א סלאוויטער גמרא ,פלעגט ער עס קודם
חסידים האבן פארציילט ,איבער זיין גרויס קישן מיט גרויס כוונה און ליבשאפט ,און געזאגט,
זהירות אין דינים און קדושת השבת ,עס האט אז די הייליגע אותיות לייכטן אריין אן אמת'ע יראת
פאסירט אין א ווינטערדיגן פרייטאג צו נאכטס אין שמים אינעם לערנער.
שטאט קאלאמייא ,אינמיטן דער נאכט איז א פרוי •••
געקומען צו לויפן צום דיין אין שטוב מיט א שאלה אין ספר קדוש ישראל ווערט געברענגט ,אז
איבער א קראנק קינד ,און מען האט געדארפט דער צדיק רבי יהושע אלעזר זי"ע ,וואס איז געווען
באשליסן צי מען מעג אנצינדן אן אויוון אדער טוהן אן איידעם ביי דעם הייליגן תורת חיים מקאסוב
מלאכות וואס זענען פארבינדן מיט חילול שבת זי"ע ,און זיין שוואגער אן איידעם ביים תורת חיים
פאר א חולה שאין בו סכנה וואס קען מעגליך איז געווען הרה"ק רבי ברוך האגער מוויזשניץ זי"ע
צוקומען צו סכנה. דער הייליגער בעל אמרי ברוך די פאטער פונעם
דער צדיק רבי יהושע אלעזר איז תיכף הייליגען אהבת ישראל זי"ע.
אויפגעשטאנען ,און אנשטאט נאר פסק'ענען פון
דער ווייטנס ,האט ער אנגעטון זיין מאנטל און דערציילט מען ,אז כאטש רבי יהושע אלעזר
אליין געגאנגען אין דער פרעסט איבער די שנייאיגע איז געווען דער עלטערער איידעם און אליין
גאסן ביז יענעם איד'ס הויז כדי צו זען דעם מצב געווען א גאון מופלג בש"ס ופוסקים ,האט ער זיך
מיט די אייגענע אויגן. געבויגן פארן שוואגער דער הייליגער אמרי ברוך
מיט אן אויסערגעווענליכער ביטול ,ווען דער
ווען די בעלי בתים האבן אים געפרעגט, הייליגער אמרי ברוך פלעגט קומען קיין
פארוואס דער דיין מוז אליין גיין אינעם ביטערן קאלאמייא ,פלעגט דער שוואגער רבי יהושע
3
הארציגקייט איבער די צער פון די אידישע קינדער קעלט ,האט ער געענטפערט מיט אן אמת'ער
און ווי שטארק השי"ת האט ליב יעדן איינציגן איד, חסידישער תמימות" ,ביי פיקוח נפש און ביי הלכות
ער האט אויסגעבראכן אין א געוויין און געזאגט שבת קען מען זיך נישט פארלאזן אויף השערות,
צום רבונו של עולם ,אז אפילו אויב די מענטשן און דער דיין דארף באמת שפירן די ווייטאג פון א
זענען פשוט און האבן נישט קיין זכותים ,זאל דער צווייטן איד כאילו ס'איז זיין אייגן קינד" ,ער האט
באשעפער קוקן אויף די קליינע קינדערלעך וואס דארט גע'פסק'נט קלאר וואס מען מעג טוהן ,און
האבן נישט געזינדיגט. געבליבן שטיין ביז מען האט אנגעווארעמט דאס
הויז און דער קינד איז געקומען צו זיך.
דער גאנצער ביהמ"ד איז צוגאנגען אין טרערן •••
צוזאמען מיט אים ,און מען האט זיך תיכף אין די מסורות פון בית קאסוב ווערט
געשטעלט דאווענען און זאגן תהילים צו איינרייסן דערציילט ,אז ווען זיין שווער דער הייליגער תורת
פאר א ישועה ,און מען פארציילט אז נאך איידער חיים זי"ע איז נאך געווען ביים לעבן ,האט מען
דער עולם איז ארויסגעגאנגען פון שול ,האבן זיך איינמאל פאר פסח גערעדט ביים טיש איבער
שווארצע וואלקנס אראפגעלאזט אויף דער חומרות און הידורים ביים באקן מצות ,דער צדיק
שטאט און א שטארקער רעגן האט אנגעהויבן צו רבי יהושע אלעזר ,וואס איז נאך דעמאלט געווען
גיסן וואס האט געראטעוועט די גאנצע געגנט ,און א יונגער תלמיד חכם אבער שוין באקאנט געווען
יענע יאר איז געווען א גאר גרויסע השפעה אין די מיט זיין טיפער בקיאות ,האט זיך שטילערהייט
פעלדער. אנגערופן מיט א הערה איבער א שיטה פון די
••• ראשונים לגבי מים שלנו.
עס ווערט געברענגט איבער זיין געוואלדיגע
הכנעה און ענווה כלפי זיין שווער הרה"ק בעל זיין שווער דער הייליגער תורת חיים זי"ע האט
תורת חיים מקאסוב זי"ע ,ווען מען פלעגט זיך פירן אים אויסגעהערט מיט גרויס נחת ,און זיך
אין קאסוב צו פארטיילן שיריים ביים הייליגן טיש, אנגערופן צו די ארומיגע חסידים ,אז דער איידעם
פלעגן אסאך חסידים זיך שטופען מיט התלהבות רבי יהושע אלעזר קוקט נישט נאר אין די פוסקים
צו כאפן א שטיקל חלה אדער פלייש ,דער איידעם מיט די אויגן ,נאר ער לעבט מיט די אותיות פון די
דער צדיק רבי יהושע אלעזר ,טראץ דעם וואס ער שו"ע מיט זיין גאנצן הארץ ,ווייל דער שווער אפילו
איז געווען א חשוב'ער איידעם און אן דער איידעם איז נאך דאן געווען גאר יונג ,האט
אנערקענטער דיין און מרביץ תורה ,פלעגט שוין דאן געזעהן זיין גדלות און זהירות בתורה.
שטענדיג שטיין פונדערווייטנס אין א ווינקל, •••
אראפגעלאזט די אויגן צו דער ערד מיט א חסידים האבן דערציילט ,איבער זיין גרויסע
מורא'דיגן יראת הכבוד ,און קיינמאל נישט גענומען כח התפילה און זיין פלא'דיגע השפעה אלס מגיד
גארנישט אויב מען האט אים נישט גערופן ביים מישרים ,איז געווען אין א זומער ווען עס איז
נאמען אדער ספעציעל געשיקט. געווען א שווערע טריקעניש אין די גאנצע געגנט
פון קאלאמייא ,און די תבואה אין די פעלדער האט
דער הייליגער תורת חיים האט אים אמאל אנגעהויבן צו פארטריקענט ווערן ,די שטאטישע
געזען שטיין אזוי באשיידן ,האט ער אים גערופן אידן זענען געווען אין גרויס זארג פאר א שווערן
צום אויבן-אן און אים דערלאנגט שיריים מיט די הונגער-יאר ,און מען האט געבעטן פון רבי יהושע
אייגענע הענט ,זאגנדיג צו די ארומיגע ,אז דער אלעזר ער זאל אויפטרעטן אין גרויסן בית המדרש
איידעם רבי יהושע אלעזר פארשטייט דעם אמת'ן מיט דברי כיבושין און מעורר זיין דעם עולם צו
טייטש פון התבטלות ,און אז ביי אים איז נישטא תשובה.
קיין שום פניות אדער זוכן כבוד.
דער צדיק רבי יהושע אלעזר איז ארויף אויפן
ארון קודש ,און אנשטאט זאגן שארפע מוסר-רייד
וואס שרעקט אפ דעם עולם ,האט ער אנגעהויבן
רעדן מיט אן אומגעהויערער ליבשאפט און
4
גרויסקייט און חשובות פון די עבודת השם פון די
יארצייט י"ח תשרי ב' דחוה"מ
צדיקים הקודמים ,און נישט געלייגט קיין
שטארקע דגוש אויף קיין מופתים ,ווייל די גדלות הרה"ק רבינו נחמן ב"ר שמחה זי"ע) ,בן פיגא(
און קדושה פון א צדיק איז באמת וואס ווייזט די בעל ליקוטי מהר"ן ,מברסלב
גרויסקייט פון א צדיק אמת ,און די הייליגע
תלמידים האבן מעיד געווען ,אז דער הייליגער ער איז געבוירן אין שטוב פונעם זיידן דער בעש"ט
צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט מתפלל געווען, הקדוש זי"ע אין שטאט מעזיבוז ,שבת קודש ר"ח
אז ווען ער באווייזט א מופת ,זאלן די מענטשן ניסן בשנת תקל"ב.
פארגעסן פונעם מופת ,ווייל ער האט באמת
געגלייבט ,אז די איינציגסטע מטרה פון א איד איז צו זיין טאטן הרה"ק רבי שמחה זי"ע,
תורה און עבודת השם. בן הרה"ק רבי נחמן מהורדנקא זי"ע,
בן הרה"ק רבי יצחק מזלקאווא זי"ע,
דער צדיק איז געווען מפורסם מיט זיין מגזע הגה"ק רבינו יהודה ליווא בעל מהר"ל מפראג
געוואלדיגע אמונה פשוטה אינעם גרויסן זי"ע.
באשעפער ,ער האט זיין עבודת השם געטון מיט א
געוואלדיגע מסירת נפש ,אבער דער צדיק האט און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת פיגא ע"ה,
מקפיד געווען אז מען זאל דינען דעם באשעפער בת הרה"ק רבי יחיאל מיכל אשכנזי מטולטשין
מיט א שמחה עצומה ,און ביי דעם צדיק האט זי"ע) ,הנקרא דער דייטשעל זי"ע( ,ואשתו הרבנית
קיינמאל נישט געהערשט קיין עצבות ,דער צדיק הצדקת מרת אדל ע"ה,
איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע אהבת חתן הרה"ק אור שבעת הימים מרן רבינו הבעש"ט
ישראל ,ער האט יעדן איד ליב געהאט אהבת נפש הקדוש זי"ע.
און מלמד זכות געווען אויף יעדן איד אפילו גאר
שוואכע ,ער האט זיין גאנץ לעבן עוסק געווען צו דער הייליגער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע
מחזיר בתשובה זיין אידישע נשמות צום הייליגען איז געווען מפורסם אלס א איש אלוקים קדוש
בורא עולם ,אבער אלעס איז געווען מיט אן אהבת ונורא מאוד ,ער איז געווען א בקי נפלא בתורת
יתירה ,ווי עס איז באקאנט די ווארט וואס דער הנגלה והנסתר ובתורת החסידות ,ער איז געווען
צדיק האט געזאגט בזה"ל" ,אם אתה מאמין מפורסם מיט זיין געוואלדיגע פרישות און זיין
שיכולים לקלקל ,תאמין שיכולים לתקן" ,אויב א געוואלדיגע התנהגות דקדושה ,דער צדיק האט
איד גלייבט אז מען קען ח"ו מקלקל זיין ,גלייב אז באמת נישט נהנה געווען פון די וועלט און געווען
מען קען אויך מתקן זיין" ,ורבים השיב מעון. אפ געשיידט זיין גאנץ לעבן פון יעדן תענוג גשמי,
עס איז באוויסט ,אז דער צדיק האט דאס ביסל עסן
ווען דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע איז וואס ער האט געגעסן כדי צו דערהאלטן זיין גוף
נסתלק געווארן בשנת תק"ך ,איז די הויז פונעם קדוש לעבודת הבורא ,אראפ געשלינגען
הייליגען בעש"ט אריבער בירושה צו די טאכטער גאנצערהייט ,כדי ער זאל נישט עקסטער הנאה
הצדקת מרת אדל ע"ה ,וואס האט דאס שפעטער האבן פון קיין דבר גשמי ,דער צדיק האט זיך גאר
אוועק געגעבן פאר איר טאכטער הצדקת מרת אסאך מסגף געווען בחייו ,ער האט כסדר אפ
פיגא מיט איר מאן הרה"ק רבי שמחה בן הרה"ק געראכטן גלגול שלג און אויך אנדערע סיגופים,
רבי נחמן מהורדענקא זי"ע. אבער אלעס איז געווען מיט א געוואלדיגע הסתר
נאר מיט די ריינע כוונה למען שמו יתברך.
און טאקע אין דעם הייליגען שטוב פונעם
זיידן איז דער קינד געבוירן געווארן שבת קודש דער הייליגער צדיק רבי נחמן זי"ע האט זוכה
ר"ח ניסן ,און די ברית איז פארגעקומען די געווען צו זיין גאר נאנט צו די געהויבענע תלמידים
קומענדיגע שבת ,שבת הגדול מיט די באטיילונג פון זיין זיידן דער הייליגער בעש"ט זי"ע ,און
פון די פעטערס פונעם קינד הרה"ק רבי ברוך דערפאר האט ער זוכה געווען צו מקבל זיין גאר
ממעזבוז זי"ע און הרה"ק רבי משה חיים אפרים אסאך סיפורי צדיקים ,אבער דער צדיק האט זיין
בעל דגל מחנה אפרים מסדילקוב זי"ע ,וואס ווי עס גאנץ לעבן עוסק געווען דווקא צו דערציילן די
5
דער צדיק האט שוין פון אלס קינד פון 3יאר איז באקאנט האבן די צוויי ברודער מעיד געווען
אלט עוסק געווען אין סיגופים נפלאים און אויף די צדקות און ערליכקייט פון זייער
צובראכן זיינע תאוות גשמיות מיט א מסירת נפש שוועסטער ,און די 2הייליגע ברודער'ס האבן
ממש ,ער האט שוין דאן אלס קינד אנגעהויבן מיט גערופן די שוועסטער פיגא מיטן צו נאמען" ,פיגא
זיין געהויבענע דרך אין עבדות השם ,פון מאכן די נביאה".
התבודדות און השתפכות הנפש און רעדן און בעטן
דעם גרויסן באשעפער אויף יעדע זאך ,און מיט נאכן ברית איז די מאמע די צדקת מרת פיגא
דעם דרך איז דער צדיק גאר שנעל געוואקסן אין ע"ה צו געגאנגען צו איר הייליגע ברודער רבי
תורה און צו געקומען צו גאר געהויבענע מדריגות ברוך'ל ממעזיבוז זי"ע מיט דער קינד אין די הענט
אין דינען דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע בעטן א ברכה ,אז דאס קינד זאל אויסוואקסן א
קדושה וטהרה ,און דאס האט ער שפעטער איבער גדול בתורה ויראת שמים און זאל דינען דעם
געגעבן פאר זיינע תלמידים ,אז א איד ברויך אייביג גרויסן באשעפער מיט א אמת ,אויך האט די מאמע
האבן א קשר מיטן באשעפער און רעדן צום געבעטן א ברכה פון די ברודער ,אז מען זאל נישט
באשעפער נישט קיין חילוק ווי א איד שטייט ,ווייל קריגן אויף זיין דרך ,דער ברודער דער הייליגער
דער באשעפער הערט אויס יעדן איד און וויל צדיק רבי ברוך'ל האט טאקע געגעבן א ברכה פארן
משפיע זיין קדושה און גוטס פאר א איד. קינד ,אינמיטן איז ער געווארן שטארק
פארטראכט ,און זיך אנגערופן ,אז נישט קריגן אויף
וויבאלד דער צדיק איז אויפגעוואקסן אין זיין דרך קען ער נישט צוזאגן.
שטוב פונעם זיידן דער הייליגער בעש"ט זי"ע ,איז
אים כסדר אויס געקומען שוין פון אלס קליין קינד, די הייליגע תלמידים האבן דערציילט ,די סיבה
צו זעהן די הייליגע תלמידי בעל שם וואס פלעגן פארוואס מען רופט דעם צדיק רבי נחמן זי"ע מיט
כסדר קומען קיין מעזיבוז אין דעם זעלבן הויז ווי זיין מאמע'ס נאמען" ,רבינו נחמן בן פיגא" ,דאס איז,
בחיים חיותו האט דער הייליגער בעש"ט דארט ווייל נאך פאר ער איז געבוירן געווארן ,פלעגט זיין
געוואוינט ,אזוי אויך האט ער זיך אנגעזאפט מיט מאמע גיין כסדר צום ציון הקדוש פונעם זיידע
דברי אלקים חיים פון די הייליגע תלמידים און דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע ,זיך אויסבעטן אז
געהערט אסאך סיפורי צדיקים פון זיי ,אין די דאס קינד זאל אויסוואקסן א צדיק און א ירא
שפעטערע יארן האט דער צדיק רבי נחמן אסאך שמים און דינען דעם באשעפער מיט א אמת ,האט
משבח געווען דאס הערן סיפורי צדיקים און דער צדיק רבי נחמן געבעטן ,אלס הכרת הטוב
געזאגט אויף זיך ,אז דאס האט אנגעצינדען אין זיין פאר זיין מאמע" ,פיגא בת אדל בת הרה"ק אור
הארץ א ברען צו עבודת השם. שבעת הימים רבי ישראל בעש"ט זי"ע" ,זאל מען
אים מזכיר זיין מיט די מאמע'ס נאמען.
שוין פון אלץ קליין קינד האט רבי נחמן
אנגעהויבן דינען דעם באשעפער און געזוכט שוין פון אלס גאר יונג קינד איז דער צדיק
קרבת אלקים ,און אזוי ווי דער ערשטער סעיף אין געווען באוויסט אלס א גאון בתורה און א חריף און
שו"ע איז שויתי י-ה-ו-ה לנגדי תמיד ,האט רבי בקי בתורה ,מען האט שוין דאן געזעהן אז דא
נחמן פראבירט צו אינזין האבן דעם שם פונעם וואקסט א ילד הפלא און א גאר קלוג קינד ,שוין
באשעפער שטענדיג ,און דערפאר איז אויס דאן האט דער קינד עוסק געווען בתורה מיט א
געקומען ,אז זיצענדיג ביים מלמד האט ער נישט געוואלדיגע התמדה נפלאה ,דער צדיק האט ווי
מיט געהאלטן די לימודים ,ווייל ער איז געווען באוויסט נישט געהאט באמת קיין רבי אדער מורא
)כאילו( פאר'חלומ'ט אין זיין הייליגע עבודה ,דער דרך וואס האט אים אריין געברענגט אין תורה און
מלמד האט זיך געבייזערט אויף אים ,אבער דער אינעם דרך אין עבודת השם ,דער צדיק איז געווען
צדיק רבי נחמן פלעגט געבן פארן מלמד פון די איינע פון די יחידים בדורו און אפילו נאך זיין דור,
טאשן געלט וואס זיין מאמע פלעגט אים געבן3 , וואס האט זיך מיט זיין אייגענע כוחות ארויף
רובל פאר יעדן בלאט גמרא וואס דער מלמד האט געברענגט צו גאר א הויכע מדרגה אין תורה עבודת
געלערנט מיט איהם. השם און גאר גרויסע קדושה.
6
און נישט וויסענדיג וויאזוי מען פירט א שיף ,האט בנוגע די געוואלדיגע התמדת הלימוד פונעם
ער שוין איינמאהל געשריגן מיט א אמת צום צדיק רבי נחמן זי"ע ווערט דערציילט ,אז שוין אלס
באשעפער אז די שיף זאל זיך צוריק שווימען. קינד האט ער אנגעהויבן מיט משניות ,און
לערנענדיג אליין האט ער בכלל נישט
איינמאל איז געקומען צום שווער באזוכן א פארשטאנען וואס די משנה זאגט ,פלעגט רבי
עלטערע חשובע איד א תלמיד פונעם הייליגען נחמן אסאך וויינען צום באשעפער ער זאל זוכה
מזריטשער מגיד זי"ע ,און דער שווער נישט זיין צו וויסן און פארשטיין וואס די משנה זאגט ,ביז
וויסענדיג די גדלות פון זיין גרויסן איידעם רבי ער האט טאקע פארשטאנען ,און אזוי האט ער
נחמן ,האט זיך אפגערעדט פאר דעם איד אויף זיין געטון מיט די קומענדיגע לימודים גמרא ,רש"י
איידעם און געזאגט ,געמיינט האב איך אז ער איז א תוספות ,שולחן ערוך ,זוהר וכתבי אר"י און נאך ,און
גרויסער יחסן א אייניקל פון בעש"ט און רבי נחמן אויף דער דרך פלעגט ער אויך אסאך בעטן דעם
הורדענקער ,און נאך אנדערע צדיקים ,אבער ער אויבערשטן און וויינען אז ער וויל זיין א הייליגע
לערנט נישט ,און דאווענט נישט ,ער איז ממש אן און ערליכע איד ,און אסאך געבעטן אויף יעדע
עם הארץ. מידה באזונדער ,און בכלל איז דאס געווען זיין
הנהגה אויף אלעס וואס ער האט געוואלט
דער איד האט נישט געגלייבט וואס ער הערט, אנקומען צו.
האט ער צו געריפן דעם איידים רבי נחמן און
פארהערט ,דער איד האט ארויס גענומען א בבא ביי די 13יאר אלט האט ער חתונה געהאט מיט
קמא גמרא ,און עס האט זיך אויפגעמאכט ביי פרק הרבנית הצדקת מרת סאשיה ע"ה,
ב' ביי די משנה" ,הכלב והגדי שקפצו מראש הגג", בת הגביר רבי אפרים מהוסיאטין זי"ע.
און דער איד האט געפרעגט פון רבי נחמן פשט אין
די משנה ,האט דער צדיק רבי נחמן געליינט ווי זיין שווער רבי אפרים איז געווען א גרויסער
פאלגענד" ,הכלב והגדי שקפצו ,א כלב און א גדי בעל מכניס אורח און אסאך גרויסע צדיקים זענען
וואס האבן געטאנצען א מארטש". איינגאשטאנען ביי אים אינדערהיים ,און דער
צדיק איז געווען אויף קעסט ביים שווער פאר
דער איד האט זיך זייער אויפגערעגט ,און אפאר יאר ,דארט האט דער צדיק רבי נחמן זיך
דערלאנגט פאר רבי נחמן א פאטש אין פנים ,און געפירט זייער באהאלטן ,ער פלעגט זיך שפילן מיט
דערביי אים אנגעזידלט ,היתכן ,דו שעמסט זיך די בחורים/קינדער פון זיין יארגאנג ,אבער
נישט ,די בוסט א אייניקל פון בעש"ט הקדוש און באהאלטענערהייט האט ער געדינט דעם
נאך צדיקים ,און דיין שווער האט זיך געלאזט באשעפער מיט א התלהבות עצומה ,און קיינער
קאסטן א גרויסן נדן ווייל די ביסט א יחסן ,אבער אויסער די רעבעצין האט נישט געוואוסט ,אפילו
לערנען לערנסטו נישט קיין אות אחת און דו זיין שווער האט אויך נישט דאן געוויסט די גדלות
דאווענסט נישט ,ווי אזוי פאסט דאס פאר א יחסן בתורה און קדושה פון זיין גרויסן איידעם.
ווי דיר זאל זיך אזוי אויפירן ,דער צדיק רבי נחמן
האט גארנישט געענטפערט ,נאר דער צדיק האט אלס פרישער אינגערמאן זייענדיג נאר 13יאר
געוויינט און געוויינט מיט ביטערע טרערן. אלט ,ווען ער האט געוואוינט אין דעם שטעטל
הוסיאטין אויף קעסט ביי זיין שווער ,פלעגט ער
אפאר טאג דערנאך איז דער איד אהיים אסאך מאהל גיין צום טייך ביים עק פון שטאט ,און
געפארן ,און ער האט געברויכט דורך גיין א וואלד, זיך אריין זעצן אין א שיפל און אויף בינדן דעם שיף,
טיף אין וואלד הערט ער קולות און יללות ,איז ער די שיף האט זיך גענומען שווימען אין טייך אריין,
נאך געגאנגען דעם קול זעהן וואס גייט פאהר, און דארט אויפ'ן שיף האט רבי נחמן געהאט זיין
אפשר קען ער עפעס העלפן ,ביז ער האט געזען א התבודדות און אסאך געשריגן צום באשעפער ,אין
איד איינגעוויקלט און טלית און א פארדעקטע די שפעטערע יארן האט רבי נחמן געזאגט ,אז
פנים און דער איד דאווענט מיט קולות וברקים דארט אויפן שיף האט ער זיך אויסגעלערנט וואס
ונעימה יתירה ,האט ער אויף געהויבן דעם טלית, מיינט דאווענען מיט א אמת צום באשעפער ,ווייל
און צו זיין וואונדער האט ער געזעהן ,אז דאס איז זייענדיג אליין אויף דעם שיף אינמיטן די וואסער,
7
מער האט דער צדיק וקדוש רבי נחמן געזאגט ,אז דער אינגער רבי נחמן וואס ער האט אפאר טעג
ווען ער וואלט אין די אינגערע יארן געוואוסט ווי צוריק אנגעזידלט און געשלאגן.
שטארק די כח התפילה איז ,וואלט ער זיך נישט
אבער דער אינגערמאן רבי נחמן איז געווען
אזויפיל מסגף געווען זיין גוף ,נאר וואלט אויס
אזוי פאר'דבק'ט ,אז ער האט גארנישט געשפירט
געניצט די צייט צו מתפלל זיין און נענטער ווערן
אז איינער האט אויף געדעקט זיין פנים ,האט דער
צום גרויסן באשעפער.
איד צו געווארט ביז רבי נחמן האט געענדיגט
ווי באקאנט איז תפילה און התבודדות געווען דאווענען ,און ער האט זיך געבעטן ביי איהם אז ער
פון די שטערקסטע עבודות אין ברסלב ,און דאס זאל איהם מוחל זיין ,האט רבי נחמן מסכים געווען
האט דער צדיק וקדוש רבי נחמן אוועק געשטעלט צו מוחל זיין אויף די בזיונות ,אבער נאר מיט איין
פאר זיינע תלמידים דאן און אויך לדורות עולם ,אז תנאי ,אז ער וועט קיינעם נישט דערציילן וואס ער
עס איז אויך פאר פשוטע מענטשן ,און אז יעדער האט דא געזעהן כל זמן ער רבי נחמן לעבט ,דאס
קען אנקומען צו די העכסטע מדריגות ,דורך איז געווען זיין עניוות און זיין געוואלדיגע דרך אין
אמת'דיג מתפלל זיין און זיך מתבודד זיין און רעדן עבודת השם ,אז ער האט באמת נישט געוואלט אז
צום גרויסן באשעפער. מען זאל וויסן זיין גדלות און קדושה מיט וואס ער
האט זיך געפירט.
אמאל האט דער צדיק רבי נחמן געהערט ,ווי
זיינע מענטשן רעדן צווישן זיך אויף די גרויסקייט אזוי ווי פריער דערמאנט ,האט דער צדיק
פון זייער רבי ,און זיי האבן געזאגט ,אז עס מוז זיין וקדוש רבי נחמן חתונה געהאט ביי די 13יאר אלט,
אז ער איז אנגעקומען צו זיינע מדריגות ווייל ער ביום חופתו ביי שחרית האט ער אנגעטראפן א
האט א הויכע נשמה און ער איז א יחסן ,האט רבי עלטערע אינגערמאן מיטן נאמען רבי שמעון ,און
נחמן זיך אנגערופן און געזאגט ,אז נישט וועגן זיין דער חתן האט געכאפט א שמועס מיט דעם רבי
נשמה אדער ייחוס איז ער אנגעקומען צו די אלע שמעון בתכלית מה חובת האדם בעולמו ,און זיי
מדרגות ,נאר ווייל ער האט גאר אסאך האבן פארברענגט אין דעם שמועס א גאנצן טאג
געהאראוועט און מתפלל געווען ,און אז יעדער ביז צו די חופה.
איד אפילו א גאר פשוטע איד קען אויך אנקומען דער רבי שמעון איז דעמאלסט נאך דעם
צו די מדריגות. שמועס געווארן דער ערשטער חסיד פונעם צדיק
רבי נחמן מברסלב ,און איז אויך געווען זיין משמש
זיין התמדת התורה איז געווען עד אין לשער, פאר יארן ,און דער רבי שמעון האט עטליכע מאל
דער צדיק וקדוש רבי נחמן מברסלב זי"ע האט געבעטן פון זיין גרויסן רבין ,אז רבי נחמן זאל אים
קיינמאל נישט גע'בטל'ט קיין צייט ,אויף אזוי צו זאגן אז ער וועט זיין משמש אויך לעתיד לבוא,
ווייט ,אז ווען ער פלעגט קומען אין שוהל צו אבער רבי נחמן האט דאס נישט געוואלט אים נאך
שחרית ,ביז מען האט זיך געגרייט צו דאווענען און געגעבן ,ביז איינמאל איז געווען א מעשה פון
מען האט זיך למעשה געשטעלט דאווענען ,האט מסירות נפש פון רבי שמעון ,און דעמאלט האט רבי
דער צדיק שוין אריין געכאפט לערנען 4דפים נחמן אים צו געזאגט ,אז ער וועט אים קענען
שולחן ערוך. משמש זיין אויך לעתיד לבוא.
אין שיחות הר"ן אות ע"ו ווערט אויסגערעכנט עס ווערט דערציילט גאר אסאך מעשיות וואס
מער פון דעם צדיק'ס געוואלדיגע התמדת התורה, ברענגען נאר אביסל ארויס די הייליגע עבודה און
אבער דער עיקר זעהט מען וואס ער האט הארעוואניע פונעם צדיק וקדוש רבי נחמן
געפאדערט פון זיינע מענטשן ,איז דאס איז געווען מברסלב זי"ע ,ווי ער האט יעדע מינוט פון זיין
צו לערנען יעדן טאג ,און דארט אין שיחות הר"ן לעבן געהארעוועט צו נענטער ווערן צום גרויסן
שטייט בזה"לַ " ,וּפ ַעם ֶא ָחד ִח ֵשּׁב ַר ֵבּנוּ זִ כְ רוֹנוֹ ִל ְב ָרכָ ה, באשעפער ,אבער מיט דעם אלעם האט ער
ַמה ֶשּׁ ָה ָא ָדם ָצ ִריִ ל ְלמֹד ְבּכָ ל יוֹם ַעד ֶשׁ ֵאין ַהיּוֹם עטליכע מאל געזאגט און זיינע שפעטערע יארן,
ַמ ְס ִפּיקְ .דּ ַהיְ נוּ ִלגְ מֹר ְבּכָ ל ָשׁנָ ה ַשׁ"ס ִעם ָה ִרי"ף אז מען קען אנקומען צו די אלע מדריגות אסאך
דוֹלים ,וְ כָ ל ן־ערוַּ הגְּ ִ וְ ָהרֹא"שׁ ,וְ ַא ְר ָבּ ָעה ֻשׁ ְל ָח ָ גרינגער מיט תפילה און התבודדות אליין ,און נאך
8
וויבאלד די דרך פונעם צדיק איז דאן געווען א ַה ִמּ ְד ָר ִשׁים כֻּ ָלּם ,וְ כָ ל ִס ְפ ֵרי ַהזּ ַֹהר וְ ִתקּוּנִ ים וְ ז ַֹהר ָח ָדשׁ,
חידוש בעולם החסידות ,האט דאס ארויס גערופן וְ כָ ל ִס ְפ ֵרי ַק ָבּ ָלה ֵמ ָה ֲא ִר"י זִ כְ רוֹנוֹ ִל ְב ָרכָ ה".
התנגדות פון אסאך צדיקי הדור.
מען זעהט די לשון וואס דער צדיק האט
אבער דער צדיק האט זיך פאר גארנישט אפ געזאגט " ַעד ֶשׁ ֵאין ַהיּוֹם ַמ ְס ִפּיק" ,און דער צדיק
געשטעלט וויסענדיג אז ער ארבעט זיך אליין צו האט טאקע געמיינט צו זאגן כפשוטו ,אז א
ברענגען נענטער צום גרויסן באשעפער ,און אויך מענטש זאל האבן קביעות עיתים לתורה און אויך
האט ער מיט דעם דרך אסאך אידן מקרב געווען א ציל וויפיל צו לערנען ,און ער זאל זיך שטעלען
צום באשעפער און זיי ארויף געברענגט צום דרך א ציל וואס ער קען עס כמעט נישט אניאגן ,און
האמת ווי אזוי מען ברויך דינען דעם באשעפער, אזוי אויף דעם דרך פלעגט דער צדיק טאקע טון,
אבער ווי עס איז באקאנט האבן רוב גדולי הדור אפילו ווען ער האט שוין געהאט א עדה חסידים,
שפעטער מודה געווען ,אז דער צדיק איז געווען א און ער איז געווען פארנומען מיט זיינע מענטשן,
עובד השם באמת און האבן שפעטרע יארן מפליא האט ער כסדר געלערנט מיט א געוואלדיגע
געווען זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע התמדה.
קדושה מיט וואס ער האט זיך זיין גאנץ לעבן
געפירט. אויך האט דער הייליגער צדיק רבי נחמן זי"ע
געהאט אן עבודה גדולה אין זיך אויף פירן מיט א
דער הייליגער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע געוואלדיגע פשטות ,און ער האט דאס אריין
האט געהאט גרויס השתוקקות און מסירות נפש געברענגט ביי זיינע תלמידים ,ווי צום ביישפיל אין
אנצוקומען קיין ארץ ישראל ,און טאקע בשנת אוֹהב לקוטי מוהר"ן תורה ק"ד )תנינא( שטייט ָהיָ ה ֵ
תקנ"ט האט דער צדיק מחליט געווען און זיך י־א ָדם,ְמאֹד ֶאת ָה ֲעבוֹדוֹת ַה ְפּשׁוּטוֹת ֶשׁל ְס ָתם ְבּנֵ ָ
ארויס געלאזט אויפן וועג קיין ארץ ישראל ,קודם אוֹהב ְמאֹד ִמי שׁוּטים ַהכְּ ֵשׁ ִרים ,וְ ָהיָ ה ֵ ָה ֲאנָ ִשׁים ַה ְפּ ִ
איז דער צדיק אנגעקומען קיין איסטנבול ,און דּוּרים לוֹמר ַה ְר ֵבּה ְתּ ִחנּוֹת ַוּב ָקּשׁוֹת ְבּתוַֹ ה ִסּ ִ ֶשׁיָּ כוֹל ַ
דארט האט זיך דער צדיק אויף געהאלטן פאר א מוֹן־עם ַהכְּ ֵשׁ ִרים .וְ ָהיָ ה ַמזְ ִהיר
ַ דוֹלים ,כְּ ֶד ֶרַ ה ֲה
ַהגְּ ִ
שטיק צייט ,ערב ראש השנה בשנת תקנ"ט איז אוֹתנוּ כַּ ָמּה ְפּ ָע ִמיםְ ,לזַ ֵמּר זְ ִמירוֹת ְבּ ַשׁ ָבּת, וּמוֹכִ ַיח ָ
דער צדיק אנגעקומען קיין חיפה. כוֹעס ְמאֹד ַעל ִמי ֶשׁהוּא ָחכָ ם ְבּ ֵעינָ יו וְ ָהיָ ה ַמ ְק ִפּיד וְ ֵ
ווי עס ווערט געברענגט פון די תלמידים ,האט י־שׁ ָבּתמוֹצ ֵא ַוְ ֵאינוֹ ִמ ְת ַא ֵמּץ ְלזַ ֵמּר זְ ִמירוֹת ְבּ ַשׁ ָבּת ְוּב ָ
דער צדיק שפעטער דערציילט ,אז ער האט דארט אוֹ ְשׁ ָאר ֲעבוֹדוֹת ְפּשׁוּטוֹת ,כִּ י ִע ָקּר ַהיַּ ֲהדוּת הוּא
אין ארץ ישראל גאר אסאך אויף געטון אין דברים ִבּ ְפ ִשׁיטוּת ִוּב ְת ִמימוּת גָּ מוּרְ ,בּ ִלי שׁוּם ָחכְ מוֹת ,כַּ ְמב ָֹאר
נשגבים ,און ווי דער צדיק האט זיך כמה פעמים ֶא ְצ ֵלנוּ כְּ ָבר כַּ ָמּה ְפּ ָע ִמים .וְ גַ ם הוּא ְבּ ַע ְצמוֹ ,זִ כְ רוֹנוֹ
אליין אויס געדריקט ווען ער איז צוריק געקומען חוֹל ַאת ַהכָּ ֵבד ֶשׁנִּ ְס ַתּ ֵלּקִל ְב ָרכָ ה ,ק ֶֹדם ֶשׁ ִהגִּ ַיע לוֹ ַה ַ
פון ארץ ישראל איבער די גרויסקייט פון זיין אין ַעל־יָ דוֹ ,ק ֶֹדם ָלזֶ ה ,כָּ ל יָ ָמיו ָהיָ ה ְמזַ ֵמּר זְ ִמירוֹת ַה ְר ֵבּה
ארץ ישראל ,ווי מען זעהט ווי דער צדיק דריקט זיך י־שׁ ָבּת .ווייל זיין עבודה מוֹצ ֵא ַ
ְבּכָ ל ַשׁ ָבּת וְ ַשׁ ָבּת ְוּב ָ
אויס בזה"ל" ,כל מקום שאני הולך ,אני הולך לארץ איז געווען בתמימות און מיט א געוואלדיגע
ישראל" ,אויך האט דער צדיק זיך איינמאל אויס פשטות.
געדריקט בזה"ל" ,מי שרוצה להיות יהודי ,אי אפשר
בשנת תק"ן נאכן פטירה פון זיין שווער ,האט
כי אם על ידי ארץ ישראל".
זיך דער צדיק רבי נחמן אריבער געצויגן צום
אויך קען מען זעהן דאס חביבות פונעם צדיק שטאט מדבדיבקה ,דארט האבן זיך שוין גאר אסאך
צו ארץ ישראל ,ווי דער צדיק האט שפעטער אידן יראים ושלימים מדבק געווען אינעם צדיק
מסביר געווען פאר די תלמידים ,אז אלע זיינע און זענען געקומען מקבל זיין א דרך אין עבודת
מדריגות האט ער משיג געווען דארט אין ארץ השם ,דער צדיק האט מיט א מסירת נפש דארט
ישראל ,און מען דערציילט ,אז אזוי ווי דער צדיק געדינט דעם באשעפער און עוסק געווען בתורה
איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל ,און געגאנגען ד' און אויך אין זיין גרויסע עבודה פון התבודדות
אמות אין ארץ ישראל ,האט ער געזאגט פאר זיין בשם ,און דאס האט ער אריין געלייגט אין די אידן
משמש ,אז ער איז שוין גרייט אהיים צו פארן ,ווייל וואס זענען געקומען מיט האלטן זיין עבודה ,און
9
געווען אין דעם עניין צו ברענגען א תיקון פאר די ער האט שוין משיג געווען די הויכע מדריגות וואס
וואס דארפן עס ,אבער זיי זענען נישט אנגעקומען ער האט געוואלט משיג זיין.
צו דעם בשלימות ,אבער ער האט זוכה געווען
דערצו צוליב זיין עבודת הקטנות ומסירת נפש ,און נאכן צוריק קומען פון ארץ ישראל איז דער
צוליב וואס ער האט ליידער פארלוירן די ווייב און צדיק קודם צוריק געפארן קיין מדבדיבקה ,און נאך
עטליכע קינדער יונגערהייט רח"ל. א יאר האט זיך דער צדיק אריבער געצויגן קיין
זלאטיפאלע ,דארט אין שטאט האט דאן געוואוינט
אויך נאכן צוריק קומען פון ארץ ישראל האט דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע ,אבער ליידער
דער צדיק אנגעהויבן רעדן פון דעם עניין פון ראש האט דארט אויס געבראכן א מחלוקה צווישן רבי
השנה ,וואס כידוע איז ראש השנה געווען די נחמן און די חזנים פון שטאט ,און דאס האט
העכסטע זמן ביים צדיק וקדוש רבי נחמן זי"ע ,און געמאכט א שטיקל פירד צווישן דעם צדיק רבי
ער האט געזאגט אז" ,קיין גרעסערס דערפון איז נחמן און דער הייליגער שפאלער זיידע ,אבער
נישט דא ווי צו זיין ביי מיר אויף ראש השנה" ,אויך צדיקים האבן מעיד געווען ,אז דאס איז געווען
האט דער צדיק געזאגט" ,ראש השנה דארפן אלע העכערע זאכן וואס אונז פשוטע מענטשן קענען
זיין" ,און דער הייליגער צדיק רבי נחמן האט נישט משיג זיין ,ובמקום גדולים על תעמוד ,און די
געזאגט ,אז דעם עניין פון ראש השנה האט ער צדיקים בדורו האבן מעיד געווען ,אז דער
באקומען א מתנה פונעם באשעפער ,און אז ער הייליגער שפאלער זיידע האט אליין מעיד געווען
האט דאס נישט באקומען בירושה אדער דורך אויף הרה"ק רבי נחמן מברסלב זי"ע ,אז ער איז א
עבודות און השגות ,נאר דער גרויסער באשעפער צדיק וקדוש.
האט דאס אים געגעבן א מתנה אז ער זאל וויסן
וואס ראש השנה איז ,און דער צדיק רבי נחמן האט בערך בשנת תקס"ב האט זיך דער צדיק רבי
געזאגט ,אז אפילו נשמות וואס ער קען נישט מתקן נחמן געצויגן צום שטאט ברסלב ,און דארט האט
זיין א גאנץ יאהר ,איז ער ראש השנה אלעמען דער צדיק אנגעהויבן פירן זיין חסידות וואס איז
מתקן. ביז היינט באקאנט אלס איינע פון די גרעסטע
חסידות'ער ,דארט האבן זיך אנגעהויבן מדבק זיין
עס איז געבליבן אסאך דברי תורה און חיבורים צום צדיק אידן גדולים וקדושים בדורו ובתוכם איז
נפלאים פון דעם צדיק ובתוכם. געווען איינע פון זיינע גרעסטע תלמידים הרה"ק
רבי נתן שטרנהרץ הנקרא בפי כל ר' נתן מברסלב
ספר ליקוטי מוהר"ן ,תורותיו, זי"ע ,און דארט האט דער צדיק געוואוינט כמעט
ספר המידות ,ערכים על ספרות חז"ל, ביז צו זיין הסתלקות ,און עס איז מקובל אז דארט
סיפורי מעשיות ,סיפורי צדיקים סיפור ע"י רבינו אין שטאט ברסלב האט דער צדיק איבער געגעבן
זי"ע משנים קדמוניות, גאר אסאך דרשות און שיחות וואס זענען
שיחות הר"ן ,קובץ שיחות מרבינו זי"ע, שפעטער פארשריבן געווארן דורך זיין גרויסן
מגילת סתרים ,לגבי ביאת המשיח, תלמיד רבי נתן מברסלב זי"ע ,אויך איז מקובל די
הספר הנשרף והסתר הגנוז, מנהג ,אז די תלמידים זענען געקומען בקביעות צו
סדר תיקון הכללי ,ליקוט של עשרה פרקים מספר זייער רבין רבי נחמן מברסלב זי"ע אויף דריי זמנים
תהילים, אין יאר ,ראש השנה ,שבת חנוכה ,שבועות ,וואס די
שבחי הר"ן ,שבחיו של רבי נחמן זי"ע, דריי זמנים זענען געווען גאר געהויבענע זמנים
חיי מוהר"ן, ביים צדיק.
ליקוטי עצות.
נאכדעם וואס דער צדיק רבי נחמן איז צוריק
ער האט געהאט זיינע הייליגע קינדער. געקומען פון ארץ ישראל ,האט דער צדיק
אנגעהויבן רעדן און טוהן אין תיקון נשמות ,אזוי
בתו הצדקת מרת אדל ע"ה ,בזיווג ראשון אשת אויך האט ער אנגעהויבן רעדן וועגן דעם עניין פון
הרה"ק רבי יוסף יוסקא אויערבאך זי"ע ,בן הרה"ק תיקון הכללי ,אויף דעם עניין פון תיקון הכללי האט
רבי אברהם דב מחמלניק זי"ע ,חתן הרה"ק רבי רבי נחמן געזאגט ,אז אסאך צדיקים האבן עוסק
10
ער אמאל דורך דעם שטאט ,און דאן האט דער יעקב יוסף בעל תולדות יעקב יוסף מפולנאה זי"ע,
צדיק דערציילט ,אז בערך 70יאר צוריק האבן די בזיווג שני אשת הרה"ק רבי יצחק אייזיק רובין
רשעים די קאזאקין ימ"ש אפ געראכטן א מדוברובנה זי"ע,
שרעקליכע שחיטה אין דעם שטאט אומאן ,און זיי בתו הצדקת מרת שרה ע"ה ,אשת הרה"ק רבי יצחק
האבן רח"ל אויס גע'הרג'ט 30טויזענט אידן צדיקים אייזיק רובין מדוברובנה זי"ע,
וקדושים ,און די צדיקים זענען געקומען לקבר בתו הצדקת מרים ע"ה ,נתארסה להרה"ק רבי
ישראל אין א קבר אחים אויפן ביה"ח אין שטאט שמואל ב"ר משה זי"ע ,בן הרה"ק רבי מנחם מענדל
אומאן ,און דער צדיק האט דאן קלאר געזאגט ,אז מוויטעפסק זי"ע ,אבל נפטר קודם החתונה ,אשת
ער וויל אויך דארט ליגן לאחר מאה ועשרים. הרה"ק רבי פנחס פייבוש הורוויץ זי"ע ,בן הרה"ק
רבי לייבוש מוולוצ'סיק זי"ע,
ווי באקאנט איז דאס חסידות ברסלב דאס בתו הצדקת מרת חי' ע"ה ,בזיווג ראשון אשת
איינציגסטע חסידות וואס די רבי האט נישט הרה"ק רבי זלמן לוברסקי מקרמנצ'וג זי"ע ,ובזיווג
איבער געלאזט קיין ממלא מקום וואס זאל שני אשת הרה"ק רבי אהרן קלוצקער זי"ע ,נכד
ווייטער פירן דאס רבנות ,אבער בדרך נפלא האט הבעל התניא זי"ע,
זיך דאס חסידות פארשפרייט נאכן הסתלקות בתו הצדקת מרת פיגא ע"ה ,נפטר בילדותה,
פונעם צדיק צו איינע פון די גרעסטע חסידות'ער בנו הצדיק שלמה אפרים ע"ה ,נפטר בילדותו,
אין די וועלט ,זיין דרך אין עבודת השם איז נתקבל בנו הצדיק יעקב ע"ה ,נפטר בילדותו.
געווארן אין די גאנצע וועלט ,און טויזענטער אידן
ווערן טאג טעגליך נתקרב צום גרויסן באשעפער ליידער האט דער צדיק וקדוש רבי נחמן
מיטן כוח של אותו זקן דער הייליגער צדיק וקדוש מברסלב זי"ע גאר אסאך צער מיט געמאכט אין זיין
רבי נחמן מברסלב זי"ע. לעבן ,קודם האט ער ליידער פארלוירן זיין
רעבעצין די צדקת יונגערהייט ,דערנאך האט דער
און ווי די צוואה וואס דער הייליגער צדיק רבי צדיק פארלוירן קינדער יונגערהייט ,אויך האט
נחמן זי"ע האט איבער געלאזט בזה"ל" ,הראש דער צדיק גאר אסאך מיט געמאכט צער און
השנה שלי עולה על הכל .והיה פלא אצלי ,מחמת יסורים נוראים ,אבער דאס אלעס האט דעם צדיק
שהמקורבים אלי מאמינים לי ,ולמה לא יזהרו כל בכלל נישט מבטל געווען פון זיין עבודת הקודש,
האנשים המקורבים אלי שיהיו כולם על ראש דער צדיק האט זיין גאנצע לעבן געלעבט מיט זיין
השנה ,איש לא יעדר ,כי כל עניין שלי הוא רק ראש שטארקע אמונה אינעם גרויסן באשעפער און
השנה .והזהיר לעשות כרוז שכל מי שסר דאס אלעס איז געווען מיט א שמחה עצימה.
למשמעתו ומקורב אליו יהיה על ראש השנה אצלו,
לא יחסר איש .ומי שזוכה להיות על ראש השנה ליידער די לעצטע יארן האט דער צדיק וקדוש
ראוי לו לשמוח מאוד מאד" .אכלו מעדנים ושתו מיט געמאכט גאר שווערע יסורים ,אבער די גאנצע
ממתקים כי חדוות ה' היא מעוזכם" וזה נאמר על צייט האט דער צדיק מצדיק געווען דעם דין און
ראש השנה” .ועוד הוסיף" ,לא מבעיא אתם ,אלא כל געדינט דעם גרויסן באשעפער מיט א שמחה ,פאר
העולם כולו תלוי בראש השנה שלי". בערך 8חדשים האט זיך דער צדיק געצויגן קיין
לעמבערג לצורך רפואה ,אבער ליידער האבן די
אויך איז באקאנט ,אז דער צדיק וקדוש רבי דאקטורים נישט געקענט העלפן דעם צדיק ,אויך
נחמן מברסלב זי"ע האט צו געריפן ממש בעפאר האט דאן באטראפן דעם צדיק נאך א צרה ,ווען זיין
ער איז נסתלק געווארן ,זיינע צוויי גרויסע ביהמ"ד און זיין הויז איז ליידער ארויף אין פלאמען
תלמידים הרה"ק רבי אהרן מברסלב זי"ע און אין שטאט ברסלב און אינגאנצן חרוב געווארן.
הרה"ק רבי נפתלי מנמירוב זי"ע ,און זיי גענומען
אלס עדות אז זיי זאלן איבער געבן די ווערטער, דאן האט זיך דער צדיק די לעצטע יאר בחייו
"שכל מי שיבוא לקברו ,ויתן שם פרוטה לצדקה אריבער געצויגן צום שטאט אומאן ,און דארט האט
לעילוי נשמתו ,ויאמר שם את עשרת המזמורים דער צדיק ווייטער געפירט זיין חסידות מיט זיינע
שבתיקון הכללי ,אזי ,אפילו אם גדלו ועצמו גרויסע תלמידים ,ווערט דערציילט ,אז אפאר יאר
עוונותיו וחטאיו מאוד מאוד ,חס ושלום ,אזי בעפאר דער צדיק האט זיך געצויגן קיין אומאן ,איז
11
פרייטאג צונאכט ביי קידוש די בעכער אראפ אתאמץ ואשתדל לאורך ולרוחב להושיעו ולתקנו",
געפאלן און זיך אויסגעגאסן ,האט דער צדיק רבי והוסיף "רק שיקבל על עצמו להבא שלא ישוב אל
נחמן זי"ע זיך אנגערופן בזה"ל" ,היינט האבן מיר דרכו הרעה",
איינגעפלאנצט דעם נאמען ברסלב ,און אונזערע
מענטשן וועלן שוין אויף אייביג גערופן ווערן אויפן "אז ווער עס וועט זיך משתדל זיין צו קומען
נאמען פון דעם שטאט ברסלב". אויף זיין ציון הקדוש ,און ער וועט געבן א פרוטה
••• פאר צדקה לעילוי נשמתו ,און ער וועט זאגן די 10
בעפאר דער צדיק איז קומען וואוינען קיין קאפיטלעך פון תיקון הכללי ,דאן אפילו ער וועט
ברסלב ,האט דער צדיק וקדוש רבי נחמן זי"ע ח"ו זיין א בעל עבירה פיל מיט גרויסע חטאים ,וועט
געוואוינט אין זלאטיפאלע ,ער איז געקומען ער דער צדיק זיך משתדל זיין אויף די לענג און די
וואוינען אין זלאטיפאלע ממש פאר ראש השנה, ברייט צו העלפן דעם איד ,אבער דער צדיק האט
און די שטאט מענטשן האבן געהערט ,אז עס איז מוסיף געווען ,אז מען זאל זיך מקבל זיין מכאן
געקומען צו זיי אין שטאט א נייע רבי וואוינען ,און ולהבא נישט צו זינדיגן".
זיי האבן שוין געהאט געהערט בעפאר ,אז ביי דעם אויך איז באוויסט גאר אסאך מאמרים פונעם
רבי איז די יו"ט ראש השנה א גרויסע טאג און אלע צדיק וועגן דינען דעם באשעפער מיט א שמחה,
זיינע מענטשן קומען צו אים לכבוד ראש השנה, און אז א איד טאר קיינמאל נישט אויף געבן אפילו
זענען זיי געגאנגען לאדענען דעם רבי'ן ,אז ער זאל מען איז ליידער גאר ווייט אוועק פונעם דרך
קומען דאווענען אלע תפילות ימים נוראים אין די האמת ,ווייל א איד איז קיינמאל נישט פארלוירן,
שטאטישע שול ,און זיי וועלן אים איבערגעבן ובתוכם האט דער צדיק געזאגט.
אלעס ,ער וועט קענען צושיקן זיינע בעלי תפילות "מצווה גדולה להיות בשמחה תמיד".
וכו'. "אין שום יאוש בעולם כלל".
דער צדיק רבי נחמן זי"ע האט טאקע "כל העולם כולו גשר צר מאוד ,והעיקר -לא
אנגענומען די איינלאדענונג פון די שטאט להתפחד כלל".
מענטשן און אלעס איז געפארן כשורה ,אבער יום "אם אתה מאמין שיכולים לקלקל ,תאמין שיכולים
הקדוש איז צו געגאנגען איינער פון די שטאט לתקן".
מענטשן אהן דעם וואס דער רבי זאל אים צושיקן "כשאדם יודע שכל מארעותיו הם לטובתו ,זאת
צום עמוד צו שחרית ,און יענעמס שווער איז צו הבחינה היא מעין עולם הבא".
געגאנגען צום עמוד ביי מוסף ,און עס האט זייער
געשטערט דעם רבין ,ווייל דער צדיק האט דאן אויך האט דער צדיק גאר שטארק מדגיש
פארארבעט גרויסע זאכן און פראבירט מבטל זיין געווען ,אז התקרבות צו צדיקי אמת איז איינע פון
א גזירה וואס האט ליידער דאן געשוועבט אויף די יסודות פאר איד ,ווייל דורך זיך מדבק זיין אין
כלל ישראל. צדיקי אמת קומט מען אן צו דעם אמת'ן אמונה
טהורה אינעם גרויסן באשעפער.
לפלא איז דער וואס איז צו געגאנגען צום
עמוד פאר מוסף פלוצלינג שטים געווארן ,און ער נסתלק לגנזי מרומים ח"י תשרי ב' דחוה"מ
האט נישט געקענט ארויס זאגן א ווארט ,און בלית סוכות בשנת תקע"א זייענדיג נאר 38יאר אלט,
ברירה איז ער אוועק געגאנגען פון דעם עמוד ,און ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט אומאן.
דער צדיק רבי נחמן זי"ע האט צו געשיקט זיין בעל זכותו הגדול יגן עלינו
תפילה צום עמוד ,און מיט דעם האט דער צדיק ועל כל ישראל אמן.
מבטל געווען די גזירה ,מוצאי יום הקדוש האט
דער רבי געזאגט ,אז די חזנים וואס זענען היינט מעשיות
צוגעגאנגן זענען געווען אזוי ווי די מטבע פון
אברהם אבינו ע"ה ,וואס ווי באקאנט זאגן חז"ל ,אז דער צדיק רבי נחמן האט געוואוינט די לעצטע
די מטבע וואס אברהם אבינו האט געמאכט ,איז 8יאהר פון זיין לעבן אין די שטאט ברסלב ,די
געווען אויף די מטבע אויס געקריצט "בחור ערשטע שבת וואס ער איז געווען אין ברסלב ,איז
12
איז געווען צווישן די גרויסע תלמידים פונעם ובתולה" פון איין זייט ,און "זקן וזקנה" פון די
בעש"ט זי"ע ,אז ער וועט נעמען אחריות און אנדערע זייט ,אזוי אויך די חזנים דער אינגערמאן
אכטונג געבן אויפן קינד ביז מען וועט צוריק פון שחרית און דער עלטערער פון מוסף האבן
קומען ,און בזכות דעם האט רבי נחמן זוכה געווען ביידע פשוט געוואלט געפעלן זייערע ב"ב אין די
צו זעהן דעם הייליגן תולדות בלויז איין מאהל אין עזרת נשים.
זיין לעבן ,און דער צדיק רבי נחמן האט שטענדיג •••
מכיר טוב געווען פארן צדיק רבי חיים קראסנע'ר נאכן וואוינען 2יאהר אין זלאטיפאלע ווי ער
אויף דעם זכי'. האט געליטן געפערליכע רדיפות און די מחלוקת
••• אויף רבי נחמן האט זיך ליידער געשטארקט פון
דער הייליגער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע טאג צו טאג דארט אין זלאטיפאלע ,איז דער צדיק
פלעגט אסאך צו פאסטן 18 ,מאהל א יאהר האט רבי נחמן אריבער וואוינען קיין ברסלב ,און רבי
ער געפאסט משבת לשבת זיך מסגף צו זיין ,איין נחמן האט געזאגט אויף זיך ,אז ער איז שוין פטור
מאל האט פאסירט ,אז אינמיטן וואך פון פאסטן פון גיהנום ,ווייל די גמרא זאגט דאך אז משפט
איז רבי נחמן אזוי שוואך געווארן ,אז ער איז צוזאם רשעים בגיהנום איז פאר 12חדשים ,און ער האט
געפאלען און עס האט זיך גענומען רינען בלוט פון שוין געהאט דעם גיהינום פאר דאפעלט 2יאר.
