gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — שמיני עצרת - שמחת תורה (2026-09-28)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: שמיני עצרת - שמחת תורה (2026-09-28)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — שמיני עצרת - שמחת תורה (2026-09-28)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫יארצייטן פון‬ ‫צדיקים‬ ‫יום טוב סוכות ב'‬ ‫תשפ"ז‬ ‫שרי‬ ‫פון י"ז תשרי – ביז כ"ג תשרי‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים‬ ‫ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א‬ ‫יענטא בת הרה"ח‬ ‫ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע‬ ‫ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫מאנטאג ‪ -‬י"ז תשרי – א' דחוה"מ‬ ‫ז‬ ‫הרה"ק רבי יהושע אלעזר ב"ר משה יוסף זי"ע‪) ,‬חודרוב(‪ ,‬דומ"ץ בקאלאמייא‪.‬‬ ‫דינסטאג ‪ -‬י"ח תשרי – ב' דחוה"מ‬ ‫הרה"ק רבינו נחמן ב"ר שמחה זי"ע‪) ,‬בן פיגא(‪ ,‬בעל ליקוטי מהר"ן‪ ,‬מברסלב‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי חנה ב"ר מנחם מענדל זי"ע‪ ,‬הי"ד‪) ,‬הלברשטאם(‪ ,‬בעל דברי חנה‪ ,‬מקאלשיץ‪.‬‬ ‫מיטוואך ‪ -‬י"ט תשרי – ג' דחוה"מ‬ ‫הגה"ק רבי אליהו ב"ר שלמה זלמן זי"ע‪ ,‬הגר"א מווילנא‪.‬‬ ‫"הנקרא דער ווילנער גאון"‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יצחק ב"ר אשר זי"ע‪) ,‬ראבינאוויטש(‪ ,‬ראש שושלת פשיסחא‪.‬‬ ‫"הנקרא היוד הקדוש מפשיסחא"‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬כ' תשרי – ד' דחוה"מ‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יוסף ב"ר יהודה לייב זי"ע‪ ,‬רבי ייב"י‪ ,‬מאוסטראה‪.‬‬ ‫פרייטאג ‪ -‬כ"א תשרי – הושענא רבה‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל ב"ר אליעזר זי"ע‪ ,‬בעל דרכי ישרים‪ ,‬מפרמישלאן‪.‬‬ ‫שבת קודש ‪ -‬כ"ב תשרי – שמיני עצרת‬ ‫הרה"ק רבי מנחם גרשון ב"ר דוד זי"ע‪) ,‬גרינוואלד(‪ ,‬בעל מרגליות טובה‪ ,‬אב"ד קערעסטיר‪.‬‬ ‫זונטאג ‪ -‬כ"ג תשרי – שמחת תורה‬ ‫הרה"ק הגביר רבי יעקב ב"ר יצחק זי"ע‪) ,‬פיש(‪ ,‬ראש הקהל מקאלוב‪.‬‬ ‫"הנקרא ר' יענקעלע פיש"‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫חיים צבי בן שרה וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬איין טאג איז געווען א סוחר פון שטאט‬ ‫יארצייט י"ז תשרי א' דחוה"מ‬ ‫בארדיטשוב וואס האט געוואלט מאכן א גרויסע‬ ‫געשעפט‪ ,‬אבער ער האט געברויכט האבן דערפאר‬ ‫הרה"ק רבי יהושע אלעזר ב"ר משה יוסף זי"ע‬ ‫‪ 4000‬רובל וואס איז געווען א גאר גרויסע סכום‬ ‫)חודרוב(‬ ‫בימים ההם‪.‬‬ ‫דומ"ץ בקאלאמייא‬ ‫בלית ברירה האט דער סוחר געשריבן א שטר‬ ‫מיט דעם נוסח "אבקש להלוות סך ד' אלפים ר"ב‪,‬‬ ‫ער איז געבוירן צו זיין טאטן הגביר מוה"ר משה‬ ‫ועלי לשלם עד כלות שנה מיום דלמטה"‪ ,‬און ער‬ ‫יוסף מברדיטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫האט אונטער געשריבן דעם שטר מיט די ווערטער‪,‬‬ ‫בן הרה"ק הגביר רבי יהושע אלעזר הגדול‬ ‫"לי הכסף ולי הזהב נאם ד'"‪ ,‬און דער איד איז‬ ‫מבארדיטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫געגאנגען צום גביר רבי משה יוסף זי"ע‪ ,‬און געהאט‬ ‫אמונה אונעם גרויסן באשעפער אז ער וועט‬ ‫וואס דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי מרדכי‬ ‫באקומען דעם הלוואה‪.‬‬ ‫מטשרנוביל זי"ע האט געזאגט אויפן זיידן רבי‬ ‫יהושע אלעזר זי"ע‪ ,‬אז אליהו הנביא ז"ל איז‬ ‫דער איד האט טאקע באקומען דעם הלוואה‬ ‫געקומען מיט ארימע קליידער‪ ,‬און האט דעם צדיק‬ ‫פון דעם גביר רבי משה יוסף‪ ,‬און ער האט מיט די‬ ‫אויס פראבירט איבער הונדערט מאל מיטן נסיון פון‬ ‫געלט געמאכט דעם געשעפט און גאר שיין מצליח‬ ‫מידת הצדקה‪ ,‬און דער זיידע איז בייגעשטאנען‬ ‫געווען‪ ,‬ווען עס איז געקומען דעם טאג וואס ער‬ ‫יעדעס מאל דעם נסיון‪ ,‬און ווען ער איז נסתלק‬ ‫האט געברויכט באצאלן די געלט‪ ,‬איז דער גביר ר'‬ ‫געווארן‪ ,‬זענען די צדיקים פון גן עדן אים געקומען‬ ‫משה יוסף נישט געווען אינדערהיים‪ ,‬האט דער‬ ‫מקבל פנים זיין מיט גרויס כבוד‪ ,‬און געזאגט ככה‬ ‫איד געווארט אפאר טאג ביז דער גביר איז אהיים‬ ‫יעשה לאיש שקיים מצות הכנסת אורחים וצדקה‬ ‫געקומען‪.‬‬ ‫וחסד כאברהם אבינו ע"ה‪.‬‬ ‫דאן איז דער איד גלייך געקומען מיט די גאנצע‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת מרים רחל ע"ה‪,‬‬ ‫געלט צום שטוב פון ר' משה יוסף צו באצאלן דעם‬ ‫בת הרה"ק רבי מרדכי שפירא משפיטובקא זי"ע‪,‬‬ ‫חוב‪ ,‬אבער דער גביר האט געזאגט פאר דעם איד‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי משה מסלאוויטא זי"ע‪,‬‬ ‫וואס זאל איך דיר זאגן‪ ,‬דיין חוב איז שוין געווארן‬ ‫בן הרה"ק רבי פנחס בעל אמרי פנחס מקאריץ זי"ע‪,‬‬ ‫באצאלט‪ ,‬ווייל דער גרויסער באשעפער וואס האט‬ ‫בן הרה"ק רבי אברהם אבא שפירא זי"ע‪,‬‬ ‫אונטער געשריבן אויפן שטר‪ ,‬האט געשיקט ממש‬ ‫בן הרה"ק רבי פנחס ב"ר משה זי"ע‪,‬‬ ‫יענעם טאג פון די פרעון א גאר גרויסע געשעפט צו‬ ‫בן הגה"ק רבי שלמה אב"ד סטאנוב זי"ע‪,‬‬ ‫מיר‪ ,‬וואס פון דעם האב איך צוריק געמאכט דאס‬ ‫בן הגה"ק רבי נתן נטע בעל מגלה עמוקות מקראקא‬ ‫גאנצע געלט וואס די האסט גענומען פון מיר‪ ,‬און‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫דערפאר ברויכסטו מיר שוין נישט באצאלן דעם‬ ‫חוב‪ ,‬אבער אויב די ווילסט געבן דעם גאנצן געלט‬ ‫ער איז געווען א צדיק און א איש קדוש ונורא‬ ‫פאר צדקה אלס הכרת הטוב פארן גרויסע‬ ‫מאוד‪ ,‬און א עניו גדול‪ ,‬ער איז געווען א גאון עצום‬ ‫באשעפער‪ ,‬דאן קענסטו דאס טון‪.‬‬ ‫בתורה ובהלכה‪ ,‬ער האט בשום אופן נישט‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫געוואלט נעמען קיין רבנות‪ ,‬און נישט געוואלט‬ ‫שיינא רחל ע"ה‪,‬‬ ‫נעמען קיין קוויטלעך אפילו ער איז באמת געווען‬ ‫בת הרה"ק רבי חיים האגער בעל תורת חיים‬ ‫ראוי דערפאר‪ ,‬ער האט געדינט אלס דיין אין דעם‬ ‫מקאסוב זי"ע‪,‬‬ ‫בית דין פון הגה"ק רבי הלל בעל משכיל אל דל‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם מענדל בעל אהבת שלום‬ ‫מקולימייא זי"ע‪.‬‬ ‫מקאסוב ווישניץ זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע‪ ,‬מגדולי‬ ‫אין ספר מכתם לדוד ברענגט ער א מעשה‪,‬‬ ‫תלמידי הבעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫וואס איז געווען מיטן טאטן הרה"ק רבי משה יוסף‬ ‫‪1‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ז תשרי א' דחוה"מ סוכות‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז זיין טאטע רבי משה יוסף‬ ‫בשנת תרנ"ה‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין שטאט‬ ‫זי"ע האט זיך אונטער גענומען ביים שידוך שליסן‪,‬‬ ‫קאלאמייא‪.‬‬ ‫צו געבן א גרויסע נדן פאר די חתן כלה‪ ,‬און דער‬ ‫טאטע האט געזאגט פארן מחותן דעם הייליגער‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫תורת חיים מקאסוב זי"ע‪.‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫מיינט נישט אז צוליב וואס איר זענט פון א‬ ‫מעשיות‬ ‫משפחה פון מיוחסים בישראל‪ ,‬דערפאר געב איך‬ ‫דעם נדן‪ ,‬ניין די סיבה פארוואס איך געב די נדן איז‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט‬ ‫ווייל דער גרויסער באשעפער האט מיר ב"ה געגעבן‬ ‫קאלאמייא איז דער צדיק רבי יהושע אלעזר זי"ע‬ ‫עשירות‪ ,‬דערפאר וויל איך אויס האלטן דעם זון‬ ‫געווען באוואוסט אלס א דיין וואס פלעגט שוקל‬ ‫מיט זיין כלה‪.‬‬ ‫זיין יעדן פסק מיט גרויס פחד נורא‪ ,‬מען‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז ווען מען פלעגט קומען פאר אים‬ ‫נאך די חתונה האט ער געוואוינט אין שטאט‬ ‫מיט א דין תורה‪ ,‬פלעגט ער זיך קודם פארטראכטן‬ ‫ברדיטשוב נעבן זיין טאטן‪ ,‬און דאן איז ביי אים‬ ‫בדביקות פאר א לענגערע צייט‪ ,‬זאגנדיג‪ ,‬אז א דיין‬ ‫געווען תורה וגדולה במקום אחד‪ ,‬ער איז דאן‬ ‫דארף פילן ווי א שווערד ליגט אים צווישן די קניען‪.‬‬ ‫געזעצן על התורה ועבודה מיט א געוואלדיגע‬ ‫התמדה‪ ,‬ער איז דאן מפורסם געווארן מיט זיין‬ ‫איינמאל איז געקומען פאר אים א דין תורה פון‬ ‫גדלות בתורה‪ ,‬ער האט נישט געוואלט נעמען קיין‬ ‫צוויי גרויסע סוחרים‪ ,‬און איינער האט געוואלט‬ ‫פאסטן נאר געוואלט עוסק זיין בתורה מיט א‬ ‫ברענגען א שבועה‪ ,‬דער צדיק רבי יהושע אלעזר‬ ‫ראויגקייט‪.‬‬ ‫איז דערציטערט געווארן און אויסגעבראכן אין א‬ ‫געוויין מיט ביטערע טרערן‪ ,‬זאגנדיג מיט הארציגע‬ ‫ליידער שפעטער איז דער טאטע געווארן א‬ ‫מוסר‪-‬רייד‪" ,‬ווי אזוי קען א איד וועלן ניצן דעם‬ ‫יורד ל"ע‪ ,‬און ער האט פארלוירען דאס גאנצע‬ ‫הייליגן נאמען פון באשעפער פאר אפאר גילדן וואס‬ ‫געלט און מער נישט געהאט דאס געלט צו אויס‬ ‫בלייבן סיי‪-‬ווי אויף דער ערד"‪ ,‬די בעלי דינים זענען‬ ‫האלטן דעם זון אז ער זאל קענען זיצן און לערנען‪,‬‬ ‫אזוי איבערגענומען געווארן פון זיין ערליכקייט‬ ‫דאן האט זיך דער גאון געצויגען קיין קאסוב‪ ,‬דארט‬ ‫און הייליגקייט‪ ,‬אז זיי האבן זיך תיכף דארט‬ ‫האט ער זיך אריין געצויגען אינעם דירה פון זיין‬ ‫איבערגעבעטן און מוותר געווען איינער פארן‬ ‫שווער דער הייליגער תורת חיים זי"ע וואס האט‬ ‫צווייטן אן קיין שבועה און אן קיין שום מחלוקת‪.‬‬ ‫שוין דאן נישט געלעבט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אלס מגיד מישרים און דיין אין שטאט‬ ‫שפעטער האט ער זיך אריבער געצויגען צום‬ ‫קאלאמייא‪ ,‬פלעגט ער צוציען צו זיינע דרשות גאר‬ ‫שטאט קאלאמייא און דארט האט מען אים אויף‬ ‫א גרויסע ציבור אידן‪ ,‬מען האט דערציילט‪ ,‬אז ער‬ ‫גענומען אלס דומ"ץ פון שטאט‪ ,‬ער האט אויך‬ ‫האט געהאט דעם כח הדיבור פונעם סלאוויטער‬ ‫געדינט אלס דיין אינעם בי"ד פונעם גרויסן גאון‬ ‫מגידות און דעם קאסובער ברען‪ ,‬איבערהויפט אין‬ ‫וקדוש הגה"ק רבי הלל מקאלאמייא זי"ע‪.‬‬ ‫די ימי הרחמים והרצון‪ ,‬ביים דאווענען פארן עמוד‬ ‫און ביים דרש'ענען שבת שובה‪ ,‬פלעגט דער‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫גאנצער ביהמ"ד וויינען מיט ביטערע טרערן‪ ,‬און‬ ‫חסידים האבן דערציילט‪ ,‬אז מען האט געקענט‬ ‫הרה"ק רבי פנחס אב"ד זעבליא זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק‬ ‫שפירן אין זיין קול דעם כח פון זיין הייליגן זיידן רבי‬ ‫רבי ברוך הלברשטאם מגארליץ זי"ע‬ ‫מרדכי משעפעטיווקא און דעם הייליגן‬ ‫הרה"ק רבי שמואל דוב מפעטריווע זי"ע‪ ,‬ער איז‬ ‫סלאוויטער רב‪ ,‬וואס איז געווען מיט א תנועה פון‬ ‫נסתלק געווארן י"ז תשרי בשנת תרנ"ח‪ ,‬דעם זעלבן‬ ‫תמימות צוזאמען מיט מסירת נפש פאר כבוד‬ ‫טאג ווי זיין הייליגען טאטן זי"ע מיט דריי יאר‬ ‫שמים‪.‬‬ ‫שפעטער‪.‬‬ ‫‪2‬‬ ‫אלעזר שטיין פאר אים ווי א תלמיד פאר זיין רבין‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און נישט געוואלט זיצן לעבן אים כאילו זיי זענען‬ ‫ס'איז מקובל צווישן קאסובער און וויזשניצער‬ ‫גלייך‪ ,‬און דער הייליגער אמרי ברוך פלעגט זאגן‬ ‫חסידים‪ ,‬אז כאטש דער צדיק רבי יהושע אלעזר‬ ‫אויף אים‪" ,‬מיין שוואגער דער קאלאמייער דיין איז‬ ‫זי"ע האט זיך שטענדיג באהאלטן אונטערן טיטל‬ ‫פיל מיט תורה ויראה ביז די גארגל‪ ,‬אבער די ענווה‬ ‫"דומ"ץ" און קיינמאל נישט געוואלט פרין קיין‬ ‫באהאלט עס פון די אויגן פונעם המון עם"‪.‬‬ ‫רבי'סטעווע‪ ,‬פלעגן פשוט'ע אידן גיין צו אים נאך‬ ‫•••‬ ‫ברכות אין שווערע צייטן‪ ,‬מען דערציילט‪ ,‬אז א איד‬ ‫אין יענע יארן אין גאליציע פלעגן מחברים זוכן‬ ‫וואס האט געליטן גרויסע רדיפות און ביטערע‬ ‫הסכמות פון גדולי הדור‪ ,‬אבער דער צדיק רבי‬ ‫פרנסה‪-‬דרוק איז געקומען צו אים זיך אויסוויינען‪,‬‬ ‫יהושע אלעזר איז געווען פון די איינציגע דיינים‬ ‫רבי יהושע אלעזר האט אים אנגעקוקט מיט זיינע‬ ‫וואס פלעגן קיינמאל נישט געבן קיין הסכמה אן‬ ‫הייליגע אויגן און געזאגט‪" ,‬מיין זיידע דער‬ ‫איבערקוקן דעם גאנצן ספר פון אנהייב ביזן סוף‪,‬‬ ‫סלאוויטער צדיק האט געליטן יסורים און האט‬ ‫מורא האבנדיג פאר מכשולות בהלכה‪.‬‬ ‫נישט פארלוירן דעם בטחון‪ ,‬גיי אהיים מיט אמונה‬ ‫און השי"ת וועט העלפן"‪ ,‬און יענער איד האט‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז א מחבר פון שו"ת ספרים‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז נאך יענע וואך האט זיך זיין גאנצע‬ ‫האט געוואלט זיין הסכמה‪ ,‬און רבי יהושע אלעזר‬ ‫מצב איבערגעדרייט לטובה אויף אן אופן העכערן‬ ‫איז אפגעזיצן עטליכע וואכן דורך צו לערנען יעדע‬ ‫נאטור‪.‬‬ ‫תשובה‪ ,‬ווען ער האט געטראפן איין פסק וואס איז‬ ‫•••‬ ‫געווען נוטה להקל קעגן א מגן אברהם אדער קעגן‬ ‫מען פארציילט‪ ,‬אז ער האט געהאט א‬ ‫די מקובל'דיגע מנהגים פון גאליציע‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫געוואלדיגע חביבות צו די הייליגע סלאוויטער‬ ‫אפגעזאגט אונטערצושרייבן ביז דער מחבר האט‬ ‫דרוקן )די ש"ס'ן און חומשים וואס זענען געדרוקט‬ ‫עס פארראכטן‪ ,‬זאגנדיג‪" ,‬א חתימה פון א דיין איז‬ ‫געווארן ביי זיינע זיידעס אין סלאוויטא(‪ ,‬ער‬ ‫נישט קיין צעטל פראטעקציע‪ ,‬עס איז אן עדות‬ ‫פלעגט זאגן‪ ,‬אז אין יעדע אות ליגט קדושה און‬ ‫פארן בית דין של מעלה אז די הלכה איז אמת‬ ‫טהרה פון די הייליגע מדפיסים וואס האבן געגעבן‬ ‫לאמיתה"‪.‬‬ ‫זייער לעבן און בלוט פאר תורה‪ ,‬ווען ער פלעגט‬ ‫•••‬ ‫עפענען א סלאוויטער גמרא‪ ,‬פלעגט ער עס קודם‬ ‫חסידים האבן פארציילט‪ ,‬איבער זיין גרויס‬ ‫קישן מיט גרויס כוונה און ליבשאפט‪ ,‬און געזאגט‪,‬‬ ‫זהירות אין דינים און קדושת השבת‪ ,‬עס האט‬ ‫אז די הייליגע אותיות לייכטן אריין אן אמת'ע יראת‬ ‫פאסירט אין א ווינטערדיגן פרייטאג צו נאכטס אין‬ ‫שמים אינעם לערנער‪.‬‬ ‫שטאט קאלאמייא‪ ,‬אינמיטן דער נאכט איז א פרוי‬ ‫•••‬ ‫געקומען צו לויפן צום דיין אין שטוב מיט א שאלה‬ ‫אין ספר קדוש ישראל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫איבער א קראנק קינד‪ ,‬און מען האט געדארפט‬ ‫דער צדיק רבי יהושע אלעזר זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫באשליסן צי מען מעג אנצינדן אן אויוון אדער טוהן‬ ‫אן איידעם ביי דעם הייליגן תורת חיים מקאסוב‬ ‫מלאכות וואס זענען פארבינדן מיט חילול שבת‬ ‫זי"ע‪ ,‬און זיין שוואגער אן איידעם ביים תורת חיים‬ ‫פאר א חולה שאין בו סכנה וואס קען מעגליך‬ ‫איז געווען הרה"ק רבי ברוך האגער מוויזשניץ זי"ע‬ ‫צוקומען צו סכנה‪.‬‬ ‫דער הייליגער בעל אמרי ברוך די פאטער פונעם‬ ‫דער צדיק רבי יהושע אלעזר איז תיכף‬ ‫הייליגען אהבת ישראל זי"ע‪.‬‬ ‫אויפגעשטאנען‪ ,‬און אנשטאט נאר פסק'ענען פון‬ ‫דער ווייטנס‪ ,‬האט ער אנגעטון זיין מאנטל און‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז כאטש רבי יהושע אלעזר‬ ‫אליין געגאנגען אין דער פרעסט איבער די שנייאיגע‬ ‫איז געווען דער עלטערער איידעם און אליין‬ ‫גאסן ביז יענעם איד'ס הויז כדי צו זען דעם מצב‬ ‫געווען א גאון מופלג בש"ס ופוסקים‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫מיט די אייגענע אויגן‪.‬‬ ‫געבויגן פארן שוואגער דער הייליגער אמרי ברוך‬ ‫מיט אן אויסערגעווענליכער ביטול‪ ,‬ווען דער‬ ‫ווען די בעלי בתים האבן אים געפרעגט‪,‬‬ ‫הייליגער אמרי ברוך פלעגט קומען קיין‬ ‫פארוואס דער דיין מוז אליין גיין אינעם ביטערן‬ ‫קאלאמייא‪ ,‬פלעגט דער שוואגער רבי יהושע‬ ‫‪3‬‬ ‫הארציגקייט איבער די צער פון די אידישע קינדער‬ ‫קעלט‪ ,‬האט ער געענטפערט מיט אן אמת'ער‬ ‫און ווי שטארק השי"ת האט ליב יעדן איינציגן איד‪,‬‬ ‫חסידישער תמימות‪" ,‬ביי פיקוח נפש און ביי הלכות‬ ‫ער האט אויסגעבראכן אין א געוויין און געזאגט‬ ‫שבת קען מען זיך נישט פארלאזן אויף השערות‪,‬‬ ‫צום רבונו של עולם‪ ,‬אז אפילו אויב די מענטשן‬ ‫און דער דיין דארף באמת שפירן די ווייטאג פון א‬ ‫זענען פשוט און האבן נישט קיין זכותים‪ ,‬זאל דער‬ ‫צווייטן איד כאילו ס'איז זיין אייגן קינד"‪ ,‬ער האט‬ ‫באשעפער קוקן אויף די קליינע קינדערלעך וואס‬ ‫דארט גע'פסק'נט קלאר וואס מען מעג טוהן‪ ,‬און‬ ‫האבן נישט געזינדיגט‪.‬‬ ‫געבליבן שטיין ביז מען האט אנגעווארעמט דאס‬ ‫הויז און דער קינד איז געקומען צו זיך‪.‬‬ ‫דער גאנצער ביהמ"ד איז צוגאנגען אין טרערן‬ ‫•••‬ ‫צוזאמען מיט אים‪ ,‬און מען האט זיך תיכף‬ ‫אין די מסורות פון בית קאסוב ווערט‬ ‫געשטעלט דאווענען און זאגן תהילים צו איינרייסן‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען זיין שווער דער הייליגער תורת‬ ‫פאר א ישועה‪ ,‬און מען פארציילט אז נאך איידער‬ ‫חיים זי"ע איז נאך געווען ביים לעבן‪ ,‬האט מען‬ ‫דער עולם איז ארויסגעגאנגען פון שול‪ ,‬האבן זיך‬ ‫איינמאל פאר פסח גערעדט ביים טיש איבער‬ ‫שווארצע וואלקנס אראפגעלאזט אויף דער‬ ‫חומרות און הידורים ביים באקן מצות‪ ,‬דער צדיק‬ ‫שטאט און א שטארקער רעגן האט אנגעהויבן צו‬ ‫רבי יהושע אלעזר‪ ,‬וואס איז נאך דעמאלט געווען‬ ‫גיסן וואס האט געראטעוועט די גאנצע געגנט‪ ,‬און‬ ‫א יונגער תלמיד חכם אבער שוין באקאנט געווען‬ ‫יענע יאר איז געווען א גאר גרויסע השפעה אין די‬ ‫מיט זיין טיפער בקיאות‪ ,‬האט זיך שטילערהייט‬ ‫פעלדער‪.‬‬ ‫אנגערופן מיט א הערה איבער א שיטה פון די‬ ‫•••‬ ‫ראשונים לגבי מים שלנו‪.‬‬ ‫עס ווערט געברענגט איבער זיין געוואלדיגע‬ ‫הכנעה און ענווה כלפי זיין שווער הרה"ק בעל‬ ‫זיין שווער דער הייליגער תורת חיים זי"ע האט‬ ‫תורת חיים מקאסוב זי"ע‪ ,‬ווען מען פלעגט זיך פירן‬ ‫אים אויסגעהערט מיט גרויס נחת‪ ,‬און זיך‬ ‫אין קאסוב צו פארטיילן שיריים ביים הייליגן טיש‪,‬‬ ‫אנגערופן צו די ארומיגע חסידים‪ ,‬אז דער איידעם‬ ‫פלעגן אסאך חסידים זיך שטופען מיט התלהבות‬ ‫רבי יהושע אלעזר קוקט נישט נאר אין די פוסקים‬ ‫צו כאפן א שטיקל חלה אדער פלייש‪ ,‬דער איידעם‬ ‫מיט די אויגן‪ ,‬נאר ער לעבט מיט די אותיות פון די‬ ‫דער צדיק רבי יהושע אלעזר‪ ,‬טראץ דעם וואס ער‬ ‫שו"ע מיט זיין גאנצן הארץ‪ ,‬ווייל דער שווער אפילו‬ ‫איז געווען א חשוב'ער איידעם און אן‬ ‫דער איידעם איז נאך דאן געווען גאר יונג‪ ,‬האט‬ ‫אנערקענטער דיין און מרביץ תורה‪ ,‬פלעגט‬ ‫שוין דאן געזעהן זיין גדלות און זהירות בתורה‪.‬‬ ‫שטענדיג שטיין פונדערווייטנס אין א ווינקל‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אראפגעלאזט די אויגן צו דער ערד מיט א‬ ‫חסידים האבן דערציילט‪ ,‬איבער זיין גרויסע‬ ‫מורא'דיגן יראת הכבוד‪ ,‬און קיינמאל נישט גענומען‬ ‫כח התפילה און זיין פלא'דיגע השפעה אלס מגיד‬ ‫גארנישט אויב מען האט אים נישט גערופן ביים‬ ‫מישרים‪ ,‬איז געווען אין א זומער ווען עס איז‬ ‫נאמען אדער ספעציעל געשיקט‪.‬‬ ‫געווען א שווערע טריקעניש אין די גאנצע געגנט‬ ‫פון קאלאמייא‪ ,‬און די תבואה אין די פעלדער האט‬ ‫דער הייליגער תורת חיים האט אים אמאל‬ ‫אנגעהויבן צו פארטריקענט ווערן‪ ,‬די שטאטישע‬ ‫געזען שטיין אזוי באשיידן‪ ,‬האט ער אים גערופן‬ ‫אידן זענען געווען אין גרויס זארג פאר א שווערן‬ ‫צום אויבן‪-‬אן און אים דערלאנגט שיריים מיט די‬ ‫הונגער‪-‬יאר‪ ,‬און מען האט געבעטן פון רבי יהושע‬ ‫אייגענע הענט‪ ,‬זאגנדיג צו די ארומיגע‪ ,‬אז דער‬ ‫אלעזר ער זאל אויפטרעטן אין גרויסן בית המדרש‬ ‫איידעם רבי יהושע אלעזר פארשטייט דעם אמת'ן‬ ‫מיט דברי כיבושין און מעורר זיין דעם עולם צו‬ ‫טייטש פון התבטלות‪ ,‬און אז ביי אים איז נישטא‬ ‫תשובה‪.‬‬ ‫קיין שום פניות אדער זוכן כבוד‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי יהושע אלעזר איז ארויף אויפן‬ ‫ארון קודש‪ ,‬און אנשטאט זאגן שארפע מוסר‪-‬רייד‬ ‫וואס שרעקט אפ דעם עולם‪ ,‬האט ער אנגעהויבן‬ ‫רעדן מיט אן אומגעהויערער ליבשאפט און‬ ‫‪4‬‬ ‫גרויסקייט און חשובות פון די עבודת השם פון די‬ ‫יארצייט י"ח תשרי ב' דחוה"מ‬ ‫צדיקים הקודמים‪ ,‬און נישט געלייגט קיין‬ ‫שטארקע דגוש אויף קיין מופתים‪ ,‬ווייל די גדלות‬ ‫הרה"ק רבינו נחמן ב"ר שמחה זי"ע‪) ,‬בן פיגא(‬ ‫און קדושה פון א צדיק איז באמת וואס ווייזט די‬ ‫בעל ליקוטי מהר"ן‪ ,‬מברסלב‬ ‫גרויסקייט פון א צדיק אמת‪ ,‬און די הייליגע‬ ‫תלמידים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫ער איז געבוירן אין שטוב פונעם זיידן דער בעש"ט‬ ‫צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט מתפלל געווען‪,‬‬ ‫הקדוש זי"ע אין שטאט מעזיבוז‪ ,‬שבת קודש ר"ח‬ ‫אז ווען ער באווייזט א מופת‪ ,‬זאלן די מענטשן‬ ‫ניסן בשנת תקל"ב‪.‬‬ ‫פארגעסן פונעם מופת‪ ,‬ווייל ער האט באמת‬ ‫געגלייבט‪ ,‬אז די איינציגסטע מטרה פון א איד איז‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי שמחה זי"ע‪,‬‬ ‫תורה און עבודת השם‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי נחמן מהורדנקא זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק מזלקאווא זי"ע‪,‬‬ ‫דער צדיק איז געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫מגזע הגה"ק רבינו יהודה ליווא בעל מהר"ל מפראג‬ ‫געוואלדיגע אמונה פשוטה אינעם גרויסן‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬ער האט זיין עבודת השם געטון מיט א‬ ‫געוואלדיגע מסירת נפש‪ ,‬אבער דער צדיק האט‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת פיגא ע"ה‪,‬‬ ‫מקפיד געווען אז מען זאל דינען דעם באשעפער‬ ‫בת הרה"ק רבי יחיאל מיכל אשכנזי מטולטשין‬ ‫מיט א שמחה עצומה‪ ,‬און ביי דעם צדיק האט‬ ‫זי"ע‪) ,‬הנקרא דער דייטשעל זי"ע(‪ ,‬ואשתו הרבנית‬ ‫קיינמאל נישט געהערשט קיין עצבות‪ ,‬דער צדיק‬ ‫הצדקת מרת אדל ע"ה‪,‬‬ ‫איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע אהבת‬ ‫חתן הרה"ק אור שבעת הימים מרן רבינו הבעש"ט‬ ‫ישראל‪ ,‬ער האט יעדן איד ליב געהאט אהבת נפש‬ ‫הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫און מלמד זכות געווען אויף יעדן איד אפילו גאר‬ ‫שוואכע‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן עוסק געווען צו‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע‬ ‫מחזיר בתשובה זיין אידישע נשמות צום הייליגען‬ ‫איז געווען מפורסם אלס א איש אלוקים קדוש‬ ‫בורא עולם‪ ,‬אבער אלעס איז געווען מיט אן אהבת‬ ‫ונורא מאוד‪ ,‬ער איז געווען א בקי נפלא בתורת‬ ‫יתירה‪ ,‬ווי עס איז באקאנט די ווארט וואס דער‬ ‫הנגלה והנסתר ובתורת החסידות‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫צדיק האט געזאגט בזה"ל‪" ,‬אם אתה מאמין‬ ‫מפורסם מיט זיין געוואלדיגע פרישות און זיין‬ ‫שיכולים לקלקל‪ ,‬תאמין שיכולים לתקן"‪ ,‬אויב א‬ ‫געוואלדיגע התנהגות דקדושה‪ ,‬דער צדיק האט‬ ‫איד גלייבט אז מען קען ח"ו מקלקל זיין‪ ,‬גלייב אז‬ ‫באמת נישט נהנה געווען פון די וועלט און געווען‬ ‫מען קען אויך מתקן זיין"‪ ,‬ורבים השיב מעון‪.‬‬ ‫אפ געשיידט זיין גאנץ לעבן פון יעדן תענוג גשמי‪,‬‬ ‫עס איז באוויסט‪ ,‬אז דער צדיק האט דאס ביסל עסן‬ ‫ווען דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע איז‬ ‫וואס ער האט געגעסן כדי צו דערהאלטן זיין גוף‬ ‫נסתלק געווארן בשנת תק"ך‪ ,‬איז די הויז פונעם‬ ‫קדוש לעבודת הבורא‪ ,‬אראפ געשלינגען‬ ‫הייליגען בעש"ט אריבער בירושה צו די טאכטער‬ ‫גאנצערהייט‪ ,‬כדי ער זאל נישט עקסטער הנאה‬ ‫הצדקת מרת אדל ע"ה‪ ,‬וואס האט דאס שפעטער‬ ‫האבן פון קיין דבר גשמי‪ ,‬דער צדיק האט זיך גאר‬ ‫אוועק געגעבן פאר איר טאכטער הצדקת מרת‬ ‫אסאך מסגף געווען בחייו‪ ,‬ער האט כסדר אפ‬ ‫פיגא מיט איר מאן הרה"ק רבי שמחה בן הרה"ק‬ ‫געראכטן גלגול שלג און אויך אנדערע סיגופים‪,‬‬ ‫רבי נחמן מהורדענקא זי"ע‪.‬‬ ‫אבער אלעס איז געווען מיט א געוואלדיגע הסתר‬ ‫נאר מיט די ריינע כוונה למען שמו יתברך‪.‬‬ ‫און טאקע אין דעם הייליגען שטוב פונעם‬ ‫זיידן איז דער קינד געבוירן געווארן שבת קודש‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי נחמן זי"ע האט זוכה‬ ‫ר"ח ניסן‪ ,‬און די ברית איז פארגעקומען די‬ ‫געווען צו זיין גאר נאנט צו די געהויבענע תלמידים‬ ‫קומענדיגע שבת‪ ,‬שבת הגדול מיט די באטיילונג‬ ‫פון זיין זיידן דער הייליגער בעש"ט זי"ע‪ ,‬און‬ ‫פון די פעטערס פונעם קינד הרה"ק רבי ברוך‬ ‫דערפאר האט ער זוכה געווען צו מקבל זיין גאר‬ ‫ממעזבוז זי"ע און הרה"ק רבי משה חיים אפרים‬ ‫אסאך סיפורי צדיקים‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיין‬ ‫בעל דגל מחנה אפרים מסדילקוב זי"ע‪ ,‬וואס ווי עס‬ ‫גאנץ לעבן עוסק געווען דווקא צו דערציילן די‬ ‫‪5‬‬ ‫דער צדיק האט שוין פון אלס קינד פון ‪ 3‬יאר‬ ‫איז באקאנט האבן די צוויי ברודער מעיד געווען‬ ‫אלט עוסק געווען אין סיגופים נפלאים און‬ ‫אויף די צדקות און ערליכקייט פון זייער‬ ‫צובראכן זיינע תאוות גשמיות מיט א מסירת נפש‬ ‫שוועסטער‪ ,‬און די ‪ 2‬הייליגע ברודער'ס האבן‬ ‫ממש‪ ,‬ער האט שוין דאן אלס קינד אנגעהויבן מיט‬ ‫גערופן די שוועסטער פיגא מיטן צו נאמען‪" ,‬פיגא‬ ‫זיין געהויבענע דרך אין עבדות השם‪ ,‬פון מאכן‬ ‫די נביאה"‪.‬‬ ‫התבודדות און השתפכות הנפש און רעדן און בעטן‬ ‫דעם גרויסן באשעפער אויף יעדע זאך‪ ,‬און מיט‬ ‫נאכן ברית איז די מאמע די צדקת מרת פיגא‬ ‫דעם דרך איז דער צדיק גאר שנעל געוואקסן אין‬ ‫ע"ה צו געגאנגען צו איר הייליגע ברודער רבי‬ ‫תורה און צו געקומען צו גאר געהויבענע מדריגות‬ ‫ברוך'ל ממעזיבוז זי"ע מיט דער קינד אין די הענט‬ ‫אין דינען דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע‬ ‫בעטן א ברכה‪ ,‬אז דאס קינד זאל אויסוואקסן א‬ ‫קדושה וטהרה‪ ,‬און דאס האט ער שפעטער איבער‬ ‫גדול בתורה ויראת שמים און זאל דינען דעם‬ ‫געגעבן פאר זיינע תלמידים‪ ,‬אז א איד ברויך אייביג‬ ‫גרויסן באשעפער מיט א אמת‪ ,‬אויך האט די מאמע‬ ‫האבן א קשר מיטן באשעפער און רעדן צום‬ ‫געבעטן א ברכה פון די ברודער‪ ,‬אז מען זאל נישט‬ ‫באשעפער נישט קיין חילוק ווי א איד שטייט‪ ,‬ווייל‬ ‫קריגן אויף זיין דרך‪ ,‬דער ברודער דער הייליגער‬ ‫דער באשעפער הערט אויס יעדן איד און וויל‬ ‫צדיק רבי ברוך'ל האט טאקע געגעבן א ברכה פארן‬ ‫משפיע זיין קדושה און גוטס פאר א איד‪.‬‬ ‫קינד‪ ,‬אינמיטן איז ער געווארן שטארק‬ ‫פארטראכט‪ ,‬און זיך אנגערופן‪ ,‬אז נישט קריגן אויף‬ ‫וויבאלד דער צדיק איז אויפגעוואקסן אין‬ ‫זיין דרך קען ער נישט צוזאגן‪.‬‬ ‫שטוב פונעם זיידן דער הייליגער בעש"ט זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫אים כסדר אויס געקומען שוין פון אלס קליין קינד‪,‬‬ ‫די הייליגע תלמידים האבן דערציילט‪ ,‬די סיבה‬ ‫צו זעהן די הייליגע תלמידי בעל שם וואס פלעגן‬ ‫פארוואס מען רופט דעם צדיק רבי נחמן זי"ע מיט‬ ‫כסדר קומען קיין מעזיבוז אין דעם זעלבן הויז ווי‬ ‫זיין מאמע'ס נאמען‪" ,‬רבינו נחמן בן פיגא"‪ ,‬דאס איז‪,‬‬ ‫בחיים חיותו האט דער הייליגער בעש"ט דארט‬ ‫ווייל נאך פאר ער איז געבוירן געווארן‪ ,‬פלעגט זיין‬ ‫געוואוינט‪ ,‬אזוי אויך האט ער זיך אנגעזאפט מיט‬ ‫מאמע גיין כסדר צום ציון הקדוש פונעם זיידע‬ ‫דברי אלקים חיים פון די הייליגע תלמידים און‬ ‫דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע‪ ,‬זיך אויסבעטן אז‬ ‫געהערט אסאך סיפורי צדיקים פון זיי‪ ,‬אין די‬ ‫דאס קינד זאל אויסוואקסן א צדיק און א ירא‬ ‫שפעטערע יארן האט דער צדיק רבי נחמן אסאך‬ ‫שמים און דינען דעם באשעפער מיט א אמת‪ ,‬האט‬ ‫משבח געווען דאס הערן סיפורי צדיקים און‬ ‫דער צדיק רבי נחמן געבעטן‪ ,‬אלס הכרת הטוב‬ ‫געזאגט אויף זיך‪ ,‬אז דאס האט אנגעצינדען אין זיין‬ ‫פאר זיין מאמע‪" ,‬פיגא בת אדל בת הרה"ק אור‬ ‫הארץ א ברען צו עבודת השם‪.‬‬ ‫שבעת הימים רבי ישראל בעש"ט זי"ע"‪ ,‬זאל מען‬ ‫אים מזכיר זיין מיט די מאמע'ס נאמען‪.‬‬ ‫שוין פון אלץ קליין קינד האט רבי נחמן‬ ‫אנגעהויבן דינען דעם באשעפער און געזוכט‬ ‫שוין פון אלס גאר יונג קינד איז דער צדיק‬ ‫קרבת אלקים‪ ,‬און אזוי ווי דער ערשטער סעיף אין‬ ‫געווען באוויסט אלס א גאון בתורה און א חריף און‬ ‫שו"ע איז שויתי י‪-‬ה‪-‬ו‪-‬ה לנגדי תמיד‪ ,‬האט רבי‬ ‫בקי בתורה‪ ,‬מען האט שוין דאן געזעהן אז דא‬ ‫נחמן פראבירט צו אינזין האבן דעם שם פונעם‬ ‫וואקסט א ילד הפלא און א גאר קלוג קינד‪ ,‬שוין‬ ‫באשעפער שטענדיג‪ ,‬און דערפאר איז אויס‬ ‫דאן האט דער קינד עוסק געווען בתורה מיט א‬ ‫געקומען‪ ,‬אז זיצענדיג ביים מלמד האט ער נישט‬ ‫געוואלדיגע התמדה נפלאה‪ ,‬דער צדיק האט ווי‬ ‫מיט געהאלטן די לימודים‪ ,‬ווייל ער איז געווען‬ ‫באוויסט נישט געהאט באמת קיין רבי אדער מורא‬ ‫)כאילו( פאר'חלומ'ט אין זיין הייליגע עבודה‪ ,‬דער‬ ‫דרך וואס האט אים אריין געברענגט אין תורה און‬ ‫מלמד האט זיך געבייזערט אויף אים‪ ,‬אבער דער‬ ‫אינעם דרך אין עבודת השם‪ ,‬דער צדיק איז געווען‬ ‫צדיק רבי נחמן פלעגט געבן פארן מלמד פון די‬ ‫איינע פון די יחידים בדורו און אפילו נאך זיין דור‪,‬‬ ‫טאשן געלט וואס זיין מאמע פלעגט אים געבן‪3 ,‬‬ ‫וואס האט זיך מיט זיין אייגענע כוחות ארויף‬ ‫רובל פאר יעדן בלאט גמרא וואס דער מלמד האט‬ ‫געברענגט צו גאר א הויכע מדרגה אין תורה עבודת‬ ‫געלערנט מיט איהם‪.‬‬ ‫השם און גאר גרויסע קדושה‪.‬‬ ‫‪6‬‬ ‫און נישט וויסענדיג וויאזוי מען פירט א שיף‪ ,‬האט‬ ‫בנוגע די געוואלדיגע התמדת הלימוד פונעם‬ ‫ער שוין איינמאהל געשריגן מיט א אמת צום‬ ‫צדיק רבי נחמן זי"ע ווערט דערציילט‪ ,‬אז שוין אלס‬ ‫באשעפער אז די שיף זאל זיך צוריק שווימען‪.‬‬ ‫קינד האט ער אנגעהויבן מיט משניות‪ ,‬און‬ ‫לערנענדיג אליין האט ער בכלל נישט‬ ‫איינמאל איז געקומען צום שווער באזוכן א‬ ‫פארשטאנען וואס די משנה זאגט‪ ,‬פלעגט רבי‬ ‫עלטערע חשובע איד א תלמיד פונעם הייליגען‬ ‫נחמן אסאך וויינען צום באשעפער ער זאל זוכה‬ ‫מזריטשער מגיד זי"ע‪ ,‬און דער שווער נישט‬ ‫זיין צו וויסן און פארשטיין וואס די משנה זאגט‪ ,‬ביז‬ ‫וויסענדיג די גדלות פון זיין גרויסן איידעם רבי‬ ‫ער האט טאקע פארשטאנען‪ ,‬און אזוי האט ער‬ ‫נחמן‪ ,‬האט זיך אפגערעדט פאר דעם איד אויף זיין‬ ‫געטון מיט די קומענדיגע לימודים גמרא‪ ,‬רש"י‬ ‫איידעם און געזאגט‪ ,‬געמיינט האב איך אז ער איז א‬ ‫תוספות‪ ,‬שולחן ערוך‪ ,‬זוהר וכתבי אר"י און נאך‪ ,‬און‬ ‫גרויסער יחסן א אייניקל פון בעש"ט און רבי נחמן‬ ‫אויף דער דרך פלעגט ער אויך אסאך בעטן דעם‬ ‫הורדענקער‪ ,‬און נאך אנדערע צדיקים‪ ,‬אבער ער‬ ‫אויבערשטן און וויינען אז ער וויל זיין א הייליגע‬ ‫לערנט נישט‪ ,‬און דאווענט נישט‪ ,‬ער איז ממש אן‬ ‫און ערליכע איד‪ ,‬און אסאך געבעטן אויף יעדע‬ ‫עם הארץ‪.‬‬ ‫מידה באזונדער‪ ,‬און בכלל איז דאס געווען זיין‬ ‫הנהגה אויף אלעס וואס ער האט געוואלט‬ ‫דער איד האט נישט געגלייבט וואס ער הערט‪,‬‬ ‫אנקומען צו‪.‬‬ ‫האט ער צו געריפן דעם איידים רבי נחמן און‬ ‫פארהערט‪ ,‬דער איד האט ארויס גענומען א בבא‬ ‫ביי די ‪ 13‬יאר אלט האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫קמא גמרא‪ ,‬און עס האט זיך אויפגעמאכט ביי פרק‬ ‫הרבנית הצדקת מרת סאשיה ע"ה‪,‬‬ ‫ב' ביי די משנה‪" ,‬הכלב והגדי שקפצו מראש הגג"‪,‬‬ ‫בת הגביר רבי אפרים מהוסיאטין זי"ע‪.‬‬ ‫און דער איד האט געפרעגט פון רבי נחמן פשט אין‬ ‫די משנה‪ ,‬האט דער צדיק רבי נחמן געליינט ווי‬ ‫זיין שווער רבי אפרים איז געווען א גרויסער‬ ‫פאלגענד‪" ,‬הכלב והגדי שקפצו‪ ,‬א כלב און א גדי‬ ‫בעל מכניס אורח און אסאך גרויסע צדיקים זענען‬ ‫וואס האבן געטאנצען א מארטש"‪.‬‬ ‫איינגאשטאנען ביי אים אינדערהיים‪ ,‬און דער‬ ‫צדיק איז געווען אויף קעסט ביים שווער פאר‬ ‫דער איד האט זיך זייער אויפגערעגט‪ ,‬און‬ ‫אפאר יאר‪ ,‬דארט האט דער צדיק רבי נחמן זיך‬ ‫דערלאנגט פאר רבי נחמן א פאטש אין פנים‪ ,‬און‬ ‫געפירט זייער באהאלטן‪ ,‬ער פלעגט זיך שפילן מיט‬ ‫דערביי אים אנגעזידלט‪ ,‬היתכן‪ ,‬דו שעמסט זיך‬ ‫די בחורים‪/‬קינדער פון זיין יארגאנג‪ ,‬אבער‬ ‫נישט‪ ,‬די בוסט א אייניקל פון בעש"ט הקדוש און‬ ‫באהאלטענערהייט האט ער געדינט דעם‬ ‫נאך צדיקים‪ ,‬און דיין שווער האט זיך געלאזט‬ ‫באשעפער מיט א התלהבות עצומה‪ ,‬און קיינער‬ ‫קאסטן א גרויסן נדן ווייל די ביסט א יחסן‪ ,‬אבער‬ ‫אויסער די רעבעצין האט נישט געוואוסט‪ ,‬אפילו‬ ‫לערנען לערנסטו נישט קיין אות אחת און דו‬ ‫זיין שווער האט אויך נישט דאן געוויסט די גדלות‬ ‫דאווענסט נישט‪ ,‬ווי אזוי פאסט דאס פאר א יחסן‬ ‫בתורה און קדושה פון זיין גרויסן איידעם‪.‬‬ ‫ווי דיר זאל זיך אזוי אויפירן‪ ,‬דער צדיק רבי נחמן‬ ‫האט גארנישט געענטפערט‪ ,‬נאר דער צדיק האט‬ ‫אלס פרישער אינגערמאן זייענדיג נאר ‪ 13‬יאר‬ ‫געוויינט און געוויינט מיט ביטערע טרערן‪.‬‬ ‫אלט‪ ,‬ווען ער האט געוואוינט אין דעם שטעטל‬ ‫הוסיאטין אויף קעסט ביי זיין שווער‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫אפאר טאג דערנאך איז דער איד אהיים‬ ‫אסאך מאהל גיין צום טייך ביים עק פון שטאט‪ ,‬און‬ ‫געפארן‪ ,‬און ער האט געברויכט דורך גיין א וואלד‪,‬‬ ‫זיך אריין זעצן אין א שיפל און אויף בינדן דעם שיף‪,‬‬ ‫טיף אין וואלד הערט ער קולות און יללות‪ ,‬איז ער‬ ‫די שיף האט זיך גענומען שווימען אין טייך אריין‪,‬‬ ‫נאך געגאנגען דעם קול זעהן וואס גייט פאהר‪,‬‬ ‫און דארט אויפ'ן שיף האט רבי נחמן געהאט זיין‬ ‫אפשר קען ער עפעס העלפן‪ ,‬ביז ער האט געזען א‬ ‫התבודדות און אסאך געשריגן צום באשעפער‪ ,‬אין‬ ‫איד איינגעוויקלט און טלית און א פארדעקטע‬ ‫די שפעטערע יארן האט רבי נחמן געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫פנים און דער איד דאווענט מיט קולות וברקים‬ ‫דארט אויפן שיף האט ער זיך אויסגעלערנט וואס‬ ‫ונעימה יתירה‪ ,‬האט ער אויף געהויבן דעם טלית‪,‬‬ ‫מיינט דאווענען מיט א אמת צום באשעפער‪ ,‬ווייל‬ ‫און צו זיין וואונדער האט ער געזעהן‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫זייענדיג אליין אויף דעם שיף אינמיטן די וואסער‪,‬‬ ‫‪7‬‬ ‫מער האט דער צדיק וקדוש רבי נחמן געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫דער אינגער רבי נחמן וואס ער האט אפאר טעג‬ ‫ווען ער וואלט אין די אינגערע יארן געוואוסט ווי‬ ‫צוריק אנגעזידלט און געשלאגן‪.‬‬ ‫שטארק די כח התפילה איז‪ ,‬וואלט ער זיך נישט‬ ‫אבער דער אינגערמאן רבי נחמן איז געווען‬ ‫אזויפיל מסגף געווען זיין גוף‪ ,‬נאר וואלט אויס‬ ‫אזוי פאר'דבק'ט‪ ,‬אז ער האט גארנישט געשפירט‬ ‫געניצט די צייט צו מתפלל זיין און נענטער ווערן‬ ‫אז איינער האט אויף געדעקט זיין פנים‪ ,‬האט דער‬ ‫צום גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫איד צו געווארט ביז רבי נחמן האט געענדיגט‬ ‫ווי באקאנט איז תפילה און התבודדות געווען‬ ‫דאווענען‪ ,‬און ער האט זיך געבעטן ביי איהם אז ער‬ ‫פון די שטערקסטע עבודות אין ברסלב‪ ,‬און דאס‬ ‫זאל איהם מוחל זיין‪ ,‬האט רבי נחמן מסכים געווען‬ ‫האט דער צדיק וקדוש רבי נחמן אוועק געשטעלט‬ ‫צו מוחל זיין אויף די בזיונות‪ ,‬אבער נאר מיט איין‬ ‫פאר זיינע תלמידים דאן און אויך לדורות עולם‪ ,‬אז‬ ‫תנאי‪ ,‬אז ער וועט קיינעם נישט דערציילן וואס ער‬ ‫עס איז אויך פאר פשוטע מענטשן‪ ,‬און אז יעדער‬ ‫האט דא געזעהן כל זמן ער רבי נחמן לעבט‪ ,‬דאס‬ ‫קען אנקומען צו די העכסטע מדריגות‪ ,‬דורך‬ ‫איז געווען זיין עניוות און זיין געוואלדיגע דרך אין‬ ‫אמת'דיג מתפלל זיין און זיך מתבודד זיין און רעדן‬ ‫עבודת השם‪ ,‬אז ער האט באמת נישט געוואלט אז‬ ‫צום גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫מען זאל וויסן זיין גדלות און קדושה מיט וואס ער‬ ‫האט זיך געפירט‪.‬‬ ‫אמאל האט דער צדיק רבי נחמן געהערט‪ ,‬ווי‬ ‫זיינע מענטשן רעדן צווישן זיך אויף די גרויסקייט‬ ‫אזוי ווי פריער דערמאנט‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫פון זייער רבי‪ ,‬און זיי האבן געזאגט‪ ,‬אז עס מוז זיין‬ ‫וקדוש רבי נחמן חתונה געהאט ביי די ‪ 13‬יאר אלט‪,‬‬ ‫אז ער איז אנגעקומען צו זיינע מדריגות ווייל ער‬ ‫ביום חופתו ביי שחרית האט ער אנגעטראפן א‬ ‫האט א הויכע נשמה און ער איז א יחסן‪ ,‬האט רבי‬ ‫עלטערע אינגערמאן מיטן נאמען רבי שמעון‪ ,‬און‬ ‫נחמן זיך אנגערופן און געזאגט‪ ,‬אז נישט וועגן זיין‬ ‫דער חתן האט געכאפט א שמועס מיט דעם רבי‬ ‫נשמה אדער ייחוס איז ער אנגעקומען צו די אלע‬ ‫שמעון בתכלית מה חובת האדם בעולמו‪ ,‬און זיי‬ ‫מדרגות‪ ,‬נאר ווייל ער האט גאר אסאך‬ ‫האבן פארברענגט אין דעם שמועס א גאנצן טאג‬ ‫געהאראוועט און מתפלל געווען‪ ,‬און אז יעדער‬ ‫ביז צו די חופה‪.‬‬ ‫איד אפילו א גאר פשוטע איד קען אויך אנקומען‬ ‫דער רבי שמעון איז דעמאלסט נאך דעם‬ ‫צו די מדריגות‪.‬‬ ‫שמועס געווארן דער ערשטער חסיד פונעם צדיק‬ ‫רבי נחמן מברסלב‪ ,‬און איז אויך געווען זיין משמש‬ ‫זיין התמדת התורה איז געווען עד אין לשער‪,‬‬ ‫פאר יארן‪ ,‬און דער רבי שמעון האט עטליכע מאל‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי נחמן מברסלב זי"ע האט‬ ‫געבעטן פון זיין גרויסן רבין‪ ,‬אז רבי נחמן זאל אים‬ ‫קיינמאל נישט גע'בטל'ט קיין צייט‪ ,‬אויף אזוי‬ ‫צו זאגן אז ער וועט זיין משמש אויך לעתיד לבוא‪,‬‬ ‫ווייט‪ ,‬אז ווען ער פלעגט קומען אין שוהל צו‬ ‫אבער רבי נחמן האט דאס נישט געוואלט אים נאך‬ ‫שחרית‪ ,‬ביז מען האט זיך געגרייט צו דאווענען און‬ ‫געגעבן‪ ,‬ביז איינמאל איז געווען א מעשה פון‬ ‫מען האט זיך למעשה געשטעלט דאווענען‪ ,‬האט‬ ‫מסירות נפש פון רבי שמעון‪ ,‬און דעמאלט האט רבי‬ ‫דער צדיק שוין אריין געכאפט לערנען ‪ 4‬דפים‬ ‫נחמן אים צו געזאגט‪ ,‬אז ער וועט אים קענען‬ ‫שולחן ערוך‪.‬‬ ‫משמש זיין אויך לעתיד לבוא‪.‬‬ ‫אין שיחות הר"ן אות ע"ו ווערט אויסגערעכנט‬ ‫עס ווערט דערציילט גאר אסאך מעשיות וואס‬ ‫מער פון דעם צדיק'ס געוואלדיגע התמדת התורה‪,‬‬ ‫ברענגען נאר אביסל ארויס די הייליגע עבודה און‬ ‫אבער דער עיקר זעהט מען וואס ער האט‬ ‫הארעוואניע פונעם צדיק וקדוש רבי נחמן‬ ‫געפאדערט פון זיינע מענטשן‪ ,‬איז דאס איז געווען‬ ‫מברסלב זי"ע‪ ,‬ווי ער האט יעדע מינוט פון זיין‬ ‫צו לערנען יעדן טאג‪ ,‬און דארט אין שיחות הר"ן‬ ‫לעבן געהארעוועט צו נענטער ווערן צום גרויסן‬ ‫שטייט בזה"ל‪ַ " ,‬וּפ ַעם ֶא ָחד ִח ֵשּׁב ַר ֵבּנוּ זִ כְ רוֹנוֹ ִל ְב ָרכָ ה‪,‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬אבער מיט דעם אלעם האט ער‬ ‫ַמה ֶשּׁ ָה ָא ָדם ָצ ִרי‪ִ ‬ל ְלמֹד ְבּכָ ל יוֹם ַעד ֶשׁ ֵאין ַהיּוֹם‬ ‫עטליכע מאל געזאגט און זיינע שפעטערע יארן‪,‬‬ ‫ַמ ְס ִפּיק‪ְ .‬דּ ַהיְ נוּ ִלגְ מֹר ְבּכָ ל ָשׁנָ ה ַשׁ"ס ִעם ָה ִרי"ף‬ ‫אז מען קען אנקומען צו די אלע מדריגות אסאך‬ ‫דוֹלים‪ ,‬וְ כָ ל‬ ‫ן־ערוּ‪ַ ‬הגְּ ִ‬ ‫וְ ָהרֹא"שׁ‪ ,‬וְ ַא ְר ָבּ ָעה ֻשׁ ְל ָח ָ‬ ‫גרינגער מיט תפילה און התבודדות אליין‪ ,‬און נאך‬ ‫‪8‬‬ ‫וויבאלד די דרך פונעם צדיק איז דאן געווען א‬ ‫ַה ִמּ ְד ָר ִשׁים כֻּ ָלּם‪ ,‬וְ כָ ל ִס ְפ ֵרי ַהזּ ַֹהר וְ ִתקּוּנִ ים וְ ז ַֹהר ָח ָדשׁ‪,‬‬ ‫חידוש בעולם החסידות‪ ,‬האט דאס ארויס גערופן‬ ‫וְ כָ ל ִס ְפ ֵרי ַק ָבּ ָלה ֵמ ָה ֲא ִר"י זִ כְ רוֹנוֹ ִל ְב ָרכָ ה"‪.‬‬ ‫התנגדות פון אסאך צדיקי הדור‪.‬‬ ‫מען זעהט די לשון וואס דער צדיק האט‬ ‫אבער דער צדיק האט זיך פאר גארנישט אפ‬ ‫געזאגט " ַעד ֶשׁ ֵאין ַהיּוֹם ַמ ְס ִפּיק"‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫געשטעלט וויסענדיג אז ער ארבעט זיך אליין צו‬ ‫האט טאקע געמיינט צו זאגן כפשוטו‪ ,‬אז א‬ ‫ברענגען נענטער צום גרויסן באשעפער‪ ,‬און אויך‬ ‫מענטש זאל האבן קביעות עיתים לתורה און אויך‬ ‫האט ער מיט דעם דרך אסאך אידן מקרב געווען‬ ‫א ציל וויפיל צו לערנען‪ ,‬און ער זאל זיך שטעלען‬ ‫צום באשעפער און זיי ארויף געברענגט צום דרך‬ ‫א ציל וואס ער קען עס כמעט נישט אניאגן‪ ,‬און‬ ‫האמת ווי אזוי מען ברויך דינען דעם באשעפער‪,‬‬ ‫אזוי אויף דעם דרך פלעגט דער צדיק טאקע טון‪,‬‬ ‫אבער ווי עס איז באקאנט האבן רוב גדולי הדור‬ ‫אפילו ווען ער האט שוין געהאט א עדה חסידים‪,‬‬ ‫שפעטער מודה געווען‪ ,‬אז דער צדיק איז געווען א‬ ‫און ער איז געווען פארנומען מיט זיינע מענטשן‪,‬‬ ‫עובד השם באמת און האבן שפעטרע יארן מפליא‬ ‫האט ער כסדר געלערנט מיט א געוואלדיגע‬ ‫געווען זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע‬ ‫התמדה‪.‬‬ ‫קדושה מיט וואס ער האט זיך זיין גאנץ לעבן‬ ‫געפירט‪.‬‬ ‫אויך האט דער הייליגער צדיק רבי נחמן זי"ע‬ ‫געהאט אן עבודה גדולה אין זיך אויף פירן מיט א‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע‬ ‫געוואלדיגע פשטות‪ ,‬און ער האט דאס אריין‬ ‫האט געהאט גרויס השתוקקות און מסירות נפש‬ ‫געברענגט ביי זיינע תלמידים‪ ,‬ווי צום ביישפיל אין‬ ‫אנצוקומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬און טאקע בשנת‬ ‫אוֹהב‬ ‫לקוטי מוהר"ן תורה ק"ד )תנינא( שטייט ָהיָ ה ֵ‬ ‫תקנ"ט האט דער צדיק מחליט געווען און זיך‬ ‫י־א ָדם‪,‬‬‫ְמאֹד ֶאת ָה ֲעבוֹדוֹת ַה ְפּשׁוּטוֹת ֶשׁל ְס ָתם ְבּנֵ ָ‬ ‫ארויס געלאזט אויפן וועג קיין ארץ ישראל‪ ,‬קודם‬ ‫אוֹהב ְמאֹד ִמי‬ ‫שׁוּטים ַהכְּ ֵשׁ ִרים‪ ,‬וְ ָהיָ ה ֵ‬ ‫ָה ֲאנָ ִשׁים ַה ְפּ ִ‬ ‫איז דער צדיק אנגעקומען קיין איסטנבול‪ ,‬און‬ ‫דּוּרים‬ ‫לוֹמר ַה ְר ֵבּה ְתּ ִחנּוֹת ַוּב ָקּשׁוֹת ְבּתוֹ‪ַ ‬ה ִסּ ִ‬ ‫ֶשׁיָּ כוֹל ַ‬ ‫דארט האט זיך דער צדיק אויף געהאלטן פאר א‬ ‫מוֹן־עם ַהכְּ ֵשׁ ִרים‪ .‬וְ ָהיָ ה ַמזְ ִהיר‬ ‫ַ‬ ‫דוֹלים‪ ,‬כְּ ֶד ֶר‪ַ ‬ה ֲה‬ ‫ַהגְּ ִ‬ ‫שטיק צייט‪ ,‬ערב ראש השנה בשנת תקנ"ט איז‬ ‫אוֹתנוּ כַּ ָמּה ְפּ ָע ִמים‪ְ ,‬לזַ ֵמּר זְ ִמירוֹת ְבּ ַשׁ ָבּת‪,‬‬ ‫וּמוֹכִ ַיח ָ‬ ‫דער צדיק אנגעקומען קיין חיפה‪.‬‬ ‫כוֹעס ְמאֹד ַעל ִמי ֶשׁהוּא ָחכָ ם ְבּ ֵעינָ יו‬ ‫וְ ָהיָ ה ַמ ְק ִפּיד וְ ֵ‬ ‫ווי עס ווערט געברענגט פון די תלמידים‪ ,‬האט‬ ‫י־שׁ ָבּת‬‫מוֹצ ֵא ַ‬‫וְ ֵאינוֹ ִמ ְת ַא ֵמּץ ְלזַ ֵמּר זְ ִמירוֹת ְבּ ַשׁ ָבּת ְוּב ָ‬ ‫דער צדיק שפעטער דערציילט‪ ,‬אז ער האט דארט‬ ‫אוֹ ְשׁ ָאר ֲעבוֹדוֹת ְפּשׁוּטוֹת‪ ,‬כִּ י ִע ָקּר ַהיַּ ֲהדוּת הוּא‬ ‫אין ארץ ישראל גאר אסאך אויף געטון אין דברים‬ ‫ִבּ ְפ ִשׁיטוּת ִוּב ְת ִמימוּת גָּ מוּר‪ְ ,‬בּ ִלי שׁוּם ָחכְ מוֹת‪ ,‬כַּ ְמב ָֹאר‬ ‫נשגבים‪ ,‬און ווי דער צדיק האט זיך כמה פעמים‬ ‫ֶא ְצ ֵלנוּ כְּ ָבר כַּ ָמּה ְפּ ָע ִמים‪ .‬וְ גַ ם הוּא ְבּ ַע ְצמוֹ‪ ,‬זִ כְ רוֹנוֹ‬ ‫אליין אויס געדריקט ווען ער איז צוריק געקומען‬ ‫חוֹל ַאת ַהכָּ ֵבד ֶשׁנִּ ְס ַתּ ֵלּק‬‫ִל ְב ָרכָ ה‪ ,‬ק ֶֹדם ֶשׁ ִהגִּ ַיע לוֹ ַה ַ‬ ‫פון ארץ ישראל איבער די גרויסקייט פון זיין אין‬ ‫ַעל־יָ דוֹ‪ ,‬ק ֶֹדם ָלזֶ ה‪ ,‬כָּ ל יָ ָמיו ָהיָ ה ְמזַ ֵמּר זְ ִמירוֹת ַה ְר ֵבּה‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬ווי מען זעהט ווי דער צדיק דריקט זיך‬ ‫י־שׁ ָבּת‪ .‬ווייל זיין עבודה‬ ‫מוֹצ ֵא ַ‬ ‫ְבּכָ ל ַשׁ ָבּת וְ ַשׁ ָבּת ְוּב ָ‬ ‫אויס בזה"ל‪" ,‬כל מקום שאני הולך‪ ,‬אני הולך לארץ‬ ‫איז געווען בתמימות און מיט א געוואלדיגע‬ ‫ישראל"‪ ,‬אויך האט דער צדיק זיך איינמאל אויס‬ ‫פשטות‪.‬‬ ‫געדריקט בזה"ל‪" ,‬מי שרוצה להיות יהודי‪ ,‬אי אפשר‬ ‫בשנת תק"ן נאכן פטירה פון זיין שווער‪ ,‬האט‬ ‫כי אם על ידי ארץ ישראל"‪.‬‬ ‫זיך דער צדיק רבי נחמן אריבער געצויגן צום‬ ‫אויך קען מען זעהן דאס חביבות פונעם צדיק‬ ‫שטאט מדבדיבקה‪ ,‬דארט האבן זיך שוין גאר אסאך‬ ‫צו ארץ ישראל‪ ,‬ווי דער צדיק האט שפעטער‬ ‫אידן יראים ושלימים מדבק געווען אינעם צדיק‬ ‫מסביר געווען פאר די תלמידים‪ ,‬אז אלע זיינע‬ ‫און זענען געקומען מקבל זיין א דרך אין עבודת‬ ‫מדריגות האט ער משיג געווען דארט אין ארץ‬ ‫השם‪ ,‬דער צדיק האט מיט א מסירת נפש דארט‬ ‫ישראל‪ ,‬און מען דערציילט‪ ,‬אז אזוי ווי דער צדיק‬ ‫געדינט דעם באשעפער און עוסק געווען בתורה‬ ‫איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬און געגאנגען ד'‬ ‫און אויך אין זיין גרויסע עבודה פון התבודדות‬ ‫אמות אין ארץ ישראל‪ ,‬האט ער געזאגט פאר זיין‬ ‫בשם‪ ,‬און דאס האט ער אריין געלייגט אין די אידן‬ ‫משמש‪ ,‬אז ער איז שוין גרייט אהיים צו פארן‪ ,‬ווייל‬ ‫וואס זענען געקומען מיט האלטן זיין עבודה‪ ,‬און‬ ‫‪9‬‬ ‫געווען אין דעם עניין צו ברענגען א תיקון פאר די‬ ‫ער האט שוין משיג געווען די הויכע מדריגות וואס‬ ‫וואס דארפן עס‪ ,‬אבער זיי זענען נישט אנגעקומען‬ ‫ער האט געוואלט משיג זיין‪.‬‬ ‫צו דעם בשלימות‪ ,‬אבער ער האט זוכה געווען‬ ‫דערצו צוליב זיין עבודת הקטנות ומסירת נפש‪ ,‬און‬ ‫נאכן צוריק קומען פון ארץ ישראל איז דער‬ ‫צוליב וואס ער האט ליידער פארלוירן די ווייב און‬ ‫צדיק קודם צוריק געפארן קיין מדבדיבקה‪ ,‬און נאך‬ ‫עטליכע קינדער יונגערהייט רח"ל‪.‬‬ ‫א יאר האט זיך דער צדיק אריבער געצויגן קיין‬ ‫זלאטיפאלע‪ ,‬דארט אין שטאט האט דאן געוואוינט‬ ‫אויך נאכן צוריק קומען פון ארץ ישראל האט‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬אבער ליידער‬ ‫דער צדיק אנגעהויבן רעדן פון דעם עניין פון ראש‬ ‫האט דארט אויס געבראכן א מחלוקה צווישן רבי‬ ‫השנה‪ ,‬וואס כידוע איז ראש השנה געווען די‬ ‫נחמן און די חזנים פון שטאט‪ ,‬און דאס האט‬ ‫העכסטע זמן ביים צדיק וקדוש רבי נחמן זי"ע‪ ,‬און‬ ‫געמאכט א שטיקל פירד צווישן דעם צדיק רבי‬ ‫ער האט געזאגט אז‪" ,‬קיין גרעסערס דערפון איז‬ ‫נחמן און דער הייליגער שפאלער זיידע‪ ,‬אבער‬ ‫נישט דא ווי צו זיין ביי מיר אויף ראש השנה"‪ ,‬אויך‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דאס איז געווען‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪" ,‬ראש השנה דארפן אלע‬ ‫העכערע זאכן וואס אונז פשוטע מענטשן קענען‬ ‫זיין"‪ ,‬און דער הייליגער צדיק רבי נחמן האט‬ ‫נישט משיג זיין‪ ,‬ובמקום גדולים על תעמוד‪ ,‬און די‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דעם עניין פון ראש השנה האט ער‬ ‫צדיקים בדורו האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער‬ ‫באקומען א מתנה פונעם באשעפער‪ ,‬און אז ער‬ ‫הייליגער שפאלער זיידע האט אליין מעיד געווען‬ ‫האט דאס נישט באקומען בירושה אדער דורך‬ ‫אויף הרה"ק רבי נחמן מברסלב זי"ע‪ ,‬אז ער איז א‬ ‫עבודות און השגות‪ ,‬נאר דער גרויסער באשעפער‬ ‫צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫האט דאס אים געגעבן א מתנה אז ער זאל וויסן‬ ‫וואס ראש השנה איז‪ ,‬און דער צדיק רבי נחמן האט‬ ‫בערך בשנת תקס"ב האט זיך דער צדיק רבי‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז אפילו נשמות וואס ער קען נישט מתקן‬ ‫נחמן געצויגן צום שטאט ברסלב‪ ,‬און דארט האט‬ ‫זיין א גאנץ יאהר‪ ,‬איז ער ראש השנה אלעמען‬ ‫דער צדיק אנגעהויבן פירן זיין חסידות וואס איז‬ ‫מתקן‪.‬‬ ‫ביז היינט באקאנט אלס איינע פון די גרעסטע‬ ‫חסידות'ער‪ ,‬דארט האבן זיך אנגעהויבן מדבק זיין‬ ‫עס איז געבליבן אסאך דברי תורה און חיבורים‬ ‫צום צדיק אידן גדולים וקדושים בדורו ובתוכם איז‬ ‫נפלאים פון דעם צדיק ובתוכם‪.‬‬ ‫געווען איינע פון זיינע גרעסטע תלמידים הרה"ק‬ ‫רבי נתן שטרנהרץ הנקרא בפי כל ר' נתן מברסלב‬ ‫ספר ליקוטי מוהר"ן‪ ,‬תורותיו‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דארט האט דער צדיק געוואוינט כמעט‬ ‫ספר המידות‪ ,‬ערכים על ספרות חז"ל‪,‬‬ ‫ביז צו זיין הסתלקות‪ ,‬און עס איז מקובל אז דארט‬ ‫סיפורי מעשיות‪ ,‬סיפורי צדיקים סיפור ע"י רבינו‬ ‫אין שטאט ברסלב האט דער צדיק איבער געגעבן‬ ‫זי"ע משנים קדמוניות‪,‬‬ ‫גאר אסאך דרשות און שיחות וואס זענען‬ ‫שיחות הר"ן‪ ,‬קובץ שיחות מרבינו זי"ע‪,‬‬ ‫שפעטער פארשריבן געווארן דורך זיין גרויסן‬ ‫מגילת סתרים‪ ,‬לגבי ביאת המשיח‪,‬‬ ‫תלמיד רבי נתן מברסלב זי"ע‪ ,‬אויך איז מקובל די‬ ‫הספר הנשרף והסתר הגנוז‪,‬‬ ‫מנהג‪ ,‬אז די תלמידים זענען געקומען בקביעות צו‬ ‫סדר תיקון הכללי‪ ,‬ליקוט של עשרה פרקים מספר‬ ‫זייער רבין רבי נחמן מברסלב זי"ע אויף דריי זמנים‬ ‫תהילים‪,‬‬ ‫אין יאר‪ ,‬ראש השנה‪ ,‬שבת חנוכה‪ ,‬שבועות‪ ,‬וואס די‬ ‫שבחי הר"ן‪ ,‬שבחיו של רבי נחמן זי"ע‪,‬‬ ‫דריי זמנים זענען געווען גאר געהויבענע זמנים‬ ‫חיי מוהר"ן‪,‬‬ ‫ביים צדיק‪.‬‬ ‫ליקוטי עצות‪.