זיין נאז און אויערען ,זיין משב"ק ר' חייקל האט •••
געזעהן וואס גייט פאר ,איז ער געקומען מיט עסן, דער הייליגער צדיק רבי יעקב יוסף בעל
און געזאגט פאר'ן רבי'ן אז ער מוז שוין עסן ,אבער תולדות יעקב יוסף זי"ע ,איז כידוע געווען דער
דער רבי האט בשום אופן נישט געוואלט עסן ,און עלטסטער תלמיד פונעם הייליגן בעש"ט זי"ע ,ער
וואס דער גבאי ר' חייקל האט נאר פראבירט איז איז געווען בערך דעם זעלבן יארגאנג פונעם
נישט געגאנגן ,דער רבי האט בשום אופן נישט הייליגען בעש"ט ,און דער הייליגער תולדות איז
גאוואלט אויספאסטן. שוין אין די יארן נאכן הסתלקות פונעם בעש"ט
נישט געקומען קיין מעזיבוז ,נאר פון מאל צו מאל
דער גבאי ר' חייקל זעענדיג אז די רבי וויל זיך פלעגן די תלמידי הבעש"ט פארן קיין פולנאה צו
נישט ברעכן ,האט ער געסטראשעט דעם רבין ,אז באזוכן דעם הייליגען תולדות.
ער וועט מפרסם זיין אין גאס אז די רבי פאסט
איינמאל האט דער צדיק רבי נחמן אלס קינד
משבת לשבת ,און ווי באוויסט האט דער צדיק
געהערט ,ווי די הייליגע תלמידי בעש"ט ווילן פארן
וקדוש רבי נחמן זי"ע בשום אופן נישט געוואלט אז
צום תולדות ,האט ער אויך געוואלט מיט פארן,
מען זאל וויסן פון זיין עבודה )חוץ די רעבעצין און
אבער עס איז געווען א לאנגע וועג פון בערך 60
דער גבאי( ,האט דער רבי געזאגט פארן גבאי'ן ר'
מייל ,און בימים ההם איז מען געפארן מיט א פערד
חייקל ,אז ער זאל שחט'ן א עוף און אויפקאכן א זופ,
און וואגן ,האבן די תלמידי בעש"ט אים נישט
דער ר' חייקל האט זיך געפרייט אז ס'איז אים
געוואלט מיט נעמען צוליב דעם טיטול הדרך ,ווען
געלונגען און דער רבי וועט עפעס עסן.
רבי נחמן האט געזעהן אז קיינער וויל נישט נעמען
קיין אחריות אויף אים ,וויבאלד זיין טאטע דער
אבער אזוי ווי די זופ איז גרייט געווארן און ר'
צדיק רבי שמחה זי"ע איז געווען א צדיק נסתר און
חייקל האט עס אריין געברענגט צום רבי'ן ,האט
נישט געהאט קיין אפיציעל פארקער מיט די אלע
דער רבי אים געהייסן ער זאל דערווייל אראפ לייגן
צדיקים ,ווייל ער פלעגט דינען דעם אויבערשטען
דעם טעלער זופ אויפן טיש ,און ער זאל צוזאמען
באהאלטן פון מענטשן.
מיט אים זינגן" ,דעם פרומען ניגון") ,וואס די ניגון
זינגט מען היינט אויף מעין עולם הבא אין ברסלב דערפאר אזוי ווי די וואגען האט געהאלטן
ביי שלש סעודות( ,ר' חייקל האט געזונגען דעם ביים ארויס פארן ,האט רבי נחמן אריין געשטעקט
ניגון ,און ווען ער האט געענדיגט האט די רבי אים זיין פוס אין די רעדל פונעם וואגען אז עס זאל
געהייסן זינגן נאכאמאל ,און נאכדעם האט דער נישט קענען פארן ,און דער יונגער צדיק האט
רבי געגעבן א שמעק די זופ און נישט געגעסן ,און זייער געוויינט אז ער וויל מיט קומען ,האט זיך
ווייטער משלים געווען דעם תענית ,דאס איז אנגערופן דער צדיק רבי חיים קראסנע'ר זי"ע וואס
13
געווארן צענדליגע הייזער פון אידן ובתוכם די געווען דעם גרויסן כוח און קדושה פונעם צדיק און
שטוב און ביהמ"ד פונעם צדיק רבי נחמן זי"ע ,און זיין געוואלדיגע מסירת נפש פאר עבודת השם.
יענע וואך האט זיך דער צדיק רבי נחמן טאקע •••
אריבער געצויגען קיין אומאן. ווען דער צדיק וקדוש רבי נחמן מברסלב זי"ע,
איז געווען נישט געזונט די לעצטע 3יאר בחייו,
די תלמידים און חסידים האבן אין דעם איז איינמאל געווען ביי אים זיין אייניקל ישראל בן
געזעהן א גרויסע מופת ,ווייל א וואך בעפאר די מרת שרה בת רבינו נחמן זי"ע ,דער אייניקל איז
פייער האט אויס געבראכן ,האט דער צדיק רבי דאן געווען בערך 4יאר אלט ,האט אים דער זיידע
נחמן געשיקט א שליח צום שטאט אומאן ,אז ער געזאגט בזה"ל" ,בעט ביים באשעפער אז איך זאל
זאל זיך נאך פרעגן אויב עס איז דא דארט אין זיין געזונט" ,האט דער אייניקל געזאגט ,גוט איך
אומאן א דירה פארן צדיק ,און גלייך נאכן שריפה וועל בעטן דעם באשעפער אז די זיידע זאל געזונט
איז אנגעקומען צוריק דער שליח מיט די בשורה, ווערן ,אבער איך וויל דעם זייגער פונעם זיידע.
אז די אידן פון שטאט זענען זייער פרייליך צו
מקבל זיין דעם צדיק ביי זיי אין שטאט. האט דער זיידע דער צדיק רבי נחמן אראפ
דערציילט מען ,אז ווען דער צדיק וקדוש רבי גענומען דעם זייגער ,און אים דאס אהין געגעבן,
נחמן מברסלב זי"ע איז ארויס פון שטאט ברסלב און דערביי האט זיך דער זיידע אנגערופן
אויפן וועג קיין אומאן ,האט דער צדיק געזאגט ,אז שמייכלדיג צו די אנוועזענדע ,איר זעהט ער פירט
באמת איז ראטזאם אז איך זאל יעצט אוועק פארן זיך שוין ווי א גוטע איד און בעט א פדיון ,דער
פון שטאט ברסלב ,ווייל די אידן פון שטאט זענען אייניקל האט זיך אויסגעדרייט צו די וואנט ,און
נעבעך זייער בצער ,און דערפאר איז נישט קיין געזאגט מיט א ערנסטקייט "גא-ט גא-ט לאז דער
ריכטיגע זאך אז איך זאל דא זיין וויבאלד איך בין זיידע זיין געזונט" ,האבן די אנוועזנדע
דאך בשמחה. געשמייכלט ,האט דער זיידע דער צדיק רבי נחמן
זיך אנגערופן" ,אט אזוי דארף מען דאווענען" מיט
און דער צדיק האט דאס מיט א אמת מסביר א אמת און א תמימות.
געווען ,אז אויב וואלט זיך די פייער נישט •••
אנגעכאפט אין מיין שטוב ,וואלט איך געברויכט דער גרויסער תלמיד הרה"ק רבי נתן מברסלב
זיין בצער ,ווייל איך ברויך דאך מיך משתתף זיין אין זי"ע האט געזאגט ,אז דער רבי דער צדיק וקדוש
די צער פון די אנדערע אידן ,אבער וויבאלד די רבי נחמן מברסלב זי"ע האט געזאגט ,אז וויבאלד
פייער האט פארברענט מיין שטוב און מיין גאנצע זיין משפחה קומט פון די גזע פון מלכות בית דוד
פארמעגן און אויך ליידער די ביהמ"ד ,ברויך איך המלך ע"ה ,וואס ווי עס איז ידוע אין די וועלט האט
דאך מקבל זיין די יסורים באהבה און מיט א שמחה דוד המלך ע"ה זיין גאנץ לעבן געהאט א לב נשבר,
גדולה ,ווייל חז"ל זאגן דאך" ,חייב אדם לברך על ווי מען קען זעהן אין ספר תהילים ווי רוב
הרעה ,כשם שמברך על הטובה" ,און ווי די גמרא קאפיטלאך זענען געזאגט געווארן מיט א צובראכן
זאגט "לקבולי בשמחה" ,דערפאר ברויך איך אוועק הארץ ,און דערפאר איז ער רבי נחמן זי"ע אויך
פארן פון שטאט ,ווייל ווי אזוי קען איך זיין בשמחה געווען בטבע א צובראכן הארץ ,האט אבער דער
ווען א אנדערע איד איז ליידער בצער ,דאס איז צדיק זיין גאנץ לעבן מיט א מסירת נפש צובראכן
געווען די גרויסע מידה און די גרויסע אמונה וואס זיין טבע און געווען בשמחה ,ווייל דאס איז די
דער צדיק האט באמת געהאט אינעם גרויסע און איינציגסטע וועג פאר עבודת השם.
הייליגען באשעפער. •••
••• ווערט געברענגט א מעשה נפלא ,פון וואס מען
אין ספר חיי מוהר"ן ווערט דערציילט ,אז אין די קען זעהן די הייליגע אויגן און די רוח הקדוש וואס
יונגע יארן פלעגט דער צדיק וקדוש רבי נחמן דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט געהאט,
מברסלב זי"ע זיך באהאלטן אין די טיפע וועלדער געווען איז דאס ר"ח אדר בשנת תק"ע ווען עס
ארום מעדוועדיווקע כדי זיך אויסצורעדן דאס האט ליידער אויס געבראכן א שרעקליכע פייער
הארץ צום באשעפער אין התבודדות ,איינמאל איז אין שטאט ברסלב און ליידער איז דאן פארברענט
14
געקלאפט די נעגל האט אמאל געזען ,ווי דער ער געזעסן טיף אין וואלד און מתפלל געווען מיט
קעניג גייט מיט די גאלדענע קרוין אויפן קאפ ,און גרויס געוויין ,אינמיטן האבן זיך באוויזן אפאר
ער האט זיך דערשראקן און געטראכט צו זיך ,וואס קליינע גויישע פאסטעכער וועלכע האבן אים
איז דען מיין פשוטע ארבעט ווערד קעגן דעם וואס געזען שרייען און וויינען צום הימל.
מאכט די הערליכע קרוין.
די קינדער האבן אנגעהויבן לאכן פון אים און
האט דער מלך אים געלאזט וויסן ,אז אויב די געווארפן שטעקנס און שטיינער אויף אים כדי אים
שוך וועלן נישט זיין גוט פארראכטן וועט דער מלך צו שטערן ,דער צדיק רבי נחמן האט זיך אבער
נישט קענען גיין אויף די פיס ,און ממילא איז זיין אפילו נישט ארומגעדרייט און האט ווייטער
קליינע מלאכה אזוי וויכטיג ווי די גרעסטע זאך ,און ממשיך געווען זיין תפילה מיט א ברענענדיגע
מיט דעם האט רבי נחמן געוואלט אויפמונטערן דביקות כאילו קיינער איז נישט דארט ,שפעטער
יעדן פשוטן איד ,אז אפילו א קליינע מצוה אדער א האט ער פארציילט פאר זיינע מקורבים ,אז פון
קורצע תפילה פונעם הארצן ,איז גאר טייער און דעם האט ער געלערנט א טיפע הנהגה פארן לעבן,
חשוב ביים גרויסן הייליגען באשעפער. אז ווען א מענטש וויל דינען דעם באשעפער טאר
••• ער זיך נישט דערשרעקן פון קיין שום שפאט אדער
אין ספר שיחות הר"ן ווערט דערציילט ,אז עס שטרויכלונגען וואס קומען אים אין וועג.
איז געווען א יונגערמאן וואס איז געקומען צו •••
לויפן צום רבי'ן דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע אין חיי מוהר"ן ווערט דערציילט ,אז ווען דער
מיט גרויס צער ,ווייל ער האט פארלוירן דעם צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע איז געווען שטארק
שליסל צו זיין געשעפט אדער שאנק ,און ער קען קראנק אויף די לונגען אין זיינע לעצטע יארן ,איז
נישט עפענען די טיר און ער פארלירט זיין פרנסה, ער געפארן קיין לעמבערג זיך צו היילן ביי די
און דער יונגערמאן האט געבעטן א ברכה אדער א גרעסטע דאקטוירים ,איינער פון די בארימטע
מופת צו טרעפן דעם שליסל. פראפעסארן האט אים אונטערגעזוכט און געזען
אז די לונגען זענען כמעט אינגאנצן פארדארבן
דער צדיק רבי נחמן האט אים געקוקט מיט
לויט די טבע פון דער רפואה ,און דער דאקטאר
רחמנות און געזאגט" ,דו זוכסט דעם שליסל פון
האט זיך שטארק געוואונדערט און געפרעגט דעם
דיין געשעפט ,אבער ביסטו אמאל געווען אזוי
רבי'ן ,וויאזוי ער קען בכלל אטעמען און לעבן מיט
באזארגט איבער דעם שליסל פון דיין הארץ" ,און
אזעלכע קראנקע לונגען.
ער האט אים מסביר געווען ,אז דער באשעפער
געבט יעדן מענטש א הארץ וואס קען זיך עפענען דער צדיק רבי נחמן האט אים געענטפערט
צו תורה און תפילה ,נאר אסאך מאל פארלירט דער מיט א רואיגקייט" ,א מענטש לעבט נישט בלויז פון
מענטש דעם וועג וויאזוי עס צו עפענען און דאס די פליישיגע לונגען ,נאר פון די אמונה און די
הארץ בלייבט פארשלאסן מיט א שלאס ,און רבי לעבעדיגע כח פונעם בורא עולם וואס גיסט אריין
נחמן האט אים אנגעווארימט אז ער זאל מאכן חיות אין דעם גוף" ,דער דאקטאר איז געבליבן
התבודדות און רעדן פשוט צום אייבערשטן ,ווייל פארציטערט פון זיינע ווערטער און האט געזאגט
תפילה מעומק הלב איז דער ריכטיגער שליסל וואס פאר די ארומיגע" ,דאס איז נישט קיין געווענליכער
עפנט אויף אלע פארשלאסענע טירן פון דער נשמה. מענטש נאר א מלאך וואס שטייט העכער די טבע".
••• •••
אין ספר שבחי הר"ן ווערט דערציילט ,אז אין אין ספר שיחות הר"ן ווערט דערציילט ,אז דער
די יונגע יארן פלעגט דער צדיק וקדוש רבי נחמן צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט אמאל
מברסלב זי"ע כסדר שרייבן אסאך טיפע השגות דערציילט פאר זיינע חסידים ,אז עס איז געווען א
און סודות התורה אויף קליינע צעטלעך און קעניג וואס האט פארמאגט פילע קנעכט ,און
קונטרסים ,איינמאל איז ער געזעסן ביינאכט און יעדער קנעכט האט געהאט א באשטימטע
געלערנט ביז שפעט ,פלוצלונג האט ער מלאכה ,איינער האט געמאכט די קרוין פונעם
צונויפגענומען א גאנצע בינטל פון זיינע אייגענע מלך ,און א צווייטער האט בלויז געקלאפט די נעגל
הייליגע כתבים וואס ער האט געארבעט דערויף פאר די שוך פונעם מלך ,דער קנעכט וואס האט
15
אבער ער האט זיך נישט בעגניגט מיטן בלויז מיט גרויס יגיעה ,און האט זיי אריינגעווארפן גלייך
ארויסנעמען דעם מידה פון כעס ,נאר ער האט אין דעם ברענענדיגן אויוון.
געארבעט ביז עס זאל אין הארץ נישט בלייבן קיין
קפידא ,און אין ארץ ישראל האט ער זוכה געווען זיין שטוב מענטשן האבן דאס געזען און זענען
צום גמר התיקון ,ביז אפילו ווען איינער האט אים געווארן איבערראשט ,און האבן נישט
וויי געטון ,האט זיך אין אים נישט אויפגעוועקט פארשטאנען ,וויאזוי ער קען פארברענען אזעלכע
קיין בייזקייט. גרויסע חידושים ,האט דער צדיק רבי נחמן זיי
••• געענטפערט מיט גרויס ערנסקייט" ,יעדעס מאל
אין ספר שבחי הר"ן ווערט דערציילט ,אז ווען וואס א מענטש שטייגט אויף א העכערע מדרגה אין
דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט באשלאסן עבודת השם ,דארף ער פילן ווי ער האט נאך
צו פארן קיין ארץ ישראל אין יאר תקנ"ח ,האט ער גארנישט אנגעהויבן ,און די אלטע פארשטאנד איז
נישט געהאט קיין געלט אויף די הוצאות פון די גארנישט קעגן די נייע לעכטיגקייט וואס גאט
וועג ,זיין רעבעצין האט אים געפרעגט מיט טרערן באווייזט אים יעצט" ,און דער צדיק האט נישט
וויאזוי ער קען פארלאזן די שטוב ווען עס איז געוואלט בלייבן צוגעבונדן צו זיינע נעכטיגע
ממש נישט דא קיין ברויט פאר די קינדער ,האט מדרגות ,נאר אלעמאל אנהייבן פון פריש.
דער צדיק רבי נחמן געענטפערט מיט א שטארקע •••
תמימות ,אז די גרעסערע קינדער קענען גיין דינען אין שבחי הר"ן ווערט דערציילט ,איבער די
אין הייזער ,די קלענערע קינדער וועט מען מוזן געוואלדיגע אמונה פשוטה פונעם צדיק וקדוש
געבן פאר גוטע לייט וואס וועלן זיך מרחם זיין אויף רבי נחמן מברסלב זי"ע ,אין זיינע יונגע יארן איז
זיי ,און די מאמע וועט אויך טרעפן עפעס א פרנסה. דער צדיק רבי נחמן זי"ע אסאך געגאנגען צום ציון
פונעם זיידן דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע אין
און דער צדיק האט געזאגט פארן רעבעצין ,אז מעזיבוז ,און בעטן פונעם זיידן ,אז ער זאל אים
ער מוז פאלגן דעם רצון השם און פארן קיין ארץ העלפן נאנט ווערן צום אייבערשטן ,ער פלעגט גיין
ישראל אפילו אויב עס קאסט דאס גאנצע לעבן, ביינאכט ,אפילו אין די גרעסטע ווינטער-קעלט,
אויפן שיף איז געווען א שרעקליכע סכנה ווען דער און נאכן לאנג זיין ביים ציון איז ער געגאנגען א
צדיק האט גאר אסאך געליטן און עס איז געווען ווייטן וועג צום מקוה ,און כאטש עס איז געווען א
גרויסע שטורם ווינטען און די שיף איז געווען אין ווארעמער מקוה אינעם באד ,האט ער
א גרויסע סכנה פון זינקען ,אבער רבי נחמן האט אויסגעקליבן דעם קאלטן מקוה אינדרויסן און זיך
זיך מוסר נפש געווען אויף יעדן טריט ביז ער איז מוסר נפש געווען אויף טהרה,
אנגעקומען צום הייליגן לאנד ,וואו ער האט
ווען דער צדיק רבי נחמן זי"ע האט געוואוינט
געזאגט" ,אז ווי נאר ער האט געטראטן פיר אמות
ביים שווער און געוואלט איבערגעבן א בקשה
אין ארץ ישראל האט ער שוין משיג געווען דאס
פארן זיידן דער בעל שם טוב זי"ע ,איז מעזיבוז
וואס ער האט געברויכט משיג זיין".
געווען צו ווייט ,פלעגט ער גיין מיט א תמימות צום
•••
ציון פון הרה"ק רבי ישעיה מיאנוב זי"ע אין סמילא,
אין שבחי הר"ן ווערט געברענגט ,אז ביי די
וואס איז געווען נענטער ,און דארט האט ער
נסיעה פונעם צדיק וקדוש רבי נחמן מברסלב זי"ע
געבעטן רבי ישעיה זי"ע ער זאל זיין א שליח און
קיין ארץ ישראל ,איז דער צדיק אריבער גאר אסאך
איבערגעבן זיין בקשה פארן זיידן דער בעל שם
שווערקייטן און די וועג איז נישט אנגעקומען אזוי
טוב זי"ע ,מיט אזא פשוטע אמונה האט ער זיך
בנחת ,אבער דער צדיק האט כסדר מרמז געווען,
פארבונדן מיט די צדיקים פון פריערדיגן דור.
אז ער האט דעם גאנצן נסיעה גענומען אויף זיך צו
•••
אויפטון גאר הייליגע ענינים.
אין שבחי הר"ן ווערט געברענגט ,אז דער צדיק
חול המועד סוכות זענען אלע געגאנגען צו רבי נחמן מברסלב זי"ע האט דערציילט ,אז פון
מערת אליהו הנביא ,דער עולם האט געטאנצט נאטור איז ער אין אנהייב געווען א גרויסער כעסן,
דארט מיט גרויס שמחה ,אבער רבי נחמן זי"ע איז און ווען ער האט געוואלט ווערן אן אמת'ער
געזעסן מיט הכנעה און א צעבראכן הארץ ,אויך ערליכער איד ,האט ער אנגעהויבן ברעכן די מדה,
16
געקענט טרעפן קיין תירוץ ,זענען זיי געגאנגען שמחת תורה איז ער געזעסן איינגעבויגן און נישט
פרעגן רבי נחמן זי"ע ,אבער נאך איידער זיי האבן מיטגעטאנצט ,ער איז געווען אינמיטן א טיפער
אים געזאגט וואס זיי ווילן ,האט דער רבי אליין עבודה ,נאך שמחת תורה האט ער געזאגט פאר זיין
ארויסגעזאגט זייער קשיא און געגעבן א ריכטיגן באגלייטער" ,ברוך השם ,איך האב אויסגעפירט
תירוץ ,פון גרויס וואונדער און התפעלות האבן זיי וואס איך האב געוואלט אויף דעם בעסטן אופן" ,און
געקושט די פיס פונעם רבין און געזאגט" ,מיר דעמאלט האט ער אנגעהויבן זיך גרייטן צוריק
פארשטייען אז איר זענט קליגער פון אונזער רבי, אהיים צו פארן.
אבער פון וואו האט איר געוואוסט וואס מיר
און נאכן דורכגיין אלע מניעות אויפן וועג קיין
טראכטן" ,האט זיי דער צדיק רבי נחמן
ארץ ישראל האט רבי נחמן זי"ע געזאגט" ,קיין איין
געענטפערט" ,ווען דער מח איז ריין קען מען
תנועה און מחשבה פאר א דבר שבקדושה ווערט
דערקענען א מחשבה פון די האר פונעם מענטש",
נישט פארלוירן ,אמאל איז א מענטש צעמישט צי
ווען זיי זענען ארויס ,האבן זיי געזאגט איינער צום
ער וועט קענען אויספירן די עבודה ,אבער אויב א
צווייטן ,אז אפילו דער הסבר איז העכער פון
איד שטארקט זיך צום סוף און ברעכט דורך ,ווערן
מענטשליכן שכל.
אפילו אלע פריערדיגע ספקות ,טריט און
•••
אנשטרענגונגען נרשם למעלה לטובה ,ווייל דער
עס ווערט געברענגט אין ספר כוכבי אור ,אז
גוטער סוף הייבט אויף דעם גאנצן שווערער וועג".
אמאל איז דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע
•••
געקומען צו די משכילים אין שטאט אומאן און
אין ספר חיי מוהר"ן ווערט דערציילט ,אז ווען
געזען ביי זיי א ספר אין גריכיש ,און ער האט
דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע איז געווען אויפן
געפרעגט פון זיי וואס דאס איז ,און זיי האבן אים
וועג קיין לעמבערג ,איז ער דורכגעפארן די גרויסע
אוועקגעמאכט און געזאגט" ,דאס איז נישט פאר
שטאט בראד ,וואו עס האבן געוואוינט אסאך
אייך" ,ווען זיי האבן דאס עטליכע מאל
למדנים און משכילים וואס האבן נישט
איבערגעזאגט ,האט דער צדיק רבי נחמן גענומען
פארשטאנען די וועג פון חסידות ,עטליכע
דעם ספר אין האנט ,און ער האט אנגעכאפט א צאל
מענטשן האבן אים פרובירט צו פארהאלטן מיט
בלעטער און געזאגט בעל פה וואס עס שטייט
קלאציגע פראגעס און קשיות כדי אים צו
פונקט אויף יענעם בלאט און אין יענער שורה ,די
פארשעמען ברבים ,אבער דער צדיק רבי נחמן
משכילים זענען שטארק נתפעל געווארן ,און פון
האט זיי געענטפערט מיט א מוראדיגע איידלקייט
דעמאלט איז זיין חכמה ביי זיי נאך גרעסער
און קלוגשאפט ,אן קיין שום כעס אדער ווערן
געווארן.
אפילו ברוגז.
•••
אין ספר כוכבי אור ווערט געברענגט ,אז די איינער פון די גרויסע קעגנער האט אים
משכילים פון שטאט אומאן האבן געהאט א געפרעגט מיט חוזק" ,וואס פאר א חידוש ברענגט
הסכמה צווישן זיך ,קיינמאל נישט צו דערמאנען איר פאר די וועלט" ,האט אים דער צדיק רבי נחמן
דעם אייבערשטן ,אבער ווען זיי זענען געזעסן ביים געענטפערט מיט א פשטות" ,איך ברענג נישט קיין
רבי'ן דער צדיק רבי נחמן ,וואס האט דאך מקרב נייע תורה ,איך ברענג נאר א וועג פאר צובראכענע
געווען יעדן איד צום באשעפער ,נישט קיין חילוק אידן צו געדענקען אז גאט האט זיי נאך אלץ ליב,
וואס יענער איז געווען ,איז זיי שטענדיג און אז קיין שום יאוש עקזיסטירט נישט אויף דער
אריינגעקומען אין מויל דעם באשעפער ,און זיי וועלט" ,ווען דער פרעגער האט געהערט דעם
פלעגן זאגן איינער פארן אנדערן" ,הירש בער ,עס ענטפער מיט אזא אמת און רואיגקייט ,האט ער זיך
איז דא א גאט אויף דער וועלט". פארשעמט און האט אים אפגעלאזט ,און פון דאן
מכבד געווען דעם צדיק מיט גרויס כבוד.
צוביסלעך איז זייער קשר צום רבי'ן געווארן •••
שטערקער און שטערקער ,ביז ראש השנה בשנת אינעם ספר כוכבי אור ווערט דערציילט ,אז די
תקע"א זענען זיי געקומען דאווענען ביי זיין קיבוץ, חכמים פון אומאן האבן געהאט א שווערע קשיא
די דינסט ביים רבין האט גערופן דעם משכיל הירש אויף זייער גרויסן פילאזאף ,אבער האבן נישט
17
דערביי דערמאנט א רייכן מענטש ,נחמן נתן ,און בער צו טרינקען א קאווע ,אבער ער האט נישט
געזאגט ,אפילו ער וואלט מסכים געווען צו זיין געוואלט גיין צום רבין'ס תקיעת שופר ,אבער נאך
ארעם ,ווי איידער צו ליגן אונטער א הויפן ערד". די הסתלקות האבן זיי געוויינט צום תלמיד רבי נתן
און געזאגט" ,דיר פעלט דער רבי? ,אונז פעלט דער
אויפן וועג אהיים האט רבי טוביה געהערט ,אז רבי ,ווען ער וואלט געלעבט וואלטן מיר געווארן
זיין הויז און זיין גאנצע פארמעגן זענען פארברענט בעלי תשובה און צדיקים גמורים" ,ווייל דאס איז
געווארן ,אבער בדרך נס זענען אלע נפשות געווען דעם אמתן השפעה פון דעם צדיק אפילו
געראטעוועט געווארן ,און אויך האט ער געהערט, אויף די גאר נידעריגע אידן.
אז יענער נחמן נתן איז געשטארבן אויפן וועג מיט •••
א זאק גאלד ,דעמאלט האט ער פארשטאנען די אין ספר סיפורים נפלאים ווערט דערציילט א
רוח הקודש פונעם רבי'ן. מעשה נורא ,א מאן און פרוי זענען געקומען צום
••• צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע בעטן פאר קינדער,
אין ספר פעולת הצדיק ווערט דערציילט ,אז דער רבי דער צדיק רבי נחמן האט זיי געזאגט" ,איר
דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט אמאל וועט ביי מיר געהאלפן ווערן צווישן טאג און נאכט",
דערציילט ,אז אין זיינע יונגע יארן ,נאך דער עס איז געווען א גרויסע וואונדער פאר די
חתונה ,פלעגט ער דער הייליגער רבי נחמן זי״ע פארפאלק דעם ענטפער פונעם רבין ,אבער זיי
גיין אין א שטילן וועג זיך מתבודד זיין און זיך מדבק האבן באמת געגלייבט אין די ברכה פונעם צדיק
זיין אינעם אייבערשטן ,אויפן וועג ווי ער פלעגט און געגלייבט מיט אמתע אמונת צדיקים ,אז
דורך גיין ,איז געשטאנען א גרויסער צלם ,א שתי ישועה קרובה לבוא.
וערב ,ווי עס איז געווען איינגעפירט אין די
דערפער ,און יעדעס מאל וואס דער רבי איז דארט ערשט נאכן הסתלקות פון רבי נחמן ,ווען די
דורכגעגאנגען ,האט אים דער צלם שטארק פרוי איז געקומען קיין אומאן ,זענען זיי ביים
געשטערט אין זיין דביקות און ער האט געהאט צוריקפארן דורכגעגאנגען דעם ציון ביים בין
יסורים דערפון. השמשות ,און געוויינט דארט ,און געבעטן דעם
דער רבי דער צדיק רבי נחמן האט אסאך רבין פאר א ישועה ,אין יענעם יאר זענען זיי נפקד
מתפלל געווען ,אז דער אייבערשטער זאל אים געווארן מיט א בן זכר און אים גערופן נחמן ,ווען
ווייזן א מופת און אוועקנעמען דעם שטער, דער זון האט שפעטער געדארפט שטיין פארן
פלוצלינג איין טאג איז דער צלם אויסגעריסן מיליטער ,איז ער אריבער צום ציון פונעם צדיק
געווארן פון זיין פלאץ און אראפגעפאלן אויף דער רבי נחמן אין אומאן ,און האט געוויינט ביים ציון אז
ערד ,און שפעטער האט דער רבי דערציילט ,אז ער זאל נישט ברויכן גיין אין מיליטער ,און ער האט
דאס איז געווען איינס פון דריי מופתים וואס זענען געזען דעם רבי'ן אין חלום ,און די רבי האט געזאגט,
אים דעמאלט געשען. "דו הייסט אויף מיין נאמען ,דו וועסט ביי זיי נישט
••• דינען" ,ווען ער האט זיך געשטעלט צו די מיליטער,
אין ספר אבני״ה ברזל ווערט דערציילט ,אז איז אים ארויסגעקומען א צייטווייליגע צרעת ,און
איינמאל איז אדל ,די טאכטער פון רבי נחמן ער איז דורך דעם באפרייט געווארן ,און דערנאך
מברסלב זי״ע ,געווארן זייער קראנק ,דער רבי איז איז ער אינגאנצן געזונט געווארן.
געקומען צו איר שטוב ,געזעסן מיט גרויס צער און •••
איינגעשלאפן ,אין חלום איז צו אים געקומען דער אין ספר סיפורים נפלאים ווערט דערציילט ,אז
זיידע דער הייליגער בעל שם טוב זי״ע און דער חסיד רבי טוביה קריימער איז אמאל געווען
געפרעגט" ,פארוואס ביסטו אזוי בצער” ,האט דער ביים צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע ,דער רבי האט
רבי געענטפערט ,אז זיין טאכטער איז אזוי קראנק, מיט אים גערעדט און געזאגט א מאדנע זאך" ,אז
און דערפאר איז ער אזוי צובראכן. פאר א מענטש איז זיכער בעסער צו פארלירן געלט
און ווערן ארעם ,ווי חלילה צו שטארבן ,ווייל
האט דער זיידע דער הייליגער בעל שם טוב ווילאנג מען לעבט קען דער אייבערשטער
זי"ע אים געוויזן דעם פסוקַ " ,מגְ ִדּל יְ שׁוּעוֹת ַמ ְלכּוֹ נאכאמאל געבן אלעס גוטס ,און דער רבי האט
18
דער צדיק רבי נחמן האט גלייך געהייסן ,מען עוֹלם” ,און
וְ ע ֶֹשׂה ֶח ֶסד ִל ְמ ִשׁיחוֹ ְל ָדוִ ד ְוּלזַ ְרעוֹ ַעד ָ
זאל דעם איד אריינברענגען א בענקל גלייך לעבן האט אים ערקלערט דעם כח פון דערציילן סיפורי
אים ביים אויבנאן ,די ארומיגע האבן זיך צדיקים ,ווען דער רבי האט זיך אויפגעוועקט ,האט
געוואונדערט ,אבער דער רבי דער צדיק רבי נחמן ער פארן טאכטער אדל דערציילט א מעשה פונעם
האט געזאגט "א איד וואס פירט פערד א גאנצע הייליגען מהרש״א זי״ע און געענדיגט מיט דעם
וואך אין די בלאטעס און שוויצט פאר זיין ברויט, פסוק ,און זי איז געזונט געווארן ,און שפעטערע
און קומט אן אהער נאר ווייל ער בענקט צו הערן א יארן האט די טאכטער אדל אליין דערציילט די
ווארט פון שבת קודש ,זיין תמימות שיינט אין הימל מעשה פאר אנדערע חולים ,און אויך זיי זענען
מער ווי אסאך חכמות" ,און ער האט געגעבן פונעם געהאלפן געווארן.
שיריים פאר דעם בעל עגלה און אים מחזק געווען •••
אז ער זאל ווייטער אנגיין מיט זיין עבודת השם. אין ספר אבני״ה ברזל ווערט דערציילט ,אז
••• אדל ,די טאכטער פון רבי נחמן מברסלב זי״ע ,איז
אין ספר שיחות הר"ן ווערט דערציילט ,אז דער אמאל געווען קראנק און געהאט גרויסע יסורים,
צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט געלייגט א דער רבי איז אריינגעקומען צו איר און געזאגט ,זי
געוואלדיגע געוויכט ,אז יעדער איד מוז קענען זאל זיך מצייר זיין אין מחשבה ווי זי פלעגט זיין ווען
דעם שולחן ערוך אויף א ברייטן פארנעם ,און ער זי איז געווען געזונט און גוט.
פלעגט זאגן" ,אז אן הלכה קען מען גארנישט טון
אין עבודת השם". האט זי געענטפערט פארן טאטן" ,ווי קען מען
דאס מצייר זיין ,ווען מען שפירט אזעלכע גרויסע
איינמאל איז געקומען צו אים א חשובער ווייטאגן” ,האט דער טאטע איר געזאגט" ,דער כח
למדן וואס האט געוואלט רעדן פון הויכע קבלה המחשבה איז זייער גרויס ,און אויב זי וועט זיך דאס
ענינים און סודות התורה ,אבער דער צדיק רבי שטארק מצייר זיין ,וועט עס אזוי ווערן".
נחמן האט אים אפגעשטעלט און אים געפרעגט א
גאר פשוטע אבער שווערע שאלה אין הלכות שבת אן אנדער מאל ,ווען זי איז נאכאמאל זייער
פונעם טור און שולחן ערוך מיט די נושאי כלים. קראנק געווען ,האט דער רבי איר געזאגט" ,אויב דו
וועסט זיין בשמחה ,וועסטו האבן א רפואה” ,זי האט
דער למדן האט זיך פאררוקט און נישט געפרעגט פונעם הייליגען טאטן" ,ווי אזוי מען קען
געקענט ענטפערן קלאר ,האט אים רבי נחמן זיין בשמחה אין אזא מצב" ,האט דער טאטע דער
געזאגט מיט א פשטות" ,ווי קען א מענטש וועלן הייליגער צדיק רבי נחמן איר צוגעזאגט" ,אז עס
שפרינגען צו הימלישע סודות ,ווען ער קען נאך וועט נאך קומען א צייט ווען זי וועט זיין זייער
נישט פונקטליך וויאזוי צו האלטן די הלכה למעשה פרייליך ,און דעריבער זאל זי זיך שוין יעצט מחזק
אויף דער ערד" ,און דער צדיק רבי נחמן האט זיין" ,און אזוי איז טאקע געווען ,און זי איז געזונט
דעמאלט געפאדערט פון אלע זיינע מקורבים ,צו געווארן.
האבן א קביעות יעדן איינציגן טאג אין שולחן •••
ערוך ,אפילו נאר איין סעיף ,ווייל דאס איז דער אין ספר חיי מוהר"ן ווערט דערציילט ,אז
יסוד פון אלעם. איינמאל אויף שבת איז געקומען צו פארן א
••• פשוטער בעל עגלה קיין ברסלב ,דער איד איז
אין ספר שבחי הר"ן ווערט דערציילט ,אז ווען געווען אן עם הארץ וואס האט קוים געקענט זאגן
דער צדיק רבי נחמן איז געפארן קיין ארץ ישראל, די ווערטער פונעם סידור ,און ער האט זיך
איז ער געווען פאר א לאנגע צייט אויפן ים אויף א געשעמט אריינצוגיין צווישן די תלמידים און
שיף אונטער שווערע אומשטענדן ,וואו ער האט חסידים וואס זענען געווען גרויסע עובדי השם ,און
כמעט נישט געהאט מיט זיך קיין שום ספרים אחוץ ער איז געשטאנען ביי דער טיר פונעם צימער גאר
א תנ"ך און א סידור ,זיינע באגלייטער האבן געזען דערשראקן ,אבער ווען דער צדיק רבי נחמן איז
ווי ער זיצט טעג און נעכט פארטיפט אין מחשבות אריינגעקומען צום טיש ,האט ער גלייך באמערקט
מיט א ברענענדיגע שמחה. דעם איד שטיין ביי דער טיר.
19
סודות אין ליקוטי מוהר"ן ,פילט באמת אין זיין הארץ, ווען מען האט אים געפרעגט ,וואס ער טוט א
אז ער איז בלויז אן ארימאן וואס שטייט ביים טיר און גאנצן טאג אן ספרים ,האט ער געענטפערט ,אז ער
בעט אויף רחמים. לערנט דורך אין קאפ גאנצע מסכתות אין ש"ס מיט
••• די פירוש המשניות פונעם רמב"ם און אלע
אין ספר שיחות הר"ן ווערט דערציילט ,אז אין די ראשונים ,און ער פלעגט איבער'חזר'ן גאנצע
שטעטלעך וואו רבי נחמן האט געוואוינט ,פלעגט ער בלעטער גמרא ווארט ביי ווארט פונעם זכרון ,און
אפט אוועקגיין פון די חסידים און זיך אריינזעצן אין האט מחדש געווען דערויף גאר טיפע חידושים,
די קליינע שטיבלעך פון די שניידערס ,שוסטערס און
וואס שפעטער האט ער זיי אריינגעדרוקט אין ספר
וואסער-טרעגער ,און ער פלעגט שמועסן מיט זיי
ליקוטי מוהר"ן ,דאס האט געוויזן פאר יעדן ,אז די
איבער זייער שווערע טאג-טעגליכע ארבעט ,און
גאנצע תורה איז געווען איינגעקריצט אין זיין מוח
פרעגן וויאזוי עס גייט זיי מיט פרנסה ,און הערן
אן צו דארפן קוקן אין א ספר.
זייערע פשוטע שמועסן.
•••
ווען עמיצער האט אים געפרעגט ,פארוואס ער אין ספר שבחי הר"ן ווערט דערציילט ,אז ווען
פארברענגט אזויפיל צייט מיט פשוטע מענטשן דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע איז אנגעקומען
אנשטאט זיצן מיט גרויסע לומדים ,האט רבי נחמן קיין סטאמבול אויפן וועג קיין ארץ ישראל ,האט ער
געענטפערט מיט אן אויפריכטיגן שמייכל" ,די באשלאסן זיך אינגאנצן אפצושאקלן פון סיי וועלכע
תמימות און די ערליכקייט פון א פשוטן איד וואס עסט גינוני כבוד אדער רעביסטעווע ,ער האט אויסגעטאן
זיין ברויט מיט שווייס און דאנקט דעם באשעפער אן די שיינע חסידישע קליידער ,אנגעטאן א צעריסענע
קיין חכמות ,דאס איז דער גרעסטער שיעור אין ענווה מלבוש אן א גארטל ,און איז ארומגעגאנגען בארוועס
וואס א מענטש קען לערנען" ,און דער צדיק רבי נחמן אין די גאסן אן א הוט ווי א פשוטער ארימאן.
האט קיינמאל נישט געקוקט אויף זיך העכער פון קיין
שום באשעפעניש. ער פלעגט זיך שפילן מיט די קליינע קינדער אין
••• די גאסן און געלאזט מענטשן מיינען אז ער איז אן
אין ספר חיי מוהר"ן ווערט דערציילט ,אז דער אומבאקאנטער וואנדערער ,ווען אידן פונעם ארטיגן
צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט אין זיין לעבן שטעטל האבן אים באגעגנט און געשמועסט מיט
מיטגעמאכט גאר ביטערע יסורים מיט זיינע אייגענע אים ,האט ער גערעדט מיט אזא פשטות אז קיינער
קינדער ,ווען רוב פון זיי זענען נפטר געווארן אלס האט נישט געקענט טראכטן אז דאס איז אן אייניקל
קליינע עופעלעך בחייו ,באזונדער איז געווען שווער פונעם בעל שם טוב הקדוש .און א גאר הייליגער איד,
די פטירה פון זיין באליבטן קליינעם זון שלמה אפרים, שפעטער האט ער געזאגט פאר זיינע תלמידים" ,אז
אויף וועמען ער האט געזאגט גרויסע זאכן פאר דער ער האט דאס געטון בכוונה ,כדי צו ברעכן יעדן טראפ
וועלט ,דאס קינד איז ליידער קראנק געווארן אויף גאוה און צוצוקומען צו דער מדרגה פון אמת'ע שפלות
דער שווערער קראנקייט אסכרה ,און האט געליטן פארן באשעפער".
מורא'דיגע שמערצן ביז ער איז אויסגעגאנגען פאר •••
זיינע אויגן אין שטעטל זאסלאוו. אין ספר חיי מוהר"ן ווערט דערציילט ,אז זיין
חשובער תלמיד רבי נתן מברסלב זי"ע האט אמאל
דער צדיק רבי נחמן האט זיך צעוויינט מיט א געשריבן ,אז דער רבי פלעגט אפט זאגן פאר זיינע
ביטער געוויין וואס האט צעריסן די הערצער פון אלע נאנטע מקורבים "איר מיינט אז איך בין שוין עפעס א
אנוועזנדע ,אבער טראץ דעם שרעקליכן חורבן הבית גרויסער צדיק אדער א בר הכי ,איך שווער אייך אז איך
און די טיפע וואונדן אין זיין הארץ ,האט ער גלייך שפיר מיין גאנצע חיות בלויז ווי א קליין קינד וואס
דערנאך מקבל געווען דעם דין שמים מיט א הייבט יעצט אן עפענען די אויגן".
פולקאמע ליבשאפט און תמימות ,און געזאגט" ,אז
דער מענטש טאר קיינמאל נישט האבן קיין טענות און ער פלעגט זיך זעצן אויף דער ערד ,וויינען
אויפן באשעפער אפילו ווען דאס אייגענע בלוט מיט הייסע טרערן צום באשעפער ,און זאגן" ,רבונו
ברענט". של עולם ,העלף מיר איך זאל קענען אנהייבן דינען דיר
פונדאסניי ,ווייל ביז היינט האב איך נאך גארנישט
אפגעטאן" ,די תלמידים האבן געזען ווי דער
גרעסטער מנהיג הדור ,וואס האט אנטפלעקט טיפע
20
שוואך ,האט מען געדינגען א מינקת וואס זאל געבן
יארצייט י"ח תשרי ב' דחוה"מ
צו עסן פארן קינד ,אבער דאס קינד האט נישט
געוואלט עסן ,איז די מאמע געלאפן צום הייליגען הרה"ק רבי חנה ב"ר מנחם מענדל זי"ע ,הי"ד
זיידן און מזכיר געווען דעם קינד. )הלברשטאם(
בעל דברי חנה ,מקאלשיץ
האט די זיידע געפרעגט ,אויב מען האט צו
געדעקט דעם קעפל פונעם קינד בשעתן עסן ,האט ער איז געבוירן אין שטאט דוקלא ,ו' תמוז בשנת
די מאמע מיט וואונדער געזאגט אז ניין ,האט דער תרמ"ד.
זיידע געהייסן מען זאל אים אנטאן א קאפל און ער
וועט עסן ,כך הוה אזוי ווי מען האט אנגעטון פארן צו זיין טאטן הרה"ק רבי מנחם מענדל אב"ד דוקלא
קינד א קאפל האט ער געגעסן ,דאס ווייזט דאס ופריסטיק זי"ע,
גרויסע קדושה וואס ער האט שוין געהאט גלייך בן הרה"ק רבי אריה לייבוש מדוקלא זי"ע,
נאכן געבוירן ווערן ,ווי צדיקים האבן מעיד געווען, בן הרה"ק רבי דוד מקשאנוב זי"ע,
אז דער צדיק איז געווען א קדוש מרחם אמו. בן הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע.
דער אייניקל זייענדיג 3יאר אלט האט ראש און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת פייגא ביילא
השנה געזען ,ווי די זיידע טוט זיך אן דעם קיטל ע"ה,
פאר תקיעת שופר ,איז דער קינד געגאנגען צו די בת הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע,
מאמע און געזאגט ,מאמע די זיידע גייט יעצט עסן בן הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע.
די כרפס ,ווייל ער האט געמיינט אז עס איז פסח, ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד און א
ווען מען האט דאס דערציילט פארן זיידן דער צדיק הדור ,ער איז געווען א אש קודש און א
הייליגער שינאווא רב זי"ע ,האט ער געזאגט ,דאס געוואלדיגע עובד השם במסירת נפש ממש ,דער
קינד האט גוט מכוון געווען ,ווייל די סוד פון תקיעת צדיק איז געווען א אוהב ישראל בלב ונפש ,ער
שופר ,איז דאס זעלבע ווי ביי אכילת כרפס. האט באמת ליב געהאט יעדן איד מיט א
געוואלדיגע אהבת נפש ,ער איז געווען מפורסם
ער איז נתגדל געווארן ביי זיין גרויסן זיידן דער אלס א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ ,ער האט
הייליגער שינאווא רב זי"ע ,וואס האט דעם זיין גאנץ לעבן מקנא געווען קנאת ד' במסירת נפש
אייניקל גאר שטארק מקרב געווען און מחבב ממש ,ער איז געווען באקאנט מיט זיין געוואלדיגע
געווען מיט א אויסטערלישע אהבה. מידה פון צדקה וחסד און גמילת חסדים ,פון אלס
קינד האט ער שוין עוסק געווען אין צדקה וחסד
איינמאל ווען דער אייניקל איז נאך געווען אויף א גאר הויכען פארנעם ,ער האט גאר אסאך
יונג ,איז דער זיידע דער הייליגער שינאווער רב לוחם געווען אויף די מתחדשים מיט א מסירת נפש
זי"ע נישט געזונט געווען ,האט ער געלאזט רופן אן קיין שום פשרות.
זיין אייניקל דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע,
די זיידע האט אויפגעמישט דעם סידור האר"י ,און דער הייליגער זיידע משינאווא זי"ע האט שוין
געבעטן דעם אייניקל ,אז ער זאל מתפלל זיין פאר א שטיק צייט בעפאר ער איז געבוירן ,מבשר
אים און זאגן דעם יהי רצון ביי די ברכה פון רפאינו, געווען פאר די טאכטער ,אז זי גייט בקרוב האבן א
די חסידים האבן דאס אנגענומען ,אז די זיידע האט קינד א צדיק ,וואס וועט באלייכטען די וועלט מיט
דעם אייניקל מכתיר געווען אלס א רבי ,און פון דאן זיין קדושה און תורה ,און דער זיידע האט געהייסן,
האט מען אנגעהויבן בעטן ברכות פונעם הייליגען אז מען זאל דעם קינד רופן מיטן נאמען חנה ,נאכן
קאלאשיצער רב זי"ע. באבע די צדקת אשת חבר פונעם הייליגען
שינאווער רב הרבנית הצדקת מרת חנה רחל ע"ה.
הרה"ק רבי איציק'ל מפשעווארסק זי"ע האט
דערציילט ,אז איין יאר האט דער הייליגער אין ספר דברי חנה ווערט געברענגט ,אז די
שינאווער רב זי"ע ,ערב סוכות געלאזט רופן זיין מאמע נאכן האבן דעם הייליג קינד איז געווען גאר
21
האט זיך דער צדיק רבי חנה זי"ע מטפל געווען מיט אייניקל דעם הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע ,און
די טהרה און געמאכט זיכער אז ער קומט בדרך אים געבעטן אז ער זאל מתפלל זיין ,אז עס זאל
כבוד לקבר ישראל. גאנץ סוכות נישט רעגענען ,דערציילט רבי איציק'ל
זי"ע ,אז יענעם יאר האט גאנץ סוכות נישט
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת גערעגענט ,עפעס וואס האט כמעט קיינמאל נישט
פעסיל ע"ה, פאסירט אין פולין.
בת הרה"ק רבי משה הלברשטאם מבארדיוב זי"ע,
בן הרה"ק רבי ברוך מגארליץ זי"ע, אין ספר דברי חנה ווערט געברענגט ,אז דער
בן הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע. הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע האט זיך שוין פון
אלס קינד גאר אסאך מסגף געווען ,ער האט באמת
נאכן הסתלקות פון זיין הייליגען זיידן דער נישט הנאה געהאט פון גשמיות נאר געווען אלס
שינאווער רב זי"ע ,האט ער זיך מדבק געווען צו פארטון אין עוסק זיין בתורה ועבודת השם.
זיין הייליגען פעטער הרה"ק שמחה ישכר בער
מציעשינוב זי"ע ,אויך האט ער זיך מסתופף געווען איינמאל האט אים די מאמע געוואלט געבן צו
בצולם פון נאך צדיקים בדורו ,ובתוכם הרה"ק רבי עסן פלייש ,כדי עס זאל אים געבן אביסל כח צו
אברהם שלום בעל דברי שלום מסטראפקוב זי"ע. קענען אנגיין ,אבער דער צדיק וקדוש האט נישט
געוואלט עסן ,האט אים די מאמע געזאגט,
זייענדיג נאך גאר יונג ,האט ער זיך געצויגען פארוואס ווילסטו נישט עסן ,די זיידע דער
צום שטאט קאלאשיץ און מען האט אים דאן אויף הייליגער שינאווער רב עסט אויך פלייש ,האט
גענומען אלס רב אין שטאט וואס נאך דעם שטאט דאס קינד געזאגט פאר די מאמע ,דער באשעפער
איז געבליבן זיין נאמען דער הייליגער זאל מיר געבן די זכי' צו קענען בלאזן שופר ראש
קאלאשיצער רב זי"ע. השנה מיטן זעלבן מדרגה ווי דער זיידע האט
געגעסן פלייש אין די וואכן טעג.
ביי די ערשטע וועלט מלחמה איז ער
אנטלאפן קיין קאשוי ,דארט איז דער צדיק געזעצן נאך אלס יונגער בחור איז ער שוין געווען
פאר זיבן יאר ,דארט האט ער עוסק געווען אין זיין באקאנט אלס א גאון אין א עילוי וחריף עצום
הייליגע עבודה ,אפילו זייענדיג נאר 30יאר אלט בתורה ,ער האט גאר אסאך תורה געלערנט פון
האבן שוין צדיקים און גדולים מעיד געווען אויף הגה"ק רבי ישראל אהרן הכהן ענגלענדער דיין
זיין געוואלדיגע קדושה וטהרה מיט וואס ער האט בפריסטיק זי"ע ,ער איז געווען אזוי מפורסם אז
געדינט דעם באשעפער מיט א געוואלדיג דביקות. הגה"ק רבי שמואל ענגיל מראדומישלא זי"ע האט
אים שוין דאן מסמיך געווען להוראה.
אין ספר מופת הדור ברענגט ער אראפ ,אז אין
יענע יארן וואס דער צדיק איז געזעצן אין שטאט דאס אהבת ישראל וואס דער צדיק האט
קאשוי ,איז ער איין שבת קודש געווען ביים געהאט איז ממש נישט צום באשרייבן ,אפילו
הייליגען צדיק דער מופת הדור רבי ישעי'לע זייענדיג א יונגער בחור פון 13יאר אלט ,האט ער
מקערעסטיר זי"ע ,ביים טיש האט דער הייליגער זיך אפ געגעבן מיט די ארימעלייט וואס זענען
צדיק מקרעסטיר פאר געלערנט א שטיקל נועם אנגעקומען צו זיי אין שטאט און זיי באזארגט מיט
אלימלך אויף די פרשה ,האט זיך דער הייליגער עסן און א פלאץ צו שלאפן.
קאלאשיצער זי"ע אויס געדרוקט" ,איך האב נאך
קיינמאל נישט פארשטאנען דעם שטיקל נועם איינמאל איז אנגעקומען א ארימאן וואס איז
אלימלך ,אזוי ווי איך האב עס דאן פארשטאנען". ליידער געווען גאר שטארק נישט געזונט ,האט זיך
דער צדיק אפ געגעבן מיט דעם ארימאן ,ער האט
כ' טבת בשנת תרע"ד ,נאכן הסתלקות פון זיין פאר דעם איד אריין געברענגט א בעט אין ביהמ"ד
פעטער דער הייליגער צדיק מצעשינוב זי"ע אפילו און זיכער געמאכט אז ער האט אלס וואס ער
דער הייליגער קאלאשיצער איז דאן נאך געווען ברויך ,דאן איז דער איד ליידער נפטר געווארן,
22
גערעדט צו זיינע תלמידים און צו די שטאט גאר יונג ,האבן רוב חסידים פונעם פעטער און אויך
מענטשן ,אז מען זאל זיך היטן פון דעם ווי פון פונעם זיידן דער הייליגער שינאווער רב זי"ע זיך
פייער. מדבק געווען אונעם הייליגען קאלאשיצער רב
זי"ע.
אויך איז ער געווען באקאנט אלס א גרויסער
לוחם קעגן די ציונים און דעם גרינדינג פון דעם אינמיטן דעם ערשטע וועלט מלחמה חודש
אגודת ישראל ,ער האט אזוי ווי אסאך צדיקים אלול בשנת תרע"ד איז דער צדיק דער הייליגער
בדורו גאר שטארק לוחם געווען קעגן די אגודת קאלאשיצער רב זי"ע מיט מסירת נפש געפארן
ישראל ,און אפילו עס זענען ליידער געווען גדולים קיין ליזענסק צום ציון פון רבי אלימלך מליזענסק
וואס האבן זיך יא צו געשטעלט צו די אגודה ,האט זי"ע ,וואס דאס איז געווען א גרויסע סכנה אבער
דער צדיק וקדוש געזען אין דעם א גרויסע סכנה דער צדיק האט זיך נישט וויסענדיג געמאכט.
פארן דור ,און דערפאר האט ער זיך ארויס
געשטעלט מיטן גאנצן כוח צו לוחם זיין קעגן זיי, ביים ציון הקדוש אין ליזענסק האט זיך דער
און דורך דעם געראטעוועט א גרויס חלק פון כלל צדיק משתטח געווען אויפן ציון בפישוט ידים
ישראל. ורגלים און ער האט דארט מתפלל געווען די
ווערטער" ,רבונו של עולם זכני נא למסור נפשי על
אפילו זייענדיג א גרויסער לוחם קעגן די קדושת שמך" ,ליידער איז די תפלה מקיים געווארן
מדינת הציונים ,האט אבער דער צדיק מיט א יארן שפעטער בשנת תש"ג ווען דער צדיק וקדוש
מסירת נפש צוזאמען געשטעלט גרויסע סכומים איז אומגעקומען על קידוש השם הי"ד.
פאר די אידן אין ארץ ישראל ,אויך פון זיין אייגענע
מאגערע געהאלט האט ער אוועק געגעבן גאר בשנת תרפ"ג האט זיך דער צדיק געצויגען
אסאך געלט פאר די עניי ארץ ישראל ,בכלל איז קיין גליציה אין זיך באזעצט אין שטאט ריישא,
דער צדיק געווען א גאון און גדול במידות הצדקה. דארט איז ער נתפרסם געווארן אלס א קדוש וטהור
און א גרויסע פועל ישועות ,טויזענטער אידן יראים
ער האט צוזאמען געשטעלט גרויסע סכומים ושלמים זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און
ארום לויפענדיג אליין נאך געלט פאר עניים און שעפן קדושה ,דארט אין ריישא האט ער אויף
צובראכענע אידן ,ער האט כמה פעמים נאך געשטעלט א ישיבה מיטן נאמען זרע קודש נאכן
געזאגט דעם ווארט פון זיין גרויסן זיידן דער הייליגען ראפשיצער רב זי"ע.
הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע בזה"ל" ,איך האב
נישט מורא פון קיין שום מענטש און אויך נישט ער האט דארט מרביץ תורה געווען פאר
פאר א מלאך ,אבער פאר א קרעכץ פון א ארימאן, הונדערטער בחורים גאונים און גדולים בדורו ,פון
פון דעם האב איך אסאך מער מורא". זיין ישיבה זענען ארויס געקומען גאר געהויבענע
תלמידים ,צווישן זיינע תלמידים איז געווען
זיין עבודת הקודש איז געווען ממש להפליא, הרה"ק רבי איציק'ל מפשעווארסק זי"ע וואס האט
עס איז צו געגאנגען מיט א געוואלדיגע קדושה און זיך געהאלטן אלס א תלמיד מובהק פונעם
א מסירת נפש ממש ,ער איז געווען גרייט יעדע הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע און רבי איציקל
סעקונדע אויס צו גיין למען קדושת השם יתברך, זי"ע האט כסדר דערציילט מעשיות און גערעדט
דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי אהרן מבעלזא זי"ע פון די גדלות און קדושה פון זיין גרויסן רבין ,אויך
האט מעיד געווען" ,אז דער הייליגער צדיק רבי חנה דער איידעם הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק
מקאלאשיץ זי"ע האט נישט פארגעסן פונעם בורא זי"ע איז געווען א תלמיד מובהק פונעם הייליגען
כל העולמים אפילו אויף א רגע". צדיק מקאלאשיץ.
איינמאל איז די מאמע פונעם הייליגען ער איז געווען גאר שטארק מפורסם מיט זיין
קאלאשיצער רב זי"ע געקומען צום הייליגען צדיק התנגדות קעגן די תנועות השכלה וואס האט זיך
הרה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע ,און זי האט דאן פארשפרייט אין גאנץ פולין ,ער האט כסדר
23
איינמאל האט דער הייליגער צדיק געזאגט ,אז געוואלט אריין גיין צום בעלזא רב ,ווען מען האט
היינט איז שוין נישט בנמצא א צדיק וואס האט רוח געפרעגט דעם הייליגען בעלזא רב אויב מען זאל
הקודש ,האט זיך איינע פון די חסידים אנגערופן איר אריין לאזן ,האט דער הייליגער בעלזא רב
מיט א פלא ,ווי אזוי קען די רבי דאס זאגן ,ווען מען געזאגט" ,זי איז דאך די מאמע פון דעם הייליגען
זעהט ביי אונז ווי דער רבי מיט זיין רוח הקודש איד ,וואס זיין יראת שמים איז מפורסם אין די
זאגט ביי די תורה מוסר אויף זאכן וואס קיינער וועלט".
האט פון דעם נישט געוויסט.
ווי באוויסט איז דער צדיק געווען גאר אויס
האט דער הייליגער צדיק מיט זיין גרויס געארבעט מיט די מידה פון אהבת ישראל און איז
עניוות געענטפערט ,דאס איז נישט קיין רוח געווען א גאר צוגעלאזענע מענטש ,ער האט יעדן
הקודש ,נאר דאס איז א כח מיוחד וואס מען געט איד מקבל געווען בסבר פנים יפות ,איז איינמאל
מיר פון הימל די ווערטער מיט וואס צו מעורר זיין געשען ,אז דער מנקר ביי די פלייש וואס איז געווען
די אידן צו תשובה און תיקון המעשים ,אבער דאס א תלמיד חכם ,אבער איז געווען א קפדן וואס איז
איז נישט קיין רוח הקודש. כסדר געווארן אין כעס.
נאך די מלחמה איז ארויס געקומען א ספר דברי האט אים דער הייליגער צדיק געזאגט בדרך
חנה וואס האט אין זיך די תולדות פונעם צדיק און צחות ,אין די ספרים שטייט ,אז דורך כעס איז מען
אויך אביסל פון זיינע הייליגע חידושי תורה. נישט זוכה צו גילוי אליהו פאר 40טאג ,איז אפילו
אונז זעמיר נישט זוכה צו גילוי אליהו ,איז דאס
ער האט געהאט הייליגע קינדער ,אבער ליידער דאך נאר א אונס ,אבער פארוואס דארפן מיר גורם
זענען זיי אלע אומגעקומען אויף קידוש השם דורך זיין אז עס זאל זיין נאך א סיבה פארוואס מען איז
די דייטשן ימ"ש. נישט זוכה דערצו.
הרה"ק רבי משה אהרן מקאלאשיץ זי"ע ,הי"ד ,חתן דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע פלעגט
הרה"ק רבי דוד דוב מייזליש מאוהעל זי"ע, נאך זאגן ,בשם זיין זיידן דער הייליגער שינאווער
הרה"ק רבי דוד ארי' לייביש מפריסטיק זי"ע ,הי"ד, רב זי"ע ,בשם דעם צדיק הרה"ק רבי מנחם מענדל
חתן דודו הרה"ק רבי אביגדור הלברשטאם זי"ע, מרימנוב זי"ע ,אז ווען א איד זעט א א צורת צדיק
הרה"ק רבי ברוך הלברשטאם זי"ע ,הי"ד ,חתן אין חלום ,איז דער חלום זיכער אמת ,ווייל די
הרה"ק רבי חיים ברוך רובין מווישניצא זי"ע, קליפות רח"ל קענען זיך מתלבש זיין מיט יעדן
הרה"ק רבי שלום הלברשטאם זי"ע ,הי"ד ,חתן דודו צורה ,אבער מיט א צורה פון א צדיק קענען זיי זיך
הרה"ק רבי חיים ברוך הלברשטאם מפריסטיק זי"ע, נישט מתלבש זיין ,און דערפאר מיז זיין אז די חלום
החתן הצדיק יקותיאל יהודה זי"ע ,הי"ד ,התחתן איז אמת ,און דאן האט דער הייליגער קאלאשיצער
אים בת דודו הרה"ק רבי יחזקאל מדוקלא זי"ע, רב זי"ע צו געלייגט ,אז ער זעט דאס בחוש ,ווייל
בתו הצדקת שרה ע"ה ,הי"ד ,מאורסת לבחור החריף ווען עס קומט א טאג וואס ער האט א אמתע
חיים ע"ה ,הי"ד ,בן הרה"ק רבי יעקב צבי אב"ד סוכא הרהור תשובה דאן זעט ער דעם זיידן דער
זי"ע ,הי"ד ,בן הרה"ק רבי ישעי' מטשחויב זי"ע, שינאווער רב זי"ע אין חלום ביינאכט.
בתו הצדקת מרים ברכה ע"ה ,הי"ד ,מאורסת לבחור
יחזקאל שרגא ע"ה הי"ד ,בן הרה"ק רבי אפרים דוד ווי באקאנט האט דער הייליגער קאלאשיצער
הלברשטאם מיאשליסק זי"ע. רב זי"ע געהאט גאר הייליגע אויגן ,וואס די חסידים
האבן געזען בחוש ,ווי דער צדיק האט מעורר
ליידער בשנת תרצ"ז האט שוין דער הייליגער געווען יעדעס מאל אויף זאכן וואס דער עולם האט
צדיק וקדוש דער קאלאשיצער רב זי"ע מרגיש געברויכט התחזקות ,און כמה פעמים זענען געווען
געווען ,אז עס קומט שווערע צייטן אויף כלל זאכן וואס עס האט קיינער פון דעם נישט געוויסט,
ישראל ,ער האט כמה פעמים דערמאנט די צרות, אבער דער צדיק מיט זיינע הייליגע אויגן האט
און געציילטע תלמידים ובתוכם רבי איציק'ל זי"ע דאס מרגיש געווען.
24
משפחה אויף קידוש השם ,האט זיך דער צדיק האבן געהערט גאר שווערע דיבורים פונעם צדיק
אבער מחזק געווען מיט זיין געוואלדיגע אמונה אויף די צרות וואס קומט.
און נישט געלאזט די נאנטע ח"ו פאלן.
כ"ג אלול בשנת תרצ"ט איז דער הייליגער
אינמיטן דעם זומער איז דער צדיק אנטלאפן צדיק מיט דעם גאנצן עולם אנטלאפן פונעם
און זיך אויס באהאלטן פון די רשעים ,אבער סוף שטאט ריישא ,דאן איז פולין געווארן צוטיילט
זומער האבן די רשעים געכאפט דעם צדיק און אים צווישן די די דייטשן און רוסלאנד ,און דער עולם
איין געזעצט אין תפיסה אין שטאט יאסלע ,דארט האט געמיינט ,אז דער צדיק וועט אויס וועלן צו
זענען געווען אפאר באקאנטע אידן פונעם רבין גיין אויף די זייט אונטער רוסלאנד ,אבער דער
ובתוכם הרה"ק רבי הירש יוסף רובין מיאסלע זי"ע, צדיק האט געזאגט ,די דייטשן ווילען אונז אידן
און נאך 15אידן. אומברענגען ,אבער די רוסען ווילען אויס רייסן די
תורה פון אידישע קינדער ,און דאס איז אסאך
אפאר טאג בעפאר סוכות האט א איד ערגער.
פארשאפט פארן רבין וויין אויף קידוש און ער האט
דאס אריין געשווערצט אין תפיסה פארן צדיק, ליידער דעם צווייטע טאג ראש השנה בשנת
אבער דער צדיק האט זיך נאכגעפרעגט פון ווי די תרצ"ט זענען די דייטשן ימ"ש אריין געקומען אין
וויין קומט ,און ער האט נישט געוואלט מאכן שטאט ריישא ,און פארטריבן יעדן פון ביהמ"ד
דעראויף קיין קידוש ,ביז מען האט אים אינמיטן דאווענען מוסף ,און יעדן אריין געלייגט
באשטעטיגט אז די וויין קומט פון א גאר ערליכער אין די וועגענער ,ווען מען האט דעם רבין
איד וואס האט געהיטן אז עס זאל נישט ווערן יין געפרעגט ווי מען גייט ,האט דער צדיק
נסך. געענטפערט" ,מיר גיין קעגן משיח צדקנו".
ליידער דעם צווייטן טאג חוה"מ ח"י תשרי דארט איז דער צדיק געזעצן פאר א יאר און
בשנת תש"ג ,ווען די יונגערע פונעם לאגער וואס ליידער האט מען דארט גאר שווער מיט געמאכט,
זענען געגאנגען אין די ארבעט זענען צוריק אלול בשנת ת"ש האט זיך דער צדיק אריבער
געקומען ,האבן זיי נישט געטראפן די עלטערע געצויגען קיין פריסטיק ,דאן האבן די חסידים און
וואס זענען דארט געבליבן ,ובתוכם דעם הייליגן תלמידים פונעם צדיק געארבעט גאר שווער
צדיק וקדוש דער קאלאשיצער רב זי"ע ,האט זיי אריבער צו טראגן דעם רבין קיין בארדיוב וואס פון
דער שומר דערציילט ,אז די רשעים די דייטשן דארט וואלט ער זיך אפשר געקענט מציל זיין,
ימ"ש זענען אריין געקומען אינמיטן טאג ,און אבער דער הייליגער צדיק וקדוש האט זיין
ארויס געפירט דעם רבין און די אנדערע און זיי הייליגע עדה נישט געוואלט פארלאזן און איז
רח"ל אומגעברענגט אויף קידוש השם. געבליבן מיט זיי.
נסתלק לגנזי מרומים ח"י תשרי ב' דחוה"מ י"ח תמוז בשנת תש"ב איז פאר געקומען א
סוכות אושפיזא דמשה רעיא' מהימנא בשנת תש"ג, סעלעקציע ,און ליידער האט מען פאר אורטיילט
דורך די דייטשן ימ"ש ,און מען האט די קדושים דעם גאנצן משפחה פונעם צדיק רח"ל למיתה ,און
באגראבן דעם קומענדיגן טאג ,און ליידער איז די זיי זענען יענעם טאג ליידער אומגעקומען על
גאנצע משפחה קדושים אומגעקומען על קידוש קידוש השם הי"ד ,בנס האט מען דעם צדיק דאן
שמו יתברך. אפגעשוינט און מען האט דעם צדיק דאן געשיקט
אויף די רעכטע זייט.
ארץ אל יכסה דמם ואל יהיה מקום לזעקתם עדי
עד ישקיף ד' ויראה בצרת עמו ויגאלנו ברחמיו די גאנצע צייט אין לאגער האט דער צדיק
שנית לעיני כל חי בביאת גואל צדק בב"א. מחזק געווען די אידישע קינדער און ער האט מיט
א מסירת נפש ווייטער געדינט דעם גרויסן
זכותו הגדול יגן עלינו באשעפער מיט זיין קדושה פונקט ווי בעפאר די
ועל כל ישראל אמן. מלחמה ,און אפילו נאכן פארלירן דעם גאנצן
25
איילעניש ,דער עולם האט זיך זייער געוואונדערט מעשיות
ווי דער צדיק גייט ,אבער גלייך נאכדעם האט זיך
באוויזען א מחזה ,דער הייליגער קאלאשיצער רב הרה"ק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע האט
זי"ע בכבודו בעצמו לויפט אויפן גאס מיט צוויי דערציילט ,אז איינמאל איז ער געווען אויף שבת
פילע זעק מיט כל טיב וטוב. קודש ביי זיין הייליגען רבין דער קאלאשיצער רב
זי"ע ,שבת נאכמיטאג איז די רבי אריין געקומען אין
אזוי איז דער צדיק געגאנען א מרחק רב ביז צו ביהמ"ד און דורך געזיכט אלע שטענדערס ,מען
דעם איד בעריש אין שטוב ,און אהין געגעבן מיט א האט געזען אז דער צדיק זיכט עפעס.
שמייכל און מיטן גאנצן הארץ דאס גאנצע עסן אז
דער איד זאל אויך האבן א שמחת יו"ט ,דאן האט סוף דבר האט דער צדיק געטראפן א שטיקל
שוין אפילו דער איד מסכים געווען ,אז דער צדיק קוגל אין איינע פון די שטענדערס ,דאן האט דער
איז מקיים דעם מצוה פון ואהבת לרעך כמוך מיטן צדיק געזאגט ,אז שוין א שטיק צייט האלט ער א
גאנצן הארץ. אויג אויף איינע פון די בחורים וואס גליטשט
••• ליידער פון אידישן וועג ,היינט ביים טיש האב איך
ווען דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע איז אים געגעבן א שטיקל קוגל פון די שיריים,
געווען פאר צרכי רפואות אין שטאט קרעניץ וואס האפענדיג אז מיט דעם וועט ער כאפן א הרהור
איז געווען א גאר גוטע פלאץ וואס איז געווען תשובה ,אבער איך האב גלייך פארשטאנען ,אז ער
באקאנט אלס א מקום רפואה ,ווען מען האט פארן האט דאס נישט געגעסן ,דערפאר האב איך
צדיק געגעבן צו טרינקען די וואסער פאר רפואה, געוואלט וויסן ווי דאס קוגל איז אנגעקומען.
האט דער צדיק געמאכט דעם שהכל אויפן וואסער •••
מיט קולות וברקים ,אז מען האט דאס ארויס אין ספר דברי חנה ווערט געברענגט א מעשה,
געהערט אויף די גאס כדרכו בקודש ,אז ער האט וואס ברענגט ארויס דאס גדלות און עניוות און
יעדע מצוה געטון מיט א התלהבות און א אש דעם גרויסן אהבת ישראל פון דעם הייליגען
דקדושה. קאלאשיצער רב זי"ע.
האט אים דער גבאי געזאגט ,אז במילא ביי זיך אין שטאט קאשוי האט געוואוינט א איד א
אין שטאט ריישא ווי ער איז רב אז ער מאכט אזאנע גרויסער ארימאן א עני ואביון ל"ע ,מען האט אים
קולות איז גוט ,אבער דא ווען מען איז אין די פרעמד געריפן מיטן נאמען "דער רויטער בעריש" ,חוה"מ
וואס פעילט אויס צו מאכן אזא רעש. פסח איז דער צדיק אריין געקומען צופרי אין
ביהמ"ד צום דאווענען ,און שטייענדיג מיטן טלית
האט אים דער צדיק געזאגט ,מען זאגט ביים אויף די אקסלען האט דער צדיק געזאגט" ,הריני
נוֹרא ְת ִהלּוֹת ,איז פונקט בּוֹרא ְרפוּאוֹתָ ,
דאווענען ֵ מקבל עלי מצות ואהבת לרעך כמוך".
דא אויפן פלאץ וואס דער הייליגער באשעפער איז
בּוֹרא ְרפוּאוֹת" ער האט באשאפן אזאנע גוטע " ֵ איז דער בעריש געקומען צום רבין און זאגט
נוֹרא ְת ִהלּוֹת" אז
רפואות ,פונקט דא זאל איך זיין א " ָ אים מיט חוצפה ,ווי אזוי קען די רבי זאגן ואהבת
איך זאל אים נישט דאנקען אויפן ריכטיגן וועג ,ח"ו, לרעך כמוך ,ווען ביים רבין אין שטוב איז דא כל
טאקע דא דארף מען דאנקען דעם גרויסן טיב וטוב אויף יו"ט ,אבער ביי מיר אין שטוב איז
באשעפער מיטן גאנצן כוח ,און ער האט נישט דא קיין מצות ,פיש ,אייער ,אדער קארטאפל,
פארשטייט זיך ווייטער נוהג געווען אזוי דאס דער צדיק האט דעם איד גארנישט געענטפערט,
גאנצע צייט וואס ער איז דארט געווען. נאר ער האט זיך געשטעלט דאווענען ,אבער לפלא
••• האט זיך דער צדיק גאר שטארק צו געיאגט מיטן
הרה"ק רבי חנה מקאלאשיץ זי"ע האט געזאגט, דאווענען אנדערש ווי זיין מנהג.
פארוואס טרעפט מען נישט קיין שום תוכחה און
מוסר פון משה רבינו ע"ה אין גאנץ ספר שמות, גלייך נאכן דאווענען איז דער הייליגער צדיק
וואס דאס איז געווען דורך די צייט וואס אידן געלאפן צו זיך אין שטוב מיט א מוראדיגע
26
ווען דער אמאליגער עושר האט געהערט די זענען געווען אין מצרים ,אבער נאר נאכדעם וואס
ווערטער וואס די אידן זאגן ,אז א עושר בלייבט א די אידן זענען באפרייט געווארן פון מצרים און מען
עושר ,איז ער אהיים געגאנגען ,און ער האט האט באקומען מן פון הימל ,דארט זעהט מען שוין
גענומען דאס גאנצע בינטל חובות ,און ער האט יא אז משה רבינו זאגט מוסר פאר אידישע קינדער.
דאס צעריסן אויף שטיקער זאגענדיג "א עושר
בלייבט א עושר". ווייל די תורה הקדושה וויל אונז ווייזן ,אז ווען
אידן זענען ח"ו אין א עת צרה און מאכן ליידער מיט
אויף דעם מעשה האט דער הייליגער צאנזער צרות ,זאל מען דאן נישט זאגן קיין מוסר און ח"ו
רב זי"ע געזאגט ,רבונו של עולם טאקע דיינע דורך דעם מקטרג זיין אויף אידישע קינדער ,נאר
קינדער זענען נעבעך פארשמירט מיט עבירות פון דאן דארף א צדיק און א מנהיג ישראל מלמד זכות
דעם גאנצן יאר ,אבער "א איד בלייבט א איד" ,נישט זיין אויף אידישע קינדער און כסדר טרעפן א לימוד
קיין חילוק ווי נידעריג ער פאלט ,נעם די אויך אלע זכות אויף די אידן ,ווייל מיט דעם ברענגט מען אז
עבירות פון אידישע קינדער ,און צערייס זיי און זיי אין הימל זאל מען אויך מלמד זכות זיין אויף אידן.
מבטל אלע גזירות. •••
∽ הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
מעשה ב ,אמאל זענען די גוים פון א שטאט דערציילט ,אז דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע
געקומען צום כומר און געזאגט ,אז ער זאל ארויס האט דערציילט דריי מעשיות בשעת ער האט
געבן א גזירה ,אז ווער עס שיכור'ט זיך אן ,וועט געבינדן די הושענות ,צוויי מעשיות האט ער
באשטראפט ווערן מיט א גאר הארבע שטראף ,כדי געהערט פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע,
דורך דעם זאלן מענטשן נישט פארשווענדן דאס און די דריטע פונעם הייליגען שינאווער רב זי"ע.
גאנצע געלט אויף וויין און ברוינפען. ∽
מעשה א ,אין א שטאט האט געוואוינט א איד
האט דער כומר געזאגט ,אז בעפאר ער געט א גרויסער עושר ,וואס האט אויס געהאלטן 10
ארויס דעם גזירה ,וויל ער אויס פראבירן זיך אן צו משפחות פון תלמידי חכמים וואס זענען די גאנצע
טרינקען און ווערן שיכור ,כדי צו וויסן וואס איז די טאג געזעצן און געלערנט תורה ביי דעם עושר אין
גיטסקייט פון זיין שיכור ,דער כומר האט זיך ביהמ"ד ,ער האט פאר זיי געלאזט בויען א מקו' אז
טאקע יענעם טאג גאר שטארק אנגעטרינקען ,ביז די אידן זאלן נישט ברויכן אריין גיין אין שטאט ,און
ער איז געווארן גאר שיכור ,און ער האט זיך ארום די אידן זענען טאקע געזעצן על התורה ועבודה
געוואלגערט אין די מיסט. ממש די גאנצע טאג.
דעם קומענדיגן טאג זענען די גוים צוריק ליידער איז דער עושר געווארן א יורד ,און מען
געקומען צום כומר הערן אויב ער וויל ארויס געבן האט אים געזען זיך ארום דרייען אין ביהמ"ד
דעם גזירה ,האט אבער דער כומר געזאגט ,לויט פונעם שטאט און נישט ביי זיך אין ביהמ"ד ,ווייל
מיין השערה דארף מען די מענטשן בכלל נישט ער האט מער נישט געהאט קיין געלט צו אויס
באשטראפן ,ווייל דורך די שיכרות קומען זיי אן אין האלטן דעם ביהמ"ד ,אידן פון שטאט האבן
די מיסט ,און דאס איז שוין גענוג א גרויסע שטראף. גערעדט אז ער איז שוין נישט קיין עושר ,אבער
אנדערע האבן געזאגט בזה"ל" ,א עושר בלייבט א
האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע אויס עושר".
געפירט א לימוד זכות אויף אידישע קינדער און
געזאגט ,רבונו של עולם די ברויכסט נישט ליידער צוביסלעך איז ער געווארן ממש א
באשטראפן דיינע קינדער אויף די עבירות וואס זיי ארימאן ,און ער האט אנגעהויבן קומען אין די
טוען ,ווייל דאס ליגן אין זוהמא פון די אלע עבירות שטאטישע מקו' יעדן טאג ,דאן האבן די אידן
איז שוין גענוג א גרויסע שטראף. ווייטער גערעדט ,אז ער איז שוין א יורד און ער
∽ האט שוין ממש גארנישט ,אבער די אנדערע אידן
מעשה ג ,איינמאל איז א איד ארויס געגאנגען האבן ווייטער זיך געהאלטן ביי זייערס" ,א עושר
פון שטאט צו שניידן ערבות פאר די הושענות אויף בלייבט א עושר".
27
••• יו"ט סוכות ,האט אים דארט געטראפן א ערל וואס
איינמאל איז דער צדיק געווען אין שינאווא דער שווער הרה"ק רבי איציק'ל זי"ע האט געזאגט,
אויף א שבת קודש ביים הייליגען פעטער הרה"ק אז דאס איז געווען א שד ,און דער גוי פרעגט דעם
רבי משה'לע שינאווער זי"ע ,און ווי באוויסט האט איד ,וואס האסטו אין די האנט.
דער הייליגער צדיק רבי משה'לע משינאווא זי"ע
נישט געלאזט מאכן קיין גרידער בשעת זיין טיש, זאגט דער איד "הושענות" ,האט דער גוי
האט מען געזען ווי דער הייליגער צדיק מפני כבודו געזאגט פארן איד ,דאס איז נישט קיין הושענות
פונעם פעטער ,האט זיך די גאנצע טיש איין דאס איז "ערבות" ,אבער דער איד האט זיך נישט
געהאלטן פון שרייען. געלאזט ,נאר ווייטער געזאגט פארן גוי אז דאס איז
"הושענות" ,ביז דער גוי דער שד האט נישט
אבער אזוי ווי דער טיש האט זיך געענדיגט, געקענט שולט זיין אויף דעם איד וויבאלד ער האט
האט דער צדיק גענומען זיין קליינעם ברוך'ל און ווייטער גערופן די הושענות מיטן נאמען וואס עס
אים אויף געהויבן און געזאגט מיט קולות און א אש איז מקובל אז עס הייסט.
קודש ,קינד מיינס די ווייסט עס איז דא א איין •••
איינציגער באשעפער אויף דער וועלט לית אתר הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
פנוי מיניה. דערציילט ,אז ביי די חתונה האט ער באקומען א
••• שיינעם נדן פון זיין שווער רבי איציק'ל זי"ע ,האט
אונעם בונקער ווי דער הייליגער קאלאשיצער אים דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע ,וואס איז
רב זי"ע האט זיך באהאלטן ביי די מלחמה ,איז געווען איין שטיק חסד ,געבעטן ,אז ער זאל אים
געווען דארט אויך א איד וואס האט ליידער געבן דאס נדן ,ווייל ער ברויך דאס האבן פאר זיינע
גארנישט געהאט מיט אידישקייט ,ער איז אפילו צדקה צוועקן.
נישט געווען גע'מל'ט ,ער איז ליידער אזוי אויף
געוואקסן זיין גאנץ לעבן ,און ווי באקאנט האבן די רבי יענקעלע האט נישט געהאט קיין חשק
רשעים די דייטשן ימ"ש נישט געמאכט קיין חילוק אוועק צו געבן דאס גאנצע געלט וואס ער האט
צווישן ערליכע אידן ,אדער אידן וואס זענען באקומען ,האט אים דער הייליגער קאלאשיצער
ליידער פארקראכן ,נאר יעדער וואס האט געהאט רב געזאגט ,גלייב מיר אז ביי מיר איז דאס געלט
סיי וואסערע שייכות צו אידישקייט האט מען אסאך מער זיכער ווי אין די באנק ,האט אים רבי
ליידער אומגעברענגט. יענקעלע זי"ע געגעבן א חלק פון דאס געלט ,אבער
דאס איבעריגע האט ער יא געלאזט אין באנק.
האט דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע
איינמאל געפרעגט דעם איד ,במילא אונז וואס מיר דערציילט רבי יענקעלע זי"ע ,אז ליידער ווען
זענען אידן האבן וואס מורא צו האבן פון די רשעים די מלחמה איז אנגעקומען ,איז די באנק חרוב
די דייטשן ,אבער די וואס די זעסט אפילו נישט אויס געגאנגען ,און פונעם געלט אין די באנק איז
ווי קיין איד ,די ברויכסט דאך נישט באהאלטן פון די גארנישט געבליבן ,אבער פון דעם געלט וואס ער
דייטשן. האט געגעבן פארן צדיק ,אוי איז פון דעם געבליבען
עפעס ,די מצוות ומעשים טובים וואס דער צדיק
האט דער איד געזאגט פארן צדיק ,הער האט מיטן געלט געטון.
ראבינער ,ווי לאנג איך האב אייך נישט געקענט, •••
האב איך געוואלט אויף וואקסן ווי א גוי ,אבער זייט דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע האט
איך האב אייך אנגעהויבן קענען דא אין תפיסה ,וויל כסדר זיין גאנץ לעבן געברענט און געקאכט אין
איך מיט טיילן דעם זעלבן גורל ווי ענק אידישע אמונה אונעם גרויסן באשעפער ,ער פלעגט כסדר
קינדער. שרייען די ווערטער" ,איינציגער באשעפער ,לית
אתר פנוי מיניה" ,און ער האט דאס אריין געבאקען
ווייל די קדושה מיט וואס דער צדיק האט זיך אין זיינע הייליגע קינדער און אויך אין זיינע
געפירט ,אפילו זייענדיג ביי די דייטשן האט איבער געהויבענע תלמידים.
28
ווען עס איז געקומען דעם זמן וואס מען האט גענומען דעם איד נאכן נישט האבן קיין שום
געברויכט באצאלן דעם חוב ,האט דער איד נישט שייכות מיט אידישקייט זיין גאנץ לעבן ,ליידער
געהאט דאס געלט ,איז מען געקומען בעטן פון האט ער טאקע מיט געטיילט דעם זעלבן גורל ווען
דעם צדיק אלס ערב אז ער זאל דאס באצאלן ,איז ער איז אומגעקומען צוזאמען מיטן צדיק על קידוש
געווען דארט ביים צדיק אפאר נגידים פון קראקא השם.
אויף יו"ט ,און זיי האבן אפ געמאכט ,אז נאך יו"ט •••
וועלן זיי אריין גיין צום צדיק וועגן דעם ענין. אין די יארן ביי די ערשטע וועלט מלחמה ,האט
ליידער געהערשט א שרעקליכע צומישעניש ,איז
מוצאי יו"ט זענען די נגידים אריין צום רבין און דאן אנגעקומען צום הייליגען קאלאשיצער רב
געזאגט ,דאס מאל וועלן אונז באצאלן דעם חוב, זי"ע א ידוע ,אז א קינד וואס איז ארום געלאפן אויף
אבער מיר בעטן דעם רבין ,אז די רבי זאל מער די גאס ,איז ליידער פארכאפט געווארן דורך א
נישט אונטער שרייבן אלס ערב אויף הלוואות. גרופע קריסטליכע גלחים ,דער הייליגער צדיק
האט דאס זייער אויפגעברויזט ,און ער האט נישט
האט דער צדיק אויס געשריגן און געזאגט, געהאט קיין מנוחה ,און אפ געמאכט צו טון אלס
וואס ,וואו איז דאס געהערט געווארן ,מען וויל מיר מיט זיין כוח ארויס צו נעמען דעם קינד פון דארט.
באצאלן געלט אז איך זאל מער נישט זיין אן ערב
לטובת א איד. איין טאג איז דער צדיק וקדוש אריבער צום
פלאץ ווי דער קינד איז געווען ,פארשטייט זיך אז
בשעת מעשה האט דאך דער איד באמת די גלחים האבן אים נישט אריין געלאזט ,ער האט
געוואלט באצאלן דעם חוב ,און וואס איז ער דאס געטון מיט א געוואלדיגע מסירת נפש ,ווייל
שולדיג אז ער איז געווען א אונס און האט נישט די ממשלה האט דעם צדיק געזיכט ,ווייל ער האט
דאס געלט ,ווי אזוי זאל זיך דער איד אן עצה געבן אויס געטיילט גאר אסאך פאלשע היתר הוראות
אין זיין ענגשאפט ,אבער איך וועל מיך שוין אן עצה פאר אידן כדי זיי זאלן זיך פטר'ן פון די מיליטער,
געבן אפילו אן ענק אויך ,פארשטייט זיך אז די אבער דער צדיק האט פון זיך נישט געטראכט ,נאר
נגידים האבן זיך זייער דערשראקן פון די ווערטער ער איז געווען גרייט זיך מוסר נפש זיין פאר דעם
פון דעם רבין ,און גלייך באצאלט די גאנצע חוב אן אידיש קינד.
דעם תנאי.
••• אזוי איז דער צדיק געגאנגען אפאר מאל ,און
ווי באקאנט האט זיך דער הייליגער דורך דעם גדר פון דעם הויז האט ער כסדר
קאלאשיצער רב זי"ע ביים ערשטע וועלט מלחמה גערעדט צו דעם קינד ,די ארבעט פון דעם צדיק
געצויגען קיין קאשוי און נאך די מלחמה קיין איז נישט געגאנגען לטמיון ,איין טאג איז דער קינד
גאליציע אין שטאט ריישא ,דערציילט מען ,אז ווען אנטלאפן פון דעם הויז פון די גלחים און ער איז
מען האט געוואלט דריקן די נייע בריוו פאפיר מיטן אנגעקומען אין א אידישע שטאט ,און ער איז אויס
נאמען פונעם רבין אויף דעם ,האט מען געוואלט געוואקסן א ערליכער איד ,און זכות פון דעם
ווייטער שרייבן אבדק"ק קאלאשיץ ,ווייל דאס איז צדיק'ס מסירת נפש.
געווען די נאמען וואס רוב אידן האבן אים געקענט. •••
דאס מידת החסד פון דעם צדיק איז געווען
אבער דער צדיק האט בשום אופן נישט ממש אן קיין חשבונות ,ער האט געטון וואס ער
געוואלט אז מען זאל שרייבן אב"ד קאלאשיץ ,ווייל האט נאר געקענט ארויס צו העלפן א אנדערן איד,
דאס איז דאך ליגענט ווייל ער איז דאך שוין נישט איין טאג איז א איד געקומען בעטן דעם צדיק ,אז
רב אין קאלאשיץ ,די אידן האבן זיך פראבירט ער זאל אונטער שרייבן אלס ערב פאר אן הלוואה
איינצובעטן ביים רבין אז מען זאל יא שרייבן וואס דער איד האט געוואלט באקומען,
קאלאשיץ ,האט די רבי געהייסן אז מען זאל פארשטייט זיך אז דער צדיק האט נישט געטראכט
שרייבן "הרב מקאלאשיץ חונה פה ריישא" ,כדי מען קיין צוויי ,נאר גלייך אונטער געשריבן ,און לכבוד
זאל ח"ו נישט שרייבן קיין ליגענט. דעם האט דער איד באקומען דעם הלוואה.
29
דער הייליגער קאלאשיצער האט געוויזן פאר דעם •••
איד ,אז ער זאל אהין געבן די 150זלאטעס פאר הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
רבי איציק'ל ,אבער רבי איציק'ל האט נישט דערציילט ,אז ער איז געווען אין קאלאשיץ ביי זיין
געוואלט נעמען דאס געלט ,האט אים זיין רבי רבין ,ווי באקאנט האט דער הייליגער קאלאשיצער
געזאגט ,אז ער הייסט אים נעמען די געלט ,האט געהאט א געהויבענע מנהג מיטן ווארפן עפל ,און
רבי איציק'ל געזאגט פאר זיין רבין בזה"ל" ,אויף יעדער וואס האט געכאפט א עפל פונעם צדיק
דעם רבינ'ס פלייצעס" ,ווי צו זאגן אז די רבי וועט האט געזען גרויסע ישועות ,אבער ער זאגט דער
דעם איד פועל'ן א ישועה. צדיק רבי יענקעלע ,איז געווען א בחור א בטל'ן און
זיך נישט געקענט שטיפן צו כאפן א עפל פונעם
אבער דער הייליגער קאלאשיצער זי"ע האט רבין ,און ער איז שוין דאן געווען א אלטער בחור אין
זיך נישט געלאזט ,נאר האט געזאגט פאר זיין שידוכים.
תלמיד ,אז ער זאל דאווענען פאר דעם איד ,און
ווען רבי איציק'ל איז ארויס פון שטוב האט דער פלוצלונג איז א בנש"ק געקומען צום הייליגען
הייליגער קאלאשיצער זי"ע געזאגט פאר דעם איד קאלאשיצער און געבעטן אן עפל ,האט דער
בזה"ל" ,דארפסט דיך נישט זארגן ,רבי איציק'ל הייליגער קאלאשיצער געכאפט יענעמ'ס
נעמט נישט קיין געלט בחינם" ,לפלא צום יאר איז שטריימל ,און אריין געלייגט אפאר עפל אין דעם
דער איד געהאלפן געווארן מיט א קינד. און דאס געווארפן ,לפלא איז דער שטריימל מיטן
••• עפל אריין געפאלן אין די הענט פון רבי יענקעלע,
אינעם תולדות המחבר אין די הקדמה פונעם דער גאנצער עולם האט געשריגן "מזל טוב" ,צום
ספר דברי חנה ווערט געברענגט ,אז עס איז יאר איז ער געווארן אן איידעם ביי זיין שווער רבי
איינמאל געקומען פאר זיין בית דין א שווערער דין איציקל זי"ע.
תורה צווישן צוויי אידן ,איינער איז געווען א
גרויסער עושר און א תקיף אין שטעטל ,און דער דער צדיק רבי יענקעלע האט אבער נישט
צווייטער איז געווען אן ארימאן ,דער הייליגער געווארפן קיין עפל ,ווייל ער האט געזאגט אז ער
קאלשיצער רב זי"ע האט גוט אויסגעהערט ביידע קען נישט די כוונות ,אבער איינמאל ביי איינע פון
צדדים ,אריינגעקוקט אין די הלכה ,און זיינע טישן ,ווען ער האט משיג געווען די כוונות,
ארויסגעגעבן דעם פסק לטובת דעם ארימאן. האט ער געבעטן מען זאל ברענגען א זאק עפל,
דער הייליגער צדיק רבי יענקעלע האט זיך
דער עושר איז געווארן זייער אין כעס און האט איינגעצויגען דעם גארטעל און געווארן בלאס ווי די
אנגעהויבן סטראשען דעם רב ,אז ער וועט וואנט ,און דאן האט אנגעהויבן פליען עפל מיט
אויפהערן שטיצן די קהילה און מאכן צרות ,האט ישועות פון אלע זייטן.
אים דער הייליגער קאלאשיצער רב געזאגט מיט •••
זיין ריינעם מידת האמת" ,דו מיינסט אז דו קענסט איינמאל איז אריין געקומען צום צדיק הרה"ק
מיר שרעקן ,ווען איך וועל ארויפגיין אויף יענע רבי חנה מקאלאשיץ זי"ע ,הי"ד ,א איד וואס האט
וועלט נאך הונדערט און צוואנציג יאר ,און מיין שוין געהאלטן א שיינע פאר יאר נאך די חתונה ,און
זיידע דער הייליגער דברי חיים זי"ע וועט מיר ער האט ליידער נאכנישט זוכה געווען צו קיין
פרעגן ,חנהלע ,וויאזוי האסטו געפסקנט א דין תורה זש"ק ,און ער האט זיך מזכיר געווען ביים הייליגען
צוליב מורא פאר א בשר ודם ,וואס פאר א פנים קאלאשיצער פאר א ישועה ,האט אים דער
וואלט איך דעמאלט געהאט פאר אים" ,דער עושר הייליגער קאלאשיצער זי"ע געזאגט ,אז ער זאל
האט געזען זיין גרויסע אמת'דיגקייט און האט געבן 150זלאטעס פאר זיין תלמיד רבי איציק'ל
גלייך מקבל געווען דעם פסק הלכה. זי"ע ,וואס איז נאך דאן געווען א יונגערמאן ,און אזוי
••• וועט ער געהאלפן ווערן.
אין ספר עטרת יחזקאל ווערט דערציילט ,אז
ביי שמחת תורה פלעגט ער טאנצן מיט די תורה בתוך הדברים איז דער תלמיד רבי איציק'ל
מיט א געוואלדיגן ברען ,אבער דער עיקר עבודה מפשעווארסק זי"ע אריין געקומען אין שטוב ,און
30
געשעפט דאס וואסער ,און ער האט געהייסן איז געווען שפעט ביינאכט ביי נעילת החג ,שלוש
שטענדיג זאגן לשם מצת מצוה מיט א הויכן קול אן סעודות ,ווען עס איז געווארן טונקל אין ביהמ"ד
קיין הפסק ,מען האט געזען אויף אים אז ער איז האט ער געזונגען די הייליגע ניגונים פון שינאווא
נישט בלויז מקיים א מצוה ,נאר ער פירט מלחמה און צאנז ,און ווען מען האט זיך געזעגנט פונעם יום
מיט די יצר הרע און ער גרייט צו די שמירה פאר טוב האט ער אויסגעבראכן אין אזעלכע ביטערע
גאנץ כלל ישראל ,און דער עולם פלעגט שטיין מיט געוויינען ,אז דער גאנצער עולם האט געוויינט
א ציטער אין בעקעריי פון זיין גרויסער קדושה. צוזאמען מיט אים ,און ער פלעגט שרייען "רבונו
••• של עולם ,די ימי הרחמים גייען שוין אוועק ,וויאזוי
אין ספר תולדות אנשי שם בגליציה ווערט גייט מען אריין אין דעם קאלטן ווינטער אן די
געברענגט ,אז אין די יארן נאך דער ערשטער הייליגע טעג ,גיב אונז כח מיר זאלן מיטנעמען די
וועלט מלחמה זענען אסאך אידן געבליבן אן קיין קדושה אויפן גאנצן יאר" ,און זקנים האבן
דאך איבערן קאפ און זענען ארומגעלאפן פון דערציילט ,אז דער טיש האט אויסגעזען פונקט ווי
שטעטל צו שטעטל. ביי נעילה פון יום הקדוש.
•••
איין נאכט ,שפעט אין א קאלטן ווינטער ,האט הגה"צ רבי שמואל הלברשטאם מקשאנוב זי"ע
אן ארימער פליט געקלאפט אויף די טיר פונעם האט דערציילט ,אז דער הייליגער קאלאשיצער רב
רב'ס הויז אין קאלשיץ ,דאס הויז איז שוין געווען זי"ע איז געווען גאר שטרענג אויף כשרות און
פול מיט ארעמעלייט און אורחים וואס האבן פלעגט אליין שטיין אין די בעקעריי אכטונג געבן
געגעסן און געשלאפן דארט ,און ס'איז נישט אויף די מצות פארן יו"ט פסח ,איין יאר איז געווארן
געבליבן קיין איין ליידיגע בעט אדער באנק. א שאלה אויף א גאנצן טיש מצות ,און דער בעל
הבית איז געווען אן ארימאן וואס האט מורא
דער הייליגער קאלשיצער רב זי"ע האט אים געהאט ער גייט פארלירן זיין גאנצע פרנסה.
אריינגענומען מיט א שמייכל ,אים געגעבן
ווארימע טיי און עפעס צו עסן ,ווען דער איד האט דער הייליגער קאלאשיצער רב האט געזען ,אז
געפרעגט וואו ער קען לייגן דעם קאפ ,האט דער מען קען עס נישט מתיר זיין צוליב די חומרא פון
רב אים אריינגעפירט אין זיין אייגן שלאף צימער פסח ,און האט געהייסן פארברענען די אלע מצות,
און אים געגעבן זיין אייגן בעט ,און דער רב אליין אבער גלייך נאכדעם האט דער רב ארויסגענומען
איז געגאנגען אין ביהמ"ד און האט דארט געלערנט געלט פון זיין אייגענער קעשענע און עס געגעבן
און געדרימלט אויף א שווערער באנק ביז צופרי, פארן בעל הבית ,און דער הייליגער קאלאשיצער
ווען די בני בית האבן געזען וואס ער האט געטון, רב האט געזאגט" ,די תורה הייסט אונז זיין נזהר
האט ער געזאגט" ,א איד איז דאך דורך אזעלכע במשהו חמץ ,אבער די תורה הייסט אונז אויך אז א
שווערע צרות און ביטערנישן ,וויאזוי קען איך ליגן צווייטער איד טאר נישט ליידן קיין היזק און קיין
אויף א ווייכער בעט ,ווען א צווייטער איד האט צער ,די מצה קען מען נישט עסן ,אבער דיין שאדן
נישט וואו צו שלאפן". טאר נישט בלייבן אויף דיר".
••• •••
אינעם הקדמה פונעם קונטרס עטרת חנה מפי זקני חסידי צאנז ווערט דערציילט ,אז דער
ווערט דערציילט ,אז אין שטוב פונעם הייליגען הייליגער קאלאשיצער זי"ע האט געהאלטן גאר
קאלאשיצער רב זי"ע און אין זיין ביהמ"ד ,איז שטארק פונעם מנהג פון זיין זיידן דער שינאווער
געווען א שטרענגער חרם אויף לשון הרע און רב זי"ע מיטן באקן מצות ערב פסח נאך חצות ,ער
רכילות ,איינמאל איז געקומען א בעל הבית צו אים פלעגט זיך אליין אנטון א פארטוכעל און שטיין
זיך באקלאגן אויף א צווייטן איד פון שטעטל וועגן נעבן די וואס האבן געקנאטן און געוועלגערט ,און
עפעס א מסחר ,אינמיטן רעדן האט יענער האט נישט אראפגענומען די אויגן פאר קיין איין
אנגעהויבן פארציילן חסרונות אויף יענעם איד רגע ,עס איז געווען א פחד אריינצוברענגען דאס
וואס האט בכלל נישט געהאט קיין שייכות צום דין מים שלנו אין בעקעריי ,ווייל ער האט פארהערט
תורה. די שואבי מים מיט וואספארא כוונות זיי האבן
31
און די וועגן זענען געווען פארפרוירן ,איז נישט דער הייליגער קאלשיצער רב האט גלייך
געווען אזא מושג אז דער רב זאל נישט גיין אין פארמאכט די אויערן מיט ביידע הענט און
מקוה פארן דאווענען און לערנען ,איין ווינטער אויפגעשטאנען פון פלאץ מיט א שרעק ,און ער
נאכט איז די הייצונג אין מקוה צעבראכן געווארן האט געזאגט פאר יענעם בעל הבית" ,איך בין גרייט
און דאס וואסער איז געווען קאלט ווי אייז ,ממש צו זיצן שעות לאנג צו טון א טובה און צו מאכן
מען האט געדארפט צוברעכן דעם אייז כדי צו שלום אדער פסקנ'ען לויט די הייליגע תורה ,אבער
קענען טובל'ען. איך בין נישט גרייט צו טמא מאכן מיינע אויערן
אפילו מיט איין ווארט פון לשון הרע ,אויב דו
דער שמש האט געוואלט אפהאלטן דעם רב ווילסט רעדן פונעם דין תורה זאלסטו ברענגען
און האט געזאגט אז עס איז א סכנה פאר די געזונט, יענעם איד פנים אל פנים ,אבער אונטערן רוקן
אבער דער הייליגער קאלאשיצער רב האט נישט שמוץ אויף א צווייטן איד וועסטו ביי מיר אין שטוב
געוואלט הערן דערפון און האט געזאגט" ,פאר נישט רעדן" ,יענער איז געווארן שטארק
פרנסה אדער געלט לויפן מענטשן אין קעלט און פארשעמט און האט געבעטן מחילה ,און דער ענין
שניי ,און מען פארגעסט פון אלע שוועריקייטן, איז פארהאנדלט געווארן נאר אויפן גראדן וועג פון
וויאזוי קען מען זיך צוגרייטן צו דינען דעם בורא הלכה.
עולם אן קיין קדושה און טהרה צוליב אביסל קאלט •••
וואסער" ,און דער צדיק האט זיך גע'טובל'ט אין אין ספר שמועות וסיפורים ווערט דערציילט,
דעם אייזיגן וואסער מיט א רואיגקייט און איז אז עס איז אמאל געקומען א יונגערמאן וואס איז
גלייך געגאנגען אין ביהמ"ד לערנען מיט א שוין געווען עטליכע יאר חתונה געהאט און האט
געוואלדיגן ברען כאילו עס וואלט געווען אינמיטן נישט געהאט קיין קינדער ,דער יונגערמאן איז
זומער. געווען גאר צעבראכן און האט געוויינט און
••• געבעטן דעם הייליגען קאלשיצער רב זי"ע אז ער
הגה"ק רבי נפתלי ממעליץ זי"ע האט זאל אים געבן א ברכה ,דער הייליגער קאאשיצער
דערציילט ,אז כאטש דער הייליגער קאלאשיצער רב האט גענומען זיין קוויטל ,אריינגעקוקט דערין
רב זי"ע איז געווען אן אייניקל פון די גרעסטע מיט א גרויסער התעוררות ,און אנגעהויבן אים
מנהיגי הדור און א גרויסער גאון אין הלכה ,איז זיין מחזק זיין מיט ווערטער פון בטחון.
עניוות געווען למעלה מדרך הטבע ,ער האט
קיינמאל נישט געוואלט נעמען קיין שום כבוד דערנאך האט ער אים געזאגט" ,איך בין נישט
פאר זיך. קיין בעל מופת און איך האב נישט קיין כוחות צו
מאכן ניסים ,אבער דאס קען איך דיר יא זאגן ,מיין
ווען עס איז געקומען א שאלה פון א שחיטה זיידע דער הייליגער שינאווער רב האט מיר
אדער א שווערע עגונה שאלה ,כאטש ער האט גוט געלערנט ,אז ווען א איד ברעכט זיך אונטער פארן
געוואוסט דעם קלארן פסק ,פלעגט ער שטענדיג בורא עולם און נעמט אויף זיך א קבלה טובה בין
שרייבן תשובות צו די ארומיגע רבנים און גאונים, אדם לחבירו ,עפנט מען אים די טויערן אין הימל ,גיי
ווי זיין פעטער דער צאנזער קלויזענבורגער רב אהיים ,זיי נזהר יעדע וואך צו העלפן אן אלמנה
אדער דער באבאווער רב ,און ער פלעגט שרייבן אדער א יתום מיט וואס דו קענסט פאר שבת ,און
מיט אן אויסטערלישער הכנעה" ,הנה באתי כעני השי"ת וועט רחמנות האבן" ,דער יונגערמאן האט
בפתח לשאול את פי כבוד תורתם ,כי קטונתי מכל אזוי געטון ,און נישט מער ווי א יאר שפעטער האט
החסדים ואיני ראוי להכריע" ,אלע גאוני דורו האבן ער געמאכט א ברית פאר א זכר למזל טוב ,און ער
געציטערט פון זיין גדלות און האבן געזאגט ,אז זיין איז געקומען קיין קאלשיץ געבן דעם רב
עניוות איז נאך גרעסער ווי זיין גאונות. סנדקאות.
••• •••
אין ספר זכרונות קאלאשיץ ווערט דערציילט, אין זכרונות קהילת קאלשיץ ווערט געברענגט,
אז ערב יום טוב פסח פלעגט דער הייליגער אז אפילו אין די ערגסטע פרעסטן פון גאליציע,
קאלאשיצער רב זי"ע אליין ארומגיין שפעט ווען די שנייען זענען געווען אנגעלייגט ביזן קני
32
אין גאנצן שטעטל אן קיין שום כעס אדער ביינאכט ווען קיינער זעט נישט ,און אונטערשטיפן
מחלוקת ,און אנשטאט דעם האבן זיי געעפנט א מעות חטים און געלט אונטער די טירן פון די
שיעור אין עין יעקב יעדן אוונט. ארעמע מלמדים און כלי קודש פון שטעטל ,ער
••• האט געציטערט אז קיינער זאל חלילה נישט וויסן
אין ספר עטרת יחזקאל ווערט דערציילט ,אז פון וואו דאס געלט קומט ,כדי נישט צו פארשעמען
עס איז אמאל געקומען א צובראכענע מאמע קיין שום איד ,איינמאל האט א מלמד אים
וויינען צום הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע ,אז איר באמערקט אין די פינסטערניש און געוואלט
איינציג קינד ליגט מיט א הויכן היץ און די באדאנקען ,האט דער רב זיך זייער דערשראקן און
דאקטוירים האבן שוין כמעט אויפגעגעבן חלילה, אים באשוואוירן ביי זיין לעבן ,אז ער זאל פאר
דער רב האט נישט גענומען קיין פדיון נפש ,נאר קיינעם נישט אויסזאגן ביז נאך זיין פטירה ,זאגנדיג,
איז גלייך געגאנגען צום ארון קודש אין זיין אז א מצוה וואס מען טוט מיט פרסום פארלירט איר
ביהמ"ד ,געעפנט די טירן ,אריינגעלייגט דעם קאפ גאנצע קדושה.
צווישן די ספרי תורה און אנגעהויבן וויינען מיט •••
אזעלכע קולות ,אז אלע וואס זענען דארט געווען אין הקדמת ספר דברי חנה ווערט דערציילט,
האבן געציטערט. אז מען האט דעם הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע
קיינמאל נישט געזען בענטשן ברכת המזון
און ער האט געזאגט" ,רבונו של עולם ,קוק אויסענווייניג ,אפילו ווען ער איז געווען
אויף די טרערן פון די מאמע ,דו ביסט דאך דער אבי אונטערוועגנס אדער שוואך ,ער פלעגט שטענדיג
יתומים ודיין אלמנות ורופא חולים ,שיק א רפואה נעמען א גרויסן בענטשער מיט אותיות מאירות
שלימה פאר דעם ריינעם קינד וואס האט נאך קיין עינים ,און יעדעס איינציג ווארט ארויסזאגן פונעם
טעם חטא נישט געקאסט" ,נישט מער ווי עטליכע כתב ממש ווי מען ציילט טייערע פערל ,ער פלעגט
שעה שפעטער איז די היץ אראפגעפאלן און דאס זאגן פאר די בחורים און יונגעלייט ,אז אין ספר
קינד איז געראטעוועט געווארן ,און די דאקטוירים החינוך שטייט ,אז ברכת המזון ברענגט עשירות און
האבן געזאגט ,אז דאס איז געווען העכער ווי די פרנסה בריווח ,אבער דער עיקר איז צו דאנקען דעם
נאטור. באשעפער מיט הכנעה אויף יעדן ביסן וואס מען
••• לייגט אריין אין מויל ,און א מענטש וואס כאפט אפ
עס ווערט דערציילט מפי זקני יאסלא וריישא, די ברכה ,צייגט אז ער שפירט נישט פאר וועמען ער
אז איין נאכט איז געקומען צום הייליגען שטייט.
קאלאשיצער רב זי"ע א פארפאלק וואס האבן שוין •••
געהאלטן ביים זיך גט'ן נאך יארן פון שווערע אינעם קונטרס מנהגי קהילת קאלשיץ ווערט
מחלוקות און קריגערייען ,דער רב האט זיך דערציילט ,אז אין יענע יארן פלעגן טייל מענטשן
אריינגעלייגט אין די זאך מיט א געוואלדיגן זיך צונויפנעמען אין די ווינטערדיגע נעכט און
געדולד ,און געזעסן מיט זיי פון חצות הלילה ביז פארברענגען די צייט מיט שפילן קארטן און
פארטאגס ,אויסגעהערט יעדע קלייניקייט און ליידיגע שמועסן ,דער הייליגער קאלשיצער רב
אראפגענומען יעדע פאראיבל. זי"ע האט דאס נישט געקענט צוזען ווי מען
פארלירט טייערע אידישע שעות אויף הבל וריק.
ווען דער גבאי האט געזען אז דער רב איז שוין
אינגאנצן אפגעשוואכט און האט נאך יענעם טאג ער פלעגט אליין אריינגיין אין די הייזער און
נישט געגעסן ,האט ער געוואלט ארויסבאגלייטן קרעטשמעס מיט א ווארימען שמייכל ,זיך
די מענטשן ,אבער דער רב האט אים אפגעשטעלט אוועקזעצן מיט די מענטשן ,און אנהייבן פארציילן
און געזאגט" ,דער אייבערשטער האט מוחל געווען מעשיות פון צדיקים און עובדות פון זיין זיידן דער
אויף זיין הייליגן נאמען אז מען זאל עס אפמעקן הייליגער צאנזער רב זי"ע ,ביז זיי אליין האבן זיך
אויפן וואסער כדי צו ברענגען שלום בין איש געשעמט און אוועקגעלייגט די שפילערייען ,און
לאשתו ,ווער בין איך א פשוט'ער בשר ודם אז איך מיט זיין געוואלדיגע נועם המידות און אהבת
זאל שפארן מיין כח אדער מיין שלאף ,ווען עס ישראל האט ער באוויזן אפצושטעלן דעם מנהג
33
פ"ג אין תהלים זיבן מאל יעדן טאג ביזן משפט", רעדט זיך פון שלום מאכן ביי א אידישע שטוב",
אויפן טאג פונעם משפט איז דער פריץ פלוצלונג יענע נאכט האבן זיך די פארפאלק איבערגעבעטן
שטארק פארנעפלט געווארן ,ער האט פארגעסן און געלעבט בשלום ובשלווה ביז די עלטערע יארן.
אלע זיינע טענות ,און אינמיטן רעדן פארן ריכטער •••
האט ער זיך אזוי פארפלאנטערט מיט ליגנטס ,און אין ספר תולדות חכמי גאליציה ווערט
דער ריכטער האט אים ארויסגעווארפן פון געריכט דערציילט ,אז עס איז אמאל געברענגט געווארן
מיט גרויס חרפה און אפגעווארפן דעם גאנצן צום הייליגען קאלשיצער רב זי"ע ,א יונג בחור'ל
בלבול. פונעם שטעטל פריסטיק וואס איז פלוצלונג
••• געווארן רח"ל פאראליזירט אויף איין פוס און האט
אין ספר שמועות וזכרונות לבית צאנז ווערט נישט געקענט גיין אויף די פיס פאר עטליכע
דערציילט ,אז א איד א תלמיד חכם פון שטאט חדשים ,די דאקטוירים אין קראקא האבן שוין
צאנז איז געווען צוואנציג יאר נאך די חתונה און געוואלט אפשניידן א טייל פונעם פוס צוליב א
נישט געהאט קיין זש"ק ,ער איז שוין ארומגעפארן שווערע אינפעקציע וואס האט זיך פארשפרייט.
צו אלע צדיקי הדור אבער איז נאכאלץ נישט
געהאלפן געווארן. דער פאטער איז געקומען צו לויפן מיט בכיות
נוראות צום הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע ,דער
ווען ער איז געקומען קיין קאלשיץ ,האט דער הייליגער קאלאשיצער האט אריינגעקוקט אינעם
הייליגער קאלאשיצער רב אים געפרעגט צי ער קוויטל ,גענומען א שטיקל שיריים חלה פון זיין
היט שטענדיג אויף די הלכה פון צדקה פאר עניי טיש וואס איז געבליבן פון סעודת שבת ,עס
עירך ,דער איד האט געזאגט פארן רבין ,אז ער גיבט געגעבן פארן פאטער און געזאגט" ,נעם דאס
שטענדיג פאר גרויסע מוסדות אבער פאר די אהיים ,און מען זאל אנטון פארן בחור'ל נייע שיך
ארימעלייט אין זיין אייגן געסל קוקט ער זיך נישט לכבוד דעם הייליגן שבת ,און מוצאי שבת קודש
אזוי פיל אום. נאך הבדלה זאל דאס קינד אויפעסן די שיריים
חלה" ,דער פאטער האט אזוי געטון מיט אמונה
האט אים דער רב געזאגט" ,השי"ת פירט די פשוטה ,און דעם קומענדיגן זונטאג צופרי איז דאס
וועלט מדה כנגד מדה ,ווען א מענטש עפנט זיין קינד אויפגעשטאנען פון בעט און אנגעהויבן גיין
הארץ צו די נאנטע וואס ליידן ,עפנט מען אים די אויף זיינע אייגענע פיס כאילו לא היה ,אן קיין שום
מקור הברכה פון אויבן" ,און דער הייליגער סימן פונעם קרענק.
קאלאשיצער רב האט דעם איד אנגעוואונטשן •••
מיט א ווארעמע ברכה ,און געזאגט" ,זאלסט זיך אינעם קונטרס עטרת חנה ווערט דערציילט,
פארנעמען צו שפייזן אן ארעם יתומ'ל ביז זיין אז בעפאר די ערשטער וועלט מלחמה ,האט א
חתונה ,און בזכות דעם וועסטו אויפגעראכטן ווערן פוילישער פריץ וואס איז געווען א שונא ישראל
מיט זרע של קיימא" ,דער איד האט גלייך געוואלט פארטרייבן עטליכע אידישע משפחות
אריינגענומען א יתום אין שטוב ,און ביז א יאר איז פון א דארף נעבן קאלשיץ ,און ער האט זיי
זיין ווייב נפקד געווארן מיט א געזונט יונגל ,וואס אנגעקלאגט ביים ראיאן געריכט מיט פאלשע
איז שפעטער געווארן א באקאנטער מרביץ תורה. שווינדלערייען אז זיי באגנבענען דאס לאנד ,די
••• אידן זענען געשטאנען פאר א סכנה פון פארלירן
אין ספר יזכור קאלשיץ ווערט דערציילט ,אז דאס גאנצע פארמעגן און גיין אין תפיסה.
איינמאל אין א הייסן זומער טאג האט
אויסגעבראכן א שרעקליכע שריפה אין די זיי זענען געקומען צום הייליגען קאלשיצער
האלצערנע הייזער ביים עק שטעטל קאלשיץ, רב זי"ע ציטערנדיג פאר שרעק ,דער רב האט
דער ווינט האט געבלאזן מיט א געוואלדיגן כח פארמאכט די אויגן פאר לאנגע מינוטן ,געזיפצט
גראד צום צענטער פונעם שטעטל וואו די פון טיפן הארצן ,און דערנאך אויפגעהויבן די אויגן
מערסטע אידישע געשעפטן און דער בית המדרש און געזאגט מיט א שטארקייט" ,דער שונא וועט
זענען געשטאנען ,און די איינוואוינער האבן גארנישט אויספירן ,גייט אהיים און זאגט קאפיטל
34
קאלשיץ צום עסטרייכישן מיליטער ,און מען האט אנגעהויבן ארויסשלעפן די חפצים אין גאס
אים געוואלט פירן ווייט אוועק צו די פראנטן וואו מיינענדיג אז דאס גאנצע שטעטל גייט חלילה
אסאך זענען ליידער פארפאלן געווארן אדער פארברענט ווערן.
נכשל געווארן אין טריפות.
מען איז געלאפן רופן דעם הייליגען
די משפחה איז געקומען צו לויפן אינגאנצן קאלאשיצער רב זי"ע ,דער רב איז ארויסגעקומען
צעבראכן צום הייליגען קאלשיצער רב ,און האבן מיט זיין שטעקן ,צוגעגאנגען ביז צום גרעניץ וואו
דערציילט די ביטערע בשורה ,דער רב האט דאס פייער האט שוין דערגרייכט דעם נעקסטן
גענומען דעם נאמען פונעם אינגערמאן, דאך ,געשאקלט זיין קאפ צום הימל און געשלאגן
אריינגעקוקט דערין ,און געזאגט פארן טאטן" ,נעם מיט זיין שטעקן דריי מאל אויף דער ערד ,זאגנדיג
דעם חומש ויקרא ,לייג עס אריין אין זיין טלית- דעם פסוק "ותשקע האש" ,אין יענע סעקונדע
בייטל ,און זאג אים ,אז ביי דער מעדיצינישער האט דער ווינט אינגאנצן געטוישט זיין ריכטונג צו
קאמיסיע זאל ער האלטן דעם קאפ אין דער פרשה די ליידיגע פעלדער אוועק פונעם שטעטל ,און
פון שמיני און איבערחזר'ן אין מח די פסוקים פון דאס פייער איז איינגעלאשן געווארן אן קיין שום
טהרה". שאדן פאר די אידישע הייזער.
•••
לפלא ,ווען דער מיליטערישער דאקטער האט מפי זקני חסידי באבוב ווערט דערציילט ,אז
אים אונטערזוכט ,האט ער פלוצלונג געזען אויף אין איין יאר איז געווען א שווערע טרוקעניש אין
אים עפעס א מאדנעם הויט-אויסשלאג וואס האט גאנץ גאליציע ,חדשים לאנג האט נישט גערעגנט
אויסגעזען ווי א שרעקליכע אנשטעקיגע קרענק, און די ברונעמס אין קאלשיץ זענען כמעט
דער הויפט-אפיציר האט גלייך געשריגן מען זאל אינגאנצן אויסגעטריקנט געווארן ,די מענטשן
אים ארויסווארפן פון לאגער ,ווייל ער ברענגט א האבן געמוזט שלעפן וואסער פון ווייטע טייכן מיט
סכנה פאר די גאנצע ארמיי ,און ער האט באקומען גרויס פלאג ,די קהילה לייט זענען געקומען וויינען
א פטור אויף אייביג ,און ווי נאר ער איז ארויס פון צום רב ,אז די בהמות גייען אויס פון דארשט און
טויער איז די גאנצע הויט צוריק געווארן גלאט און עס איז נישטא קיין טרונקען וואסער פאר די
געזונט. קינדער.
•••
אינעם קונטרס דברי חנה תולדות ווערט דער הייליגער קאלשיצער רב זי"ע האט זיך
דערציילט ,אז א אידישער סוחר פון בהמות פלעגט פארשפארט אין זיין חדר מיוחד און געזאגט
פארן פון שטעטל צו שטעטל און האט שטענדיג תהלים מיט גרויסע בכיות עטליכע שעה,
מיטגעפירט גרויסע סכומים מזומן געלט ,איינמאל נאכמיטאג איז ער ארויסגעקומען אינעם הויף
פארן ארויספארן אויפן וועג קיין גארליץ ,איז ער הינטערן בית המדרש ,געוויזן אויף א פלאץ אין דער
אריין נעמען א ברכה פונעם הייליגען קאלשיצער ערד וואס איז געווען שטיינערדיג און הארט ,און
רב זי"ע ,דער רב האט אים אנגעקוקט מיט א געהייסן גראבן דארט ,די לייט האבן אנגעהויבן
שארפן בליק און געזאגט" ,ווען דו פארסט דורך גראבן אן קיין האפענונג ,אבער נאך קוים צוויי
דעם גרויסן וואלד ,אפילו אויב עס מאכט זיך א מעטער טיף ,האט פלוצלונג אנגעהויבן שטראמען
שפעטערע שעה ,זאלסטו בשום אופן נישט א פרישע קלארע וואסער-קוואל מיט אזא
אפשטעלן דיין וואגן ביי דער באקאנטער שטארקייט ,אז דער גאנצער ברונעם איז אנגעפילט
קרעטשמע אינמיטן וועג ,נאר פאר ווייטער אן זיך געווארן ביז אויבן ,און דאס גאנצע שטעטל האט
אומקוקן ,אפילו אויב מען וועט דיר רופן". געהאט וואסער בריווח ביז עס האבן אנגעהויבן
פאלן די ערשטע גשמי ברכה.
דער סוחר האט אזוי געטון ,און ווען ער איז •••
אנגעקומען נעבן יענער קרעטשמע איז שוין הרה"ח ר' שלום רובין ז"ל האט דערציילט ,אז
געווען טיף אין דער נאכט און זיין פערד איז געווען אין די יארן פאר דער ערשטער וועלט מלחמה,
מיד ,און פלוצלונג זעט ער ווי מענטשן פונדרויסן האט מען געכאפט א חשוב'ן יונגערמאן פון
35
ברכה אויף פרנסה ,דער רב האט אים געפרעגט ,צי ווינקען אים און בעטן ער זאל צופארן ,ער האט זיך
די מאסן און וואג-שאלן אין זיין געשעפט זענען דערמאנט אינעם באפעל פונעם רב און האט
אינגאנצן פינקטליך אויפן האר ,האט דער קרעמער געשלאגן דאס פערד און געלאפן שנעל ווייטער,
געזאגט ,אז ער היט זיך זייער אז אלעס זאל זיין צוויי טעג שפעטער איז באקאנט געווארן ,אז א
אויסגעהאלטן ,אבער ער וועט עס נאכאמאל באנדע שווערע מערדער און גנבים האבן זיך יענע
איבערקוקן. נאכט באהאלטן אין יענער קרעטשמע און
אויסגערויבט יעדן וואס האט זיך דארט
דער רב האט אים געזאגט" ,מאך איבער די אפגעשטעלט ,און נאר דורך דער ווארענונג פונעם
מעסטונגען אז עס זאל חלילה נישט זיין קיין שום צדיק איז ער געראטעוועט געווארן פון א זיכערן
נדנוד פון גזל ,און נאכדעם זאלסטו עפענען דיין טויט.
געשעפט יעדן טאג ערשט נאכדעם וואס דו •••
לערנסט א קביעות אין משניות" ,דער איד האט אינעם ספר עטרת יחזקאל ווערט געברענגט,
גלייך פארראכטן א קליינע טעות וואס איז געווען אז א ארעמער מלמד האט צונויפגעשפארט
אין איינע פון די אייזענע וואג-שטיינער ,און פרוטה נאך פרוטה פאר יארן לאנג חתונה צו מאכן
אנגעהויבן לערנען משניות פארן עפענען דעם זיין עלטסטע טאכטער ,עטליכע וואכן פאר דער
געשעפט ,אין יענע וואך זענען פלוצלונג געקומען חתונה האט ער פארלוירן דעם גאנצן בייטל מיט
גרויסע קונים פון די ארומיגע שטעט ,און אלע זיינע אפגעשפארטע געלט אינמיטן גאס ,און
אויסגעקויפט דאס גאנצע סחורה פונעם געשעפט, קיינער האט נישט געוואוסט וואו עס איז
און ער האט געהאט אזא שפע ,אז ער איז געווארן אהינגעקומען ,דער מלמד איז געקומען צום
איינער פון די גרעסטע תומכי תורה אינעם ראיאן. הייליגען קאלאשיצער רב וויינען מיט ביטערע
••• טרערן ,אז ער וועט מוזן מבטל זיין דעם שידוך
אין ספר תולדות חכמי גאליציה ווערט צוליב גרויסע בושות.
געברענגט ,אז א פרוי פון א דארף נעבן פריסטיק
האט געהאט א יונגל פון פינף יאר וואס האט נישט דער הייליגער קאלאשיצער רב האט אים
ארויסגעברענגט קיין איין ווארט פון מויל פון זיין געהייסן זיך בארואיגן און געזאגט" ,גיי אהיים ,זאג
געבורט אן ,און אלע דאקטוירים האבן געזאגט ,אז קאפיטל קכ"א אין תהלים "שיר למעלות אשא עיני
ער וועט קיינמאל נישט קענען רעדן ,די מאמע אל ההרים" ,און גיי ארויס צום מארק-פלאץ נעבן
האט געברענגט דאס קינד צום הייליגען יענעם געוויסן ברונעם ,און ווארט דארט" ,דער
קאלשיצער רב זי"ע ,און געוויינט מיט הייסע מלמד איז געגאנגען צום מארק ,און נאך א קורצער
טרערן ,און געבעטן דעם רב אז ער זאל פועלן א צייט איז צוגעגאנגען צו אים א גוי ,און געפרעגט צי
ישועה פארן קינד. ער איז דער איד וואס וואוינט נעבן שול ,ווען דער
מלמד האט געזאגט יא ,האט דער גוי
דער רב האט גענומען א כוס וואסער ,געמאכט ארויסגענומען דעם בייטל ,און עס אים
די ברכה "שהכל נהיה בדברו" מיט א געוואלדיגער איבערגעגעבן אומבארירט ,זאגנדיג "איך האב דאס
כוונה און קול רם ,געגעבן דעם קינד צו טרינקען געפונען נעכטן ,און די גאנצע נאכט האב איך
איין שלונג ,און דערנאך געזאגט פארן קינד אויפן געהאט שרעקליכע חלומות ,אז אויב איך גיב עס
נאמען" ,זאג יעצט "אמן" ,דאס קינד האט גלייך נישט אפ פאר דעם בעל הבית וועט מיין הויז
געעפנט דאס מויל און אויסגעשריגן "אמן!" מיט א פארברענט ווערן".
קלארן קול ,און פון יענעם טאג אן האט דאס קינד •••
אנגעהויבן רעדן פליסיג ווי אלע געזונטע קינדער, הרה"ח ר' יעקב הערש עהרענרייך הי"ד האט
און די גאנצע משפחה איז געווארן שטארק דבוק דערציילט ,אז א איד א קרעמער אין שטאט
אינעם צדיק. קאלשיץ האט געהאט א געשעפט וואס איז
געשטאנען ליידיג וואכן לאנג אן קיין איין קונה ,און
ער איז געווען אויפן ראנד פון גיין ח"ו באנקראט,
ער איז אריין צום הייליגען קאלשיצער רב בעטן א
36
זי"ע ,און ביי די ניין יאר אלט האט ער שוין געקענט
יארצייט י"ט תשרי ג' דחוה"מ
גאנץ תנ"ך און אויך גאנץ ש"ס בעל פה ,און ביי די
זעכצן יאר אלט האט ער שוין געקענט גאנץ טור
הגה"ק רבי אליהו ב"ר שלמה זלמן זי"ע
און שולחן ערוך מיט אלע ראשונים.
הגר"א מווילנא
ער איז געווען מפורסם אלס דער גרעסטער "הנקרא דער ווילנער גאון"
גאון און גדול בדורו ,ער פלעגט זיין אפגעשיידט
פון מענטשן און עוסק געווען בתורה מיט אן ער איז געבוירן אין שטאט סעלץ נעבן דעם שטאט
התמדה רבה ,און עס איז פאר דעם גאון געווען בריסק ,ט"ו ניסן בשנת ת"ף.
אפען אלע מעיינות התורה והחכמה ,די גמרא און
משנה זענען ביי אים געווען אין זכרון ווי א אפען צו זיין טאטן הגה"ק רבי שלמה זלמן זי"ע,
ספר ממש. בן הגה"ק רבי משה רבקש בעל באר הגולה זי"ע,
ביי די צוואנציג יאר איז ער געגאנגען גלות און צו זיין מאמע הצדקת מרת טריינה ע"ה,
ליידן פאר 5יאר ברציפות ,און ביי די פינעף און בת הגה"ק רבי פתחיה זי"ע.
צוואנציג יאר איז ער צוריק געקומען צום שטאט
ווילנא. ער איז געווען דער גאון הגאונים החסיד מאורן
של ישראל כליל החכמות ובקי בנגלה ובנסתר ולו
ער איז געווען מפורסם אלס איינער וואס האט
עשר ידות בנסתר ,חד בדרא ולמד תורה הקדושה
באמת נישט הנאה געהאט פון די וועלט ,סיי מיטן
כנתינתה מסיני ,ער איז געווען א איש קדוש וטהור
שלאפן האט ער ממעט געווען צו צוויי שעה אין א
מאוד ,ער האט זיך זיין גאנץ לעבן געפירט מיט א
מעת לעת.
געוואלדיגע קדושה וטהרה ,ער האט געלערנט
אויך האט ער גאר ווייניג געגעסן ,און ווען יא תורה יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה ,ער
איז דאס געווען ממש כדי להחיות ,ער האט נישט פלעגט שלאפן סך הכל צוויי שעה א מעת לעת ,ער
גערעדט צו קיין מענטש נאר אויב עס האט געהאט איז געווען א בקי בכל מיני חכמות און געווען
מיט דברי תורה. מפורסם מיט זיין געוואלדיגע חכמה און געווען
מפורסם אלס א גאר קלוגער מענטש ,ער איז
אפילו זייענדיג דער גאון הדור און זייענדיג א געווען א עניו מאוד און מפורסם אלס א
מרביץ תורה פאר הונדערטער תלמידים גאונים געוואלדיגע בעל מידות טובות מיט א געוואלדיגע
און גדולים ,איז דער גאון געווען א געוואלדיגער ישרות ,ער איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח
עניו ,ער האט זיך צוריק געהאלטן פון יעדן נדנוד הקדוש אמיתי.
כבוד ,ער האט זיין גאנץ לעבן נישט גענומען קיין
רבנות אמט ,אויך האט ער מקפיד געווען נישט צו דער הייליגער גאון רבי יונתן אייבשיץ זי"ע און
געבן קיין הסכמות אויף ספרים. אויך דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע האבן
ביידע מעיד געווען ,אז דער הייליגער ווילנער גאון
גאר יונגערהייט האט ער חתונה געהאט מיט זי"ע איז געווען א חד בדרא סיי אין נגלה און אויך
הצדקת מרת חנה ע"ה, אין נסתר ,און ער האט געלערנט תורה כנתינתה
בת הגה"ק רבי יהודה לייב מקיידאן זי"ע. מסיני.
די רעבעצין האט גלייך נאך די חתונה געזאגט ביי די זיבן יאר אלט האט ער שוין גע'דרשן'ט גאר
פאר איר מאן ,אז ער זאל זיך בכלל נישט אפגעבן טיפע דרשות אינעם גרויסן ביהמ"ד אין שטאט
מיט די פרנסה אדער מיט די קינדער ,נאר זי האט ווילנא.
זיך אפ געגעבן מיט א געוואלדיגע געטריישאפט
און געוואלט אז דער גאון זאל נאר עוסק זיין ביי די אכט יאר האט ער שוין געלערנט ביים
בתורה ועבודה אן קיין שטער. גרויסן גאון הגה"ק רבי משה מרגליות בעל פני משה
37
ער איז דאן נתפרסם געווארן אין גאנץ ליטא בשנת תקמ"ג ווען די רעבעצין איז נפטר
אלס דער גאון הגאונים און מיט זיין געוואלדיגע געווארן ,האט דער גאון אליין געשריבן דעם נוסח
התמדת התורה ,אלע גרויסע גאונים בדורו האבן המצבה און גאר שטארק אויס געלויבט די
דעם גאון גאר שטארק געשעצט און מכבד געווען. רעבעצין פארן שטיין צו זיין רעכטע הענט איר
גאנץ לעבן.
ער האט נישט געוואלט ווערן אפילו קיין ראש
ישיבה ,אבער ער האט נעבן זיין שטוב אויף דאן האט דער גאון חתונה געהאט בזיווג שני מיט
געשטעלט א בית המדרש ,ווי ער האט געלערנט הצדקת מרת גיטל ע"ה,
יומם ולילה ,און דארט האבן זיך מדבק געווען צום בת הגה"ק רבי מאיר לונץ מחלם זי"ע.
גאון גאר גרויסע גאונים ובתוכם.
ער האט זיך נאך די חתונה באזעצט אין שטאט
הגה"ק רבי חיים מוולאזין זי"ע, ווילנא ,דארט האט ער עוסק געווען בתורה ממש
הגה"ק רבי שלמה זלמן מוולאזין זי"ע, דאס גאנצע מעת לעת און געווען אויסגעטון פון
הגה"ק רבי סעדיה מצפת זי"ע, יעדן דבר גשמי ,ווי באקאנט האט דער גאון נישט
הגה"ק רבי יהושע צייטלין בעל עמודי גולה געוואלט נעמען קיין רבנות אמט.
משקאלאב זי"ע,
הגה"ק רבי מאיר מווילנא זי"ע, אבער די אידן פון שטאט האבן געהאלטן פאר
הגה"ק רבי ישראל בעל תקלין חדתין משקאלאב א גאר גרויסע זכי' צו האבן דעם גאון אין זייער
זי"ע, שטאט ,דערפאר האבן זיך די אידן פון שטאט
הגה"ק רבי בנימין ריבלין אב"ד ווילנא זי"ע, צוזאמען גענומען ,און מען האט דעם גאון געשיקט
הגה"ק רבי הירש חסיד בעל מרגליות התורה א געוויסן סכום אויף פרנסה.
מסימיאטיץ זי"ע,
הגה"ק רבי מנחם מענדל בעל מים אדירים משקלוב מען האט געשטעלט דעם שמש הקהלה ,וואס
זי"ע, זאל טראגן דאס געלט צום שטוב פאר די רעבעצין,
הגה"ק רבי אברהם דאנציג בעל חיי אדם זי"ע, אבער נאך א שטיק צייט ,האט דער שמש
הרה"ק רבי שמואל שמעלקא מניקלשבורג זי"ע, אנגעהויבן אראפ ציפן פון דעם געהאלט ,און
הגה"ק רבי פנחס הלוי הורוויץ בעל הפלאה עבירה גוררת עבירה ,נאך א שטיק צייט האט ער
מפרנקפורט זי"ע, שוין בכלל נישט געטראגן דאס געלט פארן גאון,
אויך זיינע פיר ברידער הגה"ק רבי ישכר דובער נאר ער האט דאס גאנצע געלט געהאלטן פאר זיך.
זי"ע ,הגה"ק רבי אברהם החסיד זי"ע ,הגה"ק רבי
מאיר זי"ע ,הגה"ק רבי משה זי"ע זענען געווען די זעלבע צייט האט ביים גאון אין שטוב
תלמידים פון דעם גרויסן גאון. געהערשט א געפערליכע הונגער ,ווייל ער האט
שוין נישט געהאט דאס געהאלט פונעם שטאט,
דער תלמיד רבי חיים מוולאזין זי"ע האט מעיד אבער דער גאון האט אן געזאגט פאר די רעבעצין,
געווען אויף זיין רבין דער גרויסער גאון איבער זיין אז זי זאל קיינעם נישט דערציילן דערוועגן ,ווייל
געוואלדיגע התמדה בתורה ,אז אויב איז פארן גאון ער האט נישט געוואלט ח"ו פארשעמען דעם שמש.
שווער געווארן עפעס ביים לערנען ,האט ער
געקענט גיין טעג אן עסן און נישט געוואלט טועם אבער ליידער נאך א שטיק צייט ,איז דער
זיין ,ביז די קשיא ווערט אים פאר ענטפערט. שמש גאר שטארק קראנק געווארן ,און דאן האט
ער זיך מתוודה געווען אין זיין שרעקליכען
אפילו ער איז געווען א גאון אין געקענט אלע פארברעך ,די שטאט מענטשן זענען ארויס פון
ראשונים בש"ס וכל רז לא אניס ליה ,איז אבער זיין התפעלות פון דעם גדלות פון דעם גאון ,אז ער
דרך הלימוד געווען דווקא נישט אויפן דרך האט בכלל נישט געזאגט קיין ווארט דערוועגן
הפלפול נאר פונקט פארקערט ,ער איז געווען א פאר קיינעם ,נאר ער איז געווען גרייט צו ליידן אין
גרויסער מתנגד קעגן דעם דרך הלימוד ,נאר ער הונגער ,נאר נישט צו פארשעמן א אנדערן איד.
38
ספרא דצניעותא בזה"ל" ,הגר"א היה מחציו ולמטה האט מיט זיינע תלמידים געלערנט אויפן דרך פון
איש ,ומחציה ולמעלה מלאך אלקים" ,זיין תלמיד בקיאות און ידיעות.
דער גאון וקדוש רבי חיים מוולאזין זי"ע שרייבט
בזה"ל" ,ליגיעת רבינו הגדול הגר"א לא זכיתי ,כי לא דער גאון איז געווען מפורסם אלס א גאון און
יושג ולא ישוער ולא יאומן גדלות רבינו הגדול". בקי בתורת הנסתר און אויך אין די כתבי האר"י ,ער
האט די גאנצע תורה הקדושה פארשטאנען אויפן
דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע האט זיך דרך הנסתר ,אויך איז ער געווען א בקי בחכמת
אמאל אויס געדריקט ,אז דער באשעפער האט הפילוסופיה און ער האט מחבר געווען א ספר אויף
געוואלט אז מען זאל האבן אן השגה ווי הייליג און רעכענען און אסטרונומיה און נאך חכמת.
גרויס די תנאים און אמוראים זענען געווען ,האט ער ווי באקאנט איז דער גאון געווען פון די גרויסע
אראפ געשיקט דעם הייליגען ווילנער גאון זי"ע ,אז מתנגדים צום דרך החסידות ,דער גאון איז גאר
מען זאל קענען אביסל פארשטיין די גרויסקייט פון שארף ארויס געקומען קעגן דעם דרך החסידות
די תנאים. און געהאלטן ,אז וויבאלד עס וואקסט אזוי שנעל
איז א סימן אז דאס איז נישט פון די צד הקדושה
דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע האט ח" ו .
אמאל דערציילט ,אז ביים הייליגען גר"א זי"ע איז
אמאל געקומען אין שטוב א קליין מיידל פרעגן א מען זאגט נאך ,אז דער הייליגער גר"א מווילנא
שאלה ,קיינער איז דארט אין שטוב נישט געווען, זי"ע האט אמאל געזאגט ,אז אויף אלע תלמידי
אזוי ווי די מיידל איז אריין געקומען אין שטוב ,איז בעש"ט הקדוש זי"ע האט ער קשיא'ס און טענות,
דער הייליגער גר"א ארויס געטאנצן פון פענסטער, חוץ אויף הרה"ק רבי שמואל שמעלקא
כדי ער זאל ח"ו נישט נכשל ווערן מיטן עבירה פון מניקלשבורג זי"ע און זיין ברודער הרה"ק רבי
יחוד ,דאס איז געווען דעם גרויסן יראת שמים פנחס בעל הפלאה מפרנקפורט זי"ע ,ווייל פנחס זה
פונען הייליגען גר"א זי"ע. אליהו.
מיט דעם אלעם האבן רוב גדולים און צדיקים
אין ספר מעשה רב ווערט געברענגט ,אז איין אפילו די חסידים גאר שטארק מכבד געווען דעם
יאר סוכות ,איז דער הייליגער גאון געווען גאר גאון וויסענדיג זיין גדלות בתורה ,ווי מען קען זען
שטארק פרייליך און בשמחה דעם ערשטן טאג וואס דער הייליגער חזון איש זי"ע שרייבט אויפן
חוה"מ אושפיזא דיעקב ,ווען מען האט דעם גאון גאון בזה"ל" ,אנו מתייחסים להגר"א בשורה של
געפרעגט וואס איז די גרויסע שמחה ,האט דער משה רבנו ,עזרא ,רבנו הקדוש ,רב אשי והרמב"ם,
גאון געזאגט ,אז יעקב אבינו איז די נאכט געווען ביי הגר"א שנתגלה תורה על ידו כקדוש מעותד לכך
מיר אין די סוכה און ער האט מיר געגעבן א קיש. שהאיר במה שלא הואר עד שבא ונטל חלקו ,והוא
נחשב כאחד מהראשונים ,מדרגתו ברוח הקודש,
זיין עבודת התפלה איז געווען אויף א גאר ביגיעתו ובבקיאותו בעיון העמוק בכל התורה
הויכע דרך ,עס איז צו געגאנגען מיט א געוואלדיגע המצויה עתה בידינו ,אי אפשר כלל לצייר את
נעימות און א געוואלדיגע ברען און א אש אפשרותם".
דקדושה ,ווי מען זעט וואס עס שטייט אין ספר
סערת אליהו בזה"ל" ,מי שהי' שומע אותו מתפלל הגה"ק בעל מהר"ל מפלאצק זי"ע שרייבט אין
פעם אחת בחול או בשבת ,הי' מעורר בלב השומע זיין ספר משיבת נפש ,אז מימות הקדמונים איז
רוח דעת ויראת ד' בשנה או שנתיים ,אף מי שהיה נישט געווען אזא גאון ווי דער הייליגער גר"א זי"ע,
לבו קשה כאבן היה נמס כדונג מאוד כוונתו שהיה וואס די גאנצע תורה סיי נגלה און אויך נסתר זענען
מכיון בכל מלה ומלה ,מסדר התפילות ומוציא כל געווען פאר אים ווי א שולחן ערוך אפען ווי ער זעט
הגה ונאום ,בצלצל נעים וברוח כביר". עס פאר זיינע אויגן ממש.
ער האט מחבר געווען איבער 70הייליגע און הגה"ק רבי שאול קצינעלענבויגען בעל מגן
געהויבענע חיבורים ובתוכם. שאול זי"ע שרייבט ,אין זיין הסכמה אויפן ספר
39
דעם גאון הגה"ק רבי יעקב קראנץ דער דובנער ספר אדרת אליהו ,על התורה נביאים כתובים,
מגיד זי"ע און דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע האט חידושי הגר"א ,על המשניות,
געבעטן ,אז דער מגיד זאל אים זאגן זיינע שיינע הגהות הגר"א ,על תלמוד בבלי,
משלים וואס פון דעם האט זיך דער גאון ביאור הגר"א ,על שו"ע,
דערקוויקט. פירוש לספרא דצניעותא,
פירוש לספר יצירה,
ווען דער גאון איז געזונט געווארן ,האט ער פירוש תיקוני זוהר,
געשריבן א שיינע דאנק בריוו פארן הייליגען סידור הגר"א,
דובנער מגיד זי"ע בזה"ל" ,אספרה נא לידידי ,כעל ספר צורת הארץ ,על גבולת הארץ ותבנית בית
גמולות אשר גמלני ד' ברוב טובו ,חלק נפשי המקדש.
מתלאות קשות ,הפליא לעשות עמדי ,ובא ידידי
לביתי ואל יאחרו פעמיו להשיב רוחי ,ולהשתעשע ער האט איבער געלאזט אכט קינדער און
אתי כפעם בפעם ,בראותו כתב זה יזרז נא נסיעתו איידימער גאונים וגדולים בתורה.
ואל יאחר".
בתו הצדקת מרת חינה ע"ה ,אשת הגה"ק רבי זלמן
בשנת תקע"ז איז דער גאון זייער נישט געזונט זליג חיניץ מפינסק זי"ע,
געווארן ,די קינדער האבן זיך געבעטן ביים טאטן בתו הצדקת מרת פסיה בתיה ע"ה ,אשת הגה"ק רבי
אז ער זאל לאזן רופן א דאקטאר וואס זאל אים צבי הירש דונחין מדיסנה זי"ע,
אונטער זיכן ,בלית ברירה האט דער גאון מסכים הגה"ק רבי שלמה זלמן ווילנער זי"ע,
געווען ,און מען האט גערופן דעם גרויסן דאקטאר הגה"ק רבי יהודה לייב ווילנער זי"ע,
ר' יעקב ליובאשיץ ע"ה ,און ער האט אונטער זיכט הגה"ק רבי אברהם ווילנער זי"ע,
דעם גאון. בתו הצדקת מרת טאובה ע"ה ,אשת הגה"ק רבי
אורי שרגא פייבוש מדוברובנו זי"ע,
ווען דער דאקטאר איז ארויס געקומען ,האבן און נאך צוויי טעכטער וואס די נעמען זענען נישט
די קינדער געפרעגט דעם דאקטאר ווי האלט דער באקאנט.
טאטע ,האט דער דאקטאר געזאגט ,ער האלט ביי
מסכת כלים ,ווייל בשעת ער האט זיך צו געבויגען ווי עס ווערט געברענגט אין א מכתב ,וואס
אויס הערן זיין הארץ קלאפן ,האט ער געהערט ווי דער גאון האט געשריבן פאר זיין משפחה וואס איז
דער גאון לערנט בעל פה מסכת כלים ,און ביז צו שפעטער געדריקט געווארן מיטן נאמען עלים
זיין לעצטע מינוט האט דער גאון נישט אויף לתרופה ,שרייבט דער גאון ,אז ער האט זייער
געהערט לערנען די הייליגע תורה. געוואלט ארויף גיין קיין ארץ ישראל ווי ער
שרייבט בזה"ל" ,שהוא הולך לארץ חמדת ישראל
ערב יום הקדוש בשנת תקנ"ח איז שוין דער וחמדת ד' ,שכל עליונים ותחתונים תשוקתם אליה",
גאון געווען גאר שוואך ,ער האט געלאזט רופן אלע אבער אינמיטן וועג האט זיך דער גאון אויס
קינדער און זיי געבענטשט מיט גרויס געוויין ,יום געדרייט און צוריק געקומען קיין ווילנא ,זאגענדיג
הקדוש איז דער מצב געווארן ערגער און דער גאון אז פון הימל וויל מען נישט ער זאל גיין קיין ארץ
איז געווען אין גרויסע יסורים. ישראל.
ערב סוכות האט דער גאון געבעטן אז מען זאל בשנת תקנ"א ווען דער גאון איז געווען בערך
זיין בעט אריין טראגן אין דעם הייליגען סוכה ,אז 71יאר אלט איז ער זייער נישט געזונט געווארן,
ער זאל קענען מקיים זיין די מצוות היום ,דער טאג מען האט געוואלט רופן א דאקטאר ,אבער דער
פון זיין פטירה האט זיך דער גאון געאיילט גאר פרי גאון האט בשום אופן נישט מסכים געווען ,נאר
צו מקיים זיין די מצוה פון אתרוג בענטשן ,ער האט דער גאון האט ווייטער אפילו זייענדיג אין יסורים
מיט א שמחה געמאכט דעם ברכה און געשאקעלט עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה,
לולב. אויך האט דער גאון געבעטן ,אז מען זאל לאזן רופן
40
מאל וואס ער האט באונס געליינט די מגילה אן קיין ווי דער מנהג פונעם גאון ,האט ער נישט אראפ
מנין. געלייגט דעם אתרוג און לולב דעם גאנצן יו"ט,
••• האט ער יענעם טאג אויך נישט אראפ געלייגט
אין ספר הגר"א שרייבט ער דארט די מעשה, דעם אתרוג און לולב ,אייניגע מינוטן בעפאר
אינמיטן די 5יאר וואס דער גאון דער הייליגער יציאת נשמה ,האט דער גאון אנגעכאפט זיינע
ווילנער גאון זי"ע איז געגאנגען גלות ליידן ,וואס הייליגע ציצית און געזאגט ,אויב אויף אזא גרינגע
ער האט דאן גאר אסאך מיט געמאכט ,איז דער מצוה ווי גיין מיט ציצית וואס קאסט אזוי ווייניג
גאון איין טאג אנגעקומען אין א שטאט ,און עס איז געלט ,קען א מענטש צו קומען צו אזעלכע הויכע
דארט איין געשטאנען ביי א איד א גאר פשוטע מדריגות ביז צו מקבל זיין פני השכינה ,ווי שווער
מענטש. איז זיך צו געזעגענען פון דער וועלט דער עולם
המעשה ,און וואו וועט מען קענען געפונעם אזא
איין טאג ווען דער גאון איז געזעצן און עוסק מצוה אויף די אנדערע וועלט ,אפילו מען זאל זיך
געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה ,האט אנשטרענגען מיט אלע כוחות ,דאן האט דער גאון
דער גאון געהערט קולות פון שטוב פונעם בעל צוריק געגעבן זיין הייליגע נשמה ליוצרה.
אכסניא ,איז דער גאון ארויס געלאפן זעהן וואס
גייט פאר ,און דער גאון זעט ווי א באנדע רויבערס ווי באקאנט ליגט דער הייליגער ווילנער גאון
האבן באפאלען דעם בעל אכסניא און זיין משפחה. זי"ע אין ביה"ח אין ווילנא נעבן דעם קדוש גראף
פאטאצקי זי"ע ,ווייל דער גרויסער גאון האט זיין
דער גאון איז דאן געווען אנגעטון מיט זיין גאנץ לעבן מקנא געווען דעם גראף פאטאצקי,
טלית און תפילין ,און אזוי ווי די גוים די רויבערס ווייל ער האט געהאט די זכי' צו מקדש זיין שם
האבן דערזעהן דעם גאון מיט די תפילין ,האבן זיי שמים ברבים ,און דערפאר האט דער גאון געוואלט
זיך דערשראקן און זענען אלע אנטלאפן ,דער בעל ליגן נעבן דעם קדוש.
אכסניא איז נשתומם געווארן און געפרעגט פון
דעם גאון ,נישט וויסענדיג אז דא רעדט מען פון נסתלק לגנזי מרומים י"ט תשרי ג' דחוה"מ סוכות
דעם רבן של כל בני הגולה און א צדיק וקדוש ,וואס בשנת תקנ"ח ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין
האט איר געטון אז די גוים זענען אזוי אנטלאפן פון שטאט ווילנא.
דיר.
זכותו הגדול יגן עלינו
האט דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע געזאגט ועל כל ישראל אמן.
פאר דעם איד מיט א פשטות און מיט זיין גרויס
עניוות ,די תורה זאגט דאך )פרשת כי תבא( וְ ָראוּ כָּ ל
ַע ֵמּי ָה ָא ֶרץ כִּ י ֵשׁם ד' נִ ְק ָרא ָע ֶלי וְ יָ ְראוּ ִמ ֶמּךָּ ,און די מעשיות
גמרא זאגט דאך )מסכת ברכות ו'( תניא רבי אליעזר
אומר אלו תפילין שבראש ,און דערפאר זענען די אין די תולדות פונעם הייליגען ווילנער גאון
גוים אנטלאפן ווען זיי האבן מיך דערזען מיט די שטייט ,אז די יארן ווען דער גאון איז געגאנגען
טלית ותפילין. גלות ליידען ,איז ער איינמאל אנגעקומען אין א
שטאט פורים אויף דער נאכט ,און ער האט
דער איד זייענדיג א פשוטע איד האט נאכאלס פארשפעטיגט די מגילה ליינען,
נישט פארשטאנען און געפרעגט פונעם גאון ,די
גוים האבן מיך שוין אסאך באפאלן ווען איך האב האט דער הייליגער ווילנער גאון געדינגען 9
אנגעהאט מיינע תפילין און זיי האבן נישט מורא מענטשן מיט גרויס געלט ,אז זיי זאלן מצרף זיין
געהאט ,האט דער גאון מסביר געווען ,אין גמרא פאר זיין מנין צו ליינען די מגילה ,אבער אזוי ווי
שטייט נישט אלו תפילין "על הראש" ,נאר עס דער גאון האט געענדיגט די ברכה פאר קריאת
שטייט אלו תפילין "שבראש" ,וואס מיינט אז עס המגילה ,זענען די אלע חברה אנטלאפן ,האט דער
ווענט זיך ווי אזוי מען האט אן די תפילין ,ווי עס גאון זיין גאנץ לעבן תשובה געטון אויף דעם איינעם
41
האט אים דער גאון פאר הערט און אנגעהויבן שטייט אין דעם לשם יחוד" ,ועל הראש נגד המוח,
פרעגן קשיא'ס ,וויפיל מאל שטייט ר' מאיר ,אדער שהנשמה שבמחי עם שאר חושי וכוחותי,
ר' יהודה אין די מסכת סוכה ,דער תלמיד האט נישט משועבדים לעבודתו יתברך שמו" ,און ווען מען
געקענט ענטפערן אויף דעם ,דאן האט דער גאון טוט אן די תפילין אויפן ריכטיגען וועג און מיט די
אנגעהויבן אויס רעכענען דעם סדר פון די ריכטיגע כוונות ,דאן האבן די עמי הארץ מורא
מחלוקות פון תנאים און אמוראים פון דעם מסכת, פונעם איד.
און וויפיל מאל עס איז הלכה ווי דעם תנא און •••
וויפיל מאל איז די הלכה לויט דעם אנדערן תנא, איינמאל זענען די פרנסי הקהילה פון ווילנא
און דאן האט דער גאון געזאגט ,אז אין מסכת סוכה געגאנגען נאך געלט אין שטאט פאר קמחא דפסחא
איז דא סוכות פסולות כמנין סכ"ה אן דעם "ו" ,און כדי צו קענען געבן פאר די נצרכים פון שטאט אויף
סוכות הכשירות זענען דא כמנין סוכ"ה ,און דער יו"ט צו מאכן ,אויפן וועג זענען זיי אריין מקבל
גאון האט אויס געפירט דאס מיינט קענען א מסכת פנים זיין דעם גרויסען גאון דעם הייליגען גר"א
בעל פה וואס איך האב גערעדט. זי"ע ,און בתוך הדברים האבן זיי געפרעגט פונעם
••• גאון ,וואס עס איז פשט אז נאר ביים יו"ט פסח איז
דער זוהן הגה"ק רבי שלמה זלמן זי"ע האט דא א מנהג צו צוזאמען שטעלן געלט אויף קמחא
דערציילט ,אז איין יאר יו"ט סוכות האט דער דפסחא ,אבער ביי אנדערע ימים טובים און מצוות
הייליגער ווילנער גאון זי"ע געפרעגט זיינע איז נישט דא דעם מנהג.
תלמידים ,ווי אין די תורה איז מרומז אז אברהם
אבינו ע"ה האט מקיים געווען די מצוה פון זיצן אין האט זיי דער גאון געזאגט ,אז דאס איז מרומז
די סוכה. אין די תורה ,ווי עס שטייט )פרשת בא פסוק ו'(,
ַמצּוֹת יֵ ָאכֵ ל ֵאת ִשׁ ְב ַעת ַהיָּ ִמים ,און דעם קומענדיגן
קיינער פון די תלמידים האבן נישט געוויסט פסוק ז' שטייט ִשׁ ְב ַעת יָ ִמים תֹּאכַ ל ַמצֹּת ,האט דער
דעם ענטפערט ,האט דער גאון ערקלערט ,אין די גאון מסביר געווען ,אז שני כתובים באים כאחד ,אז
תורה שטייט ד' ֵבּ ַרֶ את ַא ְב ָר ָהם ַבּכֹּל ,די ווארט בכל עס קומט אונז לערנען ,אז עס איז דא א מצוה פון
איז ר"ת, עסן מצות ווי די ערשטע פסוק זאגט ִשׁ ְב ַעת יָ ִמים
ַבּ ֻ'סּכֹּת ֵתּ ְשׁבוּ ִשׁ ְב ַעת יָ ִמים, תֹּאכַ ל ַמצֹּת ,אבער עס איז אויך דא א מצוה פון
כָּ 'ל ָה ֶאזְ ָרח ְבּיִ ְשׂ ָר ֵאל יֵ ְשׁבוּ ַבּ ֻסּכֹּת, צוזאמען שטעלן געלט פאר די אידן וואס האבן
הוֹשׁ ְב ִתּי ֶאת ְבּנֵ י
ְל ַ'מ ַען יֵ ְדעוּ דֹר ֵֹתיכֶ ם כִּ י ַב ֻסּכּוֹת ַ נישט ווייל דער אנדערע פסוק זאגט ַמצּוֹת "יֵ ָאכֵ ל"
יִ ְשׂ ָר ֵאל. ֵאת ִשׁ ְב ַעת ַהיָּ ִמים וואס דאס גייט ארויף אויף געבן
••• אויך פאר אנדערע צו עסן מצות.
אין שטאט ווילנא איז דער גאון טאקע נישט •••
געווען רב פון שטאט ,אבער זיין פסק הלכה אדער דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע האט אמאל
סיי ווואס דער גאון האט געזאגט האט יעדער געזאגט פאר זיינע תלמידים ,אז עס איז זייער
מקבל געווען ,איין ערב שבת קודש א קורצע צייט געאייגענט אז יעדער איד זאל קענען כאטש איין
בעפאר ליכט צינדן ,האט זיך געמאכט א שווערע מסכת בעל פה ,אזוי ווען מען איז אויפן וועג אן קיין
שאלה אויף א עוף ביים שכן פונעם רב ,ביים גמרא ,זאל א איד קענען לערנען אין מקיים זיין
שניידער רבי חיים ,און צוליב וואס עס איז שוין דעם ובלכתך בדרך.
געווען גאר שפעט ,האט דער שכן אריבער
געשיקט דעם עוף צום גאון און געפרעגט צו די עוף האט איינע פון די תלמידים גענומען דעם
איז כשר ,דער גאון האט גע'פסק'נט אז עס איז מסכת סוכה און דאס גאר אסאך איבער געלערנט
טריפה. ביז ער האט באמת געשפירט אז ער קען דעם
מסכת גאר גוט ,דעם קומענדיגן יו"ט סוכות ווען
די ווייב פון דעם שניידער האט נישט געוויסט ער איז געווען ביים גאון ,האט ער געזאגט פארן
אז דער מאן איז אריבער צום גאון ,און זי איז גאון ,אז ער האט געפאלגט דעם רבין און זיך גוט
געגאנגען צום רב פון שטאט ,און דער רב האט איין גע'חזר'ט דעם מסכת סוכה.
42
מיט א נאס האנטיך אויפן קאפ פון גרויס יסורים, גע'פסק'נט אז דער עוף איז כשר ,דער שניידער
פרעגט ער דעם גאון וואס גייט פאר. האט נישט געוויסט וואס צו טון ,פון איין זייט איז
דער רב פון שטאט וואס האט גע'פסק'נט כשר,
זאגט אים דער גאון ,איך האב דא א שטיקל אבער פונעם צווייטן זייט האט דאך דער גרויסער
ירושלמי וואס איך פלאג מיך שוין אפאר טאג צו גאון געזאגט אז די עוף איז טריפה ,איז ער
פארשטיין ,אבער עס גייט מיר נישט ,בעט איך דיר נאכאמאל אריבער צום רב און דער רב האט
העלף מיר ,דער תלמיד האט פארן רבין געזאגט, געזאגט ,דער גאון איז טאקע א גרויסער גאון,
אויב די רבי פארשטייט דאס נישט ,ווי אזוי וועל אבער איך בין רב אין שטאט ,און מיט דעם כח
איך דאס פארשטיין ,נאר זאגט דער תלמיד רבי פסק'ן איך אז עס איז כשר ,דער איד האט געפאלגט
טוֹבים ַה ְשּׁנַ יִ ם ִמן ָה ֶא ָחד,
חיים ,עס שטייט אין קהלת ִ דעם רב און צו געגערייט דעם עוף פאר שבת
דערפאר לאמיר פראבירן אויב צוזאמען מיטן רבין קודש.
וועט מען אפשר קענען עפעס פארשטיין.
נאך א שטיק צייט איז פאר דעם תלמיד רבי שבת קודש איז דער רב צו געגאנגען צום גאון,
חיים געלונגען צו פאר ענטפערן דעם ירושלמי, און זייער געבעטן אז דער גאון זאל קומען
גלייך האט ער געזען ווי די אויגן פונעם גאון איז צוזאמען מיט אים צום שטוב פון דער שניידער און
לעכטיג געווארן ,און דאן האט דער גאון געהייסן, עסן פון די זופ וואס מען האט צוגעגערייט ,כדי מען
מען זאל אריין ברענגען עפעס צו עסן ,דאן האבן די זאל זעהן אז א פסק פון א רב איז ריכטיג ,דער
שטוב מענטשן דערציילט פאר רבי חיים ,אז דער ווילנער גאון מיט זיין גרויס עניוות האט גלייך
גאון פלאגט זיך שוין אויף דעם ירושלמי אפאר טאג, מסכים געווען ,און זיי זענען ביידע אריבער צום
און דערפאר האט ער שוין נישט אריין גענומען אין שטוב פון די שניידער.
מויל גארנישט ביז ער פארשטייט נישט דעם
ירושלמי. ביים שטוב פונעם שניידער האט מען זיך
••• זייער געפרייט צו די צוויי גרויסע געסט ,און דער
דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע האט געדינגען מאן האט געבעטן די ווייב ,אז מען זאל אריין
דעם דובנער מגיד זי"ע אז ער זאל אים זאגן מוסר, ברענגען דעם טאפ זופ ,אבער לפלא אזוי ווי די
האט דער דובנער מגיד געזאגט פארן גאון ,דער פרוי האט אראפ געלייגט דעם טאפ זופ אויפן טיש,
גאון זיצט די גאנצע צייט ביי זיך אין שטוב אין גייט זענען די הענג לייכטער אראפ געפאלן פון דאך
נישט ארויס ,לאמיר זעהן אויב דער גאון וועט ארויס גלייך אריין אינעם טאפ זופ ,און מען האט שוין מער
גיין ,אויב דער גאון וועט זיין דער זעלבער קדוש ווי נישט געקענט עסן פון דעם זופ ,דאן האבן די אידן
יעצט. פון שטאט געזען דעם גרויסען מופת וואס האט
פאסירט ,וואס מיט דעם האט דער באשעפער
האט דער הייליגער ווילנער גאון געזאגט ,ח"ו אפגעהיטן דעם גאון פון דארפן עסן פון דעם זופ.
דאס וועל איך נישט טון ,ארויס גיין פון מיינע ד' •••
אמות של הלכה ,איך האב מורא פון דעם גאס מען הגה"ק רבי חיים מוולאזין זי"ע האט דערציילט,
קען דאך ח"ו פאלן אין קדושה ,דאס איז שוין געווען אז ער איז אמאל געפארן אויף שבת קודש צום רבין
דער גרויסער גאון וואס האט זיין גאנץ לעבן דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע ,ערב שבת איז רבי
מקדיש געווען נאר פאר תורה ,אבער האט אויך חיים געגאנגען אין מקו' זיך גרייטענדיג אויף שבת
מורא געהאט אז ער זאל ח"ו נישט נכשל ווערן. קודש.
•••
הגה"ק רבי יהודה זאב סג"ל ראש ישיבה אזוי ווי די רבי דער הייליגער ווילנער גאון
במונטשעסטער זי"ע האט דערציילט ,אז דער האט געהערט ,אז זיין תלמיד חביב רבי חיים
הייליגער גר"א מווילנא זי"ע האט געהאט מוולאזין איז דא אין ווילנא ,האט ער געבעטן אז
מורא'דיגע כוחות הנפש ,ער האט זיך גאר שטארק מען זאל אים שוין רופן ,פארשטייט זיך דער תלמיד
מסגף געווען ,ער פלעגט יעדן טאג עסן א כזית איז געקומען צו לויפן צום רבין ,און ער זעהט ווי
ברויט צופרי און א כזית ברויט ביינאכט דער הייליגער גאון זיצט פארשווארצט פאר צער
43
מצוות פון די ארבע מינים יו"ט סוכות מקיים געווען איינגעווייקט אין וואסער ,און ער האט דאס אראפ
מיט א געוואלדיגע שמחה עד כדי כך ,אז ער האט געשלינגען גאנצערהייט כדי נישט צו הנאה האבן
זיך מיט דעם לולב און אתרוג ארום געדרייט דעם פון עולם הגשמי ,אויך דאס שלאפן ביינאכט איז
גאנצן טאג אלס די גרויסע חביבות המצווה וואס געווען א האלבע שעה אויף איינמאל און נאר צוויי
דער גרויסער גאון האט געהאט. שעה דאס גאנצע נאכט.
•••
דעם לעצטן יאר ביים שאקלן לולב און אתרוג איין שבת קודש האט דער גר"א מווילנא זי"ע
האט דער גאון זייער געוויינט ,פאר די תלמידים בטעות אנגערירט א שטיקל שאלאכטס פון א
איז דאס געווען א גרויסע חידוש ,וויבאלד ער האט פרוכט ,ווען דער גר"א האט דאס באמערקט ,האט
אייביג מקיים געווען דעם מצוה מיט א געוואלדיגע ער אויפן פלאץ אוועק גע'חלש'ט ,ווען מען האט
שמחה און דער פנים פלעגט אים גאנץ יו"ט לייכטן אים דערמינטערט און ער האט געזען דעם
פון גרויס קדושה. שאלאכטס אויפן טיש ,האט ער נאכאמאל
גע'חלש'ט ,ביז די רעבעצין האט אויפגעגעסן דעם
אבער אפאר טאג שפעטער האבן זיי שוין שאלאכטס ,נאר כדי צו ווייזען פאר גאון ,אז עס איז
פארשטאנען ,וויבאלד דער גאון האט דאן מרגיש באמת ראי' לאכילה און עס איז נישט געווען מוקצה,
געווען ,אז ער וועט נישט זוכה זיין צו ענדיגן דעם דאן האט זיך דער גאון בארואיגט ,ווייל דער גאון
גאנצן יו"ט מיטן לולב ,וויבאלד ער איז נסתלק האט מורא געהאט פון א חילול שבת אפילו נאר
געווארן אינמיטן חוה"מ ,דער גאון איז טאקע בטעות אויך.
נסתלק געווארן מיט די ארבע מינים אין די הענט. •••
••• דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט דערציילט,
איין יאר איז געווען א גרויסע מאנגל אין הדסים אז די טאכטער פונעם הייליגען ווילנער גאון זי"ע,
מען האט נישט געקענט באקומען קיין הדסים אין וואס האט געוואוינט גאר ווייט אוועק פונעם
דעם שטאט ווילנא ,איז דארט געווען א גוי וואס טאטן ,און דערפאר האט דער הייליגער גאון נישט
האט געהאט א פעלד פון הדסים וואס ער האט געזעהן די טאכטער פאר יארן ,אמאל איז די
פארדעם געבעטן גאר אסאך געלט. טאכטער געקומען באזיכן איר הייליגען טאטן ,און
דער טאטע האט איר מקבל פנים געווען און זיך
פארן גאון האט אבער פאר דעם גוי געזאגט ,אז נאך געפרעגט אויף איר געזונט און אויפן געזונט
ער געט אים דאס נאר בתנאי ,אז דער גאון געט אים פון די משפחה ,און נאך א מינוט איז דער גאון צוריק
אוועק זיין מצוה פון שאקלען לולב ,האט דער גאון לערנען.
געזאגט ,נישט קיין פראבלעם ווייל דער פסוק
זאגט " ְבּ ִמ ְצו ָֹתיו ָח ֵפץ ְמאֹד" ,און דערפאר ברויך איך די טאכטער וואס האט אזוי לאנג נישט געזען
באמת נאר די מצוה ,און דעם שכר גייט מיך בכלל איר הייליגען טאטן ,האט זי זייער געבעטן דעם
נישט אן. טאטן ,טאטע איך האב דיך שוין אזוי לאנג נישט
געזען ,איך וויל אביסל שמועסן מיטן טאטן ,האט
יענעם יאר האט דער גאון מקיים געווען דעם דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע געוויזן אויפן
מצווה מיט א געוואלדיגע שמחה און קדושה ,ווייל בארד און געזאגט ,זיי נישט ברוגז ,ס'איז נישט דא
עס איז דאך געווען נאר לשמה ווייל ער האט דאך קיין צייט ,דאס איז געווען דעם געוואלדיגע
אוועק געגעבן דעם שכר ,דאס איז געווען דעם התמדה און אהבת התורה פונעם גרויסן גאון ,אז
געוואלדיגע חביבות המצוות פון דעם הייליגען אפילו א טאכטער וואס ער האט שוין פאר יארן
ווילנער גאון זי"ע. נישט געזען ,האט דער גאון פאר איר נישט
••• געוואלט מפסיק זיין פון זיין לימוד התורה ,ווייל
דער הייליגער גר"א זי"ע האט געהאט א תלמיד יעדע רגע פון תורה איז געווען ביים גאון גאר חשוב.