‬‬ ‫נאכדעם וואס דער צדיק רבי נחמן איז צוריק‬ ‫ער האט געהאט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫געקומען פון ארץ ישראל‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫אנגעהויבן רעדן און טוהן אין תיקון נשמות‪ ,‬אזוי‬ ‫בתו הצדקת מרת אדל ע"ה‪ ,‬בזיווג ראשון אשת‬ ‫אויך האט ער אנגעהויבן רעדן וועגן דעם עניין פון‬ ‫הרה"ק רבי יוסף יוסקא אויערבאך זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק‬ ‫תיקון הכללי‪ ,‬אויף דעם עניין פון תיקון הכללי האט‬ ‫רבי אברהם דב מחמלניק זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי‬ ‫רבי נחמן געזאגט‪ ,‬אז אסאך צדיקים האבן עוסק‬ ‫‪10‬‬ ‫ער אמאל דורך דעם שטאט‪ ,‬און דאן האט דער‬ ‫יעקב יוסף בעל תולדות יעקב יוסף מפולנאה זי"ע‪,‬‬ ‫צדיק דערציילט‪ ,‬אז בערך ‪ 70‬יאר צוריק האבן די‬ ‫בזיווג שני אשת הרה"ק רבי יצחק אייזיק רובין‬ ‫רשעים די קאזאקין ימ"ש אפ געראכטן א‬ ‫מדוברובנה זי"ע‪,‬‬ ‫שרעקליכע שחיטה אין דעם שטאט אומאן‪ ,‬און זיי‬ ‫בתו הצדקת מרת שרה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי יצחק‬ ‫האבן רח"ל אויס גע'הרג'ט ‪ 30‬טויזענט אידן צדיקים‬ ‫אייזיק רובין מדוברובנה זי"ע‪,‬‬ ‫וקדושים‪ ,‬און די צדיקים זענען געקומען לקבר‬ ‫בתו הצדקת מרים ע"ה‪ ,‬נתארסה להרה"ק רבי‬ ‫ישראל אין א קבר אחים אויפן ביה"ח אין שטאט‬ ‫שמואל ב"ר משה זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי מנחם מענדל‬ ‫אומאן‪ ,‬און דער צדיק האט דאן קלאר געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫מוויטעפסק זי"ע‪ ,‬אבל נפטר קודם החתונה‪ ,‬אשת‬ ‫ער וויל אויך דארט ליגן לאחר מאה ועשרים‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי פנחס פייבוש הורוויץ זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק‬ ‫רבי לייבוש מוולוצ'סיק זי"ע‪,‬‬ ‫ווי באקאנט איז דאס חסידות ברסלב דאס‬ ‫בתו הצדקת מרת חי' ע"ה‪ ,‬בזיווג ראשון אשת‬ ‫איינציגסטע חסידות וואס די רבי האט נישט‬ ‫הרה"ק רבי זלמן לוברסקי מקרמנצ'וג זי"ע‪ ,‬ובזיווג‬ ‫איבער געלאזט קיין ממלא מקום וואס זאל‬ ‫שני אשת הרה"ק רבי אהרן קלוצקער זי"ע‪ ,‬נכד‬ ‫ווייטער פירן דאס רבנות‪ ,‬אבער בדרך נפלא האט‬ ‫הבעל התניא זי"ע‪,‬‬ ‫זיך דאס חסידות פארשפרייט נאכן הסתלקות‬ ‫בתו הצדקת מרת פיגא ע"ה‪ ,‬נפטר בילדותה‪,‬‬ ‫פונעם צדיק צו איינע פון די גרעסטע חסידות'ער‬ ‫בנו הצדיק שלמה אפרים ע"ה‪ ,‬נפטר בילדותו‪,‬‬ ‫אין די וועלט‪ ,‬זיין דרך אין עבודת השם איז נתקבל‬ ‫בנו הצדיק יעקב ע"ה‪ ,‬נפטר בילדותו‪.‬‬ ‫געווארן אין די גאנצע וועלט‪ ,‬און טויזענטער אידן‬ ‫ווערן טאג טעגליך נתקרב צום גרויסן באשעפער‬ ‫ליידער האט דער צדיק וקדוש רבי נחמן‬ ‫מיטן כוח של אותו זקן דער הייליגער צדיק וקדוש‬ ‫מברסלב זי"ע גאר אסאך צער מיט געמאכט אין זיין‬ ‫רבי נחמן מברסלב זי"ע‪.‬‬ ‫לעבן‪ ,‬קודם האט ער ליידער פארלוירן זיין‬ ‫רעבעצין די צדקת יונגערהייט‪ ,‬דערנאך האט דער‬ ‫און ווי די צוואה וואס דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫צדיק פארלוירן קינדער יונגערהייט‪ ,‬אויך האט‬ ‫נחמן זי"ע האט איבער געלאזט בזה"ל‪" ,‬הראש‬ ‫דער צדיק גאר אסאך מיט געמאכט צער און‬ ‫השנה שלי עולה על הכל‪ .‬והיה פלא אצלי‪ ,‬מחמת‬ ‫יסורים נוראים‪ ,‬אבער דאס אלעס האט דעם צדיק‬ ‫שהמקורבים אלי מאמינים לי‪ ,‬ולמה לא יזהרו כל‬ ‫בכלל נישט מבטל געווען פון זיין עבודת הקודש‪,‬‬ ‫האנשים המקורבים אלי שיהיו כולם על ראש‬ ‫דער צדיק האט זיין גאנצע לעבן געלעבט מיט זיין‬ ‫השנה‪ ,‬איש לא יעדר‪ ,‬כי כל עניין שלי הוא רק ראש‬ ‫שטארקע אמונה אינעם גרויסן באשעפער און‬ ‫השנה‪ .‬והזהיר לעשות כרוז שכל מי שסר‬ ‫דאס אלעס איז געווען מיט א שמחה עצימה‪.‬‬ ‫למשמעתו ומקורב אליו יהיה על ראש השנה אצלו‪,‬‬ ‫לא יחסר איש‪ .‬ומי שזוכה להיות על ראש השנה‬ ‫ליידער די לעצטע יארן האט דער צדיק וקדוש‬ ‫ראוי לו לשמוח מאוד מאד‪" .‬אכלו מעדנים ושתו‬ ‫מיט געמאכט גאר שווערע יסורים‪ ,‬אבער די גאנצע‬ ‫ממתקים כי חדוות ה' היא מעוזכם" וזה נאמר על‬ ‫צייט האט דער צדיק מצדיק געווען דעם דין און‬ ‫ראש השנה”‪ .‬ועוד הוסיף‪" ,‬לא מבעיא אתם‪ ,‬אלא כל‬ ‫געדינט דעם גרויסן באשעפער מיט א שמחה‪ ,‬פאר‬ ‫העולם כולו תלוי בראש השנה שלי"‪.‬‬ ‫בערך ‪ 8‬חדשים האט זיך דער צדיק געצויגן קיין‬ ‫לעמבערג לצורך רפואה‪ ,‬אבער ליידער האבן די‬ ‫אויך איז באקאנט‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫דאקטורים נישט געקענט העלפן דעם צדיק‪ ,‬אויך‬ ‫נחמן מברסלב זי"ע האט צו געריפן ממש בעפאר‬ ‫האט דאן באטראפן דעם צדיק נאך א צרה‪ ,‬ווען זיין‬ ‫ער איז נסתלק געווארן‪ ,‬זיינע צוויי גרויסע‬ ‫ביהמ"ד און זיין הויז איז ליידער ארויף אין פלאמען‬ ‫תלמידים הרה"ק רבי אהרן מברסלב זי"ע און‬ ‫אין שטאט ברסלב און אינגאנצן חרוב געווארן‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי מנמירוב זי"ע‪ ,‬און זיי גענומען‬ ‫אלס עדות אז זיי זאלן איבער געבן די ווערטער‪,‬‬ ‫דאן האט זיך דער צדיק די לעצטע יאר בחייו‬ ‫"שכל מי שיבוא לקברו‪ ,‬ויתן שם פרוטה לצדקה‬ ‫אריבער געצויגן צום שטאט אומאן‪ ,‬און דארט האט‬ ‫לעילוי נשמתו‪ ,‬ויאמר שם את עשרת המזמורים‬ ‫דער צדיק ווייטער געפירט זיין חסידות מיט זיינע‬ ‫שבתיקון הכללי‪ ,‬אזי‪ ,‬אפילו אם גדלו ועצמו‬ ‫גרויסע תלמידים‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז אפאר יאר‬ ‫עוונותיו וחטאיו מאוד מאוד‪ ,‬חס ושלום‪ ,‬אזי‬ ‫בעפאר דער צדיק האט זיך געצויגן קיין אומאן‪ ,‬איז‬ ‫‪11‬‬ ‫פרייטאג צונאכט ביי קידוש די בעכער אראפ‬ ‫אתאמץ ואשתדל לאורך ולרוחב להושיעו ולתקנו"‪,‬‬ ‫געפאלן און זיך אויסגעגאסן‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫והוסיף "רק שיקבל על עצמו להבא שלא ישוב אל‬ ‫נחמן זי"ע זיך אנגערופן בזה"ל‪" ,‬היינט האבן מיר‬ ‫דרכו הרעה"‪,‬‬ ‫איינגעפלאנצט דעם נאמען ברסלב‪ ,‬און אונזערע‬ ‫מענטשן וועלן שוין אויף אייביג גערופן ווערן אויפן‬ ‫"אז ווער עס וועט זיך משתדל זיין צו קומען‬ ‫נאמען פון דעם שטאט ברסלב"‪.‬‬ ‫אויף זיין ציון הקדוש‪ ,‬און ער וועט געבן א פרוטה‬ ‫•••‬ ‫פאר צדקה לעילוי נשמתו‪ ,‬און ער וועט זאגן די ‪10‬‬ ‫בעפאר דער צדיק איז קומען וואוינען קיין‬ ‫קאפיטלעך פון תיקון הכללי‪ ,‬דאן אפילו ער וועט‬ ‫ברסלב‪ ,‬האט דער צדיק וקדוש רבי נחמן זי"ע‬ ‫ח"ו זיין א בעל עבירה פיל מיט גרויסע חטאים‪ ,‬וועט‬ ‫געוואוינט אין זלאטיפאלע‪ ,‬ער איז געקומען‬ ‫ער דער צדיק זיך משתדל זיין אויף די לענג און די‬ ‫וואוינען אין זלאטיפאלע ממש פאר ראש השנה‪,‬‬ ‫ברייט צו העלפן דעם איד‪ ,‬אבער דער צדיק האט‬ ‫און די שטאט מענטשן האבן געהערט‪ ,‬אז עס איז‬ ‫מוסיף געווען‪ ,‬אז מען זאל זיך מקבל זיין מכאן‬ ‫געקומען צו זיי אין שטאט א נייע רבי וואוינען‪ ,‬און‬ ‫ולהבא נישט צו זינדיגן"‪.‬‬ ‫זיי האבן שוין געהאט געהערט בעפאר‪ ,‬אז ביי דעם‬ ‫אויך איז באוויסט גאר אסאך מאמרים פונעם‬ ‫רבי איז די יו"ט ראש השנה א גרויסע טאג און אלע‬ ‫צדיק וועגן דינען דעם באשעפער מיט א שמחה‪,‬‬ ‫זיינע מענטשן קומען צו אים לכבוד ראש השנה‪,‬‬ ‫און אז א איד טאר קיינמאל נישט אויף געבן אפילו‬ ‫זענען זיי געגאנגען לאדענען דעם רבי'ן‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫מען איז ליידער גאר ווייט אוועק פונעם דרך‬ ‫קומען דאווענען אלע תפילות ימים נוראים אין די‬ ‫האמת‪ ,‬ווייל א איד איז קיינמאל נישט פארלוירן‪,‬‬ ‫שטאטישע שול‪ ,‬און זיי וועלן אים איבערגעבן‬ ‫ובתוכם האט דער צדיק געזאגט‪.‬‬ ‫אלעס‪ ,‬ער וועט קענען צושיקן זיינע בעלי תפילות‬ ‫"מצווה גדולה להיות בשמחה תמיד"‪.‬‬ ‫וכו'‪.‬‬ ‫"אין שום יאוש בעולם כלל"‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי נחמן זי"ע האט טאקע‬ ‫"כל העולם כולו גשר צר מאוד‪ ,‬והעיקר ‪ -‬לא‬ ‫אנגענומען די איינלאדענונג פון די שטאט‬ ‫להתפחד כלל"‪.‬‬ ‫מענטשן און אלעס איז געפארן כשורה‪ ,‬אבער יום‬ ‫"אם אתה מאמין שיכולים לקלקל‪ ,‬תאמין שיכולים‬ ‫הקדוש איז צו געגאנגען איינער פון די שטאט‬ ‫לתקן"‪.‬‬ ‫מענטשן אהן דעם וואס דער רבי זאל אים צושיקן‬ ‫"כשאדם יודע שכל מארעותיו הם לטובתו‪ ,‬זאת‬ ‫צום עמוד צו שחרית‪ ,‬און יענעמס שווער איז צו‬ ‫הבחינה היא מעין עולם הבא"‪.‬‬ ‫געגאנגען צום עמוד ביי מוסף‪ ,‬און עס האט זייער‬ ‫געשטערט דעם רבין‪ ,‬ווייל דער צדיק האט דאן‬ ‫אויך האט דער צדיק גאר שטארק מדגיש‬ ‫פארארבעט גרויסע זאכן און פראבירט מבטל זיין‬ ‫געווען‪ ,‬אז התקרבות צו צדיקי אמת איז איינע פון‬ ‫א גזירה וואס האט ליידער דאן געשוועבט אויף‬ ‫די יסודות פאר איד‪ ,‬ווייל דורך זיך מדבק זיין אין‬ ‫כלל ישראל‪.‬‬ ‫צדיקי אמת קומט מען אן צו דעם אמת'ן אמונה‬ ‫טהורה אינעם גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫לפלא איז דער וואס איז צו געגאנגען צום‬ ‫עמוד פאר מוסף פלוצלינג שטים געווארן‪ ,‬און ער‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ח"י תשרי ב' דחוה"מ‬ ‫האט נישט געקענט ארויס זאגן א ווארט‪ ,‬און בלית‬ ‫סוכות בשנת תקע"א זייענדיג נאר ‪ 38‬יאר אלט‪,‬‬ ‫ברירה איז ער אוועק געגאנגען פון דעם עמוד‪ ,‬און‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט אומאן‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי נחמן זי"ע האט צו געשיקט זיין בעל‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫תפילה צום עמוד‪ ,‬און מיט דעם האט דער צדיק‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫מבטל געווען די גזירה‪ ,‬מוצאי יום הקדוש האט‬ ‫דער רבי געזאגט‪ ,‬אז די חזנים וואס זענען היינט‬ ‫מעשיות‬ ‫צוגעגאנגן זענען געווען אזוי ווי די מטבע פון‬ ‫אברהם אבינו ע"ה‪ ,‬וואס ווי באקאנט זאגן חז"ל‪ ,‬אז‬ ‫דער צדיק רבי נחמן האט געוואוינט די לעצטע‬ ‫די מטבע וואס אברהם אבינו האט געמאכט‪ ,‬איז‬ ‫‪ 8‬יאהר פון זיין לעבן אין די שטאט ברסלב‪ ,‬די‬ ‫געווען אויף די מטבע אויס געקריצט "בחור‬ ‫ערשטע שבת וואס ער איז געווען אין ברסלב‪ ,‬איז‬ ‫‪12‬‬ ‫איז געווען צווישן די גרויסע תלמידים פונעם‬ ‫ובתולה" פון איין זייט‪ ,‬און "זקן וזקנה" פון די‬ ‫בעש"ט זי"ע‪ ,‬אז ער וועט נעמען אחריות און‬ ‫אנדערע זייט‪ ,‬אזוי אויך די חזנים דער אינגערמאן‬ ‫אכטונג געבן אויפן קינד ביז מען וועט צוריק‬ ‫פון שחרית און דער עלטערער פון מוסף האבן‬ ‫קומען‪ ,‬און בזכות דעם האט רבי נחמן זוכה געווען‬ ‫ביידע פשוט געוואלט געפעלן זייערע ב"ב אין די‬ ‫צו זעהן דעם הייליגן תולדות בלויז איין מאהל אין‬ ‫עזרת נשים‪.‬‬ ‫זיין לעבן‪ ,‬און דער צדיק רבי נחמן האט שטענדיג‬ ‫•••‬ ‫מכיר טוב געווען פארן צדיק רבי חיים קראסנע'ר‬ ‫נאכן וואוינען ‪ 2‬יאהר אין זלאטיפאלע ווי ער‬ ‫אויף דעם זכי'‪.‬‬ ‫האט געליטן געפערליכע רדיפות און די מחלוקת‬ ‫•••‬ ‫אויף רבי נחמן האט זיך ליידער געשטארקט פון‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע‬ ‫טאג צו טאג דארט אין זלאטיפאלע‪ ,‬איז דער צדיק‬ ‫פלעגט אסאך צו פאסטן‪ 18 ,‬מאהל א יאהר האט‬ ‫רבי נחמן אריבער וואוינען קיין ברסלב‪ ,‬און רבי‬ ‫ער געפאסט משבת לשבת זיך מסגף צו זיין‪ ,‬איין‬ ‫נחמן האט געזאגט אויף זיך‪ ,‬אז ער איז שוין פטור‬ ‫מאל האט פאסירט‪ ,‬אז אינמיטן וואך פון פאסטן‬ ‫פון גיהנום‪ ,‬ווייל די גמרא זאגט דאך אז משפט‬ ‫איז רבי נחמן אזוי שוואך געווארן‪ ,‬אז ער איז צוזאם‬ ‫רשעים בגיהנום איז פאר ‪ 12‬חדשים‪ ,‬און ער האט‬ ‫געפאלען און עס האט זיך גענומען רינען בלוט פון‬ ‫שוין געהאט דעם גיהינום פאר דאפעלט ‪ 2‬יאר‪.‬‬ ‫זיין נאז און אויערען‪ ,‬זיין משב"ק ר' חייקל האט‬ ‫•••‬ ‫געזעהן וואס גייט פאר‪ ,‬איז ער געקומען מיט עסן‪,‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי יעקב יוסף בעל‬ ‫און געזאגט פאר'ן רבי'ן אז ער מוז שוין עסן‪ ,‬אבער‬ ‫תולדות יעקב יוסף זי"ע‪ ,‬איז כידוע געווען דער‬ ‫דער רבי האט בשום אופן נישט געוואלט עסן‪ ,‬און‬ ‫עלטסטער תלמיד פונעם הייליגן בעש"ט זי"ע‪ ,‬ער‬ ‫וואס דער גבאי ר' חייקל האט נאר פראבירט איז‬ ‫איז געווען בערך דעם זעלבן יארגאנג פונעם‬ ‫נישט געגאנגן‪ ,‬דער רבי האט בשום אופן נישט‬ ‫הייליגען בעש"ט‪ ,‬און דער הייליגער תולדות איז‬ ‫גאוואלט אויספאסטן‪.‬‬ ‫שוין אין די יארן נאכן הסתלקות פונעם בעש"ט‬ ‫נישט געקומען קיין מעזיבוז‪ ,‬נאר פון מאל צו מאל‬ ‫דער גבאי ר' חייקל זעענדיג אז די רבי וויל זיך‬ ‫פלעגן די תלמידי הבעש"ט פארן קיין פולנאה צו‬ ‫נישט ברעכן‪ ,‬האט ער געסטראשעט דעם רבין‪ ,‬אז‬ ‫באזוכן דעם הייליגען תולדות‪.‬‬ ‫ער וועט מפרסם זיין אין גאס אז די רבי פאסט‬ ‫איינמאל האט דער צדיק רבי נחמן אלס קינד‬ ‫משבת לשבת‪ ,‬און ווי באוויסט האט דער צדיק‬ ‫געהערט‪ ,‬ווי די הייליגע תלמידי בעש"ט ווילן פארן‬ ‫וקדוש רבי נחמן זי"ע בשום אופן נישט געוואלט אז‬ ‫צום תולדות‪ ,‬האט ער אויך געוואלט מיט פארן‪,‬‬ ‫מען זאל וויסן פון זיין עבודה )חוץ די רעבעצין און‬ ‫אבער עס איז געווען א לאנגע וועג פון בערך ‪60‬‬ ‫דער גבאי(‪ ,‬האט דער רבי געזאגט פארן גבאי'ן ר'‬ ‫מייל‪ ,‬און בימים ההם איז מען געפארן מיט א פערד‬ ‫חייקל‪ ,‬אז ער זאל שחט'ן א עוף און אויפקאכן א זופ‪,‬‬ ‫און וואגן‪ ,‬האבן די תלמידי בעש"ט אים נישט‬ ‫דער ר' חייקל האט זיך געפרייט אז ס'איז אים‬ ‫געוואלט מיט נעמען צוליב דעם טיטול הדרך‪ ,‬ווען‬ ‫געלונגען און דער רבי וועט עפעס עסן‪.‬‬ ‫רבי נחמן האט געזעהן אז קיינער וויל נישט נעמען‬ ‫קיין אחריות אויף אים‪ ,‬וויבאלד זיין טאטע דער‬ ‫אבער אזוי ווי די זופ איז גרייט געווארן און ר'‬ ‫צדיק רבי שמחה זי"ע איז געווען א צדיק נסתר און‬ ‫חייקל האט עס אריין געברענגט צום רבי'ן‪ ,‬האט‬ ‫נישט געהאט קיין אפיציעל פארקער מיט די אלע‬ ‫דער רבי אים געהייסן ער זאל דערווייל אראפ לייגן‬ ‫צדיקים‪ ,‬ווייל ער פלעגט דינען דעם אויבערשטען‬ ‫דעם טעלער זופ אויפן טיש‪ ,‬און ער זאל צוזאמען‬ ‫באהאלטן פון מענטשן‪.‬‬ ‫מיט אים זינגן‪" ,‬דעם פרומען ניגון"‪) ,‬וואס די ניגון‬ ‫זינגט מען היינט אויף מעין עולם הבא אין ברסלב‬ ‫דערפאר אזוי ווי די וואגען האט געהאלטן‬ ‫ביי שלש סעודות(‪ ,‬ר' חייקל האט געזונגען דעם‬ ‫ביים ארויס פארן‪ ,‬האט רבי נחמן אריין געשטעקט‬ ‫ניגון‪ ,‬און ווען ער האט געענדיגט האט די רבי אים‬ ‫זיין פוס אין די רעדל פונעם וואגען אז עס זאל‬ ‫געהייסן זינגן נאכאמאל‪ ,‬און נאכדעם האט דער‬ ‫נישט קענען פארן‪ ,‬און דער יונגער צדיק האט‬ ‫רבי געגעבן א שמעק די זופ און נישט געגעסן‪ ,‬און‬ ‫זייער געוויינט אז ער וויל מיט קומען‪ ,‬האט זיך‬ ‫ווייטער משלים געווען דעם תענית‪ ,‬דאס איז‬ ‫אנגערופן דער צדיק רבי חיים קראסנע'ר זי"ע וואס‬ ‫‪13‬‬ ‫געווארן צענדליגע הייזער פון אידן ובתוכם די‬ ‫געווען דעם גרויסן כוח און קדושה פונעם צדיק און‬ ‫שטוב און ביהמ"ד פונעם צדיק רבי נחמן זי"ע‪ ,‬און‬ ‫זיין געוואלדיגע מסירת נפש פאר עבודת השם‪.‬‬ ‫יענע וואך האט זיך דער צדיק רבי נחמן טאקע‬ ‫•••‬ ‫אריבער געצויגען קיין אומאן‪.‬‬ ‫ווען דער צדיק וקדוש רבי נחמן מברסלב זי"ע‪,‬‬ ‫איז געווען נישט געזונט די לעצטע ‪ 3‬יאר בחייו‪,‬‬ ‫די תלמידים און חסידים האבן אין דעם‬ ‫איז איינמאל געווען ביי אים זיין אייניקל ישראל בן‬ ‫געזעהן א גרויסע מופת‪ ,‬ווייל א וואך בעפאר די‬ ‫מרת שרה בת רבינו נחמן זי"ע‪ ,‬דער אייניקל איז‬ ‫פייער האט אויס געבראכן‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫דאן געווען בערך ‪ 4‬יאר אלט‪ ,‬האט אים דער זיידע‬ ‫נחמן געשיקט א שליח צום שטאט אומאן‪ ,‬אז ער‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬בעט ביים באשעפער אז איך זאל‬ ‫זאל זיך נאך פרעגן אויב עס איז דא דארט אין‬ ‫זיין געזונט"‪ ,‬האט דער אייניקל געזאגט‪ ,‬גוט איך‬ ‫אומאן א דירה פארן צדיק‪ ,‬און גלייך נאכן שריפה‬ ‫וועל בעטן דעם באשעפער אז די זיידע זאל געזונט‬ ‫איז אנגעקומען צוריק דער שליח מיט די בשורה‪,‬‬ ‫ווערן‪ ,‬אבער איך וויל דעם זייגער פונעם זיידע‪.‬‬ ‫אז די אידן פון שטאט זענען זייער פרייליך צו‬ ‫מקבל זיין דעם צדיק ביי זיי אין שטאט‪.‬‬ ‫האט דער זיידע דער צדיק רבי נחמן אראפ‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז ווען דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫גענומען דעם זייגער‪ ,‬און אים דאס אהין געגעבן‪,‬‬ ‫נחמן מברסלב זי"ע איז ארויס פון שטאט ברסלב‬ ‫און דערביי האט זיך דער זיידע אנגערופן‬ ‫אויפן וועג קיין אומאן‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫שמייכלדיג צו די אנוועזענדע‪ ,‬איר זעהט ער פירט‬ ‫באמת איז ראטזאם אז איך זאל יעצט אוועק פארן‬ ‫זיך שוין ווי א גוטע איד און בעט א פדיון‪ ,‬דער‬ ‫פון שטאט ברסלב‪ ,‬ווייל די אידן פון שטאט זענען‬ ‫אייניקל האט זיך אויסגעדרייט צו די וואנט‪ ,‬און‬ ‫נעבעך זייער בצער‪ ,‬און דערפאר איז נישט קיין‬ ‫געזאגט מיט א ערנסטקייט "גא‪-‬ט גא‪-‬ט לאז דער‬ ‫ריכטיגע זאך אז איך זאל דא זיין וויבאלד איך בין‬ ‫זיידע זיין געזונט"‪ ,‬האבן די אנוועזנדע‬ ‫דאך בשמחה‪.‬‬ ‫געשמייכלט‪ ,‬האט דער זיידע דער צדיק רבי נחמן‬ ‫זיך אנגערופן‪" ,‬אט אזוי דארף מען דאווענען" מיט‬ ‫און דער צדיק האט דאס מיט א אמת מסביר‬ ‫א אמת און א תמימות‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬אז אויב וואלט זיך די פייער נישט‬ ‫•••‬ ‫אנגעכאפט אין מיין שטוב‪ ,‬וואלט איך געברויכט‬ ‫דער גרויסער תלמיד הרה"ק רבי נתן מברסלב‬ ‫זיין בצער‪ ,‬ווייל איך ברויך דאך מיך משתתף זיין אין‬ ‫זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז דער רבי דער צדיק וקדוש‬ ‫די צער פון די אנדערע אידן‪ ,‬אבער וויבאלד די‬ ‫רבי נחמן מברסלב זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז וויבאלד‬ ‫פייער האט פארברענט מיין שטוב און מיין גאנצע‬ ‫זיין משפחה קומט פון די גזע פון מלכות בית דוד‬ ‫פארמעגן און אויך ליידער די ביהמ"ד‪ ,‬ברויך איך‬ ‫המלך ע"ה‪ ,‬וואס ווי עס איז ידוע אין די וועלט האט‬ ‫דאך מקבל זיין די יסורים באהבה און מיט א שמחה‬ ‫דוד המלך ע"ה זיין גאנץ לעבן געהאט א לב נשבר‪,‬‬ ‫גדולה‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן דאך‪" ,‬חייב אדם לברך על‬ ‫ווי מען קען זעהן אין ספר תהילים ווי רוב‬ ‫הרעה‪ ,‬כשם שמברך על הטובה"‪ ,‬און ווי די גמרא‬ ‫קאפיטלאך זענען געזאגט געווארן מיט א צובראכן‬ ‫זאגט "לקבולי בשמחה"‪ ,‬דערפאר ברויך איך אוועק‬ ‫הארץ‪ ,‬און דערפאר איז ער רבי נחמן זי"ע אויך‬ ‫פארן פון שטאט‪ ,‬ווייל ווי אזוי קען איך זיין בשמחה‬ ‫געווען בטבע א צובראכן הארץ‪ ,‬האט אבער דער‬ ‫ווען א אנדערע איד איז ליידער בצער‪ ,‬דאס איז‬ ‫צדיק זיין גאנץ לעבן מיט א מסירת נפש צובראכן‬ ‫געווען די גרויסע מידה און די גרויסע אמונה וואס‬ ‫זיין טבע און געווען בשמחה‪ ,‬ווייל דאס איז די‬ ‫דער צדיק האט באמת געהאט אינעם גרויסע און‬ ‫איינציגסטע וועג פאר עבודת השם‪.‬‬ ‫הייליגען באשעפער‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫ווערט געברענגט א מעשה נפלא‪ ,‬פון וואס מען‬ ‫אין ספר חיי מוהר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די‬ ‫קען זעהן די הייליגע אויגן און די רוח הקדוש וואס‬ ‫יונגע יארן פלעגט דער צדיק וקדוש רבי נחמן‬ ‫דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט געהאט‪,‬‬ ‫מברסלב זי"ע זיך באהאלטן אין די טיפע וועלדער‬ ‫געווען איז דאס ר"ח אדר בשנת תק"ע ווען עס‬ ‫ארום מעדוועדיווקע כדי זיך אויסצורעדן דאס‬ ‫האט ליידער אויס געבראכן א שרעקליכע פייער‬ ‫הארץ צום באשעפער אין התבודדות‪ ,‬איינמאל איז‬ ‫אין שטאט ברסלב און ליידער איז דאן פארברענט‬ ‫‪14‬‬ ‫געקלאפט די נעגל האט אמאל געזען‪ ,‬ווי דער‬ ‫ער געזעסן טיף אין וואלד און מתפלל געווען מיט‬ ‫קעניג גייט מיט די גאלדענע קרוין אויפן קאפ‪ ,‬און‬ ‫גרויס געוויין‪ ,‬אינמיטן האבן זיך באוויזן אפאר‬ ‫ער האט זיך דערשראקן און געטראכט צו זיך‪ ,‬וואס‬ ‫קליינע גויישע פאסטעכער וועלכע האבן אים‬ ‫איז דען מיין פשוטע ארבעט ווערד קעגן דעם וואס‬ ‫געזען שרייען און וויינען צום הימל‪.‬‬ ‫מאכט די הערליכע קרוין‪.‬‬ ‫די קינדער האבן אנגעהויבן לאכן פון אים און‬ ‫האט דער מלך אים געלאזט וויסן‪ ,‬אז אויב די‬ ‫געווארפן שטעקנס און שטיינער אויף אים כדי אים‬ ‫שוך וועלן נישט זיין גוט פארראכטן וועט דער מלך‬ ‫צו שטערן‪ ,‬דער צדיק רבי נחמן האט זיך אבער‬ ‫נישט קענען גיין אויף די פיס‪ ,‬און ממילא איז זיין‬ ‫אפילו נישט ארומגעדרייט און האט ווייטער‬ ‫קליינע מלאכה אזוי וויכטיג ווי די גרעסטע זאך‪ ,‬און‬ ‫ממשיך געווען זיין תפילה מיט א ברענענדיגע‬ ‫מיט דעם האט רבי נחמן געוואלט אויפמונטערן‬ ‫דביקות כאילו קיינער איז נישט דארט‪ ,‬שפעטער‬ ‫יעדן פשוטן איד‪ ,‬אז אפילו א קליינע מצוה אדער א‬ ‫האט ער פארציילט פאר זיינע מקורבים‪ ,‬אז פון‬ ‫קורצע תפילה פונעם הארצן‪ ,‬איז גאר טייער און‬ ‫דעם האט ער געלערנט א טיפע הנהגה פארן לעבן‪,‬‬ ‫חשוב ביים גרויסן הייליגען באשעפער‪.‬‬ ‫אז ווען א מענטש וויל דינען דעם באשעפער טאר‬ ‫•••‬ ‫ער זיך נישט דערשרעקן פון קיין שום שפאט אדער‬ ‫אין ספר שיחות הר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז עס‬ ‫שטרויכלונגען וואס קומען אים אין וועג‪.‬‬ ‫איז געווען א יונגערמאן וואס איז געקומען צו‬ ‫•••‬ ‫לויפן צום רבי'ן דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע‬ ‫אין חיי מוהר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫מיט גרויס צער‪ ,‬ווייל ער האט פארלוירן דעם‬ ‫צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע איז געווען שטארק‬ ‫שליסל צו זיין געשעפט אדער שאנק‪ ,‬און ער קען‬ ‫קראנק אויף די לונגען אין זיינע לעצטע יארן‪ ,‬איז‬ ‫נישט עפענען די טיר און ער פארלירט זיין פרנסה‪,‬‬ ‫ער געפארן קיין לעמבערג זיך צו היילן ביי די‬ ‫און דער יונגערמאן האט געבעטן א ברכה אדער א‬ ‫גרעסטע דאקטוירים‪ ,‬איינער פון די בארימטע‬ ‫מופת צו טרעפן דעם שליסל‪.‬‬ ‫פראפעסארן האט אים אונטערגעזוכט און געזען‬ ‫אז די לונגען זענען כמעט אינגאנצן פארדארבן‬ ‫דער צדיק רבי נחמן האט אים געקוקט מיט‬ ‫לויט די טבע פון דער רפואה‪ ,‬און דער דאקטאר‬ ‫רחמנות און געזאגט‪" ,‬דו זוכסט דעם שליסל פון‬ ‫האט זיך שטארק געוואונדערט און געפרעגט דעם‬ ‫דיין געשעפט‪ ,‬אבער ביסטו אמאל געווען אזוי‬ ‫רבי'ן‪ ,‬וויאזוי ער קען בכלל אטעמען און לעבן מיט‬ ‫באזארגט איבער דעם שליסל פון דיין הארץ"‪ ,‬און‬ ‫אזעלכע קראנקע לונגען‪.‬‬ ‫ער האט אים מסביר געווען‪ ,‬אז דער באשעפער‬ ‫געבט יעדן מענטש א הארץ וואס קען זיך עפענען‬ ‫דער צדיק רבי נחמן האט אים געענטפערט‬ ‫צו תורה און תפילה‪ ,‬נאר אסאך מאל פארלירט דער‬ ‫מיט א רואיגקייט‪" ,‬א מענטש לעבט נישט בלויז פון‬ ‫מענטש דעם וועג וויאזוי עס צו עפענען און דאס‬ ‫די פליישיגע לונגען‪ ,‬נאר פון די אמונה און די‬ ‫הארץ בלייבט פארשלאסן מיט א שלאס‪ ,‬און רבי‬ ‫לעבעדיגע כח פונעם בורא עולם וואס גיסט אריין‬ ‫נחמן האט אים אנגעווארימט אז ער זאל מאכן‬ ‫חיות אין דעם גוף"‪ ,‬דער דאקטאר איז געבליבן‬ ‫התבודדות און רעדן פשוט צום אייבערשטן‪ ,‬ווייל‬ ‫פארציטערט פון זיינע ווערטער און האט געזאגט‬ ‫תפילה מעומק הלב איז דער ריכטיגער שליסל וואס‬ ‫פאר די ארומיגע‪" ,‬דאס איז נישט קיין געווענליכער‬ ‫עפנט אויף אלע פארשלאסענע טירן פון דער נשמה‪.‬‬ ‫מענטש נאר א מלאך וואס שטייט העכער די טבע"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר שבחי הר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫אין ספר שיחות הר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫די יונגע יארן פלעגט דער צדיק וקדוש רבי נחמן‬ ‫צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט אמאל‬ ‫מברסלב זי"ע כסדר שרייבן אסאך טיפע השגות‬ ‫דערציילט פאר זיינע חסידים‪ ,‬אז עס איז געווען א‬ ‫און סודות התורה אויף קליינע צעטלעך און‬ ‫קעניג וואס האט פארמאגט פילע קנעכט‪ ,‬און‬ ‫קונטרסים‪ ,‬איינמאל איז ער געזעסן ביינאכט און‬ ‫יעדער קנעכט האט געהאט א באשטימטע‬ ‫געלערנט ביז שפעט‪ ,‬פלוצלונג האט ער‬ ‫מלאכה‪ ,‬איינער האט געמאכט די קרוין פונעם‬ ‫צונויפגענומען א גאנצע בינטל פון זיינע אייגענע‬ ‫מלך‪ ,‬און א צווייטער האט בלויז געקלאפט די נעגל‬ ‫הייליגע כתבים וואס ער האט געארבעט דערויף‬ ‫פאר די שוך פונעם מלך‪ ,‬דער קנעכט וואס האט‬ ‫‪15‬‬ ‫אבער ער האט זיך נישט בעגניגט מיטן בלויז‬ ‫מיט גרויס יגיעה‪ ,‬און האט זיי אריינגעווארפן גלייך‬ ‫ארויסנעמען דעם מידה פון כעס‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫אין דעם ברענענדיגן אויוון‪.‬‬ ‫געארבעט ביז עס זאל אין הארץ נישט בלייבן קיין‬ ‫קפידא‪ ,‬און אין ארץ ישראל האט ער זוכה געווען‬ ‫זיין שטוב מענטשן האבן דאס געזען און זענען‬ ‫צום גמר התיקון‪ ,‬ביז אפילו ווען איינער האט אים‬ ‫געווארן איבערראשט‪ ,‬און האבן נישט‬ ‫וויי געטון‪ ,‬האט זיך אין אים נישט אויפגעוועקט‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬וויאזוי ער קען פארברענען אזעלכע‬ ‫קיין בייזקייט‪.‬‬ ‫גרויסע חידושים‪ ,‬האט דער צדיק רבי נחמן זיי‬ ‫•••‬ ‫געענטפערט מיט גרויס ערנסקייט‪" ,‬יעדעס מאל‬ ‫אין ספר שבחי הר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫וואס א מענטש שטייגט אויף א העכערע מדרגה אין‬ ‫דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט באשלאסן‬ ‫עבודת השם‪ ,‬דארף ער פילן ווי ער האט נאך‬ ‫צו פארן קיין ארץ ישראל אין יאר תקנ"ח‪ ,‬האט ער‬ ‫גארנישט אנגעהויבן‪ ,‬און די אלטע פארשטאנד איז‬ ‫נישט געהאט קיין געלט אויף די הוצאות פון די‬ ‫גארנישט קעגן די נייע לעכטיגקייט וואס גאט‬ ‫וועג‪ ,‬זיין רעבעצין האט אים געפרעגט מיט טרערן‬ ‫באווייזט אים יעצט"‪ ,‬און דער צדיק האט נישט‬ ‫וויאזוי ער קען פארלאזן די שטוב ווען עס איז‬ ‫געוואלט בלייבן צוגעבונדן צו זיינע נעכטיגע‬ ‫ממש נישט דא קיין ברויט פאר די קינדער‪ ,‬האט‬ ‫מדרגות‪ ,‬נאר אלעמאל אנהייבן פון פריש‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי נחמן געענטפערט מיט א שטארקע‬ ‫•••‬ ‫תמימות‪ ,‬אז די גרעסערע קינדער קענען גיין דינען‬ ‫אין שבחי הר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬איבער די‬ ‫אין הייזער‪ ,‬די קלענערע קינדער וועט מען מוזן‬ ‫געוואלדיגע אמונה פשוטה פונעם צדיק וקדוש‬ ‫געבן פאר גוטע לייט וואס וועלן זיך מרחם זיין אויף‬ ‫רבי נחמן מברסלב זי"ע‪ ,‬אין זיינע יונגע יארן איז‬ ‫זיי‪ ,‬און די מאמע וועט אויך טרעפן עפעס א פרנסה‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי נחמן זי"ע אסאך געגאנגען צום ציון‬ ‫פונעם זיידן דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע אין‬ ‫און דער צדיק האט געזאגט פארן רעבעצין‪ ,‬אז‬ ‫מעזיבוז‪ ,‬און בעטן פונעם זיידן‪ ,‬אז ער זאל אים‬ ‫ער מוז פאלגן דעם רצון השם און פארן קיין ארץ‬ ‫העלפן נאנט ווערן צום אייבערשטן‪ ,‬ער פלעגט גיין‬ ‫ישראל אפילו אויב עס קאסט דאס גאנצע לעבן‪,‬‬ ‫ביינאכט‪ ,‬אפילו אין די גרעסטע ווינטער‪-‬קעלט‪,‬‬ ‫אויפן שיף איז געווען א שרעקליכע סכנה ווען דער‬ ‫און נאכן לאנג זיין ביים ציון איז ער געגאנגען א‬ ‫צדיק האט גאר אסאך געליטן און עס איז געווען‬ ‫ווייטן וועג צום מקוה‪ ,‬און כאטש עס איז געווען א‬ ‫גרויסע שטורם ווינטען און די שיף איז געווען אין‬ ‫ווארעמער מקוה אינעם באד‪ ,‬האט ער‬ ‫א גרויסע סכנה פון זינקען‪ ,‬אבער רבי נחמן האט‬ ‫אויסגעקליבן דעם קאלטן מקוה אינדרויסן און זיך‬ ‫זיך מוסר נפש געווען אויף יעדן טריט ביז ער איז‬ ‫מוסר נפש געווען אויף טהרה‪,‬‬ ‫אנגעקומען צום הייליגן לאנד‪ ,‬וואו ער האט‬ ‫ווען דער צדיק רבי נחמן זי"ע האט געוואוינט‬ ‫געזאגט‪" ,‬אז ווי נאר ער האט געטראטן פיר אמות‬ ‫ביים שווער און געוואלט איבערגעבן א בקשה‬ ‫אין ארץ ישראל האט ער שוין משיג געווען דאס‬ ‫פארן זיידן דער בעל שם טוב זי"ע‪ ,‬איז מעזיבוז‬ ‫וואס ער האט געברויכט משיג זיין"‪.‬‬ ‫געווען צו ווייט‪ ,‬פלעגט ער גיין מיט א תמימות צום‬ ‫•••‬ ‫ציון פון הרה"ק רבי ישעיה מיאנוב זי"ע אין סמילא‪,‬‬ ‫אין שבחי הר"ן ווערט געברענגט‪ ,‬אז ביי די‬ ‫וואס איז געווען נענטער‪ ,‬און דארט האט ער‬ ‫נסיעה פונעם צדיק וקדוש רבי נחמן מברסלב זי"ע‬ ‫געבעטן רבי ישעיה זי"ע ער זאל זיין א שליח און‬ ‫קיין ארץ ישראל‪ ,‬איז דער צדיק אריבער גאר אסאך‬ ‫איבערגעבן זיין בקשה פארן זיידן דער בעל שם‬ ‫שווערקייטן און די וועג איז נישט אנגעקומען אזוי‬ ‫טוב זי"ע‪ ,‬מיט אזא פשוטע אמונה האט ער זיך‬ ‫בנחת‪ ,‬אבער דער צדיק האט כסדר מרמז געווען‪,‬‬ ‫פארבונדן מיט די צדיקים פון פריערדיגן דור‪.‬‬ ‫אז ער האט דעם גאנצן נסיעה גענומען אויף זיך צו‬ ‫•••‬ ‫אויפטון גאר הייליגע ענינים‪.‬‬ ‫אין שבחי הר"ן ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫חול המועד סוכות זענען אלע געגאנגען צו‬ ‫רבי נחמן מברסלב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז פון‬ ‫מערת אליהו הנביא‪ ,‬דער עולם האט געטאנצט‬ ‫נאטור איז ער אין אנהייב געווען א גרויסער כעסן‪,‬‬ ‫דארט מיט גרויס שמחה‪ ,‬אבער רבי נחמן זי"ע איז‬ ‫און ווען ער האט געוואלט ווערן אן אמת'ער‬ ‫געזעסן מיט הכנעה און א צעבראכן הארץ‪ ,‬אויך‬ ‫ערליכער איד‪ ,‬האט ער אנגעהויבן ברעכן די מדה‪,‬‬ ‫‪16‬‬ ‫געקענט טרעפן קיין תירוץ‪ ,‬זענען זיי געגאנגען‬ ‫שמחת תורה איז ער געזעסן איינגעבויגן און נישט‬ ‫פרעגן רבי נחמן זי"ע‪ ,‬אבער נאך איידער זיי האבן‬ ‫מיטגעטאנצט‪ ,‬ער איז געווען אינמיטן א טיפער‬ ‫אים געזאגט וואס זיי ווילן‪ ,‬האט דער רבי אליין‬ ‫עבודה‪ ,‬נאך שמחת תורה האט ער געזאגט פאר זיין‬ ‫ארויסגעזאגט זייער קשיא און געגעבן א ריכטיגן‬ ‫באגלייטער‪" ,‬ברוך השם‪ ,‬איך האב אויסגעפירט‬ ‫תירוץ‪ ,‬פון גרויס וואונדער און התפעלות האבן זיי‬ ‫וואס איך האב געוואלט אויף דעם בעסטן אופן"‪ ,‬און‬ ‫געקושט די פיס פונעם רבין און געזאגט‪" ,‬מיר‬ ‫דעמאלט האט ער אנגעהויבן זיך גרייטן צוריק‬ ‫פארשטייען אז איר זענט קליגער פון אונזער רבי‪,‬‬ ‫אהיים צו פארן‪.‬‬ ‫אבער פון וואו האט איר געוואוסט וואס מיר‬ ‫און נאכן דורכגיין אלע מניעות אויפן וועג קיין‬ ‫טראכטן"‪ ,‬האט זיי דער צדיק רבי נחמן‬ ‫ארץ ישראל האט רבי נחמן זי"ע געזאגט‪" ,‬קיין איין‬ ‫געענטפערט‪" ,‬ווען דער מח איז ריין קען מען‬ ‫תנועה און מחשבה פאר א דבר שבקדושה ווערט‬ ‫דערקענען א מחשבה פון די האר פונעם מענטש"‪,‬‬ ‫נישט פארלוירן‪ ,‬אמאל איז א מענטש צעמישט צי‬ ‫ווען זיי זענען ארויס‪ ,‬האבן זיי געזאגט איינער צום‬ ‫ער וועט קענען אויספירן די עבודה‪ ,‬אבער אויב א‬ ‫צווייטן‪ ,‬אז אפילו דער הסבר איז העכער פון‬ ‫איד שטארקט זיך צום סוף און ברעכט דורך‪ ,‬ווערן‬ ‫מענטשליכן שכל‪.‬‬ ‫אפילו אלע פריערדיגע ספקות‪ ,‬טריט און‬ ‫•••‬ ‫אנשטרענגונגען נרשם למעלה לטובה‪ ,‬ווייל דער‬ ‫עס ווערט געברענגט אין ספר כוכבי אור‪ ,‬אז‬ ‫גוטער סוף הייבט אויף דעם גאנצן שווערער וועג"‪.‬‬ ‫אמאל איז דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע‬ ‫•••‬ ‫געקומען צו די משכילים אין שטאט אומאן און‬ ‫אין ספר חיי מוהר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫געזען ביי זיי א ספר אין גריכיש‪ ,‬און ער האט‬ ‫דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע איז געווען אויפן‬ ‫געפרעגט פון זיי וואס דאס איז‪ ,‬און זיי האבן אים‬ ‫וועג קיין לעמבערג‪ ,‬איז ער דורכגעפארן די גרויסע‬ ‫אוועקגעמאכט און געזאגט‪" ,‬דאס איז נישט פאר‬ ‫שטאט בראד‪ ,‬וואו עס האבן געוואוינט אסאך‬ ‫אייך"‪ ,‬ווען זיי האבן דאס עטליכע מאל‬ ‫למדנים און משכילים וואס האבן נישט‬ ‫איבערגעזאגט‪ ,‬האט דער צדיק רבי נחמן גענומען‬ ‫פארשטאנען די וועג פון חסידות‪ ,‬עטליכע‬ ‫דעם ספר אין האנט‪ ,‬און ער האט אנגעכאפט א צאל‬ ‫מענטשן האבן אים פרובירט צו פארהאלטן מיט‬ ‫בלעטער און געזאגט בעל פה וואס עס שטייט‬ ‫קלאציגע פראגעס און קשיות כדי אים צו‬ ‫פונקט אויף יענעם בלאט און אין יענער שורה‪ ,‬די‬ ‫פארשעמען ברבים‪ ,‬אבער דער צדיק רבי נחמן‬ ‫משכילים זענען שטארק נתפעל געווארן‪ ,‬און פון‬ ‫האט זיי געענטפערט מיט א מוראדיגע איידלקייט‬ ‫דעמאלט איז זיין חכמה ביי זיי נאך גרעסער‬ ‫און קלוגשאפט‪ ,‬אן קיין שום כעס אדער ווערן‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫אפילו ברוגז‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר כוכבי אור ווערט געברענגט‪ ,‬אז די‬ ‫איינער פון די גרויסע קעגנער האט אים‬ ‫משכילים פון שטאט אומאן האבן געהאט א‬ ‫געפרעגט מיט חוזק‪" ,‬וואס פאר א חידוש ברענגט‬ ‫הסכמה צווישן זיך‪ ,‬קיינמאל נישט צו דערמאנען‬ ‫איר פאר די וועלט"‪ ,‬האט אים דער צדיק רבי נחמן‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬אבער ווען זיי זענען געזעסן ביים‬ ‫געענטפערט מיט א פשטות‪" ,‬איך ברענג נישט קיין‬ ‫רבי'ן דער צדיק רבי נחמן‪ ,‬וואס האט דאך מקרב‬ ‫נייע תורה‪ ,‬איך ברענג נאר א וועג פאר צובראכענע‬ ‫געווען יעדן איד צום באשעפער‪ ,‬נישט קיין חילוק‬ ‫אידן צו געדענקען אז גאט האט זיי נאך אלץ ליב‪,‬‬ ‫וואס יענער איז געווען‪ ,‬איז זיי שטענדיג‬ ‫און אז קיין שום יאוש עקזיסטירט נישט אויף דער‬ ‫אריינגעקומען אין מויל דעם באשעפער‪ ,‬און זיי‬ ‫וועלט"‪ ,‬ווען דער פרעגער האט געהערט דעם‬ ‫פלעגן זאגן איינער פארן אנדערן‪" ,‬הירש בער‪ ,‬עס‬ ‫ענטפער מיט אזא אמת און רואיגקייט‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫איז דא א גאט אויף דער וועלט"‪.‬‬ ‫פארשעמט און האט אים אפגעלאזט‪ ,‬און פון דאן‬ ‫מכבד געווען דעם צדיק מיט גרויס כבוד‪.‬‬ ‫צוביסלעך איז זייער קשר צום רבי'ן געווארן‬ ‫•••‬ ‫שטערקער און שטערקער‪ ,‬ביז ראש השנה בשנת‬ ‫אינעם ספר כוכבי אור ווערט דערציילט‪ ,‬אז די‬ ‫תקע"א זענען זיי געקומען דאווענען ביי זיין קיבוץ‪,‬‬ ‫חכמים פון אומאן האבן געהאט א שווערע קשיא‬ ‫די דינסט ביים רבין האט גערופן דעם משכיל הירש‬ ‫אויף זייער גרויסן פילאזאף‪ ,‬אבער האבן נישט‬ ‫‪17‬‬ ‫דערביי דערמאנט א רייכן מענטש‪ ,‬נחמן נתן‪ ,‬און‬ ‫בער צו טרינקען א קאווע‪ ,‬אבער ער האט נישט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אפילו ער וואלט מסכים געווען צו זיין‬ ‫געוואלט גיין צום רבין'ס תקיעת שופר‪ ,‬אבער נאך‬ ‫ארעם‪ ,‬ווי איידער צו ליגן אונטער א הויפן ערד"‪.‬‬ ‫די הסתלקות האבן זיי געוויינט צום תלמיד רבי נתן‬ ‫און געזאגט‪" ,‬דיר פעלט דער רבי?‪ ,‬אונז פעלט דער‬ ‫אויפן וועג אהיים האט רבי טוביה געהערט‪ ,‬אז‬ ‫רבי‪ ,‬ווען ער וואלט געלעבט וואלטן מיר געווארן‬ ‫זיין הויז און זיין גאנצע פארמעגן זענען פארברענט‬ ‫בעלי תשובה און צדיקים גמורים"‪ ,‬ווייל דאס איז‬ ‫געווארן‪ ,‬אבער בדרך נס זענען אלע נפשות‬ ‫געווען דעם אמתן השפעה פון דעם צדיק אפילו‬ ‫געראטעוועט געווארן‪ ,‬און אויך האט ער געהערט‪,‬‬ ‫אויף די גאר נידעריגע אידן‪.‬‬ ‫אז יענער נחמן נתן איז געשטארבן אויפן וועג מיט‬ ‫•••‬ ‫א זאק גאלד‪ ,‬דעמאלט האט ער פארשטאנען די‬ ‫אין ספר סיפורים נפלאים ווערט דערציילט א‬ ‫רוח הקודש פונעם רבי'ן‪.‬‬ ‫מעשה נורא‪ ,‬א מאן און פרוי זענען געקומען צום‬ ‫•••‬ ‫צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע בעטן פאר קינדער‪,‬‬ ‫אין ספר פעולת הצדיק ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דער רבי דער צדיק רבי נחמן האט זיי געזאגט‪" ,‬איר‬ ‫דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט אמאל‬ ‫וועט ביי מיר געהאלפן ווערן צווישן טאג און נאכט"‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין זיינע יונגע יארן‪ ,‬נאך דער‬ ‫עס איז געווען א גרויסע וואונדער פאר די‬ ‫חתונה‪ ,‬פלעגט ער דער הייליגער רבי נחמן זי״ע‬ ‫פארפאלק דעם ענטפער פונעם רבין‪ ,‬אבער זיי‬ ‫גיין אין א שטילן וועג זיך מתבודד זיין און זיך מדבק‬ ‫האבן באמת געגלייבט אין די ברכה פונעם צדיק‬ ‫זיין אינעם אייבערשטן‪ ,‬אויפן וועג ווי ער פלעגט‬ ‫און געגלייבט מיט אמתע אמונת צדיקים‪ ,‬אז‬ ‫דורך גיין‪ ,‬איז געשטאנען א גרויסער צלם‪ ,‬א שתי‬ ‫ישועה קרובה לבוא‪.‬‬ ‫וערב‪ ,‬ווי עס איז געווען איינגעפירט אין די‬ ‫דערפער‪ ,‬און יעדעס מאל וואס דער רבי איז דארט‬ ‫ערשט נאכן הסתלקות פון רבי נחמן‪ ,‬ווען די‬ ‫דורכגעגאנגען‪ ,‬האט אים דער צלם שטארק‬ ‫פרוי איז געקומען קיין אומאן‪ ,‬זענען זיי ביים‬ ‫געשטערט אין זיין דביקות און ער האט געהאט‬ ‫צוריקפארן דורכגעגאנגען דעם ציון ביים בין‬ ‫יסורים דערפון‪.‬‬ ‫השמשות‪ ,‬און געוויינט דארט‪ ,‬און געבעטן דעם‬ ‫דער רבי דער צדיק רבי נחמן האט אסאך‬ ‫רבין פאר א ישועה‪ ,‬אין יענעם יאר זענען זיי נפקד‬ ‫מתפלל געווען‪ ,‬אז דער אייבערשטער זאל אים‬ ‫געווארן מיט א בן זכר און אים גערופן נחמן‪ ,‬ווען‬ ‫ווייזן א מופת און אוועקנעמען דעם שטער‪,‬‬ ‫דער זון האט שפעטער געדארפט שטיין פארן‬ ‫פלוצלינג איין טאג איז דער צלם אויסגעריסן‬ ‫מיליטער‪ ,‬איז ער אריבער צום ציון פונעם צדיק‬ ‫געווארן פון זיין פלאץ און אראפגעפאלן אויף דער‬ ‫רבי נחמן אין אומאן‪ ,‬און האט געוויינט ביים ציון אז‬ ‫ערד‪ ,‬און שפעטער האט דער רבי דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫ער זאל נישט ברויכן גיין אין מיליטער‪ ,‬און ער האט‬ ‫דאס איז געווען איינס פון דריי מופתים וואס זענען‬ ‫געזען דעם רבי'ן אין חלום‪ ,‬און די רבי האט געזאגט‪,‬‬ ‫אים דעמאלט געשען‪.‬‬ ‫"דו הייסט אויף מיין נאמען‪ ,‬דו וועסט ביי זיי נישט‬ ‫•••‬ ‫דינען"‪ ,‬ווען ער האט זיך געשטעלט צו די מיליטער‪,‬‬ ‫אין ספר אבני״ה ברזל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איז אים ארויסגעקומען א צייטווייליגע צרעת‪ ,‬און‬ ‫איינמאל איז אדל‪ ,‬די טאכטער פון רבי נחמן‬ ‫ער איז דורך דעם באפרייט געווארן‪ ,‬און דערנאך‬ ‫מברסלב זי״ע‪ ,‬געווארן זייער קראנק‪ ,‬דער רבי איז‬ ‫איז ער אינגאנצן געזונט געווארן‪.‬‬ ‫געקומען צו איר שטוב‪ ,‬געזעסן מיט גרויס צער און‬ ‫•••‬ ‫איינגעשלאפן‪ ,‬אין חלום איז צו אים געקומען דער‬ ‫אין ספר סיפורים נפלאים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫זיידע דער הייליגער בעל שם טוב זי״ע און‬ ‫דער חסיד רבי טוביה קריימער איז אמאל געווען‬ ‫געפרעגט‪" ,‬פארוואס ביסטו אזוי בצער”‪ ,‬האט דער‬ ‫ביים צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע‪ ,‬דער רבי האט‬ ‫רבי געענטפערט‪ ,‬אז זיין טאכטער איז אזוי קראנק‪,‬‬ ‫מיט אים גערעדט און געזאגט א מאדנע זאך‪" ,‬אז‬ ‫און דערפאר איז ער אזוי צובראכן‪.‬‬ ‫פאר א מענטש איז זיכער בעסער צו פארלירן געלט‬ ‫און ווערן ארעם‪ ,‬ווי חלילה צו שטארבן‪ ,‬ווייל‬ ‫האט דער זיידע דער הייליגער בעל שם טוב‬ ‫ווילאנג מען לעבט קען דער אייבערשטער‬ ‫זי"ע אים געוויזן דעם פסוק‪ַ " ,‬מגְ ִדּל יְ שׁוּעוֹת ַמ ְלכּוֹ‬ ‫נאכאמאל געבן אלעס גוטס‪ ,‬און דער רבי האט‬ ‫‪18‬‬ ‫דער צדיק רבי נחמן האט גלייך געהייסן‪ ,‬מען‬ ‫עוֹלם”‪ ,‬און‬ ‫וְ ע ֶֹשׂה ֶח ֶסד ִל ְמ ִשׁיחוֹ ְל ָדוִ ד ְוּלזַ ְרעוֹ ַעד ָ‬ ‫זאל דעם איד אריינברענגען א בענקל גלייך לעבן‬ ‫האט אים ערקלערט דעם כח פון דערציילן סיפורי‬ ‫אים ביים אויבנאן‪ ,‬די ארומיגע האבן זיך‬ ‫צדיקים‪ ,‬ווען דער רבי האט זיך אויפגעוועקט‪ ,‬האט‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬אבער דער רבי דער צדיק רבי נחמן‬ ‫ער פארן טאכטער אדל דערציילט א מעשה פונעם‬ ‫האט געזאגט "א איד וואס פירט פערד א גאנצע‬ ‫הייליגען מהרש״א זי״ע און געענדיגט מיט דעם‬ ‫וואך אין די בלאטעס און שוויצט פאר זיין ברויט‪,‬‬ ‫פסוק‪ ,‬און זי איז געזונט געווארן‪ ,‬און שפעטערע‬ ‫און קומט אן אהער נאר ווייל ער בענקט צו הערן א‬ ‫יארן האט די טאכטער אדל אליין דערציילט די‬ ‫ווארט פון שבת קודש‪ ,‬זיין תמימות שיינט אין הימל‬ ‫מעשה פאר אנדערע חולים‪ ,‬און אויך זיי זענען‬ ‫מער ווי אסאך חכמות"‪ ,‬און ער האט געגעבן פונעם‬ ‫געהאלפן געווארן‪.‬‬ ‫שיריים פאר דעם בעל עגלה און אים מחזק געווען‬ ‫•••‬ ‫אז ער זאל ווייטער אנגיין מיט זיין עבודת השם‪.‬‬ ‫אין ספר אבני״ה ברזל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫אדל‪ ,‬די טאכטער פון רבי נחמן מברסלב זי״ע‪ ,‬איז‬ ‫אין ספר שיחות הר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫אמאל געווען קראנק און געהאט גרויסע יסורים‪,‬‬ ‫צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט געלייגט א‬ ‫דער רבי איז אריינגעקומען צו איר און געזאגט‪ ,‬זי‬ ‫געוואלדיגע געוויכט‪ ,‬אז יעדער איד מוז קענען‬ ‫זאל זיך מצייר זיין אין מחשבה ווי זי פלעגט זיין ווען‬ ‫דעם שולחן ערוך אויף א ברייטן פארנעם‪ ,‬און ער‬ ‫זי איז געווען געזונט און גוט‪.‬‬ ‫פלעגט זאגן‪" ,‬אז אן הלכה קען מען גארנישט טון‬ ‫אין עבודת השם"‪.‬‬ ‫האט זי געענטפערט פארן טאטן‪" ,‬ווי קען מען‬ ‫דאס מצייר זיין‪ ,‬ווען מען שפירט אזעלכע גרויסע‬ ‫איינמאל איז געקומען צו אים א חשובער‬ ‫ווייטאגן”‪ ,‬האט דער טאטע איר געזאגט‪" ,‬דער כח‬ ‫למדן וואס האט געוואלט רעדן פון הויכע קבלה‬ ‫המחשבה איז זייער גרויס‪ ,‬און אויב זי וועט זיך דאס‬ ‫ענינים און סודות התורה‪ ,‬אבער דער צדיק רבי‬ ‫שטארק מצייר זיין‪ ,‬וועט עס אזוי ווערן"‪.‬‬ ‫נחמן האט אים אפגעשטעלט און אים געפרעגט א‬ ‫גאר פשוטע אבער שווערע שאלה אין הלכות שבת‬ ‫אן אנדער מאל‪ ,‬ווען זי איז נאכאמאל זייער‬ ‫פונעם טור און שולחן ערוך מיט די נושאי כלים‪.‬‬ ‫קראנק געווען‪ ,‬האט דער רבי איר געזאגט‪" ,‬אויב דו‬ ‫וועסט זיין בשמחה‪ ,‬וועסטו האבן א רפואה”‪ ,‬זי האט‬ ‫דער למדן האט זיך פאררוקט און נישט‬ ‫געפרעגט פונעם הייליגען טאטן‪" ,‬ווי אזוי מען קען‬ ‫געקענט ענטפערן קלאר‪ ,‬האט אים רבי נחמן‬ ‫זיין בשמחה אין אזא מצב"‪ ,‬האט דער טאטע דער‬ ‫געזאגט מיט א פשטות‪" ,‬ווי קען א מענטש וועלן‬ ‫הייליגער צדיק רבי נחמן איר צוגעזאגט‪" ,‬אז עס‬ ‫שפרינגען צו הימלישע סודות‪ ,‬ווען ער קען נאך‬ ‫וועט נאך קומען א צייט ווען זי וועט זיין זייער‬ ‫נישט פונקטליך וויאזוי צו האלטן די הלכה למעשה‬ ‫פרייליך‪ ,‬און דעריבער זאל זי זיך שוין יעצט מחזק‬ ‫אויף דער ערד"‪ ,‬און דער צדיק רבי נחמן האט‬ ‫זיין"‪ ,‬און אזוי איז טאקע געווען‪ ,‬און זי איז געזונט‬ ‫דעמאלט געפאדערט פון אלע זיינע מקורבים‪ ,‬צו‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫האבן א קביעות יעדן איינציגן טאג אין שולחן‬ ‫•••‬ ‫ערוך‪ ,‬אפילו נאר איין סעיף‪ ,‬ווייל דאס איז דער‬ ‫אין ספר חיי מוהר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫יסוד פון אלעם‪.‬‬ ‫איינמאל אויף שבת איז געקומען צו פארן א‬ ‫•••‬ ‫פשוטער בעל עגלה קיין ברסלב‪ ,‬דער איד איז‬ ‫אין ספר שבחי הר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫געווען אן עם הארץ וואס האט קוים געקענט זאגן‬ ‫דער צדיק רבי נחמן איז געפארן קיין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫די ווערטער פונעם סידור‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫איז ער געווען פאר א לאנגע צייט אויפן ים אויף א‬ ‫געשעמט אריינצוגיין צווישן די תלמידים און‬ ‫שיף אונטער שווערע אומשטענדן‪ ,‬וואו ער האט‬ ‫חסידים וואס זענען געווען גרויסע עובדי השם‪ ,‬און‬ ‫כמעט נישט געהאט מיט זיך קיין שום ספרים אחוץ‬ ‫ער איז געשטאנען ביי דער טיר פונעם צימער גאר‬ ‫א תנ"ך און א סידור‪ ,‬זיינע באגלייטער האבן געזען‬ ‫דערשראקן‪ ,‬אבער ווען דער צדיק רבי נחמן איז‬ ‫ווי ער זיצט טעג און נעכט פארטיפט אין מחשבות‬ ‫אריינגעקומען צום טיש‪ ,‬האט ער גלייך באמערקט‬ ‫מיט א ברענענדיגע שמחה‪.‬‬ ‫דעם איד שטיין ביי דער טיר‪.‬‬ ‫‪19‬‬ ‫סודות אין ליקוטי מוהר"ן‪ ,‬פילט באמת אין זיין הארץ‪,‬‬ ‫ווען מען האט אים געפרעגט‪ ,‬וואס ער טוט א‬ ‫אז ער איז בלויז אן ארימאן וואס שטייט ביים טיר און‬ ‫גאנצן טאג אן ספרים‪ ,‬האט ער געענטפערט‪ ,‬אז ער‬ ‫בעט אויף רחמים‪.‬‬ ‫לערנט דורך אין קאפ גאנצע מסכתות אין ש"ס מיט‬ ‫•••‬ ‫די פירוש המשניות פונעם רמב"ם און אלע‬ ‫אין ספר שיחות הר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די‬ ‫ראשונים‪ ,‬און ער פלעגט איבער'חזר'ן גאנצע‬ ‫שטעטלעך וואו רבי נחמן האט געוואוינט‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫בלעטער גמרא ווארט ביי ווארט פונעם זכרון‪ ,‬און‬ ‫אפט אוועקגיין פון די חסידים און זיך אריינזעצן אין‬ ‫האט מחדש געווען דערויף גאר טיפע חידושים‪,‬‬ ‫די קליינע שטיבלעך פון די שניידערס‪ ,‬שוסטערס און‬ ‫וואס שפעטער האט ער זיי אריינגעדרוקט אין ספר‬ ‫וואסער‪-‬טרעגער‪ ,‬און ער פלעגט שמועסן מיט זיי‬ ‫ליקוטי מוהר"ן‪ ,‬דאס האט געוויזן פאר יעדן‪ ,‬אז די‬ ‫איבער זייער שווערע טאג‪-‬טעגליכע ארבעט‪ ,‬און‬ ‫גאנצע תורה איז געווען איינגעקריצט אין זיין מוח‬ ‫פרעגן וויאזוי עס גייט זיי מיט פרנסה‪ ,‬און הערן‬ ‫אן צו דארפן קוקן אין א ספר‪.‬‬ ‫זייערע פשוטע שמועסן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען עמיצער האט אים געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער‬ ‫אין ספר שבחי הר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫פארברענגט אזויפיל צייט מיט פשוטע מענטשן‬ ‫דער צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע איז אנגעקומען‬ ‫אנשטאט זיצן מיט גרויסע לומדים‪ ,‬האט רבי נחמן‬ ‫קיין סטאמבול אויפן וועג קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט ער‬ ‫געענטפערט מיט אן אויפריכטיגן שמייכל‪" ,‬די‬ ‫באשלאסן זיך אינגאנצן אפצושאקלן פון סיי וועלכע‬ ‫תמימות און די ערליכקייט פון א פשוטן איד וואס עסט‬ ‫גינוני כבוד אדער רעביסטעווע‪ ,‬ער האט אויסגעטאן‬ ‫זיין ברויט מיט שווייס און דאנקט דעם באשעפער אן‬ ‫די שיינע חסידישע קליידער‪ ,‬אנגעטאן א צעריסענע‬ ‫קיין חכמות‪ ,‬דאס איז דער גרעסטער שיעור אין ענווה‬ ‫מלבוש אן א גארטל‪ ,‬און איז ארומגעגאנגען בארוועס‬ ‫וואס א מענטש קען לערנען"‪ ,‬און דער צדיק רבי נחמן‬ ‫אין די גאסן אן א הוט ווי א פשוטער ארימאן‪.‬‬ ‫האט קיינמאל נישט געקוקט אויף זיך העכער פון קיין‬ ‫שום באשעפעניש‪.‬‬ ‫ער פלעגט זיך שפילן מיט די קליינע קינדער אין‬ ‫•••‬ ‫די גאסן און געלאזט מענטשן מיינען אז ער איז אן‬ ‫אין ספר חיי מוהר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫אומבאקאנטער וואנדערער‪ ,‬ווען אידן פונעם ארטיגן‬ ‫צדיק רבי נחמן מברסלב זי"ע האט אין זיין לעבן‬ ‫שטעטל האבן אים באגעגנט און געשמועסט מיט‬ ‫מיטגעמאכט גאר ביטערע יסורים מיט זיינע אייגענע‬ ‫אים‪ ,‬האט ער גערעדט מיט אזא פשטות אז קיינער‬ ‫קינדער‪ ,‬ווען רוב פון זיי זענען נפטר געווארן אלס‬ ‫האט נישט געקענט טראכטן אז דאס איז אן אייניקל‬ ‫קליינע עופעלעך בחייו‪ ,‬באזונדער איז געווען שווער‬ ‫פונעם בעל שם טוב הקדוש‪ .‬און א גאר הייליגער איד‪,‬‬ ‫די פטירה פון זיין באליבטן קליינעם זון שלמה אפרים‪,‬‬ ‫שפעטער האט ער געזאגט פאר זיינע תלמידים‪" ,‬אז‬ ‫אויף וועמען ער האט געזאגט גרויסע זאכן פאר דער‬ ‫ער האט דאס געטון בכוונה‪ ,‬כדי צו ברעכן יעדן טראפ‬ ‫וועלט‪ ,‬דאס קינד איז ליידער קראנק געווארן אויף‬ ‫גאוה און צוצוקומען צו דער מדרגה פון אמת'ע שפלות‬ ‫דער שווערער קראנקייט אסכרה‪ ,‬און האט געליטן‬ ‫פארן באשעפער"‪.‬‬ ‫מורא'דיגע שמערצן ביז ער איז אויסגעגאנגען פאר‬ ‫•••‬ ‫זיינע אויגן אין שטעטל זאסלאוו‪.‬‬ ‫אין ספר חיי מוהר"ן ווערט דערציילט‪ ,‬אז זיין‬ ‫חשובער תלמיד רבי נתן מברסלב זי"ע האט אמאל‬ ‫דער צדיק רבי נחמן האט זיך צעוויינט מיט א‬ ‫געשריבן‪ ,‬אז דער רבי פלעגט אפט זאגן פאר זיינע‬ ‫ביטער געוויין וואס האט צעריסן די הערצער פון אלע‬ ‫נאנטע מקורבים "איר מיינט אז איך בין שוין עפעס א‬ ‫אנוועזנדע‪ ,‬אבער טראץ דעם שרעקליכן חורבן הבית‬ ‫גרויסער צדיק אדער א בר הכי‪ ,‬איך שווער אייך אז איך‬ ‫און די טיפע וואונדן אין זיין הארץ‪ ,‬האט ער גלייך‬ ‫שפיר מיין גאנצע חיות בלויז ווי א קליין קינד וואס‬ ‫דערנאך מקבל געווען דעם דין שמים מיט א‬ ‫הייבט יעצט אן עפענען די אויגן"‪.‬‬ ‫פולקאמע ליבשאפט און תמימות‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬אז‬ ‫דער מענטש טאר קיינמאל נישט האבן קיין טענות‬ ‫און ער פלעגט זיך זעצן אויף דער ערד‪ ,‬וויינען‬ ‫אויפן באשעפער אפילו ווען דאס אייגענע בלוט‬ ‫מיט הייסע טרערן צום באשעפער‪ ,‬און זאגן‪" ,‬רבונו‬ ‫ברענט"‪.‬‬ ‫של עולם‪ ,‬העלף מיר איך זאל קענען אנהייבן דינען דיר‬ ‫פונדאסניי‪ ,‬ווייל ביז היינט האב איך נאך גארנישט‬ ‫אפגעטאן"‪ ,‬די תלמידים האבן געזען ווי דער‬ ‫גרעסטער מנהיג הדור‪ ,‬וואס האט אנטפלעקט טיפע‬ ‫‪20‬‬ ‫שוואך‪ ,‬האט מען געדינגען א מינקת וואס זאל געבן‬ ‫יארצייט י"ח תשרי ב' דחוה"מ‬ ‫צו עסן פארן קינד‪ ,‬אבער דאס קינד האט נישט‬ ‫געוואלט עסן‪ ,‬איז די מאמע געלאפן צום הייליגען‬ ‫הרה"ק רבי חנה ב"ר מנחם מענדל זי"ע‪ ,‬הי"ד‬ ‫זיידן און מזכיר געווען דעם קינד‪.‬‬ ‫)הלברשטאם(‬ ‫בעל דברי חנה‪ ,‬מקאלשיץ‬ ‫האט די זיידע געפרעגט‪ ,‬אויב מען האט צו‬ ‫געדעקט דעם קעפל פונעם קינד בשעתן עסן‪ ,‬האט‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט דוקלא‪ ,‬ו' תמוז בשנת‬ ‫די מאמע מיט וואונדער געזאגט אז ניין‪ ,‬האט דער‬ ‫תרמ"ד‪.‬‬ ‫זיידע געהייסן מען זאל אים אנטאן א קאפל און ער‬ ‫וועט עסן‪ ,‬כך הוה אזוי ווי מען האט אנגעטון פארן‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי מנחם מענדל אב"ד דוקלא‬ ‫קינד א קאפל האט ער געגעסן‪ ,‬דאס ווייזט דאס‬ ‫ופריסטיק זי"ע‪,‬‬ ‫גרויסע קדושה וואס ער האט שוין געהאט גלייך‬ ‫בן הרה"ק רבי אריה לייבוש מדוקלא זי"ע‪,‬‬ ‫נאכן געבוירן ווערן‪ ,‬ווי צדיקים האבן מעיד געווען‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי דוד מקשאנוב זי"ע‪,‬‬ ‫אז דער צדיק איז געווען א קדוש מרחם אמו‪.‬‬ ‫בן הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪.‬‬ ‫דער אייניקל זייענדיג ‪ 3‬יאר אלט האט ראש‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת פייגא ביילא‬ ‫השנה געזען‪ ,‬ווי די זיידע טוט זיך אן דעם קיטל‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫פאר תקיעת שופר‪ ,‬איז דער קינד געגאנגען צו די‬ ‫בת הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע‪,‬‬ ‫מאמע און געזאגט‪ ,‬מאמע די זיידע גייט יעצט עסן‬ ‫בן הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪.‬‬ ‫די כרפס‪ ,‬ווייל ער האט געמיינט אז עס איז פסח‪,‬‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד און א‬ ‫ווען מען האט דאס דערציילט פארן זיידן דער‬ ‫צדיק הדור‪ ,‬ער איז געווען א אש קודש און א‬ ‫הייליגער שינאווא רב זי"ע‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬דאס‬ ‫געוואלדיגע עובד השם במסירת נפש ממש‪ ,‬דער‬ ‫קינד האט גוט מכוון געווען‪ ,‬ווייל די סוד פון תקיעת‬ ‫צדיק איז געווען א אוהב ישראל בלב ונפש‪ ,‬ער‬ ‫שופר‪ ,‬איז דאס זעלבע ווי ביי אכילת כרפס‪.‬‬ ‫האט באמת ליב געהאט יעדן איד מיט א‬ ‫געוואלדיגע אהבת נפש‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫ער איז נתגדל געווארן ביי זיין גרויסן זיידן דער‬ ‫אלס א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬ער האט‬ ‫הייליגער שינאווא רב זי"ע‪ ,‬וואס האט דעם‬ ‫זיין גאנץ לעבן מקנא געווען קנאת ד' במסירת נפש‬ ‫אייניקל גאר שטארק מקרב געווען און מחבב‬ ‫ממש‪ ,‬ער איז געווען באקאנט מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫געווען מיט א אויסטערלישע אהבה‪.‬‬ ‫מידה פון צדקה וחסד און גמילת חסדים‪ ,‬פון אלס‬ ‫קינד האט ער שוין עוסק געווען אין צדקה וחסד‬ ‫איינמאל ווען דער אייניקל איז נאך געווען‬ ‫אויף א גאר הויכען פארנעם‪ ,‬ער האט גאר אסאך‬ ‫יונג‪ ,‬איז דער זיידע דער הייליגער שינאווער רב‬ ‫לוחם געווען אויף די מתחדשים מיט א מסירת נפש‬ ‫זי"ע נישט געזונט געווען‪ ,‬האט ער געלאזט רופן‬ ‫אן קיין שום פשרות‪.‬‬ ‫זיין אייניקל דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע‪,‬‬ ‫די זיידע האט אויפגעמישט דעם סידור האר"י‪ ,‬און‬ ‫דער הייליגער זיידע משינאווא זי"ע האט שוין‬ ‫געבעטן דעם אייניקל‪ ,‬אז ער זאל מתפלל זיין פאר‬ ‫א שטיק צייט בעפאר ער איז געבוירן‪ ,‬מבשר‬ ‫אים און זאגן דעם יהי רצון ביי די ברכה פון רפאינו‪,‬‬ ‫געווען פאר די טאכטער‪ ,‬אז זי גייט בקרוב האבן א‬ ‫די חסידים האבן דאס אנגענומען‪ ,‬אז די זיידע האט‬ ‫קינד א צדיק‪ ,‬וואס וועט באלייכטען די וועלט מיט‬ ‫דעם אייניקל מכתיר געווען אלס א רבי‪ ,‬און פון דאן‬ ‫זיין קדושה און תורה‪ ,‬און דער זיידע האט געהייסן‪,‬‬ ‫האט מען אנגעהויבן בעטן ברכות פונעם הייליגען‬ ‫אז מען זאל דעם קינד רופן מיטן נאמען חנה‪ ,‬נאכן‬ ‫קאלאשיצער רב זי"ע‪.‬‬ ‫באבע די צדקת אשת חבר פונעם הייליגען‬ ‫שינאווער רב הרבנית הצדקת מרת חנה רחל ע"ה‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי איציק'ל מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איין יאר האט דער הייליגער‬ ‫אין ספר דברי חנה ווערט געברענגט‪ ,‬אז די‬ ‫שינאווער רב זי"ע‪ ,‬ערב סוכות געלאזט רופן זיין‬ ‫מאמע נאכן האבן דעם הייליג קינד איז געווען גאר‬ ‫‪21‬‬ ‫האט זיך דער צדיק רבי חנה זי"ע מטפל געווען מיט‬ ‫אייניקל דעם הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע‪ ,‬און‬ ‫די טהרה און געמאכט זיכער אז ער קומט בדרך‬ ‫אים געבעטן אז ער זאל מתפלל זיין‪ ,‬אז עס זאל‬ ‫כבוד לקבר ישראל‪.‬‬ ‫גאנץ סוכות נישט רעגענען‪ ,‬דערציילט רבי איציק'ל‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז יענעם יאר האט גאנץ סוכות נישט‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫גערעגענט‪ ,‬עפעס וואס האט כמעט קיינמאל נישט‬ ‫פעסיל ע"ה‪,‬‬ ‫פאסירט אין פולין‪.‬‬ ‫בת הרה"ק רבי משה הלברשטאם מבארדיוב זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי ברוך מגארליץ זי"ע‪,‬‬ ‫אין ספר דברי חנה ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫בן הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע האט זיך שוין פון‬ ‫אלס קינד גאר אסאך מסגף געווען‪ ,‬ער האט באמת‬ ‫נאכן הסתלקות פון זיין הייליגען זיידן דער‬ ‫נישט הנאה געהאט פון גשמיות נאר געווען אלס‬ ‫שינאווער רב זי"ע‪ ,‬האט ער זיך מדבק געווען צו‬ ‫פארטון אין עוסק זיין בתורה ועבודת השם‪.‬‬ ‫זיין הייליגען פעטער הרה"ק שמחה ישכר בער‬ ‫מציעשינוב זי"ע‪ ,‬אויך האט ער זיך מסתופף געווען‬ ‫איינמאל האט אים די מאמע געוואלט געבן צו‬ ‫בצולם פון נאך צדיקים בדורו‪ ,‬ובתוכם הרה"ק רבי‬ ‫עסן פלייש‪ ,‬כדי עס זאל אים געבן אביסל כח צו‬ ‫אברהם שלום בעל דברי שלום מסטראפקוב זי"ע‪.‬‬ ‫קענען אנגיין‪ ,‬אבער דער צדיק וקדוש האט נישט‬ ‫געוואלט עסן‪ ,‬האט אים די מאמע געזאגט‪,‬‬ ‫זייענדיג נאך גאר יונג‪ ,‬האט ער זיך געצויגען‬ ‫פארוואס ווילסטו נישט עסן‪ ,‬די זיידע דער‬ ‫צום שטאט קאלאשיץ און מען האט אים דאן אויף‬ ‫הייליגער שינאווער רב עסט אויך פלייש‪ ,‬האט‬ ‫גענומען אלס רב אין שטאט וואס נאך דעם שטאט‬ ‫דאס קינד געזאגט פאר די מאמע‪ ,‬דער באשעפער‬ ‫איז געבליבן זיין נאמען דער הייליגער‬ ‫זאל מיר געבן די זכי' צו קענען בלאזן שופר ראש‬ ‫קאלאשיצער רב זי"ע‪.‬‬ ‫השנה מיטן זעלבן מדרגה ווי דער זיידע האט‬ ‫געגעסן פלייש אין די וואכן טעג‪.‬‬ ‫ביי די ערשטע וועלט מלחמה איז ער‬ ‫אנטלאפן קיין קאשוי‪ ,‬דארט איז דער צדיק געזעצן‬ ‫נאך אלס יונגער בחור איז ער שוין געווען‬ ‫פאר זיבן יאר‪ ,‬דארט האט ער עוסק געווען אין זיין‬ ‫באקאנט אלס א גאון אין א עילוי וחריף עצום‬ ‫הייליגע עבודה‪ ,‬אפילו זייענדיג נאר ‪ 30‬יאר אלט‬ ‫בתורה‪ ,‬ער האט גאר אסאך תורה געלערנט פון‬ ‫האבן שוין צדיקים און גדולים מעיד געווען אויף‬ ‫הגה"ק רבי ישראל אהרן הכהן ענגלענדער דיין‬ ‫זיין געוואלדיגע קדושה וטהרה מיט וואס ער האט‬ ‫בפריסטיק זי"ע‪ ,‬ער איז געווען אזוי מפורסם אז‬ ‫געדינט דעם באשעפער מיט א געוואלדיג דביקות‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי שמואל ענגיל מראדומישלא זי"ע האט‬ ‫אים שוין דאן מסמיך געווען להוראה‪.‬‬ ‫אין ספר מופת הדור ברענגט ער אראפ‪ ,‬אז אין‬ ‫יענע יארן וואס דער צדיק איז געזעצן אין שטאט‬ ‫דאס אהבת ישראל וואס דער צדיק האט‬ ‫קאשוי‪ ,‬איז ער איין שבת קודש געווען ביים‬ ‫געהאט איז ממש נישט צום באשרייבן‪ ,‬אפילו‬ ‫הייליגען צדיק דער מופת הדור רבי ישעי'לע‬ ‫זייענדיג א יונגער בחור פון ‪ 13‬יאר אלט‪ ,‬האט ער‬ ‫מקערעסטיר זי"ע‪ ,‬ביים טיש האט דער הייליגער‬ ‫זיך אפ געגעבן מיט די ארימעלייט וואס זענען‬ ‫צדיק מקרעסטיר פאר געלערנט א שטיקל נועם‬ ‫אנגעקומען צו זיי אין שטאט און זיי באזארגט מיט‬ ‫אלימלך אויף די פרשה‪ ,‬האט זיך דער הייליגער‬ ‫עסן און א פלאץ צו שלאפן‪.‬‬ ‫קאלאשיצער זי"ע אויס געדרוקט‪" ,‬איך האב נאך‬ ‫קיינמאל נישט פארשטאנען דעם שטיקל נועם‬ ‫איינמאל איז אנגעקומען א ארימאן וואס איז‬ ‫אלימלך‪ ,‬אזוי ווי איך האב עס דאן פארשטאנען"‪.‬‬ ‫ליידער געווען גאר שטארק נישט געזונט‪ ,‬האט זיך‬ ‫דער צדיק אפ געגעבן מיט דעם ארימאן‪ ,‬ער האט‬ ‫כ' טבת בשנת תרע"ד‪ ,‬נאכן הסתלקות פון זיין‬ ‫פאר דעם איד אריין געברענגט א בעט אין ביהמ"ד‬ ‫פעטער דער הייליגער צדיק מצעשינוב זי"ע אפילו‬ ‫און זיכער געמאכט אז ער האט אלס וואס ער‬ ‫דער הייליגער קאלאשיצער איז דאן נאך געווען‬ ‫ברויך‪ ,‬דאן איז דער איד ליידער נפטר געווארן‪,‬‬ ‫‪22‬‬ ‫גערעדט צו זיינע תלמידים און צו די שטאט‬ ‫גאר יונג‪ ,‬האבן רוב חסידים פונעם פעטער און אויך‬ ‫מענטשן‪ ,‬אז מען זאל זיך היטן פון דעם ווי פון‬ ‫פונעם זיידן דער הייליגער שינאווער רב זי"ע זיך‬ ‫פייער‪.‬‬ ‫מדבק געווען אונעם הייליגען קאלאשיצער רב‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫אויך איז ער געווען באקאנט אלס א גרויסער‬ ‫לוחם קעגן די ציונים און דעם גרינדינג פון דעם‬ ‫אינמיטן דעם ערשטע וועלט מלחמה חודש‬ ‫אגודת ישראל‪ ,‬ער האט אזוי ווי אסאך צדיקים‬ ‫אלול בשנת תרע"ד איז דער צדיק דער הייליגער‬ ‫בדורו גאר שטארק לוחם געווען קעגן די אגודת‬ ‫קאלאשיצער רב זי"ע מיט מסירת נפש געפארן‬ ‫ישראל‪ ,‬און אפילו עס זענען ליידער געווען גדולים‬ ‫קיין ליזענסק צום ציון פון רבי אלימלך מליזענסק‬ ‫וואס האבן זיך יא צו געשטעלט צו די אגודה‪ ,‬האט‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס דאס איז געווען א גרויסע סכנה אבער‬ ‫דער צדיק וקדוש געזען אין דעם א גרויסע סכנה‬ ‫דער צדיק האט זיך נישט וויסענדיג געמאכט‪.‬‬ ‫פארן דור‪ ,‬און דערפאר האט ער זיך ארויס‬ ‫געשטעלט מיטן גאנצן כוח צו לוחם זיין קעגן זיי‪,‬‬ ‫ביים ציון הקדוש אין ליזענסק האט זיך דער‬ ‫און דורך דעם געראטעוועט א גרויס חלק פון כלל‬ ‫צדיק משתטח געווען אויפן ציון בפישוט ידים‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫ורגלים און ער האט דארט מתפלל געווען די‬ ‫ווערטער‪" ,‬רבונו של עולם זכני נא למסור נפשי על‬ ‫אפילו זייענדיג א גרויסער לוחם קעגן די‬ ‫קדושת שמך"‪ ,‬ליידער איז די תפלה מקיים געווארן‬ ‫מדינת הציונים‪ ,‬האט אבער דער צדיק מיט א‬ ‫יארן שפעטער בשנת תש"ג ווען דער צדיק וקדוש‬ ‫מסירת נפש צוזאמען געשטעלט גרויסע סכומים‬ ‫איז אומגעקומען על קידוש השם הי"ד‪.‬‬ ‫פאר די אידן אין ארץ ישראל‪ ,‬אויך פון זיין אייגענע‬ ‫מאגערע געהאלט האט ער אוועק געגעבן גאר‬ ‫בשנת תרפ"ג האט זיך דער צדיק געצויגען‬ ‫אסאך געלט פאר די עניי ארץ ישראל‪ ,‬בכלל איז‬ ‫קיין גליציה אין זיך באזעצט אין שטאט ריישא‪,‬‬ ‫דער צדיק געווען א גאון און גדול במידות הצדקה‪.‬‬ ‫דארט איז ער נתפרסם געווארן אלס א קדוש וטהור‬ ‫און א גרויסע פועל ישועות‪ ,‬טויזענטער אידן יראים‬ ‫ער האט צוזאמען געשטעלט גרויסע סכומים‬ ‫ושלמים זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און‬ ‫ארום לויפענדיג אליין נאך געלט פאר עניים און‬ ‫שעפן קדושה‪ ,‬דארט אין ריישא האט ער אויף‬ ‫צובראכענע אידן‪ ,‬ער האט כמה פעמים נאך‬ ‫געשטעלט א ישיבה מיטן נאמען זרע קודש נאכן‬ ‫געזאגט דעם ווארט פון זיין גרויסן זיידן דער‬ ‫הייליגען ראפשיצער רב זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע בזה"ל‪" ,‬איך האב‬ ‫נישט מורא פון קיין שום מענטש און אויך נישט‬ ‫ער האט דארט מרביץ תורה געווען פאר‬ ‫פאר א מלאך‪ ,‬אבער פאר א קרעכץ פון א ארימאן‪,‬‬ ‫הונדערטער בחורים גאונים און גדולים בדורו‪ ,‬פון‬ ‫פון דעם האב איך אסאך מער מורא"‪.‬‬ ‫זיין ישיבה זענען ארויס געקומען גאר געהויבענע‬ ‫תלמידים‪ ,‬צווישן זיינע תלמידים איז געווען‬ ‫זיין עבודת הקודש איז געווען ממש להפליא‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי איציק'ל מפשעווארסק זי"ע וואס האט‬ ‫עס איז צו געגאנגען מיט א געוואלדיגע קדושה און‬ ‫זיך געהאלטן אלס א תלמיד מובהק פונעם‬ ‫א מסירת נפש ממש‪ ,‬ער איז געווען גרייט יעדע‬ ‫הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע און רבי איציקל‬ ‫סעקונדע אויס צו גיין למען קדושת השם יתברך‪,‬‬ ‫זי"ע האט כסדר דערציילט מעשיות און גערעדט‬ ‫דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי אהרן מבעלזא זי"ע‬ ‫פון די גדלות און קדושה פון זיין גרויסן רבין‪ ,‬אויך‬ ‫האט מעיד געווען‪" ,‬אז דער הייליגער צדיק רבי חנה‬ ‫דער איידעם הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק‬ ‫מקאלאשיץ זי"ע האט נישט פארגעסן פונעם בורא‬ ‫זי"ע איז געווען א תלמיד מובהק פונעם הייליגען‬ ‫כל העולמים אפילו אויף א רגע"‪.‬‬ ‫צדיק מקאלאשיץ‪.‬‬ ‫איינמאל איז די מאמע פונעם הייליגען‬ ‫ער איז געווען גאר שטארק מפורסם מיט זיין‬ ‫קאלאשיצער רב זי"ע געקומען צום הייליגען צדיק‬ ‫התנגדות קעגן די תנועות השכלה וואס האט זיך‬ ‫הרה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע‪ ,‬און זי האט‬ ‫דאן פארשפרייט אין גאנץ פולין‪ ,‬ער האט כסדר‬ ‫‪23‬‬ ‫איינמאל האט דער הייליגער צדיק געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫געוואלט אריין גיין צום בעלזא רב‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫היינט איז שוין נישט בנמצא א צדיק וואס האט רוח‬ ‫געפרעגט דעם הייליגען בעלזא רב אויב מען זאל‬ ‫הקודש‪ ,‬האט זיך איינע פון די חסידים אנגערופן‬ ‫איר אריין לאזן‪ ,‬האט דער הייליגער בעלזא רב‬ ‫מיט א פלא‪ ,‬ווי אזוי קען די רבי דאס זאגן‪ ,‬ווען מען‬ ‫געזאגט‪" ,‬זי איז דאך די מאמע פון דעם הייליגען‬ ‫זעהט ביי אונז ווי דער רבי מיט זיין רוח הקודש‬ ‫איד‪ ,‬וואס זיין יראת שמים איז מפורסם אין די‬ ‫זאגט ביי די תורה מוסר אויף זאכן וואס קיינער‬ ‫וועלט"‪.‬‬ ‫האט פון דעם נישט געוויסט‪.‬‬ ‫ווי באוויסט איז דער צדיק געווען גאר אויס‬ ‫האט דער הייליגער צדיק מיט זיין גרויס‬ ‫געארבעט מיט די מידה פון אהבת ישראל און איז‬ ‫עניוות געענטפערט‪ ,‬דאס איז נישט קיין רוח‬ ‫געווען א גאר צוגעלאזענע מענטש‪ ,‬ער האט יעדן‬ ‫הקודש‪ ,‬נאר דאס איז א כח מיוחד וואס מען געט‬ ‫איד מקבל געווען בסבר פנים יפות‪ ,‬איז איינמאל‬ ‫מיר פון הימל די ווערטער מיט וואס צו מעורר זיין‬ ‫געשען‪ ,‬אז דער מנקר ביי די פלייש וואס איז געווען‬ ‫די אידן צו תשובה און תיקון המעשים‪ ,‬אבער דאס‬ ‫א תלמיד חכם‪ ,‬אבער איז געווען א קפדן וואס איז‬ ‫איז נישט קיין רוח הקודש‪.‬‬ ‫כסדר געווארן אין כעס‪.‬‬ ‫נאך די מלחמה איז ארויס געקומען א ספר דברי‬ ‫האט אים דער הייליגער צדיק געזאגט בדרך‬ ‫חנה וואס האט אין זיך די תולדות פונעם צדיק און‬ ‫צחות‪ ,‬אין די ספרים שטייט‪ ,‬אז דורך כעס איז מען‬ ‫אויך אביסל פון זיינע הייליגע חידושי תורה‪.‬‬ ‫נישט זוכה צו גילוי אליהו פאר ‪ 40‬טאג‪ ,‬איז אפילו‬ ‫אונז זעמיר נישט זוכה צו גילוי אליהו‪ ,‬איז דאס‬ ‫ער האט געהאט הייליגע קינדער‪ ,‬אבער ליידער‬ ‫דאך נאר א אונס‪ ,‬אבער פארוואס דארפן מיר גורם‬ ‫זענען זיי אלע אומגעקומען אויף קידוש השם דורך‬ ‫זיין אז עס זאל זיין נאך א סיבה פארוואס מען איז‬ ‫די דייטשן ימ"ש‪.‬‬ ‫נישט זוכה דערצו‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי משה אהרן מקאלאשיץ זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬חתן‬ ‫דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע פלעגט‬ ‫הרה"ק רבי דוד דוב מייזליש מאוהעל זי"ע‪,‬‬ ‫נאך זאגן‪ ,‬בשם זיין זיידן דער הייליגער שינאווער‬ ‫הרה"ק רבי דוד ארי' לייביש מפריסטיק זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬בשם דעם צדיק הרה"ק רבי מנחם מענדל‬ ‫חתן דודו הרה"ק רבי אביגדור הלברשטאם זי"ע‪,‬‬ ‫מרימנוב זי"ע‪ ,‬אז ווען א איד זעט א א צורת צדיק‬ ‫הרה"ק רבי ברוך הלברשטאם זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬חתן‬ ‫אין חלום‪ ,‬איז דער חלום זיכער אמת‪ ,‬ווייל די‬ ‫הרה"ק רבי חיים ברוך רובין מווישניצא זי"ע‪,‬‬ ‫קליפות רח"ל קענען זיך מתלבש זיין מיט יעדן‬ ‫הרה"ק רבי שלום הלברשטאם זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬חתן דודו‬ ‫צורה‪ ,‬אבער מיט א צורה פון א צדיק קענען זיי זיך‬ ‫הרה"ק רבי חיים ברוך הלברשטאם מפריסטיק זי"ע‪,‬‬ ‫נישט מתלבש זיין‪ ,‬און דערפאר מיז זיין אז די חלום‬ ‫החתן הצדיק יקותיאל יהודה זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬התחתן‬ ‫איז אמת‪ ,‬און דאן האט דער הייליגער קאלאשיצער‬ ‫אים בת דודו הרה"ק רבי יחזקאל מדוקלא זי"ע‪,‬‬ ‫רב זי"ע צו געלייגט‪ ,‬אז ער זעט דאס בחוש‪ ,‬ווייל‬ ‫בתו הצדקת שרה ע"ה‪ ,‬הי"ד‪ ,‬מאורסת לבחור החריף‬ ‫ווען עס קומט א טאג וואס ער האט א אמתע‬ ‫חיים ע"ה‪ ,‬הי"ד‪ ,‬בן הרה"ק רבי יעקב צבי אב"ד סוכא‬ ‫הרהור תשובה דאן זעט ער דעם זיידן דער‬ ‫זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬בן הרה"ק רבי ישעי' מטשחויב זי"ע‪,‬‬ ‫שינאווער רב זי"ע אין חלום ביינאכט‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרים ברכה ע"ה‪ ,‬הי"ד‪ ,‬מאורסת לבחור‬ ‫יחזקאל שרגא ע"ה הי"ד‪ ,‬בן הרה"ק רבי אפרים דוד‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער קאלאשיצער‬ ‫הלברשטאם מיאשליסק זי"ע‪.‬‬ ‫רב זי"ע געהאט גאר הייליגע אויגן‪ ,‬וואס די חסידים‬ ‫האבן געזען בחוש‪ ,‬ווי דער צדיק האט מעורר‬ ‫ליידער בשנת תרצ"ז האט שוין דער הייליגער‬ ‫געווען יעדעס מאל אויף זאכן וואס דער עולם האט‬ ‫צדיק וקדוש דער קאלאשיצער רב זי"ע מרגיש‬ ‫געברויכט התחזקות‪ ,‬און כמה פעמים זענען געווען‬ ‫געווען‪ ,‬אז עס קומט שווערע צייטן אויף כלל‬ ‫זאכן וואס עס האט קיינער פון דעם נישט געוויסט‪,‬‬ ‫ישראל‪ ,‬ער האט כמה פעמים דערמאנט די צרות‪,‬‬ ‫אבער דער צדיק מיט זיינע הייליגע אויגן האט‬ ‫און געציילטע תלמידים ובתוכם רבי איציק'ל זי"ע‬ ‫דאס מרגיש געווען‪.‬‬ ‫‪24‬‬ ‫משפחה אויף קידוש השם‪ ,‬האט זיך דער צדיק‬ ‫האבן געהערט גאר שווערע דיבורים פונעם צדיק‬ ‫אבער מחזק געווען מיט זיין געוואלדיגע אמונה‬ ‫אויף די צרות וואס קומט‪.‬‬ ‫און נישט געלאזט די נאנטע ח"ו פאלן‪.‬‬ ‫כ"ג אלול בשנת תרצ"ט איז דער הייליגער‬ ‫אינמיטן דעם זומער איז דער צדיק אנטלאפן‬ ‫צדיק מיט דעם גאנצן עולם אנטלאפן פונעם‬ ‫און זיך אויס באהאלטן פון די רשעים‪ ,‬אבער סוף‬ ‫שטאט ריישא‪ ,‬דאן איז פולין געווארן צוטיילט‬ ‫זומער האבן די רשעים געכאפט דעם צדיק און אים‬ ‫צווישן די די דייטשן און רוסלאנד‪ ,‬און דער עולם‬ ‫איין געזעצט אין תפיסה אין שטאט יאסלע‪ ,‬דארט‬ ‫האט געמיינט‪ ,‬אז דער צדיק וועט אויס וועלן צו‬ ‫זענען געווען אפאר באקאנטע אידן פונעם רבין‬ ‫גיין אויף די זייט אונטער רוסלאנד‪ ,‬אבער דער‬ ‫ובתוכם הרה"ק רבי הירש יוסף רובין מיאסלע זי"ע‪,‬‬ ‫צדיק האט געזאגט‪ ,‬די דייטשן ווילען אונז אידן‬ ‫און נאך ‪ 15‬אידן‪.‬‬ ‫אומברענגען‪ ,‬אבער די רוסען ווילען אויס רייסן די‬ ‫תורה פון אידישע קינדער‪ ,‬און דאס איז אסאך‬ ‫אפאר טאג בעפאר סוכות האט א איד‬ ‫ערגער‪.‬‬ ‫פארשאפט פארן רבין וויין אויף קידוש און ער האט‬ ‫דאס אריין געשווערצט אין תפיסה פארן צדיק‪,‬‬ ‫ליידער דעם צווייטע טאג ראש השנה בשנת‬ ‫אבער דער צדיק האט זיך נאכגעפרעגט פון ווי די‬ ‫תרצ"ט זענען די דייטשן ימ"ש אריין געקומען אין‬ ‫וויין קומט‪ ,‬און ער האט נישט געוואלט מאכן‬ ‫שטאט ריישא‪ ,‬און פארטריבן יעדן פון ביהמ"ד‬ ‫דעראויף קיין קידוש‪ ,‬ביז מען האט אים‬ ‫אינמיטן דאווענען מוסף‪ ,‬און יעדן אריין געלייגט‬ ‫באשטעטיגט אז די וויין קומט פון א גאר ערליכער‬ ‫אין די וועגענער‪ ,‬ווען מען האט דעם רבין‬ ‫איד וואס האט געהיטן אז עס זאל נישט ווערן יין‬ ‫געפרעגט ווי מען גייט‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫נסך‪.‬‬ ‫געענטפערט‪" ,‬מיר גיין קעגן משיח צדקנו"‪.‬‬ ‫ליידער דעם צווייטן טאג חוה"מ ח"י תשרי‬ ‫דארט איז דער צדיק געזעצן פאר א יאר און‬ ‫בשנת תש"ג‪ ,‬ווען די יונגערע פונעם לאגער וואס‬ ‫ליידער האט מען דארט גאר שווער מיט געמאכט‪,‬‬ ‫זענען געגאנגען אין די ארבעט זענען צוריק‬ ‫אלול בשנת ת"ש האט זיך דער צדיק אריבער‬ ‫געקומען‪ ,‬האבן זיי נישט געטראפן די עלטערע‬ ‫געצויגען קיין פריסטיק‪ ,‬דאן האבן די חסידים און‬ ‫וואס זענען דארט געבליבן‪ ,‬ובתוכם דעם הייליגן‬ ‫תלמידים פונעם צדיק געארבעט גאר שווער‬ ‫צדיק וקדוש דער קאלאשיצער רב זי"ע‪ ,‬האט זיי‬ ‫אריבער צו טראגן דעם רבין קיין בארדיוב וואס פון‬ ‫דער שומר דערציילט‪ ,‬אז די רשעים די דייטשן‬ ‫דארט וואלט ער זיך אפשר געקענט מציל זיין‪,‬‬ ‫ימ"ש זענען אריין געקומען אינמיטן טאג‪ ,‬און‬ ‫אבער דער הייליגער צדיק וקדוש האט זיין‬ ‫ארויס געפירט דעם רבין און די אנדערע און זיי‬ ‫הייליגע עדה נישט געוואלט פארלאזן און איז‬ ‫רח"ל אומגעברענגט אויף קידוש השם‪.‬‬ ‫געבליבן מיט זיי‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ח"י תשרי ב' דחוה"מ‬ ‫י"ח תמוז בשנת תש"ב איז פאר געקומען א‬ ‫סוכות אושפיזא דמשה רעיא' מהימנא בשנת תש"ג‪,‬‬ ‫סעלעקציע‪ ,‬און ליידער האט מען פאר אורטיילט‬ ‫דורך די דייטשן ימ"ש‪ ,‬און מען האט די קדושים‬ ‫דעם גאנצן משפחה פונעם צדיק רח"ל למיתה‪ ,‬און‬ ‫באגראבן דעם קומענדיגן טאג‪ ,‬און ליידער איז די‬ ‫זיי זענען יענעם טאג ליידער אומגעקומען על‬ ‫גאנצע משפחה קדושים אומגעקומען על קידוש‬ ‫קידוש השם הי"ד‪ ,‬בנס האט מען דעם צדיק דאן‬ ‫שמו יתברך‪.‬‬ ‫אפגעשוינט און מען האט דעם צדיק דאן געשיקט‬ ‫אויף די רעכטע זייט‪.‬‬ ‫ארץ אל יכסה דמם ואל יהיה מקום לזעקתם עדי‬ ‫עד ישקיף ד' ויראה בצרת עמו ויגאלנו ברחמיו‬ ‫די גאנצע צייט אין לאגער האט דער צדיק‬ ‫שנית לעיני כל חי בביאת גואל צדק בב"א‪.‬‬ ‫מחזק געווען די אידישע קינדער און ער האט מיט‬ ‫א מסירת נפש ווייטער געדינט דעם גרויסן‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫באשעפער מיט זיין קדושה פונקט ווי בעפאר די‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫מלחמה‪ ,‬און אפילו נאכן פארלירן דעם גאנצן‬ ‫‪25‬‬ ‫איילעניש‪ ,‬דער עולם האט זיך זייער געוואונדערט‬ ‫מעשיות‬ ‫ווי דער צדיק גייט‪ ,‬אבער גלייך נאכדעם האט זיך‬ ‫באוויזען א מחזה‪ ,‬דער הייליגער קאלאשיצער רב‬ ‫הרה"ק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫זי"ע בכבודו בעצמו לויפט אויפן גאס מיט צוויי‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ער געווען אויף שבת‬ ‫פילע זעק מיט כל טיב וטוב‪.‬‬ ‫קודש ביי זיין הייליגען רבין דער קאלאשיצער רב‬ ‫זי"ע‪ ,‬שבת נאכמיטאג איז די רבי אריין געקומען אין‬ ‫אזוי איז דער צדיק געגאנען א מרחק רב ביז צו‬ ‫ביהמ"ד און דורך געזיכט אלע שטענדערס‪ ,‬מען‬ ‫דעם איד בעריש אין שטוב‪ ,‬און אהין געגעבן מיט א‬ ‫האט געזען אז דער צדיק זיכט עפעס‪.‬‬ ‫שמייכל און מיטן גאנצן הארץ דאס גאנצע עסן אז‬ ‫דער איד זאל אויך האבן א שמחת יו"ט‪ ,‬דאן האט‬ ‫סוף דבר האט דער צדיק געטראפן א שטיקל‬ ‫שוין אפילו דער איד מסכים געווען‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫קוגל אין איינע פון די שטענדערס‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫איז מקיים דעם מצוה פון ואהבת לרעך כמוך מיטן‬ ‫צדיק געזאגט‪ ,‬אז שוין א שטיק צייט האלט ער א‬ ‫גאנצן הארץ‪.‬‬ ‫אויג אויף איינע פון די בחורים וואס גליטשט‬ ‫•••‬ ‫ליידער פון אידישן וועג‪ ,‬היינט ביים טיש האב איך‬ ‫ווען דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע איז‬ ‫אים געגעבן א שטיקל קוגל פון די שיריים‪,‬‬ ‫געווען פאר צרכי רפואות אין שטאט קרעניץ וואס‬ ‫האפענדיג אז מיט דעם וועט ער כאפן א הרהור‬ ‫איז געווען א גאר גוטע פלאץ וואס איז געווען‬ ‫תשובה‪ ,‬אבער איך האב גלייך פארשטאנען‪ ,‬אז ער‬ ‫באקאנט אלס א מקום רפואה‪ ,‬ווען מען האט פארן‬ ‫האט דאס נישט געגעסן‪ ,‬דערפאר האב איך‬ ‫צדיק געגעבן צו טרינקען די וואסער פאר רפואה‪,‬‬ ‫געוואלט וויסן ווי דאס קוגל איז אנגעקומען‪.‬‬ ‫האט דער צדיק געמאכט דעם שהכל אויפן וואסער‬ ‫•••‬ ‫מיט קולות וברקים‪ ,‬אז מען האט דאס ארויס‬ ‫אין ספר דברי חנה ווערט געברענגט א מעשה‪,‬‬ ‫געהערט אויף די גאס כדרכו בקודש‪ ,‬אז ער האט‬ ‫וואס ברענגט ארויס דאס גדלות און עניוות און‬ ‫יעדע מצוה געטון מיט א התלהבות און א אש‬ ‫דעם גרויסן אהבת ישראל פון דעם הייליגען‬ ‫דקדושה‪.‬‬ ‫קאלאשיצער רב זי"ע‪.‬‬ ‫האט אים דער גבאי געזאגט‪ ,‬אז במילא ביי זיך‬ ‫אין שטאט קאשוי האט געוואוינט א איד א‬ ‫אין שטאט ריישא ווי ער איז רב אז ער מאכט אזאנע‬ ‫גרויסער ארימאן א עני ואביון ל"ע‪ ,‬מען האט אים‬ ‫קולות איז גוט‪ ,‬אבער דא ווען מען איז אין די פרעמד‬ ‫געריפן מיטן נאמען "דער רויטער בעריש"‪ ,‬חוה"מ‬ ‫וואס פעילט אויס צו מאכן אזא רעש‪.‬‬ ‫פסח איז דער צדיק אריין געקומען צופרי אין‬ ‫ביהמ"ד צום דאווענען‪ ,‬און שטייענדיג מיטן טלית‬ ‫האט אים דער צדיק געזאגט‪ ,‬מען זאגט ביים‬ ‫אויף די אקסלען האט דער צדיק געזאגט‪" ,‬הריני‬ ‫נוֹרא ְת ִהלּוֹת‪ ,‬איז פונקט‬ ‫בּוֹרא ְרפוּאוֹת‪ָ ,‬‬ ‫דאווענען ֵ‬ ‫מקבל עלי מצות ואהבת לרעך כמוך"‪.‬‬ ‫דא אויפן פלאץ וואס דער הייליגער באשעפער איז‬ ‫בּוֹרא ְרפוּאוֹת" ער האט באשאפן אזאנע גוטע‬ ‫" ֵ‬ ‫איז דער בעריש געקומען צום רבין און זאגט‬ ‫נוֹרא ְת ִהלּוֹת" אז‬ ‫רפואות‪ ,‬פונקט דא זאל איך זיין א " ָ‬ ‫אים מיט חוצפה‪ ,‬ווי אזוי קען די רבי זאגן ואהבת‬ ‫איך זאל אים נישט דאנקען אויפן ריכטיגן וועג‪ ,‬ח"ו‪,‬‬ ‫לרעך כמוך‪ ,‬ווען ביים רבין אין שטוב איז דא כל‬ ‫טאקע דא דארף מען דאנקען דעם גרויסן‬ ‫טיב וטוב אויף יו"ט‪ ,‬אבער ביי מיר אין שטוב איז‬ ‫באשעפער מיטן גאנצן כוח‪ ,‬און ער האט‬ ‫נישט דא קיין מצות‪ ,‬פיש‪ ,‬אייער‪ ,‬אדער קארטאפל‪,‬‬ ‫פארשטייט זיך ווייטער נוהג געווען אזוי דאס‬ ‫דער צדיק האט דעם איד גארנישט געענטפערט‪,‬‬ ‫גאנצע צייט וואס ער איז דארט געווען‪.‬‬ ‫נאר ער האט זיך געשטעלט דאווענען‪ ,‬אבער לפלא‬ ‫•••‬ ‫האט זיך דער צדיק גאר שטארק צו געיאגט מיטן‬ ‫הרה"ק רבי חנה מקאלאשיץ זי"ע האט געזאגט‪,‬‬ ‫דאווענען אנדערש ווי זיין מנהג‪.‬‬ ‫פארוואס טרעפט מען נישט קיין שום תוכחה און‬ ‫מוסר פון משה רבינו ע"ה אין גאנץ ספר שמות‪,‬‬ ‫גלייך נאכן דאווענען איז דער הייליגער צדיק‬ ‫וואס דאס איז געווען דורך די צייט וואס אידן‬ ‫געלאפן צו זיך אין שטוב מיט א מוראדיגע‬ ‫‪26‬‬ ‫ווען דער אמאליגער עושר האט געהערט די‬ ‫זענען געווען אין מצרים‪ ,‬אבער נאר נאכדעם וואס‬ ‫ווערטער וואס די אידן זאגן‪ ,‬אז א עושר בלייבט א‬ ‫די אידן זענען באפרייט געווארן פון מצרים און מען‬ ‫עושר‪ ,‬איז ער אהיים געגאנגען‪ ,‬און ער האט‬ ‫האט באקומען מן פון הימל‪ ,‬דארט זעהט מען שוין‬ ‫גענומען דאס גאנצע בינטל חובות‪ ,‬און ער האט‬ ‫יא אז משה רבינו זאגט מוסר פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫דאס צעריסן אויף שטיקער זאגענדיג "א עושר‬ ‫בלייבט א עושר"‪.‬‬ ‫ווייל די תורה הקדושה וויל אונז ווייזן‪ ,‬אז ווען‬ ‫אידן זענען ח"ו אין א עת צרה און מאכן ליידער מיט‬ ‫אויף דעם מעשה האט דער הייליגער צאנזער‬ ‫צרות‪ ,‬זאל מען דאן נישט זאגן קיין מוסר און ח"ו‬ ‫רב זי"ע געזאגט‪ ,‬רבונו של עולם טאקע דיינע‬ ‫דורך דעם מקטרג זיין אויף אידישע קינדער‪ ,‬נאר‬ ‫קינדער זענען נעבעך פארשמירט מיט עבירות פון‬ ‫דאן דארף א צדיק און א מנהיג ישראל מלמד זכות‬ ‫דעם גאנצן יאר‪ ,‬אבער "א איד בלייבט א איד"‪ ,‬נישט‬ ‫זיין אויף אידישע קינדער און כסדר טרעפן א לימוד‬ ‫קיין חילוק ווי נידעריג ער פאלט‪ ,‬נעם די אויך אלע‬ ‫זכות אויף די אידן‪ ,‬ווייל מיט דעם ברענגט מען אז‬ ‫עבירות פון אידישע קינדער‪ ,‬און צערייס זיי און זיי‬ ‫אין הימל זאל מען אויך מלמד זכות זיין אויף אידן‪.‬‬ ‫מבטל אלע גזירות‪.‬‬ ‫•••‬ ‫∽‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫מעשה ב‪ ,‬אמאל זענען די גוים פון א שטאט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע‬ ‫געקומען צום כומר און געזאגט‪ ,‬אז ער זאל ארויס‬ ‫האט דערציילט דריי מעשיות בשעת ער האט‬ ‫געבן א גזירה‪ ,‬אז ווער עס שיכור'ט זיך אן‪ ,‬וועט‬ ‫געבינדן די הושענות‪ ,‬צוויי מעשיות האט ער‬ ‫באשטראפט ווערן מיט א גאר הארבע שטראף‪ ,‬כדי‬ ‫געהערט פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫דורך דעם זאלן מענטשן נישט פארשווענדן דאס‬ ‫און די דריטע פונעם הייליגען שינאווער רב זי"ע‪.‬‬ ‫גאנצע געלט אויף וויין און ברוינפען‪.‬‬ ‫∽‬ ‫מעשה א‪ ,‬אין א שטאט האט געוואוינט א איד‬ ‫האט דער כומר געזאגט‪ ,‬אז בעפאר ער געט‬ ‫א גרויסער עושר‪ ,‬וואס האט אויס געהאלטן ‪10‬‬ ‫ארויס דעם גזירה‪ ,‬וויל ער אויס פראבירן זיך אן צו‬ ‫משפחות פון תלמידי חכמים וואס זענען די גאנצע‬ ‫טרינקען און ווערן שיכור‪ ,‬כדי צו וויסן וואס איז די‬ ‫טאג געזעצן און געלערנט תורה ביי דעם עושר אין‬ ‫גיטסקייט פון זיין שיכור‪ ,‬דער כומר האט זיך‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬ער האט פאר זיי געלאזט בויען א מקו' אז‬ ‫טאקע יענעם טאג גאר שטארק אנגעטרינקען‪ ,‬ביז‬ ‫די אידן זאלן נישט ברויכן אריין גיין אין שטאט‪ ,‬און‬ ‫ער איז געווארן גאר שיכור‪ ,‬און ער האט זיך ארום‬ ‫די אידן זענען טאקע געזעצן על התורה ועבודה‬ ‫געוואלגערט אין די מיסט‪.‬‬ ‫ממש די גאנצע טאג‪.‬‬ ‫דעם קומענדיגן טאג זענען די גוים צוריק‬ ‫ליידער איז דער עושר געווארן א יורד‪ ,‬און מען‬ ‫געקומען צום כומר הערן אויב ער וויל ארויס געבן‬ ‫האט אים געזען זיך ארום דרייען אין ביהמ"ד‬ ‫דעם גזירה‪ ,‬האט אבער דער כומר געזאגט‪ ,‬לויט‬ ‫פונעם שטאט און נישט ביי זיך אין ביהמ"ד‪ ,‬ווייל‬ ‫מיין השערה דארף מען די מענטשן בכלל נישט‬ ‫ער האט מער נישט געהאט קיין געלט צו אויס‬ ‫באשטראפן‪ ,‬ווייל דורך די שיכרות קומען זיי אן אין‬ ‫האלטן דעם ביהמ"ד‪ ,‬אידן פון שטאט האבן‬ ‫די מיסט‪ ,‬און דאס איז שוין גענוג א גרויסע שטראף‪.‬‬ ‫גערעדט אז ער איז שוין נישט קיין עושר‪ ,‬אבער‬ ‫אנדערע האבן געזאגט בזה"ל‪" ,‬א עושר בלייבט א‬ ‫האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע אויס‬ ‫עושר"‪.‬‬ ‫געפירט א לימוד זכות אויף אידישע קינדער און‬ ‫געזאגט‪ ,‬רבונו של עולם די ברויכסט נישט‬ ‫ליידער צוביסלעך איז ער געווארן ממש א‬ ‫באשטראפן דיינע קינדער אויף די עבירות וואס זיי‬ ‫ארימאן‪ ,‬און ער האט אנגעהויבן קומען אין די‬ ‫טוען‪ ,‬ווייל דאס ליגן אין זוהמא פון די אלע עבירות‬ ‫שטאטישע מקו' יעדן טאג‪ ,‬דאן האבן די אידן‬ ‫איז שוין גענוג א גרויסע שטראף‪.‬‬ ‫ווייטער גערעדט‪ ,‬אז ער איז שוין א יורד און ער‬ ‫∽‬ ‫האט שוין ממש גארנישט‪ ,‬אבער די אנדערע אידן‬ ‫מעשה ג‪ ,‬איינמאל איז א איד ארויס געגאנגען‬ ‫האבן ווייטער זיך געהאלטן ביי זייערס‪" ,‬א עושר‬ ‫פון שטאט צו שניידן ערבות פאר די הושענות אויף‬ ‫בלייבט א עושר"‪.‬‬ ‫‪27‬‬ ‫•••‬ ‫יו"ט סוכות‪ ,‬האט אים דארט געטראפן א ערל וואס‬ ‫איינמאל איז דער צדיק געווען אין שינאווא‬ ‫דער שווער הרה"ק רבי איציק'ל זי"ע האט געזאגט‪,‬‬ ‫אויף א שבת קודש ביים הייליגען פעטער הרה"ק‬ ‫אז דאס איז געווען א שד‪ ,‬און דער גוי פרעגט דעם‬ ‫רבי משה'לע שינאווער זי"ע‪ ,‬און ווי באוויסט האט‬ ‫איד‪ ,‬וואס האסטו אין די האנט‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי משה'לע משינאווא זי"ע‬ ‫נישט געלאזט מאכן קיין גרידער בשעת זיין טיש‪,‬‬ ‫זאגט דער איד "הושענות"‪ ,‬האט דער גוי‬ ‫האט מען געזען ווי דער הייליגער צדיק מפני כבודו‬ ‫געזאגט פארן איד‪ ,‬דאס איז נישט קיין הושענות‬ ‫פונעם פעטער‪ ,‬האט זיך די גאנצע טיש איין‬ ‫דאס איז "ערבות"‪ ,‬אבער דער איד האט זיך נישט‬ ‫געהאלטן פון שרייען‪.‬‬ ‫געלאזט‪ ,‬נאר ווייטער געזאגט פארן גוי אז דאס איז‬ ‫"הושענות"‪ ,‬ביז דער גוי דער שד האט נישט‬ ‫אבער אזוי ווי דער טיש האט זיך געענדיגט‪,‬‬ ‫געקענט שולט זיין אויף דעם איד וויבאלד ער האט‬ ‫האט דער צדיק גענומען זיין קליינעם ברוך'ל און‬ ‫ווייטער גערופן די הושענות מיטן נאמען וואס עס‬ ‫אים אויף געהויבן און געזאגט מיט קולות און א אש‬ ‫איז מקובל אז עס הייסט‪.‬‬ ‫קודש‪ ,‬קינד מיינס די ווייסט עס איז דא א איין‬ ‫•••‬ ‫איינציגער באשעפער אויף דער וועלט לית אתר‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫פנוי מיניה‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ביי די חתונה האט ער באקומען א‬ ‫•••‬ ‫שיינעם נדן פון זיין שווער רבי איציק'ל זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫אונעם בונקער ווי דער הייליגער קאלאשיצער‬ ‫אים דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫רב זי"ע האט זיך באהאלטן ביי די מלחמה‪ ,‬איז‬ ‫געווען איין שטיק חסד‪ ,‬געבעטן‪ ,‬אז ער זאל אים‬ ‫געווען דארט אויך א איד וואס האט ליידער‬ ‫געבן דאס נדן‪ ,‬ווייל ער ברויך דאס האבן פאר זיינע‬ ‫גארנישט געהאט מיט אידישקייט‪ ,‬ער איז אפילו‬ ‫צדקה צוועקן‪.‬‬ ‫נישט געווען גע'מל'ט‪ ,‬ער איז ליידער אזוי אויף‬ ‫געוואקסן זיין גאנץ לעבן‪ ,‬און ווי באקאנט האבן די‬ ‫רבי יענקעלע האט נישט געהאט קיין חשק‬ ‫רשעים די דייטשן ימ"ש נישט געמאכט קיין חילוק‬ ‫אוועק צו געבן דאס גאנצע געלט וואס ער האט‬ ‫צווישן ערליכע אידן‪ ,‬אדער אידן וואס זענען‬ ‫באקומען‪ ,‬האט אים דער הייליגער קאלאשיצער‬ ‫ליידער פארקראכן‪ ,‬נאר יעדער וואס האט געהאט‬ ‫רב געזאגט‪ ,‬גלייב מיר אז ביי מיר איז דאס געלט‬ ‫סיי וואסערע שייכות צו אידישקייט האט מען‬ ‫אסאך מער זיכער ווי אין די באנק‪ ,‬האט אים רבי‬ ‫ליידער אומגעברענגט‪.‬‬ ‫יענקעלע זי"ע געגעבן א חלק פון דאס געלט‪ ,‬אבער‬ ‫דאס איבעריגע האט ער יא געלאזט אין באנק‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע‬ ‫איינמאל געפרעגט דעם איד‪ ,‬במילא אונז וואס מיר‬ ‫דערציילט רבי יענקעלע זי"ע‪ ,‬אז ליידער ווען‬ ‫זענען אידן האבן וואס מורא צו האבן פון די רשעים‬ ‫די מלחמה איז אנגעקומען‪ ,‬איז די באנק חרוב‬ ‫די דייטשן‪ ,‬אבער די וואס די זעסט אפילו נישט אויס‬ ‫געגאנגען‪ ,‬און פונעם געלט אין די באנק איז‬ ‫ווי קיין איד‪ ,‬די ברויכסט דאך נישט באהאלטן פון די‬ ‫גארנישט געבליבן‪ ,‬אבער פון דעם געלט וואס ער‬ ‫דייטשן‪.‬‬ ‫האט געגעבן פארן צדיק‪ ,‬אוי איז פון דעם געבליבען‬ ‫עפעס‪ ,‬די מצוות ומעשים טובים וואס דער צדיק‬ ‫האט דער איד געזאגט פארן צדיק‪ ,‬הער‬ ‫האט מיטן געלט געטון‪.‬‬ ‫ראבינער‪ ,‬ווי לאנג איך האב אייך נישט געקענט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האב איך געוואלט אויף וואקסן ווי א גוי‪ ,‬אבער זייט‬ ‫דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע האט‬ ‫איך האב אייך אנגעהויבן קענען דא אין תפיסה‪ ,‬וויל‬ ‫כסדר זיין גאנץ לעבן געברענט און געקאכט אין‬ ‫איך מיט טיילן דעם זעלבן גורל ווי ענק אידישע‬ ‫אמונה אונעם גרויסן באשעפער‪ ,‬ער פלעגט כסדר‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫שרייען די ווערטער‪" ,‬איינציגער באשעפער‪ ,‬לית‬ ‫אתר פנוי מיניה"‪ ,‬און ער האט דאס אריין געבאקען‬ ‫ווייל די קדושה מיט וואס דער צדיק האט זיך‬ ‫אין זיינע הייליגע קינדער און אויך אין זיינע‬ ‫געפירט‪ ,‬אפילו זייענדיג ביי די דייטשן האט איבער‬ ‫געהויבענע תלמידים‪.‬‬ ‫‪28‬‬ ‫ווען עס איז געקומען דעם זמן וואס מען האט‬ ‫גענומען דעם איד נאכן נישט האבן קיין שום‬ ‫געברויכט באצאלן דעם חוב‪ ,‬האט דער איד נישט‬ ‫שייכות מיט אידישקייט זיין גאנץ לעבן‪ ,‬ליידער‬ ‫געהאט דאס געלט‪ ,‬איז מען געקומען בעטן פון‬ ‫האט ער טאקע מיט געטיילט דעם זעלבן גורל ווען‬ ‫דעם צדיק אלס ערב אז ער זאל דאס באצאלן‪ ,‬איז‬ ‫ער איז אומגעקומען צוזאמען מיטן צדיק על קידוש‬ ‫געווען דארט ביים צדיק אפאר נגידים פון קראקא‬ ‫השם‪.‬‬ ‫אויף יו"ט‪ ,‬און זיי האבן אפ געמאכט‪ ,‬אז נאך יו"ט‬ ‫•••‬ ‫וועלן זיי אריין גיין צום צדיק וועגן דעם ענין‪.‬‬ ‫אין די יארן ביי די ערשטע וועלט מלחמה‪ ,‬האט‬ ‫ליידער געהערשט א שרעקליכע צומישעניש‪ ,‬איז‬ ‫מוצאי יו"ט זענען די נגידים אריין צום רבין און‬ ‫דאן אנגעקומען צום הייליגען קאלאשיצער רב‬ ‫געזאגט‪ ,‬דאס מאל וועלן אונז באצאלן דעם חוב‪,‬‬ ‫זי"ע א ידוע‪ ,‬אז א קינד וואס איז ארום געלאפן אויף‬ ‫אבער מיר בעטן דעם רבין‪ ,‬אז די רבי זאל מער‬ ‫די גאס‪ ,‬איז ליידער פארכאפט געווארן דורך א‬ ‫נישט אונטער שרייבן אלס ערב אויף הלוואות‪.‬‬ ‫גרופע קריסטליכע גלחים‪ ,‬דער הייליגער צדיק‬ ‫האט דאס זייער אויפגעברויזט‪ ,‬און ער האט נישט‬ ‫האט דער צדיק אויס געשריגן און געזאגט‪,‬‬ ‫געהאט קיין מנוחה‪ ,‬און אפ געמאכט צו טון אלס‬ ‫וואס‪ ,‬וואו איז דאס געהערט געווארן‪ ,‬מען וויל מיר‬ ‫מיט זיין כוח ארויס צו נעמען דעם קינד פון דארט‪.‬‬ ‫באצאלן געלט אז איך זאל מער נישט זיין אן ערב‬ ‫לטובת א איד‪.‬‬ ‫איין טאג איז דער צדיק וקדוש אריבער צום‬ ‫פלאץ ווי דער קינד איז געווען‪ ,‬פארשטייט זיך אז‬ ‫בשעת מעשה האט דאך דער איד באמת‬ ‫די גלחים האבן אים נישט אריין געלאזט‪ ,‬ער האט‬ ‫געוואלט באצאלן דעם חוב‪ ,‬און וואס איז ער‬ ‫דאס געטון מיט א געוואלדיגע מסירת נפש‪ ,‬ווייל‬ ‫שולדיג אז ער איז געווען א אונס און האט נישט‬ ‫די ממשלה האט דעם צדיק געזיכט‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫דאס געלט‪ ,‬ווי אזוי זאל זיך דער איד אן עצה געבן‬ ‫אויס געטיילט גאר אסאך פאלשע היתר הוראות‬ ‫אין זיין ענגשאפט‪ ,‬אבער איך וועל מיך שוין אן עצה‬ ‫פאר אידן כדי זיי זאלן זיך פטר'ן פון די מיליטער‪,‬‬ ‫געבן אפילו אן ענק אויך‪ ,‬פארשטייט זיך אז די‬ ‫אבער דער צדיק האט פון זיך נישט געטראכט‪ ,‬נאר‬ ‫נגידים האבן זיך זייער דערשראקן פון די ווערטער‬ ‫ער איז געווען גרייט זיך מוסר נפש זיין פאר דעם‬ ‫פון דעם רבין‪ ,‬און גלייך באצאלט די גאנצע חוב אן‬ ‫אידיש קינד‪.‬‬ ‫דעם תנאי‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אזוי איז דער צדיק געגאנגען אפאר מאל‪ ,‬און‬ ‫ווי באקאנט האט זיך דער הייליגער‬ ‫דורך דעם גדר פון דעם הויז האט ער כסדר‬ ‫קאלאשיצער רב זי"ע ביים ערשטע וועלט מלחמה‬ ‫גערעדט צו דעם קינד‪ ,‬די ארבעט פון דעם צדיק‬ ‫געצויגען קיין קאשוי און נאך די מלחמה קיין‬ ‫איז נישט געגאנגען לטמיון‪ ,‬איין טאג איז דער קינד‬ ‫גאליציע אין שטאט ריישא‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז ווען‬ ‫אנטלאפן פון דעם הויז פון די גלחים און ער איז‬ ‫מען האט געוואלט דריקן די נייע בריוו פאפיר מיטן‬ ‫אנגעקומען אין א אידישע שטאט‪ ,‬און ער איז אויס‬ ‫נאמען פונעם רבין אויף דעם‪ ,‬האט מען געוואלט‬ ‫געוואקסן א ערליכער איד‪ ,‬און זכות פון דעם‬ ‫ווייטער שרייבן אבדק"ק קאלאשיץ‪ ,‬ווייל דאס איז‬ ‫צדיק'ס מסירת נפש‪.‬‬ ‫געווען די נאמען וואס רוב אידן האבן אים געקענט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דאס מידת החסד פון דעם צדיק איז געווען‬ ‫אבער דער צדיק האט בשום אופן נישט‬ ‫ממש אן קיין חשבונות‪ ,‬ער האט געטון וואס ער‬ ‫געוואלט אז מען זאל שרייבן אב"ד קאלאשיץ‪ ,‬ווייל‬ ‫האט נאר געקענט ארויס צו העלפן א אנדערן איד‪,‬‬ ‫דאס איז דאך ליגענט ווייל ער איז דאך שוין נישט‬ ‫איין טאג איז א איד געקומען בעטן דעם צדיק‪ ,‬אז‬ ‫רב אין קאלאשיץ‪ ,‬די אידן האבן זיך פראבירט‬ ‫ער זאל אונטער שרייבן אלס ערב פאר אן הלוואה‬ ‫איינצובעטן ביים רבין אז מען זאל יא שרייבן‬ ‫וואס דער איד האט געוואלט באקומען‪,‬‬ ‫קאלאשיץ‪ ,‬האט די רבי געהייסן אז מען זאל‬ ‫פארשטייט זיך אז דער צדיק האט נישט געטראכט‬ ‫שרייבן "הרב מקאלאשיץ חונה פה ריישא"‪ ,‬כדי מען‬ ‫קיין צוויי‪ ,‬נאר גלייך אונטער געשריבן‪ ,‬און לכבוד‬ ‫זאל ח"ו נישט שרייבן קיין ליגענט‪.‬‬ ‫דעם האט דער איד באקומען דעם הלוואה‪.‬‬ ‫‪29‬‬ ‫דער הייליגער קאלאשיצער האט געוויזן פאר דעם‬ ‫•••‬ ‫איד‪ ,‬אז ער זאל אהין געבן די ‪ 150‬זלאטעס פאר‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫רבי איציק'ל‪ ,‬אבער רבי איציק'ל האט נישט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער איז געווען אין קאלאשיץ ביי זיין‬ ‫געוואלט נעמען דאס געלט‪ ,‬האט אים זיין רבי‬ ‫רבין‪ ,‬ווי באקאנט האט דער הייליגער קאלאשיצער‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער הייסט אים נעמען די געלט‪ ,‬האט‬ ‫געהאט א געהויבענע מנהג מיטן ווארפן עפל‪ ,‬און‬ ‫רבי איציק'ל געזאגט פאר זיין רבין בזה"ל‪" ,‬אויף‬ ‫יעדער וואס האט געכאפט א עפל פונעם צדיק‬ ‫דעם רבינ'ס פלייצעס"‪ ,‬ווי צו זאגן אז די רבי וועט‬ ‫האט געזען גרויסע ישועות‪ ,‬אבער ער זאגט דער‬ ‫דעם איד פועל'ן א ישועה‪.‬‬ ‫צדיק רבי יענקעלע‪ ,‬איז געווען א בחור א בטל'ן און‬ ‫זיך נישט געקענט שטיפן צו כאפן א עפל פונעם‬ ‫אבער דער הייליגער קאלאשיצער זי"ע האט‬ ‫רבין‪ ,‬און ער איז שוין דאן געווען א אלטער בחור אין‬ ‫זיך נישט געלאזט‪ ,‬נאר האט געזאגט פאר זיין‬ ‫שידוכים‪.‬‬ ‫תלמיד‪ ,‬אז ער זאל דאווענען פאר דעם איד‪ ,‬און‬ ‫ווען רבי איציק'ל איז ארויס פון שטוב האט דער‬ ‫פלוצלונג איז א בנש"ק געקומען צום הייליגען‬ ‫הייליגער קאלאשיצער זי"ע געזאגט פאר דעם איד‬ ‫קאלאשיצער און געבעטן אן עפל‪ ,‬האט דער‬ ‫בזה"ל‪" ,‬דארפסט דיך נישט זארגן‪ ,‬רבי איציק'ל‬ ‫הייליגער קאלאשיצער געכאפט יענעמ'ס‬ ‫נעמט נישט קיין געלט בחינם"‪ ,‬לפלא צום יאר איז‬ ‫שטריימל‪ ,‬און אריין געלייגט אפאר עפל אין דעם‬ ‫דער איד געהאלפן געווארן מיט א קינד‪.‬‬ ‫און דאס געווארפן‪ ,‬לפלא איז דער שטריימל מיטן‬ ‫•••‬ ‫עפל אריין געפאלן אין די הענט פון רבי יענקעלע‪,‬‬ ‫אינעם תולדות המחבר אין די הקדמה פונעם‬ ‫דער גאנצער עולם האט געשריגן "מזל טוב"‪ ,‬צום‬ ‫ספר דברי חנה ווערט געברענגט‪ ,‬אז עס איז‬ ‫יאר איז ער געווארן אן איידעם ביי זיין שווער רבי‬ ‫איינמאל געקומען פאר זיין בית דין א שווערער דין‬ ‫איציקל זי"ע‪.‬‬ ‫תורה צווישן צוויי אידן‪ ,‬איינער איז געווען א‬ ‫גרויסער עושר און א תקיף אין שטעטל‪ ,‬און דער‬ ‫דער צדיק רבי יענקעלע האט אבער נישט‬ ‫צווייטער איז געווען אן ארימאן‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫געווארפן קיין עפל‪ ,‬ווייל ער האט געזאגט אז ער‬ ‫קאלשיצער רב זי"ע האט גוט אויסגעהערט ביידע‬ ‫קען נישט די כוונות‪ ,‬אבער איינמאל ביי איינע פון‬ ‫צדדים‪ ,‬אריינגעקוקט אין די הלכה‪ ,‬און‬ ‫זיינע טישן‪ ,‬ווען ער האט משיג געווען די כוונות‪,‬‬ ‫ארויסגעגעבן דעם פסק לטובת דעם ארימאן‪.‬‬ ‫האט ער געבעטן מען זאל ברענגען א זאק עפל‪,‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי יענקעלע האט זיך‬ ‫דער עושר איז געווארן זייער אין כעס און האט‬ ‫איינגעצויגען דעם גארטעל און געווארן בלאס ווי די‬ ‫אנגעהויבן סטראשען דעם רב‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫וואנט‪ ,‬און דאן האט אנגעהויבן פליען עפל מיט‬ ‫אויפהערן שטיצן די קהילה און מאכן צרות‪ ,‬האט‬ ‫ישועות פון אלע זייטן‪.‬‬ ‫אים דער הייליגער קאלאשיצער רב געזאגט מיט‬ ‫•••‬ ‫זיין ריינעם מידת האמת‪" ,‬דו מיינסט אז דו קענסט‬ ‫איינמאל איז אריין געקומען צום צדיק הרה"ק‬ ‫מיר שרעקן‪ ,‬ווען איך וועל ארויפגיין אויף יענע‬ ‫רבי חנה מקאלאשיץ זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬א איד וואס האט‬ ‫וועלט נאך הונדערט און צוואנציג יאר‪ ,‬און מיין‬ ‫שוין געהאלטן א שיינע פאר יאר נאך די חתונה‪ ,‬און‬ ‫זיידע דער הייליגער דברי חיים זי"ע וועט מיר‬ ‫ער האט ליידער נאכנישט זוכה געווען צו קיין‬ ‫פרעגן‪ ,‬חנהלע‪ ,‬וויאזוי האסטו געפסקנט א דין תורה‬ ‫זש"ק‪ ,‬און ער האט זיך מזכיר געווען ביים הייליגען‬ ‫צוליב מורא פאר א בשר ודם‪ ,‬וואס פאר א פנים‬ ‫קאלאשיצער פאר א ישועה‪ ,‬האט אים דער‬ ‫וואלט איך דעמאלט געהאט פאר אים"‪ ,‬דער עושר‬ ‫הייליגער קאלאשיצער זי"ע געזאגט‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫האט געזען זיין גרויסע אמת'דיגקייט און האט‬ ‫געבן ‪ 150‬זלאטעס פאר זיין תלמיד רבי איציק'ל‬ ‫גלייך מקבל געווען דעם פסק הלכה‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז נאך דאן געווען א יונגערמאן‪ ,‬און אזוי‬ ‫•••‬ ‫וועט ער געהאלפן ווערן‪.‬‬ ‫אין ספר עטרת יחזקאל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫ביי שמחת תורה פלעגט ער טאנצן מיט די תורה‬ ‫בתוך הדברים איז דער תלמיד רבי איציק'ל‬ ‫מיט א געוואלדיגן ברען‪ ,‬אבער דער עיקר עבודה‬ ‫מפשעווארסק זי"ע אריין געקומען אין שטוב‪ ,‬און‬ ‫‪30‬‬ ‫געשעפט דאס וואסער‪ ,‬און ער האט געהייסן‬ ‫איז געווען שפעט ביינאכט ביי נעילת החג‪ ,‬שלוש‬ ‫שטענדיג זאגן לשם מצת מצוה מיט א הויכן קול אן‬ ‫סעודות‪ ,‬ווען עס איז געווארן טונקל אין ביהמ"ד‬ ‫קיין הפסק‪ ,‬מען האט געזען אויף אים אז ער איז‬ ‫האט ער געזונגען די הייליגע ניגונים פון שינאווא‬ ‫נישט בלויז מקיים א מצוה‪ ,‬נאר ער פירט מלחמה‬ ‫און צאנז‪ ,‬און ווען מען האט זיך געזעגנט פונעם יום‬ ‫מיט די יצר הרע און ער גרייט צו די שמירה פאר‬ ‫טוב האט ער אויסגעבראכן אין אזעלכע ביטערע‬ ‫גאנץ כלל ישראל‪ ,‬און דער עולם פלעגט שטיין מיט‬ ‫געוויינען‪ ,‬אז דער גאנצער עולם האט געוויינט‬ ‫א ציטער אין בעקעריי פון זיין גרויסער קדושה‪.‬‬ ‫צוזאמען מיט אים‪ ,‬און ער פלעגט שרייען "רבונו‬ ‫•••‬ ‫של עולם‪ ,‬די ימי הרחמים גייען שוין אוועק‪ ,‬וויאזוי‬ ‫אין ספר תולדות אנשי שם בגליציה ווערט‬ ‫גייט מען אריין אין דעם קאלטן ווינטער אן די‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז אין די יארן נאך דער ערשטער‬ ‫הייליגע טעג‪ ,‬גיב אונז כח מיר זאלן מיטנעמען די‬ ‫וועלט מלחמה זענען אסאך אידן געבליבן אן קיין‬ ‫קדושה אויפן גאנצן יאר"‪ ,‬און זקנים האבן‬ ‫דאך איבערן קאפ און זענען ארומגעלאפן פון‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער טיש האט אויסגעזען פונקט ווי‬ ‫שטעטל צו שטעטל‪.‬‬ ‫ביי נעילה פון יום הקדוש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איין נאכט‪ ,‬שפעט אין א קאלטן ווינטער‪ ,‬האט‬ ‫הגה"צ רבי שמואל הלברשטאם מקשאנוב זי"ע‬ ‫אן ארימער פליט געקלאפט אויף די טיר פונעם‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער קאלאשיצער רב‬ ‫רב'ס הויז אין קאלשיץ‪ ,‬דאס הויז איז שוין געווען‬ ‫זי"ע איז געווען גאר שטרענג אויף כשרות און‬ ‫פול מיט ארעמעלייט און אורחים וואס האבן‬ ‫פלעגט אליין שטיין אין די בעקעריי אכטונג געבן‬ ‫געגעסן און געשלאפן דארט‪ ,‬און ס'איז נישט‬ ‫אויף די מצות פארן יו"ט פסח‪ ,‬איין יאר איז געווארן‬ ‫געבליבן קיין איין ליידיגע בעט אדער באנק‪.‬‬ ‫א שאלה אויף א גאנצן טיש מצות‪ ,‬און דער בעל‬ ‫הבית איז געווען אן ארימאן וואס האט מורא‬ ‫דער הייליגער קאלשיצער רב זי"ע האט אים‬ ‫געהאט ער גייט פארלירן זיין גאנצע פרנסה‪.‬‬ ‫אריינגענומען מיט א שמייכל‪ ,‬אים געגעבן‬ ‫ווארימע טיי און עפעס צו עסן‪ ,‬ווען דער איד האט‬ ‫דער הייליגער קאלאשיצער רב האט געזען‪ ,‬אז‬ ‫געפרעגט וואו ער קען לייגן דעם קאפ‪ ,‬האט דער‬ ‫מען קען עס נישט מתיר זיין צוליב די חומרא פון‬ ‫רב אים אריינגעפירט אין זיין אייגן שלאף צימער‬ ‫פסח‪ ,‬און האט געהייסן פארברענען די אלע מצות‪,‬‬ ‫און אים געגעבן זיין אייגן בעט‪ ,‬און דער רב אליין‬ ‫אבער גלייך נאכדעם האט דער רב ארויסגענומען‬ ‫איז געגאנגען אין ביהמ"ד און האט דארט געלערנט‬ ‫געלט פון זיין אייגענער קעשענע און עס געגעבן‬ ‫און געדרימלט אויף א שווערער באנק ביז צופרי‪,‬‬ ‫פארן בעל הבית‪ ,‬און דער הייליגער קאלאשיצער‬ ‫ווען די בני בית האבן געזען וואס ער האט געטון‪,‬‬ ‫רב האט געזאגט‪" ,‬די תורה הייסט אונז זיין נזהר‬ ‫האט ער געזאגט‪" ,‬א איד איז דאך דורך אזעלכע‬ ‫במשהו חמץ‪ ,‬אבער די תורה הייסט אונז אויך אז א‬ ‫שווערע צרות און ביטערנישן‪ ,‬וויאזוי קען איך ליגן‬ ‫צווייטער איד טאר נישט ליידן קיין היזק און קיין‬ ‫אויף א ווייכער בעט‪ ,‬ווען א צווייטער איד האט‬ ‫צער‪ ,‬די מצה קען מען נישט עסן‪ ,‬אבער דיין שאדן‬ ‫נישט וואו צו שלאפן"‪.‬‬ ‫טאר נישט בלייבן אויף דיר"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אינעם הקדמה פונעם קונטרס עטרת חנה‬ ‫מפי זקני חסידי צאנז ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטוב פונעם הייליגען‬ ‫הייליגער קאלאשיצער זי"ע האט געהאלטן גאר‬ ‫קאלאשיצער רב זי"ע און אין זיין ביהמ"ד‪ ,‬איז‬ ‫שטארק פונעם מנהג פון זיין זיידן דער שינאווער‬ ‫געווען א שטרענגער חרם אויף לשון הרע און‬ ‫רב זי"ע מיטן באקן מצות ערב פסח נאך חצות‪ ,‬ער‬ ‫רכילות‪ ,‬איינמאל איז געקומען א בעל הבית צו אים‬ ‫פלעגט זיך אליין אנטון א פארטוכעל און שטיין‬ ‫זיך באקלאגן אויף א צווייטן איד פון שטעטל וועגן‬ ‫נעבן די וואס האבן געקנאטן און געוועלגערט‪ ,‬און‬ ‫עפעס א מסחר‪ ,‬אינמיטן רעדן האט יענער‬ ‫האט נישט אראפגענומען די אויגן פאר קיין איין‬ ‫אנגעהויבן פארציילן חסרונות אויף יענעם איד‬ ‫רגע‪ ,‬עס איז געווען א פחד אריינצוברענגען דאס‬ ‫וואס האט בכלל נישט געהאט קיין שייכות צום דין‬ ‫מים שלנו אין בעקעריי‪ ,‬ווייל ער האט פארהערט‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫די שואבי מים מיט וואספארא כוונות זיי האבן‬ ‫‪31‬‬ ‫און די וועגן זענען געווען פארפרוירן‪ ,‬איז נישט‬ ‫דער הייליגער קאלשיצער רב האט גלייך‬ ‫געווען אזא מושג אז דער רב זאל נישט גיין אין‬ ‫פארמאכט די אויערן מיט ביידע הענט און‬ ‫מקוה פארן דאווענען און לערנען‪ ,‬איין ווינטער‬ ‫אויפגעשטאנען פון פלאץ מיט א שרעק‪ ,‬און ער‬ ‫נאכט איז די הייצונג אין מקוה צעבראכן געווארן‬ ‫האט געזאגט פאר יענעם בעל הבית‪" ,‬איך בין גרייט‬ ‫און דאס וואסער איז געווען קאלט ווי אייז‪ ,‬ממש‬ ‫צו זיצן שעות לאנג צו טון א טובה און צו מאכן‬ ‫מען האט געדארפט צוברעכן דעם אייז כדי צו‬ ‫שלום אדער פסקנ'ען לויט די הייליגע תורה‪ ,‬אבער‬ ‫קענען טובל'ען‪.‬‬ ‫איך בין נישט גרייט צו טמא מאכן מיינע אויערן‬ ‫אפילו מיט איין ווארט פון לשון הרע‪ ,‬אויב דו‬ ‫דער שמש האט געוואלט אפהאלטן דעם רב‬ ‫ווילסט רעדן פונעם דין תורה זאלסטו ברענגען‬ ‫און האט געזאגט אז עס איז א סכנה פאר די געזונט‪,‬‬ ‫יענעם איד פנים אל פנים‪ ,‬אבער אונטערן רוקן‬ ‫אבער דער הייליגער קאלאשיצער רב האט נישט‬ ‫שמוץ אויף א צווייטן איד וועסטו ביי מיר אין שטוב‬ ‫געוואלט הערן דערפון און האט געזאגט‪" ,‬פאר‬ ‫נישט רעדן"‪ ,‬יענער איז געווארן שטארק‬ ‫פרנסה אדער געלט לויפן מענטשן אין קעלט און‬ ‫פארשעמט און האט געבעטן מחילה‪ ,‬און דער ענין‬ ‫שניי‪ ,‬און מען פארגעסט פון אלע שוועריקייטן‪,‬‬ ‫איז פארהאנדלט געווארן נאר אויפן גראדן וועג פון‬ ‫וויאזוי קען מען זיך צוגרייטן צו דינען דעם בורא‬ ‫הלכה‪.‬‬ ‫עולם אן קיין קדושה און טהרה צוליב אביסל קאלט‬ ‫•••‬ ‫וואסער"‪ ,‬און דער צדיק האט זיך גע'טובל'ט אין‬ ‫אין ספר שמועות וסיפורים ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫דעם אייזיגן וואסער מיט א רואיגקייט און איז‬ ‫אז עס איז אמאל געקומען א יונגערמאן וואס איז‬ ‫גלייך געגאנגען אין ביהמ"ד לערנען מיט א‬ ‫שוין געווען עטליכע יאר חתונה געהאט און האט‬ ‫געוואלדיגן ברען כאילו עס וואלט געווען אינמיטן‬ ‫נישט געהאט קיין קינדער‪ ,‬דער יונגערמאן איז‬ ‫זומער‪.