רבי לייב חסיד זי"ע ,איז ער אמאל געפארן א •••
גרויסע מרחק צו קומען פרעגן א שאלה פון זיין ווי עס ווערט געברענגט אין די תולדות פונעם
רבין דעם הייליגען גר"א זי"ע ,ווען ער איז הייליגן ווילנער גאון זי"ע ,אז דער גאון האט דעם
44
אבער כדי דער גאסט זאל זיך גוט געפינען ביי אים אנגעקומען צום שטוב פונעם רבין ,האט ער
אין שטוב ,האט ער געברענגט אן אנדערן דעק ,און געהערט ווי די רבי בענטשט און ער זאגט דעם
אויף דעם גדלות אין ענווה האט דער גר"א געזאגט, עוֹלם ַאל יְ ַח ְסּ ֵרנוּ" און דער גאון ענטפערט
ברכה " ְל ָ
אז ער איז מקנא דעם הייליגען הפלאה. גלייך אמן.
•••
דערציילט דער גרויסער תלמיד רבי חיים דער תלמיד איז אפילו נישט אריין צום רבין,
מוולאזין זי"ע ,אז איין יו"ט פסח צופרי האט ער נאר ער האט זיך גלייך אויסגעדרייט און אהיים
געטראפן זיין רבין דער הייליגער ווילנער גאון געגאנגען אנזאגן פאר די משפחה ,אז נאכן ברכה
זייער צוטראגן ,האט ער געזאגט פאר זיין רבין ,רבי עוֹלם ַאל יְ ַח ְסּ ֵרנוּ דארף מען זאגן אמן ,ווייל דער
ְל ָ
היינט איז דאך יו"ט מען דארף זיין פרייליך ושמחת תלמיד רבי לייב חסיד האט מורא געהאט ,אז
בחגך ,פארוואס איז די רבי אזוי צוטראגן. אינצווישן וועט מען בענטשן ביי אים אין שטוב און
נישט זאגן אמן ,און דערפאר איז ער קודם אהיים
האט דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע געזאגט, דאס אנזאגן פאר די משפחה ,און דאן איז ער צוריק
די נאכט נאכן סדר האט מען מיר מגלה געווען 2160 געקומען צו זיין רבין דער הייליגער גר"א זי"ע.
פשטים אויפן פסוק" ,וַ יַּ ֲעלוּ ַבנֶּ גֶ ב וַ יָּ בֹא ַעד ֶח ְברוֹן •••
ימן ֵשׁ ַשׁי וְ ַת ְל ַמי יְ ִל ֵידי ָה ֲענָ ק וְ ֶח ְברוֹן ֶשׁ ַבע
וְ ָשׁם ֲא ִח ַ דער הייליגער גר"א זי"ע האט זיך אמאל אויס
ָשׁנִ ים נִ ְבנְ ָתה ִל ְפנֵ י צ ַֹען ִמ ְצ ָריִ ם" ,וואס נאר פון איין געדריקט בזה"ל" ,ווי קומט מען צו צום עניוות
פשט אליין האב איך געקענט וויסן אלע כוחות פון פונעם הייליגען בעל הפלאה זי"ע" ,און ער האט
אלע בעלי חיים פון די וועלט ,אבער ווען איך האב דערציילט די מעשה ,אז ווען ער דער הייליגער
מיך דערוועקט ,האב איך מהרהר געווען אין די גר"א איז געגאנגען גלות ליידן ,איז ער איינמאל
פשטים בעפאר ברכות התורה ,און איך האב די אלע אנגעקומען צום שטאט ווי דער הייליגער בעל
פשטים פארגעסן ,און דערפאר האט זיך דער הפלאה זי"ע האט געוואוינט ,איז ער דאן איין
גרויסער גאון מצער געווען. געשטאנען ביים גאון דער הפלאה.
•••
איינמאל איז דער הייליגער שרף מקאצק זי"ע דער הייליגער הלפאה האט דאן נאכנישט
אריין געקומען צו זיך אין ביהמ"ד ,זעהט ער דארט געוויסט ווער דער גאסט איז און זיין גדלות בתורה
ווי זיינע צוויי תלמידים דער הייליגער חידושי ובקדושה ,האט ער דעם גאסט ביינאכט צו
הרי"ם זי"ע און הרה"ק רבי משה מיכל מביאלא זי"ע געדעקט מיט א צודעק ,און דאן האט זיך דער
דינגען זיך אויף א פשט אין תוספות ,דער זאגט הפלאה געזעצט לערנען ,אבער דאן האט דער
אזוי ,און דער אנדערע זאגט אזוי ,קומט צו זיי צו הפלאה געזען אז די דעק איז אראפ געפאלן ,האט
זייער רבי דער הייליגער קאצקער זי"ע ,און זאגט ער זיך אויף געשטעלט און נאכאמאל צו געדעקט
זיי בזה"ל" ,לויט די הגאות פונעם "גנב" פון ווילנא, דעם גאסט מיטן דעק ,און זיך צוריק געזעצט
דער הייליגער גר"א איז פשט אין דעם תוספות אזוי לערנען ,אבער ביים דריטן מאל וואס ער האט
און אזוי". געזען אז די דעק איז אראפ געפאלן ,האט ער
געבעטן דעם אורח ,אז ער זאל אכטונג געבן אז די
די חסידים וואס זענען דארט געשטאנען האבן דעק זאל נישט אראפ פאלן ,ווייל עס שטערט אים
זיך גאר שטארק געוואונדערט ,אז זייער הייליגע אינמיטן לערנען.
רבי דער קאצקער זאל אנריפן דעם ווילנער גאון
מיטן תואר "גנב" ,האט דער שרף מקאצק זי"ע זיך דאן האט זיך דער גר"א ארויס געכאפט און
מסביר געווען ,עס איז מקובל אז די גאנצע תורה אנגערופען" ,דאס איז דאך שעטנ"ז לויטן רמב"ם",
און אלע פשטים און חידושים אויף די תורה האט אזוי ווי דער הייליגער הפלאה האט געהערט די
משה רבינו ע"ה אראפ געברענגט פאר אידישע ווערטער ,איז ער גלייך געלאפן און געברענגט
קינדער ביים בארג סיני ,זענען געקומען די גדולים פארן גאסט אן אנדערן דעק ,וואס האט נישט
און גאונים פון אלע דורות ,און האבן ג'גנב'ט די געהאט אין זיך דעם שאלה פון שעטנ"ז ,וואס אין
חידושים פון משה רבינו ע"ה ,זאגט דער קאצקער, אמת'ן נעמען רוב פוסקים נישט אן דעם הלכה,
45
געזען אז די ווערטער פונעם הייליגען ווילנער גאון דער גרעסטע פון די גנבים איז דאך געווען דער
איז מקיים געווארן. הייליגער ווילנער גאון זי"ע.
••• •••
דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע האט אמאל אין ספר חמדה גנוזה ווערט געברענגט ,אז דער
פאר געלערנט פאר זיינע תלמידים דעם פרק אין הייליגער ווילנער גאון זי"ע איז אמאל געגאנגען
ראשית חכמה שער הגיהנום ,און מיט זיין ערב שבת קודש אין מרחץ לכבוד שבת קודש,
געוואלדיגע אמת און קדושה האט דאס לערנען אבער די מרחץ איז נאכנישט געווען גרייט ,ווייל
דעם שער פון גיהנום ליידער קראנק געמאכט א דער בעדער האט זיך אביסל פארשפעטיגט ,איז
תלמיד זיינער טראכטענדיג פון דעם גיהנום. דארט געווען איינע פון די גבירים פון שטאט ,וואס
האט נישט געקענט צו קוקען ווי מען האלט אויף
איז דער הייליגער גר"א געגאנגען מבקר חולה
דעם גאון ,ווייל דער גאון איז דאך געווען באוויסט
זיין דעם תלמיד ,און דער תלמיד האט זיך זייער
מיטן נישט פארברענגען אפילו א רגע אן תורה,
אויס גערעדט פארן רבין ,אז לערנענדיג דעם שער
האט דער גביר זייער אן געשריגן דעם בעדער
האט דאס אים זייער קראנק געמאכט
היתכן ער האלט אויף דעם גאון.
טראכטענדיג פונעם גיהנום ,האט דער הייליגער
גר"א געזאגט פארן תלמיד ,וויסן זאלסטו ,אז די
פארן גאון האט דאס זייער נישט געשמעקט,
אלע ווערטער פונעם ראשית חכמה איז אמת ויציב
ווייל דער גאון איז דאך געווען באוויסט צו זיין א
און אפילו צו ווייניג ווי שווער דער גיהנום איז ,נאר
געוואלדיגע עניו ושפל ברך ,האט ער זייער
א איד קען גרינגער מאכן דעם גיהנום מיט יסורים,
גע'מוסר'ט דעם גביר ,פארוואס ער שרייט אויף
ווען מען איז דאס מקבל באהבה.
דעם בעדער וואס איז געווען א ארימאן ,און
•••
געזאגט ,די מיינס ווייל די בוסט א גביר מעגסטו
ווערט געברענגט ,אז ווען דער הייליגער גר"א
שרייען אויפן ארימאן ,און דער גאון האט זיך אויס
מווילנא זי"ע איז נאך געווען א קליין קינד ,איז די
געדריקט זייער שארף אויפן גביר" ,אז ער וועט
מאמע די צדקת מרת טריינה ע"ה געגאנגען מיטן
נישט באערדיגט ווערן אין זיינע תכריכין".
קינד אויף א בריק ,און די מאמע האט זיך אויס
געגליטשט ,און ל"ע די מאמע מיטן קינד זענען
דער גביר איז געווען זייער צובראכן פון דעם,
אריין געפאלן אין וואסער.
און איז אהיים און זייער געוויינט אויפן קללה וואס
אבער עס האט פאסירט א גרויסע נס ,די דער גאון האט געזאגט פאר אים ,דאס ווייב פונעם
קישעלע אויף וואס די קינד מיט די מאמע זענען גביר איז גלייך אריבער צום שטוב פונעם גאון ,און
געלעגן ,האט געהאלטן די מאמע מיטן קינד ,און זי האט געבעטן די רעבעצין ,אז זי זאל רעדן צום
אזוי זענען זיי צו געשווימען ביזן ברעק פונעם טייך, גאון וועגן דעם קללה וואס ער האט געזאגט פאר
און זיי זענען געראטעוועט געווארן ,און דער איר מאן ,ווייל באמת האט דער גביר נאר געמיינט
תלמיד רבי חיים מוולאזין זי"ע פלעגט יעדעס מאל דעם כבוד פונעם גאון אז מען האלט אים אויף און
ער איז דורך דעם טייך ,מאכן די ברכה" ,ברוך מען איז אים מבטל פון תורה.
שעשה נס לרבי במקום הזה".
••• האט דער גאון געזאגט פארן רעבעצין ,אז זי
ווערט געברענגט אין תולדות הגר"א ,אז זאל זאגן פארן גביר ,אז ער זאל בכלל נישט מורא
איינמאל איז דער גאון אריבער אין די גאס ,און ער האבן ,ווייל ער וועט נאך מאריך ימים זיין ,און זיין א
האט זיך באגעגענט מיט א משומד רח"ל וואס האט גרויסע עושר עד זבילא בתרייתא ,ווען דער עושר
שוין ליידער געהאט אפ געלאזט אידישקייט און האט דאס געהערט האט ער זיך בארואיגט ,און
אפ געטון אלע עבירות ,דער ווילנער גאון זי"ע איז טאקע דער גביר איז געווען א עושר אדיר ביז סוף
צו געגאנגען צו דעם משומד און געזאגט ,וויסן ימיו ,אבער לפלא איז דער גביר נפטר געווארן
זאלסטו ,אז אפילו די האסט דיך טאקע אפ געריסן אינמיטן יו"ט ,און וויבאלד ער האט נישט געהאט
פון די תורה הקדושה און די בוסט עובר אויף יעדע קיין תכריכים גרייט ,האט מען אים געברויכט
עבירה פון די תורה. באערדיגן מיט תכריכים פון א אנדערן ,האט מען
46
געקומען צו די אסיפה ,און אויס געהערט זייערע זאלסטו אבער וויסן ,אז מען וועט דיך משפט'ן
רייד ,האט ער זיך אנגערופען" ,איך ווייס נישט בעולם העליון אויף יעדע עבירה ,און אפילו אויפן
פארוואס איר האט מיך אהער גערופן ,לויט ווי איך זיך נישט וואשן מים אחרונים נאכן עסן וועט מען
הער ,פלאנט איר דאך נישט צו מאכן א נייע מנהג". דיך אויך באשטראפן ,ווייל א איד בלייבט א איד און
קען זיך נישט אפ רייסן פונעם גרויסן באשעפער ,די
וואס הייסט וואונדערן זיך די ראשי הקהילה, ווערטער פונעם ווילנער גאון זי"ע וואס איז
די תקנה איז נאך פון פריער קיינמאל נישט געווען, געזאגט געווארן מיט א אמת ,האט אריין
די תקנה ,זאגט דער גאון ,איז שוין אן אלטע תקנה, געדרינגען אין הארץ פון דעם משומד ,און נישט
וואס דער "וועד ארבעה ארצות" האט שוין פון לאנג לאנג נאכדעם האט ער תשובה געטון און געווארן
איינגעפירט". א ערליכער איד א שומר תורה ומצוות ,דאס איז
וואס ווי באקאנט איז דער וועד ארבעה ארצות געווען דעם גרויסן כח און קדושה פון דעם הייליגען
געווען אן ארגאניזאציע פון רבנים ,גדולי התורה, ווילנער גאון זי"ע.
בערך פאר 200יאר צוריק ,און מיט א •••
פארוואונדערטע מינע ענטפערט דער ראש הקהל עס ווערט דערציילט ,אז איינער איז אמאל
פאר'ן גאון ,לויט ווי מיר ווייסן ,איז בכלל נישטא געקומען צו לויפן מיט א ברען צום הייליגען
אזא תקנה אין דעם פנקס פון "ועד הארבע ווילנער גאון זי"ע מיט א גוטע לשון הרע אויף א
ארצות". געוויסן איד ,אבער ווען דער ווילנער גאון האט
דאס געהערט ,האט ער שטארק אוועק געמאכט די
ניין ,זאגט דער גאון ,נישט די ארבעה ארצות לשון הרע ,האט דער איד געפרעגט דעם גאון,
מיין איך ,מיין כוונה איז צו די ארבעה ארצות ,סדום, פארוואס דער גאון נעמט דאס נישט ערענסט,
ועמורה ,אדמה ,וצבוים ,וואס דארט האט מען אזוי האט אים דער גאון געענטפערט" ,מיר האבן
אויף גענומען א גאסט ,די זעלבע וועג ווי איר ווילט בקבלה ,אז דער יצר הרע האט א גרעסערן כח
איינפירן ,האט דער גאון פארענדיגט ,איבער אויפצופלאמען א מענטש ווי דער ייצר טוב ,און
לאזנדיג די אסיפה אין א שטורמישע שטימונג, זעהנדיג ווי ווארעם דו ביסט צום לשון הרע ,האב
זעלבסטפארשטענדליך ,אז פון דעם נייעם "מנהג" איך פארשטאנען אז דאס קומט זיכער פונעם יצר
איז גארנישט געווארן. הרע".
••• •••
אינעם הקדמה פונעם ספר ביאור הגר"א ווערט אין די שטאט ווילנא איז געווען אן אפמאך
געברענגט ,אז דער גרויסער תלמיד ,הגאון רבי צווישן דעם גאון און זיינע ראשי קהילה ,אז צו
חיים מוואלאזשין זי"ע האט דערציילט ,אז דער יעדע אסיפה אויף וועלכע מ'וויל איינפירן א נייעם
רבי דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע פלעגט זיך מנהג ,זאל מען אים רופן צו די אסיפה ,בכדי צו
פלאגן אויף יעדן ענין אין לערנען מיט א מסירות הערן זיין מיינונג ,פאסירט איינמאל ,אז די ראשי
נפש ממש ,מערערע מאל פלעגן מלאכים און הקהילה האבן געוואלט איינפירן א נייע תקנה ,אז
מגידים פון הימל קומען צו אים און אנבאטן אים מ'זאל נישט געבן פון די שטאטישע צדקה קאסע
אויפצודעקן סודות התורה אן דעם ער זאל זיך פאר די פרעמדע ארימעלייט ,וואס קומען נאר אויף
ברויכן פלאגן ,אבער דער הייליגער ווילנער גאון געסטעריי ,מיט די טענה אז ס'זאל בלייבן גענוג
האט בשום אופן נישט געוואלט הערן פון דעם. געלט פאר די שטאטישע ארימעלייט ,און צוליב
דעם האבן די ראשי הקהילה געלאזט צוזאמען
און דער הייליגער ווילנער גאון פלעגט זאגן, ריפן אן אסיפה ,ביי וועלכן מ'וועט פארהאנדלען
"איך וויל נישט קיין תורה וואס קומט אן זיך פלאגן, איבער דעם "נייעם" מנהג.
איך וויל א תורה נאר וואס דער אויבערשטער
שענקט פארן מענטש אלס שכר פון זיך מוטשען, זעלבסטפארשטענדליך אז מ'האט געלאזט
זיצן ,ברעכן דעם קאפ און שוויצן אויף דער רופן דעם ווילנער גאון צו די אסיפה ,אזוי ווי זיי
הייליגער תורה ,נאר דאס איז דער אמת'ער קנין האבן געהאט דעם אפמאך ,אז צו יעדן נייעם מנהג
תורה". דארף מען הערן זיין הסכמה ,ווען דער גאון איז
47
געוואוינט אין א צימער וואס האט געהאט און דער תלמיד רבי חיים דערציילט ,אז אמאל
פענסטערס צום גאס ,אבער די לאדנס זענען כסדר האט זיך דער הייליגער ווילנער געמוטשעט פאר
געווען פארמאכט ,סיי בייטאג און סיי ביינאכט ,און עטליכע וואכן אויף איין שווערן רמב"ם אן קיין
ער האט געלערנט ביי לעכט. שלאף ,ביז זיין גוף איז געווארן ממש קראנק פון
אנשטרענגונג ,ערשט ווען ער האט ברוח קדשו און
אמאל האט אים איינער געפרעגט ,פארוואס מיט זיין געוואלדיגן יגיעה זוכה געווען משיג צו זיין
ער עפנט נישט די לאדנס צו לאזן די ליכטיגקייט דעם אמת'ן עומק פונעם רמב"ם ,האט זיין פנים
פון דער זון אריינקומען ,האט דער גאון געלאכטן פון גרויס שמחה און ער איז תיכף געזונט
געענטפערט מיט זיין גרויס עניוות און הייליגקייט, געווארן.
"אויב די פענסטערס וועלן זיין אפן ,וועל איך אמאל •••
אומגעראכטן אויפהייבן די אויגן און זען וואס טוט אינעם ספר עליות אליהו ווערט געברענגט ,אז
זיך אין גאס ,א מענטש גייט פארביי אדער א פערד אמאל אין די יונגע יארן ,בשעת דער הייליגער
און וואגן לויפט דורך ,און אפילו אויב עס נעמט נאר ווילנער גאון זי"ע איז געווען אויף זיין באקאנטן
איין רגע ,איז עס א שאד פאר דער מחשבה וואס קען גלות )וואו ער פלעגט וואנדערן אומבאקאנט פון
אין יענער רגע טראכטן אין דער תורה ,און ס'איז א שטאט צו שטאט אלס אן ארימאן( ,איז ער
פגם אין שמירת העינים". איינגעשטאנען אין א שול אין א פרעמדער שטאט.
•••
אינעם ספר קב הישר החדש ווערט דערציילט, דער שמש פונעם בית המדרש האט אים נישט
אז איין יאר פארן יום טוב סוכות איז געווען א דערקענט און געמיינט אז ער איז סתם א פשוט'ער
שווערע שנת בצורת ,און מען האט אין גאנץ ווילנא שנארער ,און צוליב אן אומפארשטענדעניש סיבה
און די גאנצע געגנט נישט געקענט באקומען קיין האט דער שמש געמיינט אז דער גאסט האט עפעס
אתרוג מהודר ,דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע איז שלעכט געטון ,און ער האט דעם גאון פארשעמט
געווען שטארק בצער אז ער וועט חלילה נישט ברבים און אים מיט בזיונות ארויסגעווארפן פון
קענען מקיים זיין די מצוה כתיקונה ,האט דער גאון שול.
געשיקט א שליח מיט א גרויסן סכום געלט ,כמעט
זיין גאנץ פארמעגן ,און אים באפוילן ער זאל פארן דער הייליגער ווילנער גאון האט קיין איין
ווי ווייט עס פעלט אויס און נישט צוריקקומען אן א ווארט נישט געענטפערט ,נאר אראפגעלאזט דעם
מהודר'דיגן אתרוג. קאפ און מקבל געווען די יסורים באהבה,
שפעטער ,ווען די שטאטס-לייט האבן
נאכן לאנג זוכן האט דער שליח געטראפן א אויסגעפונען אז דער גאסט איז דער בארימטער
סוחר וואס האט געהאט איין איינציגן שיינעם גאון מווילנא ,איז דער שמש כמעט געפאלן אין
אתרוג ,אבער דער סוחר האט נישט געוואלט חלשות פון שרעק ,און ער איז געלאפן צום גאון
נעמען קיין געלט פאר דעם ,נאר דער סוחר האט מיט בכיות און געבעטן מחילה.
געזאגט" ,איך וועל געבן דעם אתרוג פארן ווילנער
גאון נאר מיט איין תנאי ,אז דער גאנצער שכר פון האט אים דער הייליגער ווילנער גאון געזאגט
דער מצוה זאל גיין פאר מיר אויף יענער וועלט", מיט א שמייכל און גרויס עניוות" ,איך האב אויף דיר
דער שליח האט נישט געהאט קיין ברירה ,וויבאלד קיין שום פאראיבל נישט ,פארקערט ,דו האסט דאך
דער הייליגער גאון האט געבעטן אז ער זאל נישט געמיינט לשם שמים צו היטן אויפן כבוד פונעם בית
צוריק קומען אן קיין מהודר'דיגע אתרוג ,האט ער המדרש ,איך דארף דיר גאר באדאנקען ,ווייל דורך
בלית ברירה איינגעשטימט צום תנאי. דעם ביסטו געווען דער שליח מיר צו העלפן
פאררעכטן און פארריכטן מיינע מדות".
ווען ער איז צוריקגעקומען קיין ווילנא און •••
איבערגעגעבן דעם תנאי מיט א שווער הארץ פארן אין ספר תולדות אליהו ווערט געברענגט ,אז
גאון ,האט דער הייליגער ווילנער גאון עס ווערט פארציילט דורך זיינע מקורבים ,אז דער
אויפגעלאכטן פון גרויס שמחה און אנגעהויבן הייליגער ווילנער גאון זי"ע האט פאר לאנגע יארן
48
הכשרות ,אלע נעמען שטימען ,די חתימות פון די טאנצן ,און געזאגט" ,מיין גאנץ לעבן האב איך
עדים זענען באשטעטיגט ,און ס'איז נישטא קיין געזוכט א וועג ווי אזוי צו טון א מצוה ריין נאר פארן
שום פסול. כבוד פונעם בורא ברוך הוא ,אן קיין שום האפענונג
פאר שכר בעולם הבא ,יעצט האב איך ענדליך זוכה
פאר מ'האט איבערגעגעבן דעם גט פאר דער געווען צו קענען שאקלען די ד' מינים בלויז לשם
פרוי ,האט מען עס געברענגט צום הייליגן ווילנער שמים ,ווייל דער שכר גייט דאך פאר יענעם איד".
גאון זי"ע ,אז ער זאל עס אויך איבערקוקן ,דער •••
ווילנער גאון האט גענומען דעם גט אין די הענט, אינעם ספר תוספת מעשה רב ווערט
געקוקט דערויף איין מינוט ,און געזאגט מיט א געברענגט ,אז זיין תלמיד רבי חיים מוואלאזשין
פעסטקייט" ,דער גט איז פסול! דער מאן וואס האט זי"ע האט פארציילט ,אז דער הייליגער ווילנער
אונטערגעשריבן דעם גט איז שוין נישט בין החיים גאון זי"ע איז געווען גאר שטארק נזהר אין דיני
און די עדות האבן געחתמ'עט בטעות אדער בשקר". ממונות און גזל ביז גאר ,ממש ווי פון די הארבסטע
הלכות פון שבת און כשרות.
אלע דיינים זענען געשטאנען פארציטערט,
מ'האט געווארט און אפגעשיקט א בריוו צו יענעם די קהילה אין שטאט ווילנא פלעגט יעדן
ווייטן שטאט אויסצופארשן דעם ענין ,און נאך א פרייטאג שיקן א קליינע פעקל פון שפייז און האלץ
שטיק צייט איז געקומען דער ענטפער" ,גענוי אין פאר זיין הויז-געזונד ,כדי ער זאל זיך קענען
יענעם טאג און אין יענער שעה וואס דער גט איז מפרנס זיין און זיצן און עוסק זיין נאר בתורה,
געשריבן געווארן ,איז יענער מאן פלוצלונג נפטר איינמאל איז געשען אז די שליחים האבן בטעות
געווארן ,און די פרוי איז שוין געווען אן אלמנה און געברענגט א פערטל קילא מעל מער ווי דער
נישט קיין גרושה" ,דעמאלט האבן אלע געזען דעם חשבון ,אדער איין פעקל האלץ צופיל וואס האט
קלארן רוח הקודש פונעם הייליגען ווילנער גאון. באלאנגט פאר די קהילה געלטער.
•••
אין ספר תולדות אליהו ווערט דערציילט ,אז ווען דער גאון האט דאס באמערקט ,האט ער
אמאל איז א איד ,א וואסער-טרעגער אדער בעל בשום אופן נישט געלאזט אנרירן אדער הנאה
עגלה פון שטאט ווילנא ,געקומען צו לויפן צום האבן דערפון ,ביז ער האט עס אליינס
הייליגן ווילנער גאון זי"ע מיט גרויס געוויין ,זיין צוריקגעשיקט צו די גבאי צדקה ,און געזאגט,
איינציג פערד און וואגן ,וואס פון דעם האט ער "אפילו א מענטש לערנט יומם ולילה און פאסט
געברענגט ברויט פאר זיין קינדער געבענטשטע תעניתים ,אויב ער עסט עפעס וואס איז נישט
משפחה ,איז גע'גנב'ט געווארן אינמיטן דער נאכט, אויסגעהאלטן אויף הונדערט פראצענט לויט דעם
און ער שטייט פארן ליידער אונטערברעכן אן קיין שלחן ערוך פון חושן משפט ,איז עס א מחיצה
פרוטה צום לעבן. המבדלת צווישן אים און קדושה ,און די תורה קען
דער הייליגער ווילנער גאון האט אים נישט בלייבן ריין".
אויסגעהערט מיט גרויס רחמנות ,זיך פארטראכט •••
א קורצע וויילע ,און געזאגט" ,גיי ארויס פונעם אינעם ספר עליות אליהו ווערט געברענגט ,אז
שטאט אויפן וועג וואס פירט קיין קאוונא ,ווען דו עס איז געווען א מעשה מיט א פרוי אין שטאט
וועסט אנקומען צום דריטן קרעטשמע ביים ראד, ווילנא ,וואס איר מאן איז פארשוואונדן געווארן
וועסטו דארט טרעפן א גוי וואס זיצט און טרינקט פאר עטליכע יאר ,און זי איז געבליבן אן עגונה ,נאך
בראנפן ,גיי אריין אין שטאל אונטערן הויז ,דארט א לאנגע צייט איז אנגעקומען א שליח פון א ווייטן
שטייט דיין פערד ,נעם אים און פאר אהיים". לאנד מיט א גט פונעם מאן ,כדי זי זאל קענען
ווידער חתונה האבן.
דער איד איז גלייך געלאפן אהין ,ער איז
אנגעקומען צום דריטן קרעטשמע ,און אלעס איז די בית דין פון ווילנא האט דורכגעקוקט דעם
געווען פינקטליך ווי דער הייליגער ווילנער גאון גט מיט אלע דקדוקים און אלע הלכות ,און אלע
האט פאראויסגעזאגט ,דער גנב איז געזעסן דיינים האבן געזען ,אז דער שטר איז כשר בתכלית
49
מיט גרויס הידור און כוונות דורך א באקאנטן סופר אינעווייניג ,און דאס פערד מיט די געצייג זענען
סת"ם ,און ער האט עס געברענגט צום הייליגען געשטאנען אין שטאל ,דער איד האט
ווילנער גאון אז דער גאון זאל אריינשרייבן די צוריקבאקומען זיין גאנץ פארמעגן אן קיין שום
לעצטע אותיות. שאדן.
•••
ווען דער הייליגען ווילנער גאון האט געעפנט אין די הקדמה פונעם ספר נפש החיים ווערט
די יריעה פון דער תורה און געקוקט אויף די געברענגט ,אז דער תלמיד רבי חיים מוואלאזשין
אותיות ,האט ער זיך אפגעשטעלט ,אוועקגעלייגט זי"ע האט פארציילט א מורא'דיגע עובדה וואס ער
דעם פעדער ,און געזאגט" ,איך קען נישט שרייבן האט אליינס בייגעוואוינט ביי זיין גרויסן רבי'ן דער
אין דעם ספר תורה ,דער סופר וואס האט געשריבן הייליגער ווילנער גאון זי"ע.
די שורות איז נישט געווען אין מקוה יענעם טאג
פארן שרייבן ,און די מחשבה איז נישט געווען ריין אמאל איז דער תלמיד רבי חיים געזעסן מיטן
לשם קדושת ספר תורה". רבין דער הייליגער גר"א זי"ע און זיי האבן
געלערנט א שווערע סוגיא אין ש"ס מיט די
דער נגיד איז געווארן שטארק דערשראקן ,און ראשונים ,אינמיטן לערנען איז אויפגעקומען א
מ'האט גערופן דעם סופר צום גאון ,און ערשט גרויסע קשיא אויף די ווערטער פון איינעם פון די
האט ער געלייקנט ,אבער ווען דער הייליגער גר"א גרויסע פוסקים פון די פריערדיגע דורות )ס'איז
האט אים אנגעוויזן אויף דער פונקטליכער יריעה מקובל אז עס איז געווען דער הייליגער רא"ש( ,און
און אויף דעם ספעציעלן עמוד וואו די טומאה האט קיין שום תירוץ האט נישט געשטימט לויט דער
גערוהט ,האט דער סופר אראפגעלאזט דעם קאפ אמת'ער הלכה.
און מודה געווען מיט א געוויין ,אז יענעם טאג איז
ער געווען אנוס און האט זיך נישט גע'טובל'ט פארן דער הייליגער ווילנער גאון האט זיך
שרייבן די אותיות הקדושים פון יענעם יריעה וואס פארטראכט אין א טיפע דביקות מיט פארמאכטע
דער הייליגער ווילנער גאון האט אנגעוויזן. אויגן פאר אפאר מינוט ,און דער תלמיד רבי חיים
איז דארט געזעצן און געווארט די רבי זאל זיך
דערוועקן פון זיין דביקות ,פלוצלונג האט דער
הייליגער ווילנער גאון אויפגעמאכט די אויגן ,און
זיין פנים האט געלאכטן ,און ער האט געזאגט פאר
רבי חיים ,א גאר שיינעם תירוץ אויף דער שווערער
סוגיא.
דערנאך האט דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע
צוגעלייגט בזה"ל" ,יעצט איז די נשמה פון יענעם
הייליגן מחבר אראפגעקומען פון עולם האמת צו
מיר אין צימער ,און ער האט מיר אליינס מסביר
געווען וואס ער האט געמיינט מיט זיינע הייליגע
ווערטער ,און ער האט זיך שטארק געפרייט אז מיר
האבן פארראכטן זיין כוונה" ,און דער תלמיד רבי
חיים האט מעיד געווען ,אז ער האט געציטערט פון
גרויס פחד צו זען ווי דער עולם האמת און עולם
הזה זענען געווען אפן פארן גאון ווי אן אפענער
בוך.
•••
אינעם ספר עליות אליהו ווערט דערציילט ,אז
אמאל האט א נגיד געלאזט שרייבן א ספר תורה
50
אביסל שפעטער איז דער צדיק אריבער
יארצייט י"ט תשרי ג' דחוה"מ סוכות
לערנען אין שטאט ליסא אין די ישיבה פון הגה"ק
רבי דוד טעביל בעל נפש דוד מליסא זי"ע ,וואס איז הרה"ק רבי יעקב יצחק ב"ר אשר זי"ע
געווען מפורסם אלס איינע פון די גרויסע גדולים )ראבינאוויטש(
וגאונים בדורו ,דארט איז דער צדיק געווען פון די ראש שושלת פשיסחא
גרעסטע תלמידים פונעם גאון און גאר אסאך תורה "הנקרא היוד הקדוש מפשיסחא"
און עבודת השם האט דער צדיק דארט קונה
געווען ,אבער שפעטער איז דער צדיק געפארן
לערנען אין שטאט אפטא ביי זיין ערשטן רבין ער איז געבוירן אין פולין ,בשנת תקכ"ו.
הגה"ק רבי ארי' לייב חריף זי"ע.
צו זיין טאטן הגה"ק רבי אשר מגיד מישרים ואב"ד
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת פשעדבורז זי"ע,
בריינדל ע"ה, בן הגה"ק רבי אלחנן אב"ד גרינצא זי"ע,
בת הרה"ק רבי יעקב קאפיל מאפטא זי"ע, מגזע הגה"ק רבי יצחק הלוי זי"ע) ,אחיו של הגה"ק
און ווען די רעבעצין איז נפטר געווארן ,האט ער רבי דוד הלוי בעל הטו"ז מלבוב זי"ע(.
חתונה געהאט מיטן שוועסטער הרבנית הצדקת
מרת שיינדל פריידא ע"ה. און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת דייכא ע"ה.
ווען זיין רבי רבי ארי' לייב חריף זי"ע איז ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א צדיק
אריבער צום שטאט סוכטשוב ,האט מען דעם יסוד עולם ,ער איז געווען מפורסם אלס א למדן
תלמיד דעם יהודי הקדוש אויף גענומען אלס נפלא און א בקי וחריף עצום בתורה ,ער איז געווען
ממלא מקום פון זיין גרויסן רבין ,און נאך די חתונה פון די גרעסטע גאונים מפורסמים בדורו מפרק
האט דער צדיק געדינט אלס ראש ישיבה אין הרים ומשבר סלעים ,שוין פון זיין יוגענט אן איז ער
שטאט אפטא ,ער האט שוין דאן מרביץ תורה געווען באוויסט מיט זיין אויסעגעווענליכע
געווען פאר אסאך תלמידים גאונים וגדולים שארפע פארשטאנט און געוואלדיגע חכמה ,אלע
בתורה. צדיקים וגאונים בדורו אפילו עלטער פון אים,
האבן דעם צדיק גאר שטארק מעריץ געווען און
דאן איז ער נתקרב געווארן צום דרך החסידות מכבד געווען ,ער איז געווען מפורסם אלס א גאר
דורך די דריי צדיקים. הייליגע מענטש און א בעל רוח הקודש און א בעל
הרה"ק רבי משה לייב מסאסוב זי"ע, מופת עצום און א גרויסע פועל ישועות בקרב
הרה"ק רבי דוד'ל מלעלוב זי"ע, הארץ.
הרה"ק רבי אברהם יהושע בעל אוהב ישראל
מאפטא זי"ע. גאנץ אנפאנג איז דער צדיק נאכנישט געווען
מקורב צום דרך החסידות ,ער איז שוין אבער דאן
דאן איז דער צדיק דער יוד הקדוש געווארן א געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע בקיאות
תלמיד מובהק פונעם הייליגען חוזה מלובלין זי"ע, בתורה כאחד מן הגדולים בדורו.
ער איז געווען פון די גרעסטע תלמידים ומפיצים
פונעם דרך החסידות דעם דרך הבעש"ט הקדוש ער האט געלערנט אין די ישיבה פון הגה"ק רבי
זי"ע ,זיין רבי דער חוזה האט גאר שטארק גערעדט ארי' לייב חריף היילפרין בעל חי' מהר"א אב"ד
און מפליא געווען דאס גדלות בתורה פון זיין פשעדבורז ואפטא זי"ע ,דארט איז דער גאון געווען
תלמיד דער יוד הקדוש זי"ע ,גאר אסאך תורה האט צווישן די גרעסטע און חשובסטע תלמידים ,ער
דער תלמיד קונה געווען ביי זיין רבין סיי בתורת איז שוין דאן געזעצן על התורה ועבודה יומם
הנגלה און אויך בתורת הנסתר. ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה ,און גאר אסאך
תורה און עבודת השם האט דער צדיק דארט קונה
עס איז דא כמה גרסאות אויף דעם נאמען "יוד געווען ,דארט האט דער צדיק געלערנט צוזאמען
הקדוש" מיט וואס מען האט געריפן דעם צדיק מיט הרה"ק רבי ישעי' מפשעדבורז זי"ע.
51
דער צדיק אפילו זייענדיג פון די גרעסטע וקדוש ,און צדיקים האבן מעיד געווען אז אלע
גאונים וגדולים בתורה און א איש קדוש מאוד, זענען אמת ,צוליב וואס דער צדיק איז געווען א
האט ער זיך אבער מסתופף געווען בצלו פון די קדוש אלוקי און זיך געפירט מיט א געוואלדיגע
צדיקי הדור ובתוכם הרה"ק רבי ישראל האפשטיין קדושה.
בעל עבודת ישראל המגיד מקאזניץ זי"ע ,און אלע
צדיקי הדור האבן מעיד געווען אויף זיין קדושה איין גרסה איז ,אז די תלמידים פונעם הייליגען
ופרישות און גדלות בתורה ,אבער דער צדיק האט חוזה מלובלין זי"ע האבן נישט געוואלט דעם
נישט געלאזט מען זאל אים מכבד זיין ,נאר האט תלמיד ריפן מיטן נאמען ,וויבאלד זיין נאמען
געהאלטן מיט זיין גרויס עניוות ,אז ער איז א "יעקב יצחק" איז געווען דעם זעלבן נאמען ווי
פשוטע איד און נישט געלאזט מאכן קיין וועזן פון זייער הייליגע רבי דער חוזה ,דערפאר האט מען
זיך. אים געריפן מיטן נאמען "יהודי הקדוש".
הרה"ק רבי יהודה ארי' לייב אלתר בעל שפת
דער הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע פלעגט אים
ריפן מיטן נאמען "דער הייליגער איד" ,איינמאל אמת מגור זי"ע האט געזאגט ,אז מען האט דעם
האט דער מגיד אים געפרעגט ,הייליגער איד ,וואס צדיק געריפן "יהודי הקדוש" ,וויבאלד דער צדיק
איז נתעלה געווארן יעדן טאג צו א העכערע
איז די סיבה פארוואס די יו"ט שני של גליות איז די
שמחה גרעסער ביי אידן מער ווי דעם ערשטן טאג מדרגה אין עבודת השם און קדושה ,אז מען האט
יו"ט. ממש געזען אז ער איז געגאנגען פון נישט איד ,צו
א איד הקדוש ,און דערפאר האט מען אים געריפן
האט דער יוד הקדוש זי"ע געענטפערט בזה"ל, מיטן דעם נאמען "יהודי הקדוש".
"אז מ'צעקריגט זיך און מען בעט זיך איבער ,איז די די תלמידים פונעם חוזה האבן מעיד געווען,
אהבה גרעסער" ,מיינענדיג צו זאגן ,אז וויבאלד די אז דער צדיק האט ממש יעדן טאג מחדש געווען
צווייטע טאג יו"ט איז דאך די סיבה ,וויבאלד אידן
חידושים נפלאים בתורה ,אבער דער צדיק מיט זיין
זענען דאך אין גלות ,ווי מען זאגט דאך ביי מוסף גרויס עניוות האט דאס נישט געוואלט לייגן אויף
וּמ ְפּנֵ י ֲח ָט ֵאינוּ גָּ ִלינוּ ֵמ ַא ְר ֵצנוּ .וְ נִ ְת ַר ַח ְקנוּ ֵמ ַעל
ִ זיין נאמען ,פלעגט ער יעדעס מאל זאגן ,שמעתי
ַא ְד ָמ ֵתנוּ ,קומט דאך אויס אז מען בעט זיך איבער
מיהודי אחד ,איך האב געהערט פון א איד זאגן,
מיטן גרויסן באשעפער ,דערפאר איז די אהבה אבער די תלמידים האבן גאנץ גוט געוויסט אז דער
אסאך גרעסער ,דערפאר איז די שמחה אסאך
חידוש איז זיינס ,און דערפאר האט מען אים
גרעסער די צווייטע טאג יו"ט.
אנגעהויבן ריפן מיט דעם נאמען "יהודי הקדוש".
זיין רבי דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט צדיקים האבן מעיד געווען ,אז די ניצוץ
אין דעם תלמיד דער יהודי הקדוש זי"ע געזען א הנשמה פון דעם צדיק איז געווען פון מרדכי
ממלא מקום פאר זיינע תלמידים ,און דערפאר הצדיק ,וואס אין מגילה ווערט ער אנגעריפן מיטן
האט ער לויטן באפעל פון זיין גרויסן רבין שוין נאמען מרדכי היהודי ,ווי די פסוק אין מגילה שטייט
אנגעהויבן פירן א עדה הקדושה בחייו פון זיין רבין, וּשׁמוֹ ָמ ְר ֳדּכַ י ,און
שׁוּשׁן ַה ִבּ ָירה ְ
הוּדי ָהיָ ה ְבּ ַ
ִאישׁ יְ ִ
דער הייליגער חוזה פלעגט שוין דאן שיקן אידן דערפאר האט מען אים געריפן "יהודי הקדוש".
וואס זענען זיך געקומען מזכיר זיין ,אז זיי זאלן
קודם גיין צום תלמיד דער יוד הקדוש זי"ע ,אויך אויך איז דא א גירסה פון צדיקים הקודמים ,אז
האט ער געשיקט צום יוד הקדוש פרישע חסידים, איינמאל איז דער יהודי הקדוש זי"ע געגאנגען
אז זיי זאלן פון אים מקבל זיין א דרך אין חסידות אויף די גאס ,און א גוי איז דורך און א קלאפ געגעבן
און א דרך אין עבודת השם. אויף די פלייצעס און אים געזאגט "די בוסט א
ערליכער איד" ,און צדיקים האבן געזאגט ,אז דאס
גאר אסאך פון די צדיקי הדור זענען געווען איז געווען אליהו הנביא ז"ל ,און וועגן דעם האט
תלמידים פון דעם יוד הקדוש מפשיסחא זי"ע מען דעם צדיק געריפן מיטן נאמען "דער יוד
ובתוכם. הקדוש".
52
מען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו פון דעם צדיק, ממלא מקומו הרה"ק רבי שמחה בונם בונהארד
און פון אלע זייטן איז מען געקומען מיט האלטן בעל קול שמחה מפשיסחא זי"ע,
זיין עבודת הקדוש. הרה"ק רבי מנחם מענדל מורגנשטרן השרף
מקאצק זי"ע,
צדיקים האבן מעיד געווען ,אז דעם דרך אין הרה"ק רבי שלמה יהודה לייב מלענטשנא זי"ע,
עבודת השם און די עבודת התפילה פון דעם צדיק הרה"ק רבי לייביש משידלובצא זי"ע,
איז געווען מיט א אש קודש און א ברען צום הרה"ק רבי ישראל יצחק קאליש מווארקא זי"ע,
באשעפער מיט א מסירת נפש ממש ,הרה"ק רבי הרה"ק רבי ישכר בער הסבא קדישא מראדושיץ
יחיאל דאנציגער הזקן מאלכסנדר זי"ע האט זי"ע,
געזאגט ,אז דער צדיק דער יהודי הקדוש הרה"ק רבי יעקב ארי' גוטרמן בעל ביכורי אבי"ב
מפשיסחא זי"ע האט אפ געראכטן אן עבודה ביים הזקן מראדזימין זי"ע,
דאווענען מיט א מסירת נפש ממש ,אז דער צדיק הרה"ק רבי חנוך העניך הכהן לוין מאלכסנדר זי"ע,
האט יעדן טאג בעפאר ער איז ארויס פון שטוב ,זיך הרה"ק רבי מאיר הלוי רוטנברג בעל אור לשמים
געזעגענט פון זיין משפחה ,וויסענדיג אז ער קען ביי מאפטא זי"ע.
יעדע תפילה אויס גיין ממש פון זיין גרויסע דביקות
הבורא ברוך הוא. ווי באוויסט האט דער הייליגער שפאלער
זיידע זי"ע געהאט א גאר נאנטע קשר און חביבות
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי מיטן צדיק דער יהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע ,און
תורה וואס זענען געדריקט געווארן אין די
דער יוד הקדוש האט מעיד געווען אויפן כח פונעם
חיבורים. שפאלער זיידע ,אז ער האט מיט זיין כח געקענט
ספר כתר היהודי, מאכן פון א מענטש א גל של עצמות ,און זיינע
ספר תורת היהודי, ווערטער זענען מקובל בעולם העליון.
ספר נפלאות היהודי,
ספר תפארת היהודי. דער דרך פון דעם צדיק מפשיסחא איז געווען
אויף גאר א געהויבענע דרך ,ער האט גאר אסאך
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער. געארבעט אויף אהבת ישראל אז מען ברויך ליב
האבן יעדן איד אהבת נפש און אזוי זיך מדבק זיין
הרה"ק רבי ירחמיאל מפשיסחא זי"ע, אינעם גרויסן באשעפער ,דאס מידת האמת פון
הרה"ק רבי נחמי' יחיאל מביחוב זי"ע, דעם צדיק איז געווען גאר געהויבען ,ביי דעם צדיק
הרה"ק רבי יהושע אשר מזליחוב ובפאריסוב זי"ע, איז געווען דער שקר ממש מאוס ,ער האט
בתו הרבנית הצדקת מרת רבקה רחל ע"ה ,אשת געלערנט מיט זיינע תלמידים ביטול היש און מען
הרה"ק רבי משה ב"ר דוד מלעלוב זי"ע, זאל זיך דערוואטערן פון יעדע ברעקל גאווה ,נאר
חתנו הרה"ק רבי שמואל רפאל'ס מלובלין זי"ע. דינען דעם גרויסן באשעפער נאר מיטן ריינעם
אמת.
נאכן הסתלקות פונעם טאטן י"ט תשרי בשנת
תקע"ד איז דער זוהן רבי ירחמיאל געבליבן ער איז גאר שנעל מפורסם געווארן מיט זיין
ארבעטן אלס א זייגער מאכער און נישט געוואלט געוואלדיגע גדלות וחריפות בתורה ,ער איז געווען
נעמען קיין רבנות ,נאר געהייסן די חסידים פארן דער שר התורה און א גאון מובהק בכל מקצועות
צו זיינע צוויי ברודער'ס הרה"ק רבי נחמי' יחיאל התורה ,ער איז געווען א בקי בתורת הנגלה
מביחוב זי"ע ,און הרה"ק רבי יהושע אשר מזליחוב והנסתר ,ער איז געווען מפורסם אלס א איש קדוש
זי"ע ,נאך אסאך הפצרות האט דער זון רבי ונורא מאוד ,ער איז געווען באוויסט אלס א בעל
ירחמיאל נאך 14יאר אנגעהויבן פירן רבנות ,און רוח הקודש אמיתי און א בעל מופת עצום און א
ער איז דאן געווארן מפורסם אלס איינע פון די גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ ,ער האט מרביץ
צדיקים בדורו ,טויזנטער אידן זענען זיך געקומען תורה געווען פאר הונדערטער תלמידים גאונים
מסתופף זיין בצלו. בתורה און צדיקים בדורו ,פון גאנץ אירופה איז
53
ובתוכם הרה"ק בעל חידושי הרי"ם מגור זי"ע האבן הרה"ק רבי יעקב יצחק מבלענדוב זי"ע האט
אויף גענומען אלס ממלא מקום דעם צדיק הרה"ק דערציילט ,איבער דעם גרויסע עבודת התפלה
רבי מנחם מנדל השרף מקוצק זי"ע ,די אנדערע פונעם צדיק וקדוש רבי ירחמיאל מפשיסחא זי"ע,
חלק ובתוכם הרה"ק רבי יצחק מווארקא זי"ע האבן אז בשעת'ן דאווענען האבן די הייליגע אויגן ממש
אויף גענומען דעם זון הרה"ק רבי אברהם משה ארויס געשטארצט אויף ארויס ,אינעם האנט האט
זי"ע אלס ממלא מקום אביו ,אבער ליידער האט דער צדיק געהאלטן א זייגער ,וואס דאס איז
דער זון נישט מאריך ימים געווען ,און נאכן פטירה געווען א מחזה נורא ,און זיין פנים איז געווען ממש
פונעם זון האט איבער גענומען הרה"ק רבי יצחק ווי א מלאך אלוקים ,און דער צדיק רבי יעקב יצחק
מווארקא זי"ע. האט מעיד געווען ,אז דער מחזה פון די עבודת
התפלה פן דעם צדיק איז אים געבליבן
נסתלק לגנזי מרומים י"ט תשרי ג' דחוה"מ איינגעקריצט עד יום האחרון.
סוכות בשנת תקע"ד ,ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח
אין שטאט פשיסחא. צדיקים האבן מעיד געווען ,אז בשעת דאס
דאווענען ,האט דער צדיק רבי ירחמיאל זי"ע
זכותו הגדול יגן עלינו געהאלטן א זייגער אין די האנט ,וויבאלד דער
ועל כל ישראל אמן. צדיק איז ממש ארויס מיט א התפשטות הגשמיות
בשעת'ן דאווענען ,און דורך דעם וואס ער האט
געהאלטן דעם זייגער ,האט זיך דער צדיק
מעשיות געהאלטן צו געבינדען צו די וועלט ,אז ער זאל
נישט פארברענט ווערן פון גרויס קדושה ,און די
בשנת תקע"ד ביי די מלחמה פון נפוליאון מיט צדיקים בדורו האבן געזאגט ,אז די 14יאר וואס ער
דעם צאר אלכסנדר ,האבן אסאך צדיקים פונעם האט געארבעט מיט די זייגער'ס ,האט ער
דור געהאפט ,אז עס איז אנגעקומען דעם זמן באהאלטן זיינע מדרגות און דארט אויף געטון
הגאולה און משיח גייט שוין אט אט קומען ,אויך אסאך הויכע עניינים.
דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט פארארבעט
גרויסע מעשים צו ברענגען דעם גאולה שלימה, בשנת תקע"ד ווען דער הייליגער יהודי
הקדוש זי"ע איז נסתלק געווארן ,האט מען אויף
וואס זיין גאנץ לעבן האט ער אזוי געהאפט אז
משיח ועט נאך קומען בימיו. גענומען אלס ממלא מקום זיין תלמיד מובהק
הרה"ק רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע ,אבער
דער תלמיד האט נישט געוואלט מקבל זיין דאס
אויך 4יאר בעפאר דעם איז דער הייליגער
צדיק רבי לוי יצחק מברדיטשוב זי"ע נסתלק רבנות ,זענען די תלמידים געגאנגען צום ציון
געווארן ,און דער קדושת לוי האט געזאגט ,אז ער הקדוש פונעם רבין און געזאגט פארן רבין ,אז דער
תלמיד וויל נישט נעמען דאס רבנות ,און די רבי
וועט נישט אריינגיין אין גן עדן ,ביז ער פועל'ט אויס
אז משיח זאל שוין קומען ,האט דער הייליגער חוזה דער יהודי הקדוש זי"ע איז געקומען צום תלמיד
מלובלין געהאלטן אז די מלחמה פון נפוליאון איז רבי בונם ,און געהייסן ווערן דער ממלא מקום אין
פשיסחא.
מלחמת גוג ומגוג ,און דאס איז די ארבעט פונעם
קדושת לוי צו ברענגען משיח. בלית ברירה האט ער אנגענומען דאס רבנות,
און דאן האט זיך גאר שטארק פארמערט די אידן
האט ער דאן בשנת תקע"ד געבעטן זיינע אין שטאט וואס זענען געקומען מיט האלטן דעם
הייליגע תלמידים דער יוד הקדוש מפשיסחא זי"ע, עבודת הקודש פונעם רבין ,ער איז דאן געווארן
דער הייליגער מאור ושמש זי"ע ,רבי נפתלי מפורסם מיט זיין געוואלדיגע קדושה און זיין
מברזאן זי"ע ,און דער הייליגער קאזניצער מגיד מסירת נפש אין זיין עבודת השם.
זי"ע ,אז זיי זאלן צוזאמען מיט אים ארבעטן צו
מקרב זיין אז די גאולה שלימה זאל קומען דעם נאכן הסתלקות פון רבי בונם מפשיסחא זי"ע
יאר. האט זיך די חסידות צעטיילט אין צווייען ,א חלק
54
די כוחות עליונים האבן אים ארויס געווארפן פון די און דער הייליגער חוזה מלובלין האט אפילו
פענסטער ,און דער הייליגער קאזניצער מגיד איז באשטימט א צייט ווען משיח וועט קומען ,און דאס
טאקע אראפ געקומען מעולם העליון אין האט איז געווען ליל שמחת תורה בשנת תקע"ה ,ווייל
פארגרינגערט דאס פאלן. דאן האלטן די אידן נאכן תשובה טון אויף די
••• עבירות ,און דער באשעפער האט דאך זיכער מוחל
ווערט דערציילט ,אז ביי די באקאנטע נפילה געווען פאר זיי ,איז דאס א געוואלדיגע טאג פאר
פונעם הייליגען חוזה מלובלין זי"ע שמחת תורה די גרויסע שמחה פון די גאולה שלימה.
בשנת תקע"ה ,ווען מען האט דאן געטראפן דעם אויך האט דער חוזה געזאגט ,אז דער יוד
הייליגען חוזה ליגן אויף דער ערד ,און מען האט הקדוש זי"ע וואס איז אוועק י"ט תשרי בשנת
אים געברויכט אויף הייבן און אריין טראגן אין תקע"ד איז ארויף בעולם העליון כדי ארויס צו
שטוב ,האבן די הייליגע תלמידים געמאכט א גורל, העלפן ברענגן משיח ,אויך איז דער הייליגער
ווער עס זאל אויף הייבן דעם קאפ פונעם רבין דער קאזניצער מגיד נסתלק געווארן ערב סוכות ,אבער
הייליגער חוזה ,און די גורל איז געפאלן אויפן דער הייליגער חוזה האט נישט געוויסט דערפון.
תלמיד רבי שמואל מקארוב זי"ע.
שמחת תורה בשנת תקע"ה האט דער
בשעת דער תלמיד רבי שמואל האט אויף הייליגער חוזה מלובלין געבעטן די תלמידים ,אז
געהויבן דעם הייליגען חוזה ,האט ער געהערט ווי מען זאל אכטונג געבן אז ער זאל נישט בלייבן
די רבי זאגט עפעס מיט די ליפען ,האט ער צו אליין ביי זיך אין שטוב ,און אויך האט ער דאס אן
געלייגט א אויער און הערט ווי די רבי זאגט "תיקון געזאגט פאר די רעבעצין.
חצות" ,וואס דאן איז טאקע געווען די צייט פאר
תיקון חצות ,האט דער תלמיד רבי שמואל זיך דאן מען דערציילט ,אז ביים תלמיד דער הייליגער
אויס געדריקט מיט וואונדער ,קוקט און הערט מאור ושמש זי"ע איז אריינגעפאלן א שטיין דורך
דאס גרויס קדושה פון אונזער הייליגע רבין ,אז די פענסטער שמחת תורה ,און ער האט גלייך
אפילו אין אזא צייט ווען ער איז געווען אין גרויסע געזאגט ,ווער ווייסט וואס גייט פאר ביים רבין אין
יסורים ,און האט נישט געהאט קיין זייגער ,האט ער לובלין ,אויך ביים תלמיד דער הייליגער זרע קודש
אבער גלייך מרגיש געווען אז עס איז צייט פאר מראפשיץ זי"ע איז געשען א גרויסע פייער ביי אים
תיקון חצות. אין שטוב יענעם שמחת תורה ,וואס די צדיקים
האבן פארשטאנען ,אז דא קומט פאר עפעס גאר
אבער ליידער איז דער חוזה פון דעם הויכע זאכן.
ארויספאלן פון די פענסטער קראנק געווארן ,און
זיך נישט געקענט געהעריג באוועגן א חלק פון זיין אבער מאת השם היתה זאת ,און פון הימל
גוף קדוש ,און בערך 10חדשים שפעטער תשעה האט מען געזען אז דאן איז נאכנישט געווען די עת
באב בשנת תקע"ה איז דער צדיק נסתלק געווארן. הגאולה ,און דער הייליגער חוזה מלובלין איז אריין
••• אין זיין פריוואטע שטוב ,און פלוצלונג האט די
מען דערציילט ,אז ווען דער הייליגער חוזה רעבעצין געהערט אז עפעס גייט פאר אונעם
איז קראנק געווארן ,האבן די מתנגדים געטרינקן שטוב פונעם רבין ,און ווען זי איז אריין געקומען
לחיים און זיך געפרייט ,און זיי האבן געזאגט ,אז זיי האט זי געזען ,אז דער הייליגער חוזה איז נעלם
גרייטן זיך צו טרינקען א לחיים ווען ער וועט געווארן פון שטוב.
נסתלק ווערן ,און ווען דער הייליגער חוזה האט
דאס געהערט ,האט ער געזאגט" ,זיי ווייסן נישט אז דאן זענען אלע תלמידים געלאפן זיכן דעם
ביי מיין פטירה וועלן זיי נישט קענען טרינקען רבין ,און צום סוף האט מען געטראפן דעם רבין
אפילו א טראפ וואסער אויך נישט" ,און כך הוה, דעם הייליגען חוזה אינדרויסן ליגן אין יסורים ,און
דער חוזה איז נסתלק געווארן אים תשעה באב ,און דער הייליגער חוזה האט דאן געזאגט ,אז פון הימל
ווי עס שטייט אויפן מצבה "חשך אור בעדינו ביום איז ארויס א פסק דין קעגן אים ,ווייל ער האט
שריפת בית אלוקינו". פראבירט צו מקרב זיין די גאולה נישט אין צייט ,און
55
אמאל איינער פון די תלמידים ,וועלכער איז ל"ע •••
געווען א יתום פון זיין טאטען ,אוועק געגאנגען פון ביים יוד הקדוש פון פשיסחא זי"ע איז געווען
שיעור ,בשעת אזא דביקות ,טראכטענדיג אז ער דער מנהג ,אז יעדן ראש השנה האט ער צוזאמען
וועט נאר אויף איין מינוט גיין א קוק טאן וואס זיין געקליבן אלע וועלכע האבן געקענט שופר בלאזן,
מאמע די אלמנה טוט ,און גלייך דערנאך צוריק און זיי אויסגעלערנט די כוונות וועלכע מ'דארף
קומען צום שיעור. מכוון זיין בשעת תקיעת שופר ,און פארנאכט'ס
האט דער יוד הקדוש אויסגעוועלט איינעם פון די
זייענדיג ביי זיין מאמע האט זי אים געבעטן אז אנוועזענדע ,אז ער זאל זיין דער בעל תוקע.
ער זאל ארויפגיין אויפ'ן בוידעם ,און איר אראפ
ברענגען א געוויסע זאך אין וואס זי האט זיך האט איין יאר פאסירט ,אז צווישן די
גענויטיגט ,טראצדעם וואס דער תלמיד האט באטייליגטע פאר תקיעת שופר האט זיך אויך
געוואוסט אז יעדע מינוט איז טייער ,און ער קען אריין געכאפט דער באליבטער תלמיד פון רבי'ן,
נאך אנקומען צום שיעור ווען דער רבי וועט שוין דער צדיק וקדוש רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע,
לערנען ווייטער ,האט ער נישט אפ געזאגט די וועלכער איז נאך דאן געווען א יונגערמאן ,וואס
מאמע ,נאר אויס געפאלגט די מאמע'ס באפעל ,און האט באמת נישט געקענט בלאזן שופר ,נאר ער
דערנאך ערשט צוריק געגאנגען. האט זיך געוואלט צוהערן צו די כוונות פון תקיעת
שופר וואס דער רבי לערנט דעמאלס אויס.
אנקומענדיג צום בית המדרש ,האט אים אויס נאכדעם וואס דער רבי האט פארענדיגט דעם
געזען ווי ס'איז נאך אלץ שטיל ,און דער רבי איז שיעור ,האט ער דערנאך אויס געוועלט ר' שמחה
נאך אלץ פארטיפט אין זיין דביקות ,אבער ווי נאר
בונם אלס דער בעל תוקע ,ווען דער צדיק רבי
ער האט געעפענט די טיר ,האט זיך דער יוד הקדוש שמחה בונם האט זיך אנטשולדיגט פאר'ן רבי'ן ,אז
אויפגעשטעלט פאר אים ,און באלד אויסגערופן, ער איז נישט קיין בעל תוקע ,האט אים דער יוד
איצט איז מיר פאר ענטפערט געווארן די קשיא.
הקדוש שטארק פאר געהאלטן ,פארוואס ער איז
אריין געקומען צום שיעור אן רשות ,אין די צייט
און גלייך ערקלערט דער יוד הקדוש זי"ע ווי וואס ער קען נישט בלאזן.
פאלגענד ,ס'איז באקאנט ,אז דער הייליגער אמורא
אביי האט נישט געהאט קיין עלטערן ,ווי די גמרא האט זיך דער תלמיד חביב ר' שמחה בונם פאר
זאגט )קידושין ל"א( ,אז די ר"ת פון א'שר ב'ך י'רוחם ענטפערט זאגענדיג ,מיר געפינען אין די תורה די
י'תום איז אביי ,ווייל זיין טאטע איז ל"ע נפטר זעלבע געשעעניש ,משה רבינו ע"ה האט געפרעגט
געווארן בעפאר ער איז געבוירן ,און די מאמע איז דעם אייבערשטן ,מה שמו ,מה אומר אליהם ,וואס
נפטר געווארן גלייך נאכן געבורט ,און דערפאר איז דעם אויבערשטענ'ס נאמען ,און דערנאך ,ווען
האט דער אמורא אביי נישט געקענט מקיים זיין די עס איז געקומען אויסצופירן למעשה די שליחות,
מצוה פון כיבוד אב ואם. צו גיין צו פרעה ,האט משה געזאגט ,לא איש דברים
אנכי ,איך בין נישט קיין רעדנער ,איך קען נישט
דערפאר ,ווער ס'איז מקיים די מצוה ווי רעדן ,און געבעטן השי"ת ער זאל אויסוועלן א
ס'דארף צו זיין ,באגלייט אים אביי ,כדי צו האבן א צווייטן פאר די שליחות ,די תשובה איז שטארק
חלק אין די מצוה ,דעריבער ווען דער בחור, געפאלן אין די אויגן פונעם יוד הקדוש ,און ער האט
וועלכער האט נארוואס מקיים געווען די מצוה פון אויס געוועלט א צווייטע בעל תוקע.
כיבוד אם בשלימות איז אריין געקומען ,איז דער •••
אמורא אביי מיט געקומען מיט אים ,האט ער מיר די תלמידים וועלכע האבן געלערנט ביי זייער
שוין איינוועגס פאר ענטפערט די קשיא וואס איז גרויסן רבי'ן דער יוד הקדוש זי"ע האבן שוין
מיר שווער געווען. געוואוסט דעם דרך פון זייער רבי'ן ,אז ווען ער
••• פארטיפט זיך אין א קשיא אין די גמרא ,דאן
ווען דער הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע איז פארזוימט ער זיך אין אן אויסטערלישע דביקות,
צום ערשטן מאל געקומען קיין לובלין צום חוזה, אויף גאר א לאנגע צייט ,און טאקע דערפאר איז
56
געווען זייער צובראכן און ער האט נישט געוויסט איז ער אינגאנצן אלט געווען זיבעצן יאר ,ווען ער
וואס צו טון ,אבער נאך אפאר טאג האט די רבי איז אריין געקומען אין בית המדרש ,האט ער
געגעבן רשות פאר דעם איד אריינצוקומען ,אבער געטראפן דעם יוד הקדוש שטיין ביים טיר
ווען דער איד איז אריין ,האט די רבי ר' ירחמיאל זאגענדיג ,אז דער רבי דער חוזה האט נאכנישט
נישט געוואלט קוקען פאר דעם איד אין פנים. געדאווענט ,און מ'קען נישט אריינגיין צום רבי'ן,
וויסענדיג אז געווענליך דאווענט דער רבי אין די
ווען דער איד האט פארציילט זיין מצב פארן פריע שעה'ן ,האט דער הייליגער שר שלום זיך
רבין ,האט די רבי געזאגט פאר דעם איד ,וואס קען געוואונדערט פארוואס דער רבי האט נאכנישט
איך דיר שוין העלפן ,און די רבי האט אים געגעבן געדאווענט.
פערציג קאפיקעס ,דער איד איז ארויס פונעם רבין
און נישט פארשטאנען וואס דא גייט פאר ,ווי אזוי האט אים דער יוד הקדוש געזאגט ,אז דער רבי
קען דאס זיין ,אז נאך אלעם וואס ער האט געטון איז זייער צוטראגן פון א געוויסע קשיא וואס
פארן רבין און זיין טאטע און די גאנצע משפחה, שטערט זיין געוויסן ,אויף די פראגע פונעם
נעמט אים די רבי אויף מיט אזא קאלטקייט. הייליגען שר שלום זי"ע ,וואס די קשיא איז ,האט
דער יוד הקדוש ערקלערט ,אז די מצוה פון יחוד
אבער ווען דער איד איז אהיים געפארן איז ער השי"ת איז דאך א חיוב צו געדענקען יעדע רגע
דורך א פלאץ ,און געזעהן דארט א גרופע שיכורים ממש ,איז שווער ,ווי איז דאס מעגליך פאר א מענש
וואס האבן געזיכט צו פארקויפן א לעדערנע א בשר ודם זאל אויף א רגע נישט פארגעסן פון
גארטל ,דער איד האט זיי געגעבן די 40קאפיקעס, השי"ת.
און זיי האבן אים געגעבן דעם גארטל ,ווען דער
איד איז אנגעקומען אהיים האט ער אין דעם גארטל האט דער הייליגער בעלזער רב זי"ע
געטראפן א גרויסע אוצר ,און ער איז פון דעם אוצר ערקלערט ,אז די הלכה איז )פאה פ"ו מ"ד( שלפניו
צוריק נתעשר געווארן. אין שכחה ושלאחריו שכחה מפני שהוא בבל תשוב,
זה הכלל כל שהוא בבל תשוב שכחה ושאינו בבל
דער איד איז צוריק צום רבין כדי צו דאנקען תשוב אינו שכחה ,קומט אויס אז אויף די תבואה
דעם רבין פאר די ישועה ,ווען דער איד איז אריין וואס ליגט פאר אים איז נישטא קיין שכחה ווייל
געקומען האט אים די רבי אויף גענומען מיט א דער בעל הבית גייט זיך צוריקערן דערנאך ,די
שמייכל ,און האט אים גלייך געזאגט ,אז באמת איז זעלבע איז מיט די מצוה פון יחוד ד' ,וויבאלד
פון הימל נגזר געווארן אויף דיר ,אז די זאלסט ל"ע מ'גייט זיך באלד צוריק קערן און געדענקן פון יחוד
בלייבן א ארימאן ביז צו דיין פטירה. ד' ,ווערט דאס נישט אנגערופן שכחה.
•••
אבער צוליב וואס די האסט אזויפיל מחי' א גרויסע חסיד פונעם צדיק דער יהודי הקדוש
געווען מיין טאטן ,האב איך נישט מסכים געווען צו זי"ע ,וואס האט אסאך געהאלפן דעם רבין דער
דעם גזירה ,און דערפאר האב איך מיט חכמה דיך יהודי הקדוש זי"ע און אויך דעם זוהן רבי ירחמיאל
מרחק געווען ווען די ביסט געקומען ,און נישט זי"ע ,האט זיך אבער ליידער שפעטער דאס רעדל
געקוקט אויף דיר ,כדי איך זאל האבן צער פון דעם איבערגעדרייט ביי דעם חסיד ,און ער איז ל"ע
אז איך מיז מיך אויפירען אזוי צו א איד וואס איז געווארן א יורד ,איז ער געקומען צום זון רבי
אזוי נאנט צו מיר ,און פון הימל האט מען זיך מרחם ירחמיאל זיך אויסרעדן זיין צובראכן הארץ ,אבער
געווען אויף מיר אז איך בין אזוי בצער ,און מען האט ווען די רבי האט מרגיש געווען אז דער איד קומט,
געוואלט פון מיר אוועק נעמען די צער ,האט מען האט ער באפוילען פאר די שטוב מענטשן ,אז מען
מבטל געווען די גזירה און די בוסט צוריק געווארן זאל בשום אופן נישט אריין לאזען דעם איד צו אים
א עושר. אין שטוב.
•••
הגה"צ רבי בנימין ראבינאוויטש חבר הבד"ץ ווען דער איד איז אנגעקומען האט מען אים
והעדה החרדית בירושלים זי"ע א אייניקל פונעם טאקע נישט אריין געלאזט ,דער איד איז פון דעם
57
פאר אים ,צו ווייזן ווי חשוב עס איז א תמימות'דיגע יוד הקדוש זי"ע האט דערציילט ,אז בשנת תקע"ד
ווארט פון א איד אויבן אין הימל. חוה"מ סוכות ,האבן די צוויי צדיקים דער הייליגער
••• מאור ושמש זי"ע און זיין ידיד הרה"ק רבי שמואל
דער אייניקל הגה"צ רבי בנימין ראבינאוויטש מקארוב זי"ע געהאט א שמיעס ,אז עס איז דא א
מירושלים זי"ע האט דערציילט ,אז דער זיידע דער יחוד וואס מען קען מייחד זיין איין מאל אין אפאר
יוד הקדוש זי"ע אלס קינד ,האט אפ געראכטן זיינע מוֹשׁ ִעים ְבּ ַהר ִציּוֹן
הונדערט יאר אויפן פסוק ,וְ עָלוּ ִ
נעכט גאר געהויבן ,זיין טאטע דער צדיק רבי אשר ִל ְשׁפֹּט ֶאת ַהר ֵע ָשׂו ,און מיט דעם קען מען אויפטון
האט געזעהן ווי דאס קינד גייט ארויס יעדע נאכט, גאר גרויסע זאכן בעולם העליון.
איז דער טאטע איין נאכט נאך געגאנגען דעם קינד
צו זעהן וואס ער טוט יעדע נאכט. אבער מען קען דאס נאר מייחד זיין אין ארץ
ישראל ,אבער אויב האט מען אינזין דעם יחוד אין
האט דער טאטע געזעהן ,ווי ער גייט אריין חוץ לארץ ,ברויך מען פארלאזן די וועלט ,און די
אינעם פשוטע ביהמ"ד פון שטאט ,און איז זיך צוויי צדיקים האבן מורא געהאט ,אז דער צדיק
דארט מייחד אליין מיטן גרויסן באשעפער ,און די דער יוד הקדוש זי"ע וועט דאס אינזין האבן ,און
טאטע שטייענדיג אונטערן פענסטער האט אזוי ווי זיי האבן מורא געהאט האט טאקע
געהערט ,ווי דער יונגער יעקב יצחק זאגט מיט א פאסירט.
געוואלדיגע דביקות ובתחנונים פאר 6שעה
ברציפות בזה"ל" ,לב טהור ברא לי אלוקים ורוח נכון דער יוד הקדוש האט מיט א מסירת נפש
חדש בקרבי ,הסתר פניך מחטאי וכל עוונתי מחה, אינזין געהאט דעם יחוד ,און איז מיט דעם אויס
איי איי ,כי פשעי אני אדע וחטאתי נגדי תמיד" ,און געגאנגען במסירת נפש ,און ביים טאג פון די
אזוי איז דער יונגער צדיק געזעצן פאר 6שעה און הסתלקות זענען די צוויי קינדער רבי ירחמיאל און
זיך איינגעבעטן ביים גרויסן באשעפער מיט א רבי יהושע מפוריסוב זי"ע נישט געווען דאן אין
דביקות און טרערן ,כבן המתחטא לפני אביו. שטוב ,און ווען זיי זענען אריין געקומען אין שטוב,
••• האבן זיי שוין געטראפן דעם טאטן נאכן הסתלקות
דער אייניקל הרה"ק רבי אברהם מפוריסוב זי"ע זייענדיג נאר 48יאר אלט.
האט דערציילט ,אז דער זיידע דער יוד הקדוש •••
מפשיסחא זי"ע זייענדיג נאך גאר יונג ,האט ער זיך האט אמאל פאסירט ,אז דער הייליגער צדיק
פארדינגען אלס מלמד ביי איינע פון די נגידים פון דער יוד הקדוש מפשיסחא זי"ע איז ליידער זייער
שטאט ,איין טאג האט פאסירט א שרעקליכע זאך, נישט געזונט געווארן ,און די גאנצע שטאט האט
דער קינד וואס האט געהייסן משה מיט וועם דער איינגעריסן פארן געזונט פון דעם צדיק וקדוש ,און
צדיק האט געלערנט איז ליידער בלינד געווארן, מען האט גוזר תענית געווען אין שטאט צו פועל'ן
און מען איז געגאנגען מיטן קינד צו גרויסע א ישועה פארן צדיק ,איז דארט אין שטאט געווען
דאקטורים ,אבער קיינער פון זיי האבן נישט א גאר פשוטער איד ,וואס איז אריין געקומען אין
געקענט אויס היילן דעם קינד. שענק און געבעטן א גלעזל ברוינפען ,האט מען אים
זייער אן געשריגן ,היתכן ער פאסט נישט ,די ווייסט
איז דער נגיד געגאנגען מיט זיין קינד צום נישט אז דער צדיק דער יוד הקדוש איז נישט
מלמד דער יוד הקדוש זי"ע ,און דער יוד הקדוש געזונט.
האט מיטן קינד גערעדט אין דברי תורה און פלפול,
און ווען זיי האבן געענדיגט רעדן בפלפול ,האט האט דער איד מיט זיין תמימות אויף געהויבן
דער יוד הקדוש געפרעגט דעם קינד ,אויב ער זיינע הענט צום הימל און געזאגט" ,רבוש"ע שיק
פארשטייט וואס מען האט געלערנט ,האט דאס שוין א רפואה פארן יוד הקדוש ,ווייל איך ברויך מיין
קינד געזאגט אז יא ,האט דער יוד הקדוש געזאגט גלעזל ברוינפען" ,און נישט לאנג נאכדעם איז דער
דעם פסוק )ויקרא י' כ'( וַ יִּ ְשׁ ַמע מ ֶֹשׁה וַ יִּ ַיטב ְבּ ֵעינָ יו, צדיק געזונט געווארן ,האט דער יוד הקדוש
און לפלא גלייך נאכדעם איז דער קינד אויס נאכדעם געזאגט ,א ז דער פשוטע אידל מיט זיינע
געהיילט געווארן און אנגעהויבן זעהן כאחד אדם. תמימות'דיגע ווערטער ,האט גע'פועל'ט א רפואה
58
און מען האט געזען גרויסע ישועות דורך א ברכה •••
פון די צדקת. הרה"צ רבי נפתלי צבי מבאבוב זי"ע האט
••• דערציילט ,אז דער יוד הקדוש מפשיסחא זי"ע
אינעם ספר תולדות פון יוד הקדוש זי"ע ווערט האט קיינמאל נישט עולה געווען לתורה פארענט
געברענגט ,אז ווען דער יוד הקדוש זי"ע האט פון זיין גרויסן רבין דער חוזה מלובלין זי"ע ,ווייל
געוואוינט אין שטאט אפטא ,פלעגט דער צדיק ווען מען איז עולה לתורה זאגט מען "ברכו את ד'
וקדוש יעדן טאג גיין אין מקו' דארט אין שטאט המבורך" ,וואס די וועטער מיינט ,אז מען פאדערט
אפטא ,וואס דער מקו' איז געווען זייער טיף און פון אלע ארום צו בענטשן דעם באשעפער ,קומט
קאלט ווינטער ,און עס איז געווען א גרויסע סכנה דאך אויס ,אז ער הייסט אויך זיין רבין צו בענטשן
צו גיין דארט אין מקו' ,אבער דער צדיק האט זיך דעם באשעפער ,און ער האט מורא געהאט ,אז ווען
יעדן טאג מוסר נפש געווען צו מאכן ש"י טבילות ער וועט זאגן די ווערטער ,וועט ער צו קומען צו
אין דעם מקו'. כלות הנפש ממש ,און דערפאר האט ער קיינמאל
נישט עולה געווען ביים רבין אין לובלין.
איין נאכט אינמיטן ווינטער איז דער צדיק •••
געקומען זיך טובל'ן אין די מקו' ,עס איז געווען דער זון הרה"ק רבי נחמי' מביכוב זי"ע האט
ביטער קאלט אינדרויסן און עס איז געווען א דערציילט ,אז ער האט זיך גאר אסאך מסתופף
שרעקליכע סכנה ,אבער דער צדיק האט זיך מוסר געווען בצלו פונעם הייליגען רוזינער זי"ע,
נפש געווען צו טובל'ן ,איז דארט געווען א שכן א איינמאל איז ער געווען אין שטוב פון זיין רבין
פרוי מיט א בעקעריי ,און ווען זי האט געזען אז די מרוזין זי"ע ,און ער האט ארויס גענומען דעם
רבי קומט אין מקו' ,האט זי גענומען א גרויסן פאס טאביק פושקע פון זיין טאטן דער יוד הקדוש זי"ע,
ווארעם וואסער ,און זי האט דאס געלייגט ביי די
האט דער הייליגער רוזינער זי"ע גלייך
מקו' ,און דער צדיק האט זיך מיט די וואסער מחי'
געזאגט ,בזה"ל" ,ווען דיין טאטע דער יוד הקדוש
געווען און דער האלטן ביים לעבן ,האט דער צדיק
זי"ע האט גענומען דעם טאביק פושקע אין די
געבענטשט די פרוי ,אז זי זאל האבן א קינד וואס
האנט ,האט ער מתקן געווען די ארבע יסודות פון
וועט באלייכטן די אויגן פון אידישע קינדער מיט
זיך און דאס מעלה געווען לשורשן ,און פון דעם
זיין צדקות ,דאס קינד איז געווען הרה"ק רבי
טאביק פושקע קען מען לערנען ווי אזוי צו דינען
שמואל מדרילטש זי"ע.
דעם גרויסן באשעפער מיט גשמיות".
•••
•••
יונגערהייט ווען דער צדיק דער יוד הקדוש
ווערט דערציילט אין תולדות פונעם יוד
זי"ע האט נאך געדינט אלס מלמד ,האט דארט אין
הקדוש זי"ע ,אז די צווייטע רעבעצין הרבנית
שטוב געארבעט א משרתת ,און ווען זי האט געזען
הצדקת מרת שיינדל ע"ה ,איז פאר די אויגן פון די
אז דער מלמד איז א הייליג איד ,האט זי יעדן טאג
חסידים געווען גאר א שווערע פרוי ,די חסידים
אריין געטראגן אין שטוב פון דעם צדיק א קריגל
האבן דערציילט ,אז בחייו פונעם צדיק האט דער
ווארעם וואסער צו מחי' זיין דעם צדיק ,איין טאג
צדיק גאר שווער מיט געמאכט מיט זיין רעבעצין,
האט די פרוי אריין געטראגן דאס ווארעם וואסער,
און דערפאר בשעת די לוי' נאכן הסתלקות ,האבן
און זי האט געזען אז דער צדיק איז אין א דביקות
די תלמידים נישט געוואלט צו לאזן די רעבעצין צו
און איז עוסק אין עפעס גאר הויעך.
די מיטה.
א שטיק צייט שפעטער איז די משרתת אריין האט די רעבעצין געזאגט פאר איר הייליגע
אין שטוב ,און זי זעהט אז דאס קריגל איז נישט צו מאן בזה"ל" ,דערצייל פאר זיי ,אז די אלע זאכן
גערירט געווארן און איז שוין קאלט ,האט זי האסטו מיר געהייסן טון" ,און דער הייליגער צדיק
גענומען דאס קריגל און נאכאמאל איבער שוין נאכן הסתלקות האט זיך אויפגעהויבן און
געווארמט ,און אזוי האט פאסירט אפאר מאל, מודה געווען פאר זיין רעבעצין ,און מען
אבער די משרתת האט געהאלטן און איין איבער דערציילט ,אז נאכן הסתלקות פונעם יוד הקדוש
ווארעמען דאס וואסער. זי"ע ,האבן אידן געגעבן קוויטלעך פאר די רעבעצין,
59
איך אריבערגעגאנגען זען וואס דארט טוט זיך ,און נאכדעם וואס דער צדיק האט זיך דערוועקט
איך האב געזען ,אז די מאמע איז קראנק און זי ליגט פון זיין דביקות ,האט ער געפרעגט פון די מענטשן
אין בעט מיט היץ ,און דאס קינד איז הונגעריג און דארט ,ווער עס האט כסדר אויף געמאכט די טיר
קאלט ,איך האב נישט געטראכט קיין צוויי ,און איך און אים מבלבל געווען ,האט מען דערציילט פארן
האב איבערגעלאזט די ארבעט פונעם פריץ ,כאטש רבין ,אז דאס איז געווען די פרוי וואס האט כסדר
איך האב געוואוסט ,אז אויב די בגד וועט נישט זיין געווארמט די וואסער פארן רבין.
גרייט צייטליך קען מיך דער פריץ שלאגן אדער גאר
אריינווארפן אין טורמע. האט דער צדיק געזאגט פאר די משרתת ,אז זי
זאל מער נישט ברענגען קיין וואסער ,און ער זאגט
איך בין געגאנגען ברענגען האלץ ,און איר צו בזכות דעם ,אז זי וועט לעבן 120יאר ,האט
אנגעצינדן דעם אויוון ,געקאכט א הייסע זופ, דערציילט א אייניקל פון די פרוי ,אז ביז ממש דעם
געגעבן צו עסן פארן קינד און פאר דער מאמען ,און טאג וואס זי איז געבוירן געווארן צו 120יאר ,האט
איך בין געזעסן ביי זיי ביז דאס קינד איז די פרוי געזאגט ,אז זי וועט נישט נפטר ווערן ,ווייל
איינגעשלאפן און די מאמע האט זיך בארואיגט, זי האט דאך א ברכה פונעם יוד הקדוש ,כך הוה צום
און ערשט דעמאלטס בין איך צוריקגעגאנגען צו טאג ווען זי איז געווארן 120יאר איז די פרוי נפטר
מיין ארבעט צו אויפנייען דעם בגד פארן פריץ. געווארן.
•••
האט דער יוד הקדוש זי"ע אויסגערופן מיט אין ספר תפארת היהודי ווערט דערציילט ,אז
גרויס התפעלות און געזאגט" ,איך האב געזען אזא איינמאל אינדערפרי נאכן דאווענען איז דער יוד
גרויסן שיין אין הימל פון א מצוה געטון מיט פשוטע הקדוש זי"ע אריין אין שטיבל פון א פשוטן אידישן
תמימות און אמת'ע מסירת נפש אן קיין שום פניות, שניידער אין שטעטל ,דער שניידער איז געזעסן
אצינד נעם צוריק דיין עולם הבא ,איך האב נאר און פארראכטן בגדים ,און דער יוד הקדוש האט
געוואלט וויסן וויאזוי אן אמת'ע אידישע מצוה זעט אים געזאגט" ,איך וויל אפקויפן דיין חלק אין עולם
אויס". הבא פאר א שיינעם סכום געלט".
•••
אין ספר רמתים צופים ווערט דערציילט ,אז דער שניידער האט זיך שטארק געוואונדערט,
וואס וויל שוין דער צדיק פון זיין גן עדן ,אבער ער
איין וואך שבת קודש ביי שלש סעודות איז געזעסן
דער יוד הקדוש זי"ע מיט זיינע תלמידים ,און עס האט געוואוסט אז דער רבי מיינט עס ערנסט ,און
איז געווען דארט א גרויסע דביקות ,אינמיטן האט ער האט געזאגט ,אז ער איז גרייט צו פארקויפן זיין
חלק ,נאר אויב דער רבי צאלט אים אויס גלייך אויפן
דער יוד הקדוש זיך געוואנדען צו איינע פון די
יונגעלייט וואס איז געווען א גרויסער מתמיד און פלאץ א גרויסן סכום געלט ,דער יוד הקדוש האט
א למדן ,אבער ער האט זיך געהאלטן אביסל גרויס אים באצאלט דאס גאנצע סכום ,און געשלאסן
מטטן שניידער דעם געשעפט.
מיט זיין לערנען.
נאכדעם האט דער יוד הקדוש געפרעגט פון
און דער יוד הקדוש האט אים געזאגט" ,זאג דעם שניידער "זאג מיר ,וואספארא מצוה האסטו
מיר ,אויב א מענטש גייט אין וואלד אין א געטון אין דיין לעבן ,וואס צוליב דעם האט דיין
פינסטערע נאכט ,און ער האט פארלוירן דעם וועג, עולם הבא געהאט אזא געוואלדיגן ליכטיגקייט אין
און אינמיטן זעט ער א ליכטיגקייט פון דערווייטנס, הימל" ,האט דער שניידער דערציילט ,נעכטן נאכט
וואס דארף ער טון" ,האט דער יונגערמאן בין איך געזעסן ביי מיר אין שטוב און אויפגענייט
געענטפערט" ,ער דארף לויפן צום ליכט" ,האט דער א בגד פאר דעם פריץ פון שטעטל ,עס איז שוין
יוד הקדוש געזאגט פאר דעם למדן" ,נישט געווען שפעט ביינאכט ,די לעכט איז געווען כמעט
אלעמאל ,ברויך מען דאס טון ,אויב דאס ליכט קומט אויסגעלאשן ,און איך בין געווען מורא'דיג מיד.
פון א פייער וואס גזלנים האבן אנגעצינדן ,וועט ער
אנקומען גלייך אין זייערע הענט אריין ,נאר א פלוצלונג האב איך דערהערט א קול פון א
מענטש דארף קודם בודק זיין פון וואו דאס ליכט קליין קינד וואס וויינט אין שטוב פון מיין שכן ,בין
60
הקדוש זי"ע מיט א צובראכן הארץ ,און ער האט קומט ,צי עס קומט פון א ישוב פון ערליכע
דערציילט פארן רבין ,אז זיין קליין קינד איז מענטשן ,אדער פון רוצחים".
ליידער קראנק געוארן מיט א גאר שווער קראנק
מיט הויכע היץ ,און די דאקטוירים האבן שוין און דער יוד הקדוש האט צוגעלייגט" ,דער
אויפגעגעבן די האפענונג ,און דער טאטע איז גרעסטער פראבלעם ביים מענטש איז נישט ווען
געקומען וויינען צום יוד הקדוש פאר א רפואה ער ווייסט אז ער איז קרום ,נאר ווען ער מיינט אז ער
שלימה. איז גלייך ,אבער זיין גלייכקייט אליין איז קרום ,א
איד דארף כסדר נאר זוכן דעם אמת ביז אין די
דער יוד הקדוש האט אויסגעהערט דעם טיפענישן פונעם הארץ ,און נישט זיך נארן מיט קיין
טאטנס געוויין ,און אנשטאט אנוואונטשן גלייך, שום פאלשע פרומקייט" ,פארשטייט זיך אז דער
האט ער געבעטן מען זאל אים ברענגען א פלאש יונגערמאן דער למדן האט גאר גוט פארשטאנען
ברוינפן און א קליין גלעזל ,דער רבי האט אנגעגאסן וואס די רבי מיינט ,און פון דאן האט ער געטוישט
דאס גלעזל ביז אויבן ,און האט דעם גלעזל זיין התנהגות.
דערלאנגט פארן טאטן ,און געזאגט" ,מאך א ברכה •••
און טרינק אויס דאס גאנצע גלעזל". אין ספר נפלאות היהודי ווערט געברענגט ,אז
דער טאטע ,וואס איז געווען פארקלעמט און איינמאל איז דער יוד הקדוש זי"ע געפארן אויפן
פול מיט שרעק ,האט נישט פארשטאנען וואס וועג מיט א פשוטן אידישן בעל עגלה ,אינמיטן וועג
דאס האט צו טון מיט זיין קראנקע קינד ,אבער ער איז דער וואגען אריינגעפאלן אין א טיפן בלאטע,
האט מיט זיין אמונת צדיקים געפאלגט ,ער האט און די פערד האבן נישט געקענט ארויסציען דעם
געמאכט א ברכת שהכל מיט גרויס כוונה און וואגן.
אויסגעטרונקען דעם ברוינפן. דער בעל עגלה האט געשלאגן די פערד,
דאן האט דער יוד הקדוש אים געקוקט אין די געשריגן און פרובירט מיט אלע כוחות ,אבער
אויגן און געזאגט" ,אזוי ווי דער שארפער ברוינפן גארנישט האט נישט געהאלפן ,זעענדיג אז די זון
גייט אדורך דיין גוף און ברענגט היץ ,אזוי זאל די גייט שוין באלד אונטער און ער בלייבט שטעקן
שלעכטע היץ אינגאנצן ארויסגיין פונעם קינד", אינמיטן וואלד ,האט דער בעל עגלה אויפגעהויבן
דער איד איז אהיימגעלאפן מיט א גרויס ציטער די הענט צום הימל ,און מיט טרערן אין די אויגן
אבער מיט גרויס אמונת צדיקים ,און ווען ער איז אויסגעשריגן" ,רבונו של עולם! דו ווייסט דאך אז
אריין אין שטוב האט אים זיין ווייב געזאגט ,אז איך האב נישט קיין כח ,און איך בין א פשוטער איד
פונקט אין יענע מינוט האט דאס קינד אנגעהויבן וואס קען גארנישט ,העלף מיר נאר דו אליין פאר
שטארק שוויצן ,די היץ האט זיך געבראכן ,און דאס דיין הייליגן נאמען".
קינד האט זיך אויפגעוועקט און געבעטן צו עסן ,און
לפלא ,גלייך נאכדעם האבן די פערד א צי
דאס קינד איז געזונט געווארן אינגאנצן.
געטון ,און דער וואגן איז ארויס פונעם בלאטע ,און
•••
דער יוד הקדוש האט זיך אנגערופן צו זיינע
אין ספר תפארת היהודי ווערט דערציילט ,אז א
באגלייטער און געזאגט" ,האט איר געזען וויאזוי אן
סוחר פון א דערנעבענדיגען שטעטל איז געפארן
איד שרייט צום באשעפער ,דאס איז די כוונה פון
קיין פשיסחא אויפן וועג צום יריד ,אין קעשענע
תפילה ,ווען א מענטש שפירט מיט זיין גאנצן וועזן
האט ער געהאט א גרויסן בייטל מיט גאלדענע
אז ער פארמאגט גארנישט פון זיך אליין ,נאר ער איז
רענדלעך ,וואס דאס איז געווען זיין גאנצע
אינגאנצן אנגעוואנדן אינעם אייבערשטן ,איין אזא
פארמעגן ,און אויך געלט וואס ער האט געבארגט
געשריי פון א פשוטן הארץ ,ברעכט דורך אלע
פון אנדערע סוחרים ,ווען ער איז אנגעקומען קיין
הימלען מער ווי שעות פון כוונות אן א אמת'ע
פשיסחא ,האט ער מיט שרעק באמערקט ,אז די
הארץ".
בייטל איז ארויסגעפאלן אויפן וועג.
•••
דער איד איז געווארן ממש אויס מענטש ,ווייל אין ספר נפלאות היהודי ווערט געברענגט ,אז
ער האט געוואוסט אז ער בלייבט אן א פרוטה ,מיט איינמאל איז א איד פון פשיסחא געקומען צום יוד
61
דער בחור איז אריין זיך געזעגנען פונעם יוד גרויסע חובות ,און זיין שטוב גייט חרוב ווערן ,ער
הקדוש פאר ער איז געפארן צו דער קאמיסיע ,דער איז גלייך אריינגעלאפן צום יוד הקדוש און
יוד הקדוש האט אים גענומען ביי דער האנט, געוויינט מיט ביטערע טרערן ,דער יוד הקדוש
געקוקט אויף זיין שטערן ,און געזאגט" ,ווען דו האט זיך פארטראכט פאר עטליכע מינוט ,און
גייסט אריין צום דאקטאר ,זאלסטו קוקן אויף דער דערנאך האט ער אים געזאגט מיט א שטילע
וואנט העכער זיין קאפ און טראכטן נאר די ווערטער זיכערקייט" ,גיי אריין אין דער קרעטשמע ביים עק
"אין עוד מלבדו" ,עס איז גארנישט פאראן אויף דער שטעטל ,זעץ זיך ביים ווינקל טיש ,באשטעל דיר א
וועלט אויסער דער בורא ברוך הוא ,און קיין שום ווארעמע טיי ,און זאג תהילים ,רעד מיט קיינעם
באשעפעניש האט נישט קיין שום כח אן דעם רצון נישט וועגן דיין געלט".
פונעם אייבערשטן ,און שרעק זיך נישט פון זיין
פנים און הייב נישט אויף דיינע אויגן צו אים". דער סוחר איז געגאנגען און געטון פונקט ווי
דער רבי האט געהייסן ,נישט פיל שפעטער איז
אריינגעקומען אין קרעטשמע א פויער ,וואס האט
דער בחור איז געקומען צו דער קאמיסיע ,און
ווען מען האט אים געשטעלט פארן קאמיסיע און געהאלטן עפעס אונטער זיין רעקל ,דער פויער
ער איז געשטאנען פארן דאקטאר ,האט ער האט זיך אומגעקוקט ,און דערזעענדיג דעם איד
וואס זיצט רואיג און זאגט תהילים ,איז ער
פארגעסן פון אלעס ארום ,און ער האט געקוקט
נאר געקוקט העכערן דאקטאר'ס קאפ ,און צוגעגאנגען צו אים און אים געפרעגט
געטראכט מיט שטארקע דביקות און די ווערטער שטילערהייט" ,ר' איד ,דו האסט אפשר עפעס
פארלוירן אויפן וועג".
וואס די רבי האט געזאגט "אין עוד מלבדו".
דער סוחר האט אים געגעבן די פונקטליכע
דער דאקטאר האט אים אנגערירט ,אים סימנים פונעם לעדערנעם בייטל און וויפיל געלט
באטראכט איין רגע ,און פלוצלונג געשריגן מיט עס ליגט דערין ,דער פויער האט אים
כעס אויף די באאמטע" ,פארוואס שלעפט איר מיר איבערגעגעבן דעם בייטל אומבארירט ,זאגנדיג,
אהער א קראנקן און א שוואכן מענטש וואס טויג צו "איך האב דאס געפונען אין בלאטע ,אבער א פחד
האט דאקטאר דער און גארנישט" איז מיר אריין אין הארץ ,אז אויב איך נעם דאס וועט
אונטערגעשריבן די פאפירן מיט א שטעמפל פון מיר פאסירן אן אומגליק ,און איך האב געשפירט אז
"נישט פעהיג צום מיליטער" ,און אים גלייך איך מוז גיין צום ערשטן איד אין דער קרעטשמע",
ארויסגעווארפן אויף דער פריי ,ווען דער בחור איז דער סוחר האט באלוינט דעם פויער מיט א
צוריקגעקומען קיין פשיסחא ,האט אים דער יוד שיינעם סכום ,און איז צוריקגעלאפן צום יוד
הקדוש געזאגט" ,ווען א איד פארבינדט זיך באמת הקדוש באדאנקען פאר דער אפענער ישועה.
צום רבונו של עולם און לעבט מיטן אמת אז ס'איז •••
נישטא קיין שום כח אויסער אים ,קען קיין שום אין ספר נפלאות היהודי ווערט געברענגט ,אז
בשר ודם אויף דער וועלט אים גארנישט שלעכטס אין די צייטן פונעם קייסער אלעקסאנדער דעם
טון". ערשטן ,איז געווען א שווערע גזירה ,אז מען האט
פארכאפט אידישע בחורים צום צארישן מיליטער
אויף לאנגע יארן ,וואס פאר רוב איז דאס געווען
רח"ל שמד אדער טויט.
איינער פון די באליבטע יונגע תלמידים פונעם
יוד הקדוש איז אונטערגעקומען אונטער דער
שווערער רשימה פון די וואס מען האט געדארפט
אפפירן צום מיליטער-דאקטאר )די קאמיסיע( ,די
משפחה איז געווען צעבראכן ,ווייל מען האט
געוואוסט אז דער רעגירונגס-דאקטאר דארט איז
א רשע און ער לאזט כמעט קיינעם נישט ארויס.
62
מפורסמת ,מען האט דערציילט ,אז איין וואך ערב
יארצייט כ' תשרי ד' דחוה"מ
שבת קודש בשעת זי האט גערייניגט דעם שטוב
לכבוד שבת ,האט זי זוכה געווען צו מיט זאגן
הרה"ק רבי יעקב יוסף ב"ר יהודה לייב זי"ע
קדושה מיט די מלאכי השרת.
רבי ייב"י ,מאוסטראה
ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע קרבה
יתירה פון די גדולי תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע, ער איז געבוירן אין שטאט אוסטראה ,בשנת תצ"ח.
אבער א תלמיד מובהק איז ער געווען פונעם
הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע ,ער האט זיין גאנץ צו זיין טאטן הרה"ק רבי יהודה לייב מגיד מישרים
לעבן גאר אסאך פארשפרייט דעם דרך החסידות ודומ"ץ באוסטראה זי"ע ,תלמיד מובהק מהרה"ק
מיטן דרך הבעש"ט זי"ע. רבי אפרים מבראדי זי"ע,
בן הגה"ק רבי משה מבראד זי"ע.
גלייך נאך די חתונה האט ער זיך באזעצט אין
שטאט אוסטראה נעבן זיין טאטן ,און ער האט ער איז געווען א איש קדוש ונורא מאוד ,ער
ארויס געהאלפן דעם טאטן אלס דיין ומורה צדק איז געווען א גאון נפלא און א בקי נפלא בתורה ,און
אין שטאט. א עובד השם בדביקות ובקדושה ,ער איז געווען
מפורסם אלס א עניו ושפל ברך מאוד ,ער האט גאר
ער איז געווען מפורסם אלס א גרויסער גאון אסאך עוסק געווען בצדקה וחסד און ארויס
און א בעל דרשן נפלא ,ער האט מיט זיינע דרשות געהאלפן די נצרכים אין שטאט.
צוגעצויגען צו זיך גאר אסאך אידן און מיט זיינע
ווערטער מעורר געווען אידן צו תיקון המעשים צדיקים האבן מעיד געווען אויף די
און געלערנט אידן דעם ריכטיגען דרך אין עבודת געוואלדיגע אהבת ישראל וואס דער צדיק האט
השם. פארמאגט ,ער האט ליב געהאט יעדן אידיש קינד
אהבת נפש ממש ,ער איז געווען מפורסם אלס א
פאר א שטיק צייט האט דער צדיק צוזאמען בעל דרשן נפלא וואס האט גאר אסאך אויפגעטון
מיט זיין טאטן געברויכט אוועק גיין פון שטאט מיטן פארשפרייטן דעם דרך החסידות און די
אוסטראה צוליב די מתנגדים וואס האבן גאר וועלט ,ורבים השיב מעון.
שטארק גע'רודפ'ט די חסידים וואס האבן זיך
געפירט אויפן דרך החסידות. ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע
קדושה ,ווי מען קען זעהן וואס די צדיקי הדור
דאן זענען די צוויי צדיקים אריבער וואוינען האבן מעיד געווען אויף די געוואלדיגע קדושה פון
קיין מעזריטש ביים הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע, דעם צדיק ,ובתוכם הרה"ק רבי לוי יצחק בעל
דארט האט דער תלמיד רבי ייבי זוכה געווען צו א הקדושת לוי מברדיטשוב זי"ע וואס האט מעיד
געוואלדיגע התקרבות ביים מגיד און גאר אסאך געווען אויף זיין גדלות און אים אנגערופן בזה"ל,
תורה און אויך זיין גרויסע דרך אין עבודת השם "איש אלוקים קדוש יאמר לו" ,זיין חבר און ידיד
האט דער צדיק געלערנט דאן ביים הייליגען מגיד נפשי הרה"ק רבי אשר צבי מאוסטראה זי"ע האט
זי"ע ,שפעטער האט זיך אפ געשטעלט די רדיפות געזאגט אויף דעם צדיק בזה"ל" ,איש קדוש מבטן".
פון די מתנגדים ,איז דער טאטע מיטן זון צוריק
געקומען קיין אוסטראה. ער האט נאך זוכה געווען צו זיין יונגערהייט
ביים בעש"ט הקדוש זי"ע וואס דער צדיק רב ייבי
ווערט געברענגט ,אז די לעצטע יאר בחייו פון האט כסדר געזאגט זיין גאנץ לעבן ,אז דאס האט
זיין גרויסן טאטן רבי יהודה לייב זי"ע ,האט דער אויף אים איבער געלאזט א געוואלדיגע השפעה.
טאטע איין טאג בעפאר פסח געזעהן ,ווי זיין
הייליגע זון דער צדיק רבי ייבי זי"ע ,וואס איז ער האט חתונה געהאט צו א פרוי א צדקת
געווען מפורסם אלס א בעל חסד נפלא ,האט דער וואס איז געווען מפורסם אלס א בעלת מדרגה
63
דארט איז געשטאנען דעם נאמען פונעם מגיד אז צדיק געשלעפט אויפן אקסל א זאק פון ווייץ פאר
זיי נעמען אויף דעם מגיד אלס רב אין שטאט די נצרכים ,האט דער טאטע געזאגט בזה"ל" ,ער
אוסטראה ,האט זיך דער מגיד אויסגעדרייט צו די קען שוין זיין מיין ממלא מקום".
ראשי קהילה און געפרעגט ,פארוואס שטייט מיין
נאמען אונעם כתב רבנות ,עטס האט דאך דא כ"ה תשרי בשנת תק"כ איז דער טאטע נסתלק
איינער וואס איז ראוי צו זיין דער ממלא מקום ,דער געווארן ,און מען האט דעם זוהן רבי יעקב יוסף
צדיק רבי יעקב יוסף. זי"ע אויף גענומען אלס ממלא מקום פונעם טאטן,
אויך האט דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע
האבן די ראשי קהילה געזאגט פארן מגיד ,די געהייסן מען זאל אים אויף נעמען אלס ממלא
מגיד האט דען נישט געזען ווי דער עסט אזויפיל, מקום ,אפילו ער איז נאך דאן געווען בערך 22יאר
איז נאכן עסן אזויפיל זאל מען אים אויף נעמען אלט.
אלס רב ביי אונז אין שטאט.
ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער צדיק
האט דער הייליגער מגיד געזאגט פאר די וקדוש רבי יעקב יוסף זי"ע האט געהאט א גרויסע
ראשי קהילה בזה"ל" ,ער מעג עסן ,ער קען עסן ,און עבודה ביים עסן ,גאר אסאך מאל האט ער געקענט
ער ווייסט ווי אזוי צו עסן" ,אזוי ווי זיי האבן עסן אן א שיעור ,וואס איז געווען ממש העכער
געהערט די ווערטער פונעם מגיד ,האבן זיי גלייך דעם באגריף פון די ארומיגע מענטשן.
געשריבן א כתב רבנות ,און אויף גענומען דעם
צדיק אלס רב אין שטאט אוסטראה. מען דערציילט ,אז ווען די טאטע איז נפטר
געווארן ,האבן די אידן פון שטאט נישט געוויסט
ער איז דאן מפורסם געווארן אין אלע שטעט וועם אויף צו נעמען אלס ממלא מקום ,און אפילו
ארום אלס א גאון בתורה ,ער האט דעם שטאט דער טאטע האט טאקע געזאגט בעפאר זיין
געפירט מיט א געוואלדיגע שטארקייט און זיך פטירה ,אז דער זון זאל איבער נעמען ,זענען די
ארויס געשטעלט אויף יעדע זאך וואס האט זיך מענטשן פון שטאט נישט געווען זיכער אז ער איז
אויס געפעילט פארן שטאט מיט א געוואלדיגע דער ריכטיגער ממלא מקום ,ווייל ער איז נאך דאן
מסירת נפש. געווען יונג און נאכנישט געווען אזוי מפורסם מיט
זיין גדלות בתורה און קדושה.
ער האט מיט זיינע געוואלדיגע דרשות און
דברי מוסר ארויף געברענגט דעם שטאט אין דאן איז איין טאג געקומען צום שטאט
עבודת השם און אויך דעם לימוד התורה איז דאן אוסטראה דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע און
גאר שטארק געשטיגען אין דעם שטאט. לכבודו פונעם גרויסן גאסט האט מען אנגעגערייט
א שיינעם סעודה און די גאנצע שטאט איז זיך
ער האט גאר אסאך עוסק געווען בצדקה וחסד צוזאמען געקומען.
אויף א גאר הויכע מדרגה ,ער פלעגט שטיין אין
שוק מארק ביים מארק טאג און דארט צוזאמען ביים טיש ווען מען האט אריין געברענגט דאס
געשטעלט גרויסע סכומים פאר צדקה ,איין טאג עסן ,האט דער הייליגער מגיד כמעט נישט צו
איז ער געזעצן ביים שוק דעם גאנצן טאג ,אבער גערירט צו די עסן ,ווייל ווי באוויסט האט דער
עס האט זיך נישט צוזאמען געשטעלט קיין גרויסע הייליגער מגיד כמעט נישט געגעסן ,אבער דער
סכום געלט ,דער צדיק האט פון דעם געהאט גרויס צדיק רבי יעקב יוסף האט ווי זיין מנהג גאר אסאך
חלישות הדעת. געגעסן ,און דער הייליגער מגיד איז געשטאנען
און באטראכט דעם עבודת הקודש פון דעם רבי
איז דארט דורך א גאר פשוטע איד ,און ער זעט יעקב יוסף מיט זיין עבודת האכילה.
דעם צדיק אז ער איז זייער צוטראגן ,האט ער
געפרעגט דעם רבין וואס עס גייט פאר ,האט דער נאך די סעודה האבן די ראשי קהלה איבער
צדיק זיך אויס גערעדט ,אז ער איז שוין דא דעם געגעבן דעם כתב רבנות פארן מגיד ממזריטש ,און
64
גאנץ אנפאנג האט דארט אין שטאט גאנצן טאג ,אבער עס איז אים נישט געלונגען צו
אוסטראה אויך געוואוינט דער צדיק וקדוש צוזאמען שטעלן קיין גרויסע סכום פאר זיינע
הרה"ק רבי פנחס מקאריץ זי"ע וואס איז געווען א צדקה צוועקן.
נאנטע חבר מיט רבי יעקב יוסף זי"ע.
האט דער איד געפרעגט דעם רבין וויפיל ער
איין יאר ווען עס איז געקומען דעם הייליגען ברויך נאך האבן ,האט אים דער צדיק געזאגט דעם
יו"ט פורים צופרי ,איז ביי דעם צדיק רבי יעקב יוסף סכום וואס ער ברויך נאך ,האט דער איד ארויס
נישט געווען גארנישט אין שטוב ,וויבאלד ער האט גענומען דעם גאנצן סכום וואס האט באטראפן א
געלעבט אין א געוואלדיגע דחקות ,דער צדיק גרויסע סכום ,און דאס געגעבן פארן רבין.
האט געהאט פון דעם גרויס צער ,אז ער האט נישט
מיט וואס צו אפרעכטן דעם הייליגען יו"ט ,אבער דער צדיק איז געווארן מוראדיג בשמחה ,און
ער האט געהאט אמונה אינעם באשעפער אז ער ער האט געגעבן פאר דעם איד א ברכה ,אז די הענט
וועט אים שוין העלפן. וואס האט געגעבן צדקה מיט אזא ברייטקייט ,זאל
פון היינט און ווייטער נישט קענען טון קיין עבירה,
פלוצלונג איז אנגעקומען א איד צום שטוב און אזוי האט דער צדיק אויס גערעכנט אלע
פונעם צדיק ,און ער פרעגט דעם צדיק אויב ער איברים פון דעם איד ,אז קיינע פון די זאלן מער
קען עסן ביי אים ,האט דער צדיק געזאגט ,איך נישט קענען טון קיין עבירות.
וואלט דיר גערן געגעבן עסן ,אבער איך האב אפילו
נישט פאר מיר וואס צו עסן ,האט דער איד געזאגט, האט דער איד דערציילט ,אז זייט די ברכה,
אז עסן האט ער מיט זיך גאר אסאך ,נאר ער וויל ווען אימער עס איז אים אונטער געקומען א נסיון צו
מאכן די סעודה ביי אים אין שטוב ,דער צדיק האט טון אן עבירה ,האט אים אלע זיינע ביינער וויי געטון
מסכים געווען ,און מען האט צוגעגערייט דעם און ער האט בשום אופן נישט געקענט טון די
גאנצן סעודה ,און דער צדיק איז אריין אין א עבירה.
געוואלדיגע שמחת היום.
ווען דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי ישכר דוב
נאכן עסן דעם סעודה צוזאמען מיט זיין מבעלזא זי"ע האט געהערט די מעשה ,האט ער
משפחה ,איז דער צדיק אריין אין א שמחה לכבוד געזאגט ,די סיבה פארוואס דער צדיק האט דעם
פורים ,און מען האט זיך ארויס געלאזט אין א טאנץ איד נישט געגעבן א ברכה ,אז ער זאל נישט האבן
לכבוד דעם גרויסן טאג פורים ,דער אורח איז ארום קיין תאווה צו עבירות ,דאס איז ווייל פאר דעם
געלאפן דעם גאנצן צייט און אריין געברענגט א צדיק איז בכלל נישט אריין אין קאפ אז א איד קען
שמחה אונעם גאנצן עולם ,די אידן וואס זענען האבן א תאווה צו טון אן עבירה ח"ו.
דורך דעם שטוב פונעם רבין אויפן וועג צום טיש
דער צדיק האט אמאל געזאגט ,אז אויף
פון רבי פנחס קאריצער ,האבן זיך אפגעשטעלט
ביי זיין שטוב און זענען מיט געשלעפט געווארן דאווענען שפעט קען ער טרעפן א היתר ,נאר זיין
שורש נשמה איז מתפלל גלייך ווען עס ווערט טאג
מיט די שמחה של מצווה.
דערפאר דאווענט ער נישט שפעט.
שרייבט הרה"ק רבי שמואל מסלאנים בעל
דברי שמואל זי"ע ,אז דער הייליגער צדיק רבי אבער אויף תוספות שבת קודש ברויך מען
פנחס מקאריץ זי"ע האט שפעטער געזאגט ,אז נישט קיין שום ראיות ,נאר א איד ברויך דאס טון
דער איד דער גאסט איז געווען מרדכי הצדיק ע"ה, אן קיין שום ראיות ,ווייל באמת דארף די גאנצע
וואס ער איז דאך דער בעל שמחה פורים ,און מרדכי וואך זיין א חלק פון שבת קודש ,נאר ליידער האט
הצדיק איז געקומען צום שטוב ,כדי אריין צו דער סט"א געכאפט די וואכן טעג ,און די ארבעט
ברענגען שמחה ביי דעם צדיק אין שטוב. פון א איד איז ארויס צו נעמען ווי מער פון די סט"א,
און דאס מקדש זיין צו שבת קודש ,און דערפאר
דער צדיק איז געווען באקאנט מיט זיין ברויך יעדער איד ווי מער צו לייגן צום שבת קודש
גרויסע חביבות צו די מצוות סוכה ,און ער איז דעם מיט תוספות שבת.
65
די געדענקסט די הלכה אין שולחן ערוך )יו"ד סי' גאנצן יו"ט געזעצן אין די סוכה ,אויך האט מען
נ"ז סעיף ה'( ,אם נכנס חיה דורסת לתוך לול של דערציילט ,אז דער צדיק צוליב זיין גרויסע דחקות,
תרנגולים ,הרי הוא מטריף הכל מחשש שמא דרס, האט יעדעס יאר געקויפט א שוואכע אתרוג אויף
וואס דאס מיינט ,אז אויב א חיה גייט אריין אין א וויפיל ער האט געקענט באצאלען ,און דער צדיק
שטייג פון תרנגולים ,שטעלט מען אויף חזקה דעם האט דעם אתרוג אריין געלייגט אינעם קעסטל ביי
גאנצן שטייג אז זיי זענען אלע טריפה ,אבער אויב זיך אין שטוב ,אבער ווען עס איז געקומען דעם
די חיה איז נתגדל געווארן צווישן מענטשן ,דאן הייליגען יו"ט סוכות ,און מען האט ארויס גענומען
שטעלט מען אויף חזקה אז די גאנצע שטייג איז דעם אתורג ,האט דער צדיק געהאט דעם שענסטן
נישט טריפה. אתרוג אין שטאט אוסטראה.
האט דער צדיק געזאגט ,אז דאס זעלבע איז ווערט דערציילט ,אז אין דעם סוכה פון דעם
מיט א מענטש ,ווייל א מענטש ווערט אויך געבוירן צדיק האט זיך קיינמאל נישט געזען קיין פליג,
אלס א פרא אדם אן קיין מענטשליכקייט ,עד כדי אפילו אין די גאר הייסע טעג ,ווען דער הייליגער
כך אז ער ווערט גערעכנט אלס א חיה דורסת, צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע האט פון דעם
אבער אויב דער מענטש ווערט ערצויגען ביי דעם געהערט ,האט ער זייער געוואלט גיין זעהן דעם
ריכטיגען פלאץ און מען לערנט אים אויס דעם פלא ,איז ער איין טאג אריבער צום סוכה פון זיין
ריכטיגע דרך ,דאן ווערט ער א מענטש מיט חבר רבי יעקב יוסף ,און ער איז דארט געזעצן פאר
נארמאלקייט און גייט ארויס פון דעם כלל פון חיה צוויי שעה און עס איז נישט געווען אפילו איין פליג.
דורסת.
פלוצלונג האט זיך דערזען א פליג ביי די סכך
דאן האט זיך די רבי געזעגענט פון דעם פון די סוכה ,האט זיך דער הייליגער צדיק רבי ייבי
תלמיד ,אזוי ווי דער תלמיד איז ארויס ,האט ער אנגערופן צו רבי פנחס מקאריץ בדרך צחות ,קוק
גלייך פארשטאנען וואס די רבי האט אים דא וואס די מלאכים האבן געטון ,זיי האבן געשיקט א
געזאגט ,און אז די רבי האט מרגיש געווען זיין פליג צו די סוכה לכבוד דיר ,כדי די זאלסט נישט
מחשבה ,און די רבי האט אים דא געגעבן די האבן קיין עגמת נפש אז נאר ביי מיר איז נישט דא
תשובה ,אז עס איז בעסער צו זיין ביים צדיק און קיין פליגן אין די סוכה.
נתגדל ווערן מיט א דרך אין עבודת השם ,אפילו עס
זעט אויס אז דאס איז גורם ביטול תורה ,ווייל דורך איינע פון די גרויסע חסידים פונעם צדיק איז
זיין ביים רבין נעמט די רבי ארויס אלע מידות געווען הגה"ק רבי אלתר קאסטאנטינער זי"ע וואס
מגונות און דער איד ווערט א נייע מענטש. איז געווען פון די גרעסטע פוסקים בדורו און א
גדול בתורה.
דער צדיק וקדוש האט זיין גאנץ לעבן עוסק
געווען מיטן מעורר זיין אידישע קינדער ,מיט דעם איינמאל ווען רבי אלתר איז געווען ביי זיין
חומר הענין פון רעדן אין בית הכנסת בשעת'ן רבין אויף אפאר וואכן ,איז אים איין טאג אריין א
דאווענען ,ער האט מיט זיין געוואלדיגע לשון מחשבה ,אז אפילו ער איז טאקע עוסק בתורה דא
מעורר געווען אסאך אידן און אויפגעטון גדולות ביי זיין רבין און שעפט גאר אסאך קדושה ,מיט
ונצורות אין דעם ענין ,אויך האט ער ארויסגעגעבן דעם אלעם ,ביי זיך אין שטוב מיט זיינע ספרים אן
א ספר מיטן נאמען "מורא מקדש" ,ווי דער צדיק קיין טרדות ,וואלט ער אפשר ווען געקענט אסאך
ברענגט אראפ פון גדולים אין צדיקים די מער לערנען ,איז דען ווערט די אלע טרדות הדרך
הארבקייט פון רעדן אין שוהל ,וואס וועגן דעם די ביטול תורה ותפילה נאר צו קומען צו זיין רבין.
קומט ליידער נאך נישט די גאולה שלימה.
תוך כדי דיבור איז דער גבאי פונעם רבין
ער האט איבער געלאזט זיין הייליגע ספר רב ייבי געקומען ,און זאגט פאר רבי אלתר ,אז דער רבי
על התורה און תהילים ,און דעם ספר מורא מקדש רופט אים ,רבי אלתר איז גלייך אריבער צום רבין
אויפן חומר הענין פון רעדן ביים דאווענען. אין שטוב ,און די רבי זאגט פארן תלמיד רבי אלתר,
66
קירכע צוזאמען געפאלן ,און עס איז נישט געבליבן ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
קיין זכר פון דעם קירכע ,יארן שפעטער האט מען
נאך געזען די מקום חרוב פון דעם קירכע און עס הרה"ק רבי אליקים געץ מאוסטראה זי"ע ,ממלא
איז געווען א זכרון פון דעם גרויסן נס ,כן יאבדו כל מקום אביו,
אויביך השם. הרה"ק רבי פנחס מאוסטראה זי"ע,
הרה"ק רבי נחמן זי"ע,
נסתלק לגנזי מרומים כ' תשרי ד' דחוה"מ סוכות הרה"ק רבי יהודה לייב מבארדיטשוב זי"ע,
בשנת תקנ"א ,ומנוחתו כבוד איז אין דעם ביה"ח בתו הרבנית הצדקת מרת יענטא ע"ה ,אשת הרה"ק
אין שטאט אוסטראה. רבי אברהם ב"ר צבי מפאווליטש זי"ע.
זכותו הגדול יגן עלינו ווי באוויסט איז דער צדיק וקדוש רבי ייבי זי"ע
ועל כל ישראל אמן. נסתלק געווארן חוה"מ סוכות ,און יענעם טאג פון
די פטירה איז דער צדיק געלעגן מיט גרויסע
מעשיות יסורים אין בעט וואס איז געווען אין די סוכה ,ווייל
וויבאלד דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן גאר
איין שבת קודש ביים טיש האט מען געזען א
שטארק עוסק געווען אין די מצוה פון סוכה,
שמייכל אויפן פנים פונעם הייליגען צדיק וקדוש
רבי ייבי מאוסטראה זי"ע ,נאכן טיש האט ער האט ער געזאגט פאר זיינע מקורבים ,אז ווי
מסביר געווען פאר די חסידים וואס דא איז פאר
לאנג ער ליגט אין די סוכה קען ער נישט נפטר
געקומען. ווערן ,ווייל זיין נשמה וויל זיך נישט טיילן פון גרויס
די לעצטע טעג איז נפטר געווארן א איד פון הנאה פון די סוכה ,האט מען צו געטראגן די בעט
שטאט ,וואס איז געווען א גרויסער מתמיד וואס אינטער א וואנט וואס דארט איז נישט געווען כשר
די סוכה ,און דאן האט דער צדיק צוריק געגעבן זיין
איז געזעצן און עוסק געווען בתורה מיט א
געוואלדיגע התמדה ,ער האט געהאט א מנהג טוב, הייליגע נשמה ליוצרה.
אז יעדן טאג האט ער פארמאכט די גמרא פאר איין
עס ווערט געברענגט א מעשה נורא וואס האט
שעה ,און איז ארום געגאנגען נאך געלט פאר די
עניים פון שטאט ,דער איד האט זיין גאנץ לעבן גע'רעש'ט אינעם שטאט ביי די לוי פונעם הייליגען
צדיק ,דארט אין שטאט אוסטראה איז געווען א
געשפירט ביי זיך ,אז ער איז מבטל תורה מיט דעם
בית עבודה זרה וואס איז געווען אויפן וועג צום
וואס ער גייט נאך געלט יעדן טאג די שעה ,ווייל ער
האט באמת געוואלט ענדערש זיצן און לערנען, בית החיים ,און די רשעים די גוים האבן געהאט א
מנהג ,אז ווען מען איז דורך יענעם גאס מיט א מיטה
אבער ער האט נישט געוואלט מבטל זיין דעם מנהג,
פון א איד א נפטר ,האבן די גוים אנגעצינדן די
און ער האט ווייטער אנגעהאלטן דעם מנהג.
גלעקלעך פון דעם קורכע ,כדי צו צושטערן דעם
יעצט איז דער איד ארויף געקומען בעולם לוי ,און דאס איז געווען א שרעקליכע בזיון המת.
העליון ,און די בית דין של מעלה האט אנגעהויבן
אפ וועגן די מצוות און די עבירות פון דעם איד ,צו ביי די לוי' פון דעם צדיק האבן די גוים
זעהן ווי מען זאל דעם נשמה שיקן אין גיהנום אנגעהאלטן זייער מנהג ,און אנגעצונדען די
אדער אין גן עדן ,די מצב האט אויס געזען זייער גלעקלעך ,דאן האט זיך דער צדיק אויפגעזעצט
שמאל ,ווייל די עבירות האבן ליידער איבער אויף זיין מיטה ,און געהייסן מען זאל ברענגען א
געוואויגען די מצוות ,און ליידער האט אפיל זיין כח געוויסן ספר ,און ער האט מעיין געווען אין דעם
התורה נישט געקענט מכריע זיין לטובה. ספר ,דאן האט זיך דער צדיק צוריק געלייגט אויפן
מיטה.
אבער דאן זענען געקומען די אלע מלאכים
וואס זענען באשאפן געווארן ,פון די אלע שעות דאן האט מען געהערט א שרעקליכע רעש
וואס ער איז יעדן טאג ארום געגאנגען נאך געלט קומען פון די קירכע ,און פלוצלונג איז די גאנצע
67
מקאריץ זי"ע האט געוואוינט אין שטאט פאר די ארימעלייט פון שטאט ,און זיי האבן
אוסטראה ,האט ער געהאט א מנהג צו גיין ביינאכט אנגעהויבן ברענגען די אלע שעות צום בית דין של
נאך חצות אין די מקו' זיך טובל'ן. מעלה ,און די וואגשאהל האט איבער געוואויגן צו
די זייט פון די מצוות ,און מען האט דעם איד
פארן איד וואס האט קער גענומען פון די מקו' געשיקט אין גן עדן און זכות פון דעם מצוות צדקה,
איז געווען זייער שווער זיך צו מטריח זיין יעדע און דערפאר האט דער צדיק געלאכט אינמיטן פירן
נאכט צו קומען אויף מאכן דעם מקו' פאר רבי טיש.
פנחס ,האט ער אויס געלערנט פאר רבי פנחס ,ווי •••
אזוי מען מאכט אויף די מקו' ,אזוי האט ער זיך איינמאל האט מען געברענגט צום גאון רבי ייבי
נישט געברויכט מטריח זיין. מאוסטראה זי"ע א ארימאן פון שטאט וואס האט
זייער פארשעמט די ראשי הקהלה פון שטאט ,און
איין נאכט ווען דער הייליגער צדיק רבי פנחס מען האט געבעטן ,אז דער גאון זאל זאגן מיט וואס
איז געקומען אין די מקו' ,איז דער טיר ארויף מען זאל אים באשטראפן אויף דעם.
געפאלן אויף אים ,און ער איז ליידער רח"ל אראפ
געפאלן אויף דער ערד און נפטר געווארן. האט דער הייליגער צדיק געזאגט ,דער איד
האט דאך נישט קיין געלט ער איז דאך א ארימאן,
דער הייליגער צדיק וקדוש רב ייבי איך וואלט געזאגט ,אז מען זאל אים מאכן פאר א
מאוסטראה זי"ע האט דאס גלייך מרגיש געווען, קורצע צייט אלס ראש הקהל פון שטאט ,דורך דעם
און ער איז גלייך געלאפן צום מקו' ,און שטייענדיג וועט ער שפירן ווי שווער עס איז צו עוסק זיין
דארט האט ער זיך אנגערופן. בצרכי ציבור ,און דאן וועט ער באגרייפן וואס ער
האט שלעכטס געטון.
"רבונו של עולם איך וועל מיך נישט אוועק רירן •••
פון דעם פלאץ ,ביז דער רבי פנחס שטייט אויף א א שטיק צייט נאך דעם פטירה פונעם הייליגען
לעבעדיגער פון זיין פלאץ ,און איך בין דיר מבטיח, צדיק וקדוש רבי ייבי מאוסטראה זי"ע ,האט אויס
אז די וועסט נאך האבן אסאך נחת פון רבי פנחס", געבראכן א גרויסע פייער אין שטאט אוסטראה,
כך הוה דער רבי פנחס מקאריץ איז צוריק עס איז געווען א גרויסע צעמישעניש אין שטאט,
לעבעדיג געווארן. ווייל דער עולם איז געווען פארלוירען וואס מען
••• זאל דא טון.
ווי באקאנט איז דער הייליגער צדיק רבי ייבי
מאוסטראה זי"ע געווען א גרויסער בעל מכניס פלוצלונג איז אנגעקומען דער מושל העיר,
אורח ,און געטאן הכנסת אורחים אויף א און ער האט אפיר געזיכט דעם רב פון שטאט ,און
געוואלדיגע אופן. ער האט מיט אים ארום שפאצירט צווישן די
הייזער וואס האבן געברענט ,אבער ווען ער האט
האט איינע פון די צדיקים געזאגט ,אז מען גענדיגט ארום גיין ,האט זיך דער מושל אנגערופן,
האט אמאל אויסגערופן אין הימל ,אז מען זאל געבן דאס איז נישט דער זעלבער ראבינער.
כבוד פאר רבי ייבי ,ווייל ער איז א גרויסער בעל
מכניס אורח אזוי ווי אברהם אבינו ע"ה ,האט דער און דער מושל האט דערציילט ,אז ווען דער
שטן געזאגט ,אז מען דארף אים קודם פריערדיגער רב פון שטאט וואס איז געווען רבי ייבי
אויספראבירן מיט א נסיון. זי"ע האט געלעבט ,האט אויס געבראכן א פייער אין
שטאט אוסטראה ,דאן איז דער מושל ארום מיטן רב
האט מען אין הימל מסכים געווען ,און דער אין די גאנצע שטאט ,און צו יעדן הויז וואס דער רב
שטן איז אראפ געקומען אלס א גרויסער ארימאן איז אנגעקומען האט זיך די פייער גלייך פארלאשן.
מיט שמיציגע קליידער ,און ער איז געקומען אין •••
שטאט אוסטראה ,די שטאט מענטשן האבן שוין הרה"ק רבי דוד משה מטשורטקוב זי"ע האט
געוויסט ,אז א אורח וואס קיינער האט נישט דערציילט ,אז ווען דער הייליגער צדיק רבי פנחס
68
געהאט פון דעם פסק דין ,און אלע דריי האבן געוואלט נעמען ,האט מען געשיקט צו רבי ייבי,
גע'פסק'נט ,אז דער איד ברויך זיין א עושר ,און אזוי ווייל ער האט יעדן אורח אריין גענומען.
וועט ער מער נישט טון אזאנע זאכן.
••• האט דער שטן געפייניגט דעם צדיק דעם
אין ספר שבחי רבי ייבי ווערט געברענגט ,אז גאנצן שבת וואס ער איז דארט געווען ,אבער דער
איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי ייבי זי"ע זייער הייליגער צדיק רבי ייבי האט זיך נישט וויסענדיג
קראנק געווארן ,אז ער האט שוין כמעט פארלוירן געמאכט ,נאר ער האט דעם גאסט גאר שטארק
זיין כח הדיבור ,איז די טאכטער פונעם צדיק מכבד געווען און געברענגט וויפיל עסן ער האט
אריבער געלאפן צום שטוב פון הרה"ק רבי פנחס געבעטן ,ביז דער שטן האט געזען ,אז ער קען אים
מקאריץ זי"ע און מזכיר געווען דעם טאטן. נישט מכשל זיין מיט דעם נסיון ,האט דער שטן
בלית ברירה געמיזט מודה זיין צום כריז אין הימל,
האט דער צדיק רבי פנחס מקאריץ געהייסן אז מען זאל מכבד זיין דעם רבי ייבי ,ווייל ער איז
פארן טאכטער ,אז זי זאל שנעל אריבער לויפן אין מקיים דעם מצווה פון הכנסת אורחים בשלימות.
שטוב ,און זי זאל אפקאכן דעם מאכל" ,רעטשענע •••
ווארעניקעס" ,און מען זאל דאס געבן צו עסן פארן ווי עס איז באקאנט ,אז ביי די גרויסע חתונה
טאטן ,און ער וועט בעזהשי"ת געזונט ווערן. אין הוסיאטין האט פאסירט ,אז איינע פון די
חסידים האט צעשניטן דעם בעקיטשע פונעם
און דער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע האט הייליגען צדיק דער טריסקער מגיד זי"ע ,ווייל דער
געזאגט די סיבה פארוואס מען זאל פארן צדיק טריסקער מגיד האט געהאט א שענערע
געבן די עסן ,ווייל די מאכל איז געקומען בעולם בעקיטשע פונעם הוסיאטענער זי"ע ,און עס איז
העליון ,און מקטרוג געווען אויפן צדיק ,אז ער האט געווארן א גרויסע רעש ,און דער הייליגער
נאך די יאר נישט געגעסן פון די מאכל ,און ער האט הוסיאטענער האט געהייסן ,אז ווער עס האט
דורך דעם נאכנישט מתקן געווען די מאכל בעולם געטון דעם עוולה זאל זיך ארויס שטעלן.
העליון.
און דאן זענען די דריי צדיקים דער הייליגער
און דערפאר האט דער צדיק רבי פנחס הוסיאטענער זי"ע דער טריסקער מגיד זי"ע און
הרה"ק רבי יעקעלע מהארמנוב זי"ע אריין אין
געהייסן ,מען זאל די מאכל געבן צו עסן פארן
צדיק ,און כך הוה ,גלייך איז דער צדיק צוריק שטוב ,און די דריי צדיקים האבן גערעדט צווישן
געזונט געווארן ,פון דעם קען מען זעהן דעם זיך ,וואס מען זאל טון מיט דעם חסיד ,האט רבי
יעקעלע מהרימנוב זי"ע געזאגט ,ביים צדיק
גרויסן כח פון דעם צדיק ,אז ער האט מיט יעדע ריר
מתקן געווען גרויסע זאכן בעולם העליון ,עד כדי וקדוש רבי ייבי מאוסטראה זי"ע האט אמאל
כך ,אז א מאכל האט געהאט טענות אויפן צדיק אז פאסירט ,אז א איד האט זייער פארשעמט דעם
ראש הקהל ,און דער ראש הקהל איז אריין צום
ער האט דאס נישט געגעסן.
••• צדיק רבי ייבי זי"ע און דערציילט וואס דער איד
דער טאטע פונעם צדיק רבי ייבי איז געווען האט געטון.
הרה"ק רבי יהודה לייב זי"ע ,וואס איז געווען א האט דער צדיק רבי ייבי זי"ע געזאגט פארן
למדן נפלא און א גאון בתורה ,דער צדיק רבי יהודה
ראש הקהל ,וואס ווילסטו פון דעם ארימאן ,ער איז
לייב איז די גאנצע טאג געזעצן און עוסק געווען דאך אזוי צובראכן ער האט נישט קיין פרנסה,
בתורה אין א געוואלדיגע דחקות מיט א מסירת דערפאר שרייט ער און פארשעמט דיך ,און דער
נפש ממש ,איין יאר ווען עס איז געקומען דעם יו"ט
צדיק האט געהייסן פארן ראש הקהל ,אז ער זאל
פסח ,איז אין שטוב פון דעם צדיק נישט געווען געבן א שיינע נתינה פארן ארימאן ,און אזוי וועט ער
אפילו א פרוטה מיט וואס יו"ט צו מאכן ,איז דער מער נישט זיין צובראכן.
צדיק אריבער אין ביהמ"ד ,און זיך געזעצט לערנען
מיט גרויס בטחון און אמונה ,אז דער גרויסער די צדיקים דער הייליגער טריסקער מגיד און
באשעפער וועט אים נישט פארלאזן. דער הייליגער הוסיאטענער זי"ע האבן זייער הנאה
69
••• פלוצלונג קומט אן א פרעמדער גאסט צום
ווי באקאנט האט דער צדיק רבי ייבי זי"ע שטוב פונעם צדיק ,און ער בעט די רעבעצין ,אז ער
געהאט א מנהג ,אז ער פלעגט קויפן א פשוטע וויל זייער קומען צו זיי אין שטוב אויף פסח ,האט
אתרוג יעדעס יאר ,און דאס אריין געלייגט אינעם די רעבעצין געזאגט פארן גאסט ,אז זי וועט אים
קעסטל ביי זיך אין שטוב ,און דער צדיק האט גערן נעמען צו זיי אין שטוב ,אבער לרש אין כל עס
מקפיד געווען ,אז קיין שום מענטש זאל דעם איז נישט דא קיין שום צרכי יו"ט ביי זיי אין שטוב.
אתרוג נישט אן רירן ביז יו"ט ,און לפלא האט דער
צדיק יו"ט צופרי געהאט דעם שענסטן אתרוג אין האט דער גאסט געזאגט ,אז ער איז גרייט צו
גאנץ אוסטראה ,אבער דער צדיק וקדוש רבי פנחס געבן פאר צרכי יו"ט ,אבער בתנאי ,אז מען וועט
מקאריץ זי"ע האט יא מקפיד געווען ,און געקויפט נישט עסן דעם סעודה אן אים ,און די רעבעצין
יעדעס יאר א גאר שיינעם אתרוג און זיך געלאזט האט בלית ברירה גענומען א מטבע פון דעם גאסט.
קאסטן אסאך געלט.
דאן איז די רעבעצין געגאנגען איינקויפן
איין יאר האט פאסירט ,אז מען האט אינעם לכבוד יו"ט ,אבער לפלא ווען די רעבעצין איז
גאנצן געגענט פון אוסטראה נישט געקענט טרעפן צוריק אהיים געקומען פון געשעפט ,האט זי צוריק
א מהודר'דיגע אתרוג ,דער צדיק רבי פנחס געטראפן די מטבע ביי זיך אין טאש ,און אזוי איז
מקאריץ האט געהאט גרויס צער פון דעם ,אפאר געשען אפאר מאל ,האט זי שוין געזען ,אז דער איד
טאג בעפאר יו"ט ,איז דער צדיק רבי פנחס וואס איז דא געקומען צו גאסט איז א איש קדוש
מקאריץ אריבער צום שטוב פון רבי ייבי זי"ע ,איז מאוד.
דארט אין שטוב נאר געווען דער זון פונעם צדיק
רבי אליקים געציל זי"ע ,וואס איז נאך געווען א ווען דער צדיק רבי יהודה לייב איז אהיים
קליין קינד ,און דער צדיק רבי פנחס האט געבעטן, געקומען ביינאכט נאכן דאווענען ,איז ער געווען
אז ער וויל זעהן דעם טאטן'ס אתרוג ,אבער דער גאר בשמחה זעענדיג אז די הויז איז געגרייט צום
קינד האט פון גרויס פחד פון זיין גרויסן טאטן יו"ט און די טיש איז געדעקט לכבוד יו"ט.
נישט געוואלט צו רירן צום אתרוג.
האט די רעבעצין דערציילט ,די גאנצע מעשה
האט דער קינד געוויזן פאר רבי פנחס מקאריץ מיטן גאסט ,און אז דער גאסט האט געגעבן דאס
דעם קעסטיל ווי דער אתרוג ליגט ,און דער געלט נאר בתנאי ,אז מען ווארט אויף אים מיט די
הייליגער צדיק רבי פנחס האט מיט צוויי פינגער'ס סעודה ,אבער אזוי ווארטענדיג אויפן גאסט האט
אויפגעהויבן דעם אתרוג ,און ער האט געזען ,אז דער צדיק געזעהן ,אז באלד איז שוין חצות און מען
דאס אתרוג איז אפילו נישט כשר אין זיינע אויגן, ברויך דאך עסן די אפיקומן פאר חצות.
און דער צדיק האט גלייך צוריק געלייגט דעם
אתרוג אויפן פלאץ ,לפלא יו"ט צופרי ווען דער בלית ברירה האט זיך דער צדיק געזעצט צום
צדיק רבי ייבי האט ארויס גענומען דעם אתרוג, סדר און אפ געראכטן א סדר בשמחה רבה ,נאכן
האט ער גלייך געפרעגט ,ווער האט צו גערירט צום סדר האט דער צדיק איינגערימעלט ביים טיש ,און
אתרוג. פלוצלונג איז דער גאסט אנגעקומען ,און ער האט
זיך קודם זייער געבייזערט אז מען האט נישט
האט דער זון מיט גרויס פחד דערציילט די געהאלטן דעם תנאי אז מען וועט ווארטן אויף אים.
גאנצע מעשה מיטן צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע,
האט דער צדיק רבי ייבי געוויזן פארן זון ,אז דאס אבער דאן איז דער איד צו געגאנגען צום
אתרוג איז געווען א הדר ממש ,אבער אויף די פלאץ בעטל ,ווי זייער בן יחיד דער קינד יעקב יוסף איז
ווי דער צדיק רבי פנחס מקאריץ האט אנגערירט געלעגן ,און ער האט געבענטשט דעם קינד ,און דאן
מיט די צוויי פינגער'ס ,איז געווען א סימן פון צוויי איז דער גאסט נעלם געווארן ,און דער קינד איז
פלעקן ,און דער צדיק רבי פנחס מקאריץ האט אויס געוואקסן דער צדיק וקדוש רבי ייבי
יענעם יאר נישט געהאט קיין אתרוג ,און האט מאוסטראה זי"ע.
70
דער צדיק געדאווענט מיט אזא מורא'דיגע מקיים געווען דעם מצוה פון נטילות לולב אתרוג,
התלהבות און מיט אזעלכע טיפע קרעכצן וואס מיטן אתרוג פון רבי ייבי זי"ע.
האבן גערירט די טיפסטע סטרונעס פונעם הארץ, •••
ער האט אויסגעשריגן די ווערטער מיט אזא קול אין ספר מסורת חסידים ווערט דערציילט ,אז
און אזא כח ,אז די שיבן פון די פענסטער אין בית ווען דער צדיק רב ייב"י מאוסטראה זי"ע איז נאך
המדרש האבן אנגעהויבן צו ציטערן ,ביז עטליכע געווען א יונגערמאן ,האט ער געהערט פון די
גלאזער זענען צעפלאצט געווארן פון דער גרויסע הייליגקייט פונעם בעל שם טוב הקדוש
געוואלדיגע קול און היליכיגע כח פון זיין תפילה, זי"ע ,און ער האט מחליט געווען צו פארן קיין
דער עולם אין שול איז געשטאנען פארציטערט, מעזיבוז כדי צו זען דעם אור הגדול מיט די
און אלע הערצער זענען צעגאנגען אין תשובה ווען אייגענע אויגן.
זיי האבן צוגעזען ווי א איד רעדט צום רבונו של
עולם מיט א מסירות נפש ממש. אויפן וועג האט ער צו זיך געטראכט "וויאזוי
••• וועל איך וויסן צי דער בעש"ט איז טאקע אן
אין ספר שיחות צדיקים ווערט דערציילט ,אז אמת'ער בעל מופת מיט רוח הקודש" ,האט דער
איינמאל איז דער הייליגער מגיד פון מעזריטש צדיק ביי זיך געמאכט א סימן" ,אז אויב ווען איך
געקומען צו פארן אויף א שבת קיין אוסטראה, קום אן ,וועט מיר דער בעל שם טוב גלייך זאגן א
פרייטאג צונאכטס פאר קבלת שבת ,איז דער בית תורה וואס וועט ענטפערן אויף א שווערע קושיא
המדרש געווען פיל געפאקט מיט מענטשן ,און וואס דרייט מיר שוין לאנג אין קאפ אויפן רמב"ם,
מען האט געבעטן פונעם צדיק רב ייב"י )וואס איז וועל איך וויסן אז זיין קדושה איז עפעס
דעמאלט געווען דער מגיד מישרים פון שטאט( אז אויסערגעווענליך".
ער זאל זאגן א דרשה פארן עולם לכבוד דעם
גרויסן גאסט. ער קומט אן קיין מעזיבוז ,גייט צו צום בעל
שם טוב'ס הויז ,און שטעלט זיין פוס אויפן שוועל
דער צדיק רביי ייב"י איז ארויף אויפן עמוד, פון דער טיר ,נאך פאר ער האט באוויזן צו זאגן
און אנשטאט לאנגע פלפולים ,האט ער אנגעהויבן שלום עליכם ,דרייט זיך דער בעש"ט אויס צו אים
רעדן פשוט'ע הארציגע ווערטער איבער יראת און רופט זיך אן מיט א שמייכל" ,שלום עליכם ר'
שמים ,שמירת שבת ,און ווי וויכטיג עס איז אז א יעקב יוסף! איר ווייסט ,דער רמב"ם שרייבט דאך
איד זאל תשובה טון און זיך האלטן ריין פון אין הלכות" ,און דער בעל שם טוב האט תיכף
עבירות ,ער האט גערעדט מיט אזא אמת און מיט אויסגעשמועסט די גאנצע קושיא וואס דער רב
אזעלכע הייסע טרערן ,אז אינמיטן די דרשה האט ייב"י האט געטראכט ,און געגעבן א לעכטיגן,
איין איד אנגעהויבן וויינען ,נאכדעם נאך איינער, קלארן תירוץ דערויף ,דער רב ייב"י איז געווארן
ביז דער גאנצער בית המדרש האט אויסגעבראכן אינגאנצן איבערגענומען ,זיין הארץ האט
אין א געוואלדיגע געוויין פון תשובה. געציטערט פון גרויס יראת הכבוד ,און ער איז
געבליבן צוגעקלעבט צום בעש"ט מיט אן
נאך דער דרשה האט דער הייליגער מגיד פון אומבאשרייבליכע דביקות.
מעזריטש אויסגעדריקט זיין גרויסע הנאה און •••
געזאגט" ,דאס מיינט אן אמת'ע דרשה ,ווען די אין די ספרי זכרון לקהילת אוסטראה ווערט
ווערטער גייען ארויס פון אן ערליכן ,ריינעם הארץ, דערציילט ,אז דער צדיק רב ייב"י מאוסטראה זי"ע
גייען זיי אריין גלייך אין די הערצער פון די צוהערער איז געווען באקאנט מיט זיין פייערדיגע עבודה
און ברענגען זיי נענטער צום באשעפער". ביים דאווענען ,ווען ער האט געדאווענט ,האט ער
••• פארגעסן פון דער גאנצער וועלט און געשריגן און
אין די ספרי תולדות החסידות ווערט געוויינט ווי א קינד פאר זיין טאטן.
געברענגט ,אז עס ווערט דערציילט אין די
חסידישע מקורות ,אז דער צדיק וקדוש רב ייב"י ווערט דערציילט ,אז איין יום כיפור ביי דער
מאוסטראה זי"ע האט זיך געפירט מיט א תפילה פון "כל נדרי" אין שטאט אוסטראה ,האט
71
געזען בלויז א פשוט'ן האלצערנעם טיש ,א באנק שרעקליכע שמירת עיניים ,ער האט אזוי שטארק
צום זיצן ,און גאר גרויסע הויפנס מיט ספרים ,און אפגעהיטן די אויגן פון קוקן אויף עפעס וואס
קיין שום שיינקייט אדער באקוועמליכקייט פון די פעלט נישט אויס ,אז ער האט כמעט נישט
וועלט האט דארט נישט עקזעסטירט. געקענט די פנימ'ער פון מענטשן וואס זענען
געשטאנען ארום אים..
דער נגיד האט אים געוואלט געבן א גרויסן
סכום געלט אז ער זאל זיך קענען קויפן שענערע אפילו זיינע אייגענע בני בית אדער מקורבים
בגדים און אביסל מסדר זיין די שטוב ,האט דער וואס האבן געוואוינט אין שטאט יארן לאנג,
צדיק רב ייב"י זיך אנגערופן מיט גרויס קדושה און פלעגט ער אפטמאל קוים דערקענען בלויז לויטן
תמימות" ,איך דארף דאס נישט ,אין דער וועלט בליק ,נאר לויט זייער קול אדער זייער גאנג ,ער
דארף מען נאר אזויפיל וויפיל מען דארף צו קענען האט שטענדיג געהאט די אויגן אראפגעלאזט צו
דינען דעם באשעפער מיט א ריין הארץ ,מער פון דער ערד ,מיט א פחד און אימה פאר די שכינה
דעם איז נאר א משא און א מניעה צו קדושה" ,ער הקדושה ,אויף אים פלעגן די צדיקים זאגן דעם
האט נאר מסכים געווען צו נעמען א קליין ביסל פסוק) ,ישעיהו ל"ג ט"ו( "וְ ע ֵֹצם ֵעינָ יו ֵמ ְראוֹת ְבּ ָרע",
וואס איז געווען נויטיג אויף יענעם טאג פאר ברויט ווייל דער צדיק האט זיך אויסגעלערנט צו לעבן
און וואסער ,און דאס איבריגע האט ער געהייסן אויף א וועג וואס די אויגן האבן גארנישט געזען
פארטיילן פאר אלמנות און יתומים אין שטאט. אויסער ספרים און די הייליגע אותיות פון די תורה
••• הקדושה.
אין די תולדות גדולי וואהלין ווערט געברענגט, •••
אז עס איז געווען א חשוב'ער איד אין דער געגנט אין די הקדמה פונעם ספר מורא מקדש ווערט
פון אוסטראה וואס איז שוין געווען חתונה געהאט געברענגט ,אז די קדושה פון זיין דאווענען איז
העכער פופצן יאר און נישט זוכה געווען צו קיין געווען עפעס וואס האט איבערגעלאזט א ציטער
קינדער ,דער איד און זיין ווייב זענען ארומגעפארן אין יעדן וואס האט דאס צוגעזען ,ווען ער פלעגט
צו דאקטוירים און עוסק געווען אין פילע סגולות, שטיין ביים עמוד ,פלעגט זיין גאנצער קערפער
אבער גארנישט האט נישט געהאלפן ,און זייער ציטערן פון קאפ ביז די פיס ממש ווי א בלעטל אין
צער איז געווען גאר גרויס. די ווינט.
איין טאג איז דער איד געקומען צום צדיק רבי עס איז געווען באקאנט אין שטאט אוסטראה,
ייב"י מאוסטראה זי"ע ,און מיט ביטערע בכיות אז ווען ער פלעגט זאגן די ברכות התורה אדער
געבעטן א ישועה ,אז ער זאל שוין געהאלפן ווערן אנהייבן ברוך שאמר ,האט מען פשוט מורא געהאט
מיט א קינד ,דער צדיק האט אים אויסגעהערט צו שטיין לעבן אים ,זיין פנים פלעגט טוישן פארבן,
מיט א טיפן קרעכץ ,פארמאכט די אויגן און זיך איין מאל רויט ווי פייער און איין מאל בלאס פאר
פארטראכט אויף עטליכע מינוט אין דביקות. שרעק פון ג-טליכקייט ,ער אליין שרייבט אין זיינע
דערנאך האט זיך דער רב ייב"י אנגערופן צו אים, הייליגע ספרים )אין "רב ייב"י" און אין "מורא
"גיי אהיים צו דיין שטוב ,און זאלסטו מקבל זיין מקדש"( ,גאר הארבע און הייליגע ווערטער וויאזוי
אויף זיך צו זיין נזהר בקדושת בית המדרש ,נישט א איד דארף ציטערן פארן מלך מלכי המלכים ,און
צו רעדן קיין שום דברים בטלים ביים דאווענען און ער האט דאס מקיים געווען יעדע רגע ביים
קריאת התורה ,און זאלסט פארטיילן צדקה פאר דאווענען ,אן קיין שום פניות אדער מחשבה זרות.
עניים הגונים בהצנע לכת ,און דער באשעפער וועט •••
רחמנות האבן ,און צו דער זעלבער צייט קומענדיגן אין די מסורת מפי זקני חסידים ווערט
יאר וועסטו האלטן א בן זכר אין די הענט". דערציילט ,אז איינמאל איז געקומען צו פארן א
נגיד קיין אוסטראה און געוואלט ברענגען א
דער איד האט אויסגעפאלגט דעם צדיק מיט גרויסע נדבה פארן צדיק וקדוש רב ייב"י זי"ע ,ווייל
א תמימות ,אין יענעם יאר איז זיין ווייב נתעבר ער האט געהערט ווי פשוט דער צדיק פירט זיך,
געווארן ,און פונקט א יאר שפעטער איז זיי געבוירן ווען דער נגיד איז אריין אין זיין חדר ,האט ער
72
ביטערע טרערן ער זאל מתפלל זיין פאר דעם געווארן א געזונט אינגל ,ביי דעם ברית האט דער
חולה. טאטע גערופן דעם צדיק רבי ייב"י צו זיין דער
סנדק ,און דער גאנצער עולם האט געזען אין דעם
דער צדיק רבי ייב"י האט גענומען א שטיקל אן אפענער מופת פון זיין הייליגע ברכה.
פאפיר ,אנגעשריבן דערויף איין פסוק מיט הייליגע •••
כוונות ,און געהייסן מען זאל דאס לייגן אונטער אין קונטרס סיפורי חסידים ווערט דערציילט,
דעם חולה'ס קישן ,און ער האט צוגעלייגט" ,גייט אז אין יענע יארן האט דער לאקאלער פריץ )דער
אהיים ,דער חולה שלאפט שוין א רואיגן שלאף ,און פראווינץ-גראף( ארויסגעגעבן א שווערן באפעל
ער וועט אויפשטיין געזונט" ,ווען די קרובים זענען קעגן די אידישע ארבעטער און קרעטשמערס אין
צוריקגעקומען אין שטוב ,האבן זיי געזען ,אז דער די דערפער ארום אוסטראה ,אז ווער עס צאלט
פיבער האט פלוצלונג נאכגעלאזט ,דער חולה האט נישט אפ די גאנצע חובות ביז א באשטימטן טאג,
איינגעדרימלט אין א טיפן געזונטן שלאף ,און וועט מען אים אריינווארפן אין דער תפיסה און
צומארגנס צופרי איז ער אויפגעשטאנען אינגאנצן פארטרייבן זיין פאמיליע פון דארף.
פריש אויף די פיס ,צו דעם גרויסן וואונדער פון די
דאקטוירים וואס האבן נישט פארשטאנען וויאזוי עטליכע פון די דערפישע אידן ,וואס האבן
דער מענטש איז געראטעוועט געווארן. נישט געהאט קיין געלט צו באצאלן ,זענען געלאפן
צום צדיק רבי ייב"י מאוסטראה זי"ע אינגאנצן
דערשראקן און צעבראכן ,דער צדיק האט זיי
בארואיגט און געזאגט" ,האט קיין מורא נישט ,דער
אויבערשטער איז דער בעל הבית אויף דער וועלט,
נישט דער פריץ ,גייט אהיים און גרייט זיך צום שבת
מיט רואיגקייט און פרייד".
פרייטאג צופרי איז דער פריץ ארויסגעפארן
מיט זיינע פערד אויף א געיעג אין וואלד ,פלוצלונג
האבן די פערד זיך דערשראקן פון א חיה ,דער וואגן
האט זיך איבערגעקערט ,און דער פריץ איז
אראפגעפאלן און צעבראכן א פוס ,זייענדיג אין
גרויס ווייטאג האט ער געכאפט א שרעק ,אז דאס
איז זיכער א שטראף פון הימל פארן וועלן רודפ'ן
די אידן ,און ער האט תיכף באפוילן פאר זיינע
משרתים אפצושטעלן די גזירה ,און ער האט מוחל
געווען אלע חובות פאר די אידישע קרעטשמעס,
און די אידן האבן געזען ווי דער כח התפילה פונעם
צדיק האט אפגעקערט די שווערע בייזע גזירה אין
איין רגע.
•••
אין ספרי מופתי צדיקים ווערט דערציילט ,אז
עס איז געווען א מעשה מיט א איד אין שטאט
אוסטראה וואס איז קראנק געווארן מיט א גאר
שווערן פיבער ,ביז די גרעסטע דאקטוירים האבן
שוין אויפגעגעבן אויף זיין לעבן און געזאגט פאר
דער משפחה אז עס בלייבט נאר איבער עטליכע
שעה ,די משפחה איז געלאפן מיט גרויס צער צום
צדיק רבי ייב"י מאוסטראה זי"ע ,און געוויינט מיט
73
ווערן ,די אברים טוען דאך עבירות ,דערפאר דארף
יארצייט כ"א תשרי הושענא רבה
מען מיט זיי פאסן ,ווי למשל מיט די אויגן זאל מען
נישט קוקען נאר לצורך עבודת השם ,קודם איין
הרה"ק רבי מנחם מענדל ב"ר אליעזר זי"ע
טאג דערנאך א וואך משבת לשבת ,און אזוי אויך
בעל דרכי ישרים ,מפרמישלאן
מיטן מויל און אויער ,דאן ווען מען פאסט באמת
נאר איין טאג טוט מען אסאך מער אויף ,און דער
צדיק איז געווען א נאה דורש ונאה מקיים ,ווייל 16 ער איז געבוירן בשנת תפ"ח.
יאר האט דער צדיק נישט גערעדט קיין דבר חול
מיטן מויל ,נאר ער האט אלעס געטון בכתב. צו זיין טאטן הרה"ק רבי אליעזר זי"ע.
ער איז געווען א תלמיד מובהק און פון די ער איז געווען א איש אלקים קדוש ונורא
גרעסטע תלמידים פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע ,און מאוד ,בוצינא קדישא מנורה הטהורה ,ער איז
שפעטער נאכן הסתלקות פונעם בעש"ט ,איז ער געווען א גאון הגאונים און א בקי נפלא בתורת
געווארן א תלמיד חבר פון הרה"ק המגיד הגדול הנגלה והנסתר ,ער איז געווען מפורסם אלס א בעל
ממזריטש זי"ע ,און אויך פון הרה"ק רבי יחיאל רוח הקודש אמיתי ,ער איז געווען א עניו ושפל רוח
מיכל המגיד מזלאטשוב זי"ע. און באמת נישט געהאלטן פון זיך ,אבער
טויזענטער אידן ובתוכם צדיקים בדורו האבן זיך
זיין עבודת התפילה איז געווען מפורסם ,אז מדבק געווען אין דעם צדיק וקדוש ,ער איז געווען
עס איז צו געגאנגען מיט א השתפכות הנפש און מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע
מיט א מתיקות נפלא און מיט א מסירת נפש ממש, פועל ישועות בקרב הארץ ,הונדערטער תלמידים
איין מאל איז דער צדיק געווען ביים הייליגען מגיד האבן זיך מסתופך געווען בצלו.
מזלוטשוב זי"ע ,און דער מגיד האט אים צו
געשיקט צום עמוד. הגה"ק רבי יצחק אייזיק מזיטאמיר זי"ע האט
געזאגט אויף דעם צדיק בזה"ל" ,כרכא דכולא ביה,
נאכן דאווענען האבן די תלמידים געפרעגט ונהירין ליה כולהו שבילין דרקיע ,ומיליא ליה רשא
פונעם מגיד ,מען זאגט דאך אז דעם עמוד זאל מען דמטמרין ,וגם מעץ החיים אכל וחי לעולם שכולו
נאר געבן פאר מלך המשיח ,האט דער מגיד טוב".
געזאגט בזה"ל" ,פאר אים וואלט משיח אליין אויך
אפגעטרעטן פונעם עמוד". ווי עס ווערט געברענגט ,איז דער צדיק געווען
א הויכער און א גאר שטארקע מענטש ,אבער מיט
צדיקים האבן דערציילט ,אז דער צדיק האט דעם אלעם האט ער נישט עוסק געווען אין קיין
טאקע אפ געראכטן זיין הייליגע עבודת התפילה תנעתים און סיגופים ,ווייל ער האט כסדר געזאגט,
מיט א געוואלדיגע דביקות און השתפכות הנפש, דער גוף האט דער הייליגער באשעפער באשאפן
אבער די שמונה עשרה האט דער צדיק געדאווענט פאר מיר ,ווי אזוי מעג איך דעם גוף מסגף זיין.
מיט א געוואלדיגע איינגעהאלטענקייט אז מען
האט ממש נישט געזען קיין תנועת חוץ ביים זיך אבער ווען ער האט באקומען יסורים ,האט ער
ביקן. זיך גאר שטארק געפרייט ,ווייל דאס קומט דאך
גלייך פונעם הייליגען באשעפער ,און ער אליין
דער צדיק האט געהאט א מנהג ,צו זאגן דעם האט דאך פאר דעם גארנישט צו געטון ,און אויב
תפלה" ,יהי רצון שאזכה בימי חיי להתפלל תפילה איז דורך א תקופה וואס ער האט נישט געהאט קיין
אחת כתיקונה לפני הבורא ברוך הוא" ,אבער ווען יסורים ,פלעגט דער צדיק וקדוש זאגן בזה"ל,
דער צדיק איז ארויף קיין ארץ ישראל ,האט ער "רבונו של עולם די האסט פארגעסן פון מיר".
שוין געזאגט דעם תפלה אביסל אנדערש" ,יהי רצון
שאזכה לומר תיבה אחת כתיקונה לפני הבורא ברוך אויך האט דער הייליגער צדיק כסדר געזאגט,
הוא". וואס איז די ענין פון עוסק זיין בתענית און שוואך
74
זאל מיך פארשעמען ,וואס מיט דעם קומט מען אפ צדיקים האבן מעיד געווען ,אז דער צדיק האט
אסאך יסורים". נישט געטון קיין שום תנועה אדער ארויס געזאגט
א ווארט אן קיין כוונות און מחשבות און יחודים
ווערט דערציילט אין שבחי בעש"ט ,אז דער נפלאים ,ער איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח
צדיק רבי מענדעלע מפרמישלאן זי"ע האט איין הקודש אמיתי ,און צדיקים האבן מעיד געווען ,אז
טאג געמאכט א גרויסע סעודת הודאה און ער האט זוכה געווען צו גילוי אליהו הנביא ז"ל.
צוזאמען געריפן אלע זיינע תלמידים ,און ווען די
תלמידים האבן אים געפרעגט ,וואס איז די גרויסע ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע
שמחה אז די רבי מאכט א סעודת הודאה ,ווייל זיי עניוות ,דער צדיק האט באמת ביי זיך געהאלטן אז
האבן נישט געהאט געהערט אז די רבי זאל האבן ער איז בכלל נישט אנגעקומען צום אמת'ן דרך אין
געווען אין א מצב פון די ארבעה הצריכים להודות. עבודת השם.
האט דער צדיק וקדוש געזאגט פאר זיינע ווערט געברענגט אין שבחי בעש"ט ,אז דער
תלמידים ,איינער האט מיך היינט גוט פארשעמט, צדיק רבי מענדעלע מפרמישלאן זי"ע האט
און דערפאר מאך איך א גרויסע סעודת הודאה, געהאט א איד אין שטאט א שניידער ,וואס פלעגט
ווייל ווען א איד איז ח"ו נישט געזונט ,און דער אים כסדר נאך שרייען און פארשעמען ,און דער
באשעפער העלפט אז ער ווערט געזונט ,מאכט צדיק וקדוש האט דעם איד קיינמאל נישט צוריק
מען א סעודת הודאה ,אבער דאס איז נישט ווייל געענטפערט ,נאר האט מקבל געווען די בזיונות
מען איז געזונט געווארן ,נאר וויבאלד מען איז דורך באהבה.
די יסורים אפ געקומען אויף עבירות.
אבער איינמאל איז זיין רבי דער בעש"ט
איז יעצט ווען דער באשעפער האט מיר הקדוש זי"ע געקומען באזיכען זיין גרויסן תלמיד
געהאלפן ,אז ב"ה איך בין נישט קראנק געווארן, רבי מענדעלע זי"ע ,האט דער צדיק געבעטן פון
נאר איינער האט מיך פארשעמט ,און דורך דעם בין דעם איד דער שניידער ,אז אזוי ווי זיין גרויסן רבין
איך אפ געקומען אויף מיינע עבירות ,ברויך איך איז יעצט דא ,דעריבער זאל ער אים נישט אן
זיכער מאכן א גרויסע סעודת הודאה. שרייען פארענט פון זיין רבין ,און אויב וועט ער
נישט מסכים זיין ,וועט ער מיזן פארשפארן די טיר
בשנת תקכ"ד פיר יאר נאכן פטירה פונעם אז ער זאל נישט קענען אריין קומען אין שטוב אים
בעש"ט הקדוש זי"ע ,בציווי פון זיין רבי דער נאך שרייען.
בעש"ט הקדוש זי"ע ,איז דער צדיק רבי מענדעלע
מפרמישלאן זי"ע צוזאמען מיט זיין זוהן הרה"ק דער איד דער שניידער האט זיך אבער נישט
רבי דוד זי"ע מיט נאך תלמידי בעש"ט ארויף קיין וויסענדיג געמאכט פון דעם געבעט פונעם צדיק,
ארץ ישראל ,ובתוכם הרה"ק רבי נחמן מהורדנקא און ווען דער בעש"ט הקדוש זי"ע איז געווען אין
זי"ע. שטוב פון רבי מענדעלע ,האט זיך דער שניידער
ארויף געכאפט צום פענסטער פונעם צדיק ,און ער
ווערט געברענגט אין שבחי בעש"ט ,אז אויפן האט דארט נאך געשריגן דעם צדיק מיט
וועג האבן זיי זיך אפגעשטעלט אין שטאט פולנאה שרעקליכע בזיונות ,ווען דער בעש"ט הקדוש האט
ביים צדיק הרה"ק בעל תולדות יעקב יוסף געפרעגט פון זיין תלמיד וואס דאס איז.
מפולנאה זי"ע ,מגדולי תלמידי בעש"ט זי"ע ,און
אפילו דער הייליגען צדיק מפולנאה איז געווען האט ער דערציילט פאר זיין רבין ,אז דאס איז
אסאך עלטער פונעם צדיק מפרמישלאן ,האט ער זיין טעגליכע פרישטאג מיטאג און נאכטמאל ,וואס
אים אבער גאר שיין מכבד געווען ,אויך האט ער ער באקומט בזיונות פון דעם איד ,האט דער
דאן זייער משבח געווען דעם עבודת התפילה בעש"ט הקדוש זי"ע געזאגט פארן תלמיד,
פונעם הייליגען צדיק רבי מענדעלע מפרמישלאן "מענדעלע איך בין דיך מקנא מיט די בזיונות,
זי"ע. הלוואי וואלט איך אויך געהאט אזא איינער וואס
75
מעשיות די נסיעה איז געווען א גאר שווערע וועג וואס
האט גענומען אפאר חדשים ,ערב ראש השנה
אין ספר שבחי הבעש"ט ווערט דערציילט ,אז תקכ"ה איז די גאנצע שיירא אנגעקומען קיין יפו ,די
איידער דער הייליגער צדיק רבי מענדלע תלמידי בעש"ט זענען אלע געבליבן אויף יו"ט
מפרמישלאן זי"ע איז אוועקגעפארן קיין ארץ דארט כדי נישט ח"ו מחלל זיין דעם יו"ט.
ישראל ,איז ער געקומען צום הייליגען צדיק רבי
יעקב יוסף בעל תולדות יעקב יוסף מפולנאה זי"ע, צום גדליה זענען זיי אנגעקומען קיין עכו ,י"ג
כדי זיך מיט אים צו געזעגענען פאר דער גרויסער תשרי האבן זיי געמאכט דעם וועג פון עכו קיין
רייזע ,און ער איז דארט געבליבן אויף שבת. טבריה ,דארט אין טבריה האט דער צדיק וקדוש
גאר אסאך עוסק געווען אין תורת הנסתר אין
ווערט געברענגט ,אז דער צדיק רבי מענדלע חכמת הקבלה ,און זיך מקשר געווען צו די אנדערע
איז דאך געווען א גרויסער עניו און האט נישט תלמידי בעש"ט וואס זענען שוין דאן געווען אין
געוואלט מען זאל אים מכבד זיין ,און דערפאר ארץ ישראל.
האט ער לכתחילה געוואלט איינשטיין אין א
פשוטע גאסט הויז ,אבער דער צדיק דער הייליגער ער האט געהאט תלמידים צדיקים וקדושים
תולדות האט דעם צדיק רבי מענדלע ובתוכם.
אריינגענומען אין א חשובע שטוב ,און האט אים
מכבד געווען צו דאווענען די תפילות פארן עמוד, הרה"ק רבי ברוך בעל עמוד העבודה מקאסוב זי"ע,
און דער הייליגער תולדות האט גאר שטארק מפליא הרה"ק רבי משולם פייבוש הלוי הלר בעל יושר
געווען זיין געוואלדיגע עבודת התפילה. דברי אמת מזבריז זי"ע ,וואס האט מעיד געווען
••• אויפן רבין ,אז ער איז געווען א בעל רוח הקודש
ווערט געברענגט אין שבחי בעש"ט ,אז ווען אמיתי.
דער צדיק רבי מענדלע איז שוין אוועקגעפארן,
איז אנגעקומען דער צדיק רבי דוד מליניץ זי"ע, זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן
וואס האט אויך געטראכט צו פארן קיין ארץ אונעם ספר דרכי ישרים.
ישראל ,און ער האט געוואלט זיך טרעפן מיטן
צדיק רבי מענדלע ,אבער ער האט אים שוין נישט דער צדיק האט איבער געלאזט זיינע הייליגע
געטראפן אין פולנאה ,און דער רבי דוד איז קינדער.
איבערגעבליבן איבער נאכט ביים הייליגען
תולדות. הרה"ק רבי דוד זי"ע,
הרה"ק רבי יוסף זי"ע.
רבי דוד רעדענדיג צום הייליגען תולדות ,האט
דער הייליגער תולדות זי"ע זייער געלויבט דעם נסתלק לגנזי מרומים כ"א תשרי הושענא רבה
צדיק רבי מענדלע'ס דאווענען ,און האט אזוי בשנת תקל"א ,ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין
געזאגט" ,אויך איך בין געווארן ווי א פשוט'ער איד שטאט טבריה ,אינעם חלקה פון די תלמידי
פון די המון עם ,און האב פארגעסן דעם דרך הבעש"ט ובתוכם הרה"ק רבי מענדלע מוויטעפסק
התפילה ,און דער צדיק רבי מענדלע האט מיך זי"ע ,הרה"ק רבי נחמן מהורדנקא זי"ע ,הרה"ק רבי
דערמאנט דעם דרך התפילה" ,און דאס איז געווען אברהם מקאליסק זי"ע ,הרה"ק רבי יעקב שמשון
א גרויסע פלא ,ווייל דער הייליגער תולדות האט משפיטיווקא זי"ע ,הרה"ק רבי זאב וואלף מטשארני
זיך אמאל אויסגעדריקט ווען ער האט אוסטראה זי"ע.
איבערגעגעבן דעם עמוד פאר א אנדערע צדיק
בזה"ל" ,אויף אייביג וועל איך חרטה האבן ,וואס איך זכותו הגדול יגל עלינו
האב זיי איבערגעלאזט דאס דאווענען" ,אבער ועל כל ישראל אמן.
אנדערש איז געווען דאס דאווענען פון רבי
מענדלע זי"ע.
76
זוכה געווען צו זעהן ,און ער שרייבט בזה"ל" ,ואף •••
כמה פעמים הייתי לפני האשל הגדול האלקי רבי אין ספר שבחי הבעש"ט ווערט דערציילט ,אז
מנחם מענדל מפרעמישלאן". בשעת דער צדיק רבי מענדלע איז געווען ביים
הייליגען תולדות זי"ע ,האט ער זיך באקלאגט
און ווייטער אין ספר שרייבט ער ,אז אלעס פארן הייליגען תולדות ,אויף דעם גרויסן כבוד
וואס ער שרייבט דארט האט ער געהערט פון זיינע וואס מען טוט אים אן ,ווייל ווען ער איז געקומען
הייליגע רבי'ס" ,אשר ידענו כי הם בעלי רוח הקודש, קיין קאנסטאנטין ישן ,איז די גאנצע שטאט
ומקצתם שהיה להם גילוי אליהו ז"ל ,כמו הבעש"ט ארויסגעגאנגען אים מקבל פנים זיין מיט גרויס
ותלמידו מו"ה דוב בער ז"ל ומו"ה מנחם מענדל כבוד.
ז"ל" ,אידיש" ,מיר ווייסן אז זיי זענען געווען בעלי
רוח הקודש ,און טייל פון זיי האבן געהאט גילוי האט דער צדיק רבי מענדלע געזאגט פארן
אליהו ,ווי דער בעל שם טוב ,זיין תלמיד ר' דוב בער, הייליגען תולדות" ,דער כבוד ליגט אויף מיר ווי א
און ר' מנחם מענדל". שווערע משא" ,האט אים דער הייליגער תולדות
געענטפערט" ,אז דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע
און ער שרייבט ,אז ער אליין האט די זאכן אויך פלעגט שטענדיג מתפלל זיין" ,אז מען זאל אויף
פריער פארשטאנען ,אבער ער האט נישט געהאט אים רעדן גנות" ,האט דער צדיק רבי מענדלע
דערפון קיין הנאה ,ביז ער האט זיי געהערט פון געזאגט" ,אז אויך ער האט שוין געטראכט פון אזא
זייער מויל ,און ווען ער האט זיי געהערט פון זיי, עצה" ,אבער דאס ברענגט ארויס זיין געוואלדיגע
זענען די ווערטער אים אזוי פעסט איינגעקניפט עניוות ,אז עס האט אים באמת וויי געטון ווען מען
געווארן אין הארץ ,ווי ער וואלט זיי מקבל געווען האט אים מכבד געווען אין געגעבן כבוד.
פון די חכמי המשנה אליין. •••
••• אין ספר חיבת הארץ איז אפגעדרוקט דער
אין ספר יושר דברי אמת ווערט דערציילט ,אז איינציגער קורצער בריוו וואס איז געבליבן פונעם
אין יענעם דור פון דעם צדיק רבי מענדלע צדיק רבי מענדלע מפרמישלאן זי"ע פון ארץ
מפרמישלאן זי"ע זענען געווען אסאך לצים און ישראל ,ער האט דעם בריוו געשריבן צו זיין
מקנאים ,וועלכע האבן געזוכט צו פארשוואכן דעם ברודער ,הרה"ק רבי צבי מזלאטשוב זי"ע ,וועלכער
נאמען פון די אמת'ע צדיקים ,און האבן אויף זיי איז נאך געזעסן אין חוץ לארץ.
אויסגעטראכט שקרים און כזבים.
דארט שרייבט דער צדיק בזה"ל" ,הנה עד מתי
און אפילו אויף איינעם אין וועמען מען האט אתה יושב בחוץ לארץ ,ואתה שומע לקול המדברים
נישט געקענט געפינען קיין שום פגם ,אזוי ווי דער סרה על ארץ הקודש הזאת ,אשר כל חללי עלמא
צדיק רבי מנחם מענדל מפרמישלאן זי"ע ,האבן די כלא נחשבו עליה ,צריך להתפלל תפילות הרבה
מלעיגים געזאגט" ,ער איז טאקע א צדיק ,אבער ער להרגיל קדושתה ,ואזי ידע לחבב בעצמו שהוא
איז א גרויסער בעל גאוה" ,און אזוי אויך האבן זיי הולך עם אלקים" ,אויף אידיש" ,ביז ווען וועסטו נאך
ליידער גערעדט אויפן הייליגן מגיד ,און זיין תלמיד זיצן אין חוץ לארץ ,און צוהערן צו די וואס רעדן
שרייבט" ,אז דאס אלעס קומט נאר פון דעם יצר שלעכטס אויף דעם הייליגן לאנד ,א לאנד וואס די
הרע און פון קנאה ,ווייל ווען זיי וואלטן אליין באמת גאנצע וועלט איז גארנישט קעגן איר ,מען דארף
אנגעהויבן צו דינען דעם אייבערשטן ,און וואלטן פיל מתפלל זיין ,כדי צו פילן איר קדושה ,און דאן
כאטש איין רגע געהאט אמת'ע יראת שמים ,וואלטן וועט מען אליין פארשטיין און שעצן ,אז מען גייט
זיי געזען ווי ווייט זיי זענען נאך ,און וואלטן אליין דא מיטן אייבערשטן".
נאכגעלאפן די צדיקים ,זיי זאלן זיי לערנען דעם •••
דרך השם". אין ספר יושר דברי אמת שרייבט דער תלמיד
••• הרה"ק רבי משולם פייבוש העליר מזבאריזש זי"ע,
אין ספר יושר דברי אמת דערציילט דער אז ער האט נישט זוכה געווען צו זען דעם הייליגן
תלמיד רבי משולם פייבוש זי"ע" ,ושמעתי זה מפיו בעל שם טוב אליין ,נאר זיין'ס א תלמיד דעם
הקדוש" ,איך האב עס געהערט פון זיין הייליגן מויל, הייליגן מגיד ממזריטש רבי דוב בער זי"ע האט ער
77
די פיוטים און אין די אלע תפילות פונעם מחזור, אז זיין רבין דער צדיק רבי מנחם מענדל זי"ע האט
אבער די סדר'דיגע תפילות ,ווי פסוקי דזמרה, אים געזאגט אין נאמען פונעם בעל שם טוב זי"ע,
קרבנות ,קריאת שמע און שמונה עשרה ,זאגן זיי אין דעם פשט אין דער משנה )אבות ו ,א(" ,הלומד תורה
א לויף ,פונקט ווי א גאנץ יאר ,און זיי ווייסן נישט, לשמה זוכה לדברים הרבה".
אז דאס איז דער עיקר ,און יענץ איז נאר א תוספת,
און א תוספת ווערט נישט מקובל אן דעם עיקר. "תורה לשמה" ,האט ער מסביר געווען ,הייסט
ווען מען לערנט מיט א דביקות אינעם בורא יתברך
און דער צדיק רבי משולם פייבוש שרייבט צו שמו ,און "זוכה" קומט פון לשון "זיכוך" לויטער
זיין חבר" ,ואתה ידעת זה מעיקרא מעצמך ,ממנהג מאכן ,דאס מיינט ,אזא מענטש קען מזכך זיין
הקדוש מו"ה מנחם מענדל זלה"ה מפרעמישלאן, אפילו אסאך דיבורים פון חול ,ווייל פארוואס רופט
שעשה העיקר עיקר" ,אויף אידיש" ,דו ווייסט עס מען די פשוט'ע רייד "דברים בטלים" ,ווייל זיי
דאך אליין ,פון דעם מנהג פונעם הייליגן רבי מנחם זענען בטל אן א חיות ,ווייל זיי זענען נישט קיין
מענדל פון פרעמישלאן ,וואס האט געמאכט דעם דברי תורה ,אבער דער וואס איז דבוק אינעם
עיקר פאר עיקר" ,ובפרט אין אזא נורא'דיגן טאג אייבערשטן ,קען אפילו אזעלכע ווערטער מזכך זיין
דארף מען מוסר נפש זיין אויף דער כוונה פון יעדע און זיי געבן א חיות ,דורך זיין דביקות און זיין הויכע
תיבה און יעדן אות. חכמה.
••• •••
אין סיפורי מעשיות ,דערציילט דער הייליגער אין ספר יושר דברי אמת ווערט געברענגט א
צדיק וקדוש רבי נחמן מברסלב זי"ע א מעשה מיט שיין משל ,וואס וואס ער האט נאכגעזאגט אין
"א צדיק" ,און די ברסלב'ער זקנים האבן מקבל נאמען פון זיין רבי'ן דער צדיק רבי מענדל
געווען ,אז דער צדיק איז געווען רבי מענדלע מפרמישלאן זי"ע ,וועגן א תפילה וואס מען זאגט
מפרעמישלאן זי"ע ,דער תלמיד פונעם בעל שם מיטן מויל און די מחשבה איז ווייט דערפון.
טוב זי"ע.
דער משל" ,ווען א גרופע מענטשן גייען צופוס
אויף דעם צדיק איז אמאל אנגעפאלן א גרויסע צוזאמען צו א געוויסן ארט ,און אויפן וועג ווערט
עצבות און כבדות ,אזוי שטארק ,אז ער האט זיך איינער פון זיי קראנק ,און זיי מוזן ווייטער גיין,
ממש נישט געקענט רירן פון ארט ,ער האט וועלן זיי אים זיכער נישט איבערלאזן דארט
געוואלט זיך משמח זיין ,אבער מיט וואס ער האט פארלוירן ,אויב ער קען נישט גיין אליין ,נעמען זיי
נאר געוואלט זיך משמח זיין ,האט אים דער בעל אים אונטער די ארעמס און פירן אים מיט ,אבער
דבר אין דעם אויך געוויזן אן עצבות ,ביז ער האט אויב ,חלילה ,איינער פון זיי שטארבט ,וואס טויג זיי
אנגעהויבן זיך משמח זיין מיט דעם ,וואס דער א מת ,מען באגראבט אים דארט און מען גייט
אייבערשטער האט אים באשאפן א איד "שלא עשני ווייטער".
גוי" ,ווייל דאס איז נאר די טובה פונעם
אייבערשטן ,און נישט זיין אייגענע אויפטו ,און אין דער נמשל" ,אויב דער דיבור פון דער תפילה
דעם קען מען קיין שום חסרון נישט געפינען. איז כאטש צוזאמען מיט דער מחשבה ,אפילו אן
קיין גרויסע דחילו ורחימו ,איז ער ווי א קראנקער
אזוי האט זיך יענער צדיק משמח געווען וואס האט נאך אביסל חיות ,און די צדיקים נעמען
ביסלעכווייז ,ביז ער איז געקומען צו אזא גרויסע אים מיט ארויף לשמי מרומים ,אבער א דיבור אן
שמחה ,ווי משה רבינו ע"ה האט געהאט ווען ער שום מחשבה איז ווי א מת ,חלילה ,און מען ווארפט
איז ארויף נעמען די לוחות ,און אינמיטן דער אים אוועק".
שמחה איז ער געפלויגן אין די עולמות טויזנטער •••
פרסאות ,ווען ער האט זיך געכאפט און געזען אז אין ספר יושר דברי אמת שרייבט דער צדיק
ער איז אזוי ווייט פון זיין ערשטן ארט ,האט ער רבי משולם פייבוש זי"ע פאר זיינ'ס א חבר ,וועגן די
געהאט גרויס צער ,ווייל ער האט געמיינט ,אז ער תפילות פון ראש השנה און יום כיפור ,און דער
וועט אראפפאלן אין אן אנדער ארט ,און אלע וועלן צדיק שרייבט ,די עולם ,זאגן די תפילות מיט גרויס
זיך וואונדערן וואו ער איז פארשוואונדן געווארן, התעוררות ,אבער דעם גאנצן כח לייגן זיי אריין אין
78
ווען דער צדיק רבי מענדעלע האט דאס און א צדיק וויל דאך שטענדיג זיין א "הצנע לכת",
געהערט ,האט ער בשום אופן נישט מסכים געווען פארבארגן.
אנצונעמען די געלט ,און ער האט געזאגט" ,איך
וויל נישט אז מיין פרנסה זאל קומען פון חטאים און ווען די שמחה האט ביסלעכווייז
עבירות פון א צווייטן איד ,עס פאסט נישט פאר אן אויפגעהערט ,איז ער אראפגעקומען ,און האט זיך
ערליכן איד צו געניסן פון א חטא" ,ער איז ענדערש געטראפן ממש אויף זיין ערשטן ארט ,ער האט זיך
געבליבן הונגעריג און אין גרויס דחקות ,אבי נישט גארנישט אפגערוקט ,נאר אפשר א חוט השערה,
צו נעמען די סארט געלט. און מען האט אים געוויזן פון הימל ,אז אזוי טייער
••• איז ביים אייבערשטן א קליינע באוועגונג וואס א
אין ספר פרי הארץ ווערט דערציילט ,אז אין מענטש באוועגט זיך אויף דער וועלט אין עבודת
יאר תקל"ז האט דער צדיק רבי מענדעלע השם ,אפילו ווינציגער ווי א חוט השערה ,אז
מפרמישלאן זי"ע באשלאסן ארויפצוגיין קיין ארץ טויזנטער עולמות און פרסאות זענען נישט כדאי
ישראל צוזאמען מיט הרה"ק רבי מנחם מענדל קעגן דעם.
מוויטעבסק זי"ע און רבי נחמן מהורדענקא זי"ע, •••
די רייזע איז געווען פול מיט גרויסע שווערקייטן אין ספר שבחי הבעש"ט ווערט דערציילט ,אז
און סכנות. דער צדיק רבי מענדעלע מפרמישלאן זי"ע איז אין
זיינע יונגע יארן געווען א גרויסער למדן און
אויפ'ן שיף האט אויסגעבראכן א שרעקליכער מתמיד ,אבער ער איז בכלל נישט געווען נאנט צו
שטורעם ,און אלע מענטשן אויפ'ן שיף האבן שוין חסידות ,איינמאל איז ער געפארן קיין מעזיבוז צו
מורא געהאט אז מען גייט חלילה אונטערגיין ,דער זען דעם בעל שם טוב הקדוש.
צדיק רבי מענדעלע פרעמישלאנער איז
געשטאנען מיט א פולקאמע רואיגקייט און האט ווען ער איז אריין צום בעש"ט ,האט אים דער
מתפלל געווען צום באשעפער מיט א שטארקע בעש"ט אנגעקוקט און געזאגט" ,איך זע אויף דיין
דביקות. שטערן אז דו האסט זיך פארטיפט אין א געוויסער
ער האט בארואיגט די ארומיגע און געזאגט ,אז שווערער סוגיא אין ש"ס און דו האסט דארט א
בזכות די מצוה פון עולה זיין קיין ארץ ישראל וועט גרויסע קשיא" ,און דער בעש"ט האט אים אויפ'ן
גארנישט פאסירן ,נישט לאנג דערנאך האט זיך פלאץ אויסגערעכנט די גאנצע סוגיא ,די
דער ים בארואיגט ,און אלע האבן געזען זיין גרויסן פונקטליכע קשיא וואס האט אים געבאדערט ,און
כוח פון אמונה און בטחון. האט עס פארענטפערט מיט א געוואלדיגע
••• בהירות.
אין ספר יושר דברי אמת דערציילט זיין תלמיד
דער צדיק רבי מענדעלע איז געווארן
דער צדיק רבי משולם פייבוש זי"ע ,אז אין טבריה
איבערגענומען ביז גאר פון דער רוח הקודש און
האט זיין רבי דער צדיק רבי מענדעלע
דער גאונות פונעם בעש"ט ,און פונעם יענעם טאג
מפרמישלאן זי"ע געוואוינט אין גרויס ארימקייט,
איז ער געווארן איינער פון די גרעסטע און
אבער זיין הויז איז שטענדיג געווען אפן פאר יעדן
געטרייסטע תלמידים.
איד ,זיין גאנצע הנהגה איז געווען אויסגעארבעט
•••
אויף ענווה ,צניעות און אהבת ישראל.
אין ספר דרכי ישרים ווערט געברענגט ,אז ווען
און זיין חשוב'ער תלמיד ,דער בעל "יושר דברי דער צדיק רבי מענדעלע מפרמישלאן זי"ע איז
אמת" ,ברענגט עטליכע מאל אין זיין ספר ,אז דער געווען מגיד אין שטאט פרעמישלאן ,האט מען
רבי פלעגט כסדר לערנען מיט זיינע תלמידים ,אז איינמאל געכאפט א גנב אין שטעטל ,די שטאט-
מען טאר קיינמאל נישט קוקן מיט קיין שלעכט לייט האבן געוואלט באשטראפן דעם גנב מיט א
אויג אויף א צווייטן איד ,אפילו אויף איינעם וואס גרויסן קנס )געלט-שטראף( ,און מיט יענע געלט
זעט אויס פשוט אדער נישט ערליך ,נאר מען דארף באצאלן די שכירות פאר'ן רבי'ן ,ווייל די קהילה
שטענדיג זוכן די גוטע נקודה אין יעדן מענטש, האט געהאט חובות און ס'איז נישט געווען פון וואו
פונקט ווי ער אליין האט זיך געפירט זיין גאנץ לעבן. צו באצאלן.
79
מיט וואס ער האט געדארפט איינקויפן סחורה איז •••
פארשוואונדן געווארן אינעם קרעטשמע ,ער איז אין ספר עשר עטרות ווערט געברענגט ,אז א
געווען אינגאנצן צעבראכן ,ווייל ער איז איד וואס איז שוין געווען פילע יארן נאך די חתונה
געשטאנען פאר'ן פולקאמען באנקראט ,ווען ער און נישט זוכה געווען צו קיין קינדער ,איז געקומען
איז אריין צום רבי'ן ,האט אים דער צדיק רבי צו לויפן צום צדיק רבי מענדעלע מפרמישלאן זי"ע
מענדעלע געהייסן בלייבן אין שטעטל אויף נאך א מיט א צובראכן הארץ און ביטערע בכיות.
טאג און נישט זאגן פאר קיינעם אז דאס געלט
פעלט. דער רבי האט אים אנגעקוקט און געזאגט" ,זיי
וויסן ,אז קינדער איז נישט מיין אייגענע זאך ,נאר א
אין דער זעלבער צייט האט דער רבי געלאזט מתנה פונעם אויבערשטן ,אבער אז דו וועסט מקבל
רופן איינעם פון די איינוואוינער פון שטעטל ,און זיין אויף זיך צו היטן דיין צונג פון רעדן לשון הרע
אים געזאגט אונטער פיר אויגן" ,דער באשעפער און געבן יעדע וואך צדקה פאר ארעמעלייט אן דעם
זעט אלעס ,און די געלט וואס ליגט באהאלטן וואס קיינער זאל וויסן ,וועט דער אויבערשטער דיר
אונטער דיין שטרויענעם בעט וועט דיר נישט העלפן".
ברענגען קיין ברכה נאר צרות" ,יענער מענטש איז
דערציטערט געווארן פון גרויס פחד ,אז דער רבי דער איד האט אזוי געטון מיט א פולקאמע
ווייסט פונקטליך וואו די גניבה ליגט ,ער האט תמימות ,און צום קומענדיגן יאר איז אים געבוירן
גלייך מודה געווען ,צוריקגעגעבן יעדע פרוטה ,און געווארן א געזונט קינד ,און דער צדיק רבי
דער סוחר איז אפגעראטעוועט געווארן פון גרויס מענדעלע האט זיין גאנץ לעבן געוויזן פאר זיינע
אונטערגאנג. תלמידים און חסידים ,אז דורך אפראטעווען
אנדערע פון בושות מיטן געבן צדקה און היטן די
צונג פון רעדן לשון הרע ,ברעכט מען אויף די
הימלישע טויערן.
•••
אין ספר סיפורים נוראים ווערט געברענגט ,אז
איינמאל איז א שווער קראנק קינד געפאלן אין א
גרויסער סכנה ,און די דאקטוירים האבן שוין
אויפגעגעבן אלע האפענונגען ,די מאמע איז
געקומען צום רבי'ן מיט טרערן און געבעטן אז ער
זאל גוזר זיין א רפואה ,דער צדיק רבי מענדעלע
האט פארמאכט די אויגן און זיך פארטיפט אין
גרויס דביקות.
נאך עטליכע מינוט האט ער געזאגט" ,גייט
אהיים ,געבט דעם קינד א טרונק פריש וואסער פון
קוואל ,און דער סכנה וועט אריבערגיין" ,די משפחה
איז געלאפן אהיים ,געגעבן דעם קינד צו טרינקען,
און אויפ'ן ארט האט זיך די היץ אראפגעלאזט און
דאס קינד האט זיך אנגעהויבן ערהוילן ,ביז ער איז
געווארן אינגאנצן געזונט ,און אלע שטאט-לייט
האבן דעמאלט געזען אז דער כוח התפילה פונעם
צדיק האט איבערגעדרייט דעם גזר דין.
•••
אין ספר שבחי צדיקים ווערט געברענגט א
מעשה נורא ,אז א סוחר איז אמאל אנגעקומען קיין
פרעמישלאן נאכדעם וואס זיין גאנצע בינטל געלט
80
ווארעמע בעל תפלה ,און זיין רבי ר' מאיר
יארצייט כ"ב תשרי שמיני עצרת
מפרמישלאן זי"ע האט דעם צדיק גענומען אלס בעל
תפילה ימים נוראים ,און דער צדיק רבי מאיר'ל האט
הרה"ק רבי מנחם גרשון ב"ר דוד זי"ע) ,גרינוואלד(
אים אהין געגעבן זיין סידור וואס ער האט אליין
בעל מרגליות טובה ,אב"ד קערעסטיר
געשריבן אז ער זאל אין דעם דאווענען ,און דער צדיק
רבי מאיר'ל האט זיך אמאל אויס געדריקט אויפן
צדיק בזה"ל" ,דער וואס קען גוט ,אז ישיר ,קען גאנץ ער איז געבוירן אין שטאט אונגוואר ,בשנת תקע"ח.
חכמת הנגינה".
צו זיין טאטן הגה"ק רבי דוד גרינוואלד זי"ע) ,מגדולי
אין ספר מרגליות טובה ווערט געברענגט ,אז תלמידים המחצית השקל זי"ע(,
דער צדיק רבי מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע האט סוף אין די משפחה איז מקובל ,אז די משפחה איז מצאצאי
ימיו געוואלט אויף נעמען דעם תלמיד רבי מנחם רבינו יהודה החסיד זי"ע.
גרשון זי"ע אלס דער ממלא מקום אין פרעמישלאן,
אבער דער צדיק מיט זיין גרויס עניוות און וועלענדיג און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת שרה ע"ה.
בלייבן באהאלטן ,האט בשום אופן נישט געוואלט
דאס נעמען. ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד ,און א
גאון ובקי נפלא בתורת הנגלה והנסתר ,ער איז געווען
אבער מיט דעם אלעם האבן רוב צדיקי הדור באוויסט אלס א בעל מקובל נורא און פון די צדיקים
זייער משבח געווען דעם צדיק און זיין געוואלדיגע נסתרים בדורו ,גאר אסאך צדיקים בדורו האבן מעיד
כח הקדושה ,אויך האבן די צדיקים בדורו מעיד געווען אויף זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע
געווען ,אז דער צדיק איז א גרויסע פועל ישועות, קדושה און פרישות ,רוב פון זיין לעבן האט דער צדיק
ובתוכם דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע ,וואס עוסק געווען בתורה און עבודת השם מיט א
ווען אידן זענען צו אים געקומען פון אונגארין ,האט געוואלדיגע הצנע לכת און זיך באהאלטן פון אלע
ער זיי געפרעגט מיט וואונדער ,וואס קומט איר אלע ארום ,אפילו זיינע אייגענע קינדער האבן נישט
צו מיר ,איר האט דאך ביי אייך אין אונגארין דעם צדיק געוויסט זיין גדלות און בקיאות התורה ,ער האט זוכה
וקדוש רבי מנחם גרשון מקערעסטיר זי"ע. געווען צו א געוואלדיגע קרבה פון רוב צדיקי הדור.
תורת הקבלה האט דער צדיק רבי מנחם גרשון ער האט מקבל געווען זיין תורה און דרך אין עבודת
זי"ע געלערנט ביים צדיק הרה"ק רבי משה השם פון גרויסע גדולים וגאונים בדורו ובתוכם.
טייטלבוים בעל ישמח משה מאוהעל זי"ע ,און ער
האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע קרבה יתירה הגה"ק רבי צבי הירש הלר הנקרא רבי הירש חריף
פונעם הייליגען ישמח משה זי"ע ,וואס האט גאר מאונגוואר זי"ע,
שטארק מפליא געווען זיין בקיאות בתורה און זיין הגה"ק רבי מאיר א"ש בעל מהר"ם א"ש אב"ד אונגוואר
געוואלדיגע התנהגות דקדושה. זי"ע.
בשנת תר"ג האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית ער איז געווען גאר שטארק בידודות מיטן צדיק
הצדקת מרת צפורה ע"ה, הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה מליסקא
בת הרבני התורני מוה"ר יחיאל שרגא שטארק זי"ע ,און די צוויי צדיקים האבן גאר אסאך עוסק
מליאוואר ז"ל. געווען בתורה ,און אויך אין גאר געהויבענע זאכן ,און
דער צדיק מליסקא האט מעיד געווען אויפן גדלות
דאן האט זיך דער צדיק געצויגן קיין אונגוואר, בתורה און קדושה פון דעם צדיק רבי מנחם גרשון
דארט האט דער צדיק ווייטער עוסק געווען בתורה זי"ע.
ועבודת השם מיט א געוואלדיגע התמדה און קדושה,
אפילו דער צדיק האט כסדר פראבירט צו באהאלטן זיין רבו מובהק בתורת הנגלה איז געווען דער
זיין גדלות בתורה און זיין גרויסע כח פון פועל'ן צדיק הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע ,און ביי דעם
ישועות ,האבן זיך אבער דאן שוין מדבק געווען אין רבין האט זיך דער צדיק מסתופף געווען יעדעס יאר
דעם צדיק גאר אסאך אידן יראים ושלימים ,און האבן פון ראש השנה ביז נאך חנוכה ,דער צדיק רבי מנחם
געשעפט תורה און קדושה פון דעם צדיק וקדוש. גרשון איז געווען באוויסט אלס א גאר שיינע און
81
קערעסטיר ,סמוך ונראה צום אוהל הקדוש פון דעם בשנת תר"ח האט מען אויף גענומען דעם צדיק
צדיק הרה"ק רבי ישעי'לע מקרעסטיר זי"ע ,און מען אלס רב אין שטאט קעמעטשע ,דארט האט ער
דערציילט ,אז דער צדיק רבי ישעי'לע פלעגט כסדר געדינט אלס רב פאר בערך א יאר ,און בשנת תר"ט
ארויף גיין זיך משתטח זיין על ציון קדשו פון דעם האט מען אים אויף גענומען אלס רב אין שטאט
צדיק ובפרט ערב ראש חודש ,זאגענדיג אז ער איז קערעסטיר ,און דארט איז ער שוין געבליבן ביז צו זיין
געווען פון די צדיקים נסתרים בדורו ,אויך ליגט ממש הסתלקות.
נעבן דעם צדיק הרה"ק רבי חיים ב"ר יחיאל מיכל
הבעש"ט מקערעסטיר זי"ע. הרה"ק רבי מרדכי מנדבורנא זי"ע האט גאר
שטארק גערעדט פון די גדלות און קדושה פון דעם
זכותו הגדול יגל עלינו צדיק רבי מנחם גרשון זי"ע ,און ער האט זיך אמאל
ועל כל ישראל אמן. אויס געדריקט אויפן צדיק בזה"ל" ,כי ל"ו נאה ,כי ל"ו
יאה" ,און צדיקים האבן פון דעם פארשטאנען ,אז דער
מעשיות צדיק רבי מנחם גרשון איז געווען פון די ל"ו צדיקים
בדורו.
אין ספר מרגליות טובה ווערט געברענגט ,א
מעשה וואס דער זון הרה"ק רבי יחיאל שרגא שו"ב גרויס גדולים וצדיקי הדור זענען געווען תלמידים פון
מטשאבאי זי"ע האט מיט געהאלטן זייענדיג דעם צדיק וקדוש ובתוכם.
באהאלטן בשעת מעשה ,אז איינמאל איז דער צדיק
רבי מנחם גרשון זי"ע געווען אין שטאט שפאלע הרה"ק רבי שמואל קאמאדער אב"ד דאראג זי"ע,
צוזאמען מיטן צדיק וקדוש רבי הערשעלע ליסקער הרה"ק רבי הירצקא מראצפערט זי"ע,
זי"ע ,און די צוויי זענען געזעצן אויפן גאס און הרה"ק רבי ישעי' זילבערשטיין בעל מעשי למלך
צוזאמען עוסק געווען אין דברים נשגבים ,איז צו זיי אב"ד ווייטצען זי"ע.
צו געקומען א פרוי א אלמנה מיט איר קינד א יתום
וואס איז שוין געווען 12יאר אלט ,אבער ליידער האט זיינע הייליגע דברי תורה איז געדריקט געווארן
דער קינד געליטן פון א מחלה וואס צוליב דעם האט אינעם ספר מרגליות טובה.
דער קינד נישט גערעדט אפילו זייענדיג שוין 12יאר
אלט. ער האט איבער געלאזט נאך זיך זיינע קינדער.
און דער צדיק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע האט הרה"ק רבי יחיאל שרגא שו"ב מטשאבאי זי"ע ,חתן
געזאגט פארן צדיק רבי מנחם גרשון זי"ע ,אז די פרוי הרה"צ רבי יקותיאל הכהן ווייסבערג זי"ע,
קומט שוין צו אים פאר איבער צוויי יאר און איז מזכיר הרה"ק רבי דוד שו"ב בלאגמיץ זי"ע ,זיין רעבעצין
דעם קינד ,אז ער זאל שוין האבן א רפואה ,און דער הצדקת מרת מרים ע"ה האט זוכה געווען צו א
צדיק מליסקא האט פאר די פרוי געהייסן קומען דא געוואלדיגע אריכת ימים דורך א ברכה פונעם
צו אים אין שפאלע ,האט דער צדיק רבי הערשעלע הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע,
געהייסן פאר די פרוי ,אז זי זאל אוועק גיין פאר בערך הרה"ק רבי מאיר צבי הערש זי"ע,
א האלבע שעה און דאן זאל זי צוריק קומען. בתו הצדקת מרת אסתר ע"ה ,אשת הגה"ק רבי יהושע
בריסק אב"ד טיסא-דאדא זי"ע,
דאן האט דער צדיק רבי הערשעלע געבעטן דעם בתו הצדקת מרת יוטא ע"ה ,אשת הגה"ק רבי יעקב
צדיק רבי מנחם גרשון ,אז ער זאל פועל'ן א ישועה פרץ פריעדמאן אב"ד אודווארי זי"ע,
פאר דעם קינד ,דער צדיק רבי מנחם גרשון האט בתו הצדקת מרת טויבא ע"ה ,אשת הגה"ק רבי יעקב
אנגעהויבן לאכן און געזאגט ,וואס ווילט איר פון מיר, ברוך גפן בעל אותיות מחכימות זי"ע,
איך בין סך הכל א רב אין שטאט קערעסטיר ,אבער בתו הצדקת מרת הדס ע"ה ,אשת הגה"ק רבי מנחם
איר זענט א גרויסע רבי אין שטאט ליסקא ,איז ב"ר יהודה כהנא זי"ע,
פארוואס בעט איר מיך אז איך זאל פועל'ן א ישועה. בתו הצדקת מרת שרה רבקה ע"ה ,אשת הגה"ק רבי
משה פעלדמאן שו"ב נייפעסט זי"ע.
האט רבי הערשעלע ליסקער זי"ע געזאגט פארן
צדיק ,איך ווייס יא דעם סוד ,אז איר זענט פון די נסתלק לגנזי מרומים כ"ב תשרי שמיני עצרת
צדיקים נסתרים פונעם דור ,און איר קענט פועל'ן א בשנת תר"ל ,ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט
82
פרעמישלאן ,אבער עס האט זיי נישט גלייך געפאלן די ישועה פארן קינד ,נאר איר האט מורא אז עס וועט
עבודת הקדוש ביים צדיק רבי מאיר'ל ,און גלייך נאך מפורסם ווערן ,דערפאר זאג איך אייך צו ,אז עס וועט
שבת זענען די צוויי צדיקים אהיים געפארן מיטן נישט מפורסם ווערן אייער גדלות און צדקות ,אבער
מחשבה ,נישט צוריק צו קומען קיין פרעמישלאן. פועל'ט שוין א ישועה פאר די צובראכענע אלמנה און
איר קינד די יתום.
אבער לפלא גלייך נאכן אהיים קומען ,האט דער
צדיק רבי מנחם גרשון זי"ע געשפירט ,אז דאס ווען די אלמנה איז צוריק געקומען ,האט דער
דאווענען און לערנען איז שוין נישט אזוי ווי בעפאר, צדיק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע גענומען דאס
און ער האט געשפירט אז ער האט פארלוירן זיינע קינד ,און האט אים אראפ געלייגט ביי די פיס פונעם
מדרגות ,און ווען ער האט זיך געטראפן מיט זיין ידיד צדיק רבי מנחם גרשון ,און דער צדיק האט ארום
רבי הערשעלע ליסקער זי"ע ,האט אים דער צדיק געקוקט פון אלע זייטן צו מאכן זיכער אז קיינער
מליסקא געזאגט ,אז ביי אים האט דאס אויך פאסירט, האלט נישט מיט ,און דאן האט ער דעם קינד גענומען
האבן די צוויי צדיקים גלייך פארשטאנען ,אז דאס איז צו זיך אין די האנט ,און ער האט אריבער געפירט
זיכער געקומען פון די הקפדה פונעם צדיק רבי זיינע הייליגע הענט אויפן אויער ,אויפן קאפ ,און אויפן
מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע. פנים ,און דער צדיק האט געפרעגט פונעם קינד ,דא
טוט דיר וויי ,אדער דא טוט דיר וויי.
זענען די צוויי צדיקים צוריק געפארן קיין
פרעמישלאן ,און לפלא אזוי ווי די צוויי זענען אריין דאן האט דער צדיק גלייך א שטיפ געגעבן פארן
געקומען אין שטוב פונעם צדיק רבי מאיר'ל ,האט קינד און געזאגט ,עס פעילט דיר דאך גארנישט די
דער צדיק זיי געזאגט בזה"ל" ,דער דרך העולם איז ,אז בוסט דאך געזונט און שטארק ,עס מיז זיין אז עס איז
אויב עס געפעלט נישט איין מאל ,ווארט מען נאך א נאר געווען א דמיון אז די בוסט נישט געזונט ,לפלא
שבת ,אבער איר זענט גלייך אוועק געפארן ,אבער איז דער קינד תיכף ומיד נשתנה צורה געווארן ,און
וואס זאל מאיר'ל טון אז ער דארף די מרגליות טובות, ער האט אנגעהויבן גיין און רעדן כאחד אדם,
האט ער צו גענומען א משכון ,אבער יעצט נאט אייך פארשטייט זיך אז עס איז נישט געווען קיין גרעניץ
צוריק דעם משכון" ,און לפלא פון דאן האבן די צוויי צו די שמחה פון די אלמנה ,אז איר זון איז אויס
צדיקים צוריק באקומען זייערע מדרגות ,און זענען געהיילט געווארן ,און זי האט אנגעהויבן באדאנקען
שוין געבליבן זיך מסתופף זיין בצלו פון דעם צדיק דעם צדיק מליסקא ,אויף די נס פון היילן איר קינד.
רבי מאיר'ל זי"ע.
••• אבער דער צדיק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע
דער זון הרה"ק רבי דוד לאגמיצער זי"ע האט האט גלייך געזאגט פאר די מאמע ,פארוואס שרייט
דערציילט ,אז נאכן הסתלקות פונעם טאטן איז ער איר און איר זענט מפרסם די מעשה ,עס קען נאך ח"ו
אמאל אריבער געפארן דעם שטאט קאמארנא ,און שולט זיין א עין הרע אויפן קינד ,און דער צדיק רבי
ווען ער איז אריין צום צדיק הרה"ק רבי יצחק אייזיק הערשעלע כדי ער זאל קענען פאר דעקן דעם מופת,
יהודה יחיאל בעל היכל הברכה מקאמרנא זי"ע ,האט האט געזאגט פאר די פרוי ,די סיבה פארוואס איך האב
זיך דער צדיק מקאמארנא אויף געשטעלט פאר אים דיר געהייסן קומען דא אויף דעם פלאץ איז ,ווייל דא
מלא קומתו און געזאגט בזה"ל" ,אייער טאטע איז אויף דעם פלאץ איז די ליפט גאר ריין ,און דערפאר
געווען א צדיק הדור". האב איך דיר קודם געזאגט צוריק צו קומען נאך א
האלבע שעה ,ווייל די ליפט איז נאכנישט געווען
ווען דער הייליגער קאמארנער האט געזען ,ווי גענוג ריין ,אבער דא האט קיין מופת נישט פאסירט,
דער זון רבי דוד'ל וואונדער זיך אזוי פון ווי ער ווייסט נעמט אייער געזונט קינד און גייט אהיים לחיים
אז זיין טאטע איז געווען א צדיק הדור ,ווייל דער זון ולשלום.
האט דאך געוויסט אז די טאטע האט זיך זיין גאנץ •••
לעבן באהאלטן און געווען א נחבא אל הכלים און ווערט געברענגט אין ספר מרגליות טובה ,אז דאס
קיינמאל נישט ארויס געוויזן זיין צדקות ,איז פון ווי ערשטע מאל וואס דער צדיק רבי מנחם גרשון
ווייסט דער צדיק מקאמארנא אז דער טאטע איז מקרעסטיר זי"ע איז געפארן צוזאמען מיט זיין ידיד
געווען א צדיק הדור ,האט דער הייליגער היכל נפשו הרה"ק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע ,זיך
הברכה מקאמארנא געזאגט בזה"ל" ,וואס מיינט איר, מסתופף זיין בצלו פון זיין רבין ר' מאיר'ל מפרמישלאן
די וועלט שלאפט ,מען ווייסט נישט וואס עס טוט זיך". זי"ע ,זענען זיי געווען אויף א שבת ביים צדיק אין
83
געלט אויס געהאלטן הונדערטער צדיקי הדור ,און
יארצייט כ"ג תשרי שמחת תורה
צדיקים האבן מעיד געווען ,אז דער צדיק האט זוכה
געווען אז 80צדיקי הדור בעלי רוח הקודש זענען הרה"ק הגביר רבי יעקב ב"ר יצחק זי"ע) ,פיש(
איינגעשטאנען ביי אים אין שטוב. ראש הקהל מקאלוב ,ויד ימינו של רבי אייזיקל
מקאליב זי"ע
אויך איז מקובל אז דער צדיק האט לויטן ציווי "הנקרא ר' יענקעלע פיש"
פונעם בעש"ט זיך אריבער געצויגן צום שטאט
קאלוב ,און דארט האט ער שפעטער געדינט פאר ער איז געבוירן אין שטאט זבלוטוב ,בערך בשנת
יארן לאנג אלס דער ראש הקהל. תפ"א.
ער האט געהאט א זכי' אז קרוב צו 80צדיקים צו זיין טאטן הרה"ק רבי יצחק מזאבליטוב זי"ע.
בעלי רוח הקודש האבן דווקא געוואלט איינשטיין און צו זיין מאמע הצדקת בת הרה"ק רבי יצחק
ביי דעם צדיק ווען זיי זענען געקומען קיין קאלוב, אשכנזי זי"ע,
ובתוכם דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב בן הרה"ק רבי אפרים מקיטוב זי"ע) ,חמיו של
זי"ע ,רבי לייב שרה'ס זי"ע ,רבי יהודה צבי הבעש"ט הקדוש זי"ע(.
מסטרעטין זי"ע ,ער איז געווען זיין גאנץ לעבן א
גביר אדיר און האט גאר אסאך געלט אוועק ווי עס איז מקובל פון צדיקי הדור ,האט דער
געגעבן פאר די צדיקים וואס זענען געקומען צו צדיק באקומען א ברכה איינמאל פונעם בעש"ט
אים ,אויך איז מקובל אז דער צדיק האט געהאט הקדוש זי"ע בזה"ל" ,זאלסט דיך מערן ווי פיש" ,און
בירושה א זאלץ מעסטל פונעם בעש"ט הקדוש פון דאן האט זיך דער צדיק רבי יענקעלע
זי"ע. אנגעהויבן ריפן מיטן משפחה נאמען "פיש".
דער צדיק וקדוש רבי אייזיק'ל מקאלוב זי"ע ער איז געווען א צדיק אמת און א איש קדוש
נאך זיין חתונה ,אין דער צייט ווען רבי אייזיק'ל איז מאוד ,ער איז געווען מפורסם אלס א גאון וגדול
אוועק געפארן פון ביי זיך אינדערהיים צו לערנען בתורה און א בקי נפלא בתורה ,ער האט זיך זיין
ביי די הייליגע צדיקים תלמידי הבעל שם טוב הק' גאנץ לעבן געפירט מיט א מורא'דיגע קדושה און
זי"ע ,יענע צייט זענען די עלטערן פונעם רעבעצין טהרה ,ער האט געהאט א געוואלדיגע קרבה יתירה
ל"ע פארארימט געווארן ,און דער מצב הפרנסה צו אלע צדיקים בדורו.
אין שטוב פונעם צדיק רבי אייזיק'ל איז געווארן אידן האבן מעיד געווען ,אז דער צדיק האט
אומדערטרעגליך. געהאט גרויסע כוחות און געווען א פועל ישועות,
אבער דער צדיק האט זיך באהאלטן זיין גאנץ לעבן
האט אין קאלוב דעמאלט געוואוינט דער גביר מיט א געוואלדיגע הסתר ,צדיקי הדור האבן מעיד
הרה"ק רבי יעקב פיש זי"ע ,און די רעבעצין פונעם געווען ,אז ער איז געווען א בעל רוח הקודש אמיתי.
קאלוב'ער האט ביי אים איינגעקויפט אויף בארג,
און ער האט במשך די גאנצע צייט באזארגט די דער צדיק האט זוכה געווען ,אז זייענדיג בערך
שטוב פונעם הייליגען קאלובער מיט אלע 6יאר אלט ,איז ער איינמאל געווען ביים הייליגען
געברויכן ,אויפ'ן חשבון אז ווען איר מאן וועט בעש"ט זי"ע ,און דער צדיק האט דאן באקומען א
אהיימקומען וועט ער שוין באצאלען דעם חוב. ברכה פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע בזה"ל" ,זאלסט
לעבן וויפיל דו ווילסט" ,אז ער זאל האבן אריכת
ווען דער הייליגער צדיק רבי אייזיק איז אהיים ימים און עשירות ,און די ברכה איז טאקע מקיים
געקומען אין יאר תקמ"א ,האבן אלע אידן פון דער געווארן ,דער צדיק האט זוכה געווען צו א
שטאט מפציר געווען ,אז ער זאל אן נעמען דאס געוואלדיגע אריכת ימים ,לויט איין גרסה האט ער
רבנות אין קאלוב ,ער האט זיי אבער אפ געזאגט, געלעבט 113יאר ,און לויט א אנדערע גירסה האט
טענה'נדיג אז ער וויל נהנה זיין מיגיע כפו און ער ער גאר געלעבט 117יאר ,און ער האט זוכה געווען
וויל בשום אופן נישט אן נעמען קיין רבנות פאסטן. צו א געוואלדיגע עשירות נפלאה ,ער האט מיט זיין
84
וואגן ,האט דער צדיק דאן געבעטן ביים דאן איז דער צדיק רבי יעקב פיש צו אים צו
באשעפער ,אז ער וויל זייער האבן א קדיש זאגער געשטאנען ,און האט געזאגט פארן צדיק רבי
נאך זיין פטירה ,און טאקע נישט לאנג נאכדעם איז אייזיק'ל זי"ע ,אז אויב נעמט ער נישט אהן דאס
דער צדיק נסתלק געווארן ,און דער זוהן רבי רבנות ,דאן זאל ער אים באצאלען דאס גאנצע געלט
אבישל האט געזאגט קדיש פאר די קומענדיגע 11 וואס ער רבי יעקב פיש האט אויסגעבארגט פאר זיין
חדשים ,און גלייך נאכדעם איז דער זוהן נסתלק פרוי במשך דער צייט וואס דער צדיק וקדוש איז
געווארן. נישט געווען אינדערהיים.
נסתלק לגנזי מרומים כ"ג תשרי שמחת תורה דאן האט דער צדיק רבי אייזיק'ל בלית ברירה
בשנת תר"ד ,ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח החדש אין אן גענומען דאס רבנות פון קאלוב ,ער איז דארט
שטאט קאלוב. געווען רב פערציג יאר ,פון תקמ"א ביז צו זיין
הסתלקות ,ר' יעקב פיש איז געווען פון די נכבדי
זכותו הגדול יגן עלינו העיר ,און ער האט אויך אונטער געשריבען אויפ'ן
ועל כל ישראל אמן. כתב רבנות פון ר' אייזיק'ל ,אלס דער ראש הקהל.
מעשיות ווי עס ווערט דערציילט האט דער קאלובער
געגעבן פאר ר' יעקב פיש א ברכה פון אריכות ימים,
הרה"ק רבי יעקב פיש מקאלוב זי"ע פלעגט און ווי עס איז מקובל איז דאס געווען ווי פאלגענד,
דערציילן די מעשה ,ווי דער צדיק וקדוש רבי לייב ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש רבי אייזיק'ל
שרה'ס זי"ע האט אים מציל געווען מיט זיין גרויסע מקאלוב זי"ע סוף ימיו ליידער געליטן פון א
רוח הקודש. שווערע מחלה אויף די הויט ל"ע ,און דערפאר
האט ער נישט געקענט פארנעמען קיין קליידער
ווי באקאנט איז דער צדיק רבי יעקב פיש זי"ע
אויף זיין גוף קדוש.
געווען דער בעל אכסניא פון די צדיקי הדור אין
שטאט קאלוב ,גרויסע צדיקים פונעם דור ווען זיי איינמאל איז דער צדיק רבי יענקעלע פיש
זענען געקומען קיין קאלוב ,זענען זיי אלע זי"ע פלוצלונג אריינגעקומען אין שטוב פונעם
איינגעשטאנען אינעם שטוב פון דעם צדיק רבי צדיק רבי אייזיק'ל זי"ע ,און ער האט געטראפן דעם
יעקב פיש זי"ע ,דער צדיק רבי יעקב האט געהאט צדיק אן קיין בגדים ,און דער צדיק רבי אייזיק'ל
א פנקס ,ווי ער האט פארשריבן די שמות הצדיקים האט געפרעגט פון רבי יענקעלע פיש" ,וויאשוי
וואס זענען געקומען צו אים אין שטוב ,און בתוך זשע איך אויס" ,האט רבי יענקעלע געענטפערט,
די צדיקים האט ער געהאט נעמען פון 80צדיקים "ווי אדם הראשון פאר'ן חטא" ,דער צדיק רבי
בעלי רוח הקודש. אייזיק'ל האט זייער הנאה געהאט פון דעם
ענטפער און געזאגט" ,זשאלסט לאנג לעבן" ,און
איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי לייב ער האט טאקע געלעבט איבער די הונדערט יאר.
שרה'ס זי"ע געקומען צום שטוב פון רבי יעקב פיש
אין קאלוב ,נאך אפאר טאג האט רבי לייב געזאגט ער האט איבער געלאזט זיין הייליגע קינדער.
פאר רבי יעקב ,גיי צום שר המדינה וואס זיין נאמען הרה"ק רבי אברהם אביש פיש מקאוב זי"ע ,הנקרא
איז "קאלא" ,און זאג אים אז לייב לאזט דיך רופען, ר' אבישל נאפקאר,
דער צדיק רבי יעקב האט געזאגט פאר רבי לייב, הרה"ק רבי אהרן ישעי' פיש זי"ע,
ווי אזוי קען איך אריבער גיין ,דער שר האט דאך חתנו הגה"ק רבי אברהם אורנשטיין זי"ע.
הינט אינדרויסן פון זיין פאלאץ ,האט דער צדיק
רבי לייב געזאגט ,איך וועל מיט דיר מיט שיקן ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק איז שוין
איינע פון מיינע שליחים ,און אזוי איז דער צדיק רבי געווען בערך 113יאר אלט ,און זיין זוהן דער צדיק
יעקב אריבער צום שר. רבי אביש'ל נאפקאר איז געווען בערך 90יאר אלט,
איז דער צדיק איין טאג ארויף אויף א וואגן
בדרך נס איז דער צדיק רבי יעקב אן געקומען צוזאמען מיטן זוהן ,און דער טאטע האט געזען ,אז
אין שטוב פון דעם שר ,און ער האט איבער געגעבן עס איז באמת שווער פארן זוהן ארויף צו גיין אויפן
85
וואשן דיין נאמען און אויף ווייזן דיין די ווערטער פונעם צדיק וקדוש רבי לייב זי"ע ,אזוי
גערעכטיגקייט ,און דאן איז רבי יעקב געפארן מיט ווי דער שר האט געהערט די ווערטער ,האט ער
דעם שר צום יריד קויפן זיינע פערדן ,אנקומענדיג גלייך געזאגט ,איך גיי שוין אריבער צו אים.
אין מארק האבן זיי דארט געטראפן דעם משרת פון
רבי יעקב ווי ער וויינט ,און דער משרת דער גוי אזוי ווי דער שר איז אנגעקומען צו רבי לייב,
האט דערציילט ,אז דער גלח האט אים דא געשיקט האט דער צדיק רבי לייב אריין גענומען דעם שר
קעגן זיין ווילן ,כדי ער זאל קענען מאכן דעם צו זיך אין שטוב ,און זיי האבן אזוי גערעדט א
פאלשן בלבול אויף זיין בעל הבית רבי יעקב. שטיק צייט ,אויפן וועג ארויס האט דער צדיק רבי
לייב געזאגט פאר דעם שר ווייזענדיג אויף רבי
ווען דער שר האט געזען אז דער רבי יעקב איז יעקב פיש" ,דאס איז יעקב וואס פארשטייט צו
באמת נישט שילדיג ,האט ער אויפן וועג אהיים גוטע פערדן ,און ווען די ברויכסט א נייע פערד,
מיט גענומען דעם משרת ,און ער האט אים זאלסטו דעם יעקב נעמען צום יריד" ,עס איז געווען
באהאלטן ביי זיך אין שטוב ביז צום משפט ,ביים א גרויסע פלא פאר רבי יעקב פיש די גאנצע זאך.
משפט זענען טאקע געקומען די פאלשע עדים און
האבן עדות געזאגט אז רבי יעקב האט ר"ל טאקע אפאר יאר שפעטער בעפאר פסח ,די גוים פון
גע'הרג'עט זיין משרת ,אבער פלוצלונג קומט אריין שטאט קאלוב וואס זענען געווען גרויסע שונאי
יענער שר מיטן משרת אין געריכט זאל, ישראל ,און האבן נישט פארגינען פאר דעם רבי
פארשטייט זיך אז דער רבי יעקב פיש איז גלייך יעקב אז ער האט אזויפיל געלט ,האבן זיי אפ
באפרייט געווארן ,און מען האט באשטראפט דעם געמאכט צו מאכן א בלבול אויף רבי יעקב ,האבן זיי
גלח. באצאלט געלט פארן יונגען גוי דער משרת אין
שטוב פון רבי יעקב פיש ,אז דער גוי זאל אוועק
דאן האט דער שר דערציילט פאר רבי יעקב פארן אין א ווייטע שטאט ,און די גוים האבן
פיש ,אז ווען ער איז געווען אין שטוב פון רבי לייב געשטעלט עדות פארן געריכט ,אז רבי יעקב האט
שרה'ס זי"ע ,האט ער אים שוין דאן מגלה געווען, ר"ל גע'הרג'עט דעם משרת.
אז די וועסט יארן ארום זיין אין א עת צרה ,און ער
האט מיך באפוילען ,אז בשכר וואס די וועסט מיר פארשטייט זיך אז מען האט דעם רבי יעקב
אייביג העלפן קויפן מיינע פערד ,זאל איך דיך פיש איינגעזעצט אין תפיסה ביז צו זיין משפט ,די
ראטעווען ווען די בוסט ח"ו אין א צרה ,דאס איז משפחה פון רבי יעקב האבן פראבירט וואס זיי
געווען די הייליגע אויגן וואס דער צדיק וקדוש רבי האבן געקענט צו ריין וואשן רבי יעקב ,און זיי האבן
לייב שרה'ס זי"ע האט פארמאגט און געזען זאכן באצאלט א גרויסע סכום געלט ,אז מען זאל כאטש
וואס וועט פאסירן אפילו יארן שפעטער נאך זיין ארויס לאזן דעם רבי יעקב פון תפיסה ביז צו זיין
פטירה. משפט.
•••
אין ספר באר יצחק ווערט געברענגט ,אז דער אינצווישן האט דער שר וואס דער צדיק רבי
הייליגער צדיק וקדוש רבי אייזיק'ל קאלובער זי"ע לייב שרה'ס זי"ע האט געהאט גערעדט צו אים,
פלעגט יעדן ערב שבת קודש מיט קפיצת הדרך גיין געברויכט קויפן נייע פערד ,איז ער אריבער צו רבי
זיך טובל'ן אין די מקו' פונעם אר"י הקדוש זי"ע אין יעקב און געבעטן ,אז ער זאל מיט אים קומען
צפת ,איינמאל האט ער מיט גענומען זיין ידיד קויפן די פערד ,אבער ער האט געזען אויף רבי
נפשו דעם צדיק רבי יענקעלע פיש זי"ע קיין צפת יעקב אז ער איז זייער צובראכן ,האט ער געפרעגט
ערב שבת קודש ,אז ער זאל זיך אויך קענען טובל'ן פון רבי יעקב וואס עס גייט פאר ,האט אים רבי
אין דעם אר"י הקדוש מקו' ,אבער דער צדיק רבי יעקב דערציילט די גאנצע מעשה ,אז די גוים האבן
אייזיק'ל איז צוריק ,און האט פארגעסן מיט צו געמאכט אויף אים א פאלשע בלבול אז ער האט
נעמען רבי יענקעלע צוריק קיין קאלוב. גע'הרג'עט זיין משרת.
ווען דער צדיק רבי יענקעלע פיש זי"ע איז האט אים דער שר געזאגט ,אויב בוסטו טאקע
ארויס געקומען פון מקו' ,האט ער זיך ארום אומשילדיג ,וועל איך טון אלעס אין מיין כח צו ריין
86
אים אין שטוב ,און ווי באוויסט האט דער צדיק געקוקט און נישט געקענט פארשטיין ווי ער איז,
געפירט זיין עבודת הקודש מיט א מוראדיגע האט ער דארט געפרעגט איינעם ווי ער איז ,האט
באהאלטענקייט ,דער ר' יעקב האט נישט געוויסט אים יענער געזאגט ,אז ער איז יעצט אין צפת ביי די
אויב ער זאל דעם נאמען פונעם צדיק אריין שרייבן מקו' פונעם אר"י הקדוש ,דער רבי יענקעלע האט
אין זיין פנקס ,אבער דער צדיק האט גלייך מרגיש זיך שטארק געוואונדערט ווי אזוי ער איז
געווען זיין מחשבה און בתוך הדברים געזאגט פאר אנגעקומען קיין צפת ,אבער מוצאי שבת קודש איז
ר' יעקב" ,קענסט מיך אויך אריינשרייבן". דער צדיק רבי אייזיק'ל צוריק געקומען ,און האט
••• אהיים גענומען רבי יענקעלע צוריק קיין קאלוב.
אין ספר אביר הרועים ווערט דערציילט ,אז •••
איין שמחת תורה האט דער הייליגער צדיק רבי איין יאר ערב יום הקדוש האט דער הייליגער
אייזיק'ל מקאליב זי״ע געטאנצט מיט א ספר תורה צדיק וקדוש רבי אייזיק'ל מקאלוב זי"ע געבעטן
מיט אזא ברען ,ביז זיינע כוחות זענען שוואך זיין תלמיד און ידיד נפשו רבי יעקב פיש זי"ע ,אז
געווארן ,דער צדיק רבי יעקב פיש זי״ע ,וואס איז ער וויל ארויס גיין אויף א שפאציר אין זיינע
געווען א נאענטע מקורב און דער גביר פון שטאט פעלדער ,דער רבי יעקב פיש האט זיך גאר שטארק
קאלוב ,האט געזען ווי דער רבי גייט ח"ו כמעט געוואונדערט ,וואס וויל דער רבי פונקט יעצט ערב
פאלן פון גרויס שוואכקייט ,איז רבי יענקעלע יום הקדוש גיין צום פעלד.
גלייך צוגעלאפן ,און ער האט אויפגעהויבן דעם
אבער אז די רבי הייסט טוט מען עס גלייך ,אזוי
רבי אייזיק'ל ,און אפגעהיטן אז דער רבי מיטן ספר
גייענדיג אין פעלד ווייזט אים דער צדיק רבי
תורה זאלן נישט פאלן.
אייזיק'ל זי"ע ,אז דארט איז דא א קוואל ,דער צדיק
איז פלונג אראפ געטאנצן פונעם וואגן ,און זיך א
דער צדיק רבי אייזיק'ל האט זיך צו אים
טובל געגעבן אינעם קוואל און צוריק אריין
אויסגעדרייט מיט א פריילעך פנים און אים
געפארן אין שטאט.
געבענטשט" ,איהר זאלט מיר לעבען הונדערט און
צוואנציג יאהר" ,ווערט דערציילט ,אז דאס איז שפעטער ווען רבי יעקב פיש האט געפרעגט
געווען די ברכה וואס דער צדיק רבי יענקעלע האט פונעם צדיק וואס די קוואל איז ,ווייל ער גייט שוין
באקומען פונעם הייליגען קאלובער פאר אריכת אין דעם פעלד פאר יארן און האט קיינמאל נישט
ימים ושנים ,און די ברכה איז טאקע מקיים געווארן געזען אז דארט איז דא א קוואל ,האט אים דער
און דער צדיק האט געלעבט ביז אסאך איבער די צדיק געזאגט ,ווי איז געווען דיין שכל ,דאס איז
100יאר ,און נפטר געווארן בשיבה טובה. געווען 'בארה של מרים' וואס איז ספעציעל
••• געקומען קיין קאלוב לכבוד יום הקדוש ,און דער
עס ווערט געברענגט ,אז דער צדיק רבי ברין האט אין זיך גרויסע סגילות ברוחניות
אייזיק'ל מקאלוב זי״ע איז אמאל געפארן מיטן ובגשמיות פאר רפואות און ישועות.
צדיק רבי יענקעלע פיש זי״ע דורך א וואלד ,און זיי •••
האבן באגעגנט א מענטש אנגעטאן ווי א פויער, אין שטאט קאלוב איז געווען דער ראש הקהל
מיט א לולקע אין מויל ,און יענער האט געבעטן הרה"ק רבי יעקב פיש זי"ע ,וואס צדיקי הדור האבן
דעם רבי׳ן אביסל פייער פאר זיין לולקע ,און דער מעיד געווען אז ער איז געווען א גברא רבא ,דער
רבי האט אים געגעבן ,אלס דאנק האט דער פויער בעש"ט הקדוש זי"ע איז געווען א פעטער ,און האט
געגעבן פארן צדיק רבי אייזיק'ל א קלאפ אויף דער אים געבענטשט מיט אריכת ימים ,ביי דעם שטוב
פלייצע און געזאגט" ,ערליכע איד ,ערליכע איד", פון רבי יעקב פיש זענען איין געשטאנען גאר
און ווען דער פויער איז אוועק געגאנגען ,האט דער אסאך צדיקים וקדושים ,און דער ר' יעקב האט
רבי געזאגט פאר רבי יענקעלע" ,דאס איז געווען געהאט א פנקס ווי ער פלעגט אריין שרייבן די
אליהו הנביא זכור לטוב". צדיקים בעלי רוח הקודש וואס זענען געווען ביי
אים אין שטוב.
ווען דער הייליגער צדיק וקדוש הרה"ק רבי
יהודה צבי מראזלא זי"ע איז איינמאל געווען ביי
87