‬‬ ‫געווען גאר צעבראכן און האט געוויינט און‬ ‫•••‬ ‫געבעטן דעם הייליגען קאלשיצער רב זי"ע אז ער‬ ‫הגה"ק רבי נפתלי ממעליץ זי"ע האט‬ ‫זאל אים געבן א ברכה‪ ,‬דער הייליגער קאאשיצער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז כאטש דער הייליגער קאלאשיצער‬ ‫רב האט גענומען זיין קוויטל‪ ,‬אריינגעקוקט דערין‬ ‫רב זי"ע איז געווען אן אייניקל פון די גרעסטע‬ ‫מיט א גרויסער התעוררות‪ ,‬און אנגעהויבן אים‬ ‫מנהיגי הדור און א גרויסער גאון אין הלכה‪ ,‬איז זיין‬ ‫מחזק זיין מיט ווערטער פון בטחון‪.‬‬ ‫עניוות געווען למעלה מדרך הטבע‪ ,‬ער האט‬ ‫קיינמאל נישט געוואלט נעמען קיין שום כבוד‬ ‫דערנאך האט ער אים געזאגט‪" ,‬איך בין נישט‬ ‫פאר זיך‪.‬‬ ‫קיין בעל מופת און איך האב נישט קיין כוחות צו‬ ‫מאכן ניסים‪ ,‬אבער דאס קען איך דיר יא זאגן‪ ,‬מיין‬ ‫ווען עס איז געקומען א שאלה פון א שחיטה‬ ‫זיידע דער הייליגער שינאווער רב האט מיר‬ ‫אדער א שווערע עגונה שאלה‪ ,‬כאטש ער האט גוט‬ ‫געלערנט‪ ,‬אז ווען א איד ברעכט זיך אונטער פארן‬ ‫געוואוסט דעם קלארן פסק‪ ,‬פלעגט ער שטענדיג‬ ‫בורא עולם און נעמט אויף זיך א קבלה טובה בין‬ ‫שרייבן תשובות צו די ארומיגע רבנים און גאונים‪,‬‬ ‫אדם לחבירו‪ ,‬עפנט מען אים די טויערן אין הימל‪ ,‬גיי‬ ‫ווי זיין פעטער דער צאנזער קלויזענבורגער רב‬ ‫אהיים‪ ,‬זיי נזהר יעדע וואך צו העלפן אן אלמנה‬ ‫אדער דער באבאווער רב‪ ,‬און ער פלעגט שרייבן‬ ‫אדער א יתום מיט וואס דו קענסט פאר שבת‪ ,‬און‬ ‫מיט אן אויסטערלישער הכנעה‪" ,‬הנה באתי כעני‬ ‫השי"ת וועט רחמנות האבן"‪ ,‬דער יונגערמאן האט‬ ‫בפתח לשאול את פי כבוד תורתם‪ ,‬כי קטונתי מכל‬ ‫אזוי געטון‪ ,‬און נישט מער ווי א יאר שפעטער האט‬ ‫החסדים ואיני ראוי להכריע"‪ ,‬אלע גאוני דורו האבן‬ ‫ער געמאכט א ברית פאר א זכר למזל טוב‪ ,‬און ער‬ ‫געציטערט פון זיין גדלות און האבן געזאגט‪ ,‬אז זיין‬ ‫איז געקומען קיין קאלשיץ געבן דעם רב‬ ‫עניוות איז נאך גרעסער ווי זיין גאונות‪.‬‬ ‫סנדקאות‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר זכרונות קאלאשיץ ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫אין זכרונות קהילת קאלשיץ ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫אז ערב יום טוב פסח פלעגט דער הייליגער‬ ‫אז אפילו אין די ערגסטע פרעסטן פון גאליציע‪,‬‬ ‫קאלאשיצער רב זי"ע אליין ארומגיין שפעט‬ ‫ווען די שנייען זענען געווען אנגעלייגט ביזן קני‬ ‫‪32‬‬ ‫אין גאנצן שטעטל אן קיין שום כעס אדער‬ ‫ביינאכט ווען קיינער זעט נישט‪ ,‬און אונטערשטיפן‬ ‫מחלוקת‪ ,‬און אנשטאט דעם האבן זיי געעפנט א‬ ‫מעות חטים און געלט אונטער די טירן פון די‬ ‫שיעור אין עין יעקב יעדן אוונט‪.‬‬ ‫ארעמע מלמדים און כלי קודש פון שטעטל‪ ,‬ער‬ ‫•••‬ ‫האט געציטערט אז קיינער זאל חלילה נישט וויסן‬ ‫אין ספר עטרת יחזקאל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫פון וואו דאס געלט קומט‪ ,‬כדי נישט צו פארשעמען‬ ‫עס איז אמאל געקומען א צובראכענע מאמע‬ ‫קיין שום איד‪ ,‬איינמאל האט א מלמד אים‬ ‫וויינען צום הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע‪ ,‬אז איר‬ ‫באמערקט אין די פינסטערניש און געוואלט‬ ‫איינציג קינד ליגט מיט א הויכן היץ און די‬ ‫באדאנקען‪ ,‬האט דער רב זיך זייער דערשראקן און‬ ‫דאקטוירים האבן שוין כמעט אויפגעגעבן חלילה‪,‬‬ ‫אים באשוואוירן ביי זיין לעבן‪ ,‬אז ער זאל פאר‬ ‫דער רב האט נישט גענומען קיין פדיון נפש‪ ,‬נאר‬ ‫קיינעם נישט אויסזאגן ביז נאך זיין פטירה‪ ,‬זאגנדיג‪,‬‬ ‫איז גלייך געגאנגען צום ארון קודש אין זיין‬ ‫אז א מצוה וואס מען טוט מיט פרסום פארלירט איר‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬געעפנט די טירן‪ ,‬אריינגעלייגט דעם קאפ‬ ‫גאנצע קדושה‪.‬‬ ‫צווישן די ספרי תורה און אנגעהויבן וויינען מיט‬ ‫•••‬ ‫אזעלכע קולות‪ ,‬אז אלע וואס זענען דארט געווען‬ ‫אין הקדמת ספר דברי חנה ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫האבן געציטערט‪.‬‬ ‫אז מען האט דעם הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע‬ ‫קיינמאל נישט געזען בענטשן ברכת המזון‬ ‫און ער האט געזאגט‪" ,‬רבונו של עולם‪ ,‬קוק‬ ‫אויסענווייניג‪ ,‬אפילו ווען ער איז געווען‬ ‫אויף די טרערן פון די מאמע‪ ,‬דו ביסט דאך דער אבי‬ ‫אונטערוועגנס אדער שוואך‪ ,‬ער פלעגט שטענדיג‬ ‫יתומים ודיין אלמנות ורופא חולים‪ ,‬שיק א רפואה‬ ‫נעמען א גרויסן בענטשער מיט אותיות מאירות‬ ‫שלימה פאר דעם ריינעם קינד וואס האט נאך קיין‬ ‫עינים‪ ,‬און יעדעס איינציג ווארט ארויסזאגן פונעם‬ ‫טעם חטא נישט געקאסט"‪ ,‬נישט מער ווי עטליכע‬ ‫כתב ממש ווי מען ציילט טייערע פערל‪ ,‬ער פלעגט‬ ‫שעה שפעטער איז די היץ אראפגעפאלן און דאס‬ ‫זאגן פאר די בחורים און יונגעלייט‪ ,‬אז אין ספר‬ ‫קינד איז געראטעוועט געווארן‪ ,‬און די דאקטוירים‬ ‫החינוך שטייט‪ ,‬אז ברכת המזון ברענגט עשירות און‬ ‫האבן געזאגט‪ ,‬אז דאס איז געווען העכער ווי די‬ ‫פרנסה בריווח‪ ,‬אבער דער עיקר איז צו דאנקען דעם‬ ‫נאטור‪.‬‬ ‫באשעפער מיט הכנעה אויף יעדן ביסן וואס מען‬ ‫•••‬ ‫לייגט אריין אין מויל‪ ,‬און א מענטש וואס כאפט אפ‬ ‫עס ווערט דערציילט מפי זקני יאסלא וריישא‪,‬‬ ‫די ברכה‪ ,‬צייגט אז ער שפירט נישט פאר וועמען ער‬ ‫אז איין נאכט איז געקומען צום הייליגען‬ ‫שטייט‪.‬‬ ‫קאלאשיצער רב זי"ע א פארפאלק וואס האבן שוין‬ ‫•••‬ ‫געהאלטן ביים זיך גט'ן נאך יארן פון שווערע‬ ‫אינעם קונטרס מנהגי קהילת קאלשיץ ווערט‬ ‫מחלוקות און קריגערייען‪ ,‬דער רב האט זיך‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין יענע יארן פלעגן טייל מענטשן‬ ‫אריינגעלייגט אין די זאך מיט א געוואלדיגן‬ ‫זיך צונויפנעמען אין די ווינטערדיגע נעכט און‬ ‫געדולד‪ ,‬און געזעסן מיט זיי פון חצות הלילה ביז‬ ‫פארברענגען די צייט מיט שפילן קארטן און‬ ‫פארטאגס‪ ,‬אויסגעהערט יעדע קלייניקייט און‬ ‫ליידיגע שמועסן‪ ,‬דער הייליגער קאלשיצער רב‬ ‫אראפגענומען יעדע פאראיבל‪.‬‬ ‫זי"ע האט דאס נישט געקענט צוזען ווי מען‬ ‫פארלירט טייערע אידישע שעות אויף הבל וריק‪.‬‬ ‫ווען דער גבאי האט געזען אז דער רב איז שוין‬ ‫אינגאנצן אפגעשוואכט און האט נאך יענעם טאג‬ ‫ער פלעגט אליין אריינגיין אין די הייזער און‬ ‫נישט געגעסן‪ ,‬האט ער געוואלט ארויסבאגלייטן‬ ‫קרעטשמעס מיט א ווארימען שמייכל‪ ,‬זיך‬ ‫די מענטשן‪ ,‬אבער דער רב האט אים אפגעשטעלט‬ ‫אוועקזעצן מיט די מענטשן‪ ,‬און אנהייבן פארציילן‬ ‫און געזאגט‪" ,‬דער אייבערשטער האט מוחל געווען‬ ‫מעשיות פון צדיקים און עובדות פון זיין זיידן דער‬ ‫אויף זיין הייליגן נאמען אז מען זאל עס אפמעקן‬ ‫הייליגער צאנזער רב זי"ע‪ ,‬ביז זיי אליין האבן זיך‬ ‫אויפן וואסער כדי צו ברענגען שלום בין איש‬ ‫געשעמט און אוועקגעלייגט די שפילערייען‪ ,‬און‬ ‫לאשתו‪ ,‬ווער בין איך א פשוט'ער בשר ודם אז איך‬ ‫מיט זיין געוואלדיגע נועם המידות און אהבת‬ ‫זאל שפארן מיין כח אדער מיין שלאף‪ ,‬ווען עס‬ ‫ישראל האט ער באוויזן אפצושטעלן דעם מנהג‬ ‫‪33‬‬ ‫פ"ג אין תהלים זיבן מאל יעדן טאג ביזן משפט"‪,‬‬ ‫רעדט זיך פון שלום מאכן ביי א אידישע שטוב"‪,‬‬ ‫אויפן טאג פונעם משפט איז דער פריץ פלוצלונג‬ ‫יענע נאכט האבן זיך די פארפאלק איבערגעבעטן‬ ‫שטארק פארנעפלט געווארן‪ ,‬ער האט פארגעסן‬ ‫און געלעבט בשלום ובשלווה ביז די עלטערע יארן‪.‬‬ ‫אלע זיינע טענות‪ ,‬און אינמיטן רעדן פארן ריכטער‬ ‫•••‬ ‫האט ער זיך אזוי פארפלאנטערט מיט ליגנטס‪ ,‬און‬ ‫אין ספר תולדות חכמי גאליציה ווערט‬ ‫דער ריכטער האט אים ארויסגעווארפן פון געריכט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז עס איז אמאל געברענגט געווארן‬ ‫מיט גרויס חרפה און אפגעווארפן דעם גאנצן‬ ‫צום הייליגען קאלשיצער רב זי"ע‪ ,‬א יונג בחור'ל‬ ‫בלבול‪.‬‬ ‫פונעם שטעטל פריסטיק וואס איז פלוצלונג‬ ‫•••‬ ‫געווארן רח"ל פאראליזירט אויף איין פוס און האט‬ ‫אין ספר שמועות וזכרונות לבית צאנז ווערט‬ ‫נישט געקענט גיין אויף די פיס פאר עטליכע‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א איד א תלמיד חכם פון שטאט‬ ‫חדשים‪ ,‬די דאקטוירים אין קראקא האבן שוין‬ ‫צאנז איז געווען צוואנציג יאר נאך די חתונה און‬ ‫געוואלט אפשניידן א טייל פונעם פוס צוליב א‬ ‫נישט געהאט קיין זש"ק‪ ,‬ער איז שוין ארומגעפארן‬ ‫שווערע אינפעקציע וואס האט זיך פארשפרייט‪.‬‬ ‫צו אלע צדיקי הדור אבער איז נאכאלץ נישט‬ ‫געהאלפן געווארן‪.‬‬ ‫דער פאטער איז געקומען צו לויפן מיט בכיות‬ ‫נוראות צום הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫ווען ער איז געקומען קיין קאלשיץ‪ ,‬האט דער‬ ‫הייליגער קאלאשיצער האט אריינגעקוקט אינעם‬ ‫הייליגער קאלאשיצער רב אים געפרעגט צי ער‬ ‫קוויטל‪ ,‬גענומען א שטיקל שיריים חלה פון זיין‬ ‫היט שטענדיג אויף די הלכה פון צדקה פאר עניי‬ ‫טיש וואס איז געבליבן פון סעודת שבת‪ ,‬עס‬ ‫עירך‪ ,‬דער איד האט געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז ער גיבט‬ ‫געגעבן פארן פאטער און געזאגט‪" ,‬נעם דאס‬ ‫שטענדיג פאר גרויסע מוסדות אבער פאר די‬ ‫אהיים‪ ,‬און מען זאל אנטון פארן בחור'ל נייע שיך‬ ‫ארימעלייט אין זיין אייגן געסל קוקט ער זיך נישט‬ ‫לכבוד דעם הייליגן שבת‪ ,‬און מוצאי שבת קודש‬ ‫אזוי פיל אום‪.‬‬ ‫נאך הבדלה זאל דאס קינד אויפעסן די שיריים‬ ‫חלה"‪ ,‬דער פאטער האט אזוי געטון מיט אמונה‬ ‫האט אים דער רב געזאגט‪" ,‬השי"ת פירט די‬ ‫פשוטה‪ ,‬און דעם קומענדיגן זונטאג צופרי איז דאס‬ ‫וועלט מדה כנגד מדה‪ ,‬ווען א מענטש עפנט זיין‬ ‫קינד אויפגעשטאנען פון בעט און אנגעהויבן גיין‬ ‫הארץ צו די נאנטע וואס ליידן‪ ,‬עפנט מען אים די‬ ‫אויף זיינע אייגענע פיס כאילו לא היה‪ ,‬אן קיין שום‬ ‫מקור הברכה פון אויבן"‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫סימן פונעם קרענק‪.‬‬ ‫קאלאשיצער רב האט דעם איד אנגעוואונטשן‬ ‫•••‬ ‫מיט א ווארעמע ברכה‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬זאלסט זיך‬ ‫אינעם קונטרס עטרת חנה ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫פארנעמען צו שפייזן אן ארעם יתומ'ל ביז זיין‬ ‫אז בעפאר די ערשטער וועלט מלחמה‪ ,‬האט א‬ ‫חתונה‪ ,‬און בזכות דעם וועסטו אויפגעראכטן ווערן‬ ‫פוילישער פריץ וואס איז געווען א שונא ישראל‬ ‫מיט זרע של קיימא"‪ ,‬דער איד האט גלייך‬ ‫געוואלט פארטרייבן עטליכע אידישע משפחות‬ ‫אריינגענומען א יתום אין שטוב‪ ,‬און ביז א יאר איז‬ ‫פון א דארף נעבן קאלשיץ‪ ,‬און ער האט זיי‬ ‫זיין ווייב נפקד געווארן מיט א געזונט יונגל‪ ,‬וואס‬ ‫אנגעקלאגט ביים ראיאן געריכט מיט פאלשע‬ ‫איז שפעטער געווארן א באקאנטער מרביץ תורה‪.‬‬ ‫שווינדלערייען אז זיי באגנבענען דאס לאנד‪ ,‬די‬ ‫•••‬ ‫אידן זענען געשטאנען פאר א סכנה פון פארלירן‬ ‫אין ספר יזכור קאלשיץ ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דאס גאנצע פארמעגן און גיין אין תפיסה‪.‬‬ ‫איינמאל אין א הייסן זומער טאג האט‬ ‫אויסגעבראכן א שרעקליכע שריפה אין די‬ ‫זיי זענען געקומען צום הייליגען קאלשיצער‬ ‫האלצערנע הייזער ביים עק שטעטל קאלשיץ‪,‬‬ ‫רב זי"ע ציטערנדיג פאר שרעק‪ ,‬דער רב האט‬ ‫דער ווינט האט געבלאזן מיט א געוואלדיגן כח‬ ‫פארמאכט די אויגן פאר לאנגע מינוטן‪ ,‬געזיפצט‬ ‫גראד צום צענטער פונעם שטעטל וואו די‬ ‫פון טיפן הארצן‪ ,‬און דערנאך אויפגעהויבן די אויגן‬ ‫מערסטע אידישע געשעפטן און דער בית המדרש‬ ‫און געזאגט מיט א שטארקייט‪" ,‬דער שונא וועט‬ ‫זענען געשטאנען‪ ,‬און די איינוואוינער האבן‬ ‫גארנישט אויספירן‪ ,‬גייט אהיים און זאגט קאפיטל‬ ‫‪34‬‬ ‫קאלשיץ צום עסטרייכישן מיליטער‪ ,‬און מען האט‬ ‫אנגעהויבן ארויסשלעפן די חפצים אין גאס‬ ‫אים געוואלט פירן ווייט אוועק צו די פראנטן וואו‬ ‫מיינענדיג אז דאס גאנצע שטעטל גייט חלילה‬ ‫אסאך זענען ליידער פארפאלן געווארן אדער‬ ‫פארברענט ווערן‪.‬‬ ‫נכשל געווארן אין טריפות‪.‬‬ ‫מען איז געלאפן רופן דעם הייליגען‬ ‫די משפחה איז געקומען צו לויפן אינגאנצן‬ ‫קאלאשיצער רב זי"ע‪ ,‬דער רב איז ארויסגעקומען‬ ‫צעבראכן צום הייליגען קאלשיצער רב‪ ,‬און האבן‬ ‫מיט זיין שטעקן‪ ,‬צוגעגאנגען ביז צום גרעניץ וואו‬ ‫דערציילט די ביטערע בשורה‪ ,‬דער רב האט‬ ‫דאס פייער האט שוין דערגרייכט דעם נעקסטן‬ ‫גענומען דעם נאמען פונעם אינגערמאן‪,‬‬ ‫דאך‪ ,‬געשאקלט זיין קאפ צום הימל און געשלאגן‬ ‫אריינגעקוקט דערין‪ ,‬און געזאגט פארן טאטן‪" ,‬נעם‬ ‫מיט זיין שטעקן דריי מאל אויף דער ערד‪ ,‬זאגנדיג‬ ‫דעם חומש ויקרא‪ ,‬לייג עס אריין אין זיין טלית‪-‬‬ ‫דעם פסוק "ותשקע האש"‪ ,‬אין יענע סעקונדע‬ ‫בייטל‪ ,‬און זאג אים‪ ,‬אז ביי דער מעדיצינישער‬ ‫האט דער ווינט אינגאנצן געטוישט זיין ריכטונג צו‬ ‫קאמיסיע זאל ער האלטן דעם קאפ אין דער פרשה‬ ‫די ליידיגע פעלדער אוועק פונעם שטעטל‪ ,‬און‬ ‫פון שמיני און איבערחזר'ן אין מח די פסוקים פון‬ ‫דאס פייער איז איינגעלאשן געווארן אן קיין שום‬ ‫טהרה"‪.‬‬ ‫שאדן פאר די אידישע הייזער‪.‬‬ ‫•••‬ ‫לפלא‪ ,‬ווען דער מיליטערישער דאקטער האט‬ ‫מפי זקני חסידי באבוב ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אים אונטערזוכט‪ ,‬האט ער פלוצלונג געזען אויף‬ ‫אין איין יאר איז געווען א שווערע טרוקעניש אין‬ ‫אים עפעס א מאדנעם הויט‪-‬אויסשלאג וואס האט‬ ‫גאנץ גאליציע‪ ,‬חדשים לאנג האט נישט גערעגנט‬ ‫אויסגעזען ווי א שרעקליכע אנשטעקיגע קרענק‪,‬‬ ‫און די ברונעמס אין קאלשיץ זענען כמעט‬ ‫דער הויפט‪-‬אפיציר האט גלייך געשריגן מען זאל‬ ‫אינגאנצן אויסגעטריקנט געווארן‪ ,‬די מענטשן‬ ‫אים ארויסווארפן פון לאגער‪ ,‬ווייל ער ברענגט א‬ ‫האבן געמוזט שלעפן וואסער פון ווייטע טייכן מיט‬ ‫סכנה פאר די גאנצע ארמיי‪ ,‬און ער האט באקומען‬ ‫גרויס פלאג‪ ,‬די קהילה לייט זענען געקומען וויינען‬ ‫א פטור אויף אייביג‪ ,‬און ווי נאר ער איז ארויס פון‬ ‫צום רב‪ ,‬אז די בהמות גייען אויס פון דארשט און‬ ‫טויער איז די גאנצע הויט צוריק געווארן גלאט און‬ ‫עס איז נישטא קיין טרונקען וואסער פאר די‬ ‫געזונט‪.‬‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם קונטרס דברי חנה תולדות ווערט‬ ‫דער הייליגער קאלשיצער רב זי"ע האט זיך‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א אידישער סוחר פון בהמות פלעגט‬ ‫פארשפארט אין זיין חדר מיוחד און געזאגט‬ ‫פארן פון שטעטל צו שטעטל און האט שטענדיג‬ ‫תהלים מיט גרויסע בכיות עטליכע שעה‪,‬‬ ‫מיטגעפירט גרויסע סכומים מזומן געלט‪ ,‬איינמאל‬ ‫נאכמיטאג איז ער ארויסגעקומען אינעם הויף‬ ‫פארן ארויספארן אויפן וועג קיין גארליץ‪ ,‬איז ער‬ ‫הינטערן בית המדרש‪ ,‬געוויזן אויף א פלאץ אין דער‬ ‫אריין נעמען א ברכה פונעם הייליגען קאלשיצער‬ ‫ערד וואס איז געווען שטיינערדיג און הארט‪ ,‬און‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬דער רב האט אים אנגעקוקט מיט א‬ ‫געהייסן גראבן דארט‪ ,‬די לייט האבן אנגעהויבן‬ ‫שארפן בליק און געזאגט‪" ,‬ווען דו פארסט דורך‬ ‫גראבן אן קיין האפענונג‪ ,‬אבער נאך קוים צוויי‬ ‫דעם גרויסן וואלד‪ ,‬אפילו אויב עס מאכט זיך א‬ ‫מעטער טיף‪ ,‬האט פלוצלונג אנגעהויבן שטראמען‬ ‫שפעטערע שעה‪ ,‬זאלסטו בשום אופן נישט‬ ‫א פרישע קלארע וואסער‪-‬קוואל מיט אזא‬ ‫אפשטעלן דיין וואגן ביי דער באקאנטער‬ ‫שטארקייט‪ ,‬אז דער גאנצער ברונעם איז אנגעפילט‬ ‫קרעטשמע אינמיטן וועג‪ ,‬נאר פאר ווייטער אן זיך‬ ‫געווארן ביז אויבן‪ ,‬און דאס גאנצע שטעטל האט‬ ‫אומקוקן‪ ,‬אפילו אויב מען וועט דיר רופן"‪.‬‬ ‫געהאט וואסער בריווח ביז עס האבן אנגעהויבן‬ ‫פאלן די ערשטע גשמי ברכה‪.‬‬ ‫דער סוחר האט אזוי געטון‪ ,‬און ווען ער איז‬ ‫•••‬ ‫אנגעקומען נעבן יענער קרעטשמע איז שוין‬ ‫הרה"ח ר' שלום רובין ז"ל האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫געווען טיף אין דער נאכט און זיין פערד איז געווען‬ ‫אין די יארן פאר דער ערשטער וועלט מלחמה‪,‬‬ ‫מיד‪ ,‬און פלוצלונג זעט ער ווי מענטשן פונדרויסן‬ ‫האט מען געכאפט א חשוב'ן יונגערמאן פון‬ ‫‪35‬‬ ‫ברכה אויף פרנסה‪ ,‬דער רב האט אים געפרעגט‪ ,‬צי‬ ‫ווינקען אים און בעטן ער זאל צופארן‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫די מאסן און וואג‪-‬שאלן אין זיין געשעפט זענען‬ ‫דערמאנט אינעם באפעל פונעם רב און האט‬ ‫אינגאנצן פינקטליך אויפן האר‪ ,‬האט דער קרעמער‬ ‫געשלאגן דאס פערד און געלאפן שנעל ווייטער‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער היט זיך זייער אז אלעס זאל זיין‬ ‫צוויי טעג שפעטער איז באקאנט געווארן‪ ,‬אז א‬ ‫אויסגעהאלטן‪ ,‬אבער ער וועט עס נאכאמאל‬ ‫באנדע שווערע מערדער און גנבים האבן זיך יענע‬ ‫איבערקוקן‪.‬‬ ‫נאכט באהאלטן אין יענער קרעטשמע און‬ ‫אויסגערויבט יעדן וואס האט זיך דארט‬ ‫דער רב האט אים געזאגט‪" ,‬מאך איבער די‬ ‫אפגעשטעלט‪ ,‬און נאר דורך דער ווארענונג פונעם‬ ‫מעסטונגען אז עס זאל חלילה נישט זיין קיין שום‬ ‫צדיק איז ער געראטעוועט געווארן פון א זיכערן‬ ‫נדנוד פון גזל‪ ,‬און נאכדעם זאלסטו עפענען דיין‬ ‫טויט‪.‬‬ ‫געשעפט יעדן טאג ערשט נאכדעם וואס דו‬ ‫•••‬ ‫לערנסט א קביעות אין משניות"‪ ,‬דער איד האט‬ ‫אינעם ספר עטרת יחזקאל ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫גלייך פארראכטן א קליינע טעות וואס איז געווען‬ ‫אז א ארעמער מלמד האט צונויפגעשפארט‬ ‫אין איינע פון די אייזענע וואג‪-‬שטיינער‪ ,‬און‬ ‫פרוטה נאך פרוטה פאר יארן לאנג חתונה צו מאכן‬ ‫אנגעהויבן לערנען משניות פארן עפענען דעם‬ ‫זיין עלטסטע טאכטער‪ ,‬עטליכע וואכן פאר דער‬ ‫געשעפט‪ ,‬אין יענע וואך זענען פלוצלונג געקומען‬ ‫חתונה האט ער פארלוירן דעם גאנצן בייטל מיט‬ ‫גרויסע קונים פון די ארומיגע שטעט‪ ,‬און‬ ‫אלע זיינע אפגעשפארטע געלט אינמיטן גאס‪ ,‬און‬ ‫אויסגעקויפט דאס גאנצע סחורה פונעם געשעפט‪,‬‬ ‫קיינער האט נישט געוואוסט וואו עס איז‬ ‫און ער האט געהאט אזא שפע‪ ,‬אז ער איז געווארן‬ ‫אהינגעקומען‪ ,‬דער מלמד איז געקומען צום‬ ‫איינער פון די גרעסטע תומכי תורה אינעם ראיאן‪.‬‬ ‫הייליגען קאלאשיצער רב וויינען מיט ביטערע‬ ‫•••‬ ‫טרערן‪ ,‬אז ער וועט מוזן מבטל זיין דעם שידוך‬ ‫אין ספר תולדות חכמי גאליציה ווערט‬ ‫צוליב גרויסע בושות‪.‬‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז א פרוי פון א דארף נעבן פריסטיק‬ ‫האט געהאט א יונגל פון פינף יאר וואס האט נישט‬ ‫דער הייליגער קאלאשיצער רב האט אים‬ ‫ארויסגעברענגט קיין איין ווארט פון מויל פון זיין‬ ‫געהייסן זיך בארואיגן און געזאגט‪" ,‬גיי אהיים‪ ,‬זאג‬ ‫געבורט אן‪ ,‬און אלע דאקטוירים האבן געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫קאפיטל קכ"א אין תהלים "שיר למעלות אשא עיני‬ ‫ער וועט קיינמאל נישט קענען רעדן‪ ,‬די מאמע‬ ‫אל ההרים"‪ ,‬און גיי ארויס צום מארק‪-‬פלאץ נעבן‬ ‫האט געברענגט דאס קינד צום הייליגען‬ ‫יענעם געוויסן ברונעם‪ ,‬און ווארט דארט"‪ ,‬דער‬ ‫קאלשיצער רב זי"ע‪ ,‬און געוויינט מיט הייסע‬ ‫מלמד איז געגאנגען צום מארק‪ ,‬און נאך א קורצער‬ ‫טרערן‪ ,‬און געבעטן דעם רב אז ער זאל פועלן א‬ ‫צייט איז צוגעגאנגען צו אים א גוי‪ ,‬און געפרעגט צי‬ ‫ישועה פארן קינד‪.‬‬ ‫ער איז דער איד וואס וואוינט נעבן שול‪ ,‬ווען דער‬ ‫מלמד האט געזאגט יא‪ ,‬האט דער גוי‬ ‫דער רב האט גענומען א כוס וואסער‪ ,‬געמאכט‬ ‫ארויסגענומען דעם בייטל‪ ,‬און עס אים‬ ‫די ברכה "שהכל נהיה בדברו" מיט א געוואלדיגער‬ ‫איבערגעגעבן אומבארירט‪ ,‬זאגנדיג "איך האב דאס‬ ‫כוונה און קול רם‪ ,‬געגעבן דעם קינד צו טרינקען‬ ‫געפונען נעכטן‪ ,‬און די גאנצע נאכט האב איך‬ ‫איין שלונג‪ ,‬און דערנאך געזאגט פארן קינד אויפן‬ ‫געהאט שרעקליכע חלומות‪ ,‬אז אויב איך גיב עס‬ ‫נאמען‪" ,‬זאג יעצט "אמן"‪ ,‬דאס קינד האט גלייך‬ ‫נישט אפ פאר דעם בעל הבית וועט מיין הויז‬ ‫געעפנט דאס מויל און אויסגעשריגן "אמן!" מיט א‬ ‫פארברענט ווערן"‪.‬‬ ‫קלארן קול‪ ,‬און פון יענעם טאג אן האט דאס קינד‬ ‫•••‬ ‫אנגעהויבן רעדן פליסיג ווי אלע געזונטע קינדער‪,‬‬ ‫הרה"ח ר' יעקב הערש עהרענרייך הי"ד האט‬ ‫און די גאנצע משפחה איז געווארן שטארק דבוק‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א איד א קרעמער אין שטאט‬ ‫אינעם צדיק‪.‬‬ ‫קאלשיץ האט געהאט א געשעפט וואס איז‬ ‫געשטאנען ליידיג וואכן לאנג אן קיין איין קונה‪ ,‬און‬ ‫ער איז געווען אויפן ראנד פון גיין ח"ו באנקראט‪,‬‬ ‫ער איז אריין צום הייליגען קאלשיצער רב בעטן א‬ ‫‪36‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ביי די ניין יאר אלט האט ער שוין געקענט‬ ‫יארצייט י"ט תשרי ג' דחוה"מ‬ ‫גאנץ תנ"ך און אויך גאנץ ש"ס בעל פה‪ ,‬און ביי די‬ ‫זעכצן יאר אלט האט ער שוין געקענט גאנץ טור‬ ‫הגה"ק רבי אליהו ב"ר שלמה זלמן זי"ע‬ ‫און שולחן ערוך מיט אלע ראשונים‪.‬‬ ‫הגר"א מווילנא‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס דער גרעסטער‬ ‫"הנקרא דער ווילנער גאון"‬ ‫גאון און גדול בדורו‪ ,‬ער פלעגט זיין אפגעשיידט‬ ‫פון מענטשן און עוסק געווען בתורה מיט אן‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט סעלץ נעבן דעם שטאט‬ ‫התמדה רבה‪ ,‬און עס איז פאר דעם גאון געווען‬ ‫בריסק‪ ,‬ט"ו ניסן בשנת ת"ף‪.‬‬ ‫אפען אלע מעיינות התורה והחכמה‪ ,‬די גמרא און‬ ‫משנה זענען ביי אים געווען אין זכרון ווי א אפען‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי שלמה זלמן זי"ע‪,‬‬ ‫ספר ממש‪.‬‬ ‫בן הגה"ק רבי משה רבקש בעל באר הגולה זי"ע‪,‬‬ ‫ביי די צוואנציג יאר איז ער געגאנגען גלות‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת טריינה ע"ה‪,‬‬ ‫ליידן פאר ‪ 5‬יאר ברציפות‪ ,‬און ביי די פינעף און‬ ‫בת הגה"ק רבי פתחיה זי"ע‪.‬‬ ‫צוואנציג יאר איז ער צוריק געקומען צום שטאט‬ ‫ווילנא‪.‬‬ ‫ער איז געווען דער גאון הגאונים החסיד מאורן‬ ‫של ישראל כליל החכמות ובקי בנגלה ובנסתר ולו‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס איינער וואס האט‬ ‫עשר ידות בנסתר‪ ,‬חד בדרא ולמד תורה הקדושה‬ ‫באמת נישט הנאה געהאט פון די וועלט‪ ,‬סיי מיטן‬ ‫כנתינתה מסיני‪ ,‬ער איז געווען א איש קדוש וטהור‬ ‫שלאפן האט ער ממעט געווען צו צוויי שעה אין א‬ ‫מאוד‪ ,‬ער האט זיך זיין גאנץ לעבן געפירט מיט א‬ ‫מעת לעת‪.‬‬ ‫געוואלדיגע קדושה וטהרה‪ ,‬ער האט געלערנט‬ ‫אויך האט ער גאר ווייניג געגעסן‪ ,‬און ווען יא‬ ‫תורה יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער‬ ‫איז דאס געווען ממש כדי להחיות‪ ,‬ער האט נישט‬ ‫פלעגט שלאפן סך הכל צוויי שעה א מעת לעת‪ ,‬ער‬ ‫גערעדט צו קיין מענטש נאר אויב עס האט געהאט‬ ‫איז געווען א בקי בכל מיני חכמות און געווען‬ ‫מיט דברי תורה‪.‬‬ ‫מפורסם מיט זיין געוואלדיגע חכמה און געווען‬ ‫מפורסם אלס א גאר קלוגער מענטש‪ ,‬ער איז‬ ‫אפילו זייענדיג דער גאון הדור און זייענדיג א‬ ‫געווען א עניו מאוד און מפורסם אלס א‬ ‫מרביץ תורה פאר הונדערטער תלמידים גאונים‬ ‫געוואלדיגע בעל מידות טובות מיט א געוואלדיגע‬ ‫און גדולים‪ ,‬איז דער גאון געווען א געוואלדיגער‬ ‫ישרות‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח‬ ‫עניו‪ ,‬ער האט זיך צוריק געהאלטן פון יעדן נדנוד‬ ‫הקדוש אמיתי‪.‬‬ ‫כבוד‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן נישט גענומען קיין‬ ‫רבנות אמט‪ ,‬אויך האט ער מקפיד געווען נישט צו‬ ‫דער הייליגער גאון רבי יונתן אייבשיץ זי"ע און‬ ‫געבן קיין הסכמות אויף ספרים‪.‬‬ ‫אויך דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע האבן‬ ‫ביידע מעיד געווען‪ ,‬אז דער הייליגער ווילנער גאון‬ ‫גאר יונגערהייט האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫זי"ע איז געווען א חד בדרא סיי אין נגלה און אויך‬ ‫הצדקת מרת חנה ע"ה‪,‬‬ ‫אין נסתר‪ ,‬און ער האט געלערנט תורה כנתינתה‬ ‫בת הגה"ק רבי יהודה לייב מקיידאן זי"ע‪.‬‬ ‫מסיני‪.‬‬ ‫די רעבעצין האט גלייך נאך די חתונה געזאגט‬ ‫ביי די זיבן יאר אלט האט ער שוין גע'דרשן'ט גאר‬ ‫פאר איר מאן‪ ,‬אז ער זאל זיך בכלל נישט אפגעבן‬ ‫טיפע דרשות אינעם גרויסן ביהמ"ד אין שטאט‬ ‫מיט די פרנסה אדער מיט די קינדער‪ ,‬נאר זי האט‬ ‫ווילנא‪.‬‬ ‫זיך אפ געגעבן מיט א געוואלדיגע געטריישאפט‬ ‫און געוואלט אז דער גאון זאל נאר עוסק זיין‬ ‫ביי די אכט יאר האט ער שוין געלערנט ביים‬ ‫בתורה ועבודה אן קיין שטער‪.‬‬ ‫גרויסן גאון הגה"ק רבי משה מרגליות בעל פני משה‬ ‫‪37‬‬ ‫ער איז דאן נתפרסם געווארן אין גאנץ ליטא‬ ‫בשנת תקמ"ג ווען די רעבעצין איז נפטר‬ ‫אלס דער גאון הגאונים און מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫געווארן‪ ,‬האט דער גאון אליין געשריבן דעם נוסח‬ ‫התמדת התורה‪ ,‬אלע גרויסע גאונים בדורו האבן‬ ‫המצבה און גאר שטארק אויס געלויבט די‬ ‫דעם גאון גאר שטארק געשעצט און מכבד געווען‪.‬‬ ‫רעבעצין פארן שטיין צו זיין רעכטע הענט איר‬ ‫גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫ער האט נישט געוואלט ווערן אפילו קיין ראש‬ ‫ישיבה‪ ,‬אבער ער האט נעבן זיין שטוב אויף‬ ‫דאן האט דער גאון חתונה געהאט בזיווג שני מיט‬ ‫געשטעלט א בית המדרש‪ ,‬ווי ער האט געלערנט‬ ‫הצדקת מרת גיטל ע"ה‪,‬‬ ‫יומם ולילה‪ ,‬און דארט האבן זיך מדבק געווען צום‬ ‫בת הגה"ק רבי מאיר לונץ מחלם זי"ע‪.‬‬ ‫גאון גאר גרויסע גאונים ובתוכם‪.‬‬ ‫ער האט זיך נאך די חתונה באזעצט אין שטאט‬ ‫הגה"ק רבי חיים מוולאזין זי"ע‪,‬‬ ‫ווילנא‪ ,‬דארט האט ער עוסק געווען בתורה ממש‬ ‫הגה"ק רבי שלמה זלמן מוולאזין זי"ע‪,‬‬ ‫דאס גאנצע מעת לעת און געווען אויסגעטון פון‬ ‫הגה"ק רבי סעדיה מצפת זי"ע‪,‬‬ ‫יעדן דבר גשמי‪ ,‬ווי באקאנט האט דער גאון נישט‬ ‫הגה"ק רבי יהושע צייטלין בעל עמודי גולה‬ ‫געוואלט נעמען קיין רבנות אמט‪.‬‬ ‫משקאלאב זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי מאיר מווילנא זי"ע‪,‬‬ ‫אבער די אידן פון שטאט האבן געהאלטן פאר‬ ‫הגה"ק רבי ישראל בעל תקלין חדתין משקאלאב‬ ‫א גאר גרויסע זכי' צו האבן דעם גאון אין זייער‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫שטאט‪ ,‬דערפאר האבן זיך די אידן פון שטאט‬ ‫הגה"ק רבי בנימין ריבלין אב"ד ווילנא זי"ע‪,‬‬ ‫צוזאמען גענומען‪ ,‬און מען האט דעם גאון געשיקט‬ ‫הגה"ק רבי הירש חסיד בעל מרגליות התורה‬ ‫א געוויסן סכום אויף פרנסה‪.‬‬ ‫מסימיאטיץ זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי מנחם מענדל בעל מים אדירים משקלוב‬ ‫מען האט געשטעלט דעם שמש הקהלה‪ ,‬וואס‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫זאל טראגן דאס געלט צום שטוב פאר די רעבעצין‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי אברהם דאנציג בעל חיי אדם זי"ע‪,‬‬ ‫אבער נאך א שטיק צייט‪ ,‬האט דער שמש‬ ‫הרה"ק רבי שמואל שמעלקא מניקלשבורג זי"ע‪,‬‬ ‫אנגעהויבן אראפ ציפן פון דעם געהאלט‪ ,‬און‬ ‫הגה"ק רבי פנחס הלוי הורוויץ בעל הפלאה‬ ‫עבירה גוררת עבירה‪ ,‬נאך א שטיק צייט האט ער‬ ‫מפרנקפורט זי"ע‪,‬‬ ‫שוין בכלל נישט געטראגן דאס געלט פארן גאון‪,‬‬ ‫אויך זיינע פיר ברידער הגה"ק רבי ישכר דובער‬ ‫נאר ער האט דאס גאנצע געלט געהאלטן פאר זיך‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי אברהם החסיד זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי‬ ‫מאיר זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי משה זי"ע זענען געווען‬ ‫די זעלבע צייט האט ביים גאון אין שטוב‬ ‫תלמידים פון דעם גרויסן גאון‪.‬‬ ‫געהערשט א געפערליכע הונגער‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫שוין נישט געהאט דאס געהאלט פונעם שטאט‪,‬‬ ‫דער תלמיד רבי חיים מוולאזין זי"ע האט מעיד‬ ‫אבער דער גאון האט אן געזאגט פאר די רעבעצין‪,‬‬ ‫געווען אויף זיין רבין דער גרויסער גאון איבער זיין‬ ‫אז זי זאל קיינעם נישט דערציילן דערוועגן‪ ,‬ווייל‬ ‫געוואלדיגע התמדה בתורה‪ ,‬אז אויב איז פארן גאון‬ ‫ער האט נישט געוואלט ח"ו פארשעמען דעם שמש‪.‬‬ ‫שווער געווארן עפעס ביים לערנען‪ ,‬האט ער‬ ‫געקענט גיין טעג אן עסן און נישט געוואלט טועם‬ ‫אבער ליידער נאך א שטיק צייט‪ ,‬איז דער‬ ‫זיין‪ ,‬ביז די קשיא ווערט אים פאר ענטפערט‪.‬‬ ‫שמש גאר שטארק קראנק געווארן‪ ,‬און דאן האט‬ ‫ער זיך מתוודה געווען אין זיין שרעקליכען‬ ‫אפילו ער איז געווען א גאון אין געקענט אלע‬ ‫פארברעך‪ ,‬די שטאט מענטשן זענען ארויס פון‬ ‫ראשונים בש"ס וכל רז לא אניס ליה‪ ,‬איז אבער זיין‬ ‫התפעלות פון דעם גדלות פון דעם גאון‪ ,‬אז ער‬ ‫דרך הלימוד געווען דווקא נישט אויפן דרך‬ ‫האט בכלל נישט געזאגט קיין ווארט דערוועגן‬ ‫הפלפול נאר פונקט פארקערט‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫פאר קיינעם‪ ,‬נאר ער איז געווען גרייט צו ליידן אין‬ ‫גרויסער מתנגד קעגן דעם דרך הלימוד‪ ,‬נאר ער‬ ‫הונגער‪ ,‬נאר נישט צו פארשעמן א אנדערן איד‪.‬‬ ‫‪38‬‬ ‫ספרא דצניעותא בזה"ל‪" ,‬הגר"א היה מחציו ולמטה‬ ‫האט מיט זיינע תלמידים געלערנט אויפן דרך פון‬ ‫איש‪ ,‬ומחציה ולמעלה מלאך אלקים"‪ ,‬זיין תלמיד‬ ‫בקיאות און ידיעות‪.‬‬ ‫דער גאון וקדוש רבי חיים מוולאזין זי"ע שרייבט‬ ‫בזה"ל‪" ,‬ליגיעת רבינו הגדול הגר"א לא זכיתי‪ ,‬כי לא‬ ‫דער גאון איז געווען מפורסם אלס א גאון און‬ ‫יושג ולא ישוער ולא יאומן גדלות רבינו הגדול"‪.‬‬ ‫בקי בתורת הנסתר און אויך אין די כתבי האר"י‪ ,‬ער‬ ‫האט די גאנצע תורה הקדושה פארשטאנען אויפן‬ ‫דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע האט זיך‬ ‫דרך הנסתר‪ ,‬אויך איז ער געווען א בקי בחכמת‬ ‫אמאל אויס געדריקט‪ ,‬אז דער באשעפער האט‬ ‫הפילוסופיה און ער האט מחבר געווען א ספר אויף‬ ‫געוואלט אז מען זאל האבן אן השגה ווי הייליג און‬ ‫רעכענען און אסטרונומיה און נאך חכמת‪.‬‬ ‫גרויס די תנאים און אמוראים זענען געווען‪ ,‬האט ער‬ ‫ווי באקאנט איז דער גאון געווען פון די גרויסע‬ ‫אראפ געשיקט דעם הייליגען ווילנער גאון זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫מתנגדים צום דרך החסידות‪ ,‬דער גאון איז גאר‬ ‫מען זאל קענען אביסל פארשטיין די גרויסקייט פון‬ ‫שארף ארויס געקומען קעגן דעם דרך החסידות‬ ‫די תנאים‪.‬‬ ‫און געהאלטן‪ ,‬אז וויבאלד עס וואקסט אזוי שנעל‬ ‫איז א סימן אז דאס איז נישט פון די צד הקדושה‬ ‫דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע האט‬ ‫ח" ו ‪.‬‬ ‫אמאל דערציילט‪ ,‬אז ביים הייליגען גר"א זי"ע איז‬ ‫אמאל געקומען אין שטוב א קליין מיידל פרעגן א‬ ‫מען זאגט נאך‪ ,‬אז דער הייליגער גר"א מווילנא‬ ‫שאלה‪ ,‬קיינער איז דארט אין שטוב נישט געווען‪,‬‬ ‫זי"ע האט אמאל געזאגט‪ ,‬אז אויף אלע תלמידי‬ ‫אזוי ווי די מיידל איז אריין געקומען אין שטוב‪ ,‬איז‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע האט ער קשיא'ס און טענות‪,‬‬ ‫דער הייליגער גר"א ארויס געטאנצן פון פענסטער‪,‬‬ ‫חוץ אויף הרה"ק רבי שמואל שמעלקא‬ ‫כדי ער זאל ח"ו נישט נכשל ווערן מיטן עבירה פון‬ ‫מניקלשבורג זי"ע און זיין ברודער הרה"ק רבי‬ ‫יחוד‪ ,‬דאס איז געווען דעם גרויסן יראת שמים‬ ‫פנחס בעל הפלאה מפרנקפורט זי"ע‪ ,‬ווייל פנחס זה‬ ‫פונען הייליגען גר"א זי"ע‪.‬‬ ‫אליהו‪.‬‬ ‫מיט דעם אלעם האבן רוב גדולים און צדיקים‬ ‫אין ספר מעשה רב ווערט געברענגט‪ ,‬אז איין‬ ‫אפילו די חסידים גאר שטארק מכבד געווען דעם‬ ‫יאר סוכות‪ ,‬איז דער הייליגער גאון געווען גאר‬ ‫גאון וויסענדיג זיין גדלות בתורה‪ ,‬ווי מען קען זען‬ ‫שטארק פרייליך און בשמחה דעם ערשטן טאג‬ ‫וואס דער הייליגער חזון איש זי"ע שרייבט אויפן‬ ‫חוה"מ אושפיזא דיעקב‪ ,‬ווען מען האט דעם גאון‬ ‫גאון בזה"ל‪" ,‬אנו מתייחסים להגר"א בשורה של‬ ‫געפרעגט וואס איז די גרויסע שמחה‪ ,‬האט דער‬ ‫משה רבנו‪ ,‬עזרא‪ ,‬רבנו הקדוש‪ ,‬רב אשי והרמב"ם‪,‬‬ ‫גאון געזאגט‪ ,‬אז יעקב אבינו איז די נאכט געווען ביי‬ ‫הגר"א שנתגלה תורה על ידו כקדוש מעותד לכך‬ ‫מיר אין די סוכה און ער האט מיר געגעבן א קיש‪.‬‬ ‫שהאיר במה שלא הואר עד שבא ונטל חלקו‪ ,‬והוא‬ ‫נחשב כאחד מהראשונים‪ ,‬מדרגתו ברוח הקודש‪,‬‬ ‫זיין עבודת התפלה איז געווען אויף א גאר‬ ‫ביגיעתו ובבקיאותו בעיון העמוק בכל התורה‬ ‫הויכע דרך‪ ,‬עס איז צו געגאנגען מיט א געוואלדיגע‬ ‫המצויה עתה בידינו‪ ,‬אי אפשר כלל לצייר את‬ ‫נעימות און א געוואלדיגע ברען און א אש‬ ‫אפשרותם"‪.‬‬ ‫דקדושה‪ ,‬ווי מען זעט וואס עס שטייט אין ספר‬ ‫סערת אליהו בזה"ל‪" ,‬מי שהי' שומע אותו מתפלל‬ ‫הגה"ק בעל מהר"ל מפלאצק זי"ע שרייבט אין‬ ‫פעם אחת בחול או בשבת‪ ,‬הי' מעורר בלב השומע‬ ‫זיין ספר משיבת נפש‪ ,‬אז מימות הקדמונים איז‬ ‫רוח דעת ויראת ד' בשנה או שנתיים‪ ,‬אף מי שהיה‬ ‫נישט געווען אזא גאון ווי דער הייליגער גר"א זי"ע‪,‬‬ ‫לבו קשה כאבן היה נמס כדונג מאוד כוונתו שהיה‬ ‫וואס די גאנצע תורה סיי נגלה און אויך נסתר זענען‬ ‫מכיון בכל מלה ומלה‪ ,‬מסדר התפילות ומוציא כל‬ ‫געווען פאר אים ווי א שולחן ערוך אפען ווי ער זעט‬ ‫הגה ונאום‪ ,‬בצלצל נעים וברוח כביר"‪.‬‬ ‫עס פאר זיינע אויגן ממש‪.‬‬ ‫ער האט מחבר געווען איבער ‪ 70‬הייליגע און‬ ‫הגה"ק רבי שאול קצינעלענבויגען בעל מגן‬ ‫געהויבענע חיבורים ובתוכם‪.‬‬ ‫שאול זי"ע שרייבט‪ ,‬אין זיין הסכמה אויפן ספר‬ ‫‪39‬‬ ‫דעם גאון הגה"ק רבי יעקב קראנץ דער דובנער‬ ‫ספר אדרת אליהו‪ ,‬על התורה נביאים כתובים‪,‬‬ ‫מגיד זי"ע און דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע האט‬ ‫חידושי הגר"א‪ ,‬על המשניות‪,‬‬ ‫געבעטן‪ ,‬אז דער מגיד זאל אים זאגן זיינע שיינע‬ ‫הגהות הגר"א‪ ,‬על תלמוד בבלי‪,‬‬ ‫משלים וואס פון דעם האט זיך דער גאון‬ ‫ביאור הגר"א‪ ,‬על שו"ע‪,‬‬ ‫דערקוויקט‪.‬‬ ‫פירוש לספרא דצניעותא‪,‬‬ ‫פירוש לספר יצירה‪,‬‬ ‫ווען דער גאון איז געזונט געווארן‪ ,‬האט ער‬ ‫פירוש תיקוני זוהר‪,‬‬ ‫געשריבן א שיינע דאנק בריוו פארן הייליגען‬ ‫סידור הגר"א‪,‬‬ ‫דובנער מגיד זי"ע בזה"ל‪" ,‬אספרה נא לידידי‪ ,‬כעל‬ ‫ספר צורת הארץ‪ ,‬על גבולת הארץ ותבנית בית‬ ‫גמולות אשר גמלני ד' ברוב טובו‪ ,‬חלק נפשי‬ ‫המקדש‪.‬‬ ‫מתלאות קשות‪ ,‬הפליא לעשות עמדי‪ ,‬ובא ידידי‬ ‫לביתי ואל יאחרו פעמיו להשיב רוחי‪ ,‬ולהשתעשע‬ ‫ער האט איבער געלאזט אכט קינדער און‬ ‫אתי כפעם בפעם‪ ,‬בראותו כתב זה יזרז נא נסיעתו‬ ‫איידימער גאונים וגדולים בתורה‪.‬‬ ‫ואל יאחר"‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרת חינה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי זלמן‬ ‫בשנת תקע"ז איז דער גאון זייער נישט געזונט‬ ‫זליג חיניץ מפינסק זי"ע‪,‬‬ ‫געווארן‪ ,‬די קינדער האבן זיך געבעטן ביים טאטן‬ ‫בתו הצדקת מרת פסיה בתיה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫אז ער זאל לאזן רופן א דאקטאר וואס זאל אים‬ ‫צבי הירש דונחין מדיסנה זי"ע‪,‬‬ ‫אונטער זיכן‪ ,‬בלית ברירה האט דער גאון מסכים‬ ‫הגה"ק רבי שלמה זלמן ווילנער זי"ע‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬און מען האט גערופן דעם גרויסן דאקטאר‬ ‫הגה"ק רבי יהודה לייב ווילנער זי"ע‪,‬‬ ‫ר' יעקב ליובאשיץ ע"ה‪ ,‬און ער האט אונטער זיכט‬ ‫הגה"ק רבי אברהם ווילנער זי"ע‪,‬‬ ‫דעם גאון‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרת טאובה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫אורי שרגא פייבוש מדוברובנו זי"ע‪,‬‬ ‫ווען דער דאקטאר איז ארויס געקומען‪ ,‬האבן‬ ‫און נאך צוויי טעכטער וואס די נעמען זענען נישט‬ ‫די קינדער געפרעגט דעם דאקטאר ווי האלט דער‬ ‫באקאנט‪.‬‬ ‫טאטע‪ ,‬האט דער דאקטאר געזאגט‪ ,‬ער האלט ביי‬ ‫מסכת כלים‪ ,‬ווייל בשעת ער האט זיך צו געבויגען‬ ‫ווי עס ווערט געברענגט אין א מכתב‪ ,‬וואס‬ ‫אויס הערן זיין הארץ קלאפן‪ ,‬האט ער געהערט ווי‬ ‫דער גאון האט געשריבן פאר זיין משפחה וואס איז‬ ‫דער גאון לערנט בעל פה מסכת כלים‪ ,‬און ביז צו‬ ‫שפעטער געדריקט געווארן מיטן נאמען עלים‬ ‫זיין לעצטע מינוט האט דער גאון נישט אויף‬ ‫לתרופה‪ ,‬שרייבט דער גאון‪ ,‬אז ער האט זייער‬ ‫געהערט לערנען די הייליגע תורה‪.‬‬ ‫געוואלט ארויף גיין קיין ארץ ישראל ווי ער‬ ‫שרייבט בזה"ל‪" ,‬שהוא הולך לארץ חמדת ישראל‬ ‫ערב יום הקדוש בשנת תקנ"ח איז שוין דער‬ ‫וחמדת ד'‪ ,‬שכל עליונים ותחתונים תשוקתם אליה"‪,‬‬ ‫גאון געווען גאר שוואך‪ ,‬ער האט געלאזט רופן אלע‬ ‫אבער אינמיטן וועג האט זיך דער גאון אויס‬ ‫קינדער און זיי געבענטשט מיט גרויס געוויין‪ ,‬יום‬ ‫געדרייט און צוריק געקומען קיין ווילנא‪ ,‬זאגענדיג‬ ‫הקדוש איז דער מצב געווארן ערגער און דער גאון‬ ‫אז פון הימל וויל מען נישט ער זאל גיין קיין ארץ‬ ‫איז געווען אין גרויסע יסורים‪.‬‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫ערב סוכות האט דער גאון געבעטן אז מען זאל‬ ‫בשנת תקנ"א ווען דער גאון איז געווען בערך‬ ‫זיין בעט אריין טראגן אין דעם הייליגען סוכה‪ ,‬אז‬ ‫‪ 71‬יאר אלט איז ער זייער נישט געזונט געווארן‪,‬‬ ‫ער זאל קענען מקיים זיין די מצוות היום‪ ,‬דער טאג‬ ‫מען האט געוואלט רופן א דאקטאר‪ ,‬אבער דער‬ ‫פון זיין פטירה האט זיך דער גאון געאיילט גאר פרי‬ ‫גאון האט בשום אופן נישט מסכים געווען‪ ,‬נאר‬ ‫צו מקיים זיין די מצוה פון אתרוג בענטשן‪ ,‬ער האט‬ ‫דער גאון האט ווייטער אפילו זייענדיג אין יסורים‬ ‫מיט א שמחה געמאכט דעם ברכה און געשאקעלט‬ ‫עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪,‬‬ ‫לולב‪.‬‬ ‫אויך האט דער גאון געבעטן‪ ,‬אז מען זאל לאזן רופן‬ ‫‪40‬‬ ‫מאל וואס ער האט באונס געליינט די מגילה אן קיין‬ ‫ווי דער מנהג פונעם גאון‪ ,‬האט ער נישט אראפ‬ ‫מנין‪.‬‬ ‫געלייגט דעם אתרוג און לולב דעם גאנצן יו"ט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האט ער יענעם טאג אויך נישט אראפ געלייגט‬ ‫אין ספר הגר"א שרייבט ער דארט די מעשה‪,‬‬ ‫דעם אתרוג און לולב‪ ,‬אייניגע מינוטן בעפאר‬ ‫אינמיטן די ‪ 5‬יאר וואס דער גאון דער הייליגער‬ ‫יציאת נשמה‪ ,‬האט דער גאון אנגעכאפט זיינע‬ ‫ווילנער גאון זי"ע איז געגאנגען גלות ליידן‪ ,‬וואס‬ ‫הייליגע ציצית און געזאגט‪ ,‬אויב אויף אזא גרינגע‬ ‫ער האט דאן גאר אסאך מיט געמאכט‪ ,‬איז דער‬ ‫מצוה ווי גיין מיט ציצית וואס קאסט אזוי ווייניג‬ ‫גאון איין טאג אנגעקומען אין א שטאט‪ ,‬און עס איז‬ ‫געלט‪ ,‬קען א מענטש צו קומען צו אזעלכע הויכע‬ ‫דארט איין געשטאנען ביי א איד א גאר פשוטע‬ ‫מדריגות ביז צו מקבל זיין פני השכינה‪ ,‬ווי שווער‬ ‫מענטש‪.‬‬ ‫איז זיך צו געזעגענען פון דער וועלט דער עולם‬ ‫המעשה‪ ,‬און וואו וועט מען קענען געפונעם אזא‬ ‫איין טאג ווען דער גאון איז געזעצן און עוסק‬ ‫מצוה אויף די אנדערע וועלט‪ ,‬אפילו מען זאל זיך‬ ‫געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬האט‬ ‫אנשטרענגען מיט אלע כוחות‪ ,‬דאן האט דער גאון‬ ‫דער גאון געהערט קולות פון שטוב פונעם בעל‬ ‫צוריק געגעבן זיין הייליגע נשמה ליוצרה‪.‬‬ ‫אכסניא‪ ,‬איז דער גאון ארויס געלאפן זעהן וואס‬ ‫גייט פאר‪ ,‬און דער גאון זעט ווי א באנדע רויבערס‬ ‫ווי באקאנט ליגט דער הייליגער ווילנער גאון‬ ‫האבן באפאלען דעם בעל אכסניא און זיין משפחה‪.‬‬ ‫זי"ע אין ביה"ח אין ווילנא נעבן דעם קדוש גראף‬ ‫פאטאצקי זי"ע‪ ,‬ווייל דער גרויסער גאון האט זיין‬ ‫דער גאון איז דאן געווען אנגעטון מיט זיין‬ ‫גאנץ לעבן מקנא געווען דעם גראף פאטאצקי‪,‬‬ ‫טלית און תפילין‪ ,‬און אזוי ווי די גוים די רויבערס‬ ‫ווייל ער האט געהאט די זכי' צו מקדש זיין שם‬ ‫האבן דערזעהן דעם גאון מיט די תפילין‪ ,‬האבן זיי‬ ‫שמים ברבים‪ ,‬און דערפאר האט דער גאון געוואלט‬ ‫זיך דערשראקן און זענען אלע אנטלאפן‪ ,‬דער בעל‬ ‫ליגן נעבן דעם קדוש‪.‬‬ ‫אכסניא איז נשתומם געווארן און געפרעגט פון‬ ‫דעם גאון‪ ,‬נישט וויסענדיג אז דא רעדט מען פון‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ט תשרי ג' דחוה"מ סוכות‬ ‫דעם רבן של כל בני הגולה און א צדיק וקדוש‪ ,‬וואס‬ ‫בשנת תקנ"ח‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין‬ ‫האט איר געטון אז די גוים זענען אזוי אנטלאפן פון‬ ‫שטאט ווילנא‪.‬‬ ‫דיר‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫האט דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע געזאגט‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫פאר דעם איד מיט א פשטות און מיט זיין גרויס‬ ‫עניוות‪ ,‬די תורה זאגט דאך )פרשת כי תבא( וְ ָראוּ כָּ ל‬ ‫ַע ֵמּי ָה ָא ֶרץ כִּ י ֵשׁם ד' נִ ְק ָרא ָע ֶלי‪ ‬וְ יָ ְראוּ ִמ ֶמּךָּ‪ ,‬און די‬ ‫מעשיות‬ ‫גמרא זאגט דאך )מסכת ברכות ו'( תניא רבי אליעזר‬ ‫אומר אלו תפילין שבראש‪ ,‬און דערפאר זענען די‬ ‫אין די תולדות פונעם הייליגען ווילנער גאון‬ ‫גוים אנטלאפן ווען זיי האבן מיך דערזען מיט די‬ ‫שטייט‪ ,‬אז די יארן ווען דער גאון איז געגאנגען‬ ‫טלית ותפילין‪.‬‬ ‫גלות ליידען‪ ,‬איז ער איינמאל אנגעקומען אין א‬ ‫שטאט פורים אויף דער נאכט‪ ,‬און ער האט‬ ‫דער איד זייענדיג א פשוטע איד האט נאכאלס‬ ‫פארשפעטיגט די מגילה ליינען‪,‬‬ ‫נישט פארשטאנען און געפרעגט פונעם גאון‪ ,‬די‬ ‫גוים האבן מיך שוין אסאך באפאלן ווען איך האב‬ ‫האט דער הייליגער ווילנער גאון געדינגען ‪9‬‬ ‫אנגעהאט מיינע תפילין און זיי האבן נישט מורא‬ ‫מענטשן מיט גרויס געלט‪ ,‬אז זיי זאלן מצרף זיין‬ ‫געהאט‪ ,‬האט דער גאון מסביר געווען‪ ,‬אין גמרא‬ ‫פאר זיין מנין צו ליינען די מגילה‪ ,‬אבער אזוי ווי‬ ‫שטייט נישט אלו תפילין "על הראש"‪ ,‬נאר עס‬ ‫דער גאון האט געענדיגט די ברכה פאר קריאת‬ ‫שטייט אלו תפילין "שבראש"‪ ,‬וואס מיינט אז עס‬ ‫המגילה‪ ,‬זענען די אלע חברה אנטלאפן‪ ,‬האט דער‬ ‫ווענט זיך ווי אזוי מען האט אן די תפילין‪ ,‬ווי עס‬ ‫גאון זיין גאנץ לעבן תשובה געטון אויף דעם איינעם‬ ‫‪41‬‬ ‫האט אים דער גאון פאר הערט און אנגעהויבן‬ ‫שטייט אין דעם לשם יחוד‪" ,‬ועל הראש נגד המוח‪,‬‬ ‫פרעגן קשיא'ס‪ ,‬וויפיל מאל שטייט ר' מאיר‪ ,‬אדער‬ ‫שהנשמה שבמחי עם שאר חושי וכוחותי‪,‬‬ ‫ר' יהודה אין די מסכת סוכה‪ ,‬דער תלמיד האט נישט‬ ‫משועבדים לעבודתו יתברך שמו"‪ ,‬און ווען מען‬ ‫געקענט ענטפערן אויף דעם‪ ,‬דאן האט דער גאון‬ ‫טוט אן די תפילין אויפן ריכטיגען וועג און מיט די‬ ‫אנגעהויבן אויס רעכענען דעם סדר פון די‬ ‫ריכטיגע כוונות‪ ,‬דאן האבן די עמי הארץ מורא‬ ‫מחלוקות פון תנאים און אמוראים פון דעם מסכת‪,‬‬ ‫פונעם איד‪.‬‬ ‫און וויפיל מאל עס איז הלכה ווי דעם תנא און‬ ‫•••‬ ‫וויפיל מאל איז די הלכה לויט דעם אנדערן תנא‪,‬‬ ‫איינמאל זענען די פרנסי הקהילה פון ווילנא‬ ‫און דאן האט דער גאון געזאגט‪ ,‬אז אין מסכת סוכה‬ ‫געגאנגען נאך געלט אין שטאט פאר קמחא דפסחא‬ ‫איז דא סוכות פסולות כמנין סכ"ה אן דעם "ו"‪ ,‬און‬ ‫כדי צו קענען געבן פאר די נצרכים פון שטאט אויף‬ ‫סוכות הכשירות זענען דא כמנין סוכ"ה‪ ,‬און דער‬ ‫יו"ט צו מאכן‪ ,‬אויפן וועג זענען זיי אריין מקבל‬ ‫גאון האט אויס געפירט דאס מיינט קענען א מסכת‬ ‫פנים זיין דעם גרויסען גאון דעם הייליגען גר"א‬ ‫בעל פה וואס איך האב גערעדט‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און בתוך הדברים האבן זיי געפרעגט פונעם‬ ‫•••‬ ‫גאון‪ ,‬וואס עס איז פשט אז נאר ביים יו"ט פסח איז‬ ‫דער זוהן הגה"ק רבי שלמה זלמן זי"ע האט‬ ‫דא א מנהג צו צוזאמען שטעלן געלט אויף קמחא‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איין יאר יו"ט סוכות האט דער‬ ‫דפסחא‪ ,‬אבער ביי אנדערע ימים טובים און מצוות‬ ‫הייליגער ווילנער גאון זי"ע געפרעגט זיינע‬ ‫איז נישט דא דעם מנהג‪.‬‬ ‫תלמידים‪ ,‬ווי אין די תורה איז מרומז אז אברהם‬ ‫אבינו ע"ה האט מקיים געווען די מצוה פון זיצן אין‬ ‫האט זיי דער גאון געזאגט‪ ,‬אז דאס איז מרומז‬ ‫די סוכה‪.‬‬ ‫אין די תורה‪ ,‬ווי עס שטייט )פרשת בא פסוק ו'(‪,‬‬ ‫ַמצּוֹת יֵ ָאכֵ ל ֵאת ִשׁ ְב ַעת ַהיָּ ִמים‪ ,‬און דעם קומענדיגן‬ ‫קיינער פון די תלמידים האבן נישט געוויסט‬ ‫פסוק ז' שטייט ִשׁ ְב ַעת יָ ִמים תֹּאכַ ל ַמצֹּת‪ ,‬האט דער‬ ‫דעם ענטפערט‪ ,‬האט דער גאון ערקלערט‪ ,‬אין די‬ ‫גאון מסביר געווען‪ ,‬אז שני כתובים באים כאחד‪ ,‬אז‬ ‫תורה שטייט ד' ֵבּ ַר‪ֶ ‬את ַא ְב ָר ָהם ַבּכֹּל‪ ,‬די ווארט בכל‬ ‫עס קומט אונז לערנען‪ ,‬אז עס איז דא א מצוה פון‬ ‫איז ר"ת‪,‬‬ ‫עסן מצות ווי די ערשטע פסוק זאגט ִשׁ ְב ַעת יָ ִמים‬ ‫ַבּ ֻ'סּכֹּת ֵתּ ְשׁבוּ ִשׁ ְב ַעת יָ ִמים‪,‬‬ ‫תֹּאכַ ל ַמצֹּת‪ ,‬אבער עס איז אויך דא א מצוה פון‬ ‫כָּ 'ל ָה ֶאזְ ָרח ְבּיִ ְשׂ ָר ֵאל יֵ ְשׁבוּ ַבּ ֻסּכֹּת‪,‬‬ ‫צוזאמען שטעלן געלט פאר די אידן וואס האבן‬ ‫הוֹשׁ ְב ִתּי ֶאת ְבּנֵ י‬ ‫ְל ַ'מ ַען יֵ ְדעוּ דֹר ֵֹתיכֶ ם כִּ י ַב ֻסּכּוֹת ַ‬ ‫נישט ווייל דער אנדערע פסוק זאגט ַמצּוֹת "יֵ ָאכֵ ל"‬ ‫יִ ְשׂ ָר ֵאל‪.‬‬ ‫ֵאת ִשׁ ְב ַעת ַהיָּ ִמים וואס דאס גייט ארויף אויף געבן‬ ‫•••‬ ‫אויך פאר אנדערע צו עסן מצות‪.‬‬ ‫אין שטאט ווילנא איז דער גאון טאקע נישט‬ ‫•••‬ ‫געווען רב פון שטאט‪ ,‬אבער זיין פסק הלכה אדער‬ ‫דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע האט אמאל‬ ‫סיי ווואס דער גאון האט געזאגט האט יעדער‬ ‫געזאגט פאר זיינע תלמידים‪ ,‬אז עס איז זייער‬ ‫מקבל געווען‪ ,‬איין ערב שבת קודש א קורצע צייט‬ ‫געאייגענט אז יעדער איד זאל קענען כאטש איין‬ ‫בעפאר ליכט צינדן‪ ,‬האט זיך געמאכט א שווערע‬ ‫מסכת בעל פה‪ ,‬אזוי ווען מען איז אויפן וועג אן קיין‬ ‫שאלה אויף א עוף ביים שכן פונעם רב‪ ,‬ביים‬ ‫גמרא‪ ,‬זאל א איד קענען לערנען אין מקיים זיין‬ ‫שניידער רבי חיים‪ ,‬און צוליב וואס עס איז שוין‬ ‫דעם ובלכתך בדרך‪.‬‬ ‫געווען גאר שפעט‪ ,‬האט דער שכן אריבער‬ ‫געשיקט דעם עוף צום גאון און געפרעגט צו די עוף‬ ‫האט איינע פון די תלמידים גענומען דעם‬ ‫איז כשר‪ ,‬דער גאון האט גע'פסק'נט אז עס איז‬ ‫מסכת סוכה און דאס גאר אסאך איבער געלערנט‬ ‫טריפה‪.‬‬ ‫ביז ער האט באמת געשפירט אז ער קען דעם‬ ‫מסכת גאר גוט‪ ,‬דעם קומענדיגן יו"ט סוכות ווען‬ ‫די ווייב פון דעם שניידער האט נישט געוויסט‬ ‫ער איז געווען ביים גאון‪ ,‬האט ער געזאגט פארן‬ ‫אז דער מאן איז אריבער צום גאון‪ ,‬און זי איז‬ ‫גאון‪ ,‬אז ער האט געפאלגט דעם רבין און זיך גוט‬ ‫געגאנגען צום רב פון שטאט‪ ,‬און דער רב האט‬ ‫איין גע'חזר'ט דעם מסכת סוכה‪.‬‬ ‫‪42‬‬ ‫מיט א נאס האנטיך אויפן קאפ פון גרויס יסורים‪,‬‬ ‫גע'פסק'נט אז דער עוף איז כשר‪ ,‬דער שניידער‬ ‫פרעגט ער דעם גאון וואס גייט פאר‪.‬‬ ‫האט נישט געוויסט וואס צו טון‪ ,‬פון איין זייט איז‬ ‫דער רב פון שטאט וואס האט גע'פסק'נט כשר‪,‬‬ ‫זאגט אים דער גאון‪ ,‬איך האב דא א שטיקל‬ ‫אבער פונעם צווייטן זייט האט דאך דער גרויסער‬ ‫ירושלמי וואס איך פלאג מיך שוין אפאר טאג צו‬ ‫גאון געזאגט אז די עוף איז טריפה‪ ,‬איז ער‬ ‫פארשטיין‪ ,‬אבער עס גייט מיר נישט‪ ,‬בעט איך דיר‬ ‫נאכאמאל אריבער צום רב און דער רב האט‬ ‫העלף מיר‪ ,‬דער תלמיד האט פארן רבין געזאגט‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬דער גאון איז טאקע א גרויסער גאון‪,‬‬ ‫אויב די רבי פארשטייט דאס נישט‪ ,‬ווי אזוי וועל‬ ‫אבער איך בין רב אין שטאט‪ ,‬און מיט דעם כח‬ ‫איך דאס פארשטיין‪ ,‬נאר זאגט דער תלמיד רבי‬ ‫פסק'ן איך אז עס איז כשר‪ ,‬דער איד האט געפאלגט‬ ‫טוֹבים ַה ְשּׁנַ יִ ם ִמן ָה ֶא ָחד‪,‬‬ ‫חיים‪ ,‬עס שטייט אין קהלת ִ‬ ‫דעם רב און צו געגערייט דעם עוף פאר שבת‬ ‫דערפאר לאמיר פראבירן אויב צוזאמען מיטן רבין‬ ‫קודש‪.‬‬ ‫וועט מען אפשר קענען עפעס פארשטיין‪.‬‬ ‫נאך א שטיק צייט איז פאר דעם תלמיד רבי‬ ‫שבת קודש איז דער רב צו געגאנגען צום גאון‪,‬‬ ‫חיים געלונגען צו פאר ענטפערן דעם ירושלמי‪,‬‬ ‫און זייער געבעטן אז דער גאון זאל קומען‬ ‫גלייך האט ער געזען ווי די אויגן פונעם גאון איז‬ ‫צוזאמען מיט אים צום שטוב פון דער שניידער און‬ ‫לעכטיג געווארן‪ ,‬און דאן האט דער גאון געהייסן‪,‬‬ ‫עסן פון די זופ וואס מען האט צוגעגערייט‪ ,‬כדי מען‬ ‫מען זאל אריין ברענגען עפעס צו עסן‪ ,‬דאן האבן די‬ ‫זאל זעהן אז א פסק פון א רב איז ריכטיג‪ ,‬דער‬ ‫שטוב מענטשן דערציילט פאר רבי חיים‪ ,‬אז דער‬ ‫ווילנער גאון מיט זיין גרויס עניוות האט גלייך‬ ‫גאון פלאגט זיך שוין אויף דעם ירושלמי אפאר טאג‪,‬‬ ‫מסכים געווען‪ ,‬און זיי זענען ביידע אריבער צום‬ ‫און דערפאר האט ער שוין נישט אריין גענומען אין‬ ‫שטוב פון די שניידער‪.‬‬ ‫מויל גארנישט ביז ער פארשטייט נישט דעם‬ ‫ירושלמי‪.‬‬ ‫ביים שטוב פונעם שניידער האט מען זיך‬ ‫•••‬ ‫זייער געפרייט צו די צוויי גרויסע געסט‪ ,‬און דער‬ ‫דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע האט געדינגען‬ ‫מאן האט געבעטן די ווייב‪ ,‬אז מען זאל אריין‬ ‫דעם דובנער מגיד זי"ע אז ער זאל אים זאגן מוסר‪,‬‬ ‫ברענגען דעם טאפ זופ‪ ,‬אבער לפלא אזוי ווי די‬ ‫האט דער דובנער מגיד געזאגט פארן גאון‪ ,‬דער‬ ‫פרוי האט אראפ געלייגט דעם טאפ זופ אויפן טיש‪,‬‬ ‫גאון זיצט די גאנצע צייט ביי זיך אין שטוב אין גייט‬ ‫זענען די הענג לייכטער אראפ געפאלן פון דאך‬ ‫נישט ארויס‪ ,‬לאמיר זעהן אויב דער גאון וועט ארויס‬ ‫גלייך אריין אינעם טאפ זופ‪ ,‬און מען האט שוין מער‬ ‫גיין‪ ,‬אויב דער גאון וועט זיין דער זעלבער קדוש ווי‬ ‫נישט געקענט עסן פון דעם זופ‪ ,‬דאן האבן די אידן‬ ‫יעצט‪.‬‬ ‫פון שטאט געזען דעם גרויסען מופת וואס האט‬ ‫פאסירט‪ ,‬וואס מיט דעם האט דער באשעפער‬ ‫האט דער הייליגער ווילנער גאון געזאגט‪ ,‬ח"ו‬ ‫אפגעהיטן דעם גאון פון דארפן עסן פון דעם זופ‪.‬‬ ‫דאס וועל איך נישט טון‪ ,‬ארויס גיין פון מיינע ד'‬ ‫•••‬ ‫אמות של הלכה‪ ,‬איך האב מורא פון דעם גאס מען‬ ‫הגה"ק רבי חיים מוולאזין זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫קען דאך ח"ו פאלן אין קדושה‪ ,‬דאס איז שוין געווען‬ ‫אז ער איז אמאל געפארן אויף שבת קודש צום רבין‬ ‫דער גרויסער גאון וואס האט זיין גאנץ לעבן‬ ‫דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע‪ ,‬ערב שבת איז רבי‬ ‫מקדיש געווען נאר פאר תורה‪ ,‬אבער האט אויך‬ ‫חיים געגאנגען אין מקו' זיך גרייטענדיג אויף שבת‬ ‫מורא געהאט אז ער זאל ח"ו נישט נכשל ווערן‪.‬‬ ‫קודש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הגה"ק רבי יהודה זאב סג"ל ראש ישיבה‬ ‫אזוי ווי די רבי דער הייליגער ווילנער גאון‬ ‫במונטשעסטער זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫האט געהערט‪ ,‬אז זיין תלמיד חביב רבי חיים‬ ‫הייליגער גר"א מווילנא זי"ע האט געהאט‬ ‫מוולאזין איז דא אין ווילנא‪ ,‬האט ער געבעטן אז‬ ‫מורא'דיגע כוחות הנפש‪ ,‬ער האט זיך גאר שטארק‬ ‫מען זאל אים שוין רופן‪ ,‬פארשטייט זיך דער תלמיד‬ ‫מסגף געווען‪ ,‬ער פלעגט יעדן טאג עסן א כזית‬ ‫איז געקומען צו לויפן צום רבין‪ ,‬און ער זעהט ווי‬ ‫ברויט צופרי און א כזית ברויט ביינאכט‬ ‫דער הייליגער גאון זיצט פארשווארצט פאר צער‬ ‫‪43‬‬ ‫מצוות פון די ארבע מינים יו"ט סוכות מקיים געווען‬ ‫איינגעווייקט אין וואסער‪ ,‬און ער האט דאס אראפ‬ ‫מיט א געוואלדיגע שמחה עד כדי כך‪ ,‬אז ער האט‬ ‫געשלינגען גאנצערהייט כדי נישט צו הנאה האבן‬ ‫זיך מיט דעם לולב און אתרוג ארום געדרייט דעם‬ ‫פון עולם הגשמי‪ ,‬אויך דאס שלאפן ביינאכט איז‬ ‫גאנצן טאג אלס די גרויסע חביבות המצווה וואס‬ ‫געווען א האלבע שעה אויף איינמאל און נאר צוויי‬ ‫דער גרויסער גאון האט געהאט‪.‬‬ ‫שעה דאס גאנצע נאכט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דעם לעצטן יאר ביים שאקלן לולב און אתרוג‬ ‫איין שבת קודש האט דער גר"א מווילנא זי"ע‬ ‫האט דער גאון זייער געוויינט‪ ,‬פאר די תלמידים‬ ‫בטעות אנגערירט א שטיקל שאלאכטס פון א‬ ‫איז דאס געווען א גרויסע חידוש‪ ,‬וויבאלד ער האט‬ ‫פרוכט‪ ,‬ווען דער גר"א האט דאס באמערקט‪ ,‬האט‬ ‫אייביג מקיים געווען דעם מצוה מיט א געוואלדיגע‬ ‫ער אויפן פלאץ אוועק גע'חלש'ט‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫שמחה און דער פנים פלעגט אים גאנץ יו"ט לייכטן‬ ‫אים דערמינטערט און ער האט געזען דעם‬ ‫פון גרויס קדושה‪.‬‬ ‫שאלאכטס אויפן טיש‪ ,‬האט ער נאכאמאל‬ ‫גע'חלש'ט‪ ,‬ביז די רעבעצין האט אויפגעגעסן דעם‬ ‫אבער אפאר טאג שפעטער האבן זיי שוין‬ ‫שאלאכטס‪ ,‬נאר כדי צו ווייזען פאר גאון‪ ,‬אז עס איז‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬וויבאלד דער גאון האט דאן מרגיש‬ ‫באמת ראי' לאכילה און עס איז נישט געווען מוקצה‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬אז ער וועט נישט זוכה זיין צו ענדיגן דעם‬ ‫דאן האט זיך דער גאון בארואיגט‪ ,‬ווייל דער גאון‬ ‫גאנצן יו"ט מיטן לולב‪ ,‬וויבאלד ער איז נסתלק‬ ‫האט מורא געהאט פון א חילול שבת אפילו נאר‬ ‫געווארן אינמיטן חוה"מ‪ ,‬דער גאון איז טאקע‬ ‫בטעות אויך‪.‬‬ ‫נסתלק געווארן מיט די ארבע מינים אין די הענט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫איין יאר איז געווען א גרויסע מאנגל אין הדסים‬ ‫אז די טאכטער פונעם הייליגען ווילנער גאון זי"ע‪,‬‬ ‫מען האט נישט געקענט באקומען קיין הדסים אין‬ ‫וואס האט געוואוינט גאר ווייט אוועק פונעם‬ ‫דעם שטאט ווילנא‪ ,‬איז דארט געווען א גוי וואס‬ ‫טאטן‪ ,‬און דערפאר האט דער הייליגער גאון נישט‬ ‫האט געהאט א פעלד פון הדסים וואס ער האט‬ ‫געזעהן די טאכטער פאר יארן‪ ,‬אמאל איז די‬ ‫פארדעם געבעטן גאר אסאך געלט‪.‬‬ ‫טאכטער געקומען באזיכן איר הייליגען טאטן‪ ,‬און‬ ‫דער טאטע האט איר מקבל פנים געווען און זיך‬ ‫פארן גאון האט אבער פאר דעם גוי געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫נאך געפרעגט אויף איר געזונט און אויפן געזונט‬ ‫ער געט אים דאס נאר בתנאי‪ ,‬אז דער גאון געט אים‬ ‫פון די משפחה‪ ,‬און נאך א מינוט איז דער גאון צוריק‬ ‫אוועק זיין מצוה פון שאקלען לולב‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫לערנען‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬נישט קיין פראבלעם ווייל דער פסוק‬ ‫זאגט " ְבּ ִמ ְצו ָֹתיו ָח ֵפץ ְמאֹד"‪ ,‬און דערפאר ברויך איך‬ ‫די טאכטער וואס האט אזוי לאנג נישט געזען‬ ‫באמת נאר די מצוה‪ ,‬און דעם שכר גייט מיך בכלל‬ ‫איר הייליגען טאטן‪ ,‬האט זי זייער געבעטן דעם‬ ‫נישט אן‪.‬‬ ‫טאטן‪ ,‬טאטע איך האב דיך שוין אזוי לאנג נישט‬ ‫געזען‪ ,‬איך וויל אביסל שמועסן מיטן טאטן‪ ,‬האט‬ ‫יענעם יאר האט דער גאון מקיים געווען דעם‬ ‫דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע געוויזן אויפן‬ ‫מצווה מיט א געוואלדיגע שמחה און קדושה‪ ,‬ווייל‬ ‫בארד און געזאגט‪ ,‬זיי נישט ברוגז‪ ,‬ס'איז נישט דא‬ ‫עס איז דאך געווען נאר לשמה ווייל ער האט דאך‬ ‫קיין צייט‪ ,‬דאס איז געווען דעם געוואלדיגע‬ ‫אוועק געגעבן דעם שכר‪ ,‬דאס איז געווען דעם‬ ‫התמדה און אהבת התורה פונעם גרויסן גאון‪ ,‬אז‬ ‫געוואלדיגע חביבות המצוות פון דעם הייליגען‬ ‫אפילו א טאכטער וואס ער האט שוין פאר יארן‬ ‫ווילנער גאון זי"ע‪.‬‬ ‫נישט געזען‪ ,‬האט דער גאון פאר איר נישט‬ ‫•••‬ ‫געוואלט מפסיק זיין פון זיין לימוד התורה‪ ,‬ווייל‬ ‫דער הייליגער גר"א זי"ע האט געהאט א תלמיד‬ ‫יעדע רגע פון תורה איז געווען ביים גאון גאר חשוב‪.‬‬ ‫רבי לייב חסיד זי"ע‪ ,‬איז ער אמאל געפארן א‬ ‫•••‬ ‫גרויסע מרחק צו קומען פרעגן א שאלה פון זיין‬ ‫ווי עס ווערט געברענגט אין די תולדות פונעם‬ ‫רבין דעם הייליגען גר"א זי"ע‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫הייליגן ווילנער גאון זי"ע‪ ,‬אז דער גאון האט דעם‬ ‫‪44‬‬ ‫אבער כדי דער גאסט זאל זיך גוט געפינען ביי אים‬ ‫אנגעקומען צום שטוב פונעם רבין‪ ,‬האט ער‬ ‫אין שטוב‪ ,‬האט ער געברענגט אן אנדערן דעק‪ ,‬און‬ ‫געהערט ווי די רבי בענטשט און ער זאגט דעם‬ ‫אויף דעם גדלות אין ענווה האט דער גר"א געזאגט‪,‬‬ ‫עוֹלם ַאל יְ ַח ְסּ ֵרנוּ" און דער גאון ענטפערט‬ ‫ברכה " ְל ָ‬ ‫אז ער איז מקנא דעם הייליגען הפלאה‪.‬‬ ‫גלייך אמן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דערציילט דער גרויסער תלמיד רבי חיים‬ ‫דער תלמיד איז אפילו נישט אריין צום רבין‪,‬‬ ‫מוולאזין זי"ע‪ ,‬אז איין יו"ט פסח צופרי האט ער‬ ‫נאר ער האט זיך גלייך אויסגעדרייט און אהיים‬ ‫געטראפן זיין רבין דער הייליגער ווילנער גאון‬ ‫געגאנגען אנזאגן פאר די משפחה‪ ,‬אז נאכן ברכה‬ ‫זייער צוטראגן‪ ,‬האט ער געזאגט פאר זיין רבין‪ ,‬רבי‬ ‫עוֹלם ַאל יְ ַח ְסּ ֵרנוּ דארף מען זאגן אמן‪ ,‬ווייל דער‬ ‫ְל ָ‬ ‫היינט איז דאך יו"ט מען דארף זיין פרייליך ושמחת‬ ‫תלמיד רבי לייב חסיד האט מורא געהאט‪ ,‬אז‬ ‫בחגך‪ ,‬פארוואס איז די רבי אזוי צוטראגן‪.‬‬ ‫אינצווישן וועט מען בענטשן ביי אים אין שטוב און‬ ‫נישט זאגן אמן‪ ,‬און דערפאר איז ער קודם אהיים‬ ‫האט דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫דאס אנזאגן פאר די משפחה‪ ,‬און דאן איז ער צוריק‬ ‫די נאכט נאכן סדר האט מען מיר מגלה געווען ‪2160‬‬ ‫געקומען צו זיין רבין דער הייליגער גר"א זי"ע‪.‬‬ ‫פשטים אויפן פסוק‪" ,‬וַ יַּ ֲעלוּ ַבנֶּ גֶ ב וַ יָּ בֹא ַעד ֶח ְברוֹן‬ ‫•••‬ ‫ימן ֵשׁ ַשׁי וְ ַת ְל ַמי יְ ִל ֵידי ָה ֲענָ ק וְ ֶח ְברוֹן ֶשׁ ַבע‬ ‫וְ ָשׁם ֲא ִח ַ‬ ‫דער הייליגער גר"א זי"ע האט זיך אמאל אויס‬ ‫ָשׁנִ ים נִ ְבנְ ָתה ִל ְפנֵ י צ ַֹען ִמ ְצ ָריִ ם"‪ ,‬וואס נאר פון איין‬ ‫געדריקט בזה"ל‪" ,‬ווי קומט מען צו צום עניוות‬ ‫פשט אליין האב איך געקענט וויסן אלע כוחות פון‬ ‫פונעם הייליגען בעל הפלאה זי"ע"‪ ,‬און ער האט‬ ‫אלע בעלי חיים פון די וועלט‪ ,‬אבער ווען איך האב‬ ‫דערציילט די מעשה‪ ,‬אז ווען ער דער הייליגער‬ ‫מיך דערוועקט‪ ,‬האב איך מהרהר געווען אין די‬ ‫גר"א איז געגאנגען גלות ליידן‪ ,‬איז ער איינמאל‬ ‫פשטים בעפאר ברכות התורה‪ ,‬און איך האב די אלע‬ ‫אנגעקומען צום שטאט ווי דער הייליגער בעל‬ ‫פשטים פארגעסן‪ ,‬און דערפאר האט זיך דער‬ ‫הפלאה זי"ע האט געוואוינט‪ ,‬איז ער דאן איין‬ ‫גרויסער גאון מצער געווען‪.‬‬ ‫געשטאנען ביים גאון דער הפלאה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער שרף מקאצק זי"ע‬ ‫דער הייליגער הלפאה האט דאן נאכנישט‬ ‫אריין געקומען צו זיך אין ביהמ"ד‪ ,‬זעהט ער דארט‬ ‫געוויסט ווער דער גאסט איז און זיין גדלות בתורה‬ ‫ווי זיינע צוויי תלמידים דער הייליגער חידושי‬ ‫ובקדושה‪ ,‬האט ער דעם גאסט ביינאכט צו‬ ‫הרי"ם זי"ע און הרה"ק רבי משה מיכל מביאלא זי"ע‬ ‫געדעקט מיט א צודעק‪ ,‬און דאן האט זיך דער‬ ‫דינגען זיך אויף א פשט אין תוספות‪ ,‬דער זאגט‬ ‫הפלאה געזעצט לערנען‪ ,‬אבער דאן האט דער‬ ‫אזוי‪ ,‬און דער אנדערע זאגט אזוי‪ ,‬קומט צו זיי צו‬ ‫הפלאה געזען אז די דעק איז אראפ געפאלן‪ ,‬האט‬ ‫זייער רבי דער הייליגער קאצקער זי"ע‪ ,‬און זאגט‬ ‫ער זיך אויף געשטעלט און נאכאמאל צו געדעקט‬ ‫זיי בזה"ל‪" ,‬לויט די הגאות פונעם "גנב" פון ווילנא‪,‬‬ ‫דעם גאסט מיטן דעק‪ ,‬און זיך צוריק געזעצט‬ ‫דער הייליגער גר"א איז פשט אין דעם תוספות אזוי‬ ‫לערנען‪ ,‬אבער ביים דריטן מאל וואס ער האט‬ ‫און אזוי"‪.‬‬ ‫געזען אז די דעק איז אראפ געפאלן‪ ,‬האט ער‬ ‫געבעטן דעם אורח‪ ,‬אז ער זאל אכטונג געבן אז די‬ ‫די חסידים וואס זענען דארט געשטאנען האבן‬ ‫דעק זאל נישט אראפ פאלן‪ ,‬ווייל עס שטערט אים‬ ‫זיך גאר שטארק געוואונדערט‪ ,‬אז זייער הייליגע‬ ‫אינמיטן לערנען‪.‬‬ ‫רבי דער קאצקער זאל אנריפן דעם ווילנער גאון‬ ‫מיטן תואר "גנב"‪ ,‬האט דער שרף מקאצק זי"ע זיך‬ ‫דאן האט זיך דער גר"א ארויס געכאפט און‬ ‫מסביר געווען‪ ,‬עס איז מקובל אז די גאנצע תורה‬ ‫אנגערופען‪" ,‬דאס איז דאך שעטנ"ז לויטן רמב"ם"‪,‬‬ ‫און אלע פשטים און חידושים אויף די תורה האט‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער הפלאה האט געהערט די‬ ‫משה רבינו ע"ה אראפ געברענגט פאר אידישע‬ ‫ווערטער‪ ,‬איז ער גלייך געלאפן און געברענגט‬ ‫קינדער ביים בארג סיני‪ ,‬זענען געקומען די גדולים‬ ‫פארן גאסט אן אנדערן דעק‪ ,‬וואס האט נישט‬ ‫און גאונים פון אלע דורות‪ ,‬און האבן ג'גנב'ט די‬ ‫געהאט אין זיך דעם שאלה פון שעטנ"ז‪ ,‬וואס אין‬ ‫חידושים פון משה רבינו ע"ה‪ ,‬זאגט דער קאצקער‪,‬‬ ‫אמת'ן נעמען רוב פוסקים נישט אן דעם הלכה‪,‬‬ ‫‪45‬‬ ‫געזען אז די ווערטער פונעם הייליגען ווילנער גאון‬ ‫דער גרעסטע פון די גנבים איז דאך געווען דער‬ ‫איז מקיים געווארן‪.‬‬ ‫הייליגער ווילנער גאון זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע האט אמאל‬ ‫אין ספר חמדה גנוזה ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫פאר געלערנט פאר זיינע תלמידים דעם פרק אין‬ ‫הייליגער ווילנער גאון זי"ע איז אמאל געגאנגען‬ ‫ראשית חכמה שער הגיהנום‪ ,‬און מיט זיין‬ ‫ערב שבת קודש אין מרחץ לכבוד שבת קודש‪,‬‬ ‫געוואלדיגע אמת און קדושה האט דאס לערנען‬ ‫אבער די מרחץ איז נאכנישט געווען גרייט‪ ,‬ווייל‬ ‫דעם שער פון גיהנום ליידער קראנק געמאכט א‬ ‫דער בעדער האט זיך אביסל פארשפעטיגט‪ ,‬איז‬ ‫תלמיד זיינער טראכטענדיג פון דעם גיהנום‪.‬‬ ‫דארט געווען איינע פון די גבירים פון שטאט‪ ,‬וואס‬ ‫האט נישט געקענט צו קוקען ווי מען האלט אויף‬ ‫איז דער הייליגער גר"א געגאנגען מבקר חולה‬ ‫דעם גאון‪ ,‬ווייל דער גאון איז דאך געווען באוויסט‬ ‫זיין דעם תלמיד‪ ,‬און דער תלמיד האט זיך זייער‬ ‫מיטן נישט פארברענגען אפילו א רגע אן תורה‪,‬‬ ‫אויס גערעדט פארן רבין‪ ,‬אז לערנענדיג דעם שער‬ ‫האט דער גביר זייער אן געשריגן דעם בעדער‬ ‫האט דאס אים זייער קראנק געמאכט‬ ‫היתכן ער האלט אויף דעם גאון‪.‬‬ ‫טראכטענדיג פונעם גיהנום‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫גר"א געזאגט פארן תלמיד‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז די‬ ‫פארן גאון האט דאס זייער נישט געשמעקט‪,‬‬ ‫אלע ווערטער פונעם ראשית חכמה איז אמת ויציב‬ ‫ווייל דער גאון איז דאך געווען באוויסט צו זיין א‬ ‫און אפילו צו ווייניג ווי שווער דער גיהנום איז‪ ,‬נאר‬ ‫געוואלדיגע עניו ושפל ברך‪ ,‬האט ער זייער‬ ‫א איד קען גרינגער מאכן דעם גיהנום מיט יסורים‪,‬‬ ‫גע'מוסר'ט דעם גביר‪ ,‬פארוואס ער שרייט אויף‬ ‫ווען מען איז דאס מקבל באהבה‪.‬‬ ‫דעם בעדער וואס איז געווען א ארימאן‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫געזאגט‪ ,‬די מיינס ווייל די בוסט א גביר מעגסטו‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער גר"א‬ ‫שרייען אויפן ארימאן‪ ,‬און דער גאון האט זיך אויס‬ ‫מווילנא זי"ע איז נאך געווען א קליין קינד‪ ,‬איז די‬ ‫געדריקט זייער שארף אויפן גביר‪" ,‬אז ער וועט‬ ‫מאמע די צדקת מרת טריינה ע"ה געגאנגען מיטן‬ ‫נישט באערדיגט ווערן אין זיינע תכריכין"‪.‬‬ ‫קינד אויף א בריק‪ ,‬און די מאמע האט זיך אויס‬ ‫געגליטשט‪ ,‬און ל"ע די מאמע מיטן קינד זענען‬ ‫דער גביר איז געווען זייער צובראכן פון דעם‪,‬‬ ‫אריין געפאלן אין וואסער‪.‬‬ ‫און איז אהיים און זייער געוויינט אויפן קללה וואס‬ ‫אבער עס האט פאסירט א גרויסע נס‪ ,‬די‬ ‫דער גאון האט געזאגט פאר אים‪ ,‬דאס ווייב פונעם‬ ‫קישעלע אויף וואס די קינד מיט די מאמע זענען‬ ‫גביר איז גלייך אריבער צום שטוב פונעם גאון‪ ,‬און‬ ‫געלעגן‪ ,‬האט געהאלטן די מאמע מיטן קינד‪ ,‬און‬ ‫זי האט געבעטן די רעבעצין‪ ,‬אז זי זאל רעדן צום‬ ‫אזוי זענען זיי צו געשווימען ביזן ברעק פונעם טייך‪,‬‬ ‫גאון וועגן דעם קללה וואס ער האט געזאגט פאר‬ ‫און זיי זענען געראטעוועט געווארן‪ ,‬און דער‬ ‫איר מאן‪ ,‬ווייל באמת האט דער גביר נאר געמיינט‬ ‫תלמיד רבי חיים מוולאזין זי"ע פלעגט יעדעס מאל‬ ‫דעם כבוד פונעם גאון אז מען האלט אים אויף און‬ ‫ער איז דורך דעם טייך‪ ,‬מאכן די ברכה‪" ,‬ברוך‬ ‫מען איז אים מבטל פון תורה‪.‬‬ ‫שעשה נס לרבי במקום הזה"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער גאון געזאגט פארן רעבעצין‪ ,‬אז זי‬ ‫ווערט געברענגט אין תולדות הגר"א‪ ,‬אז‬ ‫זאל זאגן פארן גביר‪ ,‬אז ער זאל בכלל נישט מורא‬ ‫איינמאל איז דער גאון אריבער אין די גאס‪ ,‬און ער‬ ‫האבן‪ ,‬ווייל ער וועט נאך מאריך ימים זיין‪ ,‬און זיין א‬ ‫האט זיך באגעגענט מיט א משומד רח"ל וואס האט‬ ‫גרויסע עושר עד זבילא בתרייתא‪ ,‬ווען דער עושר‬ ‫שוין ליידער געהאט אפ געלאזט אידישקייט און‬ ‫האט דאס געהערט האט ער זיך בארואיגט‪ ,‬און‬ ‫אפ געטון אלע עבירות‪ ,‬דער ווילנער גאון זי"ע איז‬ ‫טאקע דער גביר איז געווען א עושר אדיר ביז סוף‬ ‫צו געגאנגען צו דעם משומד און געזאגט‪ ,‬וויסן‬ ‫ימיו‪ ,‬אבער לפלא איז דער גביר נפטר געווארן‬ ‫זאלסטו‪ ,‬אז אפילו די האסט דיך טאקע אפ געריסן‬ ‫אינמיטן יו"ט‪ ,‬און וויבאלד ער האט נישט געהאט‬ ‫פון די תורה הקדושה און די בוסט עובר אויף יעדע‬ ‫קיין תכריכים גרייט‪ ,‬האט מען אים געברויכט‬ ‫עבירה פון די תורה‪.‬‬ ‫באערדיגן מיט תכריכים פון א אנדערן‪ ,‬האט מען‬ ‫‪46‬‬ ‫געקומען צו די אסיפה‪ ,‬און אויס געהערט זייערע‬ ‫זאלסטו אבער וויסן‪ ,‬אז מען וועט דיך משפט'ן‬ ‫רייד‪ ,‬האט ער זיך אנגערופען‪" ,‬איך ווייס נישט‬ ‫בעולם העליון אויף יעדע עבירה‪ ,‬און אפילו אויפן‬ ‫פארוואס איר האט מיך אהער גערופן‪ ,‬לויט ווי איך‬ ‫זיך נישט וואשן מים אחרונים נאכן עסן וועט מען‬ ‫הער‪ ,‬פלאנט איר דאך נישט צו מאכן א נייע מנהג"‪.‬‬ ‫דיך אויך באשטראפן‪ ,‬ווייל א איד בלייבט א איד און‬ ‫קען זיך נישט אפ רייסן פונעם גרויסן באשעפער‪ ,‬די‬ ‫וואס הייסט וואונדערן זיך די ראשי הקהילה‪,‬‬ ‫ווערטער פונעם ווילנער גאון זי"ע וואס איז‬ ‫די תקנה איז נאך פון פריער קיינמאל נישט געווען‪,‬‬ ‫געזאגט געווארן מיט א אמת‪ ,‬האט אריין‬ ‫די תקנה‪ ,‬זאגט דער גאון‪ ,‬איז שוין אן אלטע תקנה‪,‬‬ ‫געדרינגען אין הארץ פון דעם משומד‪ ,‬און נישט‬ ‫וואס דער "וועד ארבעה ארצות" האט שוין פון לאנג‬ ‫לאנג נאכדעם האט ער תשובה געטון און געווארן‬ ‫איינגעפירט"‪.‬‬ ‫א ערליכער איד א שומר תורה ומצוות‪ ,‬דאס איז‬ ‫וואס ווי באקאנט איז דער וועד ארבעה ארצות‬ ‫געווען דעם גרויסן כח און קדושה פון דעם הייליגען‬ ‫געווען אן ארגאניזאציע פון רבנים‪ ,‬גדולי התורה‪,‬‬ ‫ווילנער גאון זי"ע‪.‬‬ ‫בערך פאר ‪ 200‬יאר צוריק‪ ,‬און מיט א‬ ‫•••‬ ‫פארוואונדערטע מינע ענטפערט דער ראש הקהל‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינער איז אמאל‬ ‫פאר'ן גאון‪ ,‬לויט ווי מיר ווייסן‪ ,‬איז בכלל נישטא‬ ‫געקומען צו לויפן מיט א ברען צום הייליגען‬ ‫אזא תקנה אין דעם פנקס פון "ועד הארבע‬ ‫ווילנער גאון זי"ע מיט א גוטע לשון הרע אויף א‬ ‫ארצות"‪.‬‬ ‫געוויסן איד‪ ,‬אבער ווען דער ווילנער גאון האט‬ ‫דאס געהערט‪ ,‬האט ער שטארק אוועק געמאכט די‬ ‫ניין‪ ,‬זאגט דער גאון‪ ,‬נישט די ארבעה ארצות‬ ‫לשון הרע‪ ,‬האט דער איד געפרעגט דעם גאון‪,‬‬ ‫מיין איך‪ ,‬מיין כוונה איז צו די ארבעה ארצות‪ ,‬סדום‪,‬‬ ‫פארוואס דער גאון נעמט דאס נישט ערענסט‪,‬‬ ‫ועמורה‪ ,‬אדמה‪ ,‬וצבוים‪ ,‬וואס דארט האט מען אזוי‬ ‫האט אים דער גאון געענטפערט‪" ,‬מיר האבן‬ ‫אויף גענומען א גאסט‪ ,‬די זעלבע וועג ווי איר ווילט‬ ‫בקבלה‪ ,‬אז דער יצר הרע האט א גרעסערן כח‬ ‫איינפירן‪ ,‬האט דער גאון פארענדיגט‪ ,‬איבער‬ ‫אויפצופלאמען א מענטש ווי דער ייצר טוב‪ ,‬און‬ ‫לאזנדיג די אסיפה אין א שטורמישע שטימונג‪,‬‬ ‫זעהנדיג ווי ווארעם דו ביסט צום לשון הרע‪ ,‬האב‬ ‫זעלבסטפארשטענדליך‪ ,‬אז פון דעם נייעם "מנהג"‬ ‫איך פארשטאנען אז דאס קומט זיכער פונעם יצר‬ ‫איז גארנישט געווארן‪.‬‬ ‫הרע"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אינעם הקדמה פונעם ספר ביאור הגר"א ווערט‬ ‫אין די שטאט ווילנא איז געווען אן אפמאך‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז דער גרויסער תלמיד‪ ,‬הגאון רבי‬ ‫צווישן דעם גאון און זיינע ראשי קהילה‪ ,‬אז צו‬ ‫חיים מוואלאזשין זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫יעדע אסיפה אויף וועלכע מ'וויל איינפירן א נייעם‬ ‫רבי דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע פלעגט זיך‬ ‫מנהג‪ ,‬זאל מען אים רופן צו די אסיפה‪ ,‬בכדי צו‬ ‫פלאגן אויף יעדן ענין אין לערנען מיט א מסירות‬ ‫הערן זיין מיינונג‪ ,‬פאסירט איינמאל‪ ,‬אז די ראשי‬ ‫נפש ממש‪ ,‬מערערע מאל פלעגן מלאכים און‬ ‫הקהילה האבן געוואלט איינפירן א נייע תקנה‪ ,‬אז‬ ‫מגידים פון הימל קומען צו אים און אנבאטן אים‬ ‫מ'זאל נישט געבן פון די שטאטישע צדקה קאסע‬ ‫אויפצודעקן סודות התורה אן דעם ער זאל זיך‬ ‫פאר די פרעמדע ארימעלייט‪ ,‬וואס קומען נאר אויף‬ ‫ברויכן פלאגן‪ ,‬אבער דער הייליגער ווילנער גאון‬ ‫געסטעריי‪ ,‬מיט די טענה אז ס'זאל בלייבן גענוג‬ ‫האט בשום אופן נישט געוואלט הערן פון דעם‪.‬‬ ‫געלט פאר די שטאטישע ארימעלייט‪ ,‬און צוליב‬ ‫דעם האבן די ראשי הקהילה געלאזט צוזאמען‬ ‫און דער הייליגער ווילנער גאון פלעגט זאגן‪,‬‬ ‫ריפן אן אסיפה‪ ,‬ביי וועלכן מ'וועט פארהאנדלען‬ ‫"איך וויל נישט קיין תורה וואס קומט אן זיך פלאגן‪,‬‬ ‫איבער דעם "נייעם" מנהג‪.‬‬ ‫איך וויל א תורה נאר וואס דער אויבערשטער‬ ‫שענקט פארן מענטש אלס שכר פון זיך מוטשען‪,‬‬ ‫זעלבסטפארשטענדליך אז מ'האט געלאזט‬ ‫זיצן‪ ,‬ברעכן דעם קאפ און שוויצן אויף דער‬ ‫רופן דעם ווילנער גאון צו די אסיפה‪ ,‬אזוי ווי זיי‬ ‫הייליגער תורה‪ ,‬נאר דאס איז דער אמת'ער קנין‬ ‫האבן געהאט דעם אפמאך‪ ,‬אז צו יעדן נייעם מנהג‬ ‫תורה"‪.‬‬ ‫דארף מען הערן זיין הסכמה‪ ,‬ווען דער גאון איז‬ ‫‪47‬‬ ‫געוואוינט אין א צימער וואס האט געהאט‬ ‫און דער תלמיד רבי חיים דערציילט‪ ,‬אז אמאל‬ ‫פענסטערס צום גאס‪ ,‬אבער די לאדנס זענען כסדר‬ ‫האט זיך דער הייליגער ווילנער געמוטשעט פאר‬ ‫געווען פארמאכט‪ ,‬סיי בייטאג און סיי ביינאכט‪ ,‬און‬ ‫עטליכע וואכן אויף איין שווערן רמב"ם אן קיין‬ ‫ער האט געלערנט ביי לעכט‪.‬‬ ‫שלאף‪ ,‬ביז זיין גוף איז געווארן ממש קראנק פון‬ ‫אנשטרענגונג‪ ,‬ערשט ווען ער האט ברוח קדשו און‬ ‫אמאל האט אים איינער געפרעגט‪ ,‬פארוואס‬ ‫מיט זיין געוואלדיגן יגיעה זוכה געווען משיג צו זיין‬ ‫ער עפנט נישט די לאדנס צו לאזן די ליכטיגקייט‬ ‫דעם אמת'ן עומק פונעם רמב"ם‪ ,‬האט זיין פנים‬ ‫פון דער זון אריינקומען‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫געלאכטן פון גרויס שמחה און ער איז תיכף געזונט‬ ‫געענטפערט מיט זיין גרויס עניוות און הייליגקייט‪,‬‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫"אויב די פענסטערס וועלן זיין אפן‪ ,‬וועל איך אמאל‬ ‫•••‬ ‫אומגעראכטן אויפהייבן די אויגן און זען וואס טוט‬ ‫אינעם ספר עליות אליהו ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫זיך אין גאס‪ ,‬א מענטש גייט פארביי אדער א פערד‬ ‫אמאל אין די יונגע יארן‪ ,‬בשעת דער הייליגער‬ ‫און וואגן לויפט דורך‪ ,‬און אפילו אויב עס נעמט נאר‬ ‫ווילנער גאון זי"ע איז געווען אויף זיין באקאנטן‬ ‫איין רגע‪ ,‬איז עס א שאד פאר דער מחשבה וואס קען‬ ‫גלות )וואו ער פלעגט וואנדערן אומבאקאנט פון‬ ‫אין יענער רגע טראכטן אין דער תורה‪ ,‬און ס'איז א‬ ‫שטאט צו שטאט אלס אן ארימאן(‪ ,‬איז ער‬ ‫פגם אין שמירת העינים"‪.‬‬ ‫איינגעשטאנען אין א שול אין א פרעמדער שטאט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר קב הישר החדש ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫דער שמש פונעם בית המדרש האט אים נישט‬ ‫אז איין יאר פארן יום טוב סוכות איז געווען א‬ ‫דערקענט און געמיינט אז ער איז סתם א פשוט'ער‬ ‫שווערע שנת בצורת‪ ,‬און מען האט אין גאנץ ווילנא‬ ‫שנארער‪ ,‬און צוליב אן אומפארשטענדעניש סיבה‬ ‫און די גאנצע געגנט נישט געקענט באקומען קיין‬ ‫האט דער שמש געמיינט אז דער גאסט האט עפעס‬ ‫אתרוג מהודר‪ ,‬דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע איז‬ ‫שלעכט געטון‪ ,‬און ער האט דעם גאון פארשעמט‬ ‫געווען שטארק בצער אז ער וועט חלילה נישט‬ ‫ברבים און אים מיט בזיונות ארויסגעווארפן פון‬ ‫קענען מקיים זיין די מצוה כתיקונה‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫שול‪.‬‬ ‫געשיקט א שליח מיט א גרויסן סכום געלט‪ ,‬כמעט‬ ‫זיין גאנץ פארמעגן‪ ,‬און אים באפוילן ער זאל פארן‬ ‫דער הייליגער ווילנער גאון האט קיין איין‬ ‫ווי ווייט עס פעלט אויס און נישט צוריקקומען אן א‬ ‫ווארט נישט געענטפערט‪ ,‬נאר אראפגעלאזט דעם‬ ‫מהודר'דיגן אתרוג‪.‬‬ ‫קאפ און מקבל געווען די יסורים באהבה‪,‬‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען די שטאטס‪-‬לייט האבן‬ ‫נאכן לאנג זוכן האט דער שליח געטראפן א‬ ‫אויסגעפונען אז דער גאסט איז דער בארימטער‬ ‫סוחר וואס האט געהאט איין איינציגן שיינעם‬ ‫גאון מווילנא‪ ,‬איז דער שמש כמעט געפאלן אין‬ ‫אתרוג‪ ,‬אבער דער סוחר האט נישט געוואלט‬ ‫חלשות פון שרעק‪ ,‬און ער איז געלאפן צום גאון‬ ‫נעמען קיין געלט פאר דעם‪ ,‬נאר דער סוחר האט‬ ‫מיט בכיות און געבעטן מחילה‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך וועל געבן דעם אתרוג פארן ווילנער‬ ‫גאון נאר מיט איין תנאי‪ ,‬אז דער גאנצער שכר פון‬ ‫האט אים דער הייליגער ווילנער גאון געזאגט‬ ‫דער מצוה זאל גיין פאר מיר אויף יענער וועלט"‪,‬‬ ‫מיט א שמייכל און גרויס עניוות‪" ,‬איך האב אויף דיר‬ ‫דער שליח האט נישט געהאט קיין ברירה‪ ,‬וויבאלד‬ ‫קיין שום פאראיבל נישט‪ ,‬פארקערט‪ ,‬דו האסט דאך‬ ‫דער הייליגער גאון האט געבעטן אז ער זאל נישט‬ ‫געמיינט לשם שמים צו היטן אויפן כבוד פונעם בית‬ ‫צוריק קומען אן קיין מהודר'דיגע אתרוג‪ ,‬האט ער‬ ‫המדרש‪ ,‬איך דארף דיר גאר באדאנקען‪ ,‬ווייל דורך‬ ‫בלית ברירה איינגעשטימט צום תנאי‪.‬‬ ‫דעם ביסטו געווען דער שליח מיר צו העלפן‬ ‫פאררעכטן און פארריכטן מיינע מדות"‪.‬‬ ‫ווען ער איז צוריקגעקומען קיין ווילנא און‬ ‫•••‬ ‫איבערגעגעבן דעם תנאי מיט א שווער הארץ פארן‬ ‫אין ספר תולדות אליהו ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫גאון‪ ,‬האט דער הייליגער ווילנער גאון‬ ‫עס ווערט פארציילט דורך זיינע מקורבים‪ ,‬אז דער‬ ‫אויפגעלאכטן פון גרויס שמחה און אנגעהויבן‬ ‫הייליגער ווילנער גאון זי"ע האט פאר לאנגע יארן‬ ‫‪48‬‬ ‫הכשרות‪ ,‬אלע נעמען שטימען‪ ,‬די חתימות פון די‬ ‫טאנצן‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬מיין גאנץ לעבן האב איך‬ ‫עדים זענען באשטעטיגט‪ ,‬און ס'איז נישטא קיין‬ ‫געזוכט א וועג ווי אזוי צו טון א מצוה ריין נאר פארן‬ ‫שום פסול‪.‬‬ ‫כבוד פונעם בורא ברוך הוא‪ ,‬אן קיין שום האפענונג‬ ‫פאר שכר בעולם הבא‪ ,‬יעצט האב איך ענדליך זוכה‬ ‫פאר מ'האט איבערגעגעבן דעם גט פאר דער‬ ‫געווען צו קענען שאקלען די ד' מינים בלויז לשם‬ ‫פרוי‪ ,‬האט מען עס געברענגט צום הייליגן ווילנער‬ ‫שמים‪ ,‬ווייל דער שכר גייט דאך פאר יענעם איד"‪.‬‬ ‫גאון זי"ע‪ ,‬אז ער זאל עס אויך איבערקוקן‪ ,‬דער‬ ‫•••‬ ‫ווילנער גאון האט גענומען דעם גט אין די הענט‪,‬‬ ‫אינעם ספר תוספת מעשה רב ווערט‬ ‫געקוקט דערויף איין מינוט‪ ,‬און געזאגט מיט א‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז זיין תלמיד רבי חיים מוואלאזשין‬ ‫פעסטקייט‪" ,‬דער גט איז פסול! דער מאן וואס האט‬ ‫זי"ע האט פארציילט‪ ,‬אז דער הייליגער ווילנער‬ ‫אונטערגעשריבן דעם גט איז שוין נישט בין החיים‬ ‫גאון זי"ע איז געווען גאר שטארק נזהר אין דיני‬ ‫און די עדות האבן געחתמ'עט בטעות אדער בשקר"‪.‬‬ ‫ממונות און גזל ביז גאר‪ ,‬ממש ווי פון די הארבסטע‬ ‫הלכות פון שבת און כשרות‪.‬‬ ‫אלע דיינים זענען געשטאנען פארציטערט‪,‬‬ ‫מ'האט געווארט און אפגעשיקט א בריוו צו יענעם‬ ‫די קהילה אין שטאט ווילנא פלעגט יעדן‬ ‫ווייטן שטאט אויסצופארשן דעם ענין‪ ,‬און נאך א‬ ‫פרייטאג שיקן א קליינע פעקל פון שפייז און האלץ‬ ‫שטיק צייט איז געקומען דער ענטפער‪" ,‬גענוי אין‬ ‫פאר זיין הויז‪-‬געזונד‪ ,‬כדי ער זאל זיך קענען‬ ‫יענעם טאג און אין יענער שעה וואס דער גט איז‬ ‫מפרנס זיין און זיצן און עוסק זיין נאר בתורה‪,‬‬ ‫געשריבן געווארן‪ ,‬איז יענער מאן פלוצלונג נפטר‬ ‫איינמאל איז געשען אז די שליחים האבן בטעות‬ ‫געווארן‪ ,‬און די פרוי איז שוין געווען אן אלמנה און‬ ‫געברענגט א פערטל קילא מעל מער ווי דער‬ ‫נישט קיין גרושה"‪ ,‬דעמאלט האבן אלע געזען דעם‬ ‫חשבון‪ ,‬אדער איין פעקל האלץ צופיל וואס האט‬ ‫קלארן רוח הקודש פונעם הייליגען ווילנער גאון‪.‬‬ ‫באלאנגט פאר די קהילה געלטער‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר תולדות אליהו ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫ווען דער גאון האט דאס באמערקט‪ ,‬האט ער‬ ‫אמאל איז א איד‪ ,‬א וואסער‪-‬טרעגער אדער בעל‬ ‫בשום אופן נישט געלאזט אנרירן אדער הנאה‬ ‫עגלה פון שטאט ווילנא‪ ,‬געקומען צו לויפן צום‬ ‫האבן דערפון‪ ,‬ביז ער האט עס אליינס‬ ‫הייליגן ווילנער גאון זי"ע מיט גרויס געוויין‪ ,‬זיין‬ ‫צוריקגעשיקט צו די גבאי צדקה‪ ,‬און געזאגט‪,‬‬ ‫איינציג פערד און וואגן‪ ,‬וואס פון דעם האט ער‬ ‫"אפילו א מענטש לערנט יומם ולילה און פאסט‬ ‫געברענגט ברויט פאר זיין קינדער געבענטשטע‬ ‫תעניתים‪ ,‬אויב ער עסט עפעס וואס איז נישט‬ ‫משפחה‪ ,‬איז גע'גנב'ט געווארן אינמיטן דער נאכט‪,‬‬ ‫אויסגעהאלטן אויף הונדערט פראצענט לויט דעם‬ ‫און ער שטייט פארן ליידער אונטערברעכן אן קיין‬ ‫שלחן ערוך פון חושן משפט‪ ,‬איז עס א מחיצה‬ ‫פרוטה צום לעבן‪.‬‬ ‫המבדלת צווישן אים און קדושה‪ ,‬און די תורה קען‬ ‫דער הייליגער ווילנער גאון האט אים‬ ‫נישט בלייבן ריין"‪.‬‬ ‫אויסגעהערט מיט גרויס רחמנות‪ ,‬זיך פארטראכט‬ ‫•••‬ ‫א קורצע וויילע‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬גיי ארויס פונעם‬ ‫אינעם ספר עליות אליהו ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫שטאט אויפן וועג וואס פירט קיין קאוונא‪ ,‬ווען דו‬ ‫עס איז געווען א מעשה מיט א פרוי אין שטאט‬ ‫וועסט אנקומען צום דריטן קרעטשמע ביים ראד‪,‬‬ ‫ווילנא‪ ,‬וואס איר מאן איז פארשוואונדן געווארן‬ ‫וועסטו דארט טרעפן א גוי וואס זיצט און טרינקט‬ ‫פאר עטליכע יאר‪ ,‬און זי איז געבליבן אן עגונה‪ ,‬נאך‬ ‫בראנפן‪ ,‬גיי אריין אין שטאל אונטערן הויז‪ ,‬דארט‬ ‫א לאנגע צייט איז אנגעקומען א שליח פון א ווייטן‬ ‫שטייט דיין פערד‪ ,‬נעם אים און פאר אהיים"‪.‬‬ ‫לאנד מיט א גט פונעם מאן‪ ,‬כדי זי זאל קענען‬ ‫ווידער חתונה האבן‪.‬‬ ‫דער איד איז גלייך געלאפן אהין‪ ,‬ער איז‬ ‫אנגעקומען צום דריטן קרעטשמע‪ ,‬און אלעס איז‬ ‫די בית דין פון ווילנא האט דורכגעקוקט דעם‬ ‫געווען פינקטליך ווי דער הייליגער ווילנער גאון‬ ‫גט מיט אלע דקדוקים און אלע הלכות‪ ,‬און אלע‬ ‫האט פאראויסגעזאגט‪ ,‬דער גנב איז געזעסן‬ ‫דיינים האבן געזען‪ ,‬אז דער שטר איז כשר בתכלית‬ ‫‪49‬‬ ‫מיט גרויס הידור און כוונות דורך א באקאנטן סופר‬ ‫אינעווייניג‪ ,‬און דאס פערד מיט די געצייג זענען‬ ‫סת"ם‪ ,‬און ער האט עס געברענגט צום הייליגען‬ ‫געשטאנען אין שטאל‪ ,‬דער איד האט‬ ‫ווילנער גאון אז דער גאון זאל אריינשרייבן די‬ ‫צוריקבאקומען זיין גאנץ פארמעגן אן קיין שום‬ ‫לעצטע אותיות‪.‬‬ ‫שאדן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען דער הייליגען ווילנער גאון האט געעפנט‬ ‫אין די הקדמה פונעם ספר נפש החיים ווערט‬ ‫די יריעה פון דער תורה און געקוקט אויף די‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז דער תלמיד רבי חיים מוואלאזשין‬ ‫אותיות‪ ,‬האט ער זיך אפגעשטעלט‪ ,‬אוועקגעלייגט‬ ‫זי"ע האט פארציילט א מורא'דיגע עובדה וואס ער‬ ‫דעם פעדער‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬איך קען נישט שרייבן‬ ‫האט אליינס בייגעוואוינט ביי זיין גרויסן רבי'ן דער‬ ‫אין דעם ספר תורה‪ ,‬דער סופר וואס האט געשריבן‬ ‫הייליגער ווילנער גאון זי"ע‪.‬‬ ‫די שורות איז נישט געווען אין מקוה יענעם טאג‬ ‫פארן שרייבן‪ ,‬און די מחשבה איז נישט געווען ריין‬ ‫אמאל איז דער תלמיד רבי חיים געזעסן מיטן‬ ‫לשם קדושת ספר תורה"‪.‬‬ ‫רבין דער הייליגער גר"א זי"ע און זיי האבן‬ ‫געלערנט א שווערע סוגיא אין ש"ס מיט די‬ ‫דער נגיד איז געווארן שטארק דערשראקן‪ ,‬און‬ ‫ראשונים‪ ,‬אינמיטן לערנען איז אויפגעקומען א‬ ‫מ'האט גערופן דעם סופר צום גאון‪ ,‬און ערשט‬ ‫גרויסע קשיא אויף די ווערטער פון איינעם פון די‬ ‫האט ער געלייקנט‪ ,‬אבער ווען דער הייליגער גר"א‬ ‫גרויסע פוסקים פון די פריערדיגע דורות )ס'איז‬ ‫האט אים אנגעוויזן אויף דער פונקטליכער יריעה‬ ‫מקובל אז עס איז געווען דער הייליגער רא"ש(‪ ,‬און‬ ‫און אויף דעם ספעציעלן עמוד וואו די טומאה האט‬ ‫קיין שום תירוץ האט נישט געשטימט לויט דער‬ ‫גערוהט‪ ,‬האט דער סופר אראפגעלאזט דעם קאפ‬ ‫אמת'ער הלכה‪.‬‬ ‫און מודה געווען מיט א געוויין‪ ,‬אז יענעם טאג איז‬ ‫ער געווען אנוס און האט זיך נישט גע'טובל'ט פארן‬ ‫דער הייליגער ווילנער גאון האט זיך‬ ‫שרייבן די אותיות הקדושים פון יענעם יריעה וואס‬ ‫פארטראכט אין א טיפע דביקות מיט פארמאכטע‬ ‫דער הייליגער ווילנער גאון האט אנגעוויזן‪.‬‬ ‫אויגן פאר אפאר מינוט‪ ,‬און דער תלמיד רבי חיים‬ ‫איז דארט געזעצן און געווארט די רבי זאל זיך‬ ‫דערוועקן פון זיין דביקות‪ ,‬פלוצלונג האט דער‬ ‫הייליגער ווילנער גאון אויפגעמאכט די אויגן‪ ,‬און‬ ‫זיין פנים האט געלאכטן‪ ,‬און ער האט געזאגט פאר‬ ‫רבי חיים‪ ,‬א גאר שיינעם תירוץ אויף דער שווערער‬ ‫סוגיא‪.‬‬ ‫דערנאך האט דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע‬ ‫צוגעלייגט בזה"ל‪" ,‬יעצט איז די נשמה פון יענעם‬ ‫הייליגן מחבר אראפגעקומען פון עולם האמת צו‬ ‫מיר אין צימער‪ ,‬און ער האט מיר אליינס מסביר‬ ‫געווען וואס ער האט געמיינט מיט זיינע הייליגע‬ ‫ווערטער‪ ,‬און ער האט זיך שטארק געפרייט אז מיר‬ ‫האבן פארראכטן זיין כוונה"‪ ,‬און דער תלמיד רבי‬ ‫חיים האט מעיד געווען‪ ,‬אז ער האט געציטערט פון‬ ‫גרויס פחד צו זען ווי דער עולם האמת און עולם‬ ‫הזה זענען געווען אפן פארן גאון ווי אן אפענער‬ ‫בוך‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר עליות אליהו ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אמאל האט א נגיד געלאזט שרייבן א ספר תורה‬ ‫‪50‬‬ ‫אביסל שפעטער איז דער צדיק אריבער‬ ‫יארצייט י"ט תשרי ג' דחוה"מ סוכות‬ ‫לערנען אין שטאט ליסא אין די ישיבה פון הגה"ק‬ ‫רבי דוד טעביל בעל נפש דוד מליסא זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יצחק ב"ר אשר זי"ע‬ ‫געווען מפורסם אלס איינע פון די גרויסע גדולים‬ ‫)ראבינאוויטש(‬ ‫וגאונים בדורו‪ ,‬דארט איז דער צדיק געווען פון די‬ ‫ראש שושלת פשיסחא‬ ‫גרעסטע תלמידים פונעם גאון און גאר אסאך תורה‬ ‫"הנקרא היוד הקדוש מפשיסחא"‬ ‫און עבודת השם האט דער צדיק דארט קונה‬ ‫געווען‪ ,‬אבער שפעטער איז דער צדיק געפארן‬ ‫לערנען אין שטאט אפטא ביי זיין ערשטן רבין‬ ‫ער איז געבוירן אין פולין‪ ,‬בשנת תקכ"ו‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי ארי' לייב חריף זי"ע‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי אשר מגיד מישרים ואב"ד‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫פשעדבורז זי"ע‪,‬‬ ‫בריינדל ע"ה‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי אלחנן אב"ד גרינצא זי"ע‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי יעקב קאפיל מאפטא זי"ע‪,‬‬ ‫מגזע הגה"ק רבי יצחק הלוי זי"ע‪) ,‬אחיו של הגה"ק‬ ‫און ווען די רעבעצין איז נפטר געווארן‪ ,‬האט ער‬ ‫רבי דוד הלוי בעל הטו"ז מלבוב זי"ע(‪.‬‬ ‫חתונה געהאט מיטן שוועסטער הרבנית הצדקת‬ ‫מרת שיינדל פריידא ע"ה‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת דייכא ע"ה‪.‬‬ ‫ווען זיין רבי רבי ארי' לייב חריף זי"ע איז‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א צדיק‬ ‫אריבער צום שטאט סוכטשוב‪ ,‬האט מען דעם‬ ‫יסוד עולם‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א למדן‬ ‫תלמיד דעם יהודי הקדוש אויף גענומען אלס‬ ‫נפלא און א בקי וחריף עצום בתורה‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫ממלא מקום פון זיין גרויסן רבין‪ ,‬און נאך די חתונה‬ ‫פון די גרעסטע גאונים מפורסמים בדורו מפרק‬ ‫האט דער צדיק געדינט אלס ראש ישיבה אין‬ ‫הרים ומשבר סלעים‪ ,‬שוין פון זיין יוגענט אן איז ער‬ ‫שטאט אפטא‪ ,‬ער האט שוין דאן מרביץ תורה‬ ‫געווען באוויסט מיט זיין אויסעגעווענליכע‬ ‫געווען פאר אסאך תלמידים גאונים וגדולים‬ ‫שארפע פארשטאנט און געוואלדיגע חכמה‪ ,‬אלע‬ ‫בתורה‪.‬‬ ‫צדיקים וגאונים בדורו אפילו עלטער פון אים‪,‬‬ ‫האבן דעם צדיק גאר שטארק מעריץ געווען און‬ ‫דאן איז ער נתקרב געווארן צום דרך החסידות‬ ‫מכבד געווען‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א גאר‬ ‫דורך די דריי צדיקים‪.‬‬ ‫הייליגע מענטש און א בעל רוח הקודש און א בעל‬ ‫הרה"ק רבי משה לייב מסאסוב זי"ע‪,‬‬ ‫מופת עצום און א גרויסע פועל ישועות בקרב‬ ‫הרה"ק רבי דוד'ל מלעלוב זי"ע‪,‬‬ ‫הארץ‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהושע בעל אוהב ישראל‬ ‫מאפטא זי"ע‪.‬‬ ‫גאנץ אנפאנג איז דער צדיק נאכנישט געווען‬ ‫מקורב צום דרך החסידות‪ ,‬ער איז שוין אבער דאן‬ ‫דאן איז דער צדיק דער יוד הקדוש געווארן א‬ ‫געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע בקיאות‬ ‫תלמיד מובהק פונעם הייליגען חוזה מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫בתורה כאחד מן הגדולים בדורו‪.‬‬ ‫ער איז געווען פון די גרעסטע תלמידים ומפיצים‬ ‫פונעם דרך החסידות דעם דרך הבעש"ט הקדוש‬ ‫ער האט געלערנט אין די ישיבה פון הגה"ק רבי‬ ‫זי"ע‪ ,‬זיין רבי דער חוזה האט גאר שטארק גערעדט‬ ‫ארי' לייב חריף היילפרין בעל חי' מהר"א אב"ד‬ ‫און מפליא געווען דאס גדלות בתורה פון זיין‬ ‫פשעדבורז ואפטא זי"ע‪ ,‬דארט איז דער גאון געווען‬ ‫תלמיד דער יוד הקדוש זי"ע‪ ,‬גאר אסאך תורה האט‬ ‫צווישן די גרעסטע און חשובסטע תלמידים‪ ,‬ער‬ ‫דער תלמיד קונה געווען ביי זיין רבין סיי בתורת‬ ‫איז שוין דאן געזעצן על התורה ועבודה יומם‬ ‫הנגלה און אויך בתורת הנסתר‪.‬‬ ‫ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬און גאר אסאך‬ ‫תורה און עבודת השם האט דער צדיק דארט קונה‬ ‫עס איז דא כמה גרסאות אויף דעם נאמען "יוד‬ ‫געווען‪ ,‬דארט האט דער צדיק געלערנט צוזאמען‬ ‫הקדוש" מיט וואס מען האט געריפן דעם צדיק‬ ‫מיט הרה"ק רבי ישעי' מפשעדבורז זי"ע‪.‬‬ ‫‪51‬‬ ‫דער צדיק אפילו זייענדיג פון די גרעסטע‬ ‫וקדוש‪ ,‬און צדיקים האבן מעיד געווען אז אלע‬ ‫גאונים וגדולים בתורה און א איש קדוש מאוד‪,‬‬ ‫זענען אמת‪ ,‬צוליב וואס דער צדיק איז געווען א‬ ‫האט ער זיך אבער מסתופף געווען בצלו פון די‬ ‫קדוש אלוקי און זיך געפירט מיט א געוואלדיגע‬ ‫צדיקי הדור ובתוכם הרה"ק רבי ישראל האפשטיין‬ ‫קדושה‪.‬‬ ‫בעל עבודת ישראל המגיד מקאזניץ זי"ע‪ ,‬און אלע‬ ‫צדיקי הדור האבן מעיד געווען אויף זיין קדושה‬ ‫איין גרסה איז‪ ,‬אז די תלמידים פונעם הייליגען‬ ‫ופרישות און גדלות בתורה‪ ,‬אבער דער צדיק האט‬ ‫חוזה מלובלין זי"ע האבן נישט געוואלט דעם‬ ‫נישט געלאזט מען זאל אים מכבד זיין‪ ,‬נאר האט‬ ‫תלמיד ריפן מיטן נאמען‪ ,‬וויבאלד זיין נאמען‬ ‫געהאלטן מיט זיין גרויס עניוות‪ ,‬אז ער איז א‬ ‫"יעקב יצחק" איז געווען דעם זעלבן נאמען ווי‬ ‫פשוטע איד און נישט געלאזט מאכן קיין וועזן פון‬ ‫זייער הייליגע רבי דער חוזה‪ ,‬דערפאר האט מען‬ ‫זיך‪.‬‬ ‫אים געריפן מיטן נאמען "יהודי הקדוש"‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יהודה ארי' לייב אלתר בעל שפת‬ ‫דער הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע פלעגט אים‬ ‫ריפן מיטן נאמען "דער הייליגער איד"‪ ,‬איינמאל‬ ‫אמת מגור זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז מען האט דעם‬ ‫האט דער מגיד אים געפרעגט‪ ,‬הייליגער איד‪ ,‬וואס‬ ‫צדיק געריפן "יהודי הקדוש"‪ ,‬וויבאלד דער צדיק‬ ‫איז נתעלה געווארן יעדן טאג צו א העכערע‬ ‫איז די סיבה פארוואס די יו"ט שני של גליות איז די‬ ‫שמחה גרעסער ביי אידן מער ווי דעם ערשטן טאג‬ ‫מדרגה אין עבודת השם און קדושה‪ ,‬אז מען האט‬ ‫יו"ט‪.‬‬ ‫ממש געזען אז ער איז געגאנגען פון נישט איד‪ ,‬צו‬ ‫א איד הקדוש‪ ,‬און דערפאר האט מען אים געריפן‬ ‫האט דער יוד הקדוש זי"ע געענטפערט בזה"ל‪,‬‬ ‫מיטן דעם נאמען "יהודי הקדוש"‪.‬‬ ‫"אז מ'צעקריגט זיך און מען בעט זיך איבער‪ ,‬איז די‬ ‫די תלמידים פונעם חוזה האבן מעיד געווען‪,‬‬ ‫אהבה גרעסער"‪ ,‬מיינענדיג צו זאגן‪ ,‬אז וויבאלד די‬ ‫אז דער צדיק האט ממש יעדן טאג מחדש געווען‬ ‫צווייטע טאג יו"ט איז דאך די סיבה‪ ,‬וויבאלד אידן‬ ‫חידושים נפלאים בתורה‪ ,‬אבער דער צדיק מיט זיין‬ ‫זענען דאך אין גלות‪ ,‬ווי מען זאגט דאך ביי מוסף‬ ‫גרויס עניוות האט דאס נישט געוואלט לייגן אויף‬ ‫וּמ ְפּנֵ י ֲח ָט ֵאינוּ גָּ ִלינוּ ֵמ ַא ְר ֵצנוּ‪ .‬וְ נִ ְת ַר ַח ְקנוּ ֵמ ַעל‬ ‫ִ‬ ‫זיין נאמען‪ ,‬פלעגט ער יעדעס מאל זאגן‪ ,‬שמעתי‬ ‫ַא ְד ָמ ֵתנוּ ‪ ,‬קומט דאך אויס אז מען בעט זיך איבער‬ ‫מיהודי אחד‪ ,‬איך האב געהערט פון א איד זאגן‪,‬‬ ‫מיטן גרויסן באשעפער‪ ,‬דערפאר איז די אהבה‬ ‫אבער די תלמידים האבן גאנץ גוט געוויסט אז דער‬ ‫אסאך גרעסער‪ ,‬דערפאר איז די שמחה אסאך‬ ‫חידוש איז זיינס‪ ,‬און דערפאר האט מען אים‬ ‫גרעסער די צווייטע טאג יו"ט‪.‬‬ ‫אנגעהויבן ריפן מיט דעם נאמען "יהודי הקדוש"‪.‬‬ ‫זיין רבי דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז די ניצוץ‬ ‫אין דעם תלמיד דער יהודי הקדוש זי"ע געזען א‬ ‫הנשמה פון דעם צדיק איז געווען פון מרדכי‬ ‫ממלא מקום פאר זיינע תלמידים‪ ,‬און דערפאר‬ ‫הצדיק‪ ,‬וואס אין מגילה ווערט ער אנגעריפן מיטן‬ ‫האט ער לויטן באפעל פון זיין גרויסן רבין שוין‬ ‫נאמען מרדכי היהודי‪ ,‬ווי די פסוק אין מגילה שטייט‬ ‫אנגעהויבן פירן א עדה הקדושה בחייו פון זיין רבין‪,‬‬ ‫וּשׁמוֹ ָמ ְר ֳדּכַ י‪ ,‬און‬ ‫שׁוּשׁן ַה ִבּ ָירה ְ‬ ‫הוּדי ָהיָ ה ְבּ ַ‬ ‫ִאישׁ יְ ִ‬ ‫דער הייליגער חוזה פלעגט שוין דאן שיקן אידן‬ ‫דערפאר האט מען אים געריפן "יהודי הקדוש"‪.‬‬ ‫וואס זענען זיך געקומען מזכיר זיין‪ ,‬אז זיי זאלן‬ ‫קודם גיין צום תלמיד דער יוד הקדוש זי"ע‪ ,‬אויך‬ ‫אויך איז דא א גירסה פון צדיקים הקודמים‪ ,‬אז‬ ‫האט ער געשיקט צום יוד הקדוש פרישע חסידים‪,‬‬ ‫איינמאל איז דער יהודי הקדוש זי"ע געגאנגען‬ ‫אז זיי זאלן פון אים מקבל זיין א דרך אין חסידות‬ ‫אויף די גאס‪ ,‬און א גוי איז דורך און א קלאפ געגעבן‬ ‫און א דרך אין עבודת השם‪.‬‬ ‫אויף די פלייצעס און אים געזאגט "די בוסט א‬ ‫ערליכער איד"‪ ,‬און צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אז דאס‬ ‫גאר אסאך פון די צדיקי הדור זענען געווען‬ ‫איז געווען אליהו הנביא ז"ל‪ ,‬און וועגן דעם האט‬ ‫תלמידים פון דעם יוד הקדוש מפשיסחא זי"ע‬ ‫מען דעם צדיק געריפן מיטן נאמען "דער יוד‬ ‫ובתוכם‪.‬‬ ‫הקדוש"‪.‬‬ ‫‪52‬‬ ‫מען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו פון דעם צדיק‪,‬‬ ‫ממלא מקומו הרה"ק רבי שמחה בונם בונהארד‬ ‫און פון אלע זייטן איז מען געקומען מיט האלטן‬ ‫בעל קול שמחה מפשיסחא זי"ע‪,‬‬ ‫זיין עבודת הקדוש‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל מורגנשטרן השרף‬ ‫מקאצק זי"ע‪,‬‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דעם דרך אין‬ ‫הרה"ק רבי שלמה יהודה לייב מלענטשנא זי"ע‪,‬‬ ‫עבודת השם און די עבודת התפילה פון דעם צדיק‬ ‫הרה"ק רבי לייביש משידלובצא זי"ע‪,‬‬ ‫איז געווען מיט א אש קודש און א ברען צום‬ ‫הרה"ק רבי ישראל יצחק קאליש מווארקא זי"ע‪,‬‬ ‫באשעפער מיט א מסירת נפש ממש‪ ,‬הרה"ק רבי‬ ‫הרה"ק רבי ישכר בער הסבא קדישא מראדושיץ‬ ‫יחיאל דאנציגער הזקן מאלכסנדר זי"ע האט‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דער צדיק דער יהודי הקדוש‬ ‫הרה"ק רבי יעקב ארי' גוטרמן בעל ביכורי אבי"ב‬ ‫מפשיסחא זי"ע האט אפ געראכטן אן עבודה ביים‬ ‫הזקן מראדזימין זי"ע‪,‬‬ ‫דאווענען מיט א מסירת נפש ממש‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫הרה"ק רבי חנוך העניך הכהן לוין מאלכסנדר זי"ע‪,‬‬ ‫האט יעדן טאג בעפאר ער איז ארויס פון שטוב‪ ,‬זיך‬ ‫הרה"ק רבי מאיר הלוי רוטנברג בעל אור לשמים‬ ‫געזעגענט פון זיין משפחה‪ ,‬וויסענדיג אז ער קען ביי‬ ‫מאפטא זי"ע‪.‬‬ ‫יעדע תפילה אויס גיין ממש פון זיין גרויסע דביקות‬ ‫הבורא ברוך הוא‪.‬‬ ‫ווי באוויסט האט דער הייליגער שפאלער‬ ‫זיידע זי"ע געהאט א גאר נאנטע קשר און חביבות‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי‬ ‫מיטן צדיק דער יהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע‪ ,‬און‬ ‫תורה וואס זענען געדריקט געווארן אין די‬ ‫דער יוד הקדוש האט מעיד געווען אויפן כח פונעם‬ ‫חיבורים‪.‬‬ ‫שפאלער זיידע‪ ,‬אז ער האט מיט זיין כח געקענט‬ ‫ספר כתר היהודי‪,‬‬ ‫מאכן פון א מענטש א גל של עצמות‪ ,‬און זיינע‬ ‫ספר תורת היהודי‪,‬‬ ‫ווערטער זענען מקובל בעולם העליון‪.‬‬ ‫ספר נפלאות היהודי‪,‬‬ ‫ספר תפארת היהודי‪.‬‬ ‫דער דרך פון דעם צדיק מפשיסחא איז געווען‬ ‫אויף גאר א געהויבענע דרך‪ ,‬ער האט גאר אסאך‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫געארבעט אויף אהבת ישראל אז מען ברויך ליב‬ ‫האבן יעדן איד אהבת נפש און אזוי זיך מדבק זיין‬ ‫הרה"ק רבי ירחמיאל מפשיסחא זי"ע‪,‬‬ ‫אינעם גרויסן באשעפער‪ ,‬דאס מידת האמת פון‬ ‫הרה"ק רבי נחמי' יחיאל מביחוב זי"ע‪,‬‬ ‫דעם צדיק איז געווען גאר געהויבען‪ ,‬ביי דעם צדיק‬ ‫הרה"ק רבי יהושע אשר מזליחוב ובפאריסוב זי"ע‪,‬‬ ‫איז געווען דער שקר ממש מאוס‪ ,‬ער האט‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת רבקה רחל ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫געלערנט מיט זיינע תלמידים ביטול היש און מען‬ ‫הרה"ק רבי משה ב"ר דוד מלעלוב זי"ע‪,‬‬ ‫זאל זיך דערוואטערן פון יעדע ברעקל גאווה‪ ,‬נאר‬ ‫חתנו הרה"ק רבי שמואל רפאל'ס מלובלין זי"ע‪.‬‬ ‫דינען דעם גרויסן באשעפער נאר מיטן ריינעם‬ ‫אמת‪.‬‬ ‫נאכן הסתלקות פונעם טאטן י"ט תשרי בשנת‬ ‫תקע"ד איז דער זוהן רבי ירחמיאל געבליבן‬ ‫ער איז גאר שנעל מפורסם געווארן מיט זיין‬ ‫ארבעטן אלס א זייגער מאכער און נישט געוואלט‬ ‫געוואלדיגע גדלות וחריפות בתורה‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫נעמען קיין רבנות‪ ,‬נאר געהייסן די חסידים פארן‬ ‫דער שר התורה און א גאון מובהק בכל מקצועות‬ ‫צו זיינע צוויי ברודער'ס הרה"ק רבי נחמי' יחיאל‬ ‫התורה‪ ,‬ער איז געווען א בקי בתורת הנגלה‬ ‫מביחוב זי"ע‪ ,‬און הרה"ק רבי יהושע אשר מזליחוב‬ ‫והנסתר‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א איש קדוש‬ ‫זי"ע‪ ,‬נאך אסאך הפצרות האט דער זון רבי‬ ‫ונורא מאוד‪ ,‬ער איז געווען באוויסט אלס א בעל‬ ‫ירחמיאל נאך ‪ 14‬יאר אנגעהויבן פירן רבנות‪ ,‬און‬ ‫רוח הקודש אמיתי און א בעל מופת עצום און א‬ ‫ער איז דאן געווארן מפורסם אלס איינע פון די‬ ‫גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬ער האט מרביץ‬ ‫צדיקים בדורו‪ ,‬טויזנטער אידן זענען זיך געקומען‬ ‫תורה געווען פאר הונדערטער תלמידים גאונים‬ ‫מסתופף זיין בצלו‪.‬‬ ‫בתורה און צדיקים בדורו‪ ,‬פון גאנץ אירופה איז‬ ‫‪53‬‬ ‫ובתוכם הרה"ק בעל חידושי הרי"ם מגור זי"ע האבן‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יצחק מבלענדוב זי"ע האט‬ ‫אויף גענומען אלס ממלא מקום דעם צדיק הרה"ק‬ ‫דערציילט‪ ,‬איבער דעם גרויסע עבודת התפלה‬ ‫רבי מנחם מנדל השרף מקוצק זי"ע‪ ,‬די אנדערע‬ ‫פונעם צדיק וקדוש רבי ירחמיאל מפשיסחא זי"ע‪,‬‬ ‫חלק ובתוכם הרה"ק רבי יצחק מווארקא זי"ע האבן‬ ‫אז בשעת'ן דאווענען האבן די הייליגע אויגן ממש‬ ‫אויף גענומען דעם זון הרה"ק רבי אברהם משה‬ ‫ארויס געשטארצט אויף ארויס‪ ,‬אינעם האנט האט‬ ‫זי"ע אלס ממלא מקום אביו‪ ,‬אבער ליידער האט‬ ‫דער צדיק געהאלטן א זייגער‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫דער זון נישט מאריך ימים געווען‪ ,‬און נאכן פטירה‬ ‫געווען א מחזה נורא‪ ,‬און זיין פנים איז געווען ממש‬ ‫פונעם זון האט איבער גענומען הרה"ק רבי יצחק‬ ‫ווי א מלאך אלוקים‪ ,‬און דער צדיק רבי יעקב יצחק‬ ‫מווארקא זי"ע‪.‬‬ ‫האט מעיד געווען‪ ,‬אז דער מחזה פון די עבודת‬ ‫התפלה פן דעם צדיק איז אים געבליבן‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ט תשרי ג' דחוה"מ‬ ‫איינגעקריצט עד יום האחרון‪.‬‬ ‫סוכות בשנת תקע"ד‪ ,‬ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח‬ ‫אין שטאט פשיסחא‪.‬‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז בשעת דאס‬ ‫דאווענען‪ ,‬האט דער צדיק רבי ירחמיאל זי"ע‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫געהאלטן א זייגער אין די האנט‪ ,‬וויבאלד דער‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫צדיק איז ממש ארויס מיט א התפשטות הגשמיות‬ ‫בשעת'ן דאווענען‪ ,‬און דורך דעם וואס ער האט‬ ‫געהאלטן דעם זייגער‪ ,‬האט זיך דער צדיק‬ ‫מעשיות‬ ‫געהאלטן צו געבינדען צו די וועלט‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫נישט פארברענט ווערן פון גרויס קדושה‪ ,‬און די‬ ‫בשנת תקע"ד ביי די מלחמה פון נפוליאון מיט‬ ‫צדיקים בדורו האבן געזאגט‪ ,‬אז די ‪ 14‬יאר וואס ער‬ ‫דעם צאר אלכסנדר‪ ,‬האבן אסאך צדיקים פונעם‬ ‫האט געארבעט מיט די זייגער'ס‪ ,‬האט ער‬ ‫דור געהאפט‪ ,‬אז עס איז אנגעקומען דעם זמן‬ ‫באהאלטן זיינע מדרגות און דארט אויף געטון‬ ‫הגאולה און משיח גייט שוין אט אט קומען‪ ,‬אויך‬ ‫אסאך הויכע עניינים‪.‬‬ ‫דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט פארארבעט‬ ‫גרויסע מעשים צו ברענגען דעם גאולה שלימה‪,‬‬ ‫בשנת תקע"ד ווען דער הייליגער יהודי‬ ‫הקדוש זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט מען אויף‬ ‫וואס זיין גאנץ לעבן האט ער אזוי געהאפט אז‬ ‫משיח ועט נאך קומען בימיו‪.‬‬ ‫גענומען אלס ממלא מקום זיין תלמיד מובהק‬ ‫הרה"ק רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע‪ ,‬אבער‬ ‫דער תלמיד האט נישט געוואלט מקבל זיין דאס‬ ‫אויך ‪ 4‬יאר בעפאר דעם איז דער הייליגער‬ ‫צדיק רבי לוי יצחק מברדיטשוב זי"ע נסתלק‬ ‫רבנות‪ ,‬זענען די תלמידים געגאנגען צום ציון‬ ‫געווארן‪ ,‬און דער קדושת לוי האט געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫הקדוש פונעם רבין און געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז דער‬ ‫תלמיד וויל נישט נעמען דאס רבנות‪ ,‬און די רבי‬ ‫וועט נישט אריינגיין אין גן עדן‪ ,‬ביז ער פועל'ט אויס‬ ‫אז משיח זאל שוין קומען‪ ,‬האט דער הייליגער חוזה‬ ‫דער יהודי הקדוש זי"ע איז געקומען צום תלמיד‬ ‫מלובלין געהאלטן אז די מלחמה פון נפוליאון איז‬ ‫רבי בונם‪ ,‬און געהייסן ווערן דער ממלא מקום אין‬ ‫פשיסחא‪.‬‬ ‫מלחמת גוג ומגוג‪ ,‬און דאס איז די ארבעט פונעם‬ ‫קדושת לוי צו ברענגען משיח‪.‬‬ ‫בלית ברירה האט ער אנגענומען דאס רבנות‪,‬‬ ‫און דאן האט זיך גאר שטארק פארמערט די אידן‬ ‫האט ער דאן בשנת תקע"ד געבעטן זיינע‬ ‫אין שטאט וואס זענען געקומען מיט האלטן דעם‬ ‫הייליגע תלמידים דער יוד הקדוש מפשיסחא זי"ע‪,‬‬ ‫עבודת הקודש פונעם רבין‪ ,‬ער איז דאן געווארן‬ ‫דער הייליגער מאור ושמש זי"ע‪ ,‬רבי נפתלי‬ ‫מפורסם מיט זיין געוואלדיגע קדושה און זיין‬ ‫מברזאן זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער קאזניצער מגיד‬ ‫מסירת נפש אין זיין עבודת השם‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז זיי זאלן צוזאמען מיט אים ארבעטן צו‬ ‫מקרב זיין אז די גאולה שלימה זאל קומען דעם‬ ‫נאכן הסתלקות פון רבי בונם מפשיסחא זי"ע‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫האט זיך די חסידות צעטיילט אין צווייען‪ ,‬א חלק‬ ‫‪54‬‬ ‫די כוחות עליונים האבן אים ארויס געווארפן פון די‬ ‫און דער הייליגער חוזה מלובלין האט אפילו‬ ‫פענסטער‪ ,‬און דער הייליגער קאזניצער מגיד איז‬ ‫באשטימט א צייט ווען משיח וועט קומען‪ ,‬און דאס‬ ‫טאקע אראפ געקומען מעולם העליון אין האט‬ ‫איז געווען ליל שמחת תורה בשנת תקע"ה‪ ,‬ווייל‬ ‫פארגרינגערט דאס פאלן‪.‬‬ ‫דאן האלטן די אידן נאכן תשובה טון אויף די‬ ‫•••‬ ‫עבירות‪ ,‬און דער באשעפער האט דאך זיכער מוחל‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביי די באקאנטע נפילה‬ ‫געווען פאר זיי‪ ,‬איז דאס א געוואלדיגע טאג פאר‬ ‫פונעם הייליגען חוזה מלובלין זי"ע שמחת תורה‬ ‫די גרויסע שמחה פון די גאולה שלימה‪.‬‬ ‫בשנת תקע"ה‪ ,‬ווען מען האט דאן געטראפן דעם‬ ‫אויך האט דער חוזה געזאגט‪ ,‬אז דער יוד‬ ‫הייליגען חוזה ליגן אויף דער ערד‪ ,‬און מען האט‬ ‫הקדוש זי"ע וואס איז אוועק י"ט תשרי בשנת‬ ‫אים געברויכט אויף הייבן און אריין טראגן אין‬ ‫תקע"ד איז ארויף בעולם העליון כדי ארויס צו‬ ‫שטוב‪ ,‬האבן די הייליגע תלמידים געמאכט א גורל‪,‬‬ ‫העלפן ברענגן משיח‪ ,‬אויך איז דער הייליגער‬ ‫ווער עס זאל אויף הייבן דעם קאפ פונעם רבין דער‬ ‫קאזניצער מגיד נסתלק געווארן ערב סוכות‪ ,‬אבער‬ ‫הייליגער חוזה‪ ,‬און די גורל איז געפאלן אויפן‬ ‫דער הייליגער חוזה האט נישט געוויסט דערפון‪.‬‬ ‫תלמיד רבי שמואל מקארוב זי"ע‪.‬‬ ‫שמחת תורה בשנת תקע"ה האט דער‬ ‫בשעת דער תלמיד רבי שמואל האט אויף‬ ‫הייליגער חוזה מלובלין געבעטן די תלמידים‪ ,‬אז‬ ‫געהויבן דעם הייליגען חוזה‪ ,‬האט ער געהערט ווי‬ ‫מען זאל אכטונג געבן אז ער זאל נישט בלייבן‬ ‫די רבי זאגט עפעס מיט די ליפען‪ ,‬האט ער צו‬ ‫אליין ביי זיך אין שטוב‪ ,‬און אויך האט ער דאס אן‬ ‫געלייגט א אויער און הערט ווי די רבי זאגט "תיקון‬ ‫געזאגט פאר די רעבעצין‪.‬‬ ‫חצות"‪ ,‬וואס דאן איז טאקע געווען די צייט פאר‬ ‫תיקון חצות‪ ,‬האט דער תלמיד רבי שמואל זיך דאן‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ביים תלמיד דער הייליגער‬ ‫אויס געדריקט מיט וואונדער‪ ,‬קוקט און הערט‬ ‫מאור ושמש זי"ע איז אריינגעפאלן א שטיין דורך‬ ‫דאס גרויס קדושה פון אונזער הייליגע רבין‪ ,‬אז‬ ‫די פענסטער שמחת תורה‪ ,‬און ער האט גלייך‬ ‫אפילו אין אזא צייט ווען ער איז געווען אין גרויסע‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווער ווייסט וואס גייט פאר ביים רבין אין‬ ‫יסורים‪ ,‬און האט נישט געהאט קיין זייגער‪ ,‬האט ער‬ ‫לובלין‪ ,‬אויך ביים תלמיד דער הייליגער זרע קודש‬ ‫אבער גלייך מרגיש געווען אז עס איז צייט פאר‬ ‫מראפשיץ זי"ע איז געשען א גרויסע פייער ביי אים‬ ‫תיקון חצות‪.‬‬ ‫אין שטוב יענעם שמחת תורה‪ ,‬וואס די צדיקים‬ ‫האבן פארשטאנען‪ ,‬אז דא קומט פאר עפעס גאר‬ ‫אבער ליידער איז דער חוזה פון דעם‬ ‫הויכע זאכן‪.‬‬ ‫ארויספאלן פון די פענסטער קראנק געווארן‪ ,‬און‬ ‫זיך נישט געקענט געהעריג באוועגן א חלק פון זיין‬ ‫אבער מאת השם היתה זאת‪ ,‬און פון הימל‬ ‫גוף קדוש‪ ,‬און בערך ‪ 10‬חדשים שפעטער תשעה‬ ‫האט מען געזען אז דאן איז נאכנישט געווען די עת‬ ‫באב בשנת תקע"ה איז דער צדיק נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫הגאולה‪ ,‬און דער הייליגער חוזה מלובלין איז אריין‬ ‫•••‬ ‫אין זיין פריוואטע שטוב‪ ,‬און פלוצלונג האט די‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער חוזה‬ ‫רעבעצין געהערט אז עפעס גייט פאר אונעם‬ ‫איז קראנק געווארן‪ ,‬האבן די מתנגדים געטרינקן‬ ‫שטוב פונעם רבין‪ ,‬און ווען זי איז אריין געקומען‬ ‫לחיים און זיך געפרייט‪ ,‬און זיי האבן געזאגט‪ ,‬אז זיי‬ ‫האט זי געזען‪ ,‬אז דער הייליגער חוזה איז נעלם‬ ‫גרייטן זיך צו טרינקען א לחיים ווען ער וועט‬ ‫געווארן פון שטוב‪.‬‬ ‫נסתלק ווערן‪ ,‬און ווען דער הייליגער חוזה האט‬ ‫דאס געהערט‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬זיי ווייסן נישט אז‬ ‫דאן זענען אלע תלמידים געלאפן זיכן דעם‬ ‫ביי מיין פטירה וועלן זיי נישט קענען טרינקען‬ ‫רבין‪ ,‬און צום סוף האט מען געטראפן דעם רבין‬ ‫אפילו א טראפ וואסער אויך נישט"‪ ,‬און כך הוה‪,‬‬ ‫דעם הייליגען חוזה אינדרויסן ליגן אין יסורים‪ ,‬און‬ ‫דער חוזה איז נסתלק געווארן אים תשעה באב‪ ,‬און‬ ‫דער הייליגער חוזה האט דאן געזאגט‪ ,‬אז פון הימל‬ ‫ווי עס שטייט אויפן מצבה "חשך אור בעדינו ביום‬ ‫איז ארויס א פסק דין קעגן אים‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫שריפת בית אלוקינו"‪.‬‬ ‫פראבירט צו מקרב זיין די גאולה נישט אין צייט‪ ,‬און‬ ‫‪55‬‬ ‫אמאל איינער פון די תלמידים‪ ,‬וועלכער איז ל"ע‬ ‫•••‬ ‫געווען א יתום פון זיין טאטען‪ ,‬אוועק געגאנגען פון‬ ‫ביים יוד הקדוש פון פשיסחא זי"ע איז געווען‬ ‫שיעור‪ ,‬בשעת אזא דביקות‪ ,‬טראכטענדיג אז ער‬ ‫דער מנהג‪ ,‬אז יעדן ראש השנה האט ער צוזאמען‬ ‫וועט נאר אויף איין מינוט גיין א קוק טאן וואס זיין‬ ‫געקליבן אלע וועלכע האבן געקענט שופר בלאזן‪,‬‬ ‫מאמע די אלמנה טוט‪ ,‬און גלייך דערנאך צוריק‬ ‫און זיי אויסגעלערנט די כוונות וועלכע מ'דארף‬ ‫קומען צום שיעור‪.‬‬ ‫מכוון זיין בשעת תקיעת שופר‪ ,‬און פארנאכט'ס‬ ‫האט דער יוד הקדוש אויסגעוועלט איינעם פון די‬ ‫זייענדיג ביי זיין מאמע האט זי אים געבעטן אז‬ ‫אנוועזענדע‪ ,‬אז ער זאל זיין דער בעל תוקע‪.‬‬ ‫ער זאל ארויפגיין אויפ'ן בוידעם‪ ,‬און איר אראפ‬ ‫ברענגען א געוויסע זאך אין וואס זי האט זיך‬ ‫האט איין יאר פאסירט‪ ,‬אז צווישן די‬ ‫גענויטיגט‪ ,‬טראצדעם וואס דער תלמיד האט‬ ‫באטייליגטע פאר תקיעת שופר האט זיך אויך‬ ‫געוואוסט אז יעדע מינוט איז טייער‪ ,‬און ער קען‬ ‫אריין געכאפט דער באליבטער תלמיד פון רבי'ן‪,‬‬ ‫נאך אנקומען צום שיעור ווען דער רבי וועט שוין‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע‪,‬‬ ‫לערנען ווייטער‪ ,‬האט ער נישט אפ געזאגט די‬ ‫וועלכער איז נאך דאן געווען א יונגערמאן‪ ,‬וואס‬ ‫מאמע‪ ,‬נאר אויס געפאלגט די מאמע'ס באפעל‪ ,‬און‬ ‫האט באמת נישט געקענט בלאזן שופר‪ ,‬נאר ער‬ ‫דערנאך ערשט צוריק געגאנגען‪.‬‬ ‫האט זיך געוואלט צוהערן צו די כוונות פון תקיעת‬ ‫שופר וואס דער רבי לערנט דעמאלס אויס‪.‬‬ ‫אנקומענדיג צום בית המדרש‪ ,‬האט אים אויס‬ ‫נאכדעם וואס דער רבי האט פארענדיגט דעם‬ ‫געזען ווי ס'איז נאך אלץ שטיל‪ ,‬און דער רבי איז‬ ‫שיעור‪ ,‬האט ער דערנאך אויס געוועלט ר' שמחה‬ ‫נאך אלץ פארטיפט אין זיין דביקות‪ ,‬אבער ווי נאר‬ ‫בונם אלס דער בעל תוקע‪ ,‬ווען דער צדיק רבי‬ ‫ער האט געעפענט די טיר‪ ,‬האט זיך דער יוד הקדוש‬ ‫שמחה בונם האט זיך אנטשולדיגט פאר'ן רבי'ן‪ ,‬אז‬ ‫אויפגעשטעלט פאר אים‪ ,‬און באלד אויסגערופן‪,‬‬ ‫ער איז נישט קיין בעל תוקע‪ ,‬האט אים דער יוד‬ ‫איצט איז מיר פאר ענטפערט געווארן די קשיא‪.‬‬ ‫הקדוש שטארק פאר געהאלטן‪ ,‬פארוואס ער איז‬ ‫אריין געקומען צום שיעור אן רשות‪ ,‬אין די צייט‬ ‫און גלייך ערקלערט דער יוד הקדוש זי"ע ווי‬ ‫וואס ער קען נישט בלאזן‪.‬‬ ‫פאלגענד‪ ,‬ס'איז באקאנט‪ ,‬אז דער הייליגער אמורא‬ ‫אביי האט נישט געהאט קיין עלטערן‪ ,‬ווי די גמרא‬ ‫האט זיך דער תלמיד חביב ר' שמחה בונם פאר‬ ‫זאגט )קידושין ל"א(‪ ,‬אז די ר"ת פון א'שר ב'ך י'רוחם‬ ‫ענטפערט זאגענדיג‪ ,‬מיר געפינען אין די תורה די‬ ‫י'תום איז אביי‪ ,‬ווייל זיין טאטע איז ל"ע נפטר‬ ‫זעלבע געשעעניש‪ ,‬משה רבינו ע"ה האט געפרעגט‬ ‫געווארן בעפאר ער איז געבוירן‪ ,‬און די מאמע איז‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬מה שמו‪ ,‬מה אומר אליהם‪ ,‬וואס‬ ‫נפטר געווארן גלייך נאכן געבורט‪ ,‬און דערפאר‬ ‫איז דעם אויבערשטענ'ס נאמען‪ ,‬און דערנאך‪ ,‬ווען‬ ‫האט דער אמורא אביי נישט געקענט מקיים זיין די‬ ‫עס איז געקומען אויסצופירן למעשה די שליחות‪,‬‬ ‫מצוה פון כיבוד אב ואם‪.‬‬ ‫צו גיין צו פרעה‪ ,‬האט משה געזאגט‪ ,‬לא איש דברים‬ ‫אנכי‪ ,‬איך בין נישט קיין רעדנער‪ ,‬איך קען נישט‬ ‫דערפאר‪ ,‬ווער ס'איז מקיים די מצוה ווי‬ ‫רעדן‪ ,‬און געבעטן השי"ת ער זאל אויסוועלן א‬ ‫ס'דארף צו זיין‪ ,‬באגלייט אים אביי‪ ,‬כדי צו האבן א‬ ‫צווייטן פאר די שליחות‪ ,‬די תשובה איז שטארק‬ ‫חלק אין די מצוה‪ ,‬דעריבער ווען דער בחור‪,‬‬ ‫געפאלן אין די אויגן פונעם יוד הקדוש‪ ,‬און ער האט‬ ‫וועלכער האט נארוואס מקיים געווען די מצוה פון‬ ‫אויס געוועלט א צווייטע בעל תוקע‪.‬‬ ‫כיבוד אם בשלימות איז אריין געקומען‪ ,‬איז דער‬ ‫•••‬ ‫אמורא אביי מיט געקומען מיט אים‪ ,‬האט ער מיר‬ ‫די תלמידים וועלכע האבן געלערנט ביי זייער‬ ‫שוין איינוועגס פאר ענטפערט די קשיא וואס איז‬ ‫גרויסן רבי'ן דער יוד הקדוש זי"ע האבן שוין‬ ‫מיר שווער געווען‪.‬‬ ‫געוואוסט דעם דרך פון זייער רבי'ן‪ ,‬אז ווען ער‬ ‫•••‬ ‫פארטיפט זיך אין א קשיא אין די גמרא‪ ,‬דאן‬ ‫ווען דער הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע איז‬ ‫פארזוימט ער זיך אין אן אויסטערלישע דביקות‪,‬‬ ‫צום ערשטן מאל געקומען קיין לובלין צום חוזה‪,‬‬ ‫אויף גאר א לאנגע צייט‪ ,‬און טאקע דערפאר איז‬ ‫‪56‬‬ ‫געווען זייער צובראכן און ער האט נישט געוויסט‬ ‫איז ער אינגאנצן אלט געווען זיבעצן יאר‪ ,‬ווען ער‬ ‫וואס צו טון‪ ,‬אבער נאך אפאר טאג האט די רבי‬ ‫איז אריין געקומען אין בית המדרש‪ ,‬האט ער‬ ‫געגעבן רשות פאר דעם איד אריינצוקומען‪ ,‬אבער‬ ‫געטראפן דעם יוד הקדוש שטיין ביים טיר‬ ‫ווען דער איד איז אריין‪ ,‬האט די רבי ר' ירחמיאל‬ ‫זאגענדיג‪ ,‬אז דער רבי דער חוזה האט נאכנישט‬ ‫נישט געוואלט קוקען פאר דעם איד אין פנים‪.‬‬ ‫געדאווענט‪ ,‬און מ'קען נישט אריינגיין צום רבי'ן‪,‬‬ ‫וויסענדיג אז געווענליך דאווענט דער רבי אין די‬ ‫ווען דער איד האט פארציילט זיין מצב פארן‬ ‫פריע שעה'ן‪ ,‬האט דער הייליגער שר שלום זיך‬ ‫רבין‪ ,‬האט די רבי געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬וואס קען‬ ‫געוואונדערט פארוואס דער רבי האט נאכנישט‬ ‫איך דיר שוין העלפן‪ ,‬און די רבי האט אים געגעבן‬ ‫געדאווענט‪.‬‬ ‫פערציג קאפיקעס‪ ,‬דער איד איז ארויס פונעם רבין‬ ‫און נישט פארשטאנען וואס דא גייט פאר‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫האט אים דער יוד הקדוש געזאגט‪ ,‬אז דער רבי‬ ‫קען דאס זיין‪ ,‬אז נאך אלעם וואס ער האט געטון‬ ‫איז זייער צוטראגן פון א געוויסע קשיא וואס‬ ‫פארן רבין און זיין טאטע און די גאנצע משפחה‪,‬‬ ‫שטערט זיין געוויסן‪ ,‬אויף די פראגע פונעם‬ ‫נעמט אים די רבי אויף מיט אזא קאלטקייט‪.‬‬ ‫הייליגען שר שלום זי"ע‪ ,‬וואס די קשיא איז‪ ,‬האט‬ ‫דער יוד הקדוש ערקלערט‪ ,‬אז די מצוה פון יחוד‬ ‫אבער ווען דער איד איז אהיים געפארן איז ער‬ ‫השי"ת איז דאך א חיוב צו געדענקען יעדע רגע‬ ‫דורך א פלאץ‪ ,‬און געזעהן דארט א גרופע שיכורים‬ ‫ממש‪ ,‬איז שווער‪ ,‬ווי איז דאס מעגליך פאר א מענש‬ ‫וואס האבן געזיכט צו פארקויפן א לעדערנע‬ ‫א בשר ודם זאל אויף א רגע נישט פארגעסן פון‬ ‫גארטל‪ ,‬דער איד האט זיי געגעבן די ‪ 40‬קאפיקעס‪,‬‬ ‫השי"ת‪.‬‬ ‫און זיי האבן אים געגעבן דעם גארטל‪ ,‬ווען דער‬ ‫איד איז אנגעקומען אהיים האט ער אין דעם גארטל‬ ‫האט דער הייליגער בעלזער רב זי"ע‬ ‫געטראפן א גרויסע אוצר‪ ,‬און ער איז פון דעם אוצר‬ ‫ערקלערט‪ ,‬אז די הלכה איז )פאה פ"ו מ"ד( שלפניו‬ ‫צוריק נתעשר געווארן‪.‬‬ ‫אין שכחה ושלאחריו שכחה מפני שהוא בבל תשוב‪,‬‬ ‫זה הכלל כל שהוא בבל תשוב שכחה ושאינו בבל‬ ‫דער איד איז צוריק צום רבין כדי צו דאנקען‬ ‫תשוב אינו שכחה‪ ,‬קומט אויס אז אויף די תבואה‬ ‫דעם רבין פאר די ישועה‪ ,‬ווען דער איד איז אריין‬ ‫וואס ליגט פאר אים איז נישטא קיין שכחה ווייל‬ ‫געקומען האט אים די רבי אויף גענומען מיט א‬ ‫דער בעל הבית גייט זיך צוריקערן דערנאך‪ ,‬די‬ ‫שמייכל‪ ,‬און האט אים גלייך געזאגט‪ ,‬אז באמת איז‬ ‫זעלבע איז מיט די מצוה פון יחוד ד'‪ ,‬וויבאלד‬ ‫פון הימל נגזר געווארן אויף דיר‪ ,‬אז די זאלסט ל"ע‬ ‫מ'גייט זיך באלד צוריק קערן און געדענקן פון יחוד‬ ‫בלייבן א ארימאן ביז צו דיין פטירה‪.‬‬ ‫ד'‪ ,‬ווערט דאס נישט אנגערופן שכחה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אבער צוליב וואס די האסט אזויפיל מחי'‬ ‫א גרויסע חסיד פונעם צדיק דער יהודי הקדוש‬ ‫געווען מיין טאטן‪ ,‬האב איך נישט מסכים געווען צו‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס האט אסאך געהאלפן דעם רבין דער‬ ‫דעם גזירה‪ ,‬און דערפאר האב איך מיט חכמה דיך‬ ‫יהודי הקדוש זי"ע און אויך דעם זוהן רבי ירחמיאל‬ ‫מרחק געווען ווען די ביסט געקומען‪ ,‬און נישט‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט זיך אבער ליידער שפעטער דאס רעדל‬ ‫געקוקט אויף דיר‪ ,‬כדי איך זאל האבן צער פון דעם‬ ‫איבערגעדרייט ביי דעם חסיד‪ ,‬און ער איז ל"ע‬ ‫אז איך מיז מיך אויפירען אזוי צו א איד וואס איז‬ ‫געווארן א יורד‪ ,‬איז ער געקומען צום זון רבי‬ ‫אזוי נאנט צו מיר‪ ,‬און פון הימל האט מען זיך מרחם‬ ‫ירחמיאל זיך אויסרעדן זיין צובראכן הארץ‪ ,‬אבער‬ ‫געווען אויף מיר אז איך בין אזוי בצער‪ ,‬און מען האט‬ ‫ווען די רבי האט מרגיש געווען אז דער איד קומט‪,‬‬ ‫געוואלט פון מיר אוועק נעמען די צער‪ ,‬האט מען‬ ‫האט ער באפוילען פאר די שטוב מענטשן‪ ,‬אז מען‬ ‫מבטל געווען די גזירה און די בוסט צוריק געווארן‬ ‫זאל בשום אופן נישט אריין לאזען דעם איד צו אים‬ ‫א עושר‪.‬‬ ‫אין שטוב‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הגה"צ רבי בנימין ראבינאוויטש חבר הבד"ץ‬ ‫ווען דער איד איז אנגעקומען האט מען אים‬ ‫והעדה החרדית בירושלים זי"ע א אייניקל פונעם‬ ‫טאקע נישט אריין געלאזט‪ ,‬דער איד איז פון דעם‬ ‫‪57‬‬ ‫פאר אים‪ ,‬צו ווייזן ווי חשוב עס איז א תמימות'דיגע‬ ‫יוד הקדוש זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז בשנת תקע"ד‬ ‫ווארט פון א איד אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫חוה"מ סוכות‪ ,‬האבן די צוויי צדיקים דער הייליגער‬ ‫•••‬ ‫מאור ושמש זי"ע און זיין ידיד הרה"ק רבי שמואל‬ ‫דער אייניקל הגה"צ רבי בנימין ראבינאוויטש‬ ‫מקארוב זי"ע געהאט א שמיעס‪ ,‬אז עס איז דא א‬ ‫מירושלים זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז דער זיידע דער‬ ‫יחוד וואס מען קען מייחד זיין איין מאל אין אפאר‬ ‫יוד הקדוש זי"ע אלס קינד‪ ,‬האט אפ געראכטן זיינע‬ ‫מוֹשׁ ִעים ְבּ ַהר ִציּוֹן‬ ‫הונדערט יאר אויפן פסוק‪ ,‬וְ עָלוּ ִ‬ ‫נעכט גאר געהויבן‪ ,‬זיין טאטע דער צדיק רבי אשר‬ ‫ִל ְשׁפֹּט ֶאת ַהר ֵע ָשׂו‪ ,‬און מיט דעם קען מען אויפטון‬ ‫האט געזעהן ווי דאס קינד גייט ארויס יעדע נאכט‪,‬‬ ‫גאר גרויסע זאכן בעולם העליון‪.‬‬ ‫איז דער טאטע איין נאכט נאך געגאנגען דעם קינד‬ ‫צו זעהן וואס ער טוט יעדע נאכט‪.‬‬ ‫אבער מען קען דאס נאר מייחד זיין אין ארץ‬ ‫ישראל‪ ,‬אבער אויב האט מען אינזין דעם יחוד אין‬ ‫האט דער טאטע געזעהן‪ ,‬ווי ער גייט אריין‬ ‫חוץ לארץ‪ ,‬ברויך מען פארלאזן די וועלט‪ ,‬און די‬ ‫אינעם פשוטע ביהמ"ד פון שטאט‪ ,‬און איז זיך‬ ‫צוויי צדיקים האבן מורא געהאט‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫דארט מייחד אליין מיטן גרויסן באשעפער‪ ,‬און די‬ ‫דער יוד הקדוש זי"ע וועט דאס אינזין האבן‪ ,‬און‬ ‫טאטע שטייענדיג אונטערן פענסטער האט‬ ‫אזוי ווי זיי האבן מורא געהאט האט טאקע‬ ‫געהערט‪ ,‬ווי דער יונגער יעקב יצחק זאגט מיט א‬ ‫פאסירט‪.‬‬ ‫געוואלדיגע דביקות ובתחנונים פאר ‪ 6‬שעה‬ ‫ברציפות בזה"ל‪" ,‬לב טהור ברא לי אלוקים ורוח נכון‬ ‫דער יוד הקדוש האט מיט א מסירת נפש‬ ‫חדש בקרבי‪ ,‬הסתר פניך מחטאי וכל עוונתי מחה‪,‬‬ ‫אינזין געהאט דעם יחוד‪ ,‬און איז מיט דעם אויס‬ ‫איי איי‪ ,‬כי פשעי אני אדע וחטאתי נגדי תמיד"‪ ,‬און‬ ‫געגאנגען במסירת נפש‪ ,‬און ביים טאג פון די‬ ‫אזוי איז דער יונגער צדיק געזעצן פאר ‪ 6‬שעה און‬ ‫הסתלקות זענען די צוויי קינדער רבי ירחמיאל און‬ ‫זיך איינגעבעטן ביים גרויסן באשעפער מיט א‬ ‫רבי יהושע מפוריסוב זי"ע נישט געווען דאן אין‬ ‫דביקות און טרערן‪ ,‬כבן המתחטא לפני אביו‪.‬‬ ‫שטוב‪ ,‬און ווען זיי זענען אריין געקומען אין שטוב‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האבן זיי שוין געטראפן דעם טאטן נאכן הסתלקות‬ ‫דער אייניקל הרה"ק רבי אברהם מפוריסוב זי"ע‬ ‫זייענדיג נאר ‪ 48‬יאר אלט‪.‬‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז דער זיידע דער יוד הקדוש‬ ‫•••‬ ‫מפשיסחא זי"ע זייענדיג נאך גאר יונג‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫האט אמאל פאסירט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק‬ ‫פארדינגען אלס מלמד ביי איינע פון די נגידים פון‬ ‫דער יוד הקדוש מפשיסחא זי"ע איז ליידער זייער‬ ‫שטאט‪ ,‬איין טאג האט פאסירט א שרעקליכע זאך‪,‬‬ ‫נישט געזונט געווארן‪ ,‬און די גאנצע שטאט האט‬ ‫דער קינד וואס האט געהייסן משה מיט וועם דער‬ ‫איינגעריסן פארן געזונט פון דעם צדיק וקדוש‪ ,‬און‬ ‫צדיק האט געלערנט איז ליידער בלינד געווארן‪,‬‬ ‫מען האט גוזר תענית געווען אין שטאט צו פועל'ן‬ ‫און מען איז געגאנגען מיטן קינד צו גרויסע‬ ‫א ישועה פארן צדיק‪ ,‬איז דארט אין שטאט געווען‬ ‫דאקטורים‪ ,‬אבער קיינער פון זיי האבן נישט‬ ‫א גאר פשוטער איד‪ ,‬וואס איז אריין געקומען אין‬ ‫געקענט אויס היילן דעם קינד‪.‬‬ ‫שענק און געבעטן א גלעזל ברוינפען‪ ,‬האט מען אים‬ ‫זייער אן געשריגן‪ ,‬היתכן ער פאסט נישט‪ ,‬די ווייסט‬ ‫איז דער נגיד געגאנגען מיט זיין קינד צום‬ ‫נישט אז דער צדיק דער יוד הקדוש איז נישט‬ ‫מלמד דער יוד הקדוש זי"ע‪ ,‬און דער יוד הקדוש‬ ‫געזונט‪.‬‬ ‫האט מיטן קינד גערעדט אין דברי תורה און פלפול‪,‬‬ ‫און ווען זיי האבן געענדיגט רעדן בפלפול‪ ,‬האט‬ ‫האט דער איד מיט זיין תמימות אויף געהויבן‬ ‫דער יוד הקדוש געפרעגט דעם קינד‪ ,‬אויב ער‬ ‫זיינע הענט צום הימל און געזאגט‪" ,‬רבוש"ע שיק‬ ‫פארשטייט וואס מען האט געלערנט‪ ,‬האט דאס‬ ‫שוין א רפואה פארן יוד הקדוש‪ ,‬ווייל איך ברויך מיין‬ ‫קינד געזאגט אז יא‪ ,‬האט דער יוד הקדוש געזאגט‬ ‫גלעזל ברוינפען"‪ ,‬און נישט לאנג נאכדעם איז דער‬ ‫דעם פסוק )ויקרא י' כ'( וַ יִּ ְשׁ ַמע מ ֶֹשׁה וַ יִּ ַיטב ְבּ ֵעינָ יו‪,‬‬ ‫צדיק געזונט געווארן‪ ,‬האט דער יוד הקדוש‬ ‫און לפלא גלייך נאכדעם איז דער קינד אויס‬ ‫נאכדעם געזאגט‪ ,‬א ז דער פשוטע אידל מיט זיינע‬ ‫געהיילט געווארן און אנגעהויבן זעהן כאחד אדם‪.‬‬ ‫תמימות'דיגע ווערטער‪ ,‬האט גע'פועל'ט א רפואה‬ ‫‪58‬‬ ‫און מען האט געזען גרויסע ישועות דורך א ברכה‬ ‫•••‬ ‫פון די צדקת‪.‬‬ ‫הרה"צ רבי נפתלי צבי מבאבוב זי"ע האט‬ ‫•••‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער יוד הקדוש מפשיסחא זי"ע‬ ‫אינעם ספר תולדות פון יוד הקדוש זי"ע ווערט‬ ‫האט קיינמאל נישט עולה געווען לתורה פארענט‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז ווען דער יוד הקדוש זי"ע האט‬ ‫פון זיין גרויסן רבין דער חוזה מלובלין זי"ע‪ ,‬ווייל‬ ‫געוואוינט אין שטאט אפטא‪ ,‬פלעגט דער צדיק‬ ‫ווען מען איז עולה לתורה זאגט מען "ברכו את ד'‬ ‫וקדוש יעדן טאג גיין אין מקו' דארט אין שטאט‬ ‫המבורך"‪ ,‬וואס די וועטער מיינט‪ ,‬אז מען פאדערט‬ ‫אפטא‪ ,‬וואס דער מקו' איז געווען זייער טיף און‬ ‫פון אלע ארום צו בענטשן דעם באשעפער‪ ,‬קומט‬ ‫קאלט ווינטער‪ ,‬און עס איז געווען א גרויסע סכנה‬ ‫דאך אויס‪ ,‬אז ער הייסט אויך זיין רבין צו בענטשן‬ ‫צו גיין דארט אין מקו'‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיך‬ ‫דעם באשעפער‪ ,‬און ער האט מורא געהאט‪ ,‬אז ווען‬ ‫יעדן טאג מוסר נפש געווען צו מאכן ש"י טבילות‬ ‫ער וועט זאגן די ווערטער‪ ,‬וועט ער צו קומען צו‬ ‫אין דעם מקו'‪.‬‬ ‫כלות הנפש ממש‪ ,‬און דערפאר האט ער קיינמאל‬ ‫נישט עולה געווען ביים רבין אין לובלין‪.‬‬ ‫איין נאכט אינמיטן ווינטער איז דער צדיק‬ ‫•••‬ ‫געקומען זיך טובל'ן אין די מקו'‪ ,‬עס איז געווען‬ ‫דער זון הרה"ק רבי נחמי' מביכוב זי"ע האט‬ ‫ביטער קאלט אינדרויסן און עס איז געווען א‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט זיך גאר אסאך מסתופף‬ ‫שרעקליכע סכנה‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיך מוסר‬ ‫געווען בצלו פונעם הייליגען רוזינער זי"ע‪,‬‬ ‫נפש געווען צו טובל'ן‪ ,‬איז דארט געווען א שכן א‬ ‫איינמאל איז ער געווען אין שטוב פון זיין רבין‬ ‫פרוי מיט א בעקעריי‪ ,‬און ווען זי האט געזען אז די‬ ‫מרוזין זי"ע‪ ,‬און ער האט ארויס גענומען דעם‬ ‫רבי קומט אין מקו'‪ ,‬האט זי גענומען א גרויסן פאס‬ ‫טאביק פושקע פון זיין טאטן דער יוד הקדוש זי"ע‪,‬‬ ‫ווארעם וואסער‪ ,‬און זי האט דאס געלייגט ביי די‬ ‫האט דער הייליגער רוזינער זי"ע גלייך‬ ‫מקו'‪ ,‬און דער צדיק האט זיך מיט די וואסער מחי'‬ ‫געזאגט‪ ,‬בזה"ל‪" ,‬ווען דיין טאטע דער יוד הקדוש‬ ‫געווען און דער האלטן ביים לעבן‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫זי"ע האט גענומען דעם טאביק פושקע אין די‬ ‫געבענטשט די פרוי‪ ,‬אז זי זאל האבן א קינד וואס‬ ‫האנט‪ ,‬האט ער מתקן געווען די ארבע יסודות פון‬ ‫וועט באלייכטן די אויגן פון אידישע קינדער מיט‬ ‫זיך און דאס מעלה געווען לשורשן‪ ,‬און פון דעם‬ ‫זיין צדקות‪ ,‬דאס קינד איז געווען הרה"ק רבי‬ ‫טאביק פושקע קען מען לערנען ווי אזוי צו דינען‬ ‫שמואל מדרילטש זי"ע‪.‬‬ ‫דעם גרויסן באשעפער מיט גשמיות"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫יונגערהייט ווען דער צדיק דער יוד הקדוש‬ ‫ווערט דערציילט אין תולדות פונעם יוד‬ ‫זי"ע האט נאך געדינט אלס מלמד‪ ,‬האט דארט אין‬ ‫הקדוש זי"ע‪ ,‬אז די צווייטע רעבעצין הרבנית‬ ‫שטוב געארבעט א משרתת‪ ,‬און ווען זי האט געזען‬ ‫הצדקת מרת שיינדל ע"ה‪ ,‬איז פאר די אויגן פון די‬ ‫אז דער מלמד איז א הייליג איד‪ ,‬האט זי יעדן טאג‬ ‫חסידים געווען גאר א שווערע פרוי‪ ,‬די חסידים‬ ‫אריין געטראגן אין שטוב פון דעם צדיק א קריגל‬ ‫האבן דערציילט‪ ,‬אז בחייו פונעם צדיק האט דער‬ ‫ווארעם וואסער צו מחי' זיין דעם צדיק‪ ,‬איין טאג‬ ‫צדיק גאר שווער מיט געמאכט מיט זיין רעבעצין‪,‬‬ ‫האט די פרוי אריין געטראגן דאס ווארעם וואסער‪,‬‬ ‫און דערפאר בשעת די לוי' נאכן הסתלקות‪ ,‬האבן‬ ‫און זי האט געזען אז דער צדיק איז אין א דביקות‬ ‫די תלמידים נישט געוואלט צו לאזן די רעבעצין צו‬ ‫און איז עוסק אין עפעס גאר הויעך‪.‬‬ ‫די מיטה‪.‬‬ ‫א שטיק צייט שפעטער איז די משרתת אריין‬ ‫האט די רעבעצין געזאגט פאר איר הייליגע‬ ‫אין שטוב‪ ,‬און זי זעהט אז דאס קריגל איז נישט צו‬ ‫מאן בזה"ל‪" ,‬דערצייל פאר זיי‪ ,‬אז די אלע זאכן‬ ‫גערירט געווארן און איז שוין קאלט‪ ,‬האט זי‬ ‫האסטו מיר געהייסן טון"‪ ,‬און דער הייליגער צדיק‬ ‫גענומען דאס קריגל און נאכאמאל איבער‬ ‫שוין נאכן הסתלקות האט זיך אויפגעהויבן און‬ ‫געווארמט‪ ,‬און אזוי האט פאסירט אפאר מאל‪,‬‬ ‫מודה געווען פאר זיין רעבעצין‪ ,‬און מען‬ ‫אבער די משרתת האט געהאלטן און איין איבער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז נאכן הסתלקות פונעם יוד הקדוש‬ ‫ווארעמען דאס וואסער‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬האבן אידן געגעבן קוויטלעך פאר די רעבעצין‪,‬‬ ‫‪59‬‬ ‫איך אריבערגעגאנגען זען וואס דארט טוט זיך‪ ,‬און‬ ‫נאכדעם וואס דער צדיק האט זיך דערוועקט‬ ‫איך האב געזען‪ ,‬אז די מאמע איז קראנק און זי ליגט‬ ‫פון זיין דביקות‪ ,‬האט ער געפרעגט פון די מענטשן‬ ‫אין בעט מיט היץ‪ ,‬און דאס קינד איז הונגעריג און‬ ‫דארט‪ ,‬ווער עס האט כסדר אויף געמאכט די טיר‬ ‫קאלט‪ ,‬איך האב נישט געטראכט קיין צוויי‪ ,‬און איך‬ ‫און אים מבלבל געווען‪ ,‬האט מען דערציילט פארן‬ ‫האב איבערגעלאזט די ארבעט פונעם פריץ‪ ,‬כאטש‬ ‫רבין‪ ,‬אז דאס איז געווען די פרוי וואס האט כסדר‬ ‫איך האב געוואוסט‪ ,‬אז אויב די בגד וועט נישט זיין‬ ‫געווארמט די וואסער פארן רבין‪.‬‬ ‫גרייט צייטליך קען מיך דער פריץ שלאגן אדער גאר‬ ‫אריינווארפן אין טורמע‪.‬‬ ‫האט דער צדיק געזאגט פאר די משרתת‪ ,‬אז זי‬ ‫זאל מער נישט ברענגען קיין וואסער‪ ,‬און ער זאגט‬ ‫איך בין געגאנגען ברענגען האלץ‪ ,‬און‬ ‫איר צו בזכות דעם‪ ,‬אז זי וועט לעבן ‪ 120‬יאר‪ ,‬האט‬ ‫אנגעצינדן דעם אויוון‪ ,‬געקאכט א הייסע זופ‪,‬‬ ‫דערציילט א אייניקל פון די פרוי‪ ,‬אז ביז ממש דעם‬ ‫געגעבן צו עסן פארן קינד און פאר דער מאמען‪ ,‬און‬ ‫טאג וואס זי איז געבוירן געווארן צו ‪ 120‬יאר‪ ,‬האט‬ ‫איך בין געזעסן ביי זיי ביז דאס קינד איז‬ ‫די פרוי געזאגט‪ ,‬אז זי וועט נישט נפטר ווערן‪ ,‬ווייל‬ ‫איינגעשלאפן און די מאמע האט זיך בארואיגט‪,‬‬ ‫זי האט דאך א ברכה פונעם יוד הקדוש‪ ,‬כך הוה צום‬ ‫און ערשט דעמאלטס בין איך צוריקגעגאנגען צו‬ ‫טאג ווען זי איז געווארן ‪ 120‬יאר איז די פרוי נפטר‬ ‫מיין ארבעט צו אויפנייען דעם בגד פארן פריץ‪.‬‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער יוד הקדוש זי"ע אויסגערופן מיט‬ ‫אין ספר תפארת היהודי ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫גרויס התפעלות און געזאגט‪" ,‬איך האב געזען אזא‬ ‫איינמאל אינדערפרי נאכן דאווענען איז דער יוד‬ ‫גרויסן שיין אין הימל פון א מצוה געטון מיט פשוטע‬ ‫הקדוש זי"ע אריין אין שטיבל פון א פשוטן אידישן‬ ‫תמימות און אמת'ע מסירת נפש אן קיין שום פניות‪,‬‬ ‫שניידער אין שטעטל‪ ,‬דער שניידער איז געזעסן‬ ‫אצינד נעם צוריק דיין עולם הבא‪ ,‬איך האב נאר‬ ‫און פארראכטן בגדים‪ ,‬און דער יוד הקדוש האט‬ ‫געוואלט וויסן וויאזוי אן אמת'ע אידישע מצוה זעט‬ ‫אים געזאגט‪" ,‬איך וויל אפקויפן דיין חלק אין עולם‬ ‫אויס"‪.‬‬ ‫הבא פאר א שיינעם סכום געלט"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר רמתים צופים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דער שניידער האט זיך שטארק געוואונדערט‪,‬‬ ‫וואס וויל שוין דער צדיק פון זיין גן עדן‪ ,‬אבער ער‬ ‫איין וואך שבת קודש ביי שלש סעודות איז געזעסן‬ ‫דער יוד הקדוש זי"ע מיט זיינע תלמידים‪ ,‬און עס‬ ‫האט געוואוסט אז דער רבי מיינט עס ערנסט‪ ,‬און‬ ‫איז געווען דארט א גרויסע דביקות‪ ,‬אינמיטן האט‬ ‫ער האט געזאגט‪ ,‬אז ער איז גרייט צו פארקויפן זיין‬ ‫חלק‪ ,‬נאר אויב דער רבי צאלט אים אויס גלייך אויפן‬ ‫דער יוד הקדוש זיך געוואנדען צו איינע פון די‬ ‫יונגעלייט וואס איז געווען א גרויסער מתמיד און‬ ‫פלאץ א גרויסן סכום געלט‪ ,‬דער יוד הקדוש האט‬ ‫א למדן‪ ,‬אבער ער האט זיך געהאלטן אביסל גרויס‬ ‫אים באצאלט דאס גאנצע סכום‪ ,‬און געשלאסן‬ ‫מטטן שניידער דעם געשעפט‪.‬‬ ‫מיט זיין לערנען‪.‬‬ ‫נאכדעם האט דער יוד הקדוש געפרעגט פון‬ ‫און דער יוד הקדוש האט אים געזאגט‪" ,‬זאג‬ ‫דעם שניידער "זאג מיר‪ ,‬וואספארא מצוה האסטו‬ ‫מיר‪ ,‬אויב א מענטש גייט אין וואלד אין א‬ ‫געטון אין דיין לעבן‪ ,‬וואס צוליב דעם האט דיין‬ ‫פינסטערע נאכט‪ ,‬און ער האט פארלוירן דעם וועג‪,‬‬ ‫עולם הבא געהאט אזא געוואלדיגן ליכטיגקייט אין‬ ‫און אינמיטן זעט ער א ליכטיגקייט פון דערווייטנס‪,‬‬ ‫הימל"‪ ,‬האט דער שניידער דערציילט‪ ,‬נעכטן נאכט‬ ‫וואס דארף ער טון"‪ ,‬האט דער יונגערמאן‬ ‫בין איך געזעסן ביי מיר אין שטוב און אויפגענייט‬ ‫געענטפערט‪" ,‬ער דארף לויפן צום ליכט"‪ ,‬האט דער‬ ‫א בגד פאר דעם פריץ פון שטעטל‪ ,‬עס איז שוין‬ ‫יוד הקדוש געזאגט פאר דעם למדן‪" ,‬נישט‬ ‫געווען שפעט ביינאכט‪ ,‬די לעכט איז געווען כמעט‬ ‫אלעמאל‪ ,‬ברויך מען דאס טון‪ ,‬אויב דאס ליכט קומט‬ ‫אויסגעלאשן‪ ,‬און איך בין געווען מורא'דיג מיד‪.‬‬ ‫פון א פייער וואס גזלנים האבן אנגעצינדן‪ ,‬וועט ער‬ ‫אנקומען גלייך אין זייערע הענט אריין‪ ,‬נאר א‬ ‫פלוצלונג האב איך דערהערט א קול פון א‬ ‫מענטש דארף קודם בודק זיין פון וואו דאס ליכט‬ ‫קליין קינד וואס וויינט אין שטוב פון מיין שכן‪ ,‬בין‬ ‫‪60‬‬ ‫הקדוש זי"ע מיט א צובראכן הארץ‪ ,‬און ער האט‬ ‫קומט‪ ,‬צי עס קומט פון א ישוב פון ערליכע‬ ‫דערציילט פארן רבין‪ ,‬אז זיין קליין קינד איז‬ ‫מענטשן‪ ,‬אדער פון רוצחים"‪.‬‬ ‫ליידער קראנק געוארן מיט א גאר שווער קראנק‬ ‫מיט הויכע היץ‪ ,‬און די דאקטוירים האבן שוין‬ ‫און דער יוד הקדוש האט צוגעלייגט‪" ,‬דער‬ ‫אויפגעגעבן די האפענונג‪ ,‬און דער טאטע איז‬ ‫גרעסטער פראבלעם ביים מענטש איז נישט ווען‬ ‫געקומען וויינען צום יוד הקדוש פאר א רפואה‬ ‫ער ווייסט אז ער איז קרום‪ ,‬נאר ווען ער מיינט אז ער‬ ‫שלימה‪.‬‬ ‫איז גלייך‪ ,‬אבער זיין גלייכקייט אליין איז קרום‪ ,‬א‬ ‫איד דארף כסדר נאר זוכן דעם אמת ביז אין די‬ ‫דער יוד הקדוש האט אויסגעהערט דעם‬ ‫טיפענישן פונעם הארץ‪ ,‬און נישט זיך נארן מיט קיין‬ ‫טאטנס געוויין‪ ,‬און אנשטאט אנוואונטשן גלייך‪,‬‬ ‫שום פאלשע פרומקייט"‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער‬ ‫האט ער געבעטן מען זאל אים ברענגען א פלאש‬ ‫יונגערמאן דער למדן האט גאר גוט פארשטאנען‬ ‫ברוינפן און א קליין גלעזל‪ ,‬דער רבי האט אנגעגאסן‬ ‫וואס די רבי מיינט‪ ,‬און פון דאן האט ער געטוישט‬ ‫דאס גלעזל ביז אויבן‪ ,‬און האט דעם גלעזל‬ ‫זיין התנהגות‪.‬‬ ‫דערלאנגט פארן טאטן‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬מאך א ברכה‬ ‫•••‬ ‫און טרינק אויס דאס גאנצע גלעזל"‪.‬‬ ‫אין ספר נפלאות היהודי ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫דער טאטע‪ ,‬וואס איז געווען פארקלעמט און‬ ‫איינמאל איז דער יוד הקדוש זי"ע געפארן אויפן‬ ‫פול מיט שרעק‪ ,‬האט נישט פארשטאנען וואס‬ ‫וועג מיט א פשוטן אידישן בעל עגלה‪ ,‬אינמיטן וועג‬ ‫דאס האט צו טון מיט זיין קראנקע קינד‪ ,‬אבער ער‬ ‫איז דער וואגען אריינגעפאלן אין א טיפן בלאטע‪,‬‬ ‫האט מיט זיין אמונת צדיקים געפאלגט‪ ,‬ער האט‬ ‫און די פערד האבן נישט געקענט ארויסציען דעם‬ ‫געמאכט א ברכת שהכל מיט גרויס כוונה און‬ ‫וואגן‪.‬‬ ‫אויסגעטרונקען דעם ברוינפן‪.‬‬ ‫דער בעל עגלה האט געשלאגן די פערד‪,‬‬ ‫דאן האט דער יוד הקדוש אים געקוקט אין די‬ ‫געשריגן און פרובירט מיט אלע כוחות‪ ,‬אבער‬ ‫אויגן און געזאגט‪" ,‬אזוי ווי דער שארפער ברוינפן‬ ‫גארנישט האט נישט געהאלפן‪ ,‬זעענדיג אז די זון‬ ‫גייט אדורך דיין גוף און ברענגט היץ‪ ,‬אזוי זאל די‬ ‫גייט שוין באלד אונטער און ער בלייבט שטעקן‬ ‫שלעכטע היץ אינגאנצן ארויסגיין פונעם קינד"‪,‬‬ ‫אינמיטן וואלד‪ ,‬האט דער בעל עגלה אויפגעהויבן‬ ‫דער איד איז אהיימגעלאפן מיט א גרויס ציטער‬ ‫די הענט צום הימל‪ ,‬און מיט טרערן אין די אויגן‬ ‫אבער מיט גרויס אמונת צדיקים‪ ,‬און ווען ער איז‬ ‫אויסגעשריגן‪" ,‬רבונו של עולם! דו ווייסט דאך אז‬ ‫אריין אין שטוב האט אים זיין ווייב געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫איך האב נישט קיין כח‪ ,‬און איך בין א פשוטער איד‬ ‫פונקט אין יענע מינוט האט דאס קינד אנגעהויבן‬ ‫וואס קען גארנישט‪ ,‬העלף מיר נאר דו אליין פאר‬ ‫שטארק שוויצן‪ ,‬די היץ האט זיך געבראכן‪ ,‬און דאס‬ ‫דיין הייליגן נאמען"‪.‬‬ ‫קינד האט זיך אויפגעוועקט און געבעטן צו עסן‪ ,‬און‬ ‫לפלא‪ ,‬גלייך נאכדעם האבן די פערד א צי‬ ‫דאס קינד איז געזונט געווארן אינגאנצן‪.‬‬ ‫געטון‪ ,‬און דער וואגן איז ארויס פונעם בלאטע‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫דער יוד הקדוש האט זיך אנגערופן צו זיינע‬ ‫אין ספר תפארת היהודי ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫באגלייטער און געזאגט‪" ,‬האט איר געזען וויאזוי אן‬ ‫סוחר פון א דערנעבענדיגען שטעטל איז געפארן‬ ‫איד שרייט צום באשעפער‪ ,‬דאס איז די כוונה פון‬ ‫קיין פשיסחא אויפן וועג צום יריד‪ ,‬אין קעשענע‬ ‫תפילה‪ ,‬ווען א מענטש שפירט מיט זיין גאנצן וועזן‬ ‫האט ער געהאט א גרויסן בייטל מיט גאלדענע‬ ‫אז ער פארמאגט גארנישט פון זיך אליין‪ ,‬נאר ער איז‬ ‫רענדלעך‪ ,‬וואס דאס איז געווען זיין גאנצע‬ ‫אינגאנצן אנגעוואנדן אינעם אייבערשטן‪ ,‬איין אזא‬ ‫פארמעגן‪ ,‬און אויך געלט וואס ער האט געבארגט‬ ‫געשריי פון א פשוטן הארץ‪ ,‬ברעכט דורך אלע‬ ‫פון אנדערע סוחרים‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען קיין‬ ‫הימלען מער ווי שעות פון כוונות אן א אמת'ע‬ ‫פשיסחא‪ ,‬האט ער מיט שרעק באמערקט‪ ,‬אז די‬ ‫הארץ"‪.‬‬ ‫בייטל איז ארויסגעפאלן אויפן וועג‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער איד איז געווארן ממש אויס מענטש‪ ,‬ווייל‬ ‫אין ספר נפלאות היהודי ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫ער האט געוואוסט אז ער בלייבט אן א פרוטה‪ ,‬מיט‬ ‫איינמאל איז א איד פון פשיסחא געקומען צום יוד‬ ‫‪61‬‬ ‫דער בחור איז אריין זיך געזעגנען פונעם יוד‬ ‫גרויסע חובות‪ ,‬און זיין שטוב גייט חרוב ווערן‪ ,‬ער‬ ‫הקדוש פאר ער איז געפארן צו דער קאמיסיע‪ ,‬דער‬ ‫איז גלייך אריינגעלאפן צום יוד הקדוש און‬ ‫יוד הקדוש האט אים גענומען ביי דער האנט‪,‬‬ ‫געוויינט מיט ביטערע טרערן‪ ,‬דער יוד הקדוש‬ ‫געקוקט אויף זיין שטערן‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬ווען דו‬ ‫האט זיך פארטראכט פאר עטליכע מינוט‪ ,‬און‬ ‫גייסט אריין צום דאקטאר‪ ,‬זאלסטו קוקן אויף דער‬ ‫דערנאך האט ער אים געזאגט מיט א שטילע‬ ‫וואנט העכער זיין קאפ און טראכטן נאר די ווערטער‬ ‫זיכערקייט‪" ,‬גיי אריין אין דער קרעטשמע ביים עק‬ ‫"אין עוד מלבדו"‪ ,‬עס איז גארנישט פאראן אויף דער‬ ‫שטעטל‪ ,‬זעץ זיך ביים ווינקל טיש‪ ,‬באשטעל דיר א‬ ‫וועלט אויסער דער בורא ברוך הוא‪ ,‬און קיין שום‬ ‫ווארעמע טיי‪ ,‬און זאג תהילים‪ ,‬רעד מיט קיינעם‬ ‫באשעפעניש האט נישט קיין שום כח אן דעם רצון‬ ‫נישט וועגן דיין געלט"‪.‬‬ ‫פונעם אייבערשטן‪ ,‬און שרעק זיך נישט פון זיין‬ ‫פנים און הייב נישט אויף דיינע אויגן צו אים"‪.‬‬ ‫דער סוחר איז געגאנגען און געטון פונקט ווי‬ ‫דער רבי האט געהייסן‪ ,‬נישט פיל שפעטער איז‬ ‫אריינגעקומען אין קרעטשמע א פויער‪ ,‬וואס האט‬ ‫דער בחור איז געקומען צו דער קאמיסיע‪ ,‬און‬ ‫ווען מען האט אים געשטעלט פארן קאמיסיע און‬ ‫געהאלטן עפעס אונטער זיין רעקל‪ ,‬דער פויער‬ ‫ער איז געשטאנען פארן דאקטאר‪ ,‬האט ער‬ ‫האט זיך אומגעקוקט‪ ,‬און דערזעענדיג דעם איד‬ ‫וואס זיצט רואיג און זאגט תהילים‪ ,‬איז ער‬ ‫פארגעסן פון אלעס ארום‪ ,‬און ער האט געקוקט‬ ‫נאר געקוקט העכערן דאקטאר'ס קאפ‪ ,‬און‬ ‫צוגעגאנגען צו אים און אים געפרעגט‬ ‫געטראכט מיט שטארקע דביקות און די ווערטער‬ ‫שטילערהייט‪" ,‬ר' איד‪ ,‬דו האסט אפשר עפעס‬ ‫פארלוירן אויפן וועג"‪.‬‬ ‫וואס די רבי האט געזאגט "אין עוד מלבדו"‪.‬‬ ‫דער סוחר האט אים געגעבן די פונקטליכע‬ ‫דער דאקטאר האט אים אנגערירט‪ ,‬אים‬ ‫סימנים פונעם לעדערנעם בייטל און וויפיל געלט‬ ‫באטראכט איין רגע‪ ,‬און פלוצלונג געשריגן מיט‬ ‫עס ליגט דערין‪ ,‬דער פויער האט אים‬ ‫כעס אויף די באאמטע‪" ,‬פארוואס שלעפט איר מיר‬ ‫איבערגעגעבן דעם בייטל אומבארירט‪ ,‬זאגנדיג‪,‬‬ ‫אהער א קראנקן און א שוואכן מענטש וואס טויג צו‬ ‫"איך האב דאס געפונען אין בלאטע‪ ,‬אבער א פחד‬ ‫האט‬ ‫דאקטאר‬ ‫דער‬ ‫און‬ ‫גארנישט"‬ ‫איז מיר אריין אין הארץ‪ ,‬אז אויב איך נעם דאס וועט‬ ‫אונטערגעשריבן די פאפירן מיט א שטעמפל פון‬ ‫מיר פאסירן אן אומגליק‪ ,‬און איך האב געשפירט אז‬ ‫"נישט פעהיג צום מיליטער"‪ ,‬און אים גלייך‬ ‫איך מוז גיין צום ערשטן איד אין דער קרעטשמע"‪,‬‬ ‫ארויסגעווארפן אויף דער פריי‪ ,‬ווען דער בחור איז‬ ‫דער סוחר האט באלוינט דעם פויער מיט א‬ ‫צוריקגעקומען קיין פשיסחא‪ ,‬האט אים דער יוד‬ ‫שיינעם סכום‪ ,‬און איז צוריקגעלאפן צום יוד‬ ‫הקדוש געזאגט‪" ,‬ווען א איד פארבינדט זיך באמת‬ ‫הקדוש באדאנקען פאר דער אפענער ישועה‪.‬‬ ‫צום רבונו של עולם און לעבט מיטן אמת אז ס'איז‬ ‫•••‬ ‫נישטא קיין שום כח אויסער אים‪ ,‬קען קיין שום‬ ‫אין ספר נפלאות היהודי ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫בשר ודם אויף דער וועלט אים גארנישט שלעכטס‬ ‫אין די צייטן פונעם קייסער אלעקסאנדער דעם‬ ‫טון"‪.‬‬ ‫ערשטן‪ ,‬איז געווען א שווערע גזירה‪ ,‬אז מען האט‬ ‫פארכאפט אידישע בחורים צום צארישן מיליטער‬ ‫אויף לאנגע יארן‪ ,‬וואס פאר רוב איז דאס געווען‬ ‫רח"ל שמד אדער טויט‪.‬‬ ‫איינער פון די באליבטע יונגע תלמידים פונעם‬ ‫יוד הקדוש איז אונטערגעקומען אונטער דער‬ ‫שווערער רשימה פון די וואס מען האט געדארפט‬ ‫אפפירן צום מיליטער‪-‬דאקטאר )די קאמיסיע(‪ ,‬די‬ ‫משפחה איז געווען צעבראכן‪ ,‬ווייל מען האט‬ ‫געוואוסט אז דער רעגירונגס‪-‬דאקטאר דארט איז‬ ‫א רשע און ער לאזט כמעט קיינעם נישט ארויס‪.‬‬ ‫‪62‬‬ ‫מפורסמת‪ ,‬מען האט דערציילט‪ ,‬אז איין וואך ערב‬ ‫יארצייט כ' תשרי ד' דחוה"מ‬ ‫שבת קודש בשעת זי האט גערייניגט דעם שטוב‬ ‫לכבוד שבת‪ ,‬האט זי זוכה געווען צו מיט זאגן‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יוסף ב"ר יהודה לייב זי"ע‬ ‫קדושה מיט די מלאכי השרת‪.‬‬ ‫רבי ייב"י‪ ,‬מאוסטראה‬ ‫ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע קרבה‬ ‫יתירה פון די גדולי תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע‪,‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט אוסטראה‪ ,‬בשנת תצ"ח‪.‬‬ ‫אבער א תלמיד מובהק איז ער געווען פונעם‬ ‫הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע‪ ,‬ער האט זיין גאנץ‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי יהודה לייב מגיד מישרים‬ ‫לעבן גאר אסאך פארשפרייט דעם דרך החסידות‬ ‫ודומ"ץ באוסטראה זי"ע‪ ,‬תלמיד מובהק מהרה"ק‬ ‫מיטן דרך הבעש"ט זי"ע‪.‬‬ ‫רבי אפרים מבראדי זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי משה מבראד זי"ע‪.‬‬ ‫גלייך נאך די חתונה האט ער זיך באזעצט אין‬ ‫שטאט אוסטראה נעבן זיין טאטן‪ ,‬און ער האט‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש ונורא מאוד‪ ,‬ער‬ ‫ארויס געהאלפן דעם טאטן אלס דיין ומורה צדק‬ ‫איז געווען א גאון נפלא און א בקי נפלא בתורה‪ ,‬און‬ ‫אין שטאט‪.‬‬ ‫א עובד השם בדביקות ובקדושה‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫מפורסם אלס א עניו ושפל ברך מאוד‪ ,‬ער האט גאר‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א גרויסער גאון‬ ‫אסאך עוסק געווען בצדקה וחסד און ארויס‬ ‫און א בעל דרשן נפלא‪ ,‬ער האט מיט זיינע דרשות‬ ‫געהאלפן די נצרכים אין שטאט‪.‬‬ ‫צוגעצויגען צו זיך גאר אסאך אידן און מיט זיינע‬ ‫ווערטער מעורר געווען אידן צו תיקון המעשים‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען אויף די‬ ‫און געלערנט אידן דעם ריכטיגען דרך אין עבודת‬ ‫געוואלדיגע אהבת ישראל וואס דער צדיק האט‬ ‫השם‪.‬‬ ‫פארמאגט‪ ,‬ער האט ליב געהאט יעדן אידיש קינד‬ ‫אהבת נפש ממש‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫פאר א שטיק צייט האט דער צדיק צוזאמען‬ ‫בעל דרשן נפלא וואס האט גאר אסאך אויפגעטון‬ ‫מיט זיין טאטן געברויכט אוועק גיין פון שטאט‬ ‫מיטן פארשפרייטן דעם דרך החסידות און די‬ ‫אוסטראה צוליב די מתנגדים וואס האבן גאר‬ ‫וועלט‪ ,‬ורבים השיב מעון‪.‬‬ ‫שטארק גע'רודפ'ט די חסידים וואס האבן זיך‬ ‫געפירט אויפן דרך החסידות‪.‬‬ ‫ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫קדושה‪ ,‬ווי מען קען זעהן וואס די צדיקי הדור‬ ‫דאן זענען די צוויי צדיקים אריבער וואוינען‬ ‫האבן מעיד געווען אויף די געוואלדיגע קדושה פון‬ ‫קיין מעזריטש ביים הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫דעם צדיק‪ ,‬ובתוכם הרה"ק רבי לוי יצחק בעל‬ ‫דארט האט דער תלמיד רבי ייבי זוכה געווען צו א‬ ‫הקדושת לוי מברדיטשוב זי"ע וואס האט מעיד‬ ‫געוואלדיגע התקרבות ביים מגיד און גאר אסאך‬ ‫געווען אויף זיין גדלות און אים אנגערופן בזה"ל‪,‬‬ ‫תורה און אויך זיין גרויסע דרך אין עבודת השם‬ ‫"איש אלוקים קדוש יאמר לו"‪ ,‬זיין חבר און ידיד‬ ‫האט דער צדיק געלערנט דאן ביים הייליגען מגיד‬ ‫נפשי הרה"ק רבי אשר צבי מאוסטראה זי"ע האט‬ ‫זי"ע‪ ,‬שפעטער האט זיך אפ געשטעלט די רדיפות‬ ‫געזאגט אויף דעם צדיק בזה"ל‪" ,‬איש קדוש מבטן"‪.‬‬ ‫פון די מתנגדים‪ ,‬איז דער טאטע מיטן זון צוריק‬ ‫געקומען קיין אוסטראה‪.‬‬ ‫ער האט נאך זוכה געווען צו זיין יונגערהייט‬ ‫ביים בעש"ט הקדוש זי"ע וואס דער צדיק רב ייבי‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז די לעצטע יאר בחייו פון‬ ‫האט כסדר געזאגט זיין גאנץ לעבן‪ ,‬אז דאס האט‬ ‫זיין גרויסן טאטן רבי יהודה לייב זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫אויף אים איבער געלאזט א געוואלדיגע השפעה‪.‬‬ ‫טאטע איין טאג בעפאר פסח געזעהן‪ ,‬ווי זיין‬ ‫הייליגע זון דער צדיק רבי ייבי זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫ער האט חתונה געהאט צו א פרוי א צדקת‬ ‫געווען מפורסם אלס א בעל חסד נפלא‪ ,‬האט דער‬ ‫וואס איז געווען מפורסם אלס א בעלת מדרגה‬ ‫‪63‬‬ ‫דארט איז געשטאנען דעם נאמען פונעם מגיד אז‬ ‫צדיק געשלעפט אויפן אקסל א זאק פון ווייץ פאר‬ ‫זיי נעמען אויף דעם מגיד אלס רב אין שטאט‬ ‫די נצרכים‪ ,‬האט דער טאטע געזאגט בזה"ל‪" ,‬ער‬ ‫אוסטראה‪ ,‬האט זיך דער מגיד אויסגעדרייט צו די‬ ‫קען שוין זיין מיין ממלא מקום"‪.‬‬ ‫ראשי קהילה און געפרעגט‪ ,‬פארוואס שטייט מיין‬ ‫נאמען אונעם כתב רבנות‪ ,‬עטס האט דאך דא‬ ‫כ"ה תשרי בשנת תק"כ איז דער טאטע נסתלק‬ ‫איינער וואס איז ראוי צו זיין דער ממלא מקום‪ ,‬דער‬ ‫געווארן‪ ,‬און מען האט דעם זוהן רבי יעקב יוסף‬ ‫צדיק רבי יעקב יוסף‪.‬‬ ‫זי"ע אויף גענומען אלס ממלא מקום פונעם טאטן‪,‬‬ ‫אויך האט דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע‬ ‫האבן די ראשי קהילה געזאגט פארן מגיד‪ ,‬די‬ ‫געהייסן מען זאל אים אויף נעמען אלס ממלא‬ ‫מגיד האט דען נישט געזען ווי דער עסט אזויפיל‪,‬‬ ‫מקום‪ ,‬אפילו ער איז נאך דאן געווען בערך ‪ 22‬יאר‬ ‫איז נאכן עסן אזויפיל זאל מען אים אויף נעמען‬ ‫אלט‪.‬‬ ‫אלס רב ביי אונז אין שטאט‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק‬ ‫האט דער הייליגער מגיד געזאגט פאר די‬ ‫וקדוש רבי יעקב יוסף זי"ע האט געהאט א גרויסע‬ ‫ראשי קהילה בזה"ל‪" ,‬ער מעג עסן‪ ,‬ער קען עסן‪ ,‬און‬ ‫עבודה ביים עסן‪ ,‬גאר אסאך מאל האט ער געקענט‬ ‫ער ווייסט ווי אזוי צו עסן"‪ ,‬אזוי ווי זיי האבן‬ ‫עסן אן א שיעור‪ ,‬וואס איז געווען ממש העכער‬ ‫געהערט די ווערטער פונעם מגיד‪ ,‬האבן זיי גלייך‬ ‫דעם באגריף פון די ארומיגע מענטשן‪.‬‬ ‫געשריבן א כתב רבנות‪ ,‬און אויף גענומען דעם‬ ‫צדיק אלס רב אין שטאט אוסטראה‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען די טאטע איז נפטר‬ ‫געווארן‪ ,‬האבן די אידן פון שטאט נישט געוויסט‬ ‫ער איז דאן מפורסם געווארן אין אלע שטעט‬ ‫וועם אויף צו נעמען אלס ממלא מקום‪ ,‬און אפילו‬ ‫ארום אלס א גאון בתורה‪ ,‬ער האט דעם שטאט‬ ‫דער טאטע האט טאקע געזאגט בעפאר זיין‬ ‫געפירט מיט א געוואלדיגע שטארקייט און זיך‬ ‫פטירה‪ ,‬אז דער זון זאל איבער נעמען‪ ,‬זענען די‬ ‫ארויס געשטעלט אויף יעדע זאך וואס האט זיך‬ ‫מענטשן פון שטאט נישט געווען זיכער אז ער איז‬ ‫אויס געפעילט פארן שטאט מיט א געוואלדיגע‬ ‫דער ריכטיגער ממלא מקום‪ ,‬ווייל ער איז נאך דאן‬ ‫מסירת נפש‪.‬‬ ‫געווען יונג און נאכנישט געווען אזוי מפורסם מיט‬ ‫זיין גדלות בתורה און קדושה‪.‬‬ ‫ער האט מיט זיינע געוואלדיגע דרשות און‬ ‫דברי מוסר ארויף געברענגט דעם שטאט אין‬ ‫דאן איז איין טאג געקומען צום שטאט‬ ‫עבודת השם און אויך דעם לימוד התורה איז דאן‬ ‫אוסטראה דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע און‬ ‫גאר שטארק געשטיגען אין דעם שטאט‪.‬‬ ‫לכבודו פונעם גרויסן גאסט האט מען אנגעגערייט‬ ‫א שיינעם סעודה און די גאנצע שטאט איז זיך‬ ‫ער האט גאר אסאך עוסק געווען בצדקה וחסד‬ ‫צוזאמען געקומען‪.‬‬ ‫אויף א גאר הויכע מדרגה‪ ,‬ער פלעגט שטיין אין‬ ‫שוק מארק ביים מארק טאג און דארט צוזאמען‬ ‫ביים טיש ווען מען האט אריין געברענגט דאס‬ ‫געשטעלט גרויסע סכומים פאר צדקה‪ ,‬איין טאג‬ ‫עסן‪ ,‬האט דער הייליגער מגיד כמעט נישט צו‬ ‫איז ער געזעצן ביים שוק דעם גאנצן טאג‪ ,‬אבער‬ ‫גערירט צו די עסן‪ ,‬ווייל ווי באוויסט האט דער‬ ‫עס האט זיך נישט צוזאמען געשטעלט קיין גרויסע‬ ‫הייליגער מגיד כמעט נישט געגעסן‪ ,‬אבער דער‬ ‫סכום געלט‪ ,‬דער צדיק האט פון דעם געהאט גרויס‬ ‫צדיק רבי יעקב יוסף האט ווי זיין מנהג גאר אסאך‬ ‫חלישות הדעת‪.‬‬ ‫געגעסן‪ ,‬און דער הייליגער מגיד איז געשטאנען‬ ‫און באטראכט דעם עבודת הקודש פון דעם רבי‬ ‫איז דארט דורך א גאר פשוטע איד‪ ,‬און ער זעט‬ ‫יעקב יוסף מיט זיין עבודת האכילה‪.‬‬ ‫דעם צדיק אז ער איז זייער צוטראגן‪ ,‬האט ער‬ ‫געפרעגט דעם רבין וואס עס גייט פאר‪ ,‬האט דער‬ ‫נאך די סעודה האבן די ראשי קהלה איבער‬ ‫צדיק זיך אויס גערעדט‪ ,‬אז ער איז שוין דא דעם‬ ‫געגעבן דעם כתב רבנות פארן מגיד ממזריטש‪ ,‬און‬ ‫‪64‬‬ ‫גאנץ אנפאנג האט דארט אין שטאט‬ ‫גאנצן טאג‪ ,‬אבער עס איז אים נישט געלונגען צו‬ ‫אוסטראה אויך געוואוינט דער צדיק וקדוש‬ ‫צוזאמען שטעלן קיין גרויסע סכום פאר זיינע‬ ‫הרה"ק רבי פנחס מקאריץ זי"ע וואס איז געווען א‬ ‫צדקה צוועקן‪.‬‬ ‫נאנטע חבר מיט רבי יעקב יוסף זי"ע‪.‬‬ ‫האט דער איד געפרעגט דעם רבין וויפיל ער‬ ‫איין יאר ווען עס איז געקומען דעם הייליגען‬ ‫ברויך נאך האבן‪ ,‬האט אים דער צדיק געזאגט דעם‬ ‫יו"ט פורים צופרי‪ ,‬איז ביי דעם צדיק רבי יעקב יוסף‬ ‫סכום וואס ער ברויך נאך‪ ,‬האט דער איד ארויס‬ ‫נישט געווען גארנישט אין שטוב‪ ,‬וויבאלד ער האט‬ ‫גענומען דעם גאנצן סכום וואס האט באטראפן א‬ ‫געלעבט אין א געוואלדיגע דחקות‪ ,‬דער צדיק‬ ‫גרויסע סכום‪ ,‬און דאס געגעבן פארן רבין‪.‬‬ ‫האט געהאט פון דעם גרויס צער‪ ,‬אז ער האט נישט‬ ‫מיט וואס צו אפרעכטן דעם הייליגען יו"ט‪ ,‬אבער‬ ‫דער צדיק איז געווארן מוראדיג בשמחה‪ ,‬און‬ ‫ער האט געהאט אמונה אינעם באשעפער אז ער‬ ‫ער האט געגעבן פאר דעם איד א ברכה‪ ,‬אז די הענט‬ ‫וועט אים שוין העלפן‪.‬‬ ‫וואס האט געגעבן צדקה מיט אזא ברייטקייט‪ ,‬זאל‬ ‫פון היינט און ווייטער נישט קענען טון קיין עבירה‪,‬‬ ‫פלוצלונג איז אנגעקומען א איד צום שטוב‬ ‫און אזוי האט דער צדיק אויס גערעכנט אלע‬ ‫פונעם צדיק‪ ,‬און ער פרעגט דעם צדיק אויב ער‬ ‫איברים פון דעם איד‪ ,‬אז קיינע פון די זאלן מער‬ ‫קען עסן ביי אים‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬איך‬ ‫נישט קענען טון קיין עבירות‪.‬‬ ‫וואלט דיר גערן געגעבן עסן‪ ,‬אבער איך האב אפילו‬ ‫נישט פאר מיר וואס צו עסן‪ ,‬האט דער איד געזאגט‪,‬‬ ‫האט דער איד דערציילט‪ ,‬אז זייט די ברכה‪,‬‬ ‫אז עסן האט ער מיט זיך גאר אסאך‪ ,‬נאר ער וויל‬ ‫ווען אימער עס איז אים אונטער געקומען א נסיון צו‬ ‫מאכן די סעודה ביי אים אין שטוב‪ ,‬דער צדיק האט‬ ‫טון אן עבירה‪ ,‬האט אים אלע זיינע ביינער וויי געטון‬ ‫מסכים געווען‪ ,‬און מען האט צוגעגערייט דעם‬ ‫און ער האט בשום אופן נישט געקענט טון די‬ ‫גאנצן סעודה‪ ,‬און דער צדיק איז אריין אין א‬ ‫עבירה‪.‬‬ ‫געוואלדיגע שמחת היום‪.‬‬ ‫ווען דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי ישכר דוב‬ ‫נאכן עסן דעם סעודה צוזאמען מיט זיין‬ ‫מבעלזא זי"ע האט געהערט די מעשה‪ ,‬האט ער‬ ‫משפחה‪ ,‬איז דער צדיק אריין אין א שמחה לכבוד‬ ‫געזאגט‪ ,‬די סיבה פארוואס דער צדיק האט דעם‬ ‫פורים‪ ,‬און מען האט זיך ארויס געלאזט אין א טאנץ‬ ‫איד נישט געגעבן א ברכה‪ ,‬אז ער זאל נישט האבן‬ ‫לכבוד דעם גרויסן טאג פורים‪ ,‬דער אורח איז ארום‬ ‫קיין תאווה צו עבירות‪ ,‬דאס איז ווייל פאר דעם‬ ‫געלאפן דעם גאנצן צייט און אריין געברענגט א‬ ‫צדיק איז בכלל נישט אריין אין קאפ אז א איד קען‬ ‫שמחה אונעם גאנצן עולם‪ ,‬די אידן וואס זענען‬ ‫האבן א תאווה צו טון אן עבירה ח"ו‪.‬‬ ‫דורך דעם שטוב פונעם רבין אויפן וועג צום טיש‬ ‫דער צדיק האט אמאל געזאגט‪ ,‬אז אויף‬ ‫פון רבי פנחס קאריצער‪ ,‬האבן זיך אפגעשטעלט‬ ‫ביי זיין שטוב און זענען מיט געשלעפט געווארן‬ ‫דאווענען שפעט קען ער טרעפן א היתר‪ ,‬נאר זיין‬ ‫שורש נשמה איז מתפלל גלייך ווען עס ווערט טאג‬ ‫מיט די שמחה של מצווה‪.‬‬ ‫דערפאר דאווענט ער נישט שפעט‪.‬‬ ‫שרייבט הרה"ק רבי שמואל מסלאנים בעל‬ ‫דברי שמואל זי"ע‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫אבער אויף תוספות שבת קודש ברויך מען‬ ‫פנחס מקאריץ זי"ע האט שפעטער געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫נישט קיין שום ראיות‪ ,‬נאר א איד ברויך דאס טון‬ ‫דער איד דער גאסט איז געווען מרדכי הצדיק ע"ה‪,‬‬ ‫אן קיין שום ראיות‪ ,‬ווייל באמת דארף די גאנצע‬ ‫וואס ער איז דאך דער בעל שמחה פורים‪ ,‬און מרדכי‬ ‫וואך זיין א חלק פון שבת קודש‪ ,‬נאר ליידער האט‬ ‫הצדיק איז געקומען צום שטוב‪ ,‬כדי אריין צו‬ ‫דער סט"א געכאפט די וואכן טעג‪ ,‬און די ארבעט‬ ‫ברענגען שמחה ביי דעם צדיק אין שטוב‪.‬‬ ‫פון א איד איז ארויס צו נעמען ווי מער פון די סט"א‪,‬‬ ‫און דאס מקדש זיין צו שבת קודש‪ ,‬און דערפאר‬ ‫דער צדיק איז געווען באקאנט מיט זיין‬ ‫ברויך יעדער איד ווי מער צו לייגן צום שבת קודש‬ ‫גרויסע חביבות צו די מצוות סוכה‪ ,‬און ער איז דעם‬ ‫מיט תוספות שבת‪.‬‬ ‫‪65‬‬ ‫די געדענקסט די הלכה אין שולחן ערוך )יו"ד סי'‬ ‫גאנצן יו"ט געזעצן אין די סוכה‪ ,‬אויך האט מען‬ ‫נ"ז סעיף ה'(‪ ,‬אם נכנס חיה דורסת לתוך לול של‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק צוליב זיין גרויסע דחקות‪,‬‬ ‫תרנגולים‪ ,‬הרי הוא מטריף הכל מחשש שמא דרס‪,‬‬ ‫האט יעדעס יאר געקויפט א שוואכע אתרוג אויף‬ ‫וואס דאס מיינט‪ ,‬אז אויב א חיה גייט אריין אין א‬ ‫וויפיל ער האט געקענט באצאלען‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫שטייג פון תרנגולים‪ ,‬שטעלט מען אויף חזקה דעם‬ ‫האט דעם אתרוג אריין געלייגט אינעם קעסטל ביי‬ ‫גאנצן שטייג אז זיי זענען אלע טריפה‪ ,‬אבער אויב‬ ‫זיך אין שטוב‪ ,‬אבער ווען עס איז געקומען דעם‬ ‫די חיה איז נתגדל געווארן צווישן מענטשן‪ ,‬דאן‬ ‫הייליגען יו"ט סוכות‪ ,‬און מען האט ארויס גענומען‬ ‫שטעלט מען אויף חזקה אז די גאנצע שטייג איז‬ ‫דעם אתורג‪ ,‬האט דער צדיק געהאט דעם שענסטן‬ ‫נישט טריפה‪.‬‬ ‫אתרוג אין שטאט אוסטראה‪.‬‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אז דאס זעלבע איז‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין דעם סוכה פון דעם‬ ‫מיט א מענטש‪ ,‬ווייל א מענטש ווערט אויך געבוירן‬ ‫צדיק האט זיך קיינמאל נישט געזען קיין פליג‪,‬‬ ‫אלס א פרא אדם אן קיין מענטשליכקייט‪ ,‬עד כדי‬ ‫אפילו אין די גאר הייסע טעג‪ ,‬ווען דער הייליגער‬ ‫כך אז ער ווערט גערעכנט אלס א חיה דורסת‪,‬‬ ‫צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע האט פון דעם‬ ‫אבער אויב דער מענטש ווערט ערצויגען ביי דעם‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער זייער געוואלט גיין זעהן דעם‬ ‫ריכטיגען פלאץ און מען לערנט אים אויס דעם‬ ‫פלא‪ ,‬איז ער איין טאג אריבער צום סוכה פון זיין‬ ‫ריכטיגע דרך‪ ,‬דאן ווערט ער א מענטש מיט‬ ‫חבר רבי יעקב יוסף‪ ,‬און ער איז דארט געזעצן פאר‬ ‫נארמאלקייט און גייט ארויס פון דעם כלל פון חיה‬ ‫צוויי שעה און עס איז נישט געווען אפילו איין פליג‪.‬‬ ‫דורסת‪.‬‬ ‫פלוצלונג האט זיך דערזען א פליג ביי די סכך‬ ‫דאן האט זיך די רבי געזעגענט פון דעם‬ ‫פון די סוכה‪ ,‬האט זיך דער הייליגער צדיק רבי ייבי‬ ‫תלמיד‪ ,‬אזוי ווי דער תלמיד איז ארויס‪ ,‬האט ער‬ ‫אנגערופן צו רבי פנחס מקאריץ בדרך צחות‪ ,‬קוק‬ ‫גלייך פארשטאנען וואס די רבי האט אים דא‬ ‫וואס די מלאכים האבן געטון‪ ,‬זיי האבן געשיקט א‬ ‫געזאגט‪ ,‬און אז די רבי האט מרגיש געווען זיין‬ ‫פליג צו די סוכה לכבוד דיר‪ ,‬כדי די זאלסט נישט‬ ‫מחשבה‪ ,‬און די רבי האט אים דא געגעבן די‬ ‫האבן קיין עגמת נפש אז נאר ביי מיר איז נישט דא‬ ‫תשובה‪ ,‬אז עס איז בעסער צו זיין ביים צדיק און‬ ‫קיין פליגן אין די סוכה‪.‬‬ ‫נתגדל ווערן מיט א דרך אין עבודת השם‪ ,‬אפילו עס‬ ‫זעט אויס אז דאס איז גורם ביטול תורה‪ ,‬ווייל דורך‬ ‫איינע פון די גרויסע חסידים פונעם צדיק איז‬ ‫זיין ביים רבין נעמט די רבי ארויס אלע מידות‬ ‫געווען הגה"ק רבי אלתר קאסטאנטינער זי"ע וואס‬ ‫מגונות און דער איד ווערט א נייע מענטש‪.‬‬ ‫איז געווען פון די גרעסטע פוסקים בדורו און א‬ ‫גדול בתורה‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש האט זיין גאנץ לעבן עוסק‬ ‫געווען מיטן מעורר זיין אידישע קינדער‪ ,‬מיט דעם‬ ‫איינמאל ווען רבי אלתר איז געווען ביי זיין‬ ‫חומר הענין פון רעדן אין בית הכנסת בשעת'ן‬ ‫רבין אויף אפאר וואכן‪ ,‬איז אים איין טאג אריין א‬ ‫דאווענען‪ ,‬ער האט מיט זיין געוואלדיגע לשון‬ ‫מחשבה‪ ,‬אז אפילו ער איז טאקע עוסק בתורה דא‬ ‫מעורר געווען אסאך אידן און אויפגעטון גדולות‬ ‫ביי זיין רבין און שעפט גאר אסאך קדושה‪ ,‬מיט‬ ‫ונצורות אין דעם ענין‪ ,‬אויך האט ער ארויסגעגעבן‬ ‫דעם אלעם‪ ,‬ביי זיך אין שטוב מיט זיינע ספרים אן‬ ‫א ספר מיטן נאמען "מורא מקדש"‪ ,‬ווי דער צדיק‬ ‫קיין טרדות‪ ,‬וואלט ער אפשר ווען געקענט אסאך‬ ‫ברענגט אראפ פון גדולים אין צדיקים די‬ ‫מער לערנען‪ ,‬איז דען ווערט די אלע טרדות הדרך‬ ‫הארבקייט פון רעדן אין שוהל‪ ,‬וואס וועגן דעם‬ ‫די ביטול תורה ותפילה נאר צו קומען צו זיין רבין‪.‬‬ ‫קומט ליידער נאך נישט די גאולה שלימה‪.‬‬ ‫תוך כדי דיבור איז דער גבאי פונעם רבין‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיין הייליגע ספר רב ייבי‬ ‫געקומען‪ ,‬און זאגט פאר רבי אלתר‪ ,‬אז דער רבי‬ ‫על התורה און תהילים‪ ,‬און דעם ספר מורא מקדש‬ ‫רופט אים‪ ,‬רבי אלתר איז גלייך אריבער צום רבין‬ ‫אויפן חומר הענין פון רעדן ביים דאווענען‪.‬‬ ‫אין שטוב‪ ,‬און די רבי זאגט פארן תלמיד רבי אלתר‪,‬‬ ‫‪66‬‬ ‫קירכע צוזאמען געפאלן‪ ,‬און עס איז נישט געבליבן‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫קיין זכר פון דעם קירכע‪ ,‬יארן שפעטער האט מען‬ ‫נאך געזען די מקום חרוב פון דעם קירכע און עס‬ ‫הרה"ק רבי אליקים געץ מאוסטראה זי"ע‪ ,‬ממלא‬ ‫איז געווען א זכרון פון דעם גרויסן נס‪ ,‬כן יאבדו כל‬ ‫מקום אביו‪,‬‬ ‫אויביך השם‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי פנחס מאוסטראה זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי נחמן זי"ע‪,‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ' תשרי ד' דחוה"מ סוכות‬ ‫הרה"ק רבי יהודה לייב מבארדיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תקנ"א‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין דעם ביה"ח‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת יענטא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫אין שטאט אוסטראה‪.‬‬ ‫רבי אברהם ב"ר צבי מפאווליטש זי"ע‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ווי באוויסט איז דער צדיק וקדוש רבי ייבי זי"ע‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫נסתלק געווארן חוה"מ סוכות‪ ,‬און יענעם טאג פון‬ ‫די פטירה איז דער צדיק געלעגן מיט גרויסע‬ ‫מעשיות‬ ‫יסורים אין בעט וואס איז געווען אין די סוכה‪ ,‬ווייל‬ ‫וויבאלד דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן גאר‬ ‫איין שבת קודש ביים טיש האט מען געזען א‬ ‫שטארק עוסק געווען אין די מצוה פון סוכה‪,‬‬ ‫שמייכל אויפן פנים פונעם הייליגען צדיק וקדוש‬ ‫רבי ייבי מאוסטראה זי"ע‪ ,‬נאכן טיש האט ער‬ ‫האט ער געזאגט פאר זיינע מקורבים‪ ,‬אז ווי‬ ‫מסביר געווען פאר די חסידים וואס דא איז פאר‬ ‫לאנג ער ליגט אין די סוכה קען ער נישט נפטר‬ ‫געקומען‪.‬‬ ‫ווערן‪ ,‬ווייל זיין נשמה וויל זיך נישט טיילן פון גרויס‬ ‫די לעצטע טעג איז נפטר געווארן א איד פון‬ ‫הנאה פון די סוכה‪ ,‬האט מען צו געטראגן די בעט‬ ‫שטאט‪ ,‬וואס איז געווען א גרויסער מתמיד וואס‬ ‫אינטער א וואנט וואס דארט איז נישט געווען כשר‬ ‫די סוכה‪ ,‬און דאן האט דער צדיק צוריק געגעבן זיין‬ ‫איז געזעצן און עוסק געווען בתורה מיט א‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער האט געהאט א מנהג טוב‪,‬‬ ‫הייליגע נשמה ליוצרה‪.‬‬ ‫אז יעדן טאג האט ער פארמאכט די גמרא פאר איין‬ ‫עס ווערט געברענגט א מעשה נורא וואס האט‬ ‫שעה‪ ,‬און איז ארום געגאנגען נאך געלט פאר די‬ ‫עניים פון שטאט‪ ,‬דער איד האט זיין גאנץ לעבן‬ ‫גע'רעש'ט אינעם שטאט ביי די לוי פונעם הייליגען‬ ‫צדיק‪ ,‬דארט אין שטאט אוסטראה איז געווען א‬ ‫געשפירט ביי זיך‪ ,‬אז ער איז מבטל תורה מיט דעם‬ ‫בית עבודה זרה וואס איז געווען אויפן וועג צום‬ ‫וואס ער גייט נאך געלט יעדן טאג די שעה‪ ,‬ווייל ער‬ ‫האט באמת געוואלט ענדערש זיצן און לערנען‪,‬‬ ‫בית החיים‪ ,‬און די רשעים די גוים האבן געהאט א‬ ‫מנהג‪ ,‬אז ווען מען איז דורך יענעם גאס מיט א מיטה‬ ‫אבער ער האט נישט געוואלט מבטל זיין דעם מנהג‪,‬‬ ‫פון א איד א נפטר‪ ,‬האבן די גוים אנגעצינדן די‬ ‫און ער האט ווייטער אנגעהאלטן דעם מנהג‪.‬‬ ‫גלעקלעך פון דעם קורכע‪ ,‬כדי צו צושטערן דעם‬ ‫יעצט איז דער איד ארויף געקומען בעולם‬ ‫לוי‪ ,‬און דאס איז געווען א שרעקליכע בזיון המת‪.‬‬ ‫העליון‪ ,‬און די בית דין של מעלה האט אנגעהויבן‬ ‫אפ וועגן די מצוות און די עבירות פון דעם איד‪ ,‬צו‬ ‫ביי די לוי' פון דעם צדיק האבן די גוים‬ ‫זעהן ווי מען זאל דעם נשמה שיקן אין גיהנום‬ ‫אנגעהאלטן זייער מנהג‪ ,‬און אנגעצונדען די‬ ‫אדער אין גן עדן‪ ,‬די מצב האט אויס געזען זייער‬ ‫גלעקלעך‪ ,‬דאן האט זיך דער צדיק אויפגעזעצט‬ ‫שמאל‪ ,‬ווייל די עבירות האבן ליידער איבער‬ ‫אויף זיין מיטה‪ ,‬און געהייסן מען זאל ברענגען א‬ ‫געוואויגען די מצוות‪ ,‬און ליידער האט אפיל זיין כח‬ ‫געוויסן ספר‪ ,‬און ער האט מעיין געווען אין דעם‬ ‫התורה נישט געקענט מכריע זיין לטובה‪.‬‬ ‫ספר‪ ,‬דאן האט זיך דער צדיק צוריק געלייגט אויפן‬ ‫מיטה‪.‬‬ ‫אבער דאן זענען געקומען די אלע מלאכים‬ ‫וואס זענען באשאפן געווארן‪ ,‬פון די אלע שעות‬ ‫דאן האט מען געהערט א שרעקליכע רעש‬ ‫וואס ער איז יעדן טאג ארום געגאנגען נאך געלט‬ ‫קומען פון די קירכע‪ ,‬און פלוצלונג איז די גאנצע‬ ‫‪67‬‬ ‫מקאריץ זי"ע האט געוואוינט אין שטאט‬ ‫פאר די ארימעלייט פון שטאט‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫אוסטראה‪ ,‬האט ער געהאט א מנהג צו גיין ביינאכט‬ ‫אנגעהויבן ברענגען די אלע שעות צום בית דין של‬ ‫נאך חצות אין די מקו' זיך טובל'ן‪.‬‬ ‫מעלה‪ ,‬און די וואגשאהל האט איבער געוואויגן צו‬ ‫די זייט פון די מצוות‪ ,‬און מען האט דעם איד‬ ‫פארן איד וואס האט קער גענומען פון די מקו'‬ ‫געשיקט אין גן עדן און זכות פון דעם מצוות צדקה‪,‬‬ ‫איז געווען זייער שווער זיך צו מטריח זיין יעדע‬ ‫און דערפאר האט דער צדיק געלאכט אינמיטן פירן‬ ‫נאכט צו קומען אויף מאכן דעם מקו' פאר רבי‬ ‫טיש‪.‬‬ ‫פנחס‪ ,‬האט ער אויס געלערנט פאר רבי פנחס‪ ,‬ווי‬ ‫•••‬ ‫אזוי מען מאכט אויף די מקו'‪ ,‬אזוי האט ער זיך‬ ‫איינמאל האט מען געברענגט צום גאון רבי ייבי‬ ‫נישט געברויכט מטריח זיין‪.‬‬ ‫מאוסטראה זי"ע א ארימאן פון שטאט וואס האט‬ ‫זייער פארשעמט די ראשי הקהלה פון שטאט‪ ,‬און‬ ‫איין נאכט ווען דער הייליגער צדיק רבי פנחס‬ ‫מען האט געבעטן‪ ,‬אז דער גאון זאל זאגן מיט וואס‬ ‫איז געקומען אין די מקו'‪ ,‬איז דער טיר ארויף‬ ‫מען זאל אים באשטראפן אויף דעם‪.‬‬ ‫געפאלן אויף אים‪ ,‬און ער איז ליידער רח"ל אראפ‬ ‫געפאלן אויף דער ערד און נפטר געווארן‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער צדיק געזאגט‪ ,‬דער איד‬ ‫האט דאך נישט קיין געלט ער איז דאך א ארימאן‪,‬‬ ‫דער הייליגער צדיק וקדוש רב ייבי‬ ‫איך וואלט געזאגט‪ ,‬אז מען זאל אים מאכן פאר א‬ ‫מאוסטראה זי"ע האט דאס גלייך מרגיש געווען‪,‬‬ ‫קורצע צייט אלס ראש הקהל פון שטאט‪ ,‬דורך דעם‬ ‫און ער איז גלייך געלאפן צום מקו'‪ ,‬און שטייענדיג‬ ‫וועט ער שפירן ווי שווער עס איז צו עוסק זיין‬ ‫דארט האט ער זיך אנגערופן‪.‬‬ ‫בצרכי ציבור‪ ,‬און דאן וועט ער באגרייפן וואס ער‬ ‫האט שלעכטס געטון‪.‬‬ ‫"רבונו של עולם איך וועל מיך נישט אוועק רירן‬ ‫•••‬ ‫פון דעם פלאץ‪ ,‬ביז דער רבי פנחס שטייט אויף א‬ ‫א שטיק צייט נאך דעם פטירה פונעם הייליגען‬ ‫לעבעדיגער פון זיין פלאץ‪ ,‬און איך בין דיר מבטיח‪,‬‬ ‫צדיק וקדוש רבי ייבי מאוסטראה זי"ע‪ ,‬האט אויס‬ ‫אז די וועסט נאך האבן אסאך נחת פון רבי פנחס"‪,‬‬ ‫געבראכן א גרויסע פייער אין שטאט אוסטראה‪,‬‬ ‫כך הוה דער רבי פנחס מקאריץ איז צוריק‬ ‫עס איז געווען א גרויסע צעמישעניש אין שטאט‪,‬‬ ‫לעבעדיג געווארן‪.‬‬ ‫ווייל דער עולם איז געווען פארלוירען וואס מען‬ ‫•••‬ ‫זאל דא טון‪.‬‬ ‫ווי באקאנט איז דער הייליגער צדיק רבי ייבי‬ ‫מאוסטראה זי"ע געווען א גרויסער בעל מכניס‬ ‫פלוצלונג איז אנגעקומען דער מושל העיר‪,‬‬ ‫אורח‪ ,‬און געטאן הכנסת אורחים אויף א‬ ‫און ער האט אפיר געזיכט דעם רב פון שטאט‪ ,‬און‬ ‫געוואלדיגע אופן‪.‬‬ ‫ער האט מיט אים ארום שפאצירט צווישן די‬ ‫הייזער וואס האבן געברענט‪ ,‬אבער ווען ער האט‬ ‫האט איינע פון די צדיקים געזאגט‪ ,‬אז מען‬ ‫גענדיגט ארום גיין‪ ,‬האט זיך דער מושל אנגערופן‪,‬‬ ‫האט אמאל אויסגערופן אין הימל‪ ,‬אז מען זאל געבן‬ ‫דאס איז נישט דער זעלבער ראבינער‪.‬‬ ‫כבוד פאר רבי ייבי‪ ,‬ווייל ער איז א גרויסער בעל‬ ‫מכניס אורח אזוי ווי אברהם אבינו ע"ה‪ ,‬האט דער‬ ‫און דער מושל האט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫שטן געזאגט‪ ,‬אז מען דארף אים קודם‬ ‫פריערדיגער רב פון שטאט וואס איז געווען רבי ייבי‬ ‫אויספראבירן מיט א נסיון‪.‬‬ ‫זי"ע האט געלעבט‪ ,‬האט אויס געבראכן א פייער אין‬ ‫שטאט אוסטראה‪ ,‬דאן איז דער מושל ארום מיטן רב‬ ‫האט מען אין הימל מסכים געווען‪ ,‬און דער‬ ‫אין די גאנצע שטאט‪ ,‬און צו יעדן הויז וואס דער רב‬ ‫שטן איז אראפ געקומען אלס א גרויסער ארימאן‬ ‫איז אנגעקומען האט זיך די פייער גלייך פארלאשן‪.‬‬ ‫מיט שמיציגע קליידער‪ ,‬און ער איז געקומען אין‬ ‫•••‬ ‫שטאט אוסטראה‪ ,‬די שטאט מענטשן האבן שוין‬ ‫הרה"ק רבי דוד משה מטשורטקוב זי"ע האט‬ ‫געוויסט‪ ,‬אז א אורח וואס קיינער האט נישט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער צדיק רבי פנחס‬ ‫‪68‬‬ ‫געהאט פון דעם פסק דין‪ ,‬און אלע דריי האבן‬ ‫געוואלט נעמען‪ ,‬האט מען געשיקט צו רבי ייבי‪,‬‬ ‫גע'פסק'נט‪ ,‬אז דער איד ברויך זיין א עושר‪ ,‬און אזוי‬ ‫ווייל ער האט יעדן אורח אריין גענומען‪.‬‬ ‫וועט ער מער נישט טון אזאנע זאכן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער שטן געפייניגט דעם צדיק דעם‬ ‫אין ספר שבחי רבי ייבי ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫גאנצן שבת וואס ער איז דארט געווען‪ ,‬אבער דער‬ ‫איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי ייבי זי"ע זייער‬ ‫הייליגער צדיק רבי ייבי האט זיך נישט וויסענדיג‬ ‫קראנק געווארן‪ ,‬אז ער האט שוין כמעט פארלוירן‬ ‫געמאכט‪ ,‬נאר ער האט דעם גאסט גאר שטארק‬ ‫זיין כח הדיבור‪ ,‬איז די טאכטער פונעם צדיק‬ ‫מכבד געווען און געברענגט וויפיל עסן ער האט‬ ‫אריבער געלאפן צום שטוב פון הרה"ק רבי פנחס‬ ‫געבעטן‪ ,‬ביז דער שטן האט געזען‪ ,‬אז ער קען אים‬ ‫מקאריץ זי"ע און מזכיר געווען דעם טאטן‪.‬‬ ‫נישט מכשל זיין מיט דעם נסיון‪ ,‬האט דער שטן‬ ‫בלית ברירה געמיזט מודה זיין צום כריז אין הימל‪,‬‬ ‫האט דער צדיק רבי פנחס מקאריץ געהייסן‬ ‫אז מען זאל מכבד זיין דעם רבי ייבי‪ ,‬ווייל ער איז‬ ‫פארן טאכטער‪ ,‬אז זי זאל שנעל אריבער לויפן אין‬ ‫מקיים דעם מצווה פון הכנסת אורחים בשלימות‪.‬‬ ‫שטוב‪ ,‬און זי זאל אפקאכן דעם מאכל‪" ,‬רעטשענע‬ ‫•••‬ ‫ווארעניקעס"‪ ,‬און מען זאל דאס געבן צו עסן פארן‬ ‫ווי עס איז באקאנט‪ ,‬אז ביי די גרויסע חתונה‬ ‫טאטן‪ ,‬און ער וועט בעזהשי"ת געזונט ווערן‪.‬‬ ‫אין הוסיאטין האט פאסירט‪ ,‬אז איינע פון די‬ ‫חסידים האט צעשניטן דעם בעקיטשע פונעם‬ ‫און דער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע האט‬ ‫הייליגען צדיק דער טריסקער מגיד זי"ע‪ ,‬ווייל דער‬ ‫געזאגט די סיבה פארוואס מען זאל פארן צדיק‬ ‫טריסקער מגיד האט געהאט א שענערע‬ ‫געבן די עסן‪ ,‬ווייל די מאכל איז געקומען בעולם‬ ‫בעקיטשע פונעם הוסיאטענער זי"ע‪ ,‬און עס איז‬ ‫העליון‪ ,‬און מקטרוג געווען אויפן צדיק‪ ,‬אז ער האט‬ ‫געווארן א גרויסע רעש‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫נאך די יאר נישט געגעסן פון די מאכל‪ ,‬און ער האט‬ ‫הוסיאטענער האט געהייסן‪ ,‬אז ווער עס האט‬ ‫דורך דעם נאכנישט מתקן געווען די מאכל בעולם‬ ‫געטון דעם עוולה זאל זיך ארויס שטעלן‪.‬‬ ‫העליון‪.‬‬ ‫און דאן זענען די דריי צדיקים דער הייליגער‬ ‫און דערפאר האט דער צדיק רבי פנחס‬ ‫הוסיאטענער זי"ע דער טריסקער מגיד זי"ע און‬ ‫הרה"ק רבי יעקעלע מהארמנוב זי"ע אריין אין‬ ‫געהייסן‪ ,‬מען זאל די מאכל געבן צו עסן פארן‬ ‫צדיק‪ ,‬און כך הוה‪ ,‬גלייך איז דער צדיק צוריק‬ ‫שטוב‪ ,‬און די דריי צדיקים האבן גערעדט צווישן‬ ‫געזונט געווארן‪ ,‬פון דעם קען מען זעהן דעם‬ ‫זיך‪ ,‬וואס מען זאל טון מיט דעם חסיד‪ ,‬האט רבי‬ ‫יעקעלע מהרימנוב זי"ע געזאגט‪ ,‬ביים צדיק‬ ‫גרויסן כח פון דעם צדיק‪ ,‬אז ער האט מיט יעדע ריר‬ ‫מתקן געווען גרויסע זאכן בעולם העליון‪ ,‬עד כדי‬ ‫וקדוש רבי ייבי מאוסטראה זי"ע האט אמאל‬ ‫כך‪ ,‬אז א מאכל האט געהאט טענות אויפן צדיק אז‬ ‫פאסירט‪ ,‬אז א איד האט זייער פארשעמט דעם‬ ‫ראש הקהל‪ ,‬און דער ראש הקהל איז אריין צום‬ ‫ער האט דאס נישט געגעסן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫צדיק רבי ייבי זי"ע און דערציילט וואס דער איד‬ ‫דער טאטע פונעם צדיק רבי ייבי איז געווען‬ ‫האט געטון‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יהודה לייב זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען א‬ ‫האט דער צדיק רבי ייבי זי"ע געזאגט פארן‬ ‫למדן נפלא און א גאון בתורה‪ ,‬דער צדיק רבי יהודה‬ ‫ראש הקהל‪ ,‬וואס ווילסטו פון דעם ארימאן‪ ,‬ער איז‬ ‫לייב איז די גאנצע טאג געזעצן און עוסק געווען‬ ‫דאך אזוי צובראכן ער האט נישט קיין פרנסה‪,‬‬ ‫בתורה אין א געוואלדיגע דחקות מיט א מסירת‬ ‫דערפאר שרייט ער און פארשעמט דיך‪ ,‬און דער‬ ‫נפש ממש‪ ,‬איין יאר ווען עס איז געקומען דעם יו"ט‬ ‫צדיק האט געהייסן פארן ראש הקהל‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫פסח‪ ,‬איז אין שטוב פון דעם צדיק נישט געווען‬ ‫געבן א שיינע נתינה פארן ארימאן‪ ,‬און אזוי וועט ער‬ ‫אפילו א פרוטה מיט וואס יו"ט צו מאכן‪ ,‬איז דער‬ ‫מער נישט זיין צובראכן‪.‬‬ ‫צדיק אריבער אין ביהמ"ד‪ ,‬און זיך געזעצט לערנען‬ ‫מיט גרויס בטחון און אמונה‪ ,‬אז דער גרויסער‬ ‫די צדיקים דער הייליגער טריסקער מגיד און‬ ‫באשעפער וועט אים נישט פארלאזן‪.‬‬ ‫דער הייליגער הוסיאטענער זי"ע האבן זייער הנאה‬ ‫‪69‬‬ ‫•••‬ ‫פלוצלונג קומט אן א פרעמדער גאסט צום‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק רבי ייבי זי"ע‬ ‫שטוב פונעם צדיק‪ ,‬און ער בעט די רעבעצין‪ ,‬אז ער‬ ‫געהאט א מנהג‪ ,‬אז ער פלעגט קויפן א פשוטע‬ ‫וויל זייער קומען צו זיי אין שטוב אויף פסח‪ ,‬האט‬ ‫אתרוג יעדעס יאר‪ ,‬און דאס אריין געלייגט אינעם‬ ‫די רעבעצין געזאגט פארן גאסט‪ ,‬אז זי וועט אים‬ ‫קעסטל ביי זיך אין שטוב‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫גערן נעמען צו זיי אין שטוב‪ ,‬אבער לרש אין כל עס‬ ‫מקפיד געווען‪ ,‬אז קיין שום מענטש זאל דעם‬ ‫איז נישט דא קיין שום צרכי יו"ט ביי זיי אין שטוב‪.‬‬ ‫אתרוג נישט אן רירן ביז יו"ט‪ ,‬און לפלא האט דער‬ ‫צדיק יו"ט צופרי געהאט דעם שענסטן אתרוג אין‬ ‫האט דער גאסט געזאגט‪ ,‬אז ער איז גרייט צו‬ ‫גאנץ אוסטראה‪ ,‬אבער דער צדיק וקדוש רבי פנחס‬ ‫געבן פאר צרכי יו"ט‪ ,‬אבער בתנאי‪ ,‬אז מען וועט‬ ‫מקאריץ זי"ע האט יא מקפיד געווען‪ ,‬און געקויפט‬ ‫נישט עסן דעם סעודה אן אים‪ ,‬און די רעבעצין‬ ‫יעדעס יאר א גאר שיינעם אתרוג און זיך געלאזט‬ ‫האט בלית ברירה גענומען א מטבע פון דעם גאסט‪.‬‬ ‫קאסטן אסאך געלט‪.‬‬ ‫דאן איז די רעבעצין געגאנגען איינקויפן‬ ‫איין יאר האט פאסירט‪ ,‬אז מען האט אינעם‬ ‫לכבוד יו"ט‪ ,‬אבער לפלא ווען די רעבעצין איז‬ ‫גאנצן געגענט פון אוסטראה נישט געקענט טרעפן‬ ‫צוריק אהיים געקומען פון געשעפט‪ ,‬האט זי צוריק‬ ‫א מהודר'דיגע אתרוג‪ ,‬דער צדיק רבי פנחס‬ ‫געטראפן די מטבע ביי זיך אין טאש‪ ,‬און אזוי איז‬ ‫מקאריץ האט געהאט גרויס צער פון דעם‪ ,‬אפאר‬ ‫געשען אפאר מאל‪ ,‬האט זי שוין געזען‪ ,‬אז דער איד‬ ‫טאג בעפאר יו"ט‪ ,‬איז דער צדיק רבי פנחס‬ ‫וואס איז דא געקומען צו גאסט איז א איש קדוש‬ ‫מקאריץ אריבער צום שטוב פון רבי ייבי זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫מאוד‪.‬‬ ‫דארט אין שטוב נאר געווען דער זון פונעם צדיק‬ ‫רבי אליקים געציל זי"ע‪ ,‬וואס איז נאך געווען א‬ ‫ווען דער צדיק רבי יהודה לייב איז אהיים‬ ‫קליין קינד‪ ,‬און דער צדיק רבי פנחס האט געבעטן‪,‬‬ ‫געקומען ביינאכט נאכן דאווענען‪ ,‬איז ער געווען‬ ‫אז ער וויל זעהן דעם טאטן'ס אתרוג‪ ,‬אבער דער‬ ‫גאר בשמחה זעענדיג אז די הויז איז געגרייט צום‬ ‫קינד האט פון גרויס פחד פון זיין גרויסן טאטן‬ ‫יו"ט און די טיש איז געדעקט לכבוד יו"ט‪.‬‬ ‫נישט געוואלט צו רירן צום אתרוג‪.‬‬ ‫האט די רעבעצין דערציילט‪ ,‬די גאנצע מעשה‬ ‫האט דער קינד געוויזן פאר רבי פנחס מקאריץ‬ ‫מיטן גאסט‪ ,‬און אז דער גאסט האט געגעבן דאס‬ ‫דעם קעסטיל ווי דער אתרוג ליגט‪ ,‬און דער‬ ‫געלט נאר בתנאי‪ ,‬אז מען ווארט אויף אים מיט די‬ ‫הייליגער צדיק רבי פנחס האט מיט צוויי פינגער'ס‬ ‫סעודה‪ ,‬אבער אזוי ווארטענדיג אויפן גאסט האט‬ ‫אויפגעהויבן דעם אתרוג‪ ,‬און ער האט געזען‪ ,‬אז‬ ‫דער צדיק געזעהן‪ ,‬אז באלד איז שוין חצות און מען‬ ‫דאס אתרוג איז אפילו נישט כשר אין זיינע אויגן‪,‬‬ ‫ברויך דאך עסן די אפיקומן פאר חצות‪.‬‬ ‫און דער צדיק האט גלייך צוריק געלייגט דעם‬ ‫אתרוג אויפן פלאץ‪ ,‬לפלא יו"ט צופרי ווען דער‬ ‫בלית ברירה האט זיך דער צדיק געזעצט צום‬ ‫צדיק רבי ייבי האט ארויס גענומען דעם אתרוג‪,‬‬ ‫סדר און אפ געראכטן א סדר בשמחה רבה‪ ,‬נאכן‬ ‫האט ער גלייך געפרעגט‪ ,‬ווער האט צו גערירט צום‬ ‫סדר האט דער צדיק איינגערימעלט ביים טיש‪ ,‬און‬ ‫אתרוג‪.‬‬ ‫פלוצלונג איז דער גאסט אנגעקומען‪ ,‬און ער האט‬ ‫זיך קודם זייער געבייזערט אז מען האט נישט‬ ‫האט דער זון מיט גרויס פחד דערציילט די‬ ‫געהאלטן דעם תנאי אז מען וועט ווארטן אויף אים‪.‬‬ ‫גאנצע מעשה מיטן צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער צדיק רבי ייבי געוויזן פארן זון‪ ,‬אז דאס‬ ‫אבער דאן איז דער איד צו געגאנגען צום‬ ‫אתרוג איז געווען א הדר ממש‪ ,‬אבער אויף די פלאץ‬ ‫בעטל‪ ,‬ווי זייער בן יחיד דער קינד יעקב יוסף איז‬ ‫ווי דער צדיק רבי פנחס מקאריץ האט אנגערירט‬ ‫געלעגן‪ ,‬און ער האט געבענטשט דעם קינד‪ ,‬און דאן‬ ‫מיט די צוויי פינגער'ס‪ ,‬איז געווען א סימן פון צוויי‬ ‫איז דער גאסט נעלם געווארן‪ ,‬און דער קינד איז‬ ‫פלעקן‪ ,‬און דער צדיק רבי פנחס מקאריץ האט‬ ‫אויס געוואקסן דער צדיק וקדוש רבי ייבי‬ ‫יענעם יאר נישט געהאט קיין אתרוג‪ ,‬און האט‬ ‫מאוסטראה זי"ע‪.‬‬ ‫‪70‬‬ ‫דער צדיק געדאווענט מיט אזא מורא'דיגע‬ ‫מקיים געווען דעם מצוה פון נטילות לולב אתרוג‪,‬‬ ‫התלהבות און מיט אזעלכע טיפע קרעכצן וואס‬ ‫מיטן אתרוג פון רבי ייבי זי"ע‪.‬‬ ‫האבן גערירט די טיפסטע סטרונעס פונעם הארץ‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ער האט אויסגעשריגן די ווערטער מיט אזא קול‬ ‫אין ספר מסורת חסידים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫און אזא כח‪ ,‬אז די שיבן פון די פענסטער אין בית‬ ‫ווען דער צדיק רב ייב"י מאוסטראה זי"ע איז נאך‬ ‫המדרש האבן אנגעהויבן צו ציטערן‪ ,‬ביז עטליכע‬ ‫געווען א יונגערמאן‪ ,‬האט ער געהערט פון די‬ ‫גלאזער זענען צעפלאצט געווארן פון דער‬ ‫גרויסע הייליגקייט פונעם בעל שם טוב הקדוש‬ ‫געוואלדיגע קול און היליכיגע כח פון זיין תפילה‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ער האט מחליט געווען צו פארן קיין‬ ‫דער עולם אין שול איז געשטאנען פארציטערט‪,‬‬ ‫מעזיבוז כדי צו זען דעם אור הגדול מיט די‬ ‫און אלע הערצער זענען צעגאנגען אין תשובה ווען‬ ‫אייגענע אויגן‪.‬‬ ‫זיי האבן צוגעזען ווי א איד רעדט צום רבונו של‬ ‫עולם מיט א מסירות נפש ממש‪.‬‬ ‫אויפן וועג האט ער צו זיך געטראכט "וויאזוי‬ ‫•••‬ ‫וועל איך וויסן צי דער בעש"ט איז טאקע אן‬ ‫אין ספר שיחות צדיקים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אמת'ער בעל מופת מיט רוח הקודש"‪ ,‬האט דער‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער מגיד פון מעזריטש‬ ‫צדיק ביי זיך געמאכט א סימן‪" ,‬אז אויב ווען איך‬ ‫געקומען צו פארן אויף א שבת קיין אוסטראה‪,‬‬ ‫קום אן‪ ,‬וועט מיר דער בעל שם טוב גלייך זאגן א‬ ‫פרייטאג צונאכטס פאר קבלת שבת‪ ,‬איז דער בית‬ ‫תורה וואס וועט ענטפערן אויף א שווערע קושיא‬ ‫המדרש געווען פיל געפאקט מיט מענטשן‪ ,‬און‬ ‫וואס דרייט מיר שוין לאנג אין קאפ אויפן רמב"ם‪,‬‬ ‫מען האט געבעטן פונעם צדיק רב ייב"י )וואס איז‬ ‫וועל איך וויסן אז זיין קדושה איז עפעס‬ ‫דעמאלט געווען דער מגיד מישרים פון שטאט( אז‬ ‫אויסערגעווענליך"‪.‬‬ ‫ער זאל זאגן א דרשה פארן עולם לכבוד דעם‬ ‫גרויסן גאסט‪.‬‬ ‫ער קומט אן קיין מעזיבוז‪ ,‬גייט צו צום בעל‬ ‫שם טוב'ס הויז‪ ,‬און שטעלט זיין פוס אויפן שוועל‬ ‫דער צדיק רביי ייב"י איז ארויף אויפן עמוד‪,‬‬ ‫פון דער טיר‪ ,‬נאך פאר ער האט באוויזן צו זאגן‬ ‫און אנשטאט לאנגע פלפולים‪ ,‬האט ער אנגעהויבן‬ ‫שלום עליכם‪ ,‬דרייט זיך דער בעש"ט אויס צו אים‬ ‫רעדן פשוט'ע הארציגע ווערטער איבער יראת‬ ‫און רופט זיך אן מיט א שמייכל‪" ,‬שלום עליכם ר'‬ ‫שמים‪ ,‬שמירת שבת‪ ,‬און ווי וויכטיג עס איז אז א‬ ‫יעקב יוסף! איר ווייסט‪ ,‬דער רמב"ם שרייבט דאך‬ ‫איד זאל תשובה טון און זיך האלטן ריין פון‬ ‫אין הלכות"‪ ,‬און דער בעל שם טוב האט תיכף‬ ‫עבירות‪ ,‬ער האט גערעדט מיט אזא אמת און מיט‬ ‫אויסגעשמועסט די גאנצע קושיא וואס דער רב‬ ‫אזעלכע הייסע טרערן‪ ,‬אז אינמיטן די דרשה האט‬ ‫ייב"י האט געטראכט‪ ,‬און געגעבן א לעכטיגן‪,‬‬ ‫איין איד אנגעהויבן וויינען‪ ,‬נאכדעם נאך איינער‪,‬‬ ‫קלארן תירוץ דערויף‪ ,‬דער רב ייב"י איז געווארן‬ ‫ביז דער גאנצער בית המדרש האט אויסגעבראכן‬ ‫אינגאנצן איבערגענומען‪ ,‬זיין הארץ האט‬ ‫אין א געוואלדיגע געוויין פון תשובה‪.‬‬ ‫געציטערט פון גרויס יראת הכבוד‪ ,‬און ער איז‬ ‫געבליבן צוגעקלעבט צום בעש"ט מיט אן‬ ‫נאך דער דרשה האט דער הייליגער מגיד פון‬ ‫אומבאשרייבליכע דביקות‪.‬‬ ‫מעזריטש אויסגעדריקט זיין גרויסע הנאה און‬ ‫•••‬ ‫געזאגט‪" ,‬דאס מיינט אן אמת'ע דרשה‪ ,‬ווען די‬ ‫אין די ספרי זכרון לקהילת אוסטראה ווערט‬ ‫ווערטער גייען ארויס פון אן ערליכן‪ ,‬ריינעם הארץ‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רב ייב"י מאוסטראה זי"ע‬ ‫גייען זיי אריין גלייך אין די הערצער פון די צוהערער‬ ‫איז געווען באקאנט מיט זיין פייערדיגע עבודה‬ ‫און ברענגען זיי נענטער צום באשעפער"‪.‬‬ ‫ביים דאווענען‪ ,‬ווען ער האט געדאווענט‪ ,‬האט ער‬ ‫•••‬ ‫פארגעסן פון דער גאנצער וועלט און געשריגן און‬ ‫אין די ספרי תולדות החסידות ווערט‬ ‫געוויינט ווי א קינד פאר זיין טאטן‪.‬‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז עס ווערט דערציילט אין די‬ ‫חסידישע מקורות‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רב ייב"י‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין יום כיפור ביי דער‬ ‫מאוסטראה זי"ע האט זיך געפירט מיט א‬ ‫תפילה פון "כל נדרי" אין שטאט אוסטראה‪ ,‬האט‬ ‫‪71‬‬ ‫געזען בלויז א פשוט'ן האלצערנעם טיש‪ ,‬א באנק‬ ‫שרעקליכע שמירת עיניים‪ ,‬ער האט אזוי שטארק‬ ‫צום זיצן‪ ,‬און גאר גרויסע הויפנס מיט ספרים‪ ,‬און‬ ‫אפגעהיטן די אויגן פון קוקן אויף עפעס וואס‬ ‫קיין שום שיינקייט אדער באקוועמליכקייט פון די‬ ‫פעלט נישט אויס‪ ,‬אז ער האט כמעט נישט‬ ‫וועלט האט דארט נישט עקזעסטירט‪.‬‬ ‫געקענט די פנימ'ער פון מענטשן וואס זענען‬ ‫געשטאנען ארום אים‪..‬‬ ‫דער נגיד האט אים געוואלט געבן א גרויסן‬ ‫סכום געלט אז ער זאל זיך קענען קויפן שענערע‬ ‫אפילו זיינע אייגענע בני בית אדער מקורבים‬ ‫בגדים און אביסל מסדר זיין די שטוב‪ ,‬האט דער‬ ‫וואס האבן געוואוינט אין שטאט יארן לאנג‪,‬‬ ‫צדיק רב ייב"י זיך אנגערופן מיט גרויס קדושה און‬ ‫פלעגט ער אפטמאל קוים דערקענען בלויז לויטן‬ ‫תמימות‪" ,‬איך דארף דאס נישט‪ ,‬אין דער וועלט‬ ‫בליק‪ ,‬נאר לויט זייער קול אדער זייער גאנג‪ ,‬ער‬ ‫דארף מען נאר אזויפיל וויפיל מען דארף צו קענען‬ ‫האט שטענדיג געהאט די אויגן אראפגעלאזט צו‬ ‫דינען דעם באשעפער מיט א ריין הארץ‪ ,‬מער פון‬ ‫דער ערד‪ ,‬מיט א פחד און אימה פאר די שכינה‬ ‫דעם איז נאר א משא און א מניעה צו קדושה"‪ ,‬ער‬ ‫הקדושה‪ ,‬אויף אים פלעגן די צדיקים זאגן דעם‬ ‫האט נאר מסכים געווען צו נעמען א קליין ביסל‬ ‫פסוק‪) ,‬ישעיהו ל"ג ט"ו( "וְ ע ֵֹצם ֵעינָ יו ֵמ ְראוֹת ְבּ ָרע"‪,‬‬ ‫וואס איז געווען נויטיג אויף יענעם טאג פאר ברויט‬ ‫ווייל דער צדיק האט זיך אויסגעלערנט צו לעבן‬ ‫און וואסער‪ ,‬און דאס איבריגע האט ער געהייסן‬ ‫אויף א וועג וואס די אויגן האבן גארנישט געזען‬ ‫פארטיילן פאר אלמנות און יתומים אין שטאט‪.‬‬ ‫אויסער ספרים און די הייליגע אותיות פון די תורה‬ ‫•••‬ ‫הקדושה‪.‬‬ ‫אין די תולדות גדולי וואהלין ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אז עס איז געווען א חשוב'ער איד אין דער געגנט‬ ‫אין די הקדמה פונעם ספר מורא מקדש ווערט‬ ‫פון אוסטראה וואס איז שוין געווען חתונה געהאט‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז די קדושה פון זיין דאווענען איז‬ ‫העכער פופצן יאר און נישט זוכה געווען צו קיין‬ ‫געווען עפעס וואס האט איבערגעלאזט א ציטער‬ ‫קינדער‪ ,‬דער איד און זיין ווייב זענען ארומגעפארן‬ ‫אין יעדן וואס האט דאס צוגעזען‪ ,‬ווען ער פלעגט‬ ‫צו דאקטוירים און עוסק געווען אין פילע סגולות‪,‬‬ ‫שטיין ביים עמוד‪ ,‬פלעגט זיין גאנצער קערפער‬ ‫אבער גארנישט האט נישט געהאלפן‪ ,‬און זייער‬ ‫ציטערן פון קאפ ביז די פיס ממש ווי א בלעטל אין‬ ‫צער איז געווען גאר גרויס‪.‬‬ ‫די ווינט‪.‬‬ ‫איין טאג איז דער איד געקומען צום צדיק רבי‬ ‫עס איז געווען באקאנט אין שטאט אוסטראה‪,‬‬ ‫ייב"י מאוסטראה זי"ע‪ ,‬און מיט ביטערע בכיות‬ ‫אז ווען ער פלעגט זאגן די ברכות התורה אדער‬ ‫געבעטן א ישועה‪ ,‬אז ער זאל שוין געהאלפן ווערן‬ ‫אנהייבן ברוך שאמר‪ ,‬האט מען פשוט מורא געהאט‬ ‫מיט א קינד‪ ,‬דער צדיק האט אים אויסגעהערט‬ ‫צו שטיין לעבן אים‪ ,‬זיין פנים פלעגט טוישן פארבן‪,‬‬ ‫מיט א טיפן קרעכץ‪ ,‬פארמאכט די אויגן און זיך‬ ‫איין מאל רויט ווי פייער און איין מאל בלאס פאר‬ ‫פארטראכט אויף עטליכע מינוט אין דביקות‪.‬‬ ‫שרעק פון ג‪-‬טליכקייט‪ ,‬ער אליין שרייבט אין זיינע‬ ‫דערנאך האט זיך דער רב ייב"י אנגערופן צו אים‪,‬‬ ‫הייליגע ספרים )אין "רב ייב"י" און אין "מורא‬ ‫"גיי אהיים צו דיין שטוב‪ ,‬און זאלסטו מקבל זיין‬ ‫מקדש"(‪ ,‬גאר הארבע און הייליגע ווערטער וויאזוי‬ ‫אויף זיך צו זיין נזהר בקדושת בית המדרש‪ ,‬נישט‬ ‫א איד דארף ציטערן פארן מלך מלכי המלכים‪ ,‬און‬ ‫צו רעדן קיין שום דברים בטלים ביים דאווענען און‬ ‫ער האט דאס מקיים געווען יעדע רגע ביים‬ ‫קריאת התורה‪ ,‬און זאלסט פארטיילן צדקה פאר‬ ‫דאווענען‪ ,‬אן קיין שום פניות אדער מחשבה זרות‪.‬‬ ‫עניים הגונים בהצנע לכת‪ ,‬און דער באשעפער וועט‬ ‫•••‬ ‫רחמנות האבן‪ ,‬און צו דער זעלבער צייט קומענדיגן‬ ‫אין די מסורת מפי זקני חסידים ווערט‬ ‫יאר וועסטו האלטן א בן זכר אין די הענט"‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז געקומען צו פארן א‬ ‫נגיד קיין אוסטראה און געוואלט ברענגען א‬ ‫דער איד האט אויסגעפאלגט דעם צדיק מיט‬ ‫גרויסע נדבה פארן צדיק וקדוש רב ייב"י זי"ע‪ ,‬ווייל‬ ‫א תמימות‪ ,‬אין יענעם יאר איז זיין ווייב נתעבר‬ ‫ער האט געהערט ווי פשוט דער צדיק פירט זיך‪,‬‬ ‫געווארן‪ ,‬און פונקט א יאר שפעטער איז זיי געבוירן‬ ‫ווען דער נגיד איז אריין אין זיין חדר‪ ,‬האט ער‬ ‫‪72‬‬ ‫ביטערע טרערן ער זאל מתפלל זיין פאר דעם‬ ‫געווארן א געזונט אינגל‪ ,‬ביי דעם ברית האט דער‬ ‫חולה‪.‬‬ ‫טאטע גערופן דעם צדיק רבי ייב"י צו זיין דער‬ ‫סנדק‪ ,‬און דער גאנצער עולם האט געזען אין דעם‬ ‫דער צדיק רבי ייב"י האט גענומען א שטיקל‬ ‫אן אפענער מופת פון זיין הייליגע ברכה‪.‬‬ ‫פאפיר‪ ,‬אנגעשריבן דערויף איין פסוק מיט הייליגע‬ ‫•••‬ ‫כוונות‪ ,‬און געהייסן מען זאל דאס לייגן אונטער‬ ‫אין קונטרס סיפורי חסידים ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫דעם חולה'ס קישן‪ ,‬און ער האט צוגעלייגט‪" ,‬גייט‬ ‫אז אין יענע יארן האט דער לאקאלער פריץ )דער‬ ‫אהיים‪ ,‬דער חולה שלאפט שוין א רואיגן שלאף‪ ,‬און‬ ‫פראווינץ‪-‬גראף( ארויסגעגעבן א שווערן באפעל‬ ‫ער וועט אויפשטיין געזונט"‪ ,‬ווען די קרובים זענען‬ ‫קעגן די אידישע ארבעטער און קרעטשמערס אין‬ ‫צוריקגעקומען אין שטוב‪ ,‬האבן זיי געזען‪ ,‬אז דער‬ ‫די דערפער ארום אוסטראה‪ ,‬אז ווער עס צאלט‬ ‫פיבער האט פלוצלונג נאכגעלאזט‪ ,‬דער חולה האט‬ ‫נישט אפ די גאנצע חובות ביז א באשטימטן טאג‪,‬‬ ‫איינגעדרימלט אין א טיפן געזונטן שלאף‪ ,‬און‬ ‫וועט מען אים אריינווארפן אין דער תפיסה און‬ ‫צומארגנס צופרי איז ער אויפגעשטאנען אינגאנצן‬ ‫פארטרייבן זיין פאמיליע פון דארף‪.‬‬ ‫פריש אויף די פיס‪ ,‬צו דעם גרויסן וואונדער פון די‬ ‫דאקטוירים וואס האבן נישט פארשטאנען וויאזוי‬ ‫עטליכע פון די דערפישע אידן‪ ,‬וואס האבן‬ ‫דער מענטש איז געראטעוועט געווארן‪.‬‬ ‫נישט געהאט קיין געלט צו באצאלן‪ ,‬זענען געלאפן‬ ‫צום צדיק רבי ייב"י מאוסטראה זי"ע אינגאנצן‬ ‫דערשראקן און צעבראכן‪ ,‬דער צדיק האט זיי‬ ‫בארואיגט און געזאגט‪" ,‬האט קיין מורא נישט‪ ,‬דער‬ ‫אויבערשטער איז דער בעל הבית אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫נישט דער פריץ‪ ,‬גייט אהיים און גרייט זיך צום שבת‬ ‫מיט רואיגקייט און פרייד"‪.‬‬ ‫פרייטאג צופרי איז דער פריץ ארויסגעפארן‬ ‫מיט זיינע פערד אויף א געיעג אין וואלד‪ ,‬פלוצלונג‬ ‫האבן די פערד זיך דערשראקן פון א חיה‪ ,‬דער וואגן‬ ‫האט זיך איבערגעקערט‪ ,‬און דער פריץ איז‬ ‫אראפגעפאלן און צעבראכן א פוס‪ ,‬זייענדיג אין‬ ‫גרויס ווייטאג האט ער געכאפט א שרעק‪ ,‬אז דאס‬ ‫איז זיכער א שטראף פון הימל פארן וועלן רודפ'ן‬ ‫די אידן‪ ,‬און ער האט תיכף באפוילן פאר זיינע‬ ‫משרתים אפצושטעלן די גזירה‪ ,‬און ער האט מוחל‬ ‫געווען אלע חובות פאר די אידישע קרעטשמעס‪,‬‬ ‫און די אידן האבן געזען ווי דער כח התפילה פונעם‬ ‫צדיק האט אפגעקערט די שווערע בייזע גזירה אין‬ ‫איין רגע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספרי מופתי צדיקים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫עס איז געווען א מעשה מיט א איד אין שטאט‬ ‫אוסטראה וואס איז קראנק געווארן מיט א גאר‬ ‫שווערן פיבער‪ ,‬ביז די גרעסטע דאקטוירים האבן‬ ‫שוין אויפגעגעבן אויף זיין לעבן און געזאגט פאר‬ ‫דער משפחה אז עס בלייבט נאר איבער עטליכע‬ ‫שעה‪ ,‬די משפחה איז געלאפן מיט גרויס צער צום‬ ‫צדיק רבי ייב"י מאוסטראה זי"ע‪ ,‬און געוויינט מיט‬ ‫‪73‬‬ ‫ווערן‪ ,‬די אברים טוען דאך עבירות‪ ,‬דערפאר דארף‬ ‫יארצייט כ"א תשרי הושענא רבה‬ ‫מען מיט זיי פאסן‪ ,‬ווי למשל מיט די אויגן זאל מען‬ ‫נישט קוקען נאר לצורך עבודת השם‪ ,‬קודם איין‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל ב"ר אליעזר זי"ע‬ ‫טאג דערנאך א וואך משבת לשבת‪ ,‬און אזוי אויך‬ ‫בעל דרכי ישרים‪ ,‬מפרמישלאן‬ ‫מיטן מויל און אויער‪ ,‬דאן ווען מען פאסט באמת‬ ‫נאר איין טאג טוט מען אסאך מער אויף‪ ,‬און דער‬ ‫צדיק איז געווען א נאה דורש ונאה מקיים‪ ,‬ווייל ‪16‬‬ ‫ער איז געבוירן בשנת תפ"ח‪.‬‬ ‫יאר האט דער צדיק נישט גערעדט קיין דבר חול‬ ‫מיטן מויל‪ ,‬נאר ער האט אלעס געטון בכתב‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי אליעזר זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געווען א תלמיד מובהק און פון די‬ ‫ער איז געווען א איש אלקים קדוש ונורא‬ ‫גרעסטע תלמידים פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬און‬ ‫מאוד‪ ,‬בוצינא קדישא מנורה הטהורה‪ ,‬ער איז‬ ‫שפעטער נאכן הסתלקות פונעם בעש"ט‪ ,‬איז ער‬ ‫געווען א גאון הגאונים און א בקי נפלא בתורת‬ ‫געווארן א תלמיד חבר פון הרה"ק המגיד הגדול‬ ‫הנגלה והנסתר‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א בעל‬ ‫ממזריטש זי"ע‪ ,‬און אויך פון הרה"ק רבי יחיאל‬ ‫רוח הקודש אמיתי‪ ,‬ער איז געווען א עניו ושפל רוח‬ ‫מיכל המגיד מזלאטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫און באמת נישט געהאלטן פון זיך‪ ,‬אבער‬ ‫טויזענטער אידן ובתוכם צדיקים בדורו האבן זיך‬ ‫זיין עבודת התפילה איז געווען מפורסם‪ ,‬אז‬ ‫מדבק געווען אין דעם צדיק וקדוש‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫עס איז צו געגאנגען מיט א השתפכות הנפש און‬ ‫מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע‬ ‫מיט א מתיקות נפלא און מיט א מסירת נפש ממש‪,‬‬ ‫פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬הונדערטער תלמידים‬ ‫איין מאל איז דער צדיק געווען ביים הייליגען מגיד‬ ‫האבן זיך מסתופך געווען בצלו‪.‬‬ ‫מזלוטשוב זי"ע‪ ,‬און דער מגיד האט אים צו‬ ‫געשיקט צום עמוד‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יצחק אייזיק מזיטאמיר זי"ע האט‬ ‫געזאגט אויף דעם צדיק בזה"ל‪" ,‬כרכא דכולא ביה‪,‬‬ ‫נאכן דאווענען האבן די תלמידים געפרעגט‬ ‫ונהירין ליה כולהו שבילין דרקיע‪ ,‬ומיליא ליה רשא‬ ‫פונעם מגיד‪ ,‬מען זאגט דאך אז דעם עמוד זאל מען‬ ‫דמטמרין‪ ,‬וגם מעץ החיים אכל וחי לעולם שכולו‬ ‫נאר געבן פאר מלך המשיח‪ ,‬האט דער מגיד‬ ‫טוב"‪.‬‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬פאר אים וואלט משיח אליין אויך‬ ‫אפגעטרעטן פונעם עמוד"‪.‬‬ ‫ווי עס ווערט געברענגט‪ ,‬איז דער צדיק געווען‬ ‫א הויכער און א גאר שטארקע מענטש‪ ,‬אבער מיט‬ ‫צדיקים האבן דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק האט‬ ‫דעם אלעם האט ער נישט עוסק געווען אין קיין‬ ‫טאקע אפ געראכטן זיין הייליגע עבודת התפילה‬ ‫תנעתים און סיגופים‪ ,‬ווייל ער האט כסדר געזאגט‪,‬‬ ‫מיט א געוואלדיגע דביקות און השתפכות הנפש‪,‬‬ ‫דער גוף האט דער הייליגער באשעפער באשאפן‬ ‫אבער די שמונה עשרה האט דער צדיק געדאווענט‬ ‫פאר מיר‪ ,‬ווי אזוי מעג איך דעם גוף מסגף זיין‪.‬‬ ‫מיט א געוואלדיגע איינגעהאלטענקייט אז מען‬ ‫האט ממש נישט געזען קיין תנועת חוץ ביים זיך‬ ‫אבער ווען ער האט באקומען יסורים‪ ,‬האט ער‬ ‫ביקן‪.‬‬ ‫זיך גאר שטארק געפרייט‪ ,‬ווייל דאס קומט דאך‬ ‫גלייך פונעם הייליגען באשעפער‪ ,‬און ער אליין‬ ‫דער צדיק האט געהאט א מנהג‪ ,‬צו זאגן דעם‬ ‫האט דאך פאר דעם גארנישט צו געטון‪ ,‬און אויב‬ ‫תפלה‪" ,‬יהי רצון שאזכה בימי חיי להתפלל תפילה‬ ‫איז דורך א תקופה וואס ער האט נישט געהאט קיין‬ ‫אחת כתיקונה לפני הבורא ברוך הוא"‪ ,‬אבער ווען‬ ‫יסורים‪ ,‬פלעגט דער צדיק וקדוש זאגן בזה"ל‪,‬‬ ‫דער צדיק איז ארויף קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט ער‬ ‫"רבונו של עולם די האסט פארגעסן פון מיר"‪.‬‬ ‫שוין געזאגט דעם תפלה אביסל אנדערש‪" ,‬יהי רצון‬ ‫שאזכה לומר תיבה אחת כתיקונה לפני הבורא ברוך‬ ‫אויך האט דער הייליגער צדיק כסדר געזאגט‪,‬‬ ‫הוא"‪.‬‬ ‫וואס איז די ענין פון עוסק זיין בתענית און שוואך‬ ‫‪74‬‬ ‫זאל מיך פארשעמען‪ ,‬וואס מיט דעם קומט מען אפ‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט‬ ‫אסאך יסורים"‪.‬‬ ‫נישט געטון קיין שום תנועה אדער ארויס געזאגט‬ ‫א ווארט אן קיין כוונות און מחשבות און יחודים‬ ‫ווערט דערציילט אין שבחי בעש"ט‪ ,‬אז דער‬ ‫נפלאים‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח‬ ‫צדיק רבי מענדעלע מפרמישלאן זי"ע האט איין‬ ‫הקודש אמיתי‪ ,‬און צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז‬ ‫טאג געמאכט א גרויסע סעודת הודאה און‬ ‫ער האט זוכה געווען צו גילוי אליהו הנביא ז"ל‪.‬‬ ‫צוזאמען געריפן אלע זיינע תלמידים‪ ,‬און ווען די‬ ‫תלמידים האבן אים געפרעגט‪ ,‬וואס איז די גרויסע‬ ‫ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫שמחה אז די רבי מאכט א סעודת הודאה‪ ,‬ווייל זיי‬ ‫עניוות‪ ,‬דער צדיק האט באמת ביי זיך געהאלטן אז‬ ‫האבן נישט געהאט געהערט אז די רבי זאל האבן‬ ‫ער איז בכלל נישט אנגעקומען צום אמת'ן דרך אין‬ ‫געווען אין א מצב פון די ארבעה הצריכים להודות‪.‬‬ ‫עבודת השם‪.‬‬ ‫האט דער צדיק וקדוש געזאגט פאר זיינע‬ ‫ווערט געברענגט אין שבחי בעש"ט‪ ,‬אז דער‬ ‫תלמידים‪ ,‬איינער האט מיך היינט גוט פארשעמט‪,‬‬ ‫צדיק רבי מענדעלע מפרמישלאן זי"ע האט‬ ‫און דערפאר מאך איך א גרויסע סעודת הודאה‪,‬‬ ‫געהאט א איד אין שטאט א שניידער‪ ,‬וואס פלעגט‬ ‫ווייל ווען א איד איז ח"ו נישט געזונט‪ ,‬און דער‬ ‫אים כסדר נאך שרייען און פארשעמען‪ ,‬און דער‬ ‫באשעפער העלפט אז ער ווערט געזונט‪ ,‬מאכט‬ ‫צדיק וקדוש האט דעם איד קיינמאל נישט צוריק‬ ‫מען א סעודת הודאה‪ ,‬אבער דאס איז נישט ווייל‬ ‫געענטפערט‪ ,‬נאר האט מקבל געווען די בזיונות‬ ‫מען איז געזונט געווארן‪ ,‬נאר וויבאלד מען איז דורך‬ ‫באהבה‪.‬‬ ‫די יסורים אפ געקומען אויף עבירות‪.‬‬ ‫אבער איינמאל איז זיין רבי דער בעש"ט‬ ‫איז יעצט ווען דער באשעפער האט מיר‬ ‫הקדוש זי"ע געקומען באזיכען זיין גרויסן תלמיד‬ ‫געהאלפן‪ ,‬אז ב"ה איך בין נישט קראנק געווארן‪,‬‬ ‫רבי מענדעלע זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק געבעטן פון‬ ‫נאר איינער האט מיך פארשעמט‪ ,‬און דורך דעם בין‬ ‫דעם איד דער שניידער‪ ,‬אז אזוי ווי זיין גרויסן רבין‬ ‫איך אפ געקומען אויף מיינע עבירות‪ ,‬ברויך איך‬ ‫איז יעצט דא‪ ,‬דעריבער זאל ער אים נישט אן‬ ‫זיכער מאכן א גרויסע סעודת הודאה‪.‬‬ ‫שרייען פארענט פון זיין רבין‪ ,‬און אויב וועט ער‬ ‫נישט מסכים זיין‪ ,‬וועט ער מיזן פארשפארן די טיר‬ ‫בשנת תקכ"ד פיר יאר נאכן פטירה פונעם‬ ‫אז ער זאל נישט קענען אריין קומען אין שטוב אים‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬בציווי פון זיין רבי דער‬ ‫נאך שרייען‪.‬‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬איז דער צדיק רבי מענדעלע‬ ‫מפרמישלאן זי"ע צוזאמען מיט זיין זוהן הרה"ק‬ ‫דער איד דער שניידער האט זיך אבער נישט‬ ‫רבי דוד זי"ע מיט נאך תלמידי בעש"ט ארויף קיין‬ ‫וויסענדיג געמאכט פון דעם געבעט פונעם צדיק‪,‬‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬ובתוכם הרה"ק רבי נחמן מהורדנקא‬ ‫און ווען דער בעש"ט הקדוש זי"ע איז געווען אין‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫שטוב פון רבי מענדעלע‪ ,‬האט זיך דער שניידער‬ ‫ארויף געכאפט צום פענסטער פונעם צדיק‪ ,‬און ער‬ ‫ווערט געברענגט אין שבחי בעש"ט‪ ,‬אז אויפן‬ ‫האט דארט נאך געשריגן דעם צדיק מיט‬ ‫וועג האבן זיי זיך אפגעשטעלט אין שטאט פולנאה‬ ‫שרעקליכע בזיונות‪ ,‬ווען דער בעש"ט הקדוש האט‬ ‫ביים צדיק הרה"ק בעל תולדות יעקב יוסף‬ ‫געפרעגט פון זיין תלמיד וואס דאס איז‪.‬‬ ‫מפולנאה זי"ע‪ ,‬מגדולי תלמידי בעש"ט זי"ע‪ ,‬און‬ ‫אפילו דער הייליגען צדיק מפולנאה איז געווען‬ ‫האט ער דערציילט פאר זיין רבין‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫אסאך עלטער פונעם צדיק מפרמישלאן‪ ,‬האט ער‬ ‫זיין טעגליכע פרישטאג מיטאג און נאכטמאל‪ ,‬וואס‬ ‫אים אבער גאר שיין מכבד געווען‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫ער באקומט בזיונות פון דעם איד‪ ,‬האט דער‬ ‫דאן זייער משבח געווען דעם עבודת התפילה‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע געזאגט פארן תלמיד‪,‬‬ ‫פונעם הייליגען צדיק רבי מענדעלע מפרמישלאן‬ ‫"מענדעלע איך בין דיך מקנא מיט די בזיונות‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫הלוואי וואלט איך אויך געהאט אזא איינער וואס‬ ‫‪75‬‬ ‫מעשיות‬ ‫די נסיעה איז געווען א גאר שווערע וועג וואס‬ ‫האט גענומען אפאר חדשים‪ ,‬ערב ראש השנה‬ ‫אין ספר שבחי הבעש"ט ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫תקכ"ה איז די גאנצע שיירא אנגעקומען קיין יפו‪ ,‬די‬ ‫איידער דער הייליגער צדיק רבי מענדלע‬ ‫תלמידי בעש"ט זענען אלע געבליבן אויף יו"ט‬ ‫מפרמישלאן זי"ע איז אוועקגעפארן קיין ארץ‬ ‫דארט כדי נישט ח"ו מחלל זיין דעם יו"ט‪.‬‬ ‫ישראל‪ ,‬איז ער געקומען צום הייליגען צדיק רבי‬ ‫יעקב יוסף בעל תולדות יעקב יוסף מפולנאה זי"ע‪,‬‬ ‫צום גדליה זענען זיי אנגעקומען קיין עכו‪ ,‬י"ג‬ ‫כדי זיך מיט אים צו געזעגענען פאר דער גרויסער‬ ‫תשרי האבן זיי געמאכט דעם וועג פון עכו קיין‬ ‫רייזע‪ ,‬און ער איז דארט געבליבן אויף שבת‪.‬‬ ‫טבריה‪ ,‬דארט אין טבריה האט דער צדיק וקדוש‬ ‫גאר אסאך עוסק געווען אין תורת הנסתר אין‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק רבי מענדלע‬ ‫חכמת הקבלה‪ ,‬און זיך מקשר געווען צו די אנדערע‬ ‫איז דאך געווען א גרויסער עניו און האט נישט‬ ‫תלמידי בעש"ט וואס זענען שוין דאן געווען אין‬ ‫געוואלט מען זאל אים מכבד זיין‪ ,‬און דערפאר‬ ‫ארץ ישראל‪.‬‬ ‫האט ער לכתחילה געוואלט איינשטיין אין א‬ ‫פשוטע גאסט הויז‪ ,‬אבער דער צדיק דער הייליגער‬ ‫ער האט געהאט תלמידים צדיקים וקדושים‬ ‫תולדות האט דעם צדיק רבי מענדלע‬ ‫ובתוכם‪.‬‬ ‫אריינגענומען אין א חשובע שטוב‪ ,‬און האט אים‬ ‫מכבד געווען צו דאווענען די תפילות פארן עמוד‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ברוך בעל עמוד העבודה מקאסוב זי"ע‪,‬‬ ‫און דער הייליגער תולדות האט גאר שטארק מפליא‬ ‫הרה"ק רבי משולם פייבוש הלוי הלר בעל יושר‬ ‫געווען זיין געוואלדיגע עבודת התפילה‪.‬‬ ‫דברי אמת מזבריז זי"ע‪ ,‬וואס האט מעיד געווען‬ ‫•••‬ ‫אויפן רבין‪ ,‬אז ער איז געווען א בעל רוח הקודש‬ ‫ווערט געברענגט אין שבחי בעש"ט‪ ,‬אז ווען‬ ‫אמיתי‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי מענדלע איז שוין אוועקגעפארן‪,‬‬ ‫איז אנגעקומען דער צדיק רבי דוד מליניץ זי"ע‪,‬‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן‬ ‫וואס האט אויך געטראכט צו פארן קיין ארץ‬ ‫אונעם ספר דרכי ישרים‪.‬‬ ‫ישראל‪ ,‬און ער האט געוואלט זיך טרעפן מיטן‬ ‫צדיק רבי מענדלע‪ ,‬אבער ער האט אים שוין נישט‬ ‫דער צדיק האט איבער געלאזט זיינע הייליגע‬ ‫געטראפן אין פולנאה‪ ,‬און דער רבי דוד איז‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫איבערגעבליבן איבער נאכט ביים הייליגען‬ ‫תולדות‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי דוד זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יוסף זי"ע‪.‬‬ ‫רבי דוד רעדענדיג צום הייליגען תולדות‪ ,‬האט‬ ‫דער הייליגער תולדות זי"ע זייער געלויבט דעם‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"א תשרי הושענא רבה‬ ‫צדיק רבי מענדלע'ס דאווענען‪ ,‬און האט אזוי‬ ‫בשנת תקל"א‪ ,‬ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין‬ ‫געזאגט‪" ,‬אויך איך בין געווארן ווי א פשוט'ער איד‬ ‫שטאט טבריה‪ ,‬אינעם חלקה פון די תלמידי‬ ‫פון די המון עם‪ ,‬און האב פארגעסן דעם דרך‬ ‫הבעש"ט ובתוכם הרה"ק רבי מענדלע מוויטעפסק‬ ‫התפילה‪ ,‬און דער צדיק רבי מענדלע האט מיך‬ ‫זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי נחמן מהורדנקא זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי‬ ‫דערמאנט דעם דרך התפילה"‪ ,‬און דאס איז געווען‬ ‫אברהם מקאליסק זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי יעקב שמשון‬ ‫א גרויסע פלא‪ ,‬ווייל דער הייליגער תולדות האט‬ ‫משפיטיווקא זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי זאב וואלף מטשארני‬ ‫זיך אמאל אויסגעדריקט ווען ער האט‬ ‫אוסטראה זי"ע‪.‬‬ ‫איבערגעגעבן דעם עמוד פאר א אנדערע צדיק‬ ‫בזה"ל‪" ,‬אויף אייביג וועל איך חרטה האבן‪ ,‬וואס איך‬ ‫זכותו הגדול יגל עלינו‬ ‫האב זיי איבערגעלאזט דאס דאווענען"‪ ,‬אבער‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫אנדערש איז געווען דאס דאווענען פון רבי‬ ‫מענדלע זי"ע‪.‬‬ ‫‪76‬‬ ‫זוכה געווען צו זעהן‪ ,‬און ער שרייבט בזה"ל‪" ,‬ואף‬ ‫•••‬ ‫כמה פעמים הייתי לפני האשל הגדול האלקי רבי‬ ‫אין ספר שבחי הבעש"ט ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫מנחם מענדל מפרעמישלאן"‪.‬‬ ‫בשעת דער צדיק רבי מענדלע איז געווען ביים‬ ‫הייליגען תולדות זי"ע‪ ,‬האט ער זיך באקלאגט‬ ‫און ווייטער אין ספר שרייבט ער‪ ,‬אז אלעס‬ ‫פארן הייליגען תולדות‪ ,‬אויף דעם גרויסן כבוד‬ ‫וואס ער שרייבט דארט האט ער געהערט פון זיינע‬ ‫וואס מען טוט אים אן‪ ,‬ווייל ווען ער איז געקומען‬ ‫הייליגע רבי'ס‪" ,‬אשר ידענו כי הם בעלי רוח הקודש‪,‬‬ ‫קיין קאנסטאנטין ישן‪ ,‬איז די גאנצע שטאט‬ ‫ומקצתם שהיה להם גילוי אליהו ז"ל‪ ,‬כמו הבעש"ט‬ ‫ארויסגעגאנגען אים מקבל פנים זיין מיט גרויס‬ ‫ותלמידו מו"ה דוב בער ז"ל ומו"ה מנחם מענדל‬ ‫כבוד‪.‬‬ ‫ז"ל"‪ ,‬אידיש‪" ,‬מיר ווייסן אז זיי זענען געווען בעלי‬ ‫רוח הקודש‪ ,‬און טייל פון זיי האבן געהאט גילוי‬ ‫האט דער צדיק רבי מענדלע געזאגט פארן‬ ‫אליהו‪ ,‬ווי דער בעל שם טוב‪ ,‬זיין תלמיד ר' דוב בער‪,‬‬ ‫הייליגען תולדות‪" ,‬דער כבוד ליגט אויף מיר ווי א‬ ‫און ר' מנחם מענדל"‪.‬‬ ‫שווערע משא"‪ ,‬האט אים דער הייליגער תולדות‬ ‫געענטפערט‪" ,‬אז דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע‬ ‫און ער שרייבט‪ ,‬אז ער אליין האט די זאכן אויך‬ ‫פלעגט שטענדיג מתפלל זיין‪" ,‬אז מען זאל אויף‬ ‫פריער פארשטאנען‪ ,‬אבער ער האט נישט געהאט‬ ‫אים רעדן גנות"‪ ,‬האט דער צדיק רבי מענדלע‬ ‫דערפון קיין הנאה‪ ,‬ביז ער האט זיי געהערט פון‬ ‫געזאגט‪" ,‬אז אויך ער האט שוין געטראכט פון אזא‬ ‫זייער מויל‪ ,‬און ווען ער האט זיי געהערט פון זיי‪,‬‬ ‫עצה"‪ ,‬אבער דאס ברענגט ארויס זיין געוואלדיגע‬ ‫זענען די ווערטער אים אזוי פעסט איינגעקניפט‬ ‫עניוות‪ ,‬אז עס האט אים באמת וויי געטון ווען מען‬ ‫געווארן אין הארץ‪ ,‬ווי ער וואלט זיי מקבל געווען‬ ‫האט אים מכבד געווען אין געגעבן כבוד‪.‬‬ ‫פון די חכמי המשנה אליין‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר חיבת הארץ איז אפגעדרוקט דער‬ ‫אין ספר יושר דברי אמת ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איינציגער קורצער בריוו וואס איז געבליבן פונעם‬ ‫אין יענעם דור פון דעם צדיק רבי מענדלע‬ ‫צדיק רבי מענדלע מפרמישלאן זי"ע פון ארץ‬ ‫מפרמישלאן זי"ע זענען געווען אסאך לצים און‬ ‫ישראל‪ ,‬ער האט דעם בריוו געשריבן צו זיין‬ ‫מקנאים‪ ,‬וועלכע האבן געזוכט צו פארשוואכן דעם‬ ‫ברודער‪ ,‬הרה"ק רבי צבי מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬וועלכער‬ ‫נאמען פון די אמת'ע צדיקים‪ ,‬און האבן אויף זיי‬ ‫איז נאך געזעסן אין חוץ לארץ‪.‬‬ ‫אויסגעטראכט שקרים און כזבים‪.‬‬ ‫דארט שרייבט דער צדיק בזה"ל‪" ,‬הנה עד מתי‬ ‫און אפילו אויף איינעם אין וועמען מען האט‬ ‫אתה יושב בחוץ לארץ‪ ,‬ואתה שומע לקול המדברים‬ ‫נישט געקענט געפינען קיין שום פגם‪ ,‬אזוי ווי דער‬ ‫סרה על ארץ הקודש הזאת‪ ,‬אשר כל חללי עלמא‬ ‫צדיק רבי מנחם מענדל מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬האבן די‬ ‫כלא נחשבו עליה‪ ,‬צריך להתפלל תפילות הרבה‬ ‫מלעיגים געזאגט‪" ,‬ער איז טאקע א צדיק‪ ,‬אבער ער‬ ‫להרגיל קדושתה‪ ,‬ואזי ידע לחבב בעצמו שהוא‬ ‫איז א גרויסער בעל גאוה"‪ ,‬און אזוי אויך האבן זיי‬ ‫הולך עם אלקים"‪ ,‬אויף אידיש‪" ,‬ביז ווען וועסטו נאך‬ ‫ליידער גערעדט אויפן הייליגן מגיד‪ ,‬און זיין תלמיד‬ ‫זיצן אין חוץ לארץ‪ ,‬און צוהערן צו די וואס רעדן‬ ‫שרייבט‪" ,‬אז דאס אלעס קומט נאר פון דעם יצר‬ ‫שלעכטס אויף דעם הייליגן לאנד‪ ,‬א לאנד וואס די‬ ‫הרע און פון קנאה‪ ,‬ווייל ווען זיי וואלטן אליין באמת‬ ‫גאנצע וועלט איז גארנישט קעגן איר‪ ,‬מען דארף‬ ‫אנגעהויבן צו דינען דעם אייבערשטן‪ ,‬און וואלטן‬ ‫פיל מתפלל זיין‪ ,‬כדי צו פילן איר קדושה‪ ,‬און דאן‬ ‫כאטש איין רגע געהאט אמת'ע יראת שמים‪ ,‬וואלטן‬ ‫וועט מען אליין פארשטיין און שעצן‪ ,‬אז מען גייט‬ ‫זיי געזען ווי ווייט זיי זענען נאך‪ ,‬און וואלטן אליין‬ ‫דא מיטן אייבערשטן"‪.‬‬ ‫נאכגעלאפן די צדיקים‪ ,‬זיי זאלן זיי לערנען דעם‬ ‫•••‬ ‫דרך השם"‪.‬‬ ‫אין ספר יושר דברי אמת שרייבט דער תלמיד‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי משולם פייבוש העליר מזבאריזש זי"ע‪,‬‬ ‫אין ספר יושר דברי אמת דערציילט דער‬ ‫אז ער האט נישט זוכה געווען צו זען דעם הייליגן‬ ‫תלמיד רבי משולם פייבוש זי"ע‪" ,‬ושמעתי זה מפיו‬ ‫בעל שם טוב אליין‪ ,‬נאר זיין'ס א תלמיד דעם‬ ‫הקדוש"‪ ,‬איך האב עס געהערט פון זיין הייליגן מויל‪,‬‬ ‫הייליגן מגיד ממזריטש רבי דוב בער זי"ע האט ער‬ ‫‪77‬‬ ‫די פיוטים און אין די אלע תפילות פונעם מחזור‪,‬‬ ‫אז זיין רבין דער צדיק רבי מנחם מענדל זי"ע האט‬ ‫אבער די סדר'דיגע תפילות‪ ,‬ווי פסוקי דזמרה‪,‬‬ ‫אים געזאגט אין נאמען פונעם בעל שם טוב זי"ע‪,‬‬ ‫קרבנות‪ ,‬קריאת שמע און שמונה עשרה‪ ,‬זאגן זיי אין‬ ‫דעם פשט אין דער משנה )אבות ו‪ ,‬א(‪" ,‬הלומד תורה‬ ‫א לויף‪ ,‬פונקט ווי א גאנץ יאר‪ ,‬און זיי ווייסן נישט‪,‬‬ ‫לשמה זוכה לדברים הרבה"‪.‬‬ ‫אז דאס איז דער עיקר‪ ,‬און יענץ איז נאר א תוספת‪,‬‬ ‫און א תוספת ווערט נישט מקובל אן דעם עיקר‪.‬‬ ‫"תורה לשמה"‪ ,‬האט ער מסביר געווען‪ ,‬הייסט‬ ‫ווען מען לערנט מיט א דביקות אינעם בורא יתברך‬ ‫און דער צדיק רבי משולם פייבוש שרייבט צו‬ ‫שמו‪ ,‬און "זוכה" קומט פון לשון "זיכוך" לויטער‬ ‫זיין חבר‪" ,‬ואתה ידעת זה מעיקרא מעצמך‪ ,‬ממנהג‬ ‫מאכן‪ ,‬דאס מיינט‪ ,‬אזא מענטש קען מזכך זיין‬ ‫הקדוש מו"ה מנחם מענדל זלה"ה מפרעמישלאן‪,‬‬ ‫אפילו אסאך דיבורים פון חול‪ ,‬ווייל פארוואס רופט‬ ‫שעשה העיקר עיקר"‪ ,‬אויף אידיש‪" ,‬דו ווייסט עס‬ ‫מען די פשוט'ע רייד "דברים בטלים"‪ ,‬ווייל זיי‬ ‫דאך אליין‪ ,‬פון דעם מנהג פונעם הייליגן רבי מנחם‬ ‫זענען בטל אן א חיות‪ ,‬ווייל זיי זענען נישט קיין‬ ‫מענדל פון פרעמישלאן‪ ,‬וואס האט געמאכט דעם‬ ‫דברי תורה‪ ,‬אבער דער וואס איז דבוק אינעם‬ ‫עיקר פאר עיקר"‪ ,‬ובפרט אין אזא נורא'דיגן טאג‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬קען אפילו אזעלכע ווערטער מזכך זיין‬ ‫דארף מען מוסר נפש זיין אויף דער כוונה פון יעדע‬ ‫און זיי געבן א חיות‪ ,‬דורך זיין דביקות און זיין הויכע‬ ‫תיבה און יעדן אות‪.‬‬ ‫חכמה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין סיפורי מעשיות‪ ,‬דערציילט דער הייליגער‬ ‫אין ספר יושר דברי אמת ווערט געברענגט א‬ ‫צדיק וקדוש רבי נחמן מברסלב זי"ע א מעשה מיט‬ ‫שיין משל‪ ,‬וואס וואס ער האט נאכגעזאגט אין‬ ‫"א צדיק"‪ ,‬און די ברסלב'ער זקנים האבן מקבל‬ ‫נאמען פון זיין רבי'ן דער צדיק רבי מענדל‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער צדיק איז געווען רבי מענדלע‬ ‫מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬וועגן א תפילה וואס מען זאגט‬ ‫מפרעמישלאן זי"ע‪ ,‬דער תלמיד פונעם בעל שם‬ ‫מיטן מויל און די מחשבה איז ווייט דערפון‪.‬‬ ‫טוב זי"ע‪.‬‬ ‫דער משל‪" ,‬ווען א גרופע מענטשן גייען צופוס‬ ‫אויף דעם צדיק איז אמאל אנגעפאלן א גרויסע‬ ‫צוזאמען צו א געוויסן ארט‪ ,‬און אויפן וועג ווערט‬ ‫עצבות און כבדות‪ ,‬אזוי שטארק‪ ,‬אז ער האט זיך‬ ‫איינער פון זיי קראנק‪ ,‬און זיי מוזן ווייטער גיין‪,‬‬ ‫ממש נישט געקענט רירן פון ארט‪ ,‬ער האט‬ ‫וועלן זיי אים זיכער נישט איבערלאזן דארט‬ ‫געוואלט זיך משמח זיין‪ ,‬אבער מיט וואס ער האט‬ ‫פארלוירן‪ ,‬אויב ער קען נישט גיין אליין‪ ,‬נעמען זיי‬ ‫נאר געוואלט זיך משמח זיין‪ ,‬האט אים דער בעל‬ ‫אים אונטער די ארעמס און פירן אים מיט‪ ,‬אבער‬ ‫דבר אין דעם אויך געוויזן אן עצבות‪ ,‬ביז ער האט‬ ‫אויב‪ ,‬חלילה‪ ,‬איינער פון זיי שטארבט‪ ,‬וואס טויג זיי‬ ‫אנגעהויבן זיך משמח זיין מיט דעם‪ ,‬וואס דער‬ ‫א מת‪ ,‬מען באגראבט אים דארט און מען גייט‬ ‫אייבערשטער האט אים באשאפן א איד "שלא עשני‬ ‫ווייטער"‪.‬‬ ‫גוי"‪ ,‬ווייל דאס איז נאר די טובה פונעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און נישט זיין אייגענע אויפטו‪ ,‬און אין‬ ‫דער נמשל‪" ,‬אויב דער דיבור פון דער תפילה‬ ‫דעם קען מען קיין שום חסרון נישט געפינען‪.‬‬ ‫איז כאטש צוזאמען מיט דער מחשבה‪ ,‬אפילו אן‬ ‫קיין גרויסע דחילו ורחימו‪ ,‬איז ער ווי א קראנקער‬ ‫אזוי האט זיך יענער צדיק משמח געווען‬ ‫וואס האט נאך אביסל חיות‪ ,‬און די צדיקים נעמען‬ ‫ביסלעכווייז‪ ,‬ביז ער איז געקומען צו אזא גרויסע‬ ‫אים מיט ארויף לשמי מרומים‪ ,‬אבער א דיבור אן‬ ‫שמחה‪ ,‬ווי משה רבינו ע"ה האט געהאט ווען ער‬ ‫שום מחשבה איז ווי א מת‪ ,‬חלילה‪ ,‬און מען ווארפט‬ ‫איז ארויף נעמען די לוחות‪ ,‬און אינמיטן דער‬ ‫אים אוועק"‪.‬‬ ‫שמחה איז ער געפלויגן אין די עולמות טויזנטער‬ ‫•••‬ ‫פרסאות‪ ,‬ווען ער האט זיך געכאפט און געזען אז‬ ‫אין ספר יושר דברי אמת שרייבט דער צדיק‬ ‫ער איז אזוי ווייט פון זיין ערשטן ארט‪ ,‬האט ער‬ ‫רבי משולם פייבוש זי"ע פאר זיינ'ס א חבר‪ ,‬וועגן די‬ ‫געהאט גרויס צער‪ ,‬ווייל ער האט געמיינט‪ ,‬אז ער‬ ‫תפילות פון ראש השנה און יום כיפור‪ ,‬און דער‬ ‫וועט אראפפאלן אין אן אנדער ארט‪ ,‬און אלע וועלן‬ ‫צדיק שרייבט‪ ,‬די עולם‪ ,‬זאגן די תפילות מיט גרויס‬ ‫זיך וואונדערן וואו ער איז פארשוואונדן געווארן‪,‬‬ ‫התעוררות‪ ,‬אבער דעם גאנצן כח לייגן זיי אריין אין‬ ‫‪78‬‬ ‫ווען דער צדיק רבי מענדעלע האט דאס‬ ‫און א צדיק וויל דאך שטענדיג זיין א "הצנע לכת"‪,‬‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער בשום אופן נישט מסכים געווען‬ ‫פארבארגן‪.‬‬ ‫אנצונעמען די געלט‪ ,‬און ער האט געזאגט‪" ,‬איך‬ ‫וויל נישט אז מיין פרנסה זאל קומען פון חטאים און‬ ‫ווען די שמחה האט ביסלעכווייז‬ ‫עבירות פון א צווייטן איד‪ ,‬עס פאסט נישט פאר אן‬ ‫אויפגעהערט‪ ,‬איז ער אראפגעקומען‪ ,‬און האט זיך‬ ‫ערליכן איד צו געניסן פון א חטא"‪ ,‬ער איז ענדערש‬ ‫געטראפן ממש אויף זיין ערשטן ארט‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫געבליבן הונגעריג און אין גרויס דחקות‪ ,‬אבי נישט‬ ‫גארנישט אפגערוקט‪ ,‬נאר אפשר א חוט השערה‪,‬‬ ‫צו נעמען די סארט געלט‪.‬‬ ‫און מען האט אים געוויזן פון הימל‪ ,‬אז אזוי טייער‬ ‫•••‬ ‫איז ביים אייבערשטן א קליינע באוועגונג וואס א‬ ‫אין ספר פרי הארץ ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫מענטש באוועגט זיך אויף דער וועלט אין עבודת‬ ‫יאר תקל"ז האט דער צדיק רבי מענדעלע‬ ‫השם‪ ,‬אפילו ווינציגער ווי א חוט השערה‪ ,‬אז‬ ‫מפרמישלאן זי"ע באשלאסן ארויפצוגיין קיין ארץ‬ ‫טויזנטער עולמות און פרסאות זענען נישט כדאי‬ ‫ישראל צוזאמען מיט הרה"ק רבי מנחם מענדל‬ ‫קעגן דעם‪.‬‬ ‫מוויטעבסק זי"ע און רבי נחמן מהורדענקא זי"ע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫די רייזע איז געווען פול מיט גרויסע שווערקייטן‬ ‫אין ספר שבחי הבעש"ט ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫און סכנות‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי מענדעלע מפרמישלאן זי"ע איז אין‬ ‫זיינע יונגע יארן געווען א גרויסער למדן און‬ ‫אויפ'ן שיף האט אויסגעבראכן א שרעקליכער‬ ‫מתמיד‪ ,‬אבער ער איז בכלל נישט געווען נאנט צו‬ ‫שטורעם‪ ,‬און אלע מענטשן אויפ'ן שיף האבן שוין‬ ‫חסידות‪ ,‬איינמאל איז ער געפארן קיין מעזיבוז צו‬ ‫מורא געהאט אז מען גייט חלילה אונטערגיין‪ ,‬דער‬ ‫זען דעם בעל שם טוב הקדוש‪.‬‬ ‫צדיק רבי מענדעלע פרעמישלאנער איז‬ ‫געשטאנען מיט א פולקאמע רואיגקייט און האט‬ ‫ווען ער איז אריין צום בעש"ט‪ ,‬האט אים דער‬ ‫מתפלל געווען צום באשעפער מיט א שטארקע‬ ‫בעש"ט אנגעקוקט און געזאגט‪" ,‬איך זע אויף דיין‬ ‫דביקות‪.‬‬ ‫שטערן אז דו האסט זיך פארטיפט אין א געוויסער‬ ‫ער האט בארואיגט די ארומיגע און געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫שווערער סוגיא אין ש"ס און דו האסט דארט א‬ ‫בזכות די מצוה פון עולה זיין קיין ארץ ישראל וועט‬ ‫גרויסע קשיא"‪ ,‬און דער בעש"ט האט אים אויפ'ן‬ ‫גארנישט פאסירן‪ ,‬נישט לאנג דערנאך האט זיך‬ ‫פלאץ אויסגערעכנט די גאנצע סוגיא‪ ,‬די‬ ‫דער ים בארואיגט‪ ,‬און אלע האבן געזען זיין גרויסן‬ ‫פונקטליכע קשיא וואס האט אים געבאדערט‪ ,‬און‬ ‫כוח פון אמונה און בטחון‪.‬‬ ‫האט עס פארענטפערט מיט א געוואלדיגע‬ ‫•••‬ ‫בהירות‪.‬‬ ‫אין ספר יושר דברי אמת דערציילט זיין תלמיד‬ ‫דער צדיק רבי מענדעלע איז געווארן‬ ‫דער צדיק רבי משולם פייבוש זי"ע‪ ,‬אז אין טבריה‬ ‫איבערגענומען ביז גאר פון דער רוח הקודש און‬ ‫האט זיין רבי דער צדיק רבי מענדעלע‬ ‫דער גאונות פונעם בעש"ט‪ ,‬און פונעם יענעם טאג‬ ‫מפרמישלאן זי"ע געוואוינט אין גרויס ארימקייט‪,‬‬ ‫איז ער געווארן איינער פון די גרעסטע און‬ ‫אבער זיין הויז איז שטענדיג געווען אפן פאר יעדן‬ ‫געטרייסטע תלמידים‪.‬‬ ‫איד‪ ,‬זיין גאנצע הנהגה איז געווען אויסגעארבעט‬ ‫•••‬ ‫אויף ענווה‪ ,‬צניעות און אהבת ישראל‪.‬‬ ‫אין ספר דרכי ישרים ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫און זיין חשוב'ער תלמיד‪ ,‬דער בעל "יושר דברי‬ ‫דער צדיק רבי מענדעלע מפרמישלאן זי"ע איז‬ ‫אמת"‪ ,‬ברענגט עטליכע מאל אין זיין ספר‪ ,‬אז דער‬ ‫געווען מגיד אין שטאט פרעמישלאן‪ ,‬האט מען‬ ‫רבי פלעגט כסדר לערנען מיט זיינע תלמידים‪ ,‬אז‬ ‫איינמאל געכאפט א גנב אין שטעטל‪ ,‬די שטאט‪-‬‬ ‫מען טאר קיינמאל נישט קוקן מיט קיין שלעכט‬ ‫לייט האבן געוואלט באשטראפן דעם גנב מיט א‬ ‫אויג אויף א צווייטן איד‪ ,‬אפילו אויף איינעם וואס‬ ‫גרויסן קנס )געלט‪-‬שטראף(‪ ,‬און מיט יענע געלט‬ ‫זעט אויס פשוט אדער נישט ערליך‪ ,‬נאר מען דארף‬ ‫באצאלן די שכירות פאר'ן רבי'ן‪ ,‬ווייל די קהילה‬ ‫שטענדיג זוכן די גוטע נקודה אין יעדן מענטש‪,‬‬ ‫האט געהאט חובות און ס'איז נישט געווען פון וואו‬ ‫פונקט ווי ער אליין האט זיך געפירט זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫צו באצאלן‪.‬‬ ‫‪79‬‬ ‫מיט וואס ער האט געדארפט איינקויפן סחורה איז‬ ‫•••‬ ‫פארשוואונדן געווארן אינעם קרעטשמע‪ ,‬ער איז‬ ‫אין ספר עשר עטרות ווערט געברענגט‪ ,‬אז א‬ ‫געווען אינגאנצן צעבראכן‪ ,‬ווייל ער איז‬ ‫איד וואס איז שוין געווען פילע יארן נאך די חתונה‬ ‫געשטאנען פאר'ן פולקאמען באנקראט‪ ,‬ווען ער‬ ‫און נישט זוכה געווען צו קיין קינדער‪ ,‬איז געקומען‬ ‫איז אריין צום רבי'ן‪ ,‬האט אים דער צדיק רבי‬ ‫צו לויפן צום צדיק רבי מענדעלע מפרמישלאן זי"ע‬ ‫מענדעלע געהייסן בלייבן אין שטעטל אויף נאך א‬ ‫מיט א צובראכן הארץ און ביטערע בכיות‪.‬‬ ‫טאג און נישט זאגן פאר קיינעם אז דאס געלט‬ ‫פעלט‪.‬‬ ‫דער רבי האט אים אנגעקוקט און געזאגט‪" ,‬זיי‬ ‫וויסן‪ ,‬אז קינדער איז נישט מיין אייגענע זאך‪ ,‬נאר א‬ ‫אין דער זעלבער צייט האט דער רבי געלאזט‬ ‫מתנה פונעם אויבערשטן‪ ,‬אבער אז דו וועסט מקבל‬ ‫רופן איינעם פון די איינוואוינער פון שטעטל‪ ,‬און‬ ‫זיין אויף זיך צו היטן דיין צונג פון רעדן לשון הרע‬ ‫אים געזאגט אונטער פיר אויגן‪" ,‬דער באשעפער‬ ‫און געבן יעדע וואך צדקה פאר ארעמעלייט אן דעם‬ ‫זעט אלעס‪ ,‬און די געלט וואס ליגט באהאלטן‬ ‫וואס קיינער זאל וויסן‪ ,‬וועט דער אויבערשטער דיר‬ ‫אונטער דיין שטרויענעם בעט וועט דיר נישט‬ ‫העלפן"‪.‬‬ ‫ברענגען קיין ברכה נאר צרות"‪ ,‬יענער מענטש איז‬ ‫דערציטערט געווארן פון גרויס פחד‪ ,‬אז דער רבי‬ ‫דער איד האט אזוי געטון מיט א פולקאמע‬ ‫ווייסט פונקטליך וואו די גניבה ליגט‪ ,‬ער האט‬ ‫תמימות‪ ,‬און צום קומענדיגן יאר איז אים געבוירן‬ ‫גלייך מודה געווען‪ ,‬צוריקגעגעבן יעדע פרוטה‪ ,‬און‬ ‫געווארן א געזונט קינד‪ ,‬און דער צדיק רבי‬ ‫דער סוחר איז אפגעראטעוועט געווארן פון גרויס‬ ‫מענדעלע האט זיין גאנץ לעבן געוויזן פאר זיינע‬ ‫אונטערגאנג‪.‬‬ ‫תלמידים און חסידים‪ ,‬אז דורך אפראטעווען‬ ‫אנדערע פון בושות מיטן געבן צדקה און היטן די‬ ‫צונג פון רעדן לשון הרע‪ ,‬ברעכט מען אויף די‬ ‫הימלישע טויערן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר סיפורים נוראים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫איינמאל איז א שווער קראנק קינד געפאלן אין א‬ ‫גרויסער סכנה‪ ,‬און די דאקטוירים האבן שוין‬ ‫אויפגעגעבן אלע האפענונגען‪ ,‬די מאמע איז‬ ‫געקומען צום רבי'ן מיט טרערן און געבעטן אז ער‬ ‫זאל גוזר זיין א רפואה‪ ,‬דער צדיק רבי מענדעלע‬ ‫האט פארמאכט די אויגן און זיך פארטיפט אין‬ ‫גרויס דביקות‪.‬‬ ‫נאך עטליכע מינוט האט ער געזאגט‪" ,‬גייט‬ ‫אהיים‪ ,‬געבט דעם קינד א טרונק פריש וואסער פון‬ ‫קוואל‪ ,‬און דער סכנה וועט אריבערגיין"‪ ,‬די משפחה‬ ‫איז געלאפן אהיים‪ ,‬געגעבן דעם קינד צו טרינקען‪,‬‬ ‫און אויפ'ן ארט האט זיך די היץ אראפגעלאזט און‬ ‫דאס קינד האט זיך אנגעהויבן ערהוילן‪ ,‬ביז ער איז‬ ‫געווארן אינגאנצן געזונט‪ ,‬און אלע שטאט‪-‬לייט‬ ‫האבן דעמאלט געזען אז דער כוח התפילה פונעם‬ ‫צדיק האט איבערגעדרייט דעם גזר דין‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר שבחי צדיקים ווערט געברענגט א‬ ‫מעשה נורא‪ ,‬אז א סוחר איז אמאל אנגעקומען קיין‬ ‫פרעמישלאן נאכדעם וואס זיין גאנצע בינטל געלט‬ ‫‪80‬‬ ‫ווארעמע בעל תפלה‪ ,‬און זיין רבי ר' מאיר‬ ‫יארצייט כ"ב תשרי שמיני עצרת‬ ‫מפרמישלאן זי"ע האט דעם צדיק גענומען אלס בעל‬ ‫תפילה ימים נוראים‪ ,‬און דער צדיק רבי מאיר'ל האט‬ ‫הרה"ק רבי מנחם גרשון ב"ר דוד זי"ע‪) ,‬גרינוואלד(‬ ‫אים אהין געגעבן זיין סידור וואס ער האט אליין‬ ‫בעל מרגליות טובה‪ ,‬אב"ד קערעסטיר‬ ‫געשריבן אז ער זאל אין דעם דאווענען‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫רבי מאיר'ל האט זיך אמאל אויס געדריקט אויפן‬ ‫צדיק בזה"ל‪" ,‬דער וואס קען גוט‪ ,‬אז ישיר‪ ,‬קען גאנץ‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט אונגוואר‪ ,‬בשנת תקע"ח‪.‬‬ ‫חכמת הנגינה"‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי דוד גרינוואלד זי"ע‪) ,‬מגדולי‬ ‫אין ספר מרגליות טובה ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫תלמידים המחצית השקל זי"ע(‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע האט סוף‬ ‫אין די משפחה איז מקובל‪ ,‬אז די משפחה איז מצאצאי‬ ‫ימיו געוואלט אויף נעמען דעם תלמיד רבי מנחם‬ ‫רבינו יהודה החסיד זי"ע‪.‬‬ ‫גרשון זי"ע אלס דער ממלא מקום אין פרעמישלאן‪,‬‬ ‫אבער דער צדיק מיט זיין גרויס עניוות און וועלענדיג‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת שרה ע"ה‪.‬‬ ‫בלייבן באהאלטן‪ ,‬האט בשום אופן נישט געוואלט‬ ‫דאס נעמען‪.‬‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד‪ ,‬און א‬ ‫גאון ובקי נפלא בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫אבער מיט דעם אלעם האבן רוב צדיקי הדור‬ ‫באוויסט אלס א בעל מקובל נורא און פון די צדיקים‬ ‫זייער משבח געווען דעם צדיק און זיין געוואלדיגע‬ ‫נסתרים בדורו‪ ,‬גאר אסאך צדיקים בדורו האבן מעיד‬ ‫כח הקדושה‪ ,‬אויך האבן די צדיקים בדורו מעיד‬ ‫געווען אויף זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער צדיק איז א גרויסע פועל ישועות‪,‬‬ ‫קדושה און פרישות‪ ,‬רוב פון זיין לעבן האט דער צדיק‬ ‫ובתוכם דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫עוסק געווען בתורה און עבודת השם מיט א‬ ‫ווען אידן זענען צו אים געקומען פון אונגארין‪ ,‬האט‬ ‫געוואלדיגע הצנע לכת און זיך באהאלטן פון אלע‬ ‫ער זיי געפרעגט מיט וואונדער‪ ,‬וואס קומט איר אלע‬ ‫ארום‪ ,‬אפילו זיינע אייגענע קינדער האבן נישט‬ ‫צו מיר‪ ,‬איר האט דאך ביי אייך אין אונגארין דעם צדיק‬ ‫געוויסט זיין גדלות און בקיאות התורה‪ ,‬ער האט זוכה‬ ‫וקדוש רבי מנחם גרשון מקערעסטיר זי"ע‪.‬‬ ‫געווען צו א געוואלדיגע קרבה פון רוב צדיקי הדור‪.‬‬ ‫תורת הקבלה האט דער צדיק רבי מנחם גרשון‬ ‫ער האט מקבל געווען זיין תורה און דרך אין עבודת‬ ‫זי"ע געלערנט ביים צדיק הרה"ק רבי משה‬ ‫השם פון גרויסע גדולים וגאונים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫טייטלבוים בעל ישמח משה מאוהעל זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע קרבה יתירה‬ ‫הגה"ק רבי צבי הירש הלר הנקרא רבי הירש חריף‬ ‫פונעם הייליגען ישמח משה זי"ע‪ ,‬וואס האט גאר‬ ‫מאונגוואר זי"ע‪,‬‬ ‫שטארק מפליא געווען זיין בקיאות בתורה און זיין‬ ‫הגה"ק רבי מאיר א"ש בעל מהר"ם א"ש אב"ד אונגוואר‬ ‫געוואלדיגע התנהגות דקדושה‪.‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫בשנת תר"ג האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫ער איז געווען גאר שטארק בידודות מיטן צדיק‬ ‫הצדקת מרת צפורה ע"ה‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה מליסקא‬ ‫בת הרבני התורני מוה"ר יחיאל שרגא שטארק‬ ‫זי"ע‪ ,‬און די צוויי צדיקים האבן גאר אסאך עוסק‬ ‫מליאוואר ז"ל‪.‬‬ ‫געווען בתורה‪ ,‬און אויך אין גאר געהויבענע זאכן‪ ,‬און‬ ‫דער צדיק מליסקא האט מעיד געווען אויפן גדלות‬ ‫דאן האט זיך דער צדיק געצויגן קיין אונגוואר‪,‬‬ ‫בתורה און קדושה פון דעם צדיק רבי מנחם גרשון‬ ‫דארט האט דער צדיק ווייטער עוסק געווען בתורה‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ועבודת השם מיט א געוואלדיגע התמדה און קדושה‪,‬‬ ‫אפילו דער צדיק האט כסדר פראבירט צו באהאלטן‬ ‫זיין רבו מובהק בתורת הנגלה איז געווען דער‬ ‫זיין גדלות בתורה און זיין גרויסע כח פון פועל'ן‬ ‫צדיק הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬און ביי דעם‬ ‫ישועות‪ ,‬האבן זיך אבער דאן שוין מדבק געווען אין‬ ‫רבין האט זיך דער צדיק מסתופף געווען יעדעס יאר‬ ‫דעם צדיק גאר אסאך אידן יראים ושלימים‪ ,‬און האבן‬ ‫פון ראש השנה ביז נאך חנוכה‪ ,‬דער צדיק רבי מנחם‬ ‫געשעפט תורה און קדושה פון דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫גרשון איז געווען באוויסט אלס א גאר שיינע און‬ ‫‪81‬‬ ‫קערעסטיר‪ ,‬סמוך ונראה צום אוהל הקדוש פון דעם‬ ‫בשנת תר"ח האט מען אויף גענומען דעם צדיק‬ ‫צדיק הרה"ק רבי ישעי'לע מקרעסטיר זי"ע‪ ,‬און מען‬ ‫אלס רב אין שטאט קעמעטשע‪ ,‬דארט האט ער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי ישעי'לע פלעגט כסדר‬ ‫געדינט אלס רב פאר בערך א יאר‪ ,‬און בשנת תר"ט‬ ‫ארויף גיין זיך משתטח זיין על ציון קדשו פון דעם‬ ‫האט מען אים אויף גענומען אלס רב אין שטאט‬ ‫צדיק ובפרט ערב ראש חודש‪ ,‬זאגענדיג אז ער איז‬ ‫קערעסטיר‪ ,‬און דארט איז ער שוין געבליבן ביז צו זיין‬ ‫געווען פון די צדיקים נסתרים בדורו‪ ,‬אויך ליגט ממש‬ ‫הסתלקות‪.‬‬ ‫נעבן דעם צדיק הרה"ק רבי חיים ב"ר יחיאל מיכל‬ ‫הבעש"ט מקערעסטיר זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי מנדבורנא זי"ע האט גאר‬ ‫שטארק גערעדט פון די גדלות און קדושה פון דעם‬ ‫זכותו הגדול יגל עלינו‬ ‫צדיק רבי מנחם גרשון זי"ע‪ ,‬און ער האט זיך אמאל‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫אויס געדריקט אויפן צדיק בזה"ל‪" ,‬כי ל"ו נאה‪ ,‬כי ל"ו‬ ‫יאה"‪ ,‬און צדיקים האבן פון דעם פארשטאנען‪ ,‬אז דער‬ ‫מעשיות‬ ‫צדיק רבי מנחם גרשון איז געווען פון די ל"ו צדיקים‬ ‫בדורו‪.‬‬ ‫אין ספר מרגליות טובה ווערט געברענגט‪ ,‬א‬ ‫מעשה וואס דער זון הרה"ק רבי יחיאל שרגא שו"ב‬ ‫גרויס גדולים וצדיקי הדור זענען געווען תלמידים פון‬ ‫מטשאבאי זי"ע האט מיט געהאלטן זייענדיג‬ ‫דעם צדיק וקדוש ובתוכם‪.‬‬ ‫באהאלטן בשעת מעשה‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק‬ ‫רבי מנחם גרשון זי"ע געווען אין שטאט שפאלע‬ ‫הרה"ק רבי שמואל קאמאדער אב"ד דאראג זי"ע‪,‬‬ ‫צוזאמען מיטן צדיק וקדוש רבי הערשעלע ליסקער‬ ‫הרה"ק רבי הירצקא מראצפערט זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און די צוויי זענען געזעצן אויפן גאס און‬ ‫הרה"ק רבי ישעי' זילבערשטיין בעל מעשי למלך‬ ‫צוזאמען עוסק געווען אין דברים נשגבים‪ ,‬איז צו זיי‬ ‫אב"ד ווייטצען זי"ע‪.‬‬ ‫צו געקומען א פרוי א אלמנה מיט איר קינד א יתום‬ ‫וואס איז שוין געווען ‪ 12‬יאר אלט‪ ,‬אבער ליידער האט‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה איז געדריקט געווארן‬ ‫דער קינד געליטן פון א מחלה וואס צוליב דעם האט‬ ‫אינעם ספר מרגליות טובה‪.‬‬ ‫דער קינד נישט גערעדט אפילו זייענדיג שוין ‪ 12‬יאר‬ ‫אלט‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט נאך זיך זיינע קינדער‪.‬‬ ‫און דער צדיק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע האט‬ ‫הרה"ק רבי יחיאל שרגא שו"ב מטשאבאי זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫געזאגט פארן צדיק רבי מנחם גרשון זי"ע‪ ,‬אז די פרוי‬ ‫הרה"צ רבי יקותיאל הכהן ווייסבערג זי"ע‪,‬‬ ‫קומט שוין צו אים פאר איבער צוויי יאר און איז מזכיר‬ ‫הרה"ק רבי דוד שו"ב בלאגמיץ זי"ע‪ ,‬זיין רעבעצין‬ ‫דעם קינד‪ ,‬אז ער זאל שוין האבן א רפואה‪ ,‬און דער‬ ‫הצדקת מרת מרים ע"ה האט זוכה געווען צו א‬ ‫צדיק מליסקא האט פאר די פרוי געהייסן קומען דא‬ ‫געוואלדיגע אריכת ימים דורך א ברכה פונעם‬ ‫צו אים אין שפאלע‪ ,‬האט דער צדיק רבי הערשעלע‬ ‫הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫געהייסן פאר די פרוי‪ ,‬אז זי זאל אוועק גיין פאר בערך‬ ‫הרה"ק רבי מאיר צבי הערש זי"ע‪,‬‬ ‫א האלבע שעה און דאן זאל זי צוריק קומען‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרת אסתר ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי יהושע‬ ‫בריסק אב"ד טיסא‪-‬דאדא זי"ע‪,‬‬ ‫דאן האט דער צדיק רבי הערשעלע געבעטן דעם‬ ‫בתו הצדקת מרת יוטא ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי יעקב‬ ‫צדיק רבי מנחם גרשון‪ ,‬אז ער זאל פועל'ן א ישועה‬ ‫פרץ פריעדמאן אב"ד אודווארי זי"ע‪,‬‬ ‫פאר דעם קינד‪ ,‬דער צדיק רבי מנחם גרשון האט‬ ‫בתו הצדקת מרת טויבא ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי יעקב‬ ‫אנגעהויבן לאכן און געזאגט‪ ,‬וואס ווילט איר פון מיר‪,‬‬ ‫ברוך גפן בעל אותיות מחכימות זי"ע‪,‬‬ ‫איך בין סך הכל א רב אין שטאט קערעסטיר‪ ,‬אבער‬ ‫בתו הצדקת מרת הדס ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי מנחם‬ ‫איר זענט א גרויסע רבי אין שטאט ליסקא‪ ,‬איז‬ ‫ב"ר יהודה כהנא זי"ע‪,‬‬ ‫פארוואס בעט איר מיך אז איך זאל פועל'ן א ישועה‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרת שרה רבקה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫משה פעלדמאן שו"ב נייפעסט זי"ע‪.‬‬ ‫האט רבי הערשעלע ליסקער זי"ע געזאגט פארן‬ ‫צדיק‪ ,‬איך ווייס יא דעם סוד‪ ,‬אז איר זענט פון די‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ב תשרי שמיני עצרת‬ ‫צדיקים נסתרים פונעם דור‪ ,‬און איר קענט פועל'ן א‬ ‫בשנת תר"ל‪ ,‬ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫‪82‬‬ ‫פרעמישלאן‪ ,‬אבער עס האט זיי נישט גלייך געפאלן די‬ ‫ישועה פארן קינד‪ ,‬נאר איר האט מורא אז עס וועט‬ ‫עבודת הקדוש ביים צדיק רבי מאיר'ל‪ ,‬און גלייך נאך‬ ‫מפורסם ווערן‪ ,‬דערפאר זאג איך אייך צו‪ ,‬אז עס וועט‬ ‫שבת זענען די צוויי צדיקים אהיים געפארן מיטן‬ ‫נישט מפורסם ווערן אייער גדלות און צדקות‪ ,‬אבער‬ ‫מחשבה‪ ,‬נישט צוריק צו קומען קיין פרעמישלאן‪.‬‬ ‫פועל'ט שוין א ישועה פאר די צובראכענע אלמנה און‬ ‫איר קינד די יתום‪.‬‬ ‫אבער לפלא גלייך נאכן אהיים קומען‪ ,‬האט דער‬ ‫צדיק רבי מנחם גרשון זי"ע געשפירט‪ ,‬אז דאס‬ ‫ווען די אלמנה איז צוריק געקומען‪ ,‬האט דער‬ ‫דאווענען און לערנען איז שוין נישט אזוי ווי בעפאר‪,‬‬ ‫צדיק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע גענומען דאס‬ ‫און ער האט געשפירט אז ער האט פארלוירן זיינע‬ ‫קינד‪ ,‬און האט אים אראפ געלייגט ביי די פיס פונעם‬ ‫מדרגות‪ ,‬און ווען ער האט זיך געטראפן מיט זיין ידיד‬ ‫צדיק רבי מנחם גרשון‪ ,‬און דער צדיק האט ארום‬ ‫רבי הערשעלע ליסקער זי"ע‪ ,‬האט אים דער צדיק‬ ‫געקוקט פון אלע זייטן צו מאכן זיכער אז קיינער‬ ‫מליסקא געזאגט‪ ,‬אז ביי אים האט דאס אויך פאסירט‪,‬‬ ‫האלט נישט מיט‪ ,‬און דאן האט ער דעם קינד גענומען‬ ‫האבן די צוויי צדיקים גלייך פארשטאנען‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫צו זיך אין די האנט‪ ,‬און ער האט אריבער געפירט‬ ‫זיכער געקומען פון די הקפדה פונעם צדיק רבי‬ ‫זיינע הייליגע הענט אויפן אויער‪ ,‬אויפן קאפ‪ ,‬און אויפן‬ ‫מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע‪.‬‬ ‫פנים‪ ,‬און דער צדיק האט געפרעגט פונעם קינד‪ ,‬דא‬ ‫טוט דיר וויי‪ ,‬אדער דא טוט דיר וויי‪.‬‬ ‫זענען די צוויי צדיקים צוריק געפארן קיין‬ ‫פרעמישלאן‪ ,‬און לפלא אזוי ווי די צוויי זענען אריין‬ ‫דאן האט דער צדיק גלייך א שטיפ געגעבן פארן‬ ‫געקומען אין שטוב פונעם צדיק רבי מאיר'ל‪ ,‬האט‬ ‫קינד און געזאגט‪ ,‬עס פעילט דיר דאך גארנישט די‬ ‫דער צדיק זיי געזאגט בזה"ל‪" ,‬דער דרך העולם איז‪ ,‬אז‬ ‫בוסט דאך געזונט און שטארק‪ ,‬עס מיז זיין אז עס איז‬ ‫אויב עס געפעלט נישט איין מאל‪ ,‬ווארט מען נאך א‬ ‫נאר געווען א דמיון אז די בוסט נישט געזונט‪ ,‬לפלא‬ ‫שבת‪ ,‬אבער איר זענט גלייך אוועק געפארן‪ ,‬אבער‬ ‫איז דער קינד תיכף ומיד נשתנה צורה געווארן‪ ,‬און‬ ‫וואס זאל מאיר'ל טון אז ער דארף די מרגליות טובות‪,‬‬ ‫ער האט אנגעהויבן גיין און רעדן כאחד אדם‪,‬‬ ‫האט ער צו גענומען א משכון‪ ,‬אבער יעצט נאט אייך‬ ‫פארשטייט זיך אז עס איז נישט געווען קיין גרעניץ‬ ‫צוריק דעם משכון"‪ ,‬און לפלא פון דאן האבן די צוויי‬ ‫צו די שמחה פון די אלמנה‪ ,‬אז איר זון איז אויס‬ ‫צדיקים צוריק באקומען זייערע מדרגות‪ ,‬און זענען‬ ‫געהיילט געווארן‪ ,‬און זי האט אנגעהויבן באדאנקען‬ ‫שוין געבליבן זיך מסתופף זיין בצלו פון דעם צדיק‬ ‫דעם צדיק מליסקא‪ ,‬אויף די נס פון היילן איר קינד‪.‬‬ ‫רבי מאיר'ל זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אבער דער צדיק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע‬ ‫דער זון הרה"ק רבי דוד לאגמיצער זי"ע האט‬ ‫האט גלייך געזאגט פאר די מאמע‪ ,‬פארוואס שרייט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז נאכן הסתלקות פונעם טאטן איז ער‬ ‫איר און איר זענט מפרסם די מעשה‪ ,‬עס קען נאך ח"ו‬ ‫אמאל אריבער געפארן דעם שטאט קאמארנא‪ ,‬און‬ ‫שולט זיין א עין הרע אויפן קינד‪ ,‬און דער צדיק רבי‬ ‫ווען ער איז אריין צום צדיק הרה"ק רבי יצחק אייזיק‬ ‫הערשעלע כדי ער זאל קענען פאר דעקן דעם מופת‪,‬‬ ‫יהודה יחיאל בעל היכל הברכה מקאמרנא זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫האט געזאגט פאר די פרוי‪ ,‬די סיבה פארוואס איך האב‬ ‫זיך דער צדיק מקאמארנא אויף געשטעלט פאר אים‬ ‫דיר געהייסן קומען דא אויף דעם פלאץ איז‪ ,‬ווייל דא‬ ‫מלא קומתו און געזאגט בזה"ל‪" ,‬אייער טאטע איז‬ ‫אויף דעם פלאץ איז די ליפט גאר ריין‪ ,‬און דערפאר‬ ‫געווען א צדיק הדור"‪.‬‬ ‫האב איך דיר קודם געזאגט צוריק צו קומען נאך א‬ ‫האלבע שעה‪ ,‬ווייל די ליפט איז נאכנישט געווען‬ ‫ווען דער הייליגער קאמארנער האט געזען‪ ,‬ווי‬ ‫גענוג ריין‪ ,‬אבער דא האט קיין מופת נישט פאסירט‪,‬‬ ‫דער זון רבי דוד'ל וואונדער זיך אזוי פון ווי ער ווייסט‬ ‫נעמט אייער געזונט קינד און גייט אהיים לחיים‬ ‫אז זיין טאטע איז געווען א צדיק הדור‪ ,‬ווייל דער זון‬ ‫ולשלום‪.‬‬ ‫האט דאך געוויסט אז די טאטע האט זיך זיין גאנץ‬ ‫•••‬ ‫לעבן באהאלטן און געווען א נחבא אל הכלים און‬ ‫ווערט געברענגט אין ספר מרגליות טובה‪ ,‬אז דאס‬ ‫קיינמאל נישט ארויס געוויזן זיין צדקות‪ ,‬איז פון ווי‬ ‫ערשטע מאל וואס דער צדיק רבי מנחם גרשון‬ ‫ווייסט דער צדיק מקאמארנא אז דער טאטע איז‬ ‫מקרעסטיר זי"ע איז געפארן צוזאמען מיט זיין ידיד‬ ‫געווען א צדיק הדור‪ ,‬האט דער הייליגער היכל‬ ‫נפשו הרה"ק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע‪ ,‬זיך‬ ‫הברכה מקאמארנא געזאגט בזה"ל‪" ,‬וואס מיינט איר‪,‬‬ ‫מסתופף זיין בצלו פון זיין רבין ר' מאיר'ל מפרמישלאן‬ ‫די וועלט שלאפט‪ ,‬מען ווייסט נישט וואס עס טוט זיך"‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬זענען זיי געווען אויף א שבת ביים צדיק אין‬ ‫‪83‬‬ ‫געלט אויס געהאלטן הונדערטער צדיקי הדור‪ ,‬און‬ ‫יארצייט כ"ג תשרי שמחת תורה‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט זוכה‬ ‫געווען אז ‪ 80‬צדיקי הדור בעלי רוח הקודש זענען‬ ‫הרה"ק הגביר רבי יעקב ב"ר יצחק זי"ע‪) ,‬פיש(‬ ‫איינגעשטאנען ביי אים אין שטוב‪.‬‬ ‫ראש הקהל מקאלוב‪ ,‬ויד ימינו של רבי אייזיקל‬ ‫מקאליב זי"ע‬ ‫אויך איז מקובל אז דער צדיק האט לויטן ציווי‬ ‫"הנקרא ר' יענקעלע פיש"‬ ‫פונעם בעש"ט זיך אריבער געצויגן צום שטאט‬ ‫קאלוב‪ ,‬און דארט האט ער שפעטער געדינט פאר‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט זבלוטוב‪ ,‬בערך בשנת‬ ‫יארן לאנג אלס דער ראש הקהל‪.‬‬ ‫תפ"א‪.‬‬ ‫ער האט געהאט א זכי' אז קרוב צו ‪ 80‬צדיקים‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי יצחק מזאבליטוב זי"ע‪.‬‬ ‫בעלי רוח הקודש האבן דווקא געוואלט איינשטיין‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת בת הרה"ק רבי יצחק‬ ‫ביי דעם צדיק ווען זיי זענען געקומען קיין קאלוב‪,‬‬ ‫אשכנזי זי"ע‪,‬‬ ‫ובתוכם דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב‬ ‫בן הרה"ק רבי אפרים מקיטוב זי"ע‪) ,‬חמיו של‬ ‫זי"ע‪ ,‬רבי לייב שרה'ס זי"ע‪ ,‬רבי יהודה צבי‬ ‫הבעש"ט הקדוש זי"ע(‪.‬‬ ‫מסטרעטין זי"ע‪ ,‬ער איז געווען זיין גאנץ לעבן א‬ ‫גביר אדיר און האט גאר אסאך געלט אוועק‬ ‫ווי עס איז מקובל פון צדיקי הדור‪ ,‬האט דער‬ ‫געגעבן פאר די צדיקים וואס זענען געקומען צו‬ ‫צדיק באקומען א ברכה איינמאל פונעם בעש"ט‬ ‫אים‪ ,‬אויך איז מקובל אז דער צדיק האט געהאט‬ ‫הקדוש זי"ע בזה"ל‪" ,‬זאלסט דיך מערן ווי פיש"‪ ,‬און‬ ‫בירושה א זאלץ מעסטל פונעם בעש"ט הקדוש‬ ‫פון דאן האט זיך דער צדיק רבי יענקעלע‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫אנגעהויבן ריפן מיטן משפחה נאמען "פיש"‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אייזיק'ל מקאלוב זי"ע‬ ‫ער איז געווען א צדיק אמת און א איש קדוש‬ ‫נאך זיין חתונה‪ ,‬אין דער צייט ווען רבי אייזיק'ל איז‬ ‫מאוד‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א גאון וגדול‬ ‫אוועק געפארן פון ביי זיך אינדערהיים צו לערנען‬ ‫בתורה און א בקי נפלא בתורה‪ ,‬ער האט זיך זיין‬ ‫ביי די הייליגע צדיקים תלמידי הבעל שם טוב הק'‬ ‫גאנץ לעבן געפירט מיט א מורא'דיגע קדושה און‬ ‫זי"ע‪ ,‬יענע צייט זענען די עלטערן פונעם רעבעצין‬ ‫טהרה‪ ,‬ער האט געהאט א געוואלדיגע קרבה יתירה‬ ‫ל"ע פארארימט געווארן‪ ,‬און דער מצב הפרנסה‬ ‫צו אלע צדיקים בדורו‪.‬‬ ‫אין שטוב פונעם צדיק רבי אייזיק'ל איז געווארן‬ ‫אידן האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט‬ ‫אומדערטרעגליך‪.‬‬ ‫געהאט גרויסע כוחות און געווען א פועל ישועות‪,‬‬ ‫אבער דער צדיק האט זיך באהאלטן זיין גאנץ לעבן‬ ‫האט אין קאלוב דעמאלט געוואוינט דער גביר‬ ‫מיט א געוואלדיגע הסתר‪ ,‬צדיקי הדור האבן מעיד‬ ‫הרה"ק רבי יעקב פיש זי"ע‪ ,‬און די רעבעצין פונעם‬ ‫געווען‪ ,‬אז ער איז געווען א בעל רוח הקודש אמיתי‪.‬‬ ‫קאלוב'ער האט ביי אים איינגעקויפט אויף בארג‪,‬‬ ‫און ער האט במשך די גאנצע צייט באזארגט די‬ ‫דער צדיק האט זוכה געווען‪ ,‬אז זייענדיג בערך‬ ‫שטוב פונעם הייליגען קאלובער מיט אלע‬ ‫‪ 6‬יאר אלט‪ ,‬איז ער איינמאל געווען ביים הייליגען‬ ‫געברויכן‪ ,‬אויפ'ן חשבון אז ווען איר מאן וועט‬ ‫בעש"ט זי"ע‪ ,‬און דער צדיק האט דאן באקומען א‬ ‫אהיימקומען וועט ער שוין באצאלען דעם חוב‪.‬‬ ‫ברכה פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע בזה"ל‪" ,‬זאלסט‬ ‫לעבן וויפיל דו ווילסט"‪ ,‬אז ער זאל האבן אריכת‬ ‫ווען דער הייליגער צדיק רבי אייזיק איז אהיים‬ ‫ימים און עשירות‪ ,‬און די ברכה איז טאקע מקיים‬ ‫געקומען אין יאר תקמ"א‪ ,‬האבן אלע אידן פון דער‬ ‫געווארן‪ ,‬דער צדיק האט זוכה געווען צו א‬ ‫שטאט מפציר געווען‪ ,‬אז ער זאל אן נעמען דאס‬ ‫געוואלדיגע אריכת ימים‪ ,‬לויט איין גרסה האט ער‬ ‫רבנות אין קאלוב‪ ,‬ער האט זיי אבער אפ געזאגט‪,‬‬ ‫געלעבט ‪ 113‬יאר‪ ,‬און לויט א אנדערע גירסה האט‬ ‫טענה'נדיג אז ער וויל נהנה זיין מיגיע כפו און ער‬ ‫ער גאר געלעבט ‪ 117‬יאר‪ ,‬און ער האט זוכה געווען‬ ‫וויל בשום אופן נישט אן נעמען קיין רבנות פאסטן‪.‬‬ ‫צו א געוואלדיגע עשירות נפלאה‪ ,‬ער האט מיט זיין‬ ‫‪84‬‬ ‫וואגן‪ ,‬האט דער צדיק דאן געבעטן ביים‬ ‫דאן איז דער צדיק רבי יעקב פיש צו אים צו‬ ‫באשעפער‪ ,‬אז ער וויל זייער האבן א קדיש זאגער‬ ‫געשטאנען‪ ,‬און האט געזאגט פארן צדיק רבי‬ ‫נאך זיין פטירה‪ ,‬און טאקע נישט לאנג נאכדעם איז‬ ‫אייזיק'ל זי"ע‪ ,‬אז אויב נעמט ער נישט אהן דאס‬ ‫דער צדיק נסתלק געווארן‪ ,‬און דער זוהן רבי‬ ‫רבנות‪ ,‬דאן זאל ער אים באצאלען דאס גאנצע געלט‬ ‫אבישל האט געזאגט קדיש פאר די קומענדיגע ‪11‬‬ ‫וואס ער רבי יעקב פיש האט אויסגעבארגט פאר זיין‬ ‫חדשים‪ ,‬און גלייך נאכדעם איז דער זוהן נסתלק‬ ‫פרוי במשך דער צייט וואס דער צדיק וקדוש איז‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫נישט געווען אינדערהיים‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ג תשרי שמחת תורה‬ ‫דאן האט דער צדיק רבי אייזיק'ל בלית ברירה‬ ‫בשנת תר"ד‪ ,‬ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח החדש אין‬ ‫אן גענומען דאס רבנות פון קאלוב‪ ,‬ער איז דארט‬ ‫שטאט קאלוב‪.‬‬ ‫געווען רב פערציג יאר‪ ,‬פון תקמ"א ביז צו זיין‬ ‫הסתלקות‪ ,‬ר' יעקב פיש איז געווען פון די נכבדי‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫העיר‪ ,‬און ער האט אויך אונטער געשריבען אויפ'ן‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫כתב רבנות פון ר' אייזיק'ל‪ ,‬אלס דער ראש הקהל‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫ווי עס ווערט דערציילט האט דער קאלובער‬ ‫געגעבן פאר ר' יעקב פיש א ברכה פון אריכות ימים‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב פיש מקאלוב זי"ע פלעגט‬ ‫און ווי עס איז מקובל איז דאס געווען ווי פאלגענד‪,‬‬ ‫דערציילן די מעשה‪ ,‬ווי דער צדיק וקדוש רבי לייב‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש רבי אייזיק'ל‬ ‫שרה'ס זי"ע האט אים מציל געווען מיט זיין גרויסע‬ ‫מקאלוב זי"ע סוף ימיו ליידער געליטן פון א‬ ‫רוח הקודש‪.‬‬ ‫שווערע מחלה אויף די הויט ל"ע‪ ,‬און דערפאר‬ ‫האט ער נישט געקענט פארנעמען קיין קליידער‬ ‫ווי באקאנט איז דער צדיק רבי יעקב פיש זי"ע‬ ‫אויף זיין גוף קדוש‪.‬‬ ‫געווען דער בעל אכסניא פון די צדיקי הדור אין‬ ‫שטאט קאלוב‪ ,‬גרויסע צדיקים פונעם דור ווען זיי‬ ‫איינמאל איז דער צדיק רבי יענקעלע פיש‬ ‫זענען געקומען קיין קאלוב‪ ,‬זענען זיי אלע‬ ‫זי"ע פלוצלונג אריינגעקומען אין שטוב פונעם‬ ‫איינגעשטאנען אינעם שטוב פון דעם צדיק רבי‬ ‫צדיק רבי אייזיק'ל זי"ע‪ ,‬און ער האט געטראפן דעם‬ ‫יעקב פיש זי"ע‪ ,‬דער צדיק רבי יעקב האט געהאט‬ ‫צדיק אן קיין בגדים‪ ,‬און דער צדיק רבי אייזיק'ל‬ ‫א פנקס‪ ,‬ווי ער האט פארשריבן די שמות הצדיקים‬ ‫האט געפרעגט פון רבי יענקעלע פיש‪" ,‬וויאשוי‬ ‫וואס זענען געקומען צו אים אין שטוב‪ ,‬און בתוך‬ ‫זשע איך אויס"‪ ,‬האט רבי יענקעלע געענטפערט‪,‬‬ ‫די צדיקים האט ער געהאט נעמען פון ‪ 80‬צדיקים‬ ‫"ווי אדם הראשון פאר'ן חטא"‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫בעלי רוח הקודש‪.‬‬ ‫אייזיק'ל האט זייער הנאה געהאט פון דעם‬ ‫ענטפער און געזאגט‪" ,‬זשאלסט לאנג לעבן"‪ ,‬און‬ ‫איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי לייב‬ ‫ער האט טאקע געלעבט איבער די הונדערט יאר‪.‬‬ ‫שרה'ס זי"ע געקומען צום שטוב פון רבי יעקב פיש‬ ‫אין קאלוב‪ ,‬נאך אפאר טאג האט רבי לייב געזאגט‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיין הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫פאר רבי יעקב‪ ,‬גיי צום שר המדינה וואס זיין נאמען‬ ‫הרה"ק רבי אברהם אביש פיש מקאוב זי"ע‪ ,‬הנקרא‬ ‫איז "קאלא"‪ ,‬און זאג אים אז לייב לאזט דיך רופען‪,‬‬ ‫ר' אבישל נאפקאר‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי יעקב האט געזאגט פאר רבי לייב‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אהרן ישעי' פיש זי"ע‪,‬‬ ‫ווי אזוי קען איך אריבער גיין‪ ,‬דער שר האט דאך‬ ‫חתנו הגה"ק רבי אברהם אורנשטיין זי"ע‪.‬‬ ‫הינט אינדרויסן פון זיין פאלאץ‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫רבי לייב געזאגט‪ ,‬איך וועל מיט דיר מיט שיקן‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק איז שוין‬ ‫איינע פון מיינע שליחים‪ ,‬און אזוי איז דער צדיק רבי‬ ‫געווען בערך ‪ 113‬יאר אלט‪ ,‬און זיין זוהן דער צדיק‬ ‫יעקב אריבער צום שר‪.‬‬ ‫רבי אביש'ל נאפקאר איז געווען בערך ‪ 90‬יאר אלט‪,‬‬ ‫איז דער צדיק איין טאג ארויף אויף א וואגן‬ ‫בדרך נס איז דער צדיק רבי יעקב אן געקומען‬ ‫צוזאמען מיטן זוהן‪ ,‬און דער טאטע האט געזען‪ ,‬אז‬ ‫אין שטוב פון דעם שר‪ ,‬און ער האט איבער געגעבן‬ ‫עס איז באמת שווער פארן זוהן ארויף צו גיין אויפן‬ ‫‪85‬‬ ‫וואשן דיין נאמען און אויף ווייזן דיין‬ ‫די ווערטער פונעם צדיק וקדוש רבי לייב זי"ע‪ ,‬אזוי‬ ‫גערעכטיגקייט‪ ,‬און דאן איז רבי יעקב געפארן מיט‬ ‫ווי דער שר האט געהערט די ווערטער‪ ,‬האט ער‬ ‫דעם שר צום יריד קויפן זיינע פערדן‪ ,‬אנקומענדיג‬ ‫גלייך געזאגט‪ ,‬איך גיי שוין אריבער צו אים‪.‬‬ ‫אין מארק האבן זיי דארט געטראפן דעם משרת פון‬ ‫רבי יעקב ווי ער וויינט‪ ,‬און דער משרת דער גוי‬ ‫אזוי ווי דער שר איז אנגעקומען צו רבי לייב‪,‬‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז דער גלח האט אים דא געשיקט‬ ‫האט דער צדיק רבי לייב אריין גענומען דעם שר‬ ‫קעגן זיין ווילן‪ ,‬כדי ער זאל קענען מאכן דעם‬ ‫צו זיך אין שטוב‪ ,‬און זיי האבן אזוי גערעדט א‬ ‫פאלשן בלבול אויף זיין בעל הבית רבי יעקב‪.‬‬ ‫שטיק צייט‪ ,‬אויפן וועג ארויס האט דער צדיק רבי‬ ‫לייב געזאגט פאר דעם שר ווייזענדיג אויף רבי‬ ‫ווען דער שר האט געזען אז דער רבי יעקב איז‬ ‫יעקב פיש‪" ,‬דאס איז יעקב וואס פארשטייט צו‬ ‫באמת נישט שילדיג‪ ,‬האט ער אויפן וועג אהיים‬ ‫גוטע פערדן‪ ,‬און ווען די ברויכסט א נייע פערד‪,‬‬ ‫מיט גענומען דעם משרת‪ ,‬און ער האט אים‬ ‫זאלסטו דעם יעקב נעמען צום יריד"‪ ,‬עס איז געווען‬ ‫באהאלטן ביי זיך אין שטוב ביז צום משפט‪ ,‬ביים‬ ‫א גרויסע פלא פאר רבי יעקב פיש די גאנצע זאך‪.‬‬ ‫משפט זענען טאקע געקומען די פאלשע עדים און‬ ‫האבן עדות געזאגט אז רבי יעקב האט ר"ל טאקע‬ ‫אפאר יאר שפעטער בעפאר פסח‪ ,‬די גוים פון‬ ‫גע'הרג'עט זיין משרת‪ ,‬אבער פלוצלונג קומט אריין‬ ‫שטאט קאלוב וואס זענען געווען גרויסע שונאי‬ ‫יענער שר מיטן משרת אין געריכט זאל‪,‬‬ ‫ישראל‪ ,‬און האבן נישט פארגינען פאר דעם רבי‬ ‫פארשטייט זיך אז דער רבי יעקב פיש איז גלייך‬ ‫יעקב אז ער האט אזויפיל געלט‪ ,‬האבן זיי אפ‬ ‫באפרייט געווארן‪ ,‬און מען האט באשטראפט דעם‬ ‫געמאכט צו מאכן א בלבול אויף רבי יעקב‪ ,‬האבן זיי‬ ‫גלח‪.‬‬ ‫באצאלט געלט פארן יונגען גוי דער משרת אין‬ ‫שטוב פון רבי יעקב פיש‪ ,‬אז דער גוי זאל אוועק‬ ‫דאן האט דער שר דערציילט פאר רבי יעקב‬ ‫פארן אין א ווייטע שטאט‪ ,‬און די גוים האבן‬ ‫פיש‪ ,‬אז ווען ער איז געווען אין שטוב פון רבי לייב‬ ‫געשטעלט עדות פארן געריכט‪ ,‬אז רבי יעקב האט‬ ‫שרה'ס זי"ע‪ ,‬האט ער אים שוין דאן מגלה געווען‪,‬‬ ‫ר"ל גע'הרג'עט דעם משרת‪.‬‬ ‫אז די וועסט יארן ארום זיין אין א עת צרה‪ ,‬און ער‬ ‫האט מיך באפוילען‪ ,‬אז בשכר וואס די וועסט מיר‬ ‫פארשטייט זיך אז מען האט דעם רבי יעקב‬ ‫אייביג העלפן קויפן מיינע פערד‪ ,‬זאל איך דיך‬ ‫פיש איינגעזעצט אין תפיסה ביז צו זיין משפט‪ ,‬די‬ ‫ראטעווען ווען די בוסט ח"ו אין א צרה‪ ,‬דאס איז‬ ‫משפחה פון רבי יעקב האבן פראבירט וואס זיי‬ ‫געווען די הייליגע אויגן וואס דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫האבן געקענט צו ריין וואשן רבי יעקב‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫לייב שרה'ס זי"ע האט פארמאגט און געזען זאכן‬ ‫באצאלט א גרויסע סכום געלט‪ ,‬אז מען זאל כאטש‬ ‫וואס וועט פאסירן אפילו יארן שפעטער נאך זיין‬ ‫ארויס לאזן דעם רבי יעקב פון תפיסה ביז צו זיין‬ ‫פטירה‪.‬‬ ‫משפט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר באר יצחק ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫אינצווישן האט דער שר וואס דער צדיק רבי‬ ‫הייליגער צדיק וקדוש רבי אייזיק'ל קאלובער זי"ע‬ ‫לייב שרה'ס זי"ע האט געהאט גערעדט צו אים‪,‬‬ ‫פלעגט יעדן ערב שבת קודש מיט קפיצת הדרך גיין‬ ‫געברויכט קויפן נייע פערד‪ ,‬איז ער אריבער צו רבי‬ ‫זיך טובל'ן אין די מקו' פונעם אר"י הקדוש זי"ע אין‬ ‫יעקב און געבעטן‪ ,‬אז ער זאל מיט אים קומען‬ ‫צפת‪ ,‬איינמאל האט ער מיט גענומען זיין ידיד‬ ‫קויפן די פערד‪ ,‬אבער ער האט געזען אויף רבי‬ ‫נפשו דעם צדיק רבי יענקעלע פיש זי"ע קיין צפת‬ ‫יעקב אז ער איז זייער צובראכן‪ ,‬האט ער געפרעגט‬ ‫ערב שבת קודש‪ ,‬אז ער זאל זיך אויך קענען טובל'ן‬ ‫פון רבי יעקב וואס עס גייט פאר‪ ,‬האט אים רבי‬ ‫אין דעם אר"י הקדוש מקו'‪ ,‬אבער דער צדיק רבי‬ ‫יעקב דערציילט די גאנצע מעשה‪ ,‬אז די גוים האבן‬ ‫אייזיק'ל איז צוריק‪ ,‬און האט פארגעסן מיט צו‬ ‫געמאכט אויף אים א פאלשע בלבול אז ער האט‬ ‫נעמען רבי יענקעלע צוריק קיין קאלוב‪.‬‬ ‫גע'הרג'עט זיין משרת‪.‬‬ ‫ווען דער צדיק רבי יענקעלע פיש זי"ע איז‬ ‫האט אים דער שר געזאגט‪ ,‬אויב בוסטו טאקע‬ ‫ארויס געקומען פון מקו'‪ ,‬האט ער זיך ארום‬ ‫אומשילדיג‪ ,‬וועל איך טון אלעס אין מיין כח צו ריין‬ ‫‪86‬‬ ‫אים אין שטוב‪ ,‬און ווי באוויסט האט דער צדיק‬ ‫געקוקט און נישט געקענט פארשטיין ווי ער איז‪,‬‬ ‫געפירט זיין עבודת הקודש מיט א מוראדיגע‬ ‫האט ער דארט געפרעגט איינעם ווי ער איז‪ ,‬האט‬ ‫באהאלטענקייט‪ ,‬דער ר' יעקב האט נישט געוויסט‬ ‫אים יענער געזאגט‪ ,‬אז ער איז יעצט אין צפת ביי די‬ ‫אויב ער זאל דעם נאמען פונעם צדיק אריין שרייבן‬ ‫מקו' פונעם אר"י הקדוש‪ ,‬דער רבי יענקעלע האט‬ ‫אין זיין פנקס‪ ,‬אבער דער צדיק האט גלייך מרגיש‬ ‫זיך שטארק געוואונדערט ווי אזוי ער איז‬ ‫געווען זיין מחשבה און בתוך הדברים געזאגט פאר‬ ‫אנגעקומען קיין צפת‪ ,‬אבער מוצאי שבת קודש איז‬ ‫ר' יעקב‪" ,‬קענסט מיך אויך אריינשרייבן"‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי אייזיק'ל צוריק געקומען‪ ,‬און האט‬ ‫•••‬ ‫אהיים גענומען רבי יענקעלע צוריק קיין קאלוב‪.‬‬ ‫אין ספר אביר הרועים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫איין שמחת תורה האט דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫איין יאר ערב יום הקדוש האט דער הייליגער‬ ‫אייזיק'ל מקאליב זי״ע געטאנצט מיט א ספר תורה‬ ‫צדיק וקדוש רבי אייזיק'ל מקאלוב זי"ע געבעטן‬ ‫מיט אזא ברען‪ ,‬ביז זיינע כוחות זענען שוואך‬ ‫זיין תלמיד און ידיד נפשו רבי יעקב פיש זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫געווארן‪ ,‬דער צדיק רבי יעקב פיש זי״ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫ער וויל ארויס גיין אויף א שפאציר אין זיינע‬ ‫געווען א נאענטע מקורב און דער גביר פון שטאט‬ ‫פעלדער‪ ,‬דער רבי יעקב פיש האט זיך גאר שטארק‬ ‫קאלוב‪ ,‬האט געזען ווי דער רבי גייט ח"ו כמעט‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬וואס וויל דער רבי פונקט יעצט ערב‬ ‫פאלן פון גרויס שוואכקייט‪ ,‬איז רבי יענקעלע‬ ‫יום הקדוש גיין צום פעלד‪.‬‬ ‫גלייך צוגעלאפן‪ ,‬און ער האט אויפגעהויבן דעם‬ ‫אבער אז די רבי הייסט טוט מען עס גלייך‪ ,‬אזוי‬ ‫רבי אייזיק'ל‪ ,‬און אפגעהיטן אז דער רבי מיטן ספר‬ ‫גייענדיג אין פעלד ווייזט אים דער צדיק רבי‬ ‫תורה זאלן נישט פאלן‪.‬‬ ‫אייזיק'ל זי"ע‪ ,‬אז דארט איז דא א קוואל‪ ,‬דער צדיק‬ ‫איז פלונג אראפ געטאנצן פונעם וואגן‪ ,‬און זיך א‬ ‫דער צדיק רבי אייזיק'ל האט זיך צו אים‬ ‫טובל געגעבן אינעם קוואל און צוריק אריין‬ ‫אויסגעדרייט מיט א פריילעך פנים און אים‬ ‫געפארן אין שטאט‪.‬‬ ‫געבענטשט‪" ,‬איהר זאלט מיר לעבען הונדערט און‬ ‫צוואנציג יאהר"‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫שפעטער ווען רבי יעקב פיש האט געפרעגט‬ ‫געווען די ברכה וואס דער צדיק רבי יענקעלע האט‬ ‫פונעם צדיק וואס די קוואל איז‪ ,‬ווייל ער גייט שוין‬ ‫באקומען פונעם הייליגען קאלובער פאר אריכת‬ ‫אין דעם פעלד פאר יארן און האט קיינמאל נישט‬ ‫ימים ושנים‪ ,‬און די ברכה איז טאקע מקיים געווארן‬ ‫געזען אז דארט איז דא א קוואל‪ ,‬האט אים דער‬ ‫און דער צדיק האט געלעבט ביז אסאך איבער די‬ ‫צדיק געזאגט‪ ,‬ווי איז געווען דיין שכל‪ ,‬דאס איז‬ ‫‪ 100‬יאר‪ ,‬און נפטר געווארן בשיבה טובה‪.‬‬ ‫געווען 'בארה של מרים' וואס איז ספעציעל‬ ‫•••‬ ‫געקומען קיין קאלוב לכבוד יום הקדוש‪ ,‬און דער‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫ברין האט אין זיך גרויסע סגילות ברוחניות‬ ‫אייזיק'ל מקאלוב זי״ע איז אמאל געפארן מיטן‬ ‫ובגשמיות פאר רפואות און ישועות‪.‬‬ ‫צדיק רבי יענקעלע פיש זי״ע דורך א וואלד‪ ,‬און זיי‬ ‫•••‬ ‫האבן באגעגנט א מענטש אנגעטאן ווי א פויער‪,‬‬ ‫אין שטאט קאלוב איז געווען דער ראש הקהל‬ ‫מיט א לולקע אין מויל‪ ,‬און יענער האט געבעטן‬ ‫הרה"ק רבי יעקב פיש זי"ע‪ ,‬וואס צדיקי הדור האבן‬ ‫דעם רבי׳ן אביסל פייער פאר זיין לולקע‪ ,‬און דער‬ ‫מעיד געווען אז ער איז געווען א גברא רבא‪ ,‬דער‬ ‫רבי האט אים געגעבן‪ ,‬אלס דאנק האט דער פויער‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע איז געווען א פעטער‪ ,‬און האט‬ ‫געגעבן פארן צדיק רבי אייזיק'ל א קלאפ אויף דער‬ ‫אים געבענטשט מיט אריכת ימים‪ ,‬ביי דעם שטוב‬ ‫פלייצע און געזאגט‪" ,‬ערליכע איד‪ ,‬ערליכע איד"‪,‬‬ ‫פון רבי יעקב פיש זענען איין געשטאנען גאר‬ ‫און ווען דער פויער איז אוועק געגאנגען‪ ,‬האט דער‬ ‫אסאך צדיקים וקדושים‪ ,‬און דער ר' יעקב האט‬ ‫רבי געזאגט פאר רבי יענקעלע‪" ,‬דאס איז געווען‬ ‫געהאט א פנקס ווי ער פלעגט אריין שרייבן די‬ ‫אליהו הנביא זכור לטוב"‪.‬‬ ‫צדיקים בעלי רוח הקודש וואס זענען געווען ביי‬ ‫אים אין שטוב‪.‬‬ ‫ווען דער הייליגער צדיק וקדוש הרה"ק רבי‬ ‫יהודה צבי מראזלא זי"ע איז איינמאל געווען ביי‬ ‫‪87‬